Википедия kywiki https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Медиа Атайын Талкуу Колдонуучу Колдонуучунун баарлашуулары Википедия Википедияны талкуулоо Файл Файлды талкуулоо МедиаВики МедиаВикини талкуулоо Калып Калыпты талкуулоо Жардам Жардамды талкуулоо Категория Категорияны талкуулоо Макала долбоору Макала долбоорун талкуулоо TimedText TimedText talk Модуль Модулду талкуулоо Event Event talk 0 13513 645868 528686 2026-05-09T11:37:54Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645868 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Негизделген = |Макамы = |Кыргызча аталышы = Науру Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-na|Ripublik Naoero}}<br>{{lang-en|Republic of Nauru}} |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет]] |Герб = Coat of arms of Nauru.svg |Желек = Flag of Nauru.svg |Гимн аталышы = «Nauru Bwiema»<br>(«Науру ыры»)<br> |Аудио = Nauru Bwiema.ogg |Урааны = God’s Will First (Кудайдын эрки — баарынан артык) |Башкаруу формасы = [[Парламенттик республика]] |Картада = NRU orthographic.svg | lat_dir = S | lat_deg = 0 | lat_min = 31 | lat_sec = 41 | lon_dir = E | lon_deg = 166 | lon_min = 56 | lon_sec = 13 | region = NR | CoordScale = 25000 |Тили = [[Науру тили]], [[англис тили]] |Эгемендүүлүк күнү = 31-январь 1968-жыл |Эгемендүүлүгүн алды = [[Улуу Британия|Улуу Британиядан]], [[Австралия|Австралиядан]] жана [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиядан]] |Борбор шаары = Жок (де-юре)<br>[[Ярен]] (де-факто) |Ири шаарлар = [[Ярен]] |Башчыларынын милдеттери = [[Президент]]<br>[[Парламенттин төрагасы]] |Башчылары = Дэвид Аданг<br>Маркус Стивен |Аянты = 21,3 |Суу пайызы = 0,57 |Аянты боюнча орду = 193-орун |Калкы = 11 065 |Калкы боюнча орду = 227-орун |Калкты каттоо жылы = 2023 |Калктын жыштыгы = 480 |ИДӨ (САМ) = 132 млн. | ИДӨнү эсептөө жылы (ППС) = 2021 | ИДӨ (САМ) боюнча = 192-орун | ИДӨнүн ар бир жанга = 9995 | ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 94-орун | ИДӨ (номинал) = 133 млн. | ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2021 | ИДӨ (номинал) боюнча = 76-орун | ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 10 125 |Акча бирдиги = [[Австралия доллары]] (AUD) | АДӨИ = {{Өсүү}} 0,696 | АДӨИ деңгээли = <span style="color:#fc0;">'''орточо'''</span> | АДӨИ боюнча орду = 122-орун |ЭОК = |Этнохороним = наурулук, наурулуктар |Домени = [[.nr]] |Телефон коду = 674 |Убакыт аралыгы = [[UTC+12:00|+12:00]] |Штрих коду = |Түшүнүктөр = <div class="center">[[commons:Nauru|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]</div> }} '''Науру''' ({{Lang-na|Naoero}}, {{lang-en|Nauru}}), расмий аталышы '''Науру Республикасы''' ({{lang-na|Ripublik Naoero}}, {{lang-en|Republic of Nauru}}), мурунку аталышы '''Жагымдуу арал''' ({{lang-en|Pleasant Island}}) — [[Тынч океан|Тынч океандын]] батышындагы Науру аралындагы мамлекет. Аянты 21,3 км². Калкы 11 065 адам (2023-жыл)<ref>[https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230306213755/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20%28Standard%29/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |date=2023-03-06 }} ''(Дүйнөлүк калк 2022: өлкөлөр боюнча демографиялык көрсөткүчтөр (1950-2100 жылдарга карата))''{{ref-en}}</ref><ref>[https://population.un.org/wpp/ Department of Economic and Social Affairs Population Division] ''(БУУ. Экономикалык жана социалдык иштер департаментинин калктар боюнча бөлүмү)''{{ref-en}}</ref>, алардын 60 %ы науру. Расмий тилдери — науру жана [[Англис тили|англис]]. Өкмөт жана мамлекет башчысы — президент. Науру — жер жүзүндөгү эң кичинекей көз карандысыз республика, эң кичинекей арал мамлекети, Европадан тышкаркы жайгашкан эң кичинекей мамлекет жана расмий борбору жок дүйнөнүн эки гана өлкөсүнүн ([[Швейцария]] менен бирге) бири. == Этимология == [[Файл:Young nauruan people.jpg|thumb|left|Наурулар (1914-жылы)]] «Науру» сөзүнүн келип чыгышы жөнүндөгү так маалыматтар жок. 1909-1910-жылдары аралга келген немис профессору Пол Хамбрух бул сөздүн этимологиясына төмөдөгүдөй түшүндүрмө берген: «''Naoero''» атылышы анын пикири боюнча «''a-nuau-a-a-ororo''» (азыркы эрежелер менен жазылышы «''A nuaw ea arourõ''») сөзүнүн кыскартуусу болуп саналат, кыргыз тилине которгондо «мен деңиз жээгине барам» деген маанини билдирет<ref>Paul Hambruch. Nauru // Ergebnisse der Südsee-Expedition. — Hamburg: Friedrichsen, 1914 {{ref-de}}</ref>. Бирок, Науру аралында 30 жылдан ашык жашаган жана науру тилин терең изилдеген немис католик миссионери Алоиз Кайзер бул чечмелөөнү туура эмес деп санаган, анткени жергиликтүү тилде негизги этиш менен колдонулган «деңиз жээги» деген сөздөн кийин «ылдый» деп которулган кошумча «rodu» сөзү колдонулушу керек<ref>Hermann Joseph Hiery. Die deutsche Südsee 1884–1914. Ein Handbuch. — Schöningh, Paderborn u. a., 2002. — С. 22. — ISBN <nowiki>ISBN 3-506-73912-3</nowiki>{{ref-de}}</ref>. Наурулуктар өздөрү «деңиз жээги» деп аралдын эң жапыз жерин түшүнүшөт, бул сөз кургактыкка да, деңизге да карата колдонула берет. Хамбрухтун «rodu» деген сөздү, этимологиянын маанисин түшүндүрүүдө эске албагандыгы анын божомолдорунун негизсиз экендиги жөнүндө айтууга мүмкүндүк берет<ref>Die Eingeborenen von Nauru (Südsee). — Anthropos. Bd. 12/13, 1917/18. — 315–316. {{ref-de}}</ref>. Аралдын башка аталыштары да бар: англиялык колонизаторлор 1888-жылга чейин Науруну '''Жагымдуу арал''' ({{lang-en|Pleasant Island}})<ref>Honor C. Maude. The String Figures of Nauru Island. — The University of the South Pacifiv Centre in Nauru and Institute of Pacific Studies, 2001. — С. 11. — 199 с. — <nowiki>ISBN 9789820201484</nowiki>.{{ref-en}}</ref>, немистер «Nawodo» или «Onawero» деп аташкан<ref>Carl Eduard Meinicke. Die Inseln des stillen Oceans, eine geographische Monographie. — Leipzig: Verlag von P. Frohberg, 1876. — Bd. 2. — 324.{{ref-de}}</ref>. Кийинчерээк европалыктар өлкөнүн атын туура жазуу жана окуу максатында «''Nauru''» сөзүнүн жазылышын «''Naoero''» деп өзгөртүшкөн. == Тарых == [[Файл:Nauruan-warrior-1880ers.jpg|thumb|left|upright|1880-жылдардагы жарандык согушка катышкан Науру жоокеринин сүрөтү]] Науру аралына болжол менен 3 миң жыл мурун микронезиялыктар жана полинезиялыктар келип отурукташышкан. Бир версияга ылайык, Науруга биринчи көчүп келгендер [[Бисмарк архипелагы|Бисмарк]] аралдарынан келишкен жана меланезиялыктар, микронезиялыктар жана полинезиялыктар болуп бөлүнгөнгө чейин эле океандык этностун өкүлдөрү болушкан<ref>Беликов В. И. Происхождение и миграции полинезийцев (по лингвистическим данным). // Пути развития Австралии и Океании: история, экономика, этнография. — М.: Наука, 1981. — 243—254. ''(Полинезиялыктардын келип чыгышы жана миграциясы)''{{ref-ru}}</ref>. Салты боюнча, аралдыктар өздөрүнүн ата-тегин эне тарабы боюнча эсептешкен. Европалыктар келгенге чейин Науру аралынын калкы 12 уруудан турган<ref name=":0">[https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/NAURU.html Энциклопедия Кругосвет. Науру.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240521044320/https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/NAURU.html |date=2024-05-21 }} ''(Дүйнө жүзү энциклопедиясы. Науру)''{{ref-ru}}</ref>. Бул тарыхый уруулар Науру Республикасынын азыркы желегинде жана гербинде он эки бурчтуу жылдыз катары чагылдырылат. Европалыктардын арасында биринчи болуп Науруну 1798-жылы 8-ноябрда Жаңы Зеландиядан Кытайга сүзүп бара жаткан англиялык капитан Жон Фирн ачкан жана кийинки 90 жыл бою колдонулган '''Жагымдуу арал''' ({{lang-en|Pleasant Island}}) деген аталыш менен атаган<ref name=":13">[https://www.ucpress.edu/book/9780520222298/paradise-for-sale Наурунун тарыхы] {{ref-ru}}</ref>. Ошол мезгилде Науруда орто деңгээлдеги стратификацияланган социалдык системалардын калыптанышын байкалган. Негизги айыл чарба өсүмдүктөрү - кокос пальмасы жана панданус болгон. Наурулуктар, океан [[Риф|рифинде]], каноэ жана атайын үйрөтүлгөн чоң фрегат куштарынын жардамы менен балык уулашкан. Ошондой эле, науру калкы Буада көлүндө ханос балыктарын (лат. Chanos chanos) кармоо менен өздөрүн кошумча тамак-аш булагы менен камсыз кылышкан. Балык уулоо эркектердин гана жумушу деп эсептелген. XIX кылымда аралга биринчи европалыктар отурукташа баштаган. Отурукташкан европлыктар качкындар, кылмышкерлер, соттолгондор, кит кармоочу кемелерден качкандар, кылмышкерлер жана айрымдары соодагерлер болгон. Аралга [[жыныстык жол менен жугуучу инфекциялар]] биринчи отурукташкан европалыктар менен келген. Оорулар менен бирге Науру аралына алкоголдук ичимдиктер, ок атуучу куралдар жана ок-дарылар да жеткен. Организми алкоголдук ичимдиктерге көнбөгөн жергиликтүү калкка алкоголдук ичимдиктерди ичүүнү үйрөтүү, ок атуучу куралдар менен камсыз кылуу менен - европалыктар Наурудагы уруулар арасындагы жарандык согуштун чыгышынын себеби болушкан<ref name=":13" />. [[Файл:Nauru_Annexation_Germany_1888.jpg|left|thumb|1888-жылы Науру аралын Германия басып алган.]] [[1888-жыл|1888-жылы]] [[16-апрель|16-апрелде]] Науру аралы [[Германия]] тарабынан басып алынган жана Жалуит компаниясынын башкаруусу астында [[Маршалл Аралдары|Маршалл аралдарынын]] протекторатынын курамына киргизилген<ref>[[c:File:Übersicht_Der_Deutschen_Besitzungen_im_Stillen_Ozean-Nauru.png|Океаниядагы Германия ээлик кылган жерлердин картасы. 1920-жыл]]{{ref-de}}</ref>. Аралдын калкына салык салынган, бирок бир нече жылдар бою аралдын тургундары көндүм болгон жашоосун уланткан. Бул аралдын аймагынан ири фосфорит кендери табылгандан кийин абал толугу менен өзгөргөн. 1906-жылы австралиялык «Пасифик фосфейт компани» компаниясы ({{lang-en|Pacific Phosphate Company}}) фосфорит кендерин казуу жана иштетүүгө уруксут алган<ref name=":13" />. Фосфорит кендерин иштетүү Наурунун бүткүл тарыхында терең жана терс изин калтырды. 1914-жылы 17-августа [[Биринчи дүйнөлүк согуш]] учурунда Науру аралын  «Пасифик фосфейт компани» мекемесине тийиштүү кемелер менен келген австралиялык аскерлер басып алган<ref>Вильсон X. [https://dl.libcats.org/genesis/152000/527b96d146221485b21f5eef54292eb5/_as/&#x5B;H.R._Vilson&#x5D;_Linkorue_v_boyu._1914-1918_gg(libcats.org).pdf Линкоры в бою]. 1914—1918 гг. — М.: Изографус; Эксмо, 2002.{{ref-ru}}</ref>. Австралиялыктардын бул аралды басып алуусунун бир нече себеби болгон: биринчиден, Жапония аскерлерине фосфориттерге бай аралды ээлөөгө буйрук берген; экинчиден, Германиянын кемелери менен байланыш түзүү радиостанциялар тармагына кирген, аралда жайгашкан «Etappendienst» радио станциясынын ишмердүүгүн токтоту; үчүнчүдөн, Австралия Шериктештигинин Өкмөтү Жапониянын бул аймакта болгон аскердик жана саясий иш-чараларын токтотуу болгон<ref>[https://web.archive.org/web/20070806063436/http://www.uboat.net/articles/index.html?article=60 Secret Naval Supply System of the German Imperial Navy in WW1] ''(I дүйнөлүк согушта Германиянын Императордук Деңиз Флотунун жашыруун системасы)'' {{ref-en}}</ref>. [[1923-жыл|1923-жылы]] согуштун жыйынтыгы менен Науру [[Улуттар лигасы|Улуттар Лигасынын]] мандаттуу аймагы макамын алып, [[Улуу Британия]], [[Австралия]] жана [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиянын]] биргелешкен башкаруусуна берилген, бирок административдик башкарууну Австралия жүргүзүп турган<ref name=":14">[http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1923/11.html Mandate for the Administration of the former German Island of Nauru (Pleasant Island), conferred upon His Britannic Majesty, confirmed and defined by the Council of the League of Nations] ''(Улуттар Лигасынын Кеңеши тарабынан тастыкталган жана аныкталган, Германиянын мурунку Науру аралын башкаруу боюнча мандат)''{{ref-en}}</ref>. Бул өлкөлөр, жеке компаниядан фосфорит кендерине болгон бардык укуктарын сатып алышкан жана кендерди өздөштүрүү, иштетүү жана сатуу үчүн биргелешкен «Бритиш фосфейт комишн» ({{lang-en|British Phosphate Commission}}) компаниясын түзүшкөн. Фосфат тектерин интенсивдүү сатуу [[Экинчи дүйнөлүк согуш|II дүйнөлүк согушка]] чейин жүргүзүлгөн, кендерди казып алууда аралдын жаратылышына жана калкына чоң зыян келгенине карабастан, басып алган мамлекеттер жергиликтүү калка өтө аз суммадагы компенсация төлөшкөн<ref name=":7" /><ref name=":13" />. [[Файл:Nauru-WWIIrelic.jpg|thumb|220px|Жапониянын зениттик замбиреги]] [[Файл:Nauru Island under attack by Liberator bombers of the Seventh Air Force.jpg|thumb|220px|АКШнын жетинчи аба күчтөрүнүн B-24 Liberator учагы менен Науру аралына чабуулу. 1943-жыл]] [[1940-жыл|1940-жылдын]] декабрь айынын башында Германиянын «Комет» жана «Орион»<ref>[https://web.archive.org/web/20140810224100/http://www.bismarck-class.dk/hilfskreuzer/orion.html «Орион» крейсери]{{ref-en}}</ref> жардамчы крейсерлери Науруга жакын аймакта бир норвегиялык жана бир нече британиялык соода кемелерине чабуул жасап чөктүрүшкөн<ref>[https://web.archive.org/web/20070927200537/http://argo.net.au/andre/raiderKOMET.html Рейдер «Комет»] {{ref-ru}}</ref>. Чабуулга дуушар болгон кемелердин бир бөлүгү аралдын жээгинде фосфат тектерин жүктөөнү күтүп турушкан. «Триадика» фосфат ташуучу кеменин күйүп жаткандагы түтүнү Науру жээгинен да көрүнүп турган. Аралда жайгашкан радиостанция «Комата» кемеси жиберген айгай сигналдарын кабыл алган. Кабыл алынган маалыматтар Австралиянын деңиз флотунун штабына радиограмма аркылуу берилген. Чөгүп кеткен кемелердин сыныктары Науру аралынын жээгине толкундар аркылуу агып келинген, немистерге тутканга түшкөн экипаж мүчөлөрү жана кемелередеги жүргүнчүлөрүнүн дээрлик баардыгы [[Бисмарк архипелагы|Бисмарк архипелагынын]] курамындагы [[Эмирау аралы|Эмирау аралына]] жеткирилишкен. Эмирау аралына жеткирилген туткундардын айрымдары Кавиенг шаарындагы Австралиянын өкүлдөрүнө Науру аралына кол салуу болуп жаткандыгын кабарлашкан, бирок бул аймакта согушка жөндөмдүү Австралия деңиз флотунун кемелери болгон эмес. [[1940-жыл|1940-жылдын]] [[27-декабрь|27-декабрында]]  «Комет» крейсери Наурунун портунда жайгашкан стратегиялык курулмаларды бомбалоо үчүн аралга кайтып келген<ref>[https://web.archive.org/web/20070208211855/http://www.scharnhorst-class.dk/hilfskreuzer/komet.html «Комет» крейсери]{{ref-en}}</ref>. «Комет» крейсери аралга траверз багытынды токтоп, кригсмарине согуш желегин көтөрүп, аралдын жашоочуларына радио аркылуу кеме токтоочу жайларды жана мунай сактоочу кампаны бошотуу жөнүндө буйрук берилген. Бирок аралдыктар жогору аталган жайларды эскертүү катары аткылоолордон кийин гана бошотушкан. Аткылоодон кийин порт менен талкаланып, урандыларга айланган, ал эми чыккан өрт жапондор сатып алып, ташып кетүүгө камдап койгон фосфориттерди жок кылган. 1942-жылы 25-августа Науру аралын [[Жапония]] басып алган жана арал 1945-жылдын 13-сентябрына чейин Жапониянын башкаруу алдында болгон. Жапон оккупациясы учурунда 1200 наурулуктар [[Каролина аралдары|Каролина архипелагынын]] Трук аралына депортацияланган, алардын 463 каза болушкан. 1946-жылы январда тирүү калган наурулуктар мекенине кайтып келишкен<ref>[http://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-P-Gilberts/USA-P-Gilberts-4.html Жапониянын Микронезия аралдарын басып алуусу]{{ref-en}}</ref>. 1947-жылдан баштап Науру БУУнун [[Улуу Британия]], [[Австралия]] жана [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиянын]] биргелешкен башкаруусуна астындагы калкаланган аймактарынын бирине айланган, бирок административдик башкарууну кайрадан эле Австралия жүргүзүп турган<ref name=":14" />. 1927-жылы эл тарабынан шайланган, чектелген ыйгарым укуктары бар Жол башчылар кеңеши түзүлөт. 1940-1950-жылдары аралда көз карандысыздык кыймылы калыптанган. 1951-жылы Жол башчылар кеңеши колониялык администрациянын алдындагы Наурунун жергиликтүү башкаруу кеңешине айланган. 1960-жылдардын аягында жана 1970-жылдардын башында АКШнын Тынч океандагы калкаланган аймактагы тарабынан, Микронезиянын жана Полинезиянын аралдарынын бир бөлүгүндө бирдиктүү мамлекет түзүү боюнча сунуштар киргизилген, анын курамына Науру да кириши керек болчу. Бирок, бул пландар ишке ашмак эмес жана АКШнын Тынч океандагы калкаланган аймактагы өзү төрт мамлекетке бөлүнгөн — [[Маршалл Аралдары|Маршалл аралдары]], [[Палау]], [[Түндүк Мариана аралдары]] жана [[Микронезия Федеративдик Штаттары]]. 1966-жылга чейин Науруда ички өз алдынча башкарууну камсыз кылган жергиликтүү мыйзам чыгаруу жана аткаруу кеңештерин түзүүгө жетишкен. Наурунун эгемендүүлүгү 1968-жылы 1-январда жарыяланган<ref name=":7" />. 1970-жылдардын ортосунда жыл сайын баасы 24 миллион [[Австралия доллары|австралия долларын]] түзгөн 2 миллион тонна фосфорит казылып алынsg жана экспорттолуп турган<ref name=":7" />. == География == === Географиялык абалы === [[Файл:Nauru map kyrgyz.png|thumb|320px|Наурунун картасы]] Науру аралы [[Тынч океан|Тынч океанынын]] батыш тарабында [[Экватор|экватордон]] 42 км алыстыкта жайгашкан. Жакынкы арал Банаба (Ошен) — Наурудан 288 чакырым алыстыкта, чыгыш тарабында жайгашкан жана [[Кирибати|Кирибати Республикасына]] таандык. Өзгөчө экономикалык жээк аймагынын аянты — 308,480 км²<ref name=":1">[https://www.un.int/nauru/ Постоянная миссия Республики Науру в ООН] ''(Науру Республикасынын БУУдагы туруктуу өкүлү)''{{ref-ru}}</ref>, анын 570 км² аянты аймактык сууларга туура келет. [[Кирибати]] жана [[Маршалл Аралдары|Маршалл аралдары]] менен чектешет — өлкөнүн чек аралары өзгөчө экономикалык аймактардын чектери менен өтөт<ref>[http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/520?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10 Catches by Taxon in the waters of Nauru] ''(Өзгөчө экономикалык жээк аймагы)''{{ref-en}}</ref>. Науру аралы — [[Жанартоо аралдары|жанар тоонун]] чокусунан көтөрүлгөн [[Атолл|шуру (коралл) атоллу]] болуп саналат. Аралдын формасы сүйрү, чыгыш жээги аралдын ичин көздөй ийри келип [[Анибар булуңу|Анибар булуңунун]] суулары менен чулганып турат. Аралды курчап турган коралл рифи аркылуу жээкке оңой сүзүп өтүү үчүн бир нече каналдар жасалган. Аралдын жалпы аянты — 21,3 км²<ref name=":1" />, узундугу — 6 км, туурасы — 4 км. Жээк тилкесинин узундугу — 18 км<ref name=":0" />. 65 метрге (кээ бир маалыматтар боюнча, 61-71 метр) жеткен эң бийик жери — Айво жана Буада округдарынын чек арасында жайгашкан<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Океандын тереңдиги аралдын жээгинен бир чакырым алыстыкта 1000 метрден ашат. Бул жерде суу астында жайгашкан тик жарлар орун алышкан. Аралдын бети — борбордук бөлүгүндө бийиктиги 30 метрге чейин жеткен акиташ дөңсөлөрү жана аны курчап турган кууш, туурасы 100-300 метрге жеткен дениз жээгинде жайгашкан түздүктөн турат. Дөңсөлөрдүн курамы, деңиз канаттууларынын экскременттеринен пайда болгон фосфориттерден (науриттерден) турган. Арал туурасы болжол менен 120-300 метр болгон кууш шурулуу рифтер менен курчалган. Бул рифтер аркылуу кичинекей кайыктарга аралдын жээгине түз жетүүгө мүмкүндүк берген 16 канал казылган<ref name=":1" />. Науру Тынч океанындагы үч чоң фосфариттерге бай [[Атолл|шуру (коралл) атоллдорунун]] бири болгон. Азыркы учурда Наурудагы фосфариттердин запастары дээрлик толугу менен казылып алынган жана борбордук бөлүгүндө фосфариттерди казуу иштеринин натыйжасында 15 м бийиктиктеги акиташ чокулары калган. Кен казуу Наурунун жер аянтынын 80% жашоо үчүн жараксыз кылган жана жаратылышка орду толгуз зыян алып келген<ref>[https://english.kyodonews.net/news/2018/09/0fdc626a0cdb-feature-nauru-from-economic-goldmine-to-refugee-hell.html Nauru: From economic goldmine to refugee "hell"] ''(Наурунун экономикалык «бейиштен» «тозокко» чейин баскан жолу)''{{ref-en}}</ref>. Фосфориттердин жана аны казып алуудан чыккан калдыктардын океанга түшүсүнүн себебинен, аралдын айланысында жашаган деңиз жандыктарынын 40% толугу менен жок болуп кеткен деп божомолдонууда<ref>[http://unfccc.int/resource/docs/natc/naunc1.pdf First National Communication. United Nations Framework Convention] ''(БУУ алкактык конвенциясы)''{{ref-en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121017054843/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/16447.htm State Department Bureau of East Asian and Pacific Affairs.] ''(Чыгыш Азия жана Тынч океан маселелери боюнча АКШ бюросу)''{{ref-en}}</ref>. === Климат === Наурунун климаты экватордук муссондук, ысык жана нымдуу. Абанын орточо температурасы болжол менен +27,5 °С. Күндүзү абанын температурасы +26 °C — +35 °С чейин өзгөрүлүп турат, ал эми түнкүсүн +22 °C — +28 °С тегерегинде<ref name=":3" />. Күндүзгү абанын температурасы +38-41 °С чейин житиши ыктымал. Жылдык орточо жаан-чачындын өлчөмү - 2060 мм. Кээде кургакчыл жылдар да болуп турат, ал эми кээ бир жылдары жаан-чачын 4500 ммге жетет<ref name=":1" />. Жаан-чачындуу мезгил ноябрдан февралга чейин созулат. Марттан октябрга чейин түндүк-чыгыш шамалы басымдуулук кылат. Жыл сайын аралга болжол менен 30 миллион м³ суу жаан-чачын түрүндө жаап турат, бирок жаан-чачындарга карабастан жер үстүндөгү агын суу жок. Науру Өкмөтү [[Глобалдык жылуулук|глобалдык жылуулуктан]] кооптонууда, арал дүйнөлүк океандын деңгээлинин көтөрүлүшүнүн фонунда суу каптоо коркунучунда турат. Ошондуктан республика биринчи кезекте БУУ аркылуу дүйнөлүк коомчулуктун көңүлүн ушул көйгөйгө бурууга аракет кылуу менен алек<ref name=":2" />. {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = | Абалы = | Жер_илик = Ярен шаарынын | Булак = [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=542049&refer=&cityname=Yaren-District-Yaren-Nauru&units=metric] | Үчт_ор = | Үчт_ор_ж-ш = 280 | Бир_ор = | Бир_ор_ж-ш = 250 | Жал_ор = | Жал_ор_ж-ш = 190 | Чын_ор = | Чын_ор_ж-ш = 190 | Буг_ор = | Буг_ор_ж-ш = 120 | Кул_ор = | Кул_ор_ж-ш = 110 | Тек_ор = | Тек_ор_ж-ш = 150 | Баш_ор = | Баш_ор_ж-ш = 130 | Аяк_ор = | Аяк_ор_ж-ш = 120 | Тог_ор = | Тог_ор_ж-ш = 100 | Жет_ор = | Жет_ор_ж-ш = 120 | Беш_ор = | Беш_ор_ж-ш = 280 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 2080 | Үчт_ор_мин = 25 | Үчт_ор_макс = 30 | Бир_ор_мин = 25 | Бир_ор_макс = 30 | Жал_ор_мин = 25 | Жал_ор_макс = 30 | Чын_ор_мин = 25 | Чын_ор_макс = 30 | Буг_ор_мин = 25 | Буг_ор_макс = 30 | Кул_ор_мин = 25 | Кул_ор_макс = 30 | Тек_ор_мин = 25 | Тек_ор_макс = 30 | Баш_ор_мин = 25 | Баш_ор_макс = 30 | Аяк_ор_мин = 25 | Аяк_ор_макс = 30 | Тог_ор_мин = 25 | Тог_ор_макс = 31 | Жет_ор_мин = 25 | Жет_ор_макс = 31 | Беш_ор_мин = 25 | Беш_ор_макс = 31 | Жыл_ор_мин = 25 | Жыл_ор_макс = 30 | Үчт_а_мин = 21 | Үчт_а_макс = 34 | Бир_а_мин = 21 | Бир_а_макс = 37 | Жал_а_мин = 21 | Жал_а_макс = 35 | Чын_а_мин = 21 | Чын_а_макс = 35 | Буг_а_мин = 20 | Буг_а_макс = 32 | Кул_а_мин = 21 | Кул_а_макс = 32 | Тек_а_мин = 20 | Тек_а_макс = 35 | Баш_а_мин = 21 | Баш_а_макс = 33 | Аяк_а_мин = 20 | Аяк_а_макс = 35 | Тог_а_мин = 21 | Тог_а_макс = 34 | Жет_а_мин = 21 | Жет_а_макс = 36 | Беш_а_мин = 21 | Беш_а_макс = 35 | Жыл_а_мин = 20 | Жыл_а_макс = 37 }} === Геология === Аралдын ички аймагында фосфат тоо тектерин казып алуудан кийин калган ири акиташ калдыктары жана арсактары жайгашкан. Бул калдыктардын бийиктиги айрым жерлерде 10 метрден ашат, ал эми карьердин өзү көптөгөн чуңкурлары жана ойдуңдары бар чоң лабиринт сымал. Казылып алынган фосфат тектерин аралдын портуна жеткирүүнү жеңилдетүү үчүн атайын тар темир жолу курулган. Акиташ калдыктары төгүлгөн аянтчаларда топурактын жок болгондугунун себебинен, жааган жаа-чачын тоо тектерге сиңип кетет. === Суу ресурстары (гидрология) === Науру аралында дарыялар жок. Аралдын түштүк-батыш бөлүгүндө жамгыр суулары аркылуу толуктанып турган кичинекей, аз туздуу Буада көлү жайгашкан. Анын деңгээли Науруну курчап турган океандан 5 метр жогору. Аралдын тургундарынын көйгөйлөрүнүн бири — таза суунун жетишсиздиги. Өлкөнүн калкынын санынын өсүшүнүн фонунда бул маселе жыл сайын курчуп баратат. Аралда бир гана океан суусун тузсуздандыруучу завод бар, ал Наурудагы жалгыз электр станциясы иштеп чыккан электр энергиясы менен иштейт. Бирок, электр энергиясынын баасы өтө жогору болгондуктан, тузсуздандыруучу завод көп учурда өз ишин токтотот<ref name=":3">[https://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/BPoA+10/NAURU.pdf Republic of Nauru. National Assessment Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011103756/http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/BPoA+10/NAURU.pdf |date=2007-10-11 }} ''(Науру Республикасы. Улуттук баалоо отчету)''{{ref-en}}</ref>. Жаан-чачын учурунда калк сууну атайын идиштерге чогултуп, андан ары аны турмуш-тиричилик муктаждыктарына, бакчаларды сугарууга жана малдарына пайдаланышат. Кургакчылык мезгилинде Австралиядан атайын кемелер менен ичүүчү суу алынып келинет<ref name=":3" />. Ярен округунда Мокуа үңкүр системасы менен байланышкан кичинекей жер астындагы Мокуа-Вел көлү жайгашкан. Океан жээгинен алыс эмес, Июв жана Анабар округдарынын чек арасында, бардык тараптарынан кургактык менен курчалган жана океан менен туташкан кичинекей көлдөрдүн тобу бар. === Топурак === Науру аралынын жээгиндеги топурак катмары өтө жука — болгону 25 сантиметр, топурактын курамы коралл жана шагыл калдыктарынан турат. Борбордук дөңсөлөрү негизинен, органикалык, кумдан же аз фосфаттуу доломиттен турган акиташтан турат<ref name=":2">[https://unfccc.int/resource/docs/natc/naunc1.pdf Науру Республикасынын климаттын өзгөрүүсү боюнча баяндамасы]{{ref-en}}</ref>. Айдоого ылайык жер катмарынын калыңдыгы болжол менен 10-30 см гана түзөт<ref name=":2" />. === Флора и фауна === [[Файл:Nauru satellite.jpg|thumb|Наурунун спутниктик 2002-жылы тартылган сүрөтү]]Аралдын аянты өтө кичинекей, континенттик кургактыктан жана ири архипелагдардан обочо жайгашкандыгына байланыштуу Науруда жергиликтүү Tracheophyta өсүмдүктөрүнүн 60 гана түрү бар, алардын бири да эндемик эмес<ref name=":7" />. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийинки катуу кыйроолор, кокос пальмасынын монокультуралык таралышы жана фосфорит кендеринин иштетүү Наурунун көпчүлүк бөлүгүндө өсүмдүктөрдү жок кылган. Азыркы учурда аймактын өсүмдүктөр катмарынын 63% калыбына келтирилди. Аралда кокос пальмасы, панданус, фикус, лавр жана башка жалбырактуу дарактар көп кездешет. Ошондой эле ар түрдү бадалдар да таралган. Эң жыш өсүмдүктөр аралдын жээк тилкесинен аралдын борборун көздөй 150-300 метр аралыгында жана Буада көлүнүн айланасында өсөт. Наурунун ички бөлүгүндө гибискус, ошондой эле алча, бадам жана манго дарактары отургузуулган бакчалар кездешет. Аралдын жапыз келген ойдуңдуу жерлерин жапыз жана жыш болуп өскөн болуп жыш өсүмдүктөр ээлейт, ал эми бийик бөксөлөрүндө жыгач өсүмдүктөрү басымдуулук кылат. Наурунун жаныбарлар дүйнө байлыгы жакыр. Бардык сүт эмүүчүлөрдү адамдар алып келишкен: келемиштер, мышыктар, иттер, чочколор жана тооктор. Сойлоп жүрүүчүлөр негизинен [[Кескелдирик|кескелдириктерден]] турат. Бакша жаныбарлардын түрлөрүнө салыштырмалуу, [[Куш|канаттуулардын]] түрлөрү көбүрөөк — болгону 6 түр ([[чабакчылдар]], бороончулар, чулдуктар, фрегаттар, көгүчкөндөр). Науруну сайраган куштардын бир гана түрү байырлайт - науру кашкалдагы (''Acrocephalus rehsei''). Бул куш эндемик болуп саналат. Көптөгөн [[Курт-кумурска|курт-кумурскалардын]] жана башка [[Омурткасыздар|омурткасыздардын]] түрлөрү бар. Аралдын айланасындагы сууларда ар кандай [[Акула|акулалардын]], [[Деңиз кирписи|деңиз кирпилеринин]], [[Моллюск|моллюскалардын]], [[Крабдар|крабдардын]] жана көптөгөн уулуу деңиз жаныбарларын кездештирүүгө болот<ref>[https://guide.travel.ru/nauru/geo/nature/ Природа Науру] ''(Науру табияты)''{{ref-ru}}</ref>. [[Файл:Nauru banner 2.jpg|thumb|center|900px|Науру аралынын жээгинин панорамасы]] == Саясий түзүлүшү == === Мамлекеттик символика === {{Негизги макала|Наурунун туусу|Наурунун герби|Наурунун гимни}} Науру Республикасынын мамлекеттик желеги, герби, гимни жана конституциясы 1968-жылы кабыл алынган жана бекитилген<ref name=":6">[http://www.nauru.gov.nr/parliament-of-nauru/constitution-of-nauru.aspx The Constitution of Nauru] ''(Наурунун Конституциясы)'' {{ref-en}}</ref>. === Мамлекеттик түзүлүш === Науру — көз карандысыз [[республика]]<ref name=":7">[https://web.archive.org/web/20090604055625/http://www2.hawaii.edu/~ogden/piir/pacific/nauru.html Науру Республикасы]</ref>. Башкаруу формасын 1968-жылдын 28-январында (толуктоолор 1968-жылдын 17-майында киргизилген) кабыл алынган Конституциясы президенттик башкаруу формасынын айрым өзгөчөлүктөрүн камтыган [[парламентаризм]] деп аныктайт<ref name=":4">[https://web.archive.org/web/20070927032906/http://www.paclii.org/nr/legis/num_act/con256.rtf Науру Республикасынын Конституциясы]</ref>. ==== Мыйзам чыгаруу бийлиги ==== [[Файл:Nauru-parliament.jpg|thumb|280px|Наурунун Парламентинин имараты]] Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы — 3 жылдык мөөнөткө шайланган 19 депутаттан турган бир палаталуу парламент. 2013-жылга чейин депутаттардын саны 18 болгон. Парламент мүчөлөрүн шайлоо тартиби Наурунун Конституциясы менен аныкталат<ref name=":4" />. Депуттарды шайлоо жалпы элдик шайлоо болуп саналат жана жашы 20 жеткен Наурунун жараны гана депутат боло алат. Парламент депутаттары кызматын ант берүү аземи менен баштайт. Спикер мөөнөтү бүткөнгө чейин өлкөнүн президенти менен кеңешип, парламентти таркаткан учурда депутаттардын ыйгарым укуктары токтотулушу мүмкүн<ref name=":4" />. Биринчи жыйында парламент мүчөлөрү парламенттин спикерин жана анын орун басарын шайлашат, андан кийин 19 депутаттын арасынан өлкөнүн президентин шайлоого өтүшөт<ref name=":4" />. ==== Аткаруу бийлиги ==== [[Файл:NRU-Gadabu-DeRoburt-1968.jpg|thumb|300x300px|Наурунун биринчи президенти Хаммер Де-Робурт (ортодо)]] Президент — Наурунун мамлекет жана өкмөт башчысы болуп саналат. 2023-жылдын 11-июнунан тартып өлкөнүн парламенти эксперимент катары президент менен премьер-министрдин кызматтарын бөлүү чечимин кабыл алган<ref>[http://www.nauru.gov.nr/government/the-president's-office.aspx Науру Республикасынын президенти]{{ref-en}}</ref>. Президентти жана премьер-министрди шайлоонун тартиби Наурунун Конституциясынын беренелеринин талаптары менен аныкталат. Парламенттин мүчөсү гана президент болуп шайлана алат. Шайлоо парламенттик шайлоодон кийин дароо парламенттин жыйынында өтөт. Президенттикке талапкер добуштардын жөнөкөй көпчүлүгүн алган учурда шайланды деп эсептелет. Президенттин мөөнөтү 3 жыл, бир адам бир эле учурда Президенттин жана парламенттин мүчөсүнүн кызматын ээлей албайт. Президенттин ыйгарым укуктар мөөнөтү бүткөнгө чейин кийинки себептерден улам токтолушу мүмкүн: өз калоосу менен кызматтан кеткенде, ден-соолугуна байланыштуу өз милдеттерин аткара албай калганда же кызматтан четтетилгенде (импичмент жарыяланганда). Президентти кызматтан четтетүү үчүн парламенттин бардык депутаттарынын жарымынан кем эмеси добуш берүүгө тийиш. Президентке импичмент жарыялангандан кийин президенттик шайлоо дайындалат. Эгерде парламент президентти кызматтан кетирүү чечимин кабыл алгандан кийин жети күндүн ичинде президент шайланбаса, парламент автоматтык түрдө таркатылат<ref name=":6" />. Президент парламенттин курамынан 6дан ашпаган жана 5тен кем эмес министрлерден (президентти кошкондо) турган Министрлер Кабинетин дайындайт. Министрлер кабинети — бул өлкөнүн парламентинин алдында жамааттык жоопкерчиликти алган аткаруучу орган. Мыйзамда белгиленген тартипте президент өзгөчө абалды киргизет, жаза алгандарга ырайым кылуу маселелерин чечет, Жогорку соттун төрөгасын жана мүчөлөрүн дайындайт. Ошондой эле, Жогорку соттун макулдугу менен райондук соттордун дайындайт<ref name=":6" />. ==== Сот бийлиги ==== Науруда сот бийлиги толугу менен көз карандысыз. Республикада жалпы укук — укуктук система иштейт, анда укуктун булагы катары соттук прецедент таанылат. Жалпы укук мыйзамдардын жана 1971-жылы кабыл алынган мыйзамдардын актысына ылайык ({{lang-en|Adopted Laws Act 1971}}), науру элинин каада-салттары наурунун укуктук системасын түзөт<ref name=":6" />. Наурунун сот тутумуна — Жогорку сот, апелляциялык сот, райондук соттор жана үй-бүлө маселелери боюнча соттор кирет. Наурунун жер комитетинин жарлыгына ылайык ({{lang-en|Nauru Lands Committee Ordinance}}), өлкөдөгү жерге болгон талаш-тартыштарды чечкен жана ал иштерди Жогорку сотко өткөрүп берүү укугуна ээ болгон жер комитети бар. Наурунун Конституциясынын 48-беренесинин талаптарына ылайык, жогорку соттон жана соттордун тобунан турган Жогорку сот түзүлгөн. . Жогорку соттун төрөгасы жана мүчөлөрү Наурунун Президенти тарабынан дайындалат. Науру Республикасынын Жогорку сотунун төрөгасы жана мүчөлөрү болуп өлкөнүн аймагында 5 жылдан кем эмес адвокат же ушул багытта иштеген жана жашы 65 жаштан ашпаган Науру Республикасынын жарандары гана шайлана алынашат<ref name=":6" />. Көпчүлүк сот менен байланышкан маселелерде Австралиянын Жогорку соту карайт жана чечет<ref name=":7" />. ==== Шайлоо округу ==== Науру Республикасынын аймагы 8 шайлоо округуна бөлүнөт. {| class="standard" align="center" !Шайлоо округу !Шайлоо округун түзгөн административдик аймактар !Парламенттеги округдардын өкүлдөрдүн саны |- |Айво |Айво |2 |- |Анабар |Анабар, Анибар, Июв |2 |- |Анетан |Анетан, Ева |2 |- |Боэ |Боэ |2 |- |Буада |Буада |2 |- |Мененг |Мененг |2 |- |Убенид |Баити, Денигомоду, Нибок, Уабо |4 |- |Ярен |Ярен |2 |} Наурунун 20 жаштан жогорку бардык жарандары шайлоо укугуна ээ. Баардык жарандар добуш берүүгө милдеттүү жана добуш берүү күнү шайлоо участогуна келбей калган жарандар айып салуу менен жазаланышат<ref>[https://web.archive.org/web/20111017012221/https://www.transparency.org/content/download/1678/8473/file/nauru.pdf Коррупция маселелери боюнча эл аралык баяндама. Науру 2004]{{ref-en}}</ref>. === Саясий партиялар === Науруда 3 [[саясий партия]] каталаган: * Демократиялык партиясы * Наоэро Амо партисы * Борбордук партиясы Бирок жергиликтүү парламенттин депутаттарынын көпчүлүгү көз карандысыз жана саясий партиялардын мүчөлөрү эмес. === Куралдуу күчтөр жана полиция === [[Файл:Nauru_cadet_police_on_training_exercise_(2).jpg|right|thumb|300pxПолиция кадеттик корпусунун окуучуларынын машыгуусу. 2007-жыл.]] Бейрасмий макулдашуу боюнча, аралдын коопсуздугун Австралия камсыз кылат. Наурунун туруктуу аскердик жана куралдуу күчтөрү жок. Аралдагы жалгыз куралдуу түзүм — Наурунун Полиция күчтөрү. Полиция кызматкерлеринин саны 60 адам жана алар ок атуучу куралдар менен куралданышкан<ref name=":5">[http://www.nauru.gov.nr/government/departments/nauru-police-force.aspx The Nauru Police Force] ''(Наурунун полиция күчтөрү)''{{ref-en}}</ref>. Науруда эң кеңири таралган укук бузуулар — ылдамдык режимин бузуу, жеке менчиктин кол тийбестиги, жеке жана коомдук менчиктин кол тийбестигин бузуу жана велосипед уурдоо болуп саналат<ref name=":5" />. === Тышкы саясат жана эл аралык мамилелер === Науру Республикасы Улуттар Шериктештигинде өзгөчө статуска ээ, ал 1968-жылы көз карандысыздыкка ээ болгондон кийин бул уюмга мүчө болгон. 1999-жылдын майынан 2006-жылдын январына чейин Науру Улуттар Шериктештигинин толук укуктуу мүчөсү болгон<ref name=":6" />. 1999-жылдын 14-сентябрынан тартып [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмуна]] 187-мүчөсү болуп кирген<ref>[https://www.un.org/ru/about-us/member-states#gotoН Бириккен Улуттар Уюмунун мүчөлөрү]{{ref-en}}</ref>. Тынч океан аралдарынын форуму, Африка, Кариб деңизи жана Тынч океан өлкөлөрү ж.б. уюмдардын мүчө болгон. Науру Республикасы дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрү менен дипломатиялык мамилелерин түзгөн. Негизги өнөктөштөрү — [[Австралия]], [[Улуу Британия]], [[Индия]], [[Тайвань]], [[Түштүк Корея|Корея Республикасы]], [[Жаңы Зеландия]], [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Тайланд|Таиланд]], [[Филиппин]] жана [[Жапония]]. 2009-жылы 15-16-декабрында Науру Республикасы Россия, Никарагуа жана Венесуэладан кийин Абхазия менен Түштүк Осетиянын көз карандысыздыгын тааныган дүйнөдөгү төртүнчү өлкө болуп калды<ref>[https://lenta.ru/news/2009/12/16/nauru/ Науру Республикасы Түштүк Осетиянын көз карандысыздыгын тааныды]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.interfax.ru/russia/114961 Науру Республикасы Абхазиянын көз карандысыздыгын тааныды]{{ref-ru}}</ref>. ==== Кыргызстан менен саясий мамилери ==== 2020-жылдын 31-январында Кыргызстан менен Науру Республикасынын ортосунда дипломатиялык мамиле түзүлгөн. Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министирлигинин маалыматка ылайык, дипломатиялык мамилелерди орнотуу жөнүндө биргелешкен коммюникеге Кыргыз Республикасынын Бириккен Улуттар Уюмундагы туруктуу өкүлү Миргүл Молдоисаева жана Науру Руспубликасынын Бириккен Улуттар Уюмундагы туруктуу өкүлү Марлен Мозес кол коюшкан. Биргелешкен коммюникенин текстинде тараптар Бириккен Улуттар Уюмунун уставын жана эл аралык укуктун принциптерин жана максаттарын, атап айтканда, эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту урматтоону жана чыңдоону, мамлекеттер ортосундагы теңдикти, улуттук эгемендүүлүктү жана мамлекеттин аймактык бүтүндүгүн, көз карандысыздыкты тийиштүү түрдө урматтоону, эл аралык келишимдерди сактоону жана мамлекеттердин ички ишине кийлигишпөөнү жетекчиликке алып дипломатиялык мамилелерди орноту каралган. Кол коюу аземинен кийин тараптар БУУнун жана башка эл аралык уюмдардын алкагында достук мамилелерди жана кызматташтыкты өнүктүрүү, ошондой эле БУУнун линиясы боюнча эл аралык уюмдарга бири-биринин талапкерлерине колдоо көрсөтүү боюнча ниеттерин билдиришкен<ref>{{Cite web |title=Кыргызстан менен Науру республикасынын ортосунда дипломатиялык мамиле түзүлдү |url=https://kg.kabar.kg/news/kyrgyzstan-menen-nauru-respublikasynyn-ortosundagy-diplomatiialyk-mamile-t-z-ld/ |accessdate=2024-05-07 |archivedate=2024-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240507195143/https://kg.kabar.kg/news/kyrgyzstan-menen-nauru-respublikasynyn-ortosundagy-diplomatiialyk-mamile-t-z-ld/ }}</ref>. ==== Кытай Эл Республикасы жана Кытай Республикасы менен саясий мамилелери ==== 2002-жылы 21-июлда Науру Республикасы 1980-жылы түзүлгөн жарым-жартылай таанылган Кытай Республикасы менен дипломатиялык мамилелерин үзүп, Кытай Эл Республикасы менен дипломатиялык мамилелерди түзгөн. Науруанын президенти Рене Харрис Гонконгдо Кытай Эл Республикасы менен болгон келишимге кол коюп, расмий түрдө бир гана Кытай өкмөтүн тааныган (Кытай Эл Республикасынын). Кытай Эл Республикасы болсо Науруга 60 млн АКШ долларын түзгө каржылык жардам берүүнү, ошондой эле «General Electric» компаниясы алдындагы 77 млн АКШ доллар өлчөмүндөгү карызын төлөө милдеттемесин алган<ref>[https://web.archive.org/web/20071011140232/http://archives.pireport.org/archive/2002/july/07-23-07.htm Кытай менен Науру дипломатиялык мамилелери]{{ref-en}}</ref>. Кытай Республикасынын реакциясы дароо болуп: Кытай Республикасынын өкмөтү КЭР долларлык дипломатияны жүргүзүп жатат деп айыптаган жана Науру Өкмөтүнөн Мененгде курулган мейманканага сарпталган 12,1 миллион АКШ доллар төлөөнү талап кылуу маселесин көтөргөн<ref>[https://web.archive.org/web/20110901072908/http://archives.pireport.org/archive/2002/july/07-25-11.htm Наурунун Тайванга болгон карызы 12 миллион АКШ долларынан ашты]{{ref-en}}</ref>. 2005-жылы 9-майда Мажуродо Наурунун президенти Людвиг Скотти менен Кытай Республикасынын Президенти Чэн Шуйбяндын ортосунда жолугушуу болгон. Бул жолугушудан көп өтпөй 14-майда, Кытай Республикасы менен Наурунун дипломатиялык мамилелери расмий түрдө жанданып, Кытай Эл Республикасы менен мамилелерди татаалдашкан. 31-майда Кытай Эл Республикасы Науру менен саясий мамилесин толугу менен үзгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20071007164656/http://archives.pireport.org/archive/2005/may/05-16-06.htm Кытайдын Наурудагы элчилигинин маалыматы]{{ref-en}}</ref>. Тайвань Науруга айыл чарба, балык уулоо, туризм жаатында олуттуу жардам көрсөтөт. ==== Австралия менен саясий мамилери ==== Науру соода жана инвестиция тармагында негизги ролду ойногон Австралия менен тыгыз мамиледе. Австралиянын Науру Республикасында башкы консулу, вице-консулу жана Австралиянын иммиграция департаментинин эки өкүлү иш алып барышат<ref>[https://web.archive.org/web/20141006070651/http://www.dfat.gov.au/geo/nauru/nauru_brief.html Nauru country brief] ''(Науру өлкөсүнүн кыскача отчету)''{{ref-ru}}</ref>. Науру Республикасынын иштерин Мельбурндагы башкы консулу алып барат<ref>[https://web.archive.org/web/20141004083335/http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html Науру эл аралык мамилелери]{{ref-ru}}</ref>. 1993-жылы августта эки өлкөнүн өкмөттөрү мамлекеттер орточундагы мамилелерди Жөнгө салуу келишимине ({{lang-en|Compact of Settlement}}) кол коюшкан, бул келишимдин негизинде Науру көз карандысыздыгын алганга чейин фосфорит кендерин казып алуудан жабыркаган жерлерди калыбына келтирүү боюнча БУУнун Эл аралык сотундагы Наурунун Австралияга каршы сот иши аяктаган. Натыйжада Австралия Науруга 57 миллион австралиялык доллар төлөп, дагы 50 жылдын ичинде 20 миллион доллар төлөп берүүгө убада берген. Науру аймактагы контрабандага каршы күрөшүү боюнча Австралия менен кызматташат. Наурунун аймагында, Австралияга деңизге аркылуу мыйзамсыз кирүүгө аракет кылган башка өлкөлөрдүн жарандары үчүн Австралиянын иммиграция борбору жайгашкан. 2016-жылга карата маалыматтарга ылайык бул борбордо 400дөн ашык адам кармалган. Наурудагы качкындарга карата зомбулук, кемсинтүү жана кордоо фактыларын, анын ичинде балдарга карата сексуалдык зомбулукту чагылдырган көптөгөн документтер бар. Наурудагы качкындар лагерлериндеги адам чыдагыз шарттар тууралуу Бириккен Улуттар Уюмунун Качкындар боюнча агенттиги жана башка эл аралык уюмдар да билдиришкен<ref>[https://amnesty.org.ru/ru/2016-10-17-nauru/ Австралиянын качкындарга карата катаал саясаты Науруну ачык асман алдындагы түрмөгө айландырды]{{ref-ru}}</ref>. ==== ЕБ өлкөлөрү менен саясий мамилери ==== 1995-жылы августта [[Француз Полинезиясы|Француз Полинезиясындагы]] Моруроа жана Фангатауфа атоллдорунда [[Франция]] атомдук куралын сынагандан кийин, Науру, [[Кирибати]] сыяктуу, Франция менен дипломатиялык мамилесин үзгөн. Бирок, 1997-жылы 15-декабрда Франция Өкмөтүнүн аймактагы атомдук куралды сыноону токтотуу жөнүндөгү жарлыгынан кийин Франция менен дипломатиялык мамилелер калыбына келген. Өз кезегинде, Науру Президенти Кинза Клодумар Франциянын Борбордук жана Түштүк Тынч океанындагы чакан мамлекеттердин элдерине берген олуттуу жардамын баалаган<ref>[https://web.archive.org/web/20111226055638/http://archives.pireport.org/archive/1997/december/12-16-07.html Науру менен Франция дипломатиялык мамилелерди калыбына келтиришти]{{ref-en}}</ref>. Тактап айтканда Науру Республикасы Европа Бирлиги менен достук мамиледе. Европа өлкөлөрү бул Тынч океанында жайгашкан мамлекетке энергетика жаатында жардам берип келүүдө<ref>[https://web.archive.org/web/20071018073632/https://ec.europa.eu/development/Geographical/RegionsCountries/Countries/Nauru.htm Европа Бирлигинин Науру менен болгон мамилеси]{{ref-en}}</ref>. ==== СССР жана Россия менен саясий мамилери ==== Науру менен СССРдин ортосундагы дипломатиялык мамилелер 1987-жылы 30-декабрда түзүлгөн. Учурда Россиянын Австралия Шериктештигиндеги элчиси, Науру Республикасындагы элчисинин дагы милдетин аткарат<ref>[https://web.archive.org/web/20071025034834/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=032729 Россия Федерациясынын Науру Республикасындагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси]{{ref-ru}}</ref>. == Административдик-аймактык түзүлүшү == [[Файл:Nauru-districts-ru.svg|thumb|upright=1.3|300px|Наурунун округдарынын картасы]] {{Негизги макала|Наурунун административдик-аймактык түзүлүшү}} Административдик-аймактык жактан 14 округга бөлүнөт<ref>[http://www.nauru.gov.nr/ Науру өкмөтү]{{ref-en}}</ref>: * [[Айво]]; * [[Анабар]]; * [[Анетан]]; * [[Анибар]]; * [[Баити]]; * [[Боэ]]; * [[Буада]]; * [[Денигомоду]]; * [[Ева]]; * [[Июв]]; * [[Мененг]]; * [[Нибок]]; * [[Уабо]]; * [[Ярен]]. {{Калып:Наурунун административдик-аймактык түзүлүшү}} == Калкы == [[Файл:Population pyramid of Nauru 2015.png|450px|center]] === Калктын өсүү динамикасы === {| class="standard sortable" !<small>№</small> !<small>Округ</small> !<small>17.04.1992</small> !<small>23.09.2022</small> !<small>30.10.2011</small> |- |1 |[[Айво]] | align="right" |874 | align="right" |1051 | align="right" |1220 |- |2 |[[Анабар]] | align="right" |320 | align="right" |378 | align="right" |452 |- |3 |[[Анетан]] | align="right" |427 | align="right" |498 | align="right" |587 |- |4 |[[Анибар]] | align="right" |165 | align="right" |232 | align="right" |226 |- |5 |[[Баити]] | align="right" |450 | align="right" |443 | align="right" |513 |- |6 |[[Боэ]] | align="right" |750 | align="right" |731 | align="right" |851 |- |7 |[[Буада]] | align="right" |661 | align="right" |673 | align="right" |739 |- |8 |[[Денигомоду]] | align="right" |325 | align="right" |292 | align="right" |307 |- |9 |[[Ева]] | align="right" |355 | align="right" |397 | align="right" |446 |- |10 |[[Июв]] | align="right" |206 | align="right" |169 | align="right" |178 |- |11 |[[Мененг]] | align="right" |1389 | align="right" |1323 | align="right" |1380 |- |12 |[[Нибок]] | align="right" |577 | align="right" |479 | align="right" |484 |- |13 |[[Уабо]] | align="right" |447 | align="right" |386 | align="right" |318 |- |14 |[[Ярен]] | align="right" |672 | align="right" |632 | align="right" |747 |- | |'''Науру''' | align="right" |'''9919''' | align="right" |'''10065''' | align="right" |'''10084''' |} === Төрөлүү коэффициенти === 2011-жылдагы эл каттоонун негизинде аралдын калкы жаш жана тез өсүп жатат деген жыйынтык чыгарса болот. Эл каттоо учурунда жалпы калктын саны 10 084 адамды (5105 эркек жана 4979 аял) түзгөн бул 2006-жылга салыштырмалуу 9233 адамга көп. 2006-жылдан бери калктын саны 9,22% га же 851 адамга өскөн. Калктын санынын орточо жылдык өсүш темпи 1,844% же башкача айтканда калктын өсүшү жылына 170 адамдын чегинде. Бирок, азыркы учурда калктын өсүү көрсөткүчү 1,8% бир топ жогору жана калктын саны жылына болжол менен 300 адамга өсөт<ref name=":8">[https://web.archive.org/web/20140502032457/http://www.spc.int/nmdi/nmdi_documents/2011_NAURU_CENSUS_REPORT.pdf Наурунун калк жана турак жай жөнүндө улуттук отчету]{{ref-en}}</ref>. {| class="standard" style="text-align: center;" ! colspan="10" |Төрөлүүнүн жалпы коэффициенти |- class="bright" !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 |- |3,025 |{{Азайуу}}2,515 |{{Көбөйүү}}3,050 |{{Азайуу}}2,430 |{{Азайуу}}2,340 |{{Азайуу}}2,115 |{{Көбөйүү}}2,520 |{{Көбөйүү}}3,240 |{{Көбөйүү}}3,725 |{{Көбөйүү}}4,225 |} Өспүрүмдөрдүн арасындагы төрөт көрсөткүчү өтө жогору, 15-19 жаштагы төрөгөндөрдүн көрсөткүчү боюнча 81 аялга 1000 балага туура келет. {| class="standard" !Жыл !Төрөлгөндөр !Өлгөндөр !Калктын табигый өсүшү |- |2002 |255 |91 |164 |- |2003 |212 |76 |136 |- |2004 |253 |75 |178 |- |2005 |194 |80 |114 |- |2006 |190 |88 |102 |- |2007 |171 |74 |97 |- |2008 |206 |84 |122 |- |2009 |273 |57 |216 |- |2010 |322 |69 |253 |- |2011 |370 |75 |295 |} === Жашоо узактыгы === [[Файл:Общая продолжительности жизни.png|thumb|280px|Жашоо узактыгы]] 2007-2011-жылдар аралыгында жашоонун узактыгы эркектер үчүн 57,5 жашты жана аялдар үчүн 63,2 жашты түзгөн. Эркектер үчүн жашоо узактыгы өзгөргөн жок, ал эми аялдар үчүн жашоо узактыгы 5 жылга узарды<ref name=":8" />. === Саны жана жайгашуусу === [[Файл:Scene_at_Arenibek.jpg|left|thumb|150x150px|Наурудагы айыл. 1986-жыл]] Калктын жыштыгы — 473,43 адам/км². Аралдын аймагында Австралияга мыйзамсыз кирүүгө аракет кылган качкындар лагери жайгашкан, 2016-жылдын июнь айынын аягында бул лагерге 442 адам (анын ичинде 338 эркек, 55 аял жана 49 жаш бала) жайгаштырылган. Качкындардын көпчүлүгү [[Ооганстан]], [[Иран]] жана [[Ирак|Ирактын]] жарандары<ref>[https://www.tagesanzeiger.ch/australiens-schreckensinsel-fuer-fluechtlinge-824011182734 Australiens Schreckensinsel für Flüchtlinge] ''(Качкындар үчүн Австралиянын коркунучтуу аралы)''{{ref-de}}</ref>. 1968-жылы, Науру эгемендүүлүгүн жарыяланда калкынын саны 6 миңден ашык (1966-жылы калкынын саны 6057) адам болгон. Науруда төрөлүү 1000 адамга - 24,47, өлүү 1000 адамга - 6,65, ал эми калктын табигый өсүшү 1,781% деп бааланат<ref name=":9">[https://web.archive.org/web/20080917160201/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nr.html Central Intelligence Agency. Nauru. The World Factbook] ''(БЧА. Науру)''{{ref-en}}</ref>. 2007-жылы ымыркайлардын өлүмү 1000 адамга 9,6 ымыркай деп көрсөтүлгөн. 2007-жылы 15 жашка чейинки балдардын саны калктын - 37,8% (3813 адам), 15 тен 60 жашка чейинки курактагы адамдардын саны калктын - 59,3% (5983 адам), 60 жаштан өткөндөрдүн саны калктын - 2,9% (287 адам) түзгөн. 2011-жылы эркектердин орточо жашоо узактыгы 65 жашты, аялдардыкы 75 жашты түзгөн<ref name=":8" />. [[Файл:Nauru_Denigomodu-Nibok.jpg|thumb|250x250px|[[Денигомоду]] жана [[Нибок]] округдарындагы элдин отурукташышы]] Аралдын расмий борбору жана шаарлары жок. Президенттин резиденциясы [[Мененг]] округунда, ал эми мамлекеттик органдар жана парламент [[Ярен]] округунда орун алышкан. Аралдын калкы океан жээгинде жага Буада көлүнүн айланасында орун алышкан. {| class="standard" style="text-align: center;" ! colspan="10" |Калктын саны (адам)<ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref name=":8" /> |- class="bright" !1921 !1933 !1947 !1954 !1961 !1966 !1977 !1983 !1992 !2000 |- |2066 |{{Көбөйүү}}2641 |{{Көбөйүү}}2855 |{{Көбөйүү}}3473 |{{Көбөйүү}}4613 |{{Көбөйүү}}6057 |{{Көбөйүү}}6966 |{{Көбөйүү}}7674 |{{Көбөйүү}}9919 |{{Көбөйүү}}10123 |- !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 |- |{{Азайуу}}10106 |{{Азайуу}}10064 |{{Азайуу}}9871 |{{Азайуу}}9668 |{{Азайуу}}9456 |{{Азайуу}} 9233 |{{Көбөйүү}}9373 |{{Көбөйүү}}9570 |{{Көбөйүү}}9771 |{{Көбөйүү}}9976 |- !2011 !2013 !2015 !2016 !2019 ! ! ! ! ! |- |{{Көбөйүү}}10084 |{{Көбөйүү}}10500 |{{Көбөйүү}}10900 |{{Азайуу}}10800 |{{Көбөйүү}}11550 | | | | | |} === Жыныстык жана курактык түзүм === [[Файл:Половозрастная пирамида Науру 2011.png|thumb|280px|2011-жылга карата Наурунун жыныстык жана курактык түзүмү]] 2011-жылы катталган туруктуу калктын саны 5105 эркек жана 4979 аялдан турган. Эркектер аялдардан 126 адамга көп болушкан, башкача айтканда 100 аялга 103 эркек туура келген<ref name=":8" />. {| class="standard" ! rowspan="2" |Жыл ! colspan="4" |Курак (%) ! rowspan="2" |Орточо курак ! rowspan="2" |100 аялга туура келген эркектердин саны |- !0-14 !15-24 !25-59 !60+ |- |1992 |43 |17 |38 |3 |19,4 |105 |- |2002 |39 |20 |39 |3 |20,7 |104 |- |2011 |38 |19 |40 |3 |21,5 |103 |} === Этникалык курам === Науру калкынын курамы негизинен тоо-кен өнөр жайынын ишмердилүүгүнө байланышкан. 1930-жылдары шахталарда иштөө үчүн жумушчулар дүйнөнүн ар кайсы бурчунан келишкен. Алгачкы билдирүүлөргө караганда, 1939-жылы чет элдик жарандардын саны жергиликтүү калктын санына барабар. 1977-жылы калкынын 60% чет элдиктер жана 40% жергиликтүү калк болгон. Чет элдиктердин санынын көрсөткүчү 1992-жылы жалпы калктын санынын 70% чейин көбөйгөн. 2006-жылы фосфат казып алуу тармагынын кыйрашынан улам эмгек мигранттарынын жана алардын үй-бүлөлөрүнүн массалык чыгуусунун натыйжасында, жалпы калкытын санындагы чет элдиктердин үлүшү 6% га чейин кыскарган. Наурунун фосфат өнөр жайы, соода жана тышкы экономиканы стимулдаштырууну улантууда жана келечекте калктын этникалык курамына түздөн-түз таасирин тийгизиши мүмкүн<ref name=":8" />. Науру калкынын болжол менен 91% же 9031 адам республиканын түпкү эли - наурулуктар. Науру калкынын жалпы санынын — 4% Тынч океандын башка аралдарынан келгендер (негизинен фижиликтер жана тунгаруандар), 1,6% (161 адам), 1,5% (151 адам) кытайлар түзөт. Өлкөнүн калкынынын курамында чет өлкөлүк жарандардын үлүшү жогору. Тилдин негизинде наурулуктар микронезия элдеринин тобуна кирет, бирок бул улуттун түптөлүшүнө микронезиялыктар гана эмес, полинезиялыктар жана меланезиялыктар да таасирлеринин тийгизишкен<ref>Игнатьев Г. М. [https://www.livelib.ru/book/1001154915-tropicheskie-ostrova-tihogo-okeana-grigorij-ignatev?ysclid=lvozgva97n234896754 Тропические острова Тихого океана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240502082849/https://www.livelib.ru/book/1001154915-tropicheskie-ostrova-tihogo-okeana-grigorij-ignatev?ysclid=lvozgva97n234896754 |date=2024-05-02 }} ''(Тынч океанынын тропикалык аралдары)''{{ref-ru}}</ref>. === Тил === Наурулуктар микронезия тилдеринин бири болгон науру тилинде сүйлөшөт. 1968-жылга чейин Науру Республикасы Австралия, Улуу Британия жана Жаңы Зеландиянын биргелешип башкарган аймагы болгондугуна байланыштуу англис тили, науру тили менен бирге мамлекеттик тил болуп саналат. Кытай соодагерлери менен карым-катнаш жүргүзүүдө, жергиликтүү калк тарабынан наурулук англис пижини күн сайын колдонулунат<ref>[https://books.google.kg/books?id=iEj8LLguLwUC&pg=PA18&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Pacific Pidgins and Creoles: Origins, Growth and Development] ''(Тынч океандагы пижиндер жана креолдордун келип чыгышы жана өнүгүшү)''{{ref-ru}}</ref>. Науру тилинин алфавити латын алфавитинин негизинде түзүлүп жана 17 тамгадан турган. Кийин, башка тилдердин, айрыкча немис, ток-писин жана кирибати тилдеринин таасиринен улам, алфавит 28 тамгага чейин кеңейтилген. Науру тилинин окуу китебин жазган католик миссионери Алоис Кайзер, ошондой эле Германиядан чыккан америкалык протестант миссионери Филипп Делапорт бул тилдин өнүгүүсүнө ири салымдарын кошушкан. === Дин === [[Файл:Nauru(09).jpg|thumb|left|Наурудагы чиркөө]] Наурунун калкы негизинен [[Христиан дини|христиан]] диндерин карманышат. Наурулуктардын көбү (60,5% же 6098 адам) протестанттык чиркөөлөрдүн мүчөлөрү, анын ичинен 35,2% (3552 адам) [[Мененг]], [[Буада]], [[Анабар]] жана [[Нибок]] округдарында чиркөөлөрү бар Науру конгрегационалистик чиркөөсүнүн жолдоочулары. Бул агымдын негизги чүркөөсү Айво округунда жайгашкан. Кудай Ассамблеясы агымынын жолдоочулары — 12,8% же 1291 адам), Науру көз карандысыз чиркөөсүнүн өкүлдөрү — 9,4% же 945 адам. Өлкөдө [[Адвентизм|адвентисттер]], [[Баптизм|баптисттер]] жана жахабанын күбөлөрү да бар<ref name=":8" />. Наурунун тургундарынын болжол менен 32,5%  же 3278 адамы католик чиркөөсүнүн жолдоочулары, алардын [[Ярен]] округунда өзүнүн чиркөөсү, ошондой эле [[Ева]] округундагы мектеби (Кайзер колледжи) бар. Наурунун жашоочуларынын болжол менен 5% [[буддизм]] жана [[даосизм]], 2% [[бахаизм]] диний агымдарын карманышат. Наурулуктардын чакан тобу Эижебонг (Eijebong) пирине жана Буитани (Buitani) аттуу аралдын рухуна сыйынууну камтыган салттуу ишенимдерди карманышат<ref name=":8" />. Өкмөт айрым диний конфессиялардын ишин чектейт, мисалы Иса Машаяктын азыркы чиркөөсү жана жахабанын күбөлөрү. 1979-жылы Науруга [[Маршалл Аралдары|Маршалл аралдарынан]] жахабанын күбөлөрүнүн миссионери барган соң дароо эле депортацияланган<ref name=":10">[https://guide.travel.ru/nauru/people/religion/ Наурудагы дин]{{ref-en}}</ref>. 1995-жылы диндерге болгон чектөөлөрдүн бир бөлүгү алынып салынган<ref name=":10" />. == Экономикасы == [[Файл:The site of secondary mining of Phosphate rock in Nauru, 2007. Photo- Lorrie Graham (10729889683).jpg|left|thumb|Наурудагы фосфорит кендерин казып алгандан кийин калган, акиташтан турган калдыктар]] Экономиканын негизи - фосфориттерди казуу жана экспортоо. Убагында Науру дүйнөдө эң бай өлкөлөрдүн катарына кирген. Фосфориттерди казып алган жерлерди карадан калыбына келтирүү үчүн атайын каржы фонд ачылган. Акча бирдиги - [[австралия доллары]]. === Акча жана каржы системасы === Наурунун акча бирдиги болуп [[австралия доллары]] саналат. 2001-жылы аралдагы инфляциянын деңгээли 4% жекен (бул негизинен дүйнөлүк рынокто мунайдын баасынын жана аны ташууга кеткен чыгымдардын жогорулашына байланыштуу). 2000-жылы мамлекеттик бюджеттинин тартыштыгы 10 миллион [[Австралия доллары|австралия долларын]] же өлкөнүн ИДП болжол менен 18% түзгөн. 2000-жылга карата мамлекеттик карызы 280 миллион австралия долларын түзгөн<ref name=":1" />. XXI кылымдын башында Науру Өкмөтү фосфориттердин экспортунун төмөндөшүнөн улам каржы жаатында көптөгөн көйгөйлөргө туш болгон. Бул кризистин натыйжада, 2002-жылы өлкө айрым кредиторлорго болгон карызын убагында төлөй албай калган. Өкмөт бюджеттин тартыштыгын жана [[роялти]] төлөмдөрүн жабууда Науру банкынын каржы булактарына таянууну улантып келет. Науруда сатуудан салык алынбайт, бирок бир катар товарлардан бажы төлөмдөрү алынып турат, бажы төлөмдөрүнүн эрежелери жана суммасы мезгил-мезгили менен өзгөрүп турат. Тамекиге жана алкоголго салык салынбайт<ref name=":11">[https://guide.travel.ru/nauru/money/ Наурудагы баалар]{{ref-ru}}</ref>. === Айыл чарба === Жергиликтүү калкты жемиштер менен камсыз кылуу максатында, аралдын жээк тилкесинде [[банан]], [[ананас]], [[папайя]], [[Манго (жемиш)|манго]], нан багы, кокос пальмалары өстүрүлөт. ==== Балык уулоо ==== Наурунун балык уулоо тармагы дагы эле жакшы онүкпөгөн боюнча калууда, өлкөдө негизинен ички колдонуучулар үчүн балык кармаган эки гана кичинекей балык уулоочу кеме бар. Кармалган тонбалыктарынын бир бөлүгү Австралияга жана Жапонияга экспорттолот, бирок кирешелүүлүгү дагы деле өтө төмөн, мисалы, 2001-жылы жумасына 600 кг гана тонбалыктары экспорттолгон. 2000-жылы Науруда биринчи балык базары пайда болуп, ал өлкөнүн калкынын бир бөлүгүн жумуш менен камсыз кылган. Акыркы мезгилде өлкөнүн өзгөчө экономикалык аймагындагы балык уулоо укугуна лицензия берүүдөн түшкөн кирешелер жергиликтүү бюджетти толуктоонун олуттуу булагы болуп калды. Мисалга алсак, 2000-жылы балык улоого лицензия сатуудан түшкөн киреше 8,5 миллион австралия долларын түзгөн. Бул чөйрөдөгү негизги өнөктөштөрү - Кытай, Түштүк Корея, Тайвань, АКШ жана Жапониянын балык уулоо компаниялары<ref name=":3" />. Науруда аквакультура да өнүгүп жатат, аралдагы кичинекей жасалма көлмөлөрүндө, негизинен ички колдонуу үчүн ханос балыктары өстүрүлөт<ref>[https://aquaculture.spc.int/site/publications/documents/Nauru_Portal.pdf Науруда 2005-2010-жылдар аралыгындагы аквакультураны өнүктүрүү планы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Өнөр жай === 1980-жылдары фосфот өндүрүүнүн деңгээли кыйла төмөндөгөн (1985-1986 жылдары 1,67 млн тоннадан 2001-2002 жылдары 162 миң тоннага чейин) жана 2003-жылы фосфоттарды казып алуу толугу менен токтотулган<ref name=":12">[https://web.archive.org/web/20141006070651/http://www.dfat.gov.au/geo/nauru/nauru_brief.html Австралия Өкмөтү. Тышкы иштер жана соода департаменти. Науру Республикасы]{{ref-en}}</ref>. Кийинчереек Австралиянын, фосфат казуу багытында иш алып барган «Incitex Pivot» компаниясынын инвестициясынын жардамы менен кен казуу инфраструктурасы кайрадан калыбына келтирилип, 2006-жылдын сентябрында фосфат тектерин экспорттоо жанданган. Фосфориттердин кору 2009-2010-жылдары толугу менен казылып алынган, азыркы учурка аз гана фосфориттердин кору калды<ref name=":12" />. Өлкөгө азык-түлүк, күйүүчү май, унаалар жана тетиктер, жабдуулар, курулуш материалдары, керектөө товарлары алынып импорттолуп турат<ref name=":7" /><ref name=":11" />. [[Файл:Nauru House.jpg|thumb|220px|Мельбурндагы Науру-Хауз имараты (ортосунда). Мурда бул имарат Науру фосфат компаниясына таандык болгон, бирок 2004-жылы мамлекеттик карыздарды төлөө үчүн сатылган]] === Туризм === Аралдагы туризм фосфат казып алуудан кийин калган экологиялык булгануудан улам көп өнүккөн эмес. Наурунун визасын Кыргызстандын жарандагы аралга барганда же учак менен конгондо ала алышат<ref>Кыргыз Республикасынын тышкы иштер министрлиги. [https://mfa.gov.kg/kg/dks-mid-kr-ru/konsulskie-uslugi/dlya-vyezzhayushchih-za-rubezh/vizovye-i-bezvizovye-rezhimy-dlya-grazhdan-kr/spisok-stran-imeyushchih-s-kr-soglasheniya-o-bezvizovom-rezhime-po-nacionalnym-pasportam-kr КРнын жарандары үчүн визалык жана визасыз режим]</ref>. Өлкөнүн аймагынан чыккан бардык жүргүнчүлөрдөн 25 австралиялык доллар аэропорт акысы алынат. 2019-жылы республиканын парламентинин чечими менен негизги максаты өлкөдө туризмди өнүктүрүүгө багытталган Науру туристтик корпорациясы түзүлгөн<ref>[http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/dbdd723f4ca321e9a6b718091edbae72.pdf Науру Республикасынын «Науру туризм корпорациясы» жөнүндөгү мыйзамы. 2019-жыл.]{{ref-en}}</ref>. === Транспорт === [[Файл:View of Nauru airport.jpg|left|thumb|Науру эл аралык аэропорту]] Науру автожолдорунун узундугу болжол менен 40 чакырымды түзөт. Асфальтталган жолдордун узундугу 29 км, анын 17 км жээкти бойлой өтөт. Фосфариттердин кендерин океан жээгине жеткирүүнү жеңилдетүү үчүн 12 чакырымдык, асфальтталбаган жол курулган. Аралдын түштүгүндө Науру эл аралык аэропорту жайгашкан. Наурунун улуттук авиакомпаниясы болуп «Nauru Airlines» саналат жана бул компаниянын карамагында Боинг-737 төрт учагы бар. Науруда, аралдын борборундагы фосфат кендерин түштүк-батышындагы порт менен байланыштырган 3,9 км арылыка созулган темир жол бар. Науру мамлекети боюнча коомдук транспорт жок болгондугуна байланыштуу көпчүлүк тургундар жеке транспорт каражаттарын колдонушат. Аймактагы башка мамлекеттер менен болгон деңиз байланышы бар. === Байланыш === Науруда биринчи почта маркалары 1916-жылы чыгарылган. Алар «NAURU» деген жазуусу бар Улуу Британиянын маркалары болгон. 1998-жылдын сентябрынан тартып науруда интернет байланышы пайда болгон<ref>[https://web.archive.org/web/20070927015139/http://www.sidsnet.org/archives/other-newswire/9809/0004.html Науруда интернет байланышы пайда болду]{{ref-en}}</ref>. Интернет менен колдонуучулардын саны болжол менен Наурунун калкынын жалпы санынын жарымын гана түзөт<ref>[https://www.cenpac.net.nr/ CenpacNet Inc компаниясынын сайты]{{ref-en}}</ref>. Аралдын телекоммуникация системасы жакшы өнүккөн. Көптөгөн коомдук телефондор IDD эл аралык тутумга түз чыгуу мүмкүнчүлүгүнө ээ, бирок, телекоммуникация кызматтары австралиялык компаниялардын тармактары аркылуу жүргүзүлгөндүктөн, эл аралык чалуулар операторлор аркылуу жүргүзүлөт. AMPS стандартындагы уюлдук байланыш дээрлик бүт аралдын аймагын камтыйт<ref>[https://guide.travel.ru/nauru/communications/ Коммуникации и связь в Науру] ''(Наурудагы байланыш жана телекоммуникация)''{{ref-ru}}</ref>. Акыркы мезгилде байланыш кызматтарынын үзгүлтүккө учурашы байкалууда, анткени бул тармакты тейлеген чет элдик компаниялар алдын-ала төлөө системасында өз кызматтарын көрсөтөт. 2003-жылдын башында Рене Харрис жана Бернард Довийого президенттин кызматына талапкер болушкан жана Науру эң курч саясий кризиске кабылып, жарандардын кагылышуусунда президенттин резиденциясы өрттөнүп кеткен жана, телефон байланышы толугу менен үзүлгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20070926231528/http://www.roche-duffay.ru/archive/index_01_03_w3_n1.htm#n6 Политический кризис на Науру] ''(Наурудагы саясий кризис)''{{ref-ru}}</ref>. Аралдан тышкары жайгашкан аймактар менен байланышуу бир нече жума бою портко келген кемелердеги спутник телефондору аркылуу жүргүзүлгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20070926231500/http://www.roche-duffay.ru/archive/index_02_03_w4_n1.htm#n6 Прервана связь с Науру] ''(Науру менен байланыш үзүлдү)''{{ref-ru}}</ref>. === Тышкы соода === 2017-жылы экспорт 24,7 млн АКШ долларын, ал эми импорт - 35,6 млн АКШ долларын түзгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20190823105240/https://oec.world/ru/profile/country/nru/ Науру на справочнике международной торговли oec.world] ''(Науру эл аралык oec.world соода каталогунда)''{{ref-ru}}</ref>. Экспорттук кирешенин дээрлик 70% фосфаттарды сатуудан түшөт. Негизги соода өнөктөштөрү Австралия жана Жапония (бул өлкөлөрдүн ар биринин үлүшү 24%), андан кийин Түштүк Корея (16%). Негизинен унаалар, жабдуулар, азык-түлүк жана химиялык товарлар импорттолот. Негизги керектелүүчү товарлар менен жабдып туруучу мамлекеттер - Австралия (63%), Фижи (12%) жана Индия (11%). == Маданияты == Науру аралынын алгачкы маданияты жөнүндө маалыматтар өтө эле аз. Батыштын таасири күчтүү болгондуктан, жергиликтүү тургундар тарабынан көптөгөн үрп-адаттар жана каада-салттар унутулуп калган. Байыркы науруандыктардын жазуусунун жоктугу өлкөнүн маданий байлыгын изилдөөнү татаалдаштырат. === Науру аралынын колония айланганга чейинки тургундарынын социалдык уюму === [[Файл:Auweyida-Eigamoiya-nauruansubjects.jpg|thumb|250px|Наурулуктар (1890-жыл)]] Науруалуктардын алгачкы маданияты аралда жашаган 12 уруунун маданиятынан негизделген. Науруда жалпы башчы болгон эмес жана ар бир уруунун өз тарыхы болгон. Салт боюнча, ири уруулар майда урууларга бөлүнгөн жана айда уруулардагы ар бир адам белгилүү бир топторго таандык болгон: * ''темонибе'' ({{lang-na|Temonibe}}), * ''эмо'' ({{lang-na|Emo}}), * ''амененгаме'' ({{lang-na|Amenengame}}) * ''энгаме'' ({{lang-na|Engame}}). Колунда жок, кедейлердин эки классы төмөндөгүдөй аталган: * ''итсио'' ({{lang-na|Itsio}}), * ''итиора'' ({{lang-na|Itiora}}) Адамдын тигил же бул класска таандык экендигин аныктоодо негизги фактору болуп энесинин теги болгон. Темонибе уруусу өзгөчө орунду ээлеген, аларга балык уулоого уруксат берилген жана алар деңиздеги айрым аймактага ээлик кылышкан. Ошол кездеги калктуу конуштардын көпчүлүгү деңиз жээгинде жайгашышкан, айрымдары гана Буада көлүнүн айланасында орун алган. Аралдыктар эки-үч үйдөн турган кичинекей, короо-жайлуу үйлөрдө жашап жана айылдарга биригишкен. Жалпысынан Науруда 168 айыл жайгашып, алар 14 облуска биригишкен. Бул тарыхый облустардын негизинде, азыркы учурдагы аралдын 14 административдик округу түзүлгөн. === Массалык маалымат каражаттар === Науруда дайыма иштеген басма сөз кызматтары жок. Анда-санда англис жана науру тилинде басылган ''Nauru Bulletin'' жана «Наоэро Амо» оппозициялык саясий партиясынын ''The Visionary'' гезиттери чыгып турат. Эки жумада бир жолу Central Star News жана Nauru Chronicle гезиттери басмадан чыгат<ref name=":15">BBC News Services. [https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15433616 Науру өлкөсүнүн профили]{{ref-en}}</ref>. Наурунун жалгыз радиостанциясы жана телеканалы өкмөткө таандык жана негизинен «Австралия радиосу» жана «BBC» программаларын чагылдырат (ретрансляция).<ref name=":15" /> === Спорт === [[Файл:Linkbelt1999-Finalspiel.jpg|thumb|250px|1999-жылы «Линкбелт Овал» стадионунда өткөн австралиялык футбол боюнча беттеш]] Наурунун улуттук спорттук оюну - австралия футболу. Футбол боюнча улуттук курама командасы дагы бар, бирок ал өлкөдө кесипкөй оюнчулардын жана ири стадиондордун жактугуна байланыштуу ФИФА же Океания футбол конфедерациясы тарабынан таанылган эмес. Футбол оюнчуларынын формасынын түсү - көк жана ортосунан сары тилке сызылган. Футбол боюнча улуттук курама тобу башка өлкөнүн командасы менен биринчи беттешүүсү 1994-жылдын 2-октябрында болгон. Анда Наурунун курама тобу Соломон аралдарынын курама тобун 2:1 эсебинде утуп алган. Бул наурулуктар үчүн чоң жеңиш болуп калган. Аралда бир нече спорт аянтчалары жана стадиондор бар: «Линкбелт Овал« (Айво округунда жайгашкан, бирок ал кыйла эскирген жана эл аралык стандарттарга жооп бербейт), Мененг стадиону (3500 орундуу, 2006-жылы курулган) жана Дениг стадиону. [[Оор атлетика]], софтбол, [[баскетбол]] жана [[теннис]] абдан популярдуу. Өлкөнүн Өкмөтү тарабынан оор атлетика колдого алынган, дал ушул багыт боюнча Науру эң көп спорттук ийгиликтерге жетишкен. Шериктештик оюндарында оор атлетчи Маркус Стивендин сенсациялуу жеңишинен кийин 1990-жылы бул республикада Науру Улуттук Олимпиада Комитети түзүлгөн. 1992-жылы Маркус Барселонада өткөн Олимпиада оюундарына катышкан биринчи наурулук спортчу болуп тарыхта калды. Науру расмий түрдө 1996-жылы олимпиадалык кыймылга кабыл алынган. Наурунун биринчи расмий атлеттери Маркус Стивен, Жеррард Гарабван жана Куинси Музаламо болушкан. Наурунун эң чебер теннисчилери — Дэвид Детудамо жана Анжелита Детудамо. === Майрамдар === {| class="standard" align="center" |+ !Дата !Аталышы !Англисче аталышы |- |[[1-январь]] |[[Жаңы жыл]] |New Year’s Day |- |[[31-январь]] |Эгемендүүлүк күнү |Independence Day |- | rowspan="3" |датасы кошумча аныкталат |Жагымдуу жума |Good Friday |- |Жаркын дүйшөмбү |Easter Monday |- |Жаркын шейшенби |Easter Tuesday |- |[[17-май]] |Конституция күнү |Constitution Day |- |[[25-сентябрь]] |Жаштар күнү |National Youth Day |- |[[26 Октябрь (Тогуздун айы)|26-октябрь]] |Ангам күнү |Angam Day |- |[[25-декабрь]] |Рождество |Christmas Day |- |[[26-декабрь]] |Белектер күнү |Boxing Day |+ |} == Социалдык тармак == === Саламаттыкты сактоо === [[Файл:Participants of a walk against Diabetes and for general fitness around Nauru airport.jpg|thumb|Наурунун калкы дүйнөдөгү эң ашык салмактуу адамдардын катарына кирет]] Аралдагы калкты таза суу менен камсыздоону жакшыртуу жана үзгүлтүксүз санитардык-профилактикалык иш-чараларды жүргүзүүгө багытталган эффективдүү мамлекеттик программасынын натыйжасында акыркы жылдары аралда жугуштуу оорулардын жайылышына жол бербөө мүмкүн болду. Бирок [[кант диабети]], [[Гипертония оорусу|гипертония]], жүрөк-кан тамыр оорулары жана рак сыяктуу жугуштуу эмес оорулар, ошондой эле респиратордук оорулар Наурунун калкынын өлүмүнүн негизги себептери болуп калууда<ref name=":16">[https://www.who.int/westernpacific/ Науру. Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун отчету]{{ref-en}}</ref>. Науру калкы ашыкча салмактан (семирүүдөн) катуу жабыркайт жана семиз адамдардын саны боюнча дүйнөдө бешинчи орунда турат<ref>[https://www.who.int/ru/news/item/01-03-2024-one-in-eight-people-are-now-living-with-obesity Учурда ар бир сегизинчи адам ашыкча салмактан жабыркайт]{{ref-ru}}</ref>. 2003-жылы Наурудагы диабеттин таралышы (30,2%) дүйнөдө эң жогору көрсөткүчкө жеткен. Наурудагы калктын семирүүсүнүн себептери, башка аймактардагыдай эле, арзан калориялуу тамак-аштын, биринчи кезекте эт консерваларынын көп колдонулушу менен байланыштуу<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1578329/Spam-at-heart-of-South-Pacific-obesity-crisis.html Spam at heart of South Pacific obesity crisis] ''(Түштүк Тынч океандагы семирүү кризиси)''{{ref-en}}</ref>. Наурунун саламаттыкты сактоодогу негизги көйгөйлөрдүн бири — кадрлар маселеси, ошондуктан өлкөнүн өкмөтү бул тармакка мүмкүн болушунча көп адистерди тартууга аракет кылып жатат. Аралда медициналык жардам акысыз. 1999-жылы июлда Наурунун жалпы типтеги ооруканасы ({{lang-en|Nauru General Hospital}}) менен Улуттук фосфат корпорациясынын ооруканасы ({{lang-en|National Phosphate Corporation Hospital}}) Науру Республикасынын ооруканасы ({{lang-en|Republic of Nauru Hospital}}) деген ат менен бириктирилген, анда беш гана дарыгер иштейт. Оор дартка чалдыккан адамдар Австралияга дарыланууга жөнөтүлөт. 1995-1996-жылдары саламаттыкты сактоого кеткен чыгымдар 8,9 миллион австралия долларын же өлкөнүн жалпы бюджетинин 8,9% түзгөн. Дарыгерлердин көпчүлүгү чет элдиктер<ref name=":16" />. === Билим берүү === [[Файл:Nauru College (15406372672).jpg|thumb|Науру колледжи]] Билим алуу толугу менен акысыз. 6 жаштан 15 жашка чейинки балдар үчүн милдеттүү (1-10-класстар). Билим берүү тутуму 2 этапты камтыйт: мектепке чейинки дардоо жана даярдоо баскычы. Башталгыч билим берүү окуу мезгилинин биринчи 6 жылында, башкача айтканда, 6 жаштан 11 жашка чейинки окуучулар үчүн берилет. Окуучулар алгачкы эки жыл Ярен округунун башталгыч мектебинде, үчүнчү жана төртүнчү жылдары Айво округунун башталгыч мектебинде жана бешинчи жылдан тартып Науру колледжинде окушат. Башталгыч мектепти аяктагандан кийин, башталгыч билим жөнүндө сертификат алуу үчүн сынактар тапшырылат. Кийинки баскыч — орто мектеп (7-10-класстар үчүн милдеттүү жана 11-12-класстарды окуучулар өз калоосу окуса болот. 10-класстан кийин орто билими туралуу сертификат алуу үчүн сынактан өтүшөт. 12-класска чейин окууну уланткан учурда, толук орто билими туралуу сертификатка ээ болуу үчүн сынактартардан өтүү зарыл. Аралдын жашоочулары жогорку билимди чет өлкөлөрдөн, негизинен Австралиядан алышат. Науруда Түштүк Тынч океан университетинин сырттан окуу бөлүмү жайгашкан. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.nauru.gov.nr/ Науру өкмөтүнүн расмий сайты]{{ref-en}} * [http://www.nauru.gov.nr/parliament-of-nauru.aspx Науру парламентинин расмий баракчасы]{{ref-en}} {{Калып:Океания өлкөлөрү}} [[Категория:Дүйнө өлкөлөрү]] [[Категория:Австралия жана Океания өлкөлөрү]] [[Категория:Науру]] fla8xo820sni9ou5nd69jx0jyhpp2k8 0 29356 645803 617316 2026-05-08T15:16:19Z Lp0 on fire 46497 [[Special:Contributions/Pennerol|Pennerol]] ([[User talk:Pennerol|баарлашуу]]) кылган [[Special:Diff/571698|571698]] түзөтүүсүн жокко чыгаруу cross-wiki spam 645803 wikitext text/x-wiki '''Андеррайтинг''' (англ. underwriting , от underwrite – кепилдөө) – базарга баалуу кагаздарды баштапкы жайгаштыруу. == Колдонулган адабияттар == * [[Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү]]. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 {{Интервикисиз}} [[Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр ]] 2gwzcf3yiop49bsngnxhpndxexde0ma 645804 645803 2026-05-08T15:16:47Z Lp0 on fire 46497 fix wikitext markup 645804 wikitext text/x-wiki '''Андеррайтинг''' (англ. underwriting , от underwrite – кепилдөө) – базарга баалуу кагаздарды баштапкы жайгаштыруу. == Колдонулган адабияттар == * [[Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү]]. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 {{Интервикисиз}} [[Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр ]] 5go5vfutlycs077gu8iis1zs2yhwu6l 0 41804 645867 645714 2026-05-09T11:20:26Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645867 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Эркин-Сай |расмий аталышы = Эркин-Сай |өлкө = Кыргызстан |герб = National emblem of Kyrgyzstan.svg |желек = Flag of Kyrgyzstan (3-2).svg |lat_dir = N|lat_deg = 42 |lat_min = 49 |lat_sec = 44 |lon_dir = E|lon_deg = 73 |lon_min = 40 |lon_sec = 56 |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |областын түрү = област |област = Чүй областы |аймактын түрү = Район |аймак = Панфилов району |айыл аймагы = Орто-Кайыңды айыл аймагы |калкы = 709 |элди каттоо жылы = 2023 |убакыт аралыгы = +6 |почта индекси = 722015 |СОАТЕ = 41708219811030 }} '''Эркин-Сай''' — [[Кыргызстан]]дын [[Чүй облусу]]нун [[Панфилов району|Панфилов району]] айыл. [[Орто-Кайыңды айыл аймагы|Орто-Кайыңды айыл аймагы]] кирет. == Географиясы == Айыл Чүй өрөөнүнүн батыш тарабында, Чоң-Кайыңды суусунун оң жээгинде жайгашкан. Деңиз деңгээлинен 1025 метр бийиктикте турат. Айылга жакын жерден стратегиялык маанидеги [[Бишкек]] — [[Ош]] унаа жолу өтөт. == Калкы == Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин маалыматы боюнча, айылдын калкынын саны 2023-жылдын башында 709 кишини түзгөн<ref name="НСК23"/>. {| class="wikitable" |- !scope="row"|Жылы !! 2009<ref>{{Cite web |url=https://stat.gov.kg/media/files/aa7cd7ae-9f37-4dc1-b103-c828ac335b00.pdf|title=Кыргыз Республикасынын калкын каттоо 2009. Чүй областы}}</ref> !! 2014<ref>{{cite web |url=http://www.stat.kg/media/statisticsoperational/67aedfb9-2ede-44d0-8d8e-e472db00a59c.xls |title=Кыргыз Республикасынын айыл аймактарынын жана айылдарынын туруктуу калкынын саны (2014-ж.)}}</ref> !! 2015<ref>{{cite web |url=http://www.stat.kg/media/statisticsoperational/e93c217e-a339-4412-91d6-9972471a0224.xls |title=Кыргыз Республикасынын айыл аймактарынын жана айылдарынын туруктуу калкынын саны (2015-ж.)}}</ref> !! 2020<ref>{{Cite web |url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2020-жылдын башына карата)}}</ref> !! 2021<ref>{{Cite web |url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 |title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2021-жылдын башына карата)}}</ref> ! 2023<ref name="НСК23">{{cite web |url=https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2023-жылдын башына карата)}}</ref> |- !scope="row"|Адам саны | 720 || 725 || 740 || 749 || 845 || 709 |} == Белгилүү инсандары == * '''[[Сагынбаев Экмет Сагынбаевич]]''' (1940—2020) — '''КР турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.''' == Галерея == <gallery> Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 13-01-03).jpg Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 13-01-08).jpg Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 13-01-05).jpg Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 13-01-11).jpg Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 14-22-00).jpg Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 14-22-02).jpg Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 14-22-06).jpg Файл:Кыргызстан. Жайыл району. Эркин-Сай айылы (2023-05-21 14-22-11).jpg </gallery> == Шилтемелер == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD-%D0%A1%D0%B0%D0%B9 Эркин-Сай айылы орус тилиндеги Википедияда] == Булактар == {{Булактар}} [[Категория:Жайыл районунун айылдары]] [[Категория:Чүй облусунун айылдары]] [[Категория:Эркин-Сай]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] 3r3p9q81k5bmt6l2tkgbv367el5mbq3 0 48882 645843 643399 2026-05-09T10:07:13Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645843 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Мустафа Кемел Ататүрк |сүрөтү =Ataturk1930s.jpg |туулган датасы=[[1881]]|каза болгон жери=[[Стамбул|Ыстанбул]], [[Түркия]]|туулган жери=[[Салоники]], [[Осмон Империясы]]|иш аяктоо убагы_2=[[24-январь]] [[1921-жыл|1921-жылы]]|иш баштоо убагы_2=[[3-май]] [[1920-жыл|1920-жылы]]|андан кийинки инсан_2=[[Февзи Чакмак]]|кызматы_2=[[Түркиянын Премьер-министри]]|андан мурунку инсан_2=Шайланган|иш аяктоо убагы=[[10-ноябрь]] [[1938-жыл|1938-жылы]]|иш баштоо убагы=[[29-октябрь]] [[1923-жыл|1923-жылы]]|андан кийинки инсан=[[Исмет Инөнү]]|андан мурунку инсан=Шайланган|кызматы=[[Түркиянын Президенти]]|расмий ысымы={{nobold|{{lang-tr|Mustafa Kemal Atatürk}}}}|каза болгон жылы=[[10-ноябрь]], [[1938-жыл|1938-жылы]]|туулган жылы=1881|туулганда берилген ысымы=Али Рыза Оглу Мустафа<br>{{lang-tr|Ali Rıza oğlu Mustafa}}|атасы=Али Рыза-эфенди|апасы=Зүбейде-ханым|жубайы=Латифе Ушаклыгил|кол тамгасы=Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg|кызматы_3=[[Түркиянын Улуу Улуттук Чогулушу|Түркиянын Улуу Улуттук Чогулушун төрагасы]]|андан мурунку инсан_3=Шайланган|андан кийинки инсан_3=[[Фетхи Окьяр|Фетхи Окъяр]]|иш баштоо убагы_3=[[24-апрель]] [[1920-жыл|1920-жылы]]|иш аяктоо убагы_3=[[29-октябрь]] [[1923-жыл|1923-жылы]]|дини=[[Сүннөттөр]]|сыйлыктары=}} '''Мустафа Кемел Ататүрк''' ({{Lang-tr|Mustafa Kemal Atatürk}}; 1934-жылга чейинки: '''Гази Мустафа Кемел-Паша<ref>«Кемаль Ататюрк» — имя и фамилия Мустафы Кемаля c 1934 года, принятые в связи с произведёнными им же упразднением титулов и введением фамилий в Турции. (см. {{БСЭ1|статья=Кемаль, Гази Мустафа|автор=Милер А.|том=32|страницы=163—165}}</ref>'''; [[1881]], [[Салоники]], [[Осмон империясы]] — [[10-ноябрь]] [[1938]], [[Долмабакча]], [[Бешиткаш]], [[Ыстанбул]]<ref>Точная дата рождения Ататюрка неизвестна. Официально ею считается 19 мая — этот день в Турции известен как ''19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı''. Подробнее см. раздел [[Ататюрк, Мустафа Кемаль#%D0%94%D0%B0%D1%82%D0%B0 %D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F|Дата рождения]]</ref>, [[Түркия]]) — Осмон жана түрк мамлекеттик ишмери, саясий жана аскердик ишмер. Түркиянын Республикалык элдик партиясынын негиздөөчүсү жана биринчи лидери; [[Түркия Республикасы]]нын биринчи [[Түркиянын Президенти|президенти]], азыркы түрк мамлекетинин негиздөөчүсү. Осмон империясы [[Биринчи дүйнөлүк согуш|1-дүйнөлүк согушта]] жеңилгенден кийин (1918-жыл октябрь) Анадолудагы улуттук төңкүрөштүк кыймылга жана эгемендүүлүк үчүн согушка жетекчилик кылган, султандын өкмөтүн жана басып кер режимин жоюуга жетишкен, жаңы жумурияттык мамлекетти түзгөн. улутчулдукка негизделген («улуттун эгемендиги»). , бир катар олуттуу саясий, социалдык жана маданий ыслаттарды жүргүзгөн, мисалы: Султанатты жоюу (1922-ж. 1-ноябрь), жумуриятыны жарыялоо (1923-жылдын 29-октябры), [[де-факто]] жок болгон халифаттын [[де-юре]] жоюлушу (1924-жылдын 3-марты), лайык билим берүүнүн киргизилиши, дервиштердин ордендери жабылышы, кийим ыслаты (1925), жаңы европалык типтеги кылмыш жана жарандык формалардын кабыл алынышы. кодекстери (1926), алипесси латындаштыруу, түрк тилин араб жана фарс карыздарынан тазалоо, динди мамлекеттен бөлүү (1928), аялдарга шайлоо укугун берүү, наамдарды жана феодалдык кайрылуу формаларын жоюу, тегаттарды киргизүү (1934), улуттук банктарды түзүү жана улуттук өнөр жай. Улуу Элдик Чогулушу (1920—1923-жж.) төрагасы, андан кийин (1923-жылдын 29-октябрынан тартып) бул кызматка ар бир терт жылда кайра шайланып турган республиканын президенти, ошондой эле Жумурият - Ал түзгөн Элдик партия Түркияда талашсыз авторитетке жана улуттун сүйүүсүнө ээ болду. == Туулган күнү == Мустафа Кемелдин чыныгы туулган күнү боюнча ар кандай версиялар бар (андан тышкары, Осмон дөөлөтүндө колдонулган жылсанактардын айырмасынан улам, ал тургай өзү да анын туулган күнүн так билген эмес); алардын эң кеңири таралганына ылайык, ал 1881-жылы 12-мартта төрөлгөн. 19-кылымдын экинчи жарымында Осмон империясында эки жылсанак колдонулган: ислам (хижрий жылсанагы деп да аталат) - ислам майрамдарын белгилөө үчүн иштелип чыккан жана румий - 1839-жылы кабыл алынган жана Юлиан жылсанагында негизделген жарандык календарь. ). Экөө тең хижрадан – Мухаммаддын Меккеден Мадинага көчүп кеткен убактысын эсептешкенине карабастан, ал мезгилде алардын ортосунда айырмачылыктар болгон; аларды жакындашты-руу учун жургузулген реформаларга карабастан, айырма бугунку кунде да бар. Ататүрктүн туулган күнү жазуулар китебине (англ.) орусча жазылган. [[Салоники|Селаник]] шаарынын календарын көрсөтпөстөн хижрийден 1296-ж. Буга байланыштуу Ататүрк өзүнүн туулган күнү катары шарттуу датаны – түрктөрдүн эгемендүүлүк үчүн күрөшү башталган 19-май күнүн тандап алган. Бу күнү, 1919-жылы 19-майда Мустафа Кемел Самсунда жаштарга кайрылып, баскынчы күчтөргө каршы мобилизация жарыялаган. Анын Эгемендүүлүк күнү менен дал келиши жарандык календарды тандоону билдирет, анда хижрий 1296-жыл 1880-жылдын 13-мартынан 1881-жылдын 12-мартына чейинки мезгилди камтыйт. Акыркы даталар Түркия тарабынан 1926-жылы Ататүрк тарабынан стандартташтыруу максатында кабыл алынган [[Григориан календары|Григориан жылсанагы]] боюнча берилген (Юлиан жылсанагы мурда жокко чыгарылган). Ошондуктан, Ататүрк 1881-жылдын 19-май күнүн расмий жана расмий эмес бардык документтерде туулган күнү катары белгилеген.<ref>[[Цюрхер, Эрик-Ян|Zürcher, Erik Jan]] (1984). ''The Unionist factor: the rôle of the Committee of Union and Progress in the Turkish National Movement, 1905—1926''. Leiden: E.J. Brill. p. 106.</ref>. Апасы Ататүрккө жаздын күнүндө төрөлгөнүн айтса, кичүү карындашы Макбуле Атадан анын түн ичинде, кар бороонунда, күн күркүрөгөнүндө төрөлгөнүн айткан. Түрк тарыхчысы Фаик Решид Унат Зубейде Ханимдин Салоникидеги кошуналарынан түрдүү жоопторду алды. Кээ бирлери жаз күнүндө, башкалары кыштын күнү, январь же февраль айларында төрөлгөн деп айтышкан. Бир аз таанылган дата 19-май, тарыхчы Решит Сафет Атабинен тарабынан берилген дата. 19-май датасы Түркиянын боштондук согушунун башталышынын символикалык датасы болуп саналат жана Атабинен Ататүрктүн туулган күнүн Ататүрк мактаган ишаратын Боштондук согушунун башталышы менен байланыштырды. Бул датанын келип чыгышы тууралуу дагы бир окуя бар: окутуучу Ататүрктөн анын туулган күнүн сураганда, ал аны билбейм деп жооп берген. Окутуучу 19-майды туулган күнү катары сунуштаган. Дагы бир жолу муну чечмелөөнүн эки жолу бар: «1881-жылдын 19-майы Григориан» «1297-жылдын 1-марты» дегенди туюнтат, бул бир гана жазылган маалыматка – «1296 рум» дегенге карама-каршы келет. «19-май, 1296-ж. румий» 1880-ж. григориан дегенди билдирет Кээ бир булактар ​​жогорудагы даталардын бардыгын этибарга албай, такыр башканы белгилешет: # Түрк дин тарыхчысы Энвер Бехнан Шаполио Ататүрк 1880-жылы [[23 декабрь|23-декабр]]да туулган деп айтат. # Шевкет Сүрейя Айдемир туулган күнү катары 1881-жылдын 4-январын атайт. # Мустафа Кемел коомунун башчысы Мухтар Кумрал 1881-жылдын 13-мартын көрсөтүп, бул датаны Макбуле Атадан тарабынан берилгенин айтат. Бул дата рум жылсанакка которулса, 1297-жылдын 1-мартына туура келет. Бул сөздүн тууралыгы талаштуу, анткени жазуулар реестринде Рум жылсанагы боюнча 1297-жыл эмес, 1296-жыл көрсөтүлгөн. Ал эми 13-март күнү Ататүрктүн апасы менен эжеси берген маалыматтарга карама-каршы келбейт. эрте жазда, бул убакта мындай аба ырайынын кубулуштары кар күркүрөшү жана күн күркүрөшү мүмкүн (бирок эрте жазда күн күркүрөшү өтө сейрек кездешет).<ref name="Ататюрк">{{Cite web|url=http://www.ahmetakyol.net/index.php?option=com_content&task=view&id=224&Itemid=45|title=Архивированная копия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090904194828/http://www.ahmetakyol.net/index.php?option=com_content&task=view&id=224&Itemid=45|archivedate=2009-09-04|accessdate=2019-05-15|deadlink=yes}}</ref>. # Тевфик Рүштү Арас Ататүрктүн 10-майдан 20-майга чейин төрөлгөнүн айтат. Ал Мустафа менен ой бөлүшүп, ага: «Эмне үчүн 19у эмес» деп жооп берди. Советтик дипломат Семён Иванович Араловдун эскерүүлөрүнө ылайык, Ататүрк менен баарлашкан учурда ал 1880-жылы туулганын айтып, ага Ататүрк «мен сыяктуу» деп жооп берген. Мустафа Кемелдин акыркы расмий документинде күн жана айы көрсөтүлбөй, болгону жылы көрсөтүлгөн – 1881. Ататүрктүн бул документи Шишлидеги Ататүрк музейинде коюлган.<ref name="Ататюрк" />. . Түркия Жумуриятында 1881-жылдын 19-майы расмий дата болуп саналат.<ref name="Ататюрк" /> == Келип чыгышы, балалыгы жана билими == [[Файл:Mustafa_Kemal,_1905.jpg|thumb|<center>Жаш Ататүрк</center>]] 1880 же 1881-жылы [[Осмон империясы|Осмон импараторлугу]]нун [[Салоники]] шаарындагы (азыркы [[Греция]]) Хожакасым кварталында туулган (тууган күнү тууралуу так маалымат жок; кийинчерээк Кемел 19-майды туулган күнү катары – Түркиянын көз карандысыздыгы үчүн күрөш башталган күндү тандаган) туулган. кичинекей жыгач соодагери, мурдагы бажычы Али Рыза-эфенди жана анын жубайы Зүбейде-ханымдын үй-бүлөсүндө. Анын атасынын теги так белгилүү эмес, кээ бир булактар ​​анын ата-бабалары Сөкеден келген түрк көчмөндөрү болгон деп ырасташат,<ref name="%25C3%2587ankaya17">[[Фалих Рыфкы Атай|Falih Rıfkı Atay]], ''Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar'', İstanbul: Betaş, 1984, p. 17. {{tr icon}}</ref><ref>Vamık D. Volkan & Norman Itzkowitz, ''Ölümsüz Atatürk'' (''Бессмертный Ататюрк''), Bağlam Yayınları, 1998, ISBN 975-7696-97-8, p. 37, dipnot no. 6 (Atay, 1980, s. 17)</ref> башкалары Ататүрктүн балкандык (албан же болгар) тамырларын ырасташат<ref name="Time">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html Turkey: The land a dictator turned into a democracy".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522203055/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|date=2010-05-22}} {{Wayback|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|date=20100522203055}} «[[Time (журнал)|Time]]». 12 октября 1953.</ref><ref>Mango, Andrew. ''Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'', (Overlook TP, 2002), стр. 27.</ref>, үй-бүлөсү түркчө сүйлөп, ислам динин тутунган, бирок исламчыл каршылаштар арасында. Осмон Импараторлугундун Кемалдын атасынын борборлорунун бири Салоники шаары болгон Дөнме еврей сектасына таандык экени кеңири таралган.<ref>[[Шолем, Гершом|Gershom Scholem]]. ''Encyclopaedia Judaica'', Second Edition, Volume 5, «Doenmeh»: Coh-Doz, Macmillan Reference USA, Thomson Gale, 2007, ISBN 0-02-865933-3, стр. 732.</ref> Ал кичүү карындашы Макбуле Атадан экөө үй-бүлөдө бойго жеткенге чейин аман калган жалгыз бала болушкан, калгандары бала кезинде чарчап калган. Мустафа жалындуу жана өтө өз алдынча мүнөздүү активдүү бала эле. Бала теңтуштары же эжеси менен баарлашуудан көрө жалгыздыкты жана өз алдынчалыкты артык көрчү. Ал башкалардын пикирине чыдамсыз болгон, компромисске келгенди жактырчу эмес жана ар дайым өзү үчүн тандап алган жол менен жүрүүгө умтулган. Ойлогон нерселердин баарын түз айтуу адаты Мустафага кийинки жашоосунда бир топ кыйынчылыкты алып келип, аны менен көптөгөн душмандарды жаратты. Ыймандуу [[мусулман]] Мустафанын апасы уулунун [[Куран|Куранды]] үйрөнүүсүн кааласа, күйөөсү Али Рыза Мустафага заманбап билим берүүгө ыктаган. Жубайлар мунасага келе албагандыктан, Мустафа мектеп жашына жеткенде алгач үй-бүлө жашаган кварталда жайгашкан Хафыза Мехмет-эфенди мектебине дайындалат. Атасы 1888-жылы Мустафа 8 жашында каза болгон. 1893-жылы 13-мартта каалоосу боюнча 12 жашында Салоникидеги ''Selânik Askerî Rüştiyesi'' аскердик даярдоо окууканага кирип, математик окутуучу ага Кемел («кемчилик») деген ат койгон. 1896-жылы Манастыр (азыркы [[Түндүк Македония]]дагы Битола) шаарындагы аскердик окуу жайга (''Manastır Askerî İdadisi'') тапшырган. 1899-жылы 13-мартта [[Осмон империясы]]нын борбору Стамбулдагы Осмон Аскердик Колледжине (''Mekteb-i Harbiye-i Şahane'') кирген. Төңкүрөшчүл жана ыслатчыл маанай үстөмдүк кылган мурунку окуу жайларынан айырмаланып, колледж Султан [[Абдул-Хамид II|II Абдул-Хамиддин]] катуу көзөмөлүндө болгон. 1902-жылы 10-февралда Стамбулдагы Осмон генералдык штабынын академисини (''Erkân-ı Harbiye Mektebi'') тапшырып, аны 1905-жылы 11-январда бүтүргөн. Академисини аяктагандан кийин дароо Абдулхамид режимин мыйзамсыз сындаган деген айып менен камакка алынып, бир нече ай камакта отургандан кийин [[Дамаск]]ка сүргүнгө айдалган, ал жерде 1905-жылы «Ватан» («Мекен») төңкүрөштүк уюмун түзгөн.<ref>Мустафа Кемаль. ''Путь новой Турции.'' Литиздат Н. К. И. Д., Т. I, 1929, стр. XVI. («Биография по данным государственного календаря Турецкой республики.»)</ref>. == Кызматтын башталышы. Жаш түрктөр == [[Файл:Picardie_manoeuvres_1910.jpg|thumb|340x340px|<center>Пикардия көнүгүүлөрү, 1910-ж.</center>]] 1905-1907-жылдары Лүтфи Мүфит Бей (Өздеш) менен бирге Дамаскта жайгашкан 5-армияда кызмат өтөгөн. 1907-жылы Мустафа Кемелдин Манастыр шаарындагы 3-армиянын катарына көтөрүлгөн. [[Салоники|Салоникиде]] окуп жүргөндө Кемал төңкүрөштүк коомдорго катышкан; Академини бүтүргөндөн кийин [[Жаш түрктөр|Жаш түрктөрдүн]] катарына кошулган, 1908-жылдагы [[Жаш түрктөр революциясы (1908)|Жаш түрк төңкүрөштүн]] даярдоого жана ишке ашырууга катышкан; кийин «Жаш түрк» кыймылынын лидерлери менен пикир келишпестиктерден улам саясий ишмердүүлүктөн убактылуу четтеп калган. [[1910-жыл|1910-жылы]] Мустафа Кемел [[Франция|Францияга]] жөнөтүлүп, ал жерде Пикардия аскердик маневрлерине катышкан. 1911-жылы Стамбулда, Куралдуу Күчтөрдүн Башкы штабында кызмат өтөй баштаган. 1911-жылы италиялыктардын [[Триполи]]ди басып алуусу менен башталган Италия-Түркия согушунда Мустафа Кемал бир топ жолдоштору менен бирге Тобрук жана Дерне аймагында согушкан. Мустафа Кемел 1911-жылдын 22-декабрында Тобрук согушунда италиялыктарды жеңип, 1912-жылы 6-мартта Дернадагы Осмон аскерлеринин командирлигине дайындалган. 1912-жылы октябрда Биринчи Балкан согушу башталып, Мустафа Кемел Галлиполи жана Болайырдан келген аскердик бөлүктөр менен бирге катышкан. Дидимотихон (Диметоки) менен [[Эдирне]]ни болгарлардан кайтарып алууда чоң роль ойногон. 1913-жылы Мустафа Кемел [[София]]дагы аскердик атташелик кызматка дайындалып, ал жерден 1914-жылы подполковник наамын алган. Мустафа Кемел [[1915-жыл|1915-жылга]] чейин ал жерде кызмат кылып, 19-дивизияны түзүү үчүн Текирдагга жөнөтүлгөн. == Биринчи дүйнөлүк согушта Кемел == [[Файл:Kemal Atatürk portrait.jpg|thumb|Мустафа Кемел Паша, ошол кездеги 7-Түрк армиясынын командачы (1918).]] [[Файл:Tasviri_Efkar_Oct_29,_1915.jpg|thumb|<center>Татствир-и Эфкар гезитинин 1915-жылдын 29-октябрындагы санында Жеват Паша жана Мустафа Кемел Бей.</center>]] [[Биринчи дүйнөлүк согуш|Биринчи дүйнөлүк согуштун]] башында Мустафа Кемел Чанаккале үчүн болгон салгылашта түрк аскерлерин ийгиликтүү башкарган (к. Дарданел операциясы). 1915-жылы 18-мартта англиялык-француздук эскадрон [[Дарданелл|Дарданел]]ден өтүүгө аракет кылган, бирок чоң жоготууга учураган. Андан кийин [[Антантa|Антанта]] командачылыгы аскерлерди Галлиполи жарым аралына түшүрүүнү чечти. 1915-жылдын 25-апрелинде Арыбурну тумшугуна (к. Анзак булуңуна түшүү) конгон англис-француз аскерлери Мустафа Кемел командачылыгындагы 19-дивизия тарабынан токтотулган. Бул жеңиштен кийин Мустафа Кемелге полковник наамы берилген. Дарданел операциясы маалында Австралия жана Жаңы Зеландия корпусунун аскерлери жана башка британ бөлүктөрү Галлиполи жарым аралына десант учурунда, салгылашуулардын эң кыйын учурда, 1915-жылдын 25-апрелинде эртең менен күн тартибинде дивизиясынын 57-полку үчүн Кемел мындай деп жазган: «Мен силерге алдыга чыгууну буйрубайм, мен сага өлүүнү буйруйм. Биз өлүп жатканыбызда, башка аскерлер жана командирлер келип, ордубузду ээлей алышат».<ref>John P. Kinross. ''Atatürk: a biography of Mustafa Kemal, father of modern Turkey''. New York, 1965, стр. 90: «I don’t order you to attack, I order you to die. In the time it takes us to die, other troops and commanders can come and take our places.»</ref>. 57-полктун дээрлик бүт өздүк курамы салгылаштын аягында курман болгон.<ref>John P. Kinross. ''Atatürk: a biography of Mustafa Kemal, father of modern Turkey''. New York, 1965, стр. 90—91.</ref>. 1915-жылдын 6-7-августунда англиялык аскерлер Арыбурну жарым аралынан кайрадан чабуулга өткөн. 1915-жылдын 6-15-августунда немис офицери Отто Сандерс менен Кемелдин жетекчилигиндеги аскерлер тобу Сувла булуңуна десант учурунда англиялык аскерлердин ийгилигинин алдын алууга жетишкен. Андан кийин Киречтепеде (17-августта) жеңиш жана Анафарталарда (21-августта) экинчи жеңиш болду. Дарданелл үчүн болгон салгылашуулардан кийин Кемел Эдирне жана Диярбакырдагы аскерлерге командачылык кылды. 1916-жылдын 1-апрелинде дивизиянын жалпысы (жалпы-тегмен) наамы берилип, 2-армиянын командачысы болуп дайындалган. Анын командачылыгы астында 2-армия 1916-жылы августтун башында Муш менен Битлисти кыска убакытка басып алууга жетишкен, бирок көп узабай ал жерден орустар кууп чыккан (к. Эрзинжан согушу, Битлис согушу жана Огнот операциясы).<ref>{{Cite web |title=Первая мировая война |url=http://www.world-history.ru/events_about/2058.html |accessdate=2022-01-27 |archivedate=2009-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090721191440/http://www.world-history.ru/events_about/2058.html }}</ref><ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_a/ahmet_izzet.html Ахмет-Иззет-Паша]</ref>. Дамаск жана [[Халеб|Алепподо]] кыска мөөнөттүү кызматтан кийин Истанбулга кайтып келди. Бул жерден мураскор ханзаада Вахидеттин-эфенди менен бирге Германияга текшерүү үчүн фронтко жөнөгөн. Бул сапардан кайтып келгенден кийин катуу ооруп, [[Вена]] менен [[Баден-Баден]]ге дарыланууга жөнөтүлгөн. 1918-жылы 15-августта 7-армиянын командири болуп Халабга кайтып келген. Анын жетекчилиги астында армия британ аскерлеринин чабуулдарынан ийгиликтүү корголгон. Мудрос келишимине кол коюлгандан кийин (Осмон импараторлугун багынып бериши) (1918-ж. 30-октябрь) Йылдырым армия тобунун командачылыгына дайындалган. Бул түзүлүш жоюлгандан кийин Мустафа Кемел 1918-жылы 13-ноябрда Стамбулга кайтып келип, Коргоо бакандыгында иштей баштайт. == Ангоранын мамлекеттик уюму == [[Файл:Mustapha_Kemal_Pasha_&_members_of_his_Nationalist_Committee,_Sivas,_1919.jpg|right|thumb|<center>Мустафа Кемел жана Сивастагы өкүлдөр комитетинин мүчөлөрү (1919-ж. сентябрь).</center>]] Толук багынып берүүгө кол коюу Осмон армиясын системалуу түрдө куралсыздандыруу жана таркатууну баштоого мажбур кылды. Мустафа Кемел 1919-жылы 19-майда 9-армиянын инспектору катары Самсунга келет. [[Файл:Mustafa_Kemal_ve_Heyet-i_Temsiliye'nin_Ankara'ya_gelişi_(1919).jpg|right|thumb|<center>Мустафа Кемел жана Анкарадагы өкүлдөр комитетинин мүчөлөрү (1919-жыл, 27-декабрь).</center>]] 1919-жылы 22-июнда Амасяда өлкөнүн көз карандысыздыгы коркунучта экенин билдирген циркуляр (Amasya Genelgesi) чыгарып, ошондой эле Сивас конгрессине депутаттардын чакырылышын жарыялаган. Кемел 1919-жылы 8-июлда Осмон армиясынан пенсияга чыккан. 1919-жылы 23-июлдан 7-августка чейин Эрзурумда импараторлугунун алты чыгыш вилайетинин курултайы (''Erzurum Kongresi''), андан кийин 1919-жылдын 4-11-сентябрында өткөн Сивас конгресси өттү. Бул съезддердин чакырылышын жана иштешин камсыз кылган Мустафа Кемел «ата журтту сактап калуунун» жолдорун ушинтип аныктады. Султан өкмөтү буга каршы турууга аракет кылып, 1919-жылы 3-сентябрда Мустафа Кемелди камакка алуу жарлыгы чыккан, бирок анын бул жарлыктын ишке ашуусуна каршы турган жетиштүү колдоочулары болгон.<ref>Mango, Andrew. ''Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'', (Overlook TP, 2002), стр. 249.</ref> 1919-жылы 27-декабрда Мустафа Кемелди Ангоранын ([[Анкара]]) тургундары кубануу менен тосуп алышкан. Константинополь Антанта аскерлери тарабынан басып алуудан кийин (1918-ж. ноябрь) жана Осмон парламенти тарагандан кийин (1920-ж. 16-март) Кемел Ангорада өзүнүн парламентин – [[Түркиянын Улуу Улуттук Чогулушу|Түркиянын Улуу Улуттук Чогулушү]] (ТУУЧ) чакырган, биринчи жыйын анын ичинен 1920-жылдын 23-апрелинде ачылган. Кемал өзү парламенттин төрагасы жана Улуу Улуттук Чогулушун өкмөт башчысы болуп шайланды, ал кийин ыйгарым укуктардын эч бири тарабынан таанылбайт. 29-апрелде Улуу Улуттук Чогулушу анын легитимдүүлүгүнө шек келтиргендерди өлүм жазасына кесүү боюнча мыйзамды кабыл алды. Буга жооп кылып Стамбулдагы султан өкмөтү 1-майда Мустафа Кемелди жана анын тарапкерлерин өлүм жазасына кескен жарлык чыгарган.<ref>Mango, Andrew. ''Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'', (Overlook TP, 2002), стр. 279.</ref>. Кемелисттердин негизги токтоосуз милдети түндүк-чыгышта армяндарга, батышта гректерге каршы, ошондой эле Антанта тарабынан түрк жерлерин оккупациялоо жана калган капитуляциялардын иш жүзүндө режимине каршы күрөшүү болгон.<ref>''Мустафа Кемаль.'' Путь новой Турции. — Литиздат Н. К. И. Д., Т. I, 1929. — С. 403 (Примечание 51).</ref><ref>«Режим капитуляций» в Оттоманской империи — совокупность договоров («капитуляции») Порты с некоторыми западными державами, которые оттоманское правительство заключало с [[XVI век]]а и которые предусматривали [[иммунитет]]ный статус и иные привилегии для иностранных подданных на территории Оттоманской империи. Капитуляционный режим, который формально был отменен нотой Порты от 9 сентября 1914 года с 1 октября 1914 года, привёл к преобладанию в крупной оттоманской коммерции иностранных резидентов империи (см.: ''Шеремет В.'' Босфор. — {{М.}}, 1995. — С. 81.)</ref>. 1920-жылдын 7-июнунда Ангора өкмөтү Осмон импараторлугунун мурунку бардык келишимдерин жараксыз деп жарыялаган; Мындан тышкары, ТУУЧ өкмөтү четке кагып, акыры согуштук аракеттер менен 1920-жылдын 10-августунда султан өкмөтү менен Антанта өлкөлөрүнүн ортосунда кол коюлган Севр келишимин ратификациялоону үзгүлтүккө учураткан, алар импараторлугунун түрк калкына карата адилетсиздик деп эсептешкен. . Келишимде каралган эл аралык сот механизми түзүлбөгөн кырдаалдан пайдаланып кемалисттер британ аскерлеринин арасынан барымтага алып, аларды Жаш түрк өкмөтүнүн мүчөлөрүнө жана Мальтада атайылап интернацияланган башка адамдарга алмаштыра башташкан. армяндарды өлтүрүү. Ушундай эле механизм [тактоо үчүн] жылдардан кийин [[Нюрнберг процесси|Нүрнберг процесси]] болгон.<ref>[[Барсегов, Юрий Георгиевич|Барсегов Ю. Г.]]: [http://www.genocide.ru/lib/barseghov/responsibility/v2-2/252-288.htm#4 Геноцид армян: Ответственность Турции и обязательства мирового сообщества. — Т. 2. — Ч. 2.: Вопрос о создании международного уголовного суда в рамках Парижской мирной конференции; комиссия пятнадцати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160619210209/http://www.genocide.ru/lib/barseghov/responsibility/v2-2/252-288.htm#4 |date=2016-06-19 }}.</ref> == Түрк-Армян согушу. ОСФСР менен мамилелер == Түрк-армян согушунун негизги этаптары: Сарыкамыш (20.09.1920), Карс (30.10.1920) жана Гюмри (1920-ж. 7-ноябрь) шаарларынын алынышы. Кемелисттердин армяндарга, кийинчерээк гректерге каршы согуштук ийги-ликтеринде 1920-жылдын кузундан тартып 1922-жылга чейин ОСФСРдин өкмөтү тарабынан көрсөтүлгөн улуттуу финансылык жана согуштук жардамдын зор мааниси бар.<ref>''Шеремет В.'' Босфор. — {{М.}}, 1995. — С. 241.</ref>. 1920-жылы эле Кемелдин Ленинге 1920-жылдын 26-апрелинде жардам сурап кайрылган катына жооп кылып О[[Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы|СФСР]] өкмөтү<ref>Международная жизнь. — {{М.}}, 1963. — № 11. — С. 147—148. (первая публикация письма в извлечении).</ref> 6000 мылтык, 5 миллиондон ашык патрон, 17 600 снаряд жана 200,6 кг алтын куйма жөнөткөн.<ref name="Справ">Международная жизнь. — {{М.}}, 1963. — № 11. — С. 148 (справочная информация от редакции журнала).</ref>. Кемелисттер. Мустафа Кемелдин 1920-жылдын 26-апрелинде [[Владимир Ленин|Владимир Ленинге]] жазган катында башка нерселер менен катар: «Биринчи. Биз езубуздун бардык ишибизди жана бардык согуштук операцияларыбызды орус большевиктери менен айкалыштырууга милдеттенебиз, алардын максаты — империалисттик екметтерге каршы курешуу жана бардык эзилгендерди алардын бийлиги астынан бошотуу <...> <ref>Цит. по: Международная жизнь. — {{М.}}, 1963. — № 11. — С. 147.</ref>«1920-жылдын экинчи жарымында Кемел Коминтернден финансы алуу учун анын карамагында тур-киянын коммунисттик партиясын тузуу;<ref>''Шеремет В.'' Босфор. — {{М.}}, 1995. — С. 227—228.</ref> бирок 1921-жылдын 28-январында анын санкциясы менен түрк коммунисттеринин жетекчилиги жоюлган.<ref>''Шеремет В.'' Босфор. — {{М.}}, 1995. — С. 228.</ref>. 1921-жылдын 16-мартында [[Москва|Москвада]] түзүлгөн «Достук жана бир туугандык» келишими боюнча (бул боюнча мурдагы Россия империясынын бир катар аймактары Түркияга өткөн: Карс облусу жана Сурмали округу) Анкаранын екмету акысыз финансылык жардам, ошондой эле курал-жарак менен жардам берген, ага ылайык Совет екмету 1921-жылы кемалисттерге 10 миллион рубль жиберген. алтын, 33 миңден ашык мылтык, 58 миллионго жакын патрон, 327 окыргыттар, 54 артиллерия, 129 миңден ашык снаряд, бир жарым миң кылыч, 20 миң противогаз, 2 аскер-деңиз флоту жана «көп сандагы башка аскер күчтөрү бар. жабдуулар». 1922-жылы ОСФСРдин екмету Кемал екметунун екулдерун [[Генуя конференциясы|Генуя конференция]]сына чакыруу женундегу сунуш менен чыкты, бул ТУУЧту иш жузун-де эл аралык таанууну билдирген. == Грек-түрк согушу == {{Негизги макала|Грек-түрк согушу (1919-22)}} [[Файл:Çerkez_Ethem,_Çerkez_savaşçıları_ve_Mustafa_Kemal_Atatürk,_06-1920.jpg|right|thumb|306x306px|<center>1920-жылы июнда Ататүрк черкестердин курчоосунда.</center>]] Түрк тарыхнаамасында «Түрк элинин улуттук боштондук согушу» 1919-жылдын 15-майында [[Измир|Смирнада]] шаарга түшкөн гректерге карата алгачкы ок атуу менен башталган деп эсептелинет. Смирнаны грек аскерлери басып алуу Мудрос келишиминин 7-статьясына ылайык ишке ашырылган. Согуштун негизги этаптары: * Чукурова, Газиантеп, Кахраманмараш жана Шанлыурфа аймактарын коргоо (1919-1920); * Инөнүнүн биринчи жеңиши (1921-ж. 6-10-январь); * Инөнүнүн экинчи жеңиши (23-март - 1-апрель, 1921-жыл); * Эскишехирдеги жеңилүү (Афьонкарахисар-Эскишехир согушу), Сакарьяга чегинүү (1921-ж. 17-июль); * Сакарьядагы салгылашта жеңиш (1921-ж. 23-август-13-сентябрь); * Жалпы чабуул жана Домлупынардагы гректерди жеңүү (азыркы Күтахья, [[Түркия]]; 1922-жылдын 26-августунан 9-сентябрына чейин)..<ref>''Дайнес В. О.'' Военная деятельность Мустафы Кемаля Ататюрка. // [[Военно-исторический журнал]]. — 1987. — № 9. — С.86-91.</ref> Сакариядагы жеңиштен кийин ТУУЧ Мустафа Кемелге «гази» титулун жана маршал титулун ыйгарган (21.09.1921). [[Файл:Atatürk_askerî_birlikleri_denetlerken,_İzmit,_18_Haziran_1922.png|thumb|306x306px|<center>Ататүрк 1922-жылы 18-июнда түрк аскерлерин текшерүүдө</center>]] 1922-жылы 18-августта Кемел чечкиндүү чабуулга өтүп, 26-августта гректердин позициялары талкаланып, грек армиясы чындыгында согуштук жөндөмдүүлүгүн жоготкон. Афйонкарахисар 30-августта, Бурса 5-сентябрда алынган. Грек армиясынын калдыктары Смирнага агылып келген, бирок эвакуация үчүн флот жетишсиз болгон. Гректердин үчтөн биринен көбү эвакуациялоого жетишкен. Түрктөр 40 миң кишини, 284 мылтык, 2 миң пулемёт жана 15 самолетту колго түшүрүшкөн. Грек чегинүү учурунда эки тарап тең өз ара ырайымсыздык кылышкан: гректер түрктөрдү, түрктөр гректерди өлтүрүп, тоноп кетишкен. Эки тараптан тең миллионго жакын адам үй-жайсыз калды.<ref name="Соколов">''Соколов Б.'' [http://www.bibliotekar.ru/encW/100/82.htm Греко-турецкая война]</ref>. 9-сентябрда түрк аскерлеринин башында Кемел Смирнага кирди; шаардын грек жана армян бөлүгү толугу менен өрттөлгөн; бүт грек калкы качып же жок кылынган. Кемел өзү гректер менен армяндардын шаарын өрттөгөн деп айыптаган, ошондой эле кемалисттер кирген биринчи күнү шейит болуп каза болгон Смирна митрополити Хризостомусту жеке өзү айыптаган (колбашчы Нуреддин Паша ага чыккынчылык кылган). аны ырайымсыз кыйноолордон кийин өлтүргөн түрк элине. Азыр олуя катары ыйыкталган.)<ref name="Хризост">«According to the French observers,…'The mob took possession of Metropolitan Chrysostom and carried him away,…a little further on, in front of an Italian hairdresser named Ismail…they stopped and the Metropolitan was slipped into a white hairdresser’s overall. They began to beat him with their fists and sticks and to spit on his face. They riddled him with stabs. They tore his beard off, they gouged his eyes out, they cut off his nose and ears.' The French soldiers were disgusted by what they saw and wished to intervene, but their commanding officer was under orders to remain strictly neutral. At the point of a revolver, he forbade his men from saving the metropolitan’s life. Chrysostom was dragged into a backstreet in the Iki Cheshmeli district, where he eventually died from his terrible wounds». ''Giles Milton.'' Paradise Lost: Smyrna 1922: The Destruction of Islam’s City of Tolerance. Hodder & Stoughton Ltd., London, 2008. pp.268-269.</ref><ref>''Иеромонах Игнатий (Шестаков), Анатолий Чуряков.'' [http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=225&did=2192&do_action=viewdoc Священномученик Хризостом, митрополит Смирнский (1867—1922)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513021519/http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=225&did=2192&do_action=viewdoc|date=2009-05-13}} {{недоступная ссылка|число=14|месяц=05|год=2013|url=http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=225&did=2192&do_action=viewdoc}}</ref>). Кемел 1922-жылдын 17-сентябрында Тышкы иштер министрине телеграмма жиберип, анда төмөнкү версияны сунуш кылган: шаарды гректер жана армяндар өрттөшкөн, аларды митрополит Хризостом үндөгөн. шаар христиандардын диний милдети болгон; түрктөр аны сактап калуу үчүн баарын жасады.<ref>''Bilal Şimşir'', 1981. Atatürk ile Yazışmalar, Kültür Bakanlığı</ref>. Кемел француз адмиралы Дүмеснилге да ушундай деди: «''Биз бир кутум болгонун билебиз. Биз атүгүл армян аялдарынан өрт коюу үчүн керектүү нерселердин бардыгын таптык... Шаарга келгенге чейин храмдарда алар ыйык милдетке — шаарды өрттөөгө чакырышты. Түрк лагериндеги согушту чагылдырган жана окуялардан кийин Измирге келген француз журналисти Берта Жорж-Голи мындай деп жазган''<ref>''Nicole and Hugh Pope.'' Turkey unveiled: a history of modern Turkey, Woodstock, N.Y.: Overlook Press, 2004, p. 58 ISBN 1-58567-581-4</ref>'':'' «''Түрк аскерлери өз алсыздыктарына ынанып, бир үйдү жалындын кантип каптаганын көргөндө ишенимдүү көрүнөт. экинчиси, аларды жинди кыжырдануу менен басып алышты жана алар армян кварталын талкалап салышты, алардын айтымында, биринчи өрттөөчүлөр ошол жерден келишкен''». Кемелдин Измирдеги кыргындан кийин айткан сөздөрү менен эсептелинет: «''Биздин алдыбызда Түркиянын христиан саткындарынан жана чет элдиктерден тазаланганынын белгиси бар. Мындан ары Түркия түрктөргө таандык''».<ref name="Мусский">''Мусский И. А.'' 100 великих диктаторов. — М.: Вече, 2000. — С. 408.</ref>. Британ жана француз өкүлдөрүнүн кысымы астында Кемел акыры христиандарды эвакуациялоого уруксат берген, бирок 15 жаштан 50 жашка чейинки эркектер эмес: алар ички иштерге мажбурлап иштетүү үчүн сүргүнгө айдалган жана көпчүлүгү өлүшкөн.<ref>''John P. Kinross.'' Atatürk: a biography of Mustafa Kemal, father of modern Turkey. New York, 1965, p. 369—370.</ref>. 1922-жылы 11-октябрда Антанта мамлекеттери кемелисттик өкмөт менен элдешүү келишимине кол коюшуп, Грекия 3 күндөн кийин ага кошулган; акыркысы Чыгыш Фракиядан чыгып кетүүгө аргасыз болгон, ал жерден православ (грек) калкын эвакуациялаган. 1923-жылдын 24-июлунда [[Лозанна шаары|Лозанна]]да согушту токтоткон жана Түркиянын батышындагы азыркы чек араларын аныктаган Лозанна келишимине (1923) кол коюлган. Лозанна келишими башка нерселер менен катар Түркия менен Грекиянын ортосундагы калкты алмашууну караган, бул гректердин Анадолудагы көп кылымдык тарыхынын ([[Кичи Азия]] апааты) бүтүшүн билдирген. Ошол эле жылдын 6-октябрында кемалисттер [[Антантa|Антанта]] тарабынан эвакуацияланган Константинополго киришкен. == Султанаттын жоюлушу. Республиканын түзүлүшү == [[Файл:Atatürk_TBMM'den_çıkarken.jpg|right|thumb|306x306px|<center>Ататүрк мажлис имаратынан чыгып кетти.</center>]] [[Файл:Ataturk_Amanulla.jpg|thumb|306x306px|<center>[[Ооганстан]]дын кыралы [[Аманулла-хан|Аманулла Хан]] менен.</center>]] 1920-жылдын 23-апрелинде ошол кездеги мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийлигин бириктирген өзгөчө бийлик органы болгон Түркиянын Улуу Улуттук Чогулушун (ТУУЖ) ачылышы Түркия Республикасынын түзүлүшүнүн жарчысы болуп калды<ref>{{Cite web|url=http://www.turkishconsulategeneral.us/abtturkey/govt/legi.shtml|title=Turkish Grand National Assembly (TGNA)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110203082757/http://www.turkishconsulategeneral.us/abtturkey/govt/legi.shtml|archivedate=2011-02-03|accessdate=2011-03-02|deadlink=yes}}</ref>. Кемел ВНСТтин биринчи төрагасы болуп калды. 1922-жылы 2-ноябрда [[халифат]] менен султандык бири-биринен бөлүнгөн; султандык жоюлган. Кемел 1922-жылы 1-ноябрда ТУУЖдун жыйынында сүйлөгөн сөзүндө Халифат жана Осмон династиясынын тарыхына экскурсия жасап, өзгөчө мындай дейт:<blockquote> « Акыры Осмон династиясынын 36- жана акыркы падишасы [[Мехмед VI|Вахидаддин]]дин тушунда түрк улуту кулчулуктун туңгуюгуна чөмүлдү. Миңдеген жылдар бою эгемендүүлүктүн асыл символу болгон бул эл туңгуюкка тепкиле турган болду. Соттолгондун мойнуна жипти чыңдап бер деп көрсөтмө берүү үчүн кандайдыр бир адамдык сезими жок, жүрөгү жок бир жандыкты издеп жатышкандай эле, бул соккуну жетүү үчүн да чыккынчы, эркекти табыш керек эле. абийирсиз, татыксыз жана чыккынчы. Өлүм жазасына тартылгандар ушундай ыплас макулуктун жардамына муктаж. Бул жаман жазалоочу ким болушу мүмкүн? Түркиянын эгемендигине чекит коюп, түрк улутунун жашоосуна, ар-намысына, ар-намысына кол салган ким? Түркияга каршы жарыяланган өлүм жазасына туруштук берүүгө кимдин кайраттуулугу бар? (Кыйкырык: «Вахидеддин, Вахидеддин!», ызы-чуу.) (Паша, улантып:) Ооба, тилекке каршы, бул эл башына келген жана аны [[суверен]]ом, падишах, халифа кылып дайындаган Вахидеддин... (Кыйкырып: «[[Аллах]] ага наалат болсун!») »</blockquote>Кемел 1922-жылы 19-ноябрда Халифаттын тактысына Улуу Улуттук Чогулуш тарабынан шайланган Абдулмежит IIге телеграмма аркылуу мындай кабар берген: Душмандардын Исламга акаарат келтирүүчү жана зыяндуу сунуштарын кабыл алган Вахидаддин мусулмандардын ортосуна ыдыратууну, ал тургай, кан төгүүгө себепкер болгон. алардын арасында кыргын. <…>” 1923-жылы 29-октябрда Кемел президент болгон жумурият жарыяланган. 1924-жылы 20-апрелде Түркия Республикасынын 1961-жылга чейин күчүндө болгон 2-мыйзамтизмеси кабыл алынган.<ref>Цит. по: Мустафа Кемаль. ''Путь новой Турции''. М., 1934, Т. IV, стр. 282—283.</ref> == Ататүрктүн ыслаттары == [[Файл:Atatürk_Samsun-Çarşamba_demiryolu_temel_atma_töreni_konuşması.jpg|thumb|306x306px|<center>Саясаттын багыттарынын бири өлкө боюнча транспорт тармагын өнүктүрүү болгон. Сүрөттө Ататүрк Самсун-Чаршамба темир жол линиясын салуу аземинде сүйлөп жатат (1924).</center>]] Орус түркологу В.Г.Киреевдин айтымында, интервенттерди аскердик жеңиш ал «жаш республиканын улуттук, патриоттук күчтөрү» деп эсептеген кемалисттерге түрк коомун жана мамлекетин андан ары өзгөртүү жана жаңылоо укугун камсыз кылууга мүмкүндүк берди. Кемалисттер өз позицияларын канчалык чыңдашкан сайын, алар европалаштыруунун жана секуляризациянын зарылдыгын ошончолук көп жарыялашты.<ref>''Киреев Н. Г.'' История Турции XX в. — {{М.}}: ИВ РАН; Крафт+, 2007. — С. 157.</ref> Модернизациянын биринчи шарты светтик мамлекетти түзүү болгон. 1924-жылы 29-февралда Түркиянын акыркы халифинин Стамбулдагы мечитке зыяратынын акыркы салттуу жума аземи болгон. Эртеси ТУУЖ кезектеги жыйынын ачып жатып, Мустафа Кемел ислам динин саясий курал катары кылымдар бою колдонулуп келе жаткандыгы тууралуу айыптоочу сөз сүйлөп, анын «чыныгы максатына» кайтарылышын, тез арада жана эң чечкиндүү түрдө сактап калуусун талап кылды. «Ыйык диний баалуулуктар» ар кандай «караңгы максаттардан» жана каалоолордон». 3-мартта М.Кемелдин төрагалыгы алдында өткөн Жогорку Кеңештин жыйынында башкалардын катарында Түркияда шарият сот өндүрүшүн жокко чыгаруу, вакфтын мүлкүн вакфтардын башкы башкармалыгынын карамагына өткөрүү боюнча мыйзамдар кабыл алынды.<ref>Bulut F. Tarikat sermayesinin yükselişi. Ankara, 1995, c. 364</ref> Ошондой эле бардык илимий жана окуу жайларын Билим берүү министрлигине өткөрүп берүү, улуттук билим берүүнүн бирдиктүү светтик системасын түзүү каралган. Бул буйруктар чет элдик окуу жайларга жана улуттук азчылыктардын мектептерине да тиешелүү. 1926-жылы жарандык укуктун либералдык светтик принциптерин белгилеген жаңы [[Жарандык кодекс]] кабыл алынган, менчик, кыймылсыз мүлккө менчик - жеке, биргелешкен ж.б. түшүнүктөрдү аныктаган. Кодекс Швейцариянын жарандык кодексинин текстинен кайра жазылган, андан кийин Европадагы эң алдыңкы. Ошентип, Мажалла, Осмон мыйзамдарынын жыйындысы, ошондой эле 1858-жылкы Жер кодекси өткөнгө кетти. Жаңы мамлекеттин калыптанышынын алгачкы этабында Кемелдин негизги кайра курууларынын бири анын социалдык-экономикалык түзүлүшүнүн өнүкпөгөндүгү менен аныкталган экономикалык саясат болгон. 14 миллион калктын 77%ы жакыны айылдарда жашаса, 81,6%ы айыл чарбасында, 5,6%ы өнөр жайда, 4,8%ы соодада жана 7%ы тейлөө тармагында иштеген. Улуттук доходдо айыл чарбасынын улушу 67 пайызы, өнөр жайынын 10 пайыздын тузду. Темир жолдордун көбү чет элдиктердин колунда калган. Банк, камсыздандыруу компаниялары, муниципалдык ишканалар, тоо-кен ишканалары да чет өлкөлүк капиталдын басымдуу бөлүгүн түзгөн. Борбордук банктын функцияларын англис жана француз капиталы көзөмөлдөгөн Осмон банкы аткарган. Жергиликтүү өнөр жай, бир нече өзгөчөлүктөрдөн тышкары, кол өнөрчүлүк жана майда кол өнөрчүлүк менен көрсөтүлгөн.<ref>Киреев Н. Г. История Турции XX в. — М.: ИВ РАН: Крафт+, 2007. с. 178.</ref> [[Файл:Sivas_Turkish_alphabet.jpg|thumb|306x306px|<center>Ататүрк Сивастагы жаңы түрк алфавити үчүн кампания учурунда (1928).</center>]] 1924-жылы Кемелдин жана Межлистин бир катар депутаттарынын колдоосу менен Бизнес банкы түзүлгөн. Ал өзүнүн ишмердүүлүгүнүн алгачкы жылдарында эле Turk Telsiz Telefon компаниясынын 40% акциясынын ээси болуп, Анкарада ошол кездеги эң чоң Анкара Палас мейманканасын курган, жүндөн токулган кездеме фабрикасын сатып алып, кайра уюштурган жана бир нече Анкарага насыя берген. тифтик жана жүн экспорттогон соодагерлер. 1927-жылдын 1-июлунан тартып күчүнө кирген өнөр жайды өнүктүрүү жөнүндөгүү мыйзам биринчи даражадагы мааниге ээ болгон. Мындан ары ишкана курууну көздөгөн өнөр жайчы 10 гектарга чейинки жер тилкесин бекер ала алат. Чатыры жабылган жайларга, жерге, пайдага ж.б. салыктардан бошотулган. Ишкананын курулуш-өндүрүштүк ишмердүүлүгү үчүн алынып келинген материалдар бажы алымдарына жана салыктарына салынган эмес. Ар бир ишкананын өндүрүштүк ишинин биринчи жылында продукциянын өзүнө турган наркына өзүнө турган наркынын 10 пайызы өлчөмүндө кошумча акы белгиленген.<ref>Teşviki Sanayı hakkında Mevzuat ve Şurai devlet İçtihadatı. Ankara, 1939, c. 13-17.</ref> 1920-жылдардын аягында өлкөдө дээрлик бум кырдаал түзүлдү. 1920—1930-жылдарда жалпы капиталы 112,3 миллион лира болгон 201 акционердик коом, анын ичинде чет өлкөлүк капитал менен 66 ишкана (42,9 миллион лира) түзүлгөн.<ref>Ökçün A.G. 1920—1930 yılları arasında kurulan Türk anonim şirketlerinde yabancı sermaye. Ankara, 1971, c. 155—181</ref> Агрардык саясатта жери жок жана жери жок дыйкандардын ортосунда бөлүштүрүлгөн мамлекет вакф мүлкүн, мамлекеттик мүлктү жана өлкөдөн чыгып кеткен же каза болгон христиандардын жерлерин улутташтырган. Күрттөрдүн шейх Саид көтөрүлүшүнөн кийин натуралай ашар салыгын жоюу жана чет элдик «Режи» тамеки фирмасын жоюу жөнүндө мыйзамдар кабыл алынган (1925). Мамлекет айыл чарба кооперативдерин түзүүгө көмөктөшкөн. Түрк лирасынын курсун кармап туруу жана валюта менен соода кылуу үчүн 1930-жылдын мартында убактылуу консорциум түзүлүп, анын курамына Стамбулда иштеген бардык ири улуттук жана чет элдик банктар, ошондой эле Түркиянын Финансы министрлиги кирген. Консорциум түзүлгөндөн кийин алты айдан кийин чыгаруу укугу берилди. Акча системасын тартипке келтирүү жана түрк лирасынын курсун жөнгө салуудагы дагы бир кадам 1930-жылы июль айында Борбордук банктын түзүлүп, кийинки жылдын октябрында ишин баштаган. Жаңы банктын ишмердүүлүгүнүн башталышы менен консорциум жоюлуп, эмиссия укугу Борбордук банкка өткөн<ref>Bener E. Türkiye’de para ve kambyo denetimi. Ankara, 1968, c.91, 109, 111</ref>. Ошентип Осмон банкы түрк каржы системасында үстөмдүк кылуучу ролду ойнобой калды. [[Файл:Ataturk_visits_a_school.jpg|thumb|306x306px|<center>Ататүрк Измир орто окууканада (1931).</center>]] # Саясий өзгөрүүлөр: #* Султанаттын жоюлушу (1922-ж. 1-ноябрь). #* Элдик партиянын түзүлүшү жана бир партиялуу саясий жүйөнүн орношу (1923-. 9-сентябрь). #* Жумуриятынын жарыяланышы (1923-ж. 29-октябрь). #* Халифаттын жоюлушу (1924-ж. 3-март) # Коомдук турмуштагы өзгөрүүлөр: #* Баш кийим жана кийим ыслаты (1925-ж. 25-ноябрь) #* Диний монастырлардын жана ордендердин ишмердүүлүгүнө тыюу салуу (1925-ж. 30-ноябрь). #* Убакыттын, жылсанактын жана өлчөө чараларынын эл аралык жүйөнүн киргизүү (1925-1931-ж.). #* Аялдарга эркектер менен бирдей укуктарды берүү (1926-1934-ж.). #* Тегатынын мыйзамы (1934-ж. 21-июнь). #* Ысымдарга префикстерди лакап аттар жана титулдар түрүндөгү жокко чыгаруу (1934-ж. 26-ноябрь). # Укуктук чөйрөдөгү өзгөртүүлөр: #* Мажалланын (шариятка негизделген мыйзамдардын кодексинин) жоюлушу (1924-1937). #* Жаңы Жарандык кодекстин жана башка мыйзамдардын кабыл алынышы, анын натыйжасында мамлекеттик башкаруунун лайык жүйөсйнө өтүү мүмкүн болду. # Билим берүү тармагындагы өзгөрүүлөр: #* Бардык агартуу органдарын бирдиктүү жетекчиликке бириктирүү (1924-ж. 3-март). #* Жаңы түрк алиппесинин кабыл алынышы (1928-ж. 1-ноябрь). #* Түрк тил жана түрк тарых коомдорунун түзүлүшү. #* Университетте билим берүүнү тартипке келтирүү (31-май, 1933-ж.). #* Көркөм өнөр тармагындагы жаңылыктар. # Экономика чөйрөсүндөгү кайра түзүүлөр: #* Ашар жүйөсүнүн жоюу (айыл чарбасына салык салуу эскирген). #* Айыл чарбасында жеке ишкерликти өнүктүрүү. #* Улгулуу айыл чарба ишканаларын тузуу. #* Өнөр жай жана енер жай ишканаларын тузуу жөнүндө мыйзамы жарыялоо. #* Өнөр жайды өнүктүрүүнүн 1-жана 2-пландарынын кабыл алынышы (1933-1937-ж.), өлкөнүн бардык аймактарында жолдорду куруу. [[Файл:Atatürk'ün_993_814_seri_numaralı_nüfus_cüzdanı.jpg|thumb|306x306px|<center>Ататүрктүн паспорту (1934-ж.).</center>]] Ататүрк эки жолу, 1920-жылдын 24-апрелинде жана 1923-жылдын 13-августунда ТУУЖдун төрагалыгына шайланган. Бул кызмат мамлекет жана өкмөт башчыларынын кызматтарын бириктирди. 1923-жылы 29-октябрда Түркия Республикасы жарыяланып, анын биринчи президенти болуп Ататүрк шайланган. Мыйзамтизмеге ылайык, төрт жылда бир жолу президенттик шайлоо өтүп, Түркия Улуу Улуттук Жыйыны 1927, 1931 жана 1935-жылдары Ататүрктү бул кызматка шайлаган. 1934-жылы 24-ноябрда Түркия мажлиси ага «Ататүрк» («түрктөрдүн атасы» же «улуу түрк») тегатысын ыйгарган. == Кемелизм == {{Негизги макала|Кемелизм}} Кемел алдыга койгон жана Кемелизм деп аталган элесилим дагы эле Түркия Республикасынын расмий идеологиясы катары каралууда. Ал 6 пунктту камтыйт, кийинчерээк 1937-жылдагы конституцияда бекитилген: # Жумуриятчылык # [[Улутчулдук]] # Элчилик # Динсизчилдик # Мамлекетчилик # Төңкөрүшчүлүк Улутчулдукка ардактуу орун берилген, ал режимдин негизи катары көрүлгөн.<ref name="Данилов">{{Статья|ссылка=http://www.middleeast.org.ua/research/turkey8.htm|автор=Данилов, В. И.|заглавие=Метаморфозы турецкого национализма|год=2000|место=М.|издание=Ближний Восток и современность|издательство=Институт изучения Израиля и Ближнего Востока|выпуск=9|страницы=20—35|isbn=5-89394-043-1}}</ref> «Улутчулдук» принциби улутчулдук менен байланышкан, ал түрк коомунун биримдигин жана анын ичиндеги класстар аралык тилектештикти, ошондой эле элдин эгемендигин (жогорку бийликти) жана анын өкүлү катары ТУУЧту жарыялаган.<ref name="Мухам">{{Книга|ссылка=https://web.archive.org/web/20050407002425/http://turkolog.narod.ru/info/turk-32.pdf|автор=Мухаметдинов Р. Ф.|заглавие=Зарождение и эволюция тюркизма|год=1996|место=Казань|издательство=Заман|страницы=154 слл|страниц=270|isbn=5-89052-005-9}}</ref><ref name="Данилов2">{{Статья|ссылка=http://www.middleeast.org.ua/research/turkey8.htm|автор=Данилов, В. И.|заглавие=Метаморфозы турецкого национализма|год=2000|место=М.|издание=Ближний Восток и современность|издательство=Институт изучения Израиля и Ближнего Востока|выпуск=9|страницы=20—35|isbn=5-89394-043-1}}</ref><ref name="Добаев">{{Книга|ссылка=https://web.archive.org/web/20080619004755/http://ippk.edu.mhost.ru/elibrary/elibrary/autors/aut_01/aut_01_06.htm|автор=Добаев И. П.|заглавие=Исламский радикализм: генезис, эволюция, практика|ответственный=ответственный редактор профессор Волков Ю. Г. ; Ростовский государственный университет, Северо-Кавказская академия государственной службы|год=2003|место=Ростов-на-Дону|издательство=Издательство «СКНЦ ВШ»|страниц=416}}</ref> == Улутчулдук жана азчылыктарды түрктөштүрүү саясаты == [[Файл:Atatürk ve çiftçi.jpg|thumb|306x306px|<center>Ататүрк жана жаран.</center>]] Ататүрктүн айтымында, түрк улутчулдугун жана улуттун биримдигин бекемдеген элементтер<ref name="Мухам2">{{Книга|ссылка=https://web.archive.org/web/20050407002425/http://turkolog.narod.ru/info/turk-32.pdf|автор=Мухаметдинов Р. Ф.|заглавие=Зарождение и эволюция тюркизма|год=1996|место=Казань|издательство=Заман|страницы=154 слл|страниц=270|isbn=5-89052-005-9}}</ref>: # Улуттук макулдашуу пактысы. # Улуттук тарбия. # Улуттук маданият. # Тил, тарых жана маданияттын биримдиги. # Түрк өзүн-өзү аңдоо. # Руханий баалуулуктар. Бул концепциялардын алкагында жарандык этникалык жактан мыйзамдуу түрдө аныкталып, өлкөнүн бардык тургундары, анын ичинде калктын 20 пайыздан ашыгын түзгөн күрттөр түрктөр деп жарыяланды. Түрк тилинен башка бардык тилдерге тыюу салынган. Бүткүл билим берүү жүйөсү түрк улуттук биримдигинин духун тарбиялоого негизделген<ref name="Добаев3">{{Книга|ссылка=https://web.archive.org/web/20080619004755/http://ippk.edu.mhost.ru/elibrary/elibrary/autors/aut_01/aut_01_06.htm|автор=Добаев И. П.|заглавие=Исламский радикализм: генезис, эволюция, практика|ответственный=ответственный редактор профессор Волков Ю. Г. ; Ростовский государственный университет, Северо-Кавказская академия государственной службы|год=2003|место=Ростов-на-Дону|издательство=Издательство «СКНЦ ВШ»|страниц=416}}</ref><ref name="Кудряшова">[http://www.ia-centr.ru/expert/1269/ Юлия Кудряшова: Турецкий опыт для Казахстана] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216221409/http://ia-centr.ru/expert/1269/|date=2010-12-16}}</ref>. Бул постулаттар 1924-жылдагы мыйзамтизмеде, өзгөчө анын 68, 69, 70, 80-макаласында жарыяланган. Ошентип, Ататүрктүн улутчулдугу коңшуларга эмес, Түркиянын өз маданиятын жана каада-салтын сактап калууга аракет кылган улуттук азчылыктарга каршы чыкты: Ататүрк ырааттуу түрдө моноэтникалык мамлекетти куруп, түрк өзгөчөлүгүн күч менен сиңирип, алардын өздүгүн коргоого аракет кылгандарды кодулоонгон. Ататүрк өзү 1923-жылы 2-февралда жарыялаган {{quote|Түркияда мындан ары улуттук азчылыктар - түрктөр, гректер, армяндар, жөөтөр, чечендер жана башка бардык - биздин республиканын толук жарандары жок<ref>{{Cite web |title=0512/win /ktorova.htm Ататүрк улуттук жөнүндө азчылыктар |url=http://www.vestnik.com/issues/98/ |accessdate=2022-01-28 |archivedate=2022-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128033824/http://www.vestnik.com/issues/98/ }}</ref>.}} Ататүрктүн бул сөзү түрк улутчулдугунун урааны болуп калды: «''Мен түркмүн» деген кандай бактылуу!'' ({{Lang-tr|Ne mutlu Türküm diyene!}})<ref>[http://www.litrossia.ru/2009/13/03963.html Гамсун и Ататюрк.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020035423/http://www.litrossia.ru/2009/13/03963.html|date=2011-10-20}}</ref>, мурда өзүн Осмон деп атаган улуттун өзүн таануусунун өзгөрүшүн символдоштурган. Бул сөз азыр да дубалдарга, эстеликтерге, көрнөк-жарнактарга, жада калса тоолорго да жазылып турат. Диний азчылыктар (армяндар, гректер жана еврейлер) менен кырдаал татаалыраак болгон, аларга Лозанна келишими өз уюмдарын жана окуу жайларын түзүү, ошондой эле улуттук тилди колдонуу мүмкүнчүлүгүн кепилдеген. Бирок, Ататүрк бул пункттарды ак ниет менен аткарууну көздөгөн эмес. «Жаран, түркчө сүйлө!» деген ураан менен түрк тилин улуттук азчылыктардын жашоосуна киргизүү үчүн акция башталды. Маселен, жөөттөрдөн өз эне тилин таштап, түрк тилине өтүүнү талап кылышкан, бул мамлекетке берилгендиктин далили катары кабыл алынган.<ref name="КЕЭ">{{ЭЕЭ|14185|Турция}}</ref> Ошол эле учурда басма сөз диний азчылыктарды «чыныгы түрк болууга» чакырып, муну ырастап, Лозаннада аларга кепилдик берилген укуктардан ыктыярдуу түрдө баш тартууга чакырды.<ref name="КЕЭ2">{{ЭЕЭ|14185|Турция}}</ref> Еврейлерге келсек, буга 1926-жылдын февраль айында 300 турк еврей Испанияга жиберген имиш делген тийиштуу телеграмманы газеталар жарыялоо менен жетишилди (ошол эле телеграмманын авторлорунун да, адресаттарынын да аты атал-ган эмес). Телеграмма ачыктан-ачык жалган болсо да, жөөтөр аны жокко чыгарууга батынышкан жок. Натыйжада Түркиядагы жөөт жамаатынын автономиясы жоюлган; анын жөөт уюмдары жана мекемелери өз иштерин токтотууга же негизинен кыскартууга туура келди. Аларга башка өлкөлөрдөгү жөөт жамааттары менен байланыш түзүүгө жана эл аралык жөөт бирикмелеринин ишине катышууга катуу тыюу салынган.<ref name="КЕЭ3">{{ЭЕЭ|14185|Турция}}</ref> Жүйүттөрдүн улуттук-диний билими чындыгында жоюлган: еврейлердин салттары жана тарыхы боюнча сабактар ​​жокко чыгарылып, еврей тилин үйрөнүү тиленүүлөрдү окуу үчүн зарыл болгон минималдуу деңгээлге чейин кыскарган. Ататүрк өзү жөөттөр тууралуу мындай деди:<blockquote>Биздин өлкөдө Түркия жана анын өкмөтү өзгөчө, жакын мамиледе болгон жарандардын тобу бар. Бул топ биздин өлкөдө көптөгөн кылымдар катары менен жашап келген испаниялык сефард еврейлеринен турат. [[Сефардия|Сефард]]дар Түркияга алыскы өлкөдөн келишкен жана ошондон бери Түркияны талыкпастан өздөрүнүн чоң билими жана таланттары менен байытып келишет. Түркия бул кереметтүү элге карыз болгон жок жана сефард жөөттөрүнүн өлкөбүздө тынч жана бактылуу жашашы үчүн колунан келгендин баарын жасады. Ушундай болгон, азыр да ошондой жана келечекте да ошондой болот<ref>{{Cite web |title=Ататүрк жөөттөр жөнүндө |url=http://www.vestnik.com/issues/98/0512/win/ktorova.htm |accessdate=2022-01-28 |archivedate=2013-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927133159/http://www.vestnik.com/issues/98/0512/win/ktorova.htm }}</ref>.</blockquote>Жөөттөр мамлекеттик мекемелерге кызматка кабыл алынбай, аларда мурда иштегендер Ататүрктүн тушунда иштен бошотулган; армияда офицерлерди кабыл алышкан эмес жана аларга курал-жарак менен да ишенишкен эмес — алар эмгек батальондорунда аскердик кызматты этешкен. == Жеке жашоо == [[Файл:Atatürk_in_Edremit,_1923.jpg|right|thumb|<center>Ататүрк жана жубайы Латифе Ушаклыгил Эдремитте, 1923-ж.</center>]] [[Файл:Mustafa_Kemal_and_Rukiye.jpg|right|thumb|<center>Ататүрк жана анын асырап алган кызы Рукие Эркин, 1926-ж.</center>]] 1923-жылы 29-январда Ататүрк Латифа Ушаклыгилге (Латифа Ушакизаде) үйлөнгөн. Түркия Республикасынын негиздөөчүсү менен бирге өлкөнү көп кыдырып чыккан Ататүрк менен Латифе-ханимдин баш кошуусу 1925-жылдын 5-августунда аяктаган. Ажырашууга бейрасмий версия боюнча аялынын Ататүрктүн иштерине такай кийлигишүүсү себеп болгон. Балалуу болгон эмес, бирок багып алган 8 кызды (Афет, Сабиха, Фикрие, Үлкү, Небиле, Рукие, Зехра жана Афифе) жана 2 уулду (Мустафа жана Абдурахим). Ататүрк бардык асырап алынган балдар үчүн жакшы келечекти камсыз кылган. Ататүрктүн багып алган кыздарынын бири тарыхчы, экинчиси биринчи түрк аял учкуч болгон. Ататүрктүн кыздарынын карьерасы түрк аялынын [[Эмансипация|эмансипациясынын]] кеңири жайылган үлгүсү болгон. == Ал масон болгон деген доомат == Кээ бир энциклопедияларда Ататүрк масон катары көрсөтүлгөн.<ref>Robert A. Minder, ''Freimaurer Politiker Lexikon'', Edition zum rauhen Stein, pp. 229–231. ISBN 3-7065-1909-7</ref><ref>''Atatürk, Kemal.'' In: Eugen Lennhoff, Oskar Posner: ''Internationales Freimaurerlexikon.'' 2006, ISBN 3-7766-2161-3, p. 92.</ref> Ататүрктүн тарыхчысы жана биографы Эндрю Манго анын масончулукка мүчөлүгүн толугу менен далилдей албаса да, ошого карабастан өтө ыктымал деп эсептейт.<ref>Andrew Mango, [http://books.google.de/books?id=cO50m62MA8AC&pg=PA93#v=onepage&q=masons&f=false ''Atatürk''], John Murray, 1999, p. 93 ISBN 0-7195-5612-0</ref> Фреймаурер-Викиде башка жерде анонимдүү түрк масону мындай деп жазганы айтылат: «Анын Салоникидеги Македония Рисорта ложасы менен байланышы италиялык энциклопедиядагы (Даниел Лигуда да) бир гана булак (ар дайым бирдей) менен тастыкталган. ...».<ref>{{Cite web |url=https://freimaurer-wiki.de/index.php/Keine_Freimaurer_sind |title=''Keine Freimaurer sind'' |access-date=2022-07-13 |archive-date=2021-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613014513/https://freimaurer-wiki.de/index.php/Keine_Freimaurer_sind |deadlink=no }}</ref> Гарольд Кортни Армстронг «Grey Wolf: Mustafa Kemal (Боз бөрү: Мустафа Кемал)» аттуу китебинде Ататүрктүн масондордун ырым-жырымдарын шылдыңдаганын белгилеген.<ref name="Армстронг1">Harold Courtenay Armstrong, ''Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator'' (fifth cheap edition, July 1935), [http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032/page/n37/mode/2up p. 37]. «He cared nothing for the international aims and troubles of Jews. He cared less for the Masonic Ritual and spoke of it with contempt. He was a Turk, proud of being a Turk, and only interested in saving Turkey from the incompetence and despotism of the Sultan and the grasping hands of the foreigners.» («Аны жөөттөрдүн эл аралык максаттары жана көйгөйлөрү кызыктырган эмес. Ал масондук ырым-жырымга анча маани бербей, бул тууралуу жек көрүү менен айткан. Ал түрк болгон, түрк болгонуна сыймыктанган жана Түркияны султандын жөндөмсүздүгүнөн, деспотизминен жана чет элдиктердин өжөр колдорунан сактап калууга гана кызыккан.».)</ref> 1926-жылы еврей жана масон экономисти Мехмет Жавид Бей Ататүрктүн буйругу менен өлүм жазасына тартылган.<ref name="Армстронг2">Harold Courtenay Armstrong, ''Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator'', Routledge Revivals, 1932</ref><ref>Andrew Mango, ''Atatürk'', John Murray, 1999, pp. 448—453</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/javid-cavid-bey-mehmed |title=Javid (Cavid) Bey, Mehmed |access-date=2022-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616024609/https://www.jewishvirtuallibrary.org/javid-cavid-bey-mehmed |archive-date=2021-06-16}}</ref> == Ататүрктүн хоббиси == Ататүрк китеп окуганды, музыканы, бийлегенди, ат мингенди жана сууда сүзгөндү жакшы көргөн, Румелиянын зейбек бийлерине, күрөшкө жана элдик ырларына абдан кызыккан, нарда жана бильярд ойногонду жактырган. Ал үй жаныбарларына – Сакария жылкысына жана Түлкү аттуу итке абдан жабышып калган. Ататүрк француз жана немис тилдерин билген, бай китепкана чогулткан. Ал туулуп-өскөн өлкөсүнүн көйгөйлөрүн жөнөкөй, жагымдуу маанайда талкуулап, илимпоздорду, искусство ишмерлерин, мамлекеттик ишмерлерди сый тамакка көп чакырчу. Жаратылышты сүйүп, өзүнүн атындагы токой чарбасына көп барып, ал жерде жүргүзүлүп жаткан иштерге жеке өзү катышкан. == Өмүрдүн акыры == 1937-жылы Ататүрк жерлерин казынага, кыймылсыз мүлкүнүн бир бөлүгүн [[Анкара]] жана [[Бурса]] шаарларынын мэрлерине берген. Ал мурастын бир бөлүгүн эжесине, асырап алган балдарына, түрк тил жана тарых коомдоруна берген. 1937-жылы ден соолуктун начарлашынын алгачкы белгилери байкалса, 1938-жылы май айында дарыгерлер өнөкөт аракечтиктен келип чыккан боор циррозуна диагноз коюшкан. Буга карабастан Ататүрк ден соолугунун абалы уруксат бергенде июлдун аягына чейин милдетин аткарууну улантты. Ататүрк 1938-жылы 10-ноябрда саат 9:50дө 57 жашында Стамбулдагы түрк султандарынын мурдагы резиденциясы Долмабахче сарайында каза болгон. Ататүрктүн сөөгү 1938-жылы 21-ноябрда Анкарадагы этнография музейинин аймагына коюлган. 1953-жылы 10-ноябрда сөөктөр Ататүрк үчүн курулган Аныткабир күмбөзүнө кайра коюлган. [[Файл:Ankara asv2021-10 img04 Anıtkabir.jpg|right|thumb|200x200px|<center>Ататүрктүн күмбөзү (Аныткабир)</center>]] Ататүрктүн мураскорлорунун тушунда анын өлгөндөн кийин инсанга сыйынуусу өнүккөн, бул [[Кеңештер Бирлиги|СССР]]деги Ленинге жана 20-кылымдагы көптөгөн эгемендүү мамлекеттердин негиздөөчүлөрүнө болгон мамилени эске салат. Ар бир шаарда Ататүрктүн эстелиги бар, анын сүрөттөрү бардык мамлекеттик мекемелерде, бардык номиналдагы банкноттордо, монеталарда ж.б.у.с. 1881-1938-жж. 1950-жылы партиясы бийликтен ажырагандан кийин Кемелдин урмат-сыйы уланган. Мыйзам кабыл алынып, ага ылайык Ататүрктүн сүрөттөрүн мазактоо, анын ишмердүүлүгүн сындоо жана анын өмүр баянындагы фактыларды каралоо кылмыштын өзгөчө түрү катары таанылды. Мындан тышкары, Ататүрк фамилиясына тыюу салынган. Ушул убакка чейин Кемелдин аялы менен кат жазышууларын жарыялоого эл атасынын образын өтө эле “жөнөкөй” жана “адам” кейпин бергендиктен тыюу салынган. 2010-жылы май айында [[Азербайжан]]дын борбору [[Баку|Бакы]]да Ататүрктүн эстелиги ачылган. Ачылыш аземине Азербайжандын президенти [[Ильхам Алиев|Илхам Алиев]] жана жубайы Мехрибан Алиева, Түркиянын премьер-министри [[Режеп Тайип Эрдоган]] жана жубайы Эмине Эрдоган катышты. == Пикирлер жана баалоо == Азыркы Түркияда Ататүрк өлкөнүн эгемендүүлүгүн сактап калган аскер башчы жана ыслатчы катары урматталат.<ref>[https://mk-turkey.ru/life/2012/11/10/turciya-pochtila-pamyat-osnovatelya-respubliki-v-74-yu-godovshinu-ego-smerti.html Турция почтила память основателя республики в 74-ю годовщину его смерти] // «МК в Турции»: Сетевое издание. — 2012. — 10 ноября.</ref> Уинстон Черчилль Ататүрк жөнүндө мындай айты: {{quote|Кемел өзүнүн жеңишин Смирнаны күлгө айлантып, ал жердеги христиандардын баарын кырып майрамдаган.}} Ататүрктү 1919-1923-жылдардагы улуттук кыймылдын лидери катары союздаштар жана атактуу Стамбул журналисти Али Кемал "каракчы лидер" деп сыпатташкан. Лорд Бальфур бул контекстте аны "бардык коркунучтуу түрктөрдүн эң коркунучтуусу" ({{Lang-en|most terrible of all the terrible Turks}}) деп атаган.<ref>''THE TWO KEMALS; The Polished Aristocrat of European Circles in Contrast With the Ruthless Commander of Fanatical Turks'', [http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E0CE7DE1F3CEE3ABC4953DFB6678389639EDE New York Times (01.10.1922)].</ref> [[Файл:The Multiple Dictator - British propaganda against Mustafa Kemal Atatürk (7 November 1923).jpg|thumb|right|200px|<center>1923-жылы Түркиядагы Ататүрктүн бийлигин сындаган британ карикатурасы</center>]] [[Адольф Гитлер|Хитлер]] өзүнүн Улуттук Социалисттик партиясын түзүүгө аракет кылып жаткан «1920-жылдардын караңгы күндөрүндө» Ататүрктү «жаркыраган жылдыз» деп эсептеген Хитлердин Ататүрккө берген баасы көңүл бура турган нерсе. 1938-жылы Хитлер мындай деп жазган: «Ататүрк биринчи болуп өлкө жоготкон ресурстарды мобилизациялоо жана калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгүн көрсөткөн. Бул жагынан ал окутуучу болгон. [[Бенито Муссолини|Муссолини]] биринчи, мен анын экинчи окуучусумун».<ref>[http://www.thedailybeast.com/articles/2014/11/24/the-20th-century-dictator-most-idolized-by-hitler.html The 20th-Century Dictator Most Idolized by Hitler], 24.11.2014.</ref>». Ататүрк каза болгондон кийин Гитлер Түркия Улуу Улуттук Чогулушун төрагасы Абдүлхалик Рендага көңүл айтып, көңүл айтты: «Улуу урматтуу Төрага, жеке өзүмдүн атымдан жана немис элинин атынан Ататүрктүн каза болгондугуна байланыштуу бүткүл түрк элине терең кайгыруу менен көңүл айтам. Аны менен бирге биз улуу жоокерден, мыкты мамлекеттик ишмерден, тарыхый инсандан айрылдык. Жаңы түрк мамлекетинин түзүлүшүнө эбегейсиз салым кошкон. Ал Түркиянын бардык муундарында жашайт». Биринчи басылышындагы Улуу Совет Энциклопедиясында (1936-ж.) Кемел Ататүрктүн саясий ишмердүүлүгүнө төмөнкүдөй оң баа берилген: «Кемал Түркиянын көз карандысыздыгы үчүн күрөш жолуна түшкөн... Кемел улуттук боштондук кыймылынын башчысы болуп калды. <...> Кемелдин жетекчилиги астында Түркияда бардык эң маанилүү мамлекеттик жана маданий реформалар жүргүзүлдү: султанаттын жоюлушу, республика жарыяланышы, халифаттын жоюлушу, чиркөө менен мамлекеттин бөлүнүшү, көп аялдуулукка тыюу салуу, аялдарга шайлоо укугун берүү, европалык үлгү боюнча жаңы жарандык жана кылмыш кодекстерин киргизүү, кийим-кече реформасы, алфавитти романизациялоо, тилди реформалоо (арабизмдерден жана фарсизмдерден бошотуу) ж.б. боюнча. <...> 29/X 1923-жылдан Кемел Түркия Республикасынын Президенти болуп саналат, бул кызматка ар бир төрт жылда бир жолу шайланат. А. Миллер». ТСБнын экинчи басылышында (1953) Кемел жөнүндөгү текст жарымынан көбүрөк кыскарып, баа түп-тамырынан бери өзгөргөн: «Буржуазиялык-помещик партиясынын президенти жана лидери катары ал ички саясатта элге каршы багытты карманган. . Анын буйругу менен Түркиянын Коммунисттик партиясы жана жумушчу табынын башка уюмдары тыюу салынган. СССР менен достук мамиледе болууну каалагандыгын билдирип, Кемел Ататүрк чындыгында империалисттик державалар менен жакындашууга багытталган саясатты жүргүзгөн. <…>» Кемелдин биринчи басылышында саналган ыслаттары экинчи басылышында да саналган, бирок азыр алар «маанилүү» жана «маданий» эмес, «буржуазиялык» деп аталды. == Колдонулган адабияттар == * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1 {{Stub}} == Булактар == {{Булактар|2}} {{Түркиянын президенттери}} [[Категория:Инсандар:Түркия]] [[Категория:Президенттер]] [[Категория:Мамлекет башчылары]] [[Категория:Саясатчылар]] [[Категория:Түркия]] 0u0c97q41jc423se4vc2zzeva4bksf2 0 55281 645836 543988 2026-05-09T06:03:57Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645836 wikitext text/x-wiki {{Инсан |ысымы = Мамбеттурду Мамбетакун |расмий ысымы = |сүрөт = Mambetturdu Mambetakun. 14.7.2014.JPG |туурасы = 190px |сүрөттүн аталышы = Профессор Мамбеттурду Мамбетакун, 2014 |туулгандагы ысымы = |ишмердүүлүгү = |туулган күнү = {{Birth date and age|1965|09|20}} |туулган жери = [[Кытай|Кытай]], [[Артыш]] шаар, Тегирмети айылы |жарандыгы = {{Өлкө желеги|Кытай}} |букаралык = |каза болгон күнү = |каза болгон жери = |атасы = |апасы = |жубайы = |келинчеги = |балдары = |сыйлыктары = |сайты = |уикиказына = |башка маалымат = }} '''Мамбеттурду Мамбетакун''' (1965-жылдын 20-[[аяк оона]] айы) [[Кытай|Кытайдагы]] Тегирмети айылында, Корумдук кыштагында туулган) – Кытайдагы кыргыз фольклордук мурасынын, анын ичинде [["Манас" эпосу]]нун изилдөөчүсү, профессор. Теги кыргыз. Учурда [[Үрүмчү]] шаарында жашайт. Мамбеттурду Мамбетакун Шинжаң коомдук илимдер академиясында изилдөөчү (1988-2004), Шинжаң педагогика унверситетинде профессор, аспирант жетекчи (2005), Шинжаң жазуучулар коомунун орунбасар төрагасы (1996), Мамлекеттик жаштар бирлешмесинин мүчөсү (1995), Шинжаң боюнча илимге эмгек сиңирген ишмер (2000). ==Өмүр баяны == Мамбеттурду Мамбетакун 1965-жылы [[аяк оона]] айынын 20сында [[Кытай Эл Республикасы]]ндагы [[Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу]]нун борбору [[Артыш]] шаарына караштуу [[Tегирмети айылы]]нын Kорумдук кыштагында туулган. 1988-жылы [[теке айы]]нда [[Үрүмчү]] шаарындагы Шинжаң университетинин тил-адабият факултетин бүтүрүп, Шинжаң коомдук илимдер академиясынын улуттар адабиятын изилдөө ордуна кызматка бөлүнгөн. Азыркы тапта [[Үрүмчү]] шаарындагы Шинжаң педагогика университетинин Филология институтунда окутуучу, профессор жана аспирант жетекчиси болуп иштейт. Ал мамлекеттик жазуучулар коомунун мүчөсү, мамлекеттик жаштар бирлешмеси сегизинчи, тогузунчу кезектүү комитетинин мүчөсү, Шинжаң жазуучулар коомунун орунбасар төрагасы сыяктуу милдеттерди аркалайт. 2011-жылы 3-декабрда Шинжаң педагогика университетинин «Шинжаң Манас» изилдөө борбору» негизделгенде «Манас» таануучу Мамбеттурду Мамбетакун аталган борбордун башчылык милдетине сунушталып, «Манас» эпосун иреттөө, которуу, изилдөө жумуштарынын ырааттуу жүрүшүндө дилгир демилгечи болуп, айтарлыктай натыйжаларга кол жеткирип келет. ==Адабий жана илимий ишмердиги == Мамбеттурду Мамбетакундун калеминин алгачкы саамалыгы - “ “Жүрөгүм” аттуу ырлар жыйнагы 1992-жылы жарык көргөн. Ага улап 1994-жылы адабий сын макалалар жыйнагы “Өзүбүздү унутпайлы”, 1996-жылы "Кыргыз адабият тарыхынын" 2-бөлүгү Шинжаң эл басмасынан жарык көргөн (бул китеп 1991-жылы мамлекеттин 8-беш жылдык орчундуу изилдөө темасына киргизилген эле). Өзү жеке жана башкалар менен бирлешип "Манас эпосунун варианттары жана манасчылык" (1997), "Карт дастан" (1998), "Кыргыздын жөрөлгөлүү илим-техника маданияты" (2001), “Сайрап өткөн сандыгач” (1995) катарлуу китептерди түздү. Германиялык түрколог Гундула Салк менен биргелешип жазган "Хэйлуңжаң кыргыздары" аттуу китеби 1998-жылы Польшада англис тилинде жарык көрдү. Өзү жазган "Кыргыз адабият тарыхы" аттуу китеби 2005-жылы ханзу тилинде жарык көрдү. 2000-жылы жана 2004-жылдары коомдук илимдер фонду боюнча мамлекеттик тема “Эпикалык жөрөлгө жана кыргыз эл дастандары”, "Кыргыз эл ооз адабиятында Памир мектеби" аттуу түрлөрдү иштеп бүтүрдү. “Жуңго кыргыздары” энциклопедиясын жазууга катышты жана “Жуңго тарыхый жазмаларында кыргыздар” аттуу китепти которуп түзүүгө жооптуу болду. Азырга чейин 70тен ашуун илимий макаласы кыргызча, уйгурча, ханзуча, казакча, англис жана франсузча илимий журналдарда жарык көрдү. Кээ бир аңгемелери жана ырлары ханзу тилине которулду.. Мамбеттурду Мамбетакун Кыргызстанда чыккан "Кытайдагы кыргыз назы" аттуу үч кишилик ыр жыйнактын авторлорунун бири. Ал "Манас" эпосу, кыргыз таануу жана чакан этностордун азыркы доордогу адабиятын изилдөө жаатында белсемдүү эмгектенип келет. ==Кыргызстан менен илимий алакалары == [[Файл:M.Mambetturdu and T.Chorotegin. Ak-Chiy, 10.7.2014.JPG|thumb|Профессорлор М.Мамбетакун менен [[Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович|Т.Чоротегин]] Ак-Чий шаарында. КЭР. 10.7.2014.]] Мамбеттурду Мамбетакун [[Кытай]] менен [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] илимий байланыштарын чыңдоо жаатында 1994-жылдан бери ырааттуу салым кошуп келе жатат. Анын илимий мекемесинин демөөрчүлүгү менен кыргызстандык студенттер Кытайга жана кытайлык кыргыз студенттер Кыргызстанга фольклор таануу боюнча илимий экспедициялар уюштуруп келет (2012-жылдан). Кыргызстандык тарыхчы, этнограф жана тилчи илимпоздор да 20-кылымдын акыры - 21-кылымдын башында Кытайга байма-бай илимий саякат жасашууда, аларга Мамбеттурду Мамбетакун ырааттуу көмөк кылып келет. Өзү да Кыргызстанга 1994-жылдан тартып көп ирет келип, илимий жыйындарга катышты. Анын бир монографиясы Кыргызстанда жарык көрдү. ==Сыйлыктары. Наамдары == Мамбеттурду Мамбетакун илимий макалалары жана адабий чыгармалары үчүн Кытайдагы мамлекеттик жана автоном райондук сыйлыктарга татыктуу болгон. 1994-жылы кесиби боюнча адис изилдөөчү илимий атагын алган. 1996-жылы мамлекеттик 3-жолку аз сандуу улут адабиятын изилдөө боюнча чыгаан жаш сыйлыгына татыган. 2000-жылы Жуңго кыргыздары арасынан туңгуч болуп автоном район боюнча илимге эмгек сиңирген адис (маман) деген ардактуу наамды алган. 2004-жылы автоном райондук «Тяншан адабият-көркөм өнөр» сыйлыгына татыктуу болгон. Кыргызстандагы Ишеналы Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин ардактуу профессору (2015-ж). ==Үй-бүлөсү == Жубайы - Гүлсайра Жасын. Алардын бир кызы (Айжан; 1996), бир уулу (Нойон; 2001) бар. [[Файл:Mambetjuma Mambetakun. Ak-Chiy, China. 12.7.2014.JPG|thumb|Кытайлык кыргыз композитор [[Мамбетакун, Мамбетжума|Мамбетжума Мамбетакун]], Ак-Чий шаары, КЭР. 12.7.2014.]] Профессор Мамбеттурду Мамбетакундун бир тууган агасы - [[Кытай|Кытайдагы]] [[Кыргыздар|кыргыздардын]] ичинен чыккан белгилүү [[композитор]], музыка таануучу [[Мамбетакун, Мамбетжума|Мамбетжума Мамбетакун]] (1957) мырза. ==«БИЗ» ыры== Мамбеттурду Мамбетакун 1990-жж. жазган '''“Биз”''' аттуу ыр азыркы тапта Кытайдагы кыргыздардын арасында гана эмес, Кыргызстанда да кеңири аткарыла баштады. Бул ырдын текстине өз агасы, ком позитор жана аткаруучу Маметжума Мамбетакун уулу атайын обон чыгарган. Сөзү: Мамбеттурду Мамбетакун уулу <br> Обону: Маметжума Мамбетакун уулу <br> Асмандан жамгыр болуп төгүлдүк биз, <br> Дүйнөгө ак калпакчан көрүндүк биз. <br> Чөп болдук жер тандабай өсө берген, <br> Булуттай аалам кездик, сөгүлдүк биз. <br> Кайырмасы: <br> Маркасын издеген марал, <br> Боор эзип боздогон каймал. <br> Манастан айрылып кыргыз, <br> Тагдырга көз салат жал-жал. <br> Тагдырды таштуу жерге аркандадык, <br> Тагдырлар таштап кетсе арданбадык. <br> Энесай узатканда аттар семиз, <br> Чарчадык, тагдырды кууп чарчабадык. <br> Кайырмасы: <br> Маркасын издеген марал, <br> Боор эзип боздогон каймал. <br> Эзилип эмчеги ийип, <br> Энелер жашыруун кал-кал. <br> Эзилип эмчеги ийип, <br> Энелер жалдырап кал-кал. <br> Эрлер жок ат жалына казан аскан, <br> «Насыйкат» угулат ал өтө алыстан. <br> «Кара өзгөй» күүсүн чалдык кайрып-кайрып, <br> Энелер жолду карайт ак жоолукчан. <br> Кайырмасы: <br> Маркасын издеген марал, <br> Боор эзип боздогон каймал. <br> Күтүүнүн ченеми болот, <br> Оо курбум сапарга аттан. <br> Күтүүнүн ченеми болот, <br> Кыргыздар дүйнөгө, <br> Кыргыздар дүйнөгө аттан. ==Чыгармаларынын кыскача тизмеси == * "Манас" эпосунун варианттары жана манасчылык. – Үрүмчү: Шинжаң эл басмасы, 1998. <br> * – Salk, Gundula, "The Fu-Yu Gïrgïz and their past. Three stories collected in Manchuria during the Period of the Establishment of the People’s Republic of China". In: Turcica 30 (1998), pp. 287-296. * «Манас» эпосунун варианттары жана манасчылык / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), М. А. Карыбаева, ж.б.; Баш сөзүн жазган жана басмага даярдаган илимий редактор Чолпон Субакожоева. - Бишкек: “Нур-Ас” басмасы, 2014. - 319 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – ISBN 978-9967-12-428-8. * Кыргыз эл ооз адабиятынын Памир мектеби: [Текст] /М.Мамбетакун. Үрүмчү, 2009. - 347 б. * «قىرعىز ەل ووز ادابئياتىنىن پامىر مەكتەبى»، شئنجاڭ ەل باسماسى، 2004جىل. * Жүсүп Мамайдын 1961-1964-жылдар аралыгындагы манасчылыгы. // Жүсүп Мамай: заманыбыздын залкар манасчысы. Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жүсүп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалаларды н топтому. – Б.: Макспринт басмасы; Мурас фонду, 2014. - Б. 90. - «Тарых жана мурас» түрмөгү. <br> * Жуңго кыргыз адабияты тарыхы.(Азыркы, бүгүнкү доор бөлүгү). Артыш: Кызылсуу кыргыз басмасы,2015 ==Ал редакциялаган эмгектер== * Ханзу тарыхый жазмаларындагы кыргыздар / Башкы түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун уулу. — Үрүмчү, 2014. <br> ==Интернеттеги шилтемелер == * https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_china_xinjiang_2018_professor_mambetturdu-mambetakun/29557981.html * http://www.azattyk.mobi/a/Kyrgyzstan_China_Culture_nomination_epos_Manas_experts_discussion/2212357.html <br> * https://www.facebook.com/xinjiangmanas/posts/365808760296347:0 <br> * http://arabaev.kg/kyitaylyik-okumushtuuga-ardaktuu-professor-naamyi-yiygaryildyi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811120617/http://arabaev.kg/kyitaylyik-okumushtuuga-ardaktuu-professor-naamyi-yiygaryildyi/ |date=2015-08-11 }} <br> * http://www.kabarordo.kg/doc/238825_tynchtykbek_chorotegin:_kyrgyz_taanyy_jaatynda_tynymsyz_ish_alyp_baryydabyz.html{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://148.251.180.93/media/audio/69936/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://muras.barakelde.org/unews/un_post:3497{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.videomoviles.com/wxQVQvSooZY//{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.6vl.com/watch/?v=gj1kfGzcWvI{{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.dem.kg/kg/article/6312/v-urumchi-prohodit-konkurs-skaziteley-eposa-manas{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://shookum.kg/page/80/?option=com_user&view=remind&Itemid=615{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://www.blogbus.com/kasaba-logs/162007949.html{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://kmb3.kloop.kg/index.php/2012/03/01/zhusup-mamaj-ky-tajdy-n-nobelin-aldy/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224733/http://kmb3.kloop.kg/index.php/2012/03/01/zhusup-mamaj-ky-tajdy-n-nobelin-aldy/ |date=2016-03-04 }} <br> ==Кыскача сүрөт баян == [[Файл:Brothers Mambetakuns. Korumduk, Artux, China. 13.7.2014.JPG|thumb|Бир тууган Мамбетакун уулдары. Корумдук кыштагы, Тегирмети, Артыш аймагы, Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу, ШУАР, КЭР. Солдо - профессор Мамбеттурду Мамбетакун, оңдо - композитор Мамбетжума Мамбетакун, ортодо - алардын улуу агасы Мамбеттокто Мамбетакун. 13.7.2014. Т.Чоротегин тарткан сүрөт.]] [[Файл:Keng-Kyr school. Guma, Hotan, China. 27.7.2015.JPG|thumb|left|upright|Кең-Кыр айылындагы 9 жылдык мектептин көрнөгү. Шайдылда Базардагы кыргыздар балдарын ушул мектептен окутушат. Гума ооданы, Хотан аймагы, КЭР. 27.7.2015.]] [[Категория:Инсандар]] [[Категория:ШУАР]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Кыргыз адабияты]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:Котормочулар]] [[Категория:Кыргыз Тарых Коому]] [[Категория:Кыргыз тарыхчылары]] [[Категория:Манас таануу]] [[Категория:Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусунда төрөлгөндөр]] [[Категория:Категория:Кытайлык кыргыздар]] [[Категория:Фу-йү кыргыздары]] [[Категория:Кыргыз диаспорасы]] [[Категория:Кыргыз жазуучулары]] [[Категория:Кытай жазуучулары]] 9tpe3m0q9t52kltx7ju9beu9vjps984 0 57160 645835 549154 2026-05-09T06:03:11Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645835 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mambetjuma Mambetakun. Ak-Chiy, China. 12.7.2014.JPG|thumb|Кытайлык кыргыз композитор Мамбетжума Мамбетакун, Ак-Чий шаары, КЭР. 12.7.2014.]] '''Мамбетжума Мамбетакун''' (1957-жылы бештин айынын (декабрдын) 25инде [[Кытай|Кытайдагы]] Тегирмети айылында, Корумдук кыштагында туулган) (Mambetjuma Mambetakun) – Кытайдагы кыргыздардын көрүнүктүү композитору, обончу жана аткаруучусу, музыка таануучу, анын ичинде [["Манас" эпосу]]нун музыкалык өңүтүн изилдөөчү. Теги кыргыз. Ушул тапта Артыш шаарында жашайт. Мамбетжума Мамбетакун Кытай Эл Республикасынын 2-даражадагы композитору (1992) илимий даражасын алган. ==Кыскача өмүр таржымакалы == Мамбетжума Мамбетакун 1957-жылы бештин айынын (декабрдын) 25инде [[Кытай Эл Республикасы|Кытай Эл Республикасындагы]] Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусунун борбору Aртыш шаарына караштуу Tегирмети айылынын Kорумдук кыштагында туулган. 1976-ж. Кытайдын Шинжаң Уйгур автоном районунун борбору [[Үрүмчү]] шаарында Шинжаң көркөм өнөр институтун аяктаган. Көп жылдар бою Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусунун борбору Aртыш шаарында жайгашкан Кыргыз автоном облустук ыр-бий ансамблинин композитору болуп иштеп келди. 2012-ж. тартып ардактуу эс алууга чыккан, бирок демилгелүү коомдук-чыгармачыл турмушту улантууда. ==Музыка таануу жаатындагы илимий ишмердиги == Мамбетжума Мамбетакун кыргыздардын музыкалык мурасын, анын ичинде [["Манас" дастаны|“Манас” дастанын]] айтуудагы кылым карыткан өнөрүн музыкалык өңүттө изилдөө жаатында Кытайда жана Кыргызстанда бир канча макалалар жарыялап, илимий баяндамалар жасаган. Музыка таануу жаатында эки китеп жарыялаган. <br> ==Кыргызстан менен маданий алакалары == Мамбетжума Мамбетакун Кытай менен [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] маданий байланыштарын чыңдоо жаатында 1990-жылдардан бери ырааттуу салым кошуп келе жатат. Маселен, 2015-жылы 1-2-август күндөрү Кыргызстандагы Нарын облусуна караштуу Соң-Көл жайлоосунун Таш-Дөбө табыгый ат майданында «Манас, Маданият, Туризм» деп аталган эл аралык деңгээлдеги фестиваль болуп өттү. Ага Кытай Эл Республикасынын 2-даражадагы композитору Мамбетжума Мамбетакун уулу жетектеген атайын топ дагы катышып, бул фестивалды шаңга бөлөдү. Фестивал маалында М.Мамбетакун уулу: «Мен ушундай майрамга катышып жатканыма сыймыктанып турам. Эки мамлекет ортосунда жолдор ачылып, байланыш күчөп жатат. Биз илгеркидей кадимки «Кыргыз көчүн» көрө алдык. Кытайда дагы элдердин улуттук байлыктарына чоң көңүл бурула баштады. Манас атанын урпактары аман болушсун. Эки өлкөнүн элдери өнүгүп өссүн», - деген пикирин билдирди. Анын жубайы Дүйшөкан Сейит кызы да Кыргызстанга 1990-жж. тартып көп ирет келип, Кыргыз улуттук филармониясы менен тыгыз кызматташып, бир нече жолу концерт берген. ==Сыйлыктары. Наамдары == Мамбетжума Мамбетакун музыкалык чыгармалары, композитордук жана аткаруучулук ишмердиги үчүн Кытай Эл Республикасындагы жана анын ичинде Кызыл-Суу Кыргыз автоном районундагы бир катар мамлекеттик жана башка сыйлыктарга татыктуу болгон. 1992-ж. Кытай Эл Республикасынын 2-даражадагы композитору (доцентке татырлык) илимий даражасын алган. ==Үй-бүлөсү == Жубайы – белгилүү ырчы Дүйшөкан Сейит кызы, Кытайдын бир катар кадыр-барктуу сыйлыктарынын, Кыргызстандын “Данакер” орденинин (2011-жыл) жана Жогорку Кеңештин Ардак грамотасынын (2014-жыл) ээси. Алардын эки кызы (Анаргүл жана Арзыгүл), бир уулу (Мамбетнур) бар. Эки кызы тең Бишкектеги Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин экономика факультетинде таалим алышкан. Мамбетнур Мамбетжума уулу болсо КЭРдин Үрүмчү шаарында казына башкаруу адистиги боюнча институтту аяктаган. Мамбетжуманын бир тууган иниси – профессор Мамбеттурду Мамбетакун. ==«БИЗ» ыры== Композитор жана аткаруучу Мамбетжума Мамбетакун уулу өзүнүн иниси Мамбеттурду Мамбетакун 1990-жж. жазган “Биз” аттуу ырдын текстине обон чыгарган. Азыркы тапта бул обондуу ыр Кытайдагы кыргыздардын арасында гана эмес, Кыргызстанда да кеңири аткарыла баштады. Сөзү: Мамбеттурду Мамбетакун уулу <br> Обону: Мамбетжума Мамбетакун уулу <br> Асмандан жамгыр болуп төгүлдүк биз, <br> Дүйнөгө ак калпакчан көрүндүк биз. <br> Чөп болдук жер тандабай өсө берген, <br> Булуттай аалам кездик, сөгүлдүк биз. <br> Кайырмасы: <br> Маркасын издеген марал, <br> Боор эзип боздогон каймал. <br> Манастан айрылып кыргыз, <br> Тагдырга көз салат жал-жал. <br> Тагдырды таштуу жерге аркандадык, <br> Тагдырлар таштап кетсе арданбадык. <br> Энесай узатканда аттар семиз, <br> Чарчадык, тагдырды кууп чарчабадык. <br> Кайырмасы: <br> Маркасын издеген марал, <br> Боор эзип боздогон каймал. <br> Эзилип эмчеги ийип, <br> Энелер жашыруун кал-кал. <br> Эзилип эмчеги ийип, <br> Энелер жалдырап кал-кал. <br> Эрлер жок ат жалына казан аскан, <br> «Насыйкат» угулат ал өтө алыстан. <br> «Караз көй» күүсүн чалдык кайрып-кайрып, <br> Энелер жолду карайт ак жоолукчан. <br> Кайырмасы: <br> Маркасын издеген марал, <br> Боор эзип боздогон каймал. <br> Күтүүнүн ченеми болот, <br> Оо курбум сапарга аттан. <br> Күтүүнүн ченеми болот, <br> Кыргыздар дүйнөгө, <br> Кыргыздар дүйнөгө аттан. <br> ==Чыгармаларынын кыскача тизмеси == Маметжума Мамбетакун уулунун «Айчүрөктүн түшү» аттуу «Манас» эпосуна ылайыктап жазган обондуу кайрыктары, ж.б. чыгармалары Кытайда жана Кыргызстанда концерттерде аткарылган. * Мамбетакун, Мамбетжума. Кыргыз күүлөрү. – Үрүмчү: Шинжаң илим-техника басмасы, 2011. <br> * Мамбетакун, Мамбетжума. Кыргыз элдик обондору. – Үрүмчү: Шинжаң илим-техника басмасы, 2011. <br> * Макала: Мамбетакун, Мамбетжума. “Манас” эпосунун обону жөнүндө алгачкы изденүү // ”Манас” эпосу боюнча илимий макалалар жыйнагы (1). / Жооптуу редактору Нооруз Үсөнали. – Үрүмчү: Шинжаң эл басмасы, 1991. - 445 бет. - Жуңго элдик ооз адабият-көркөм өнөрчүлөр коомунун Шинжаң бөлүмчөсү менен Шинжаң кыргыз тил, адабият, илимий изилдөө коому. - Жооптуу корректору Гүлстан; мукабасын Мекекан жасаган. – Б. <br> ==Музыкалык чыгармаларынын кыскача тизмеси == * «Айчүрөктүн түшү» аттуу «Манас» эпосуна ылайыктап жазган обондуу кайрыктары. <br> * Сүйүү оту өчпөс. – Обон. - Тексти – Жаанбай Машек мырзаныкы. <br> * Биз. – Обон. - Тексти: [[Мамбетакун, Мамбеттурду|Мамбеттурду Мамбетакундуку]]. <br> ==Интернеттеги шилтемелер == * http://turmush.kg/news:216450 <br> * http://www.kenesh.kg/Pages/PrintingVersion.aspx?NewsID=17937{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://www.manas.cc/kg/forum.php?mod=viewthread&tid=1031{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://newskg.narod.ru/agym/07/0612_11.htm{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://www.bulbul.kg/video:26332 <br> * http://inter.kg/main/5595-kytaylyk-kyrgyz-yrchysy-d1199ysh1257kan-seyit-kyzyna-zhogorku-ke1187eshtin-ardak-gramotasy-tapshyryldy.html{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://kyzyl-kiya-t.turmush.kg/news:244865 <br> * http://www.azattyk.mobi/a/Kyrgyzstan_China_Culture_nomination_epos_Manas_experts_discussion/2212357.html <br> * https://www.facebook.com/xinjiangmanas/posts/365808760296347:0 <br> * http://arabaev.kg/kyitaylyik-okumushtuuga-ardaktuu-professor-naamyi-yiygaryildyi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811120617/http://arabaev.kg/kyitaylyik-okumushtuuga-ardaktuu-professor-naamyi-yiygaryildyi/ |date=2015-08-11 }} <br> * http://www.kabarordo.kg/doc/238825_tynchtykbek_chorotegin:_kyrgyz_taanyy_jaatynda_tynymsyz_ish_alyp_baryydabyz.html{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://148.251.180.93/media/audio/69936/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://muras.barakelde.org/unews/un_post:3497{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://www.videomoviles.com/wxQVQvSooZY//{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://www.6vl.com/watch/?v=gj1kfGzcWvI{{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://www.dem.kg/kg/article/6312/v-urumchi-prohodit-konkurs-skaziteley-eposa-manas{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://shookum.kg/page/80/?option=com_user&view=remind&Itemid=615{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://www.blogbus.com/kasaba-logs/162007949.html{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://kmb3.kloop.kg/index.php/2012/03/01/zhusup-mamaj-ky-tajdy-n-nobelin-aldy/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224733/http://kmb3.kloop.kg/index.php/2012/03/01/zhusup-mamaj-ky-tajdy-n-nobelin-aldy/ |date=2016-03-04 }} <br> ==Кыскача сүрөт баян == [[Файл:Brothers Mambetakuns. Korumduk, Artux, China. 13.7.2014.JPG|thumb|right|Бир тууган Мамбетакун уулдары. Корумдук кыштагы, Тегирмети, Артыш аймагы, Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу, ШУАР, КЭР. Солдо - профессор Мамбеттурду Мамбетакун, оңдо - композитор Мамбетжума Мамбетакун, ортодо - алардын улуу агасы Мамбеттокто Мамбетакун. 13.7.2014.]] [[Категория:Кытай]] [[Категория:ШУАР]] [[Категория:Ички Азия]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Кыргыз адабияты]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:Кыргыз маданияты]] [[Категория:Музыка]] [[Категория:Кыргыз композиторлору]] [[Категория:Обончулар]] [[Категория:Манас таануу]] [[Категория:1957-жыл]] [[Категория:Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу]] [[Категория:Кытайлык кыргыздар]] [[Категория:Кыргыз диаспорасы]] [[Категория:Кыргызстан]] [[Категория:XX кылым]] [[Категория:XXI кылым]] o29r6uyf3a8shykvrw5dzot0y2nkx3s 0 59234 645830 581609 2026-05-09T04:09:53Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645830 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Луг (Пфальц) |расмий аталышы = Lug (Pfalz) |сүрөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Lug COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=10 |lat_sec=57 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=53 |lon_sec=39 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Рейнланд-Пфальц |таблицадагы облус = Рейнланд-Пфальц |район түрү = Германия району{{!}}Району |район = Түштүк-Батыш Пфальц |таблицадагы район = Түштүк-Батыш Пфальц (район){{!}}Түштүк-Батыш Пфальц |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Винфрид Шефер |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 2,32 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 210-250 |климаты = |расмий тили = |калкы = 609 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 06392 |почта индекси = 76848 |почта индекстери = |автоунаа коду = PS |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 07 3 40 030 |Commons түрмөгүндө = Lustadt |сайты = http://www.lug-pfalz.de/ |сайтынын тили = de }} '''Луг (Пфальц)''' ({{lang-de|Lug (Pfalz)}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Түштүк-Батыш Пфальц (район)|Түштүк-Батыш Пфальц]] районуна кирет. Калкы — 609 киши (2013-жыл)<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref>. Аянты — 2,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''07 3 40 030''. Муниципалитеттин башчысы — Винфрид Шефер. ==Булактар== {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.lug-pfalz.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807230054/http://www.lug-pfalz.de/ |date=2016-08-07 }} {{Рейнланд-Пфальц райондору}} {{Германия:Түштүк-Батыш Пфальц району:Шаарлар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары]] e5upzik477fcad6bobsywi6yh3anqe9 0 64907 645829 607290 2026-05-09T03:07:07Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645829 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Либштедт |расмий аталышы = Liebstedt |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=2 |lat_sec=47 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=24 |lon_sec=34 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Тюрингия |таблицадагы облус = Тюрингия |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Веймар |таблицадагы район = Веймар (район){{!}}Веймар |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Хайнц Шперлих |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 8,87 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 250 |климаты = |расмий тили = |калкы = 422 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 036462 |почта индекси = 99510 |почта индекстери = |автоунаа коду = AP |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 16 0 71 052 |Commons түрмөгүндө = Liebstedt |сайты = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |сайтынын тили = de }} '''Либштедт''' ({{lang-de|Liebstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Веймар (район)|Веймар]] районуна кирет. Калкы — 422 киши (31-декабрь, 2010).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Болжолдуу аянты — 8,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 71 052''. Муниципалитеттин башчысы — Хайнц Шперлих. ==Шилтемелер== {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }} {{Тюрингия райондору}} {{Германия:Веймар Район:Шаарлар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Категория:Тюрингия шаарлары]] nynw0tqza1b9h9svef824hqayjajg0h 0 64942 645839 607348 2026-05-09T07:13:44Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645839 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Матштедт |расмий аталышы = Mattstedt |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=3 |lat_sec=17 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=30 |lon_sec=17 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Тюрингия |таблицадагы облус = Тюрингия |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Веймар |таблицадагы район = Веймар (район){{!}}Веймар |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Маттиас Фойгт |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 4,92 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 160 |климаты = |расмий тили = |калкы = 508 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 03644 |почта индекси = 99510 |почта индекстери = |автоунаа коду = AP |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 16 0 71 054 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |сайтынын тили = de }} '''Матштедт''' ({{lang-de|Mattstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Веймар (район)|Веймар]] районуна кирет. Калкы — 508 киши (31-декабрь, 2010).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Болжолдуу аянты — 4,92 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 71 054''. Муниципалитеттин башчысы — Маттиас Фойгт. ==Шилтемелер== {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }} {{Тюрингия райондору}} {{Германия:Веймар Район:Шаарлар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Категория:Тюрингия шаарлары]] cvczrwkz2jme6i52p3lgr979dq30bu5 0 76196 645846 640860 2026-05-09T10:16:38Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645846 wikitext text/x-wiki {{Персона |ысымы = Мохаммед Али |нукура ысымы = Muhammad Ali |сүрөт = Muhammad Ali NYWTS.jpg |туурасы = |сүрөткө түшүндүрмө = Мохаммед Али 1967 жылда |төрөлгөндөгү аты = Кассиуc Марселлус Клэй |ишмердүүлүк тармагы = [[Бокс|Боксёр]] |туулган датасы = 17.01.1942 |туулган жери = [[Луисвилл]] [[Кентукки]] , [[АКШ]] |жарандыгы = {{USA}} |букаралык = |өлгөн датасы = 03.06.2016 |өлгөн жери = [[Скоттсдейл]], [[Марикопа]], [[Аризона]], [[АКШ]] |атасы = |апасы = |жубайы = |балдары = |сыйлыктары = |сайт = {{url|ali.com}} |уикиказына = }} '''Мохаммед Али''' ({{lang-en|Muhammad Ali}}) - 1942-жылы 17-январда АКШнын Кентукки штатындагы Луисвилл шаарында төрөлгөн.Бокс тарыхында атын алтын тамгалар менен жазган мушкер. Ал көптөгөн жаштардын спорттун ушул түрүн тандоосуна себеп болгон.1960-жылы Олимпиада оюндарында чемпион аталып, профессионалдык бокс дүйнсүнө аттанган. Профессионалдык рингде ал 61 беттеш өткөрүп, 56 ирет женишке жетишкен. 1964-1966-жылдар аралыгында жана 1974-1978-жылдар аралыгында супер оор салмакта дүйнө чемпиону катары чемпиондук курга ээ болгон. 2016 жылдын 3-июнь күнү 74 жаш курамында легендарлуу мушкер Финикс шаарындагы ооруканалардын биринде көз жумат. ==Өмүр баяны == Мушкер 1942-жылы 17-январда АКШнын Кентукки штатындагы Луисвилл шаарында карапайым үй-бүлөдө төрөлгөн. 10 жаш курагында башка теңтуштарындай болуп иштебесе да, мектепте парта, такталарды тазалап, аз-аздан акча алып турган. 1950-жылдары Луисвилл шаарында кара түстөгү адамдарга катуу басым болгон. Бул кичинекей Кассиус Клейди (өзүнүн аты) эрте турмушту түшүнүүгө, басымга кантип туруштук берүүгө үйрөткөн.Мушкер ал күнүн мындай эскерген "Менин теримдин түсүнө асылгандардын жаагын жапкандан мурун, мен бизди коомдо эмнеге жаман көрөрүн түшүнө албай ыйлачумун" Клей 12 жашында бокс менен машыга баштаган. Анын бул чөйрөгө келүүсү кокусунан болгон. Ал балдар менен балмуздак бекер тараткан жерлердин бирине барып, велосипедин уурдатып жиберген. Полиция кызматкерине карап ал "ууруну тапсам катуу токмоктойм" деген. Буга ал "бирөөнү токмоктогондон мурун, кантип токмоктоо керектигин үйрөнүш керек" деген жооп алат. Бир канча күн өткөн соң Клей ошол полициянын боксчу балдарын сыналгыдан көрөт. Ал бокс залына ушул окуядан кийин бара баштаган. ==Карьерасы == 18 жашка толгон Кассиус Клей "Рим-1960" Олимпиадасына жолдомо алган. Ал мелдеште эң жаш мушкер болгонуна карабай атаандаштарын утуп, алтын медаль тагынган. Мушкер Олимпиада оюндарынан алтын медаль менен кайтып келген соң Луисвилл шаарындагы ресторандардын бирине кирген. Бул ресторан ак түстөгү адамдар үчүн болгонун мушкер мыкты билген. Бирок өзүнүн Олимпиада чемпиону экенин айтып, ал ичкенге суу да ала алган эмес. Буга катуу арданган мушкер "керекке жарабаган" медалын сууга ыргыткан. Эл аралык Олимпиада комитети мушкерге медалды кайра 90-жылдары жасап берген.Кассиус Клей 22 жашында профессионалдар арасында Дүйнө чемпиону аталуу үчүн беттеш өткөргөн. Анын атаандашы Сонни Листон болгон. Клей өзүн рингде мыкты көргөзүп, атаандашы Листон 5-раунддан кийин беттешти токтотууну суранган.Дүйнө чемпиону аталган соң Кассиус Клей коомчулукка ислам динин кабыл алганын айткан. Буга катар ал Мухаммед Али деген ысымга ээ болгонун билдирген.1967-жылы ал согушка каршы экенин айтып, аскер кызматын өтөөдөн баш тарткан. Бул үчүн мушкер рингге чыгуу укугунан ажырап, аны 5 жылга эркинен ажыратуу боюнча сот чечими чыккан. "Өз өлкөсүн сатып кетти!" деп көптөгөн күйөрмандар андан жүз бурганы менен, мушкер принцибинен тайган эмес. 1971-жылы Жогорку Сот Мухаммед Алинин ишин кайрадан карап чыгып, мушкерди актаган. Айтылбай Рингге кайтып келип, Фрейзерге утулган. Профессионалдык рингде Али 61 беттеш өткөрүп, 56 ирет жеңишке жетишкен. Аны уткан мушкерлердин бири - Жо Фрейзер. Фрейзер-Али беттеши "кылымдын беттеши" деп аталып, 1971-жылы 8-мартта орун алган. Анда атаандашы Алиге жакынкы аралыктан көп сокку узатып, беттеш акырында упай айырмачылыгында жеңишке жетишкен.Али карьерасын 1980-жылы жыйынтыктаган. 1984-жылы анын көрүүсү, угуусу начарлап, ооруканага жаткырылган. Ага Паркинсон оорусу боюнча диагноз коюлган. Жыйынтыгында ал калган өмүрүн калтырак оорусу менен өткөргөн. Алинин оратор экени көпчүлүккө белгилүү. Кезинде аны жогорку окуу жайлар да лекция окууга, студенттерди шыктандырууга чакырган. Мушкерди дүйнө эли "Мен мыктымын" деп алгач өзүн, анан дүйнө элин ишендирген адам катары билишет.Али көз жумган соң дүйнө эли кайгыруу менен анын жакындарына, санаалаштарына көңүл айтты. Үн каткандардын арасында белгилүү америкалык мушкер, экс-чемпион Майк Тайсон да болду. Ал кыскача гана: "Кудай өзүнүн чемпионун алып кетти", - деген билдирүү жасаган. == Негизги кармаш == Паттерсондун алдында болгон кармаштан кийин Али өзүнүн промоутердук компаниясын – Main Bout компаниясын негиздеди.<ref>{{Cite web|title=Boxing Excellence - Muhammad Ali: A Transcendent Life|url=https://library.louisville.edu/ali/boxing_excellence|accessdate=2025-10-15|work=library.louisville.edu}}</ref><ref>{{Cite web|title=57 Interesting Facts About Muhammad Ali|url=https://thefactfile.org/muhammad-ali-facts/|accessdate=2025-10-15|work=thefactfile.org}}</ref> Компания негизинен Али жекпе-жектерин жана төлөмдүү телекөрсөтүүлөрдү илгерилетүү менен алектенди. Компаниянын акция ээлери негизинен “Ислам мамлекетинин” мүчөлөрү болгон, ошондой эле Боб Арум сыяктуу бир нече башка адамдар да бар эле.<ref>{{Cite web|title=Muhammad Ali's Main Bout: African American Economic Power and the World Heavyweight Title—by Michael Ezra|url=https://avery.charleston.edu/wp-content/uploads/2012/08/Charleston-Ali.pdf|accessdate=2025-10-15|work=avery.charleston.edu}}</ref> Анын кадимки эмес кармаш стили, таң каларлык ылдамдык менен тактык жана “канаттай уч, аарыдай шал” деген белгилүү ыкма менен белгилүү, бокс техникасында революция жаратты.<ref>{{Cite web|title=Muhammad Ali The Greatest of All Time|url=https://sportsgeeknation.com/muhammad-ali-the-greatest-of-all-time-2/|accessdate=2025-10-15|work=sportsgeeknation.com}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Али менен ошол учурда WBA уюмунун ого бокс улуттук чемпиону Эрни Террелл 1966-жылдын 29-мартында Чикагодо кармашуу боюнча макулдашышкан<ref>{{Cite web|title=Muhammad Ali vs. Ernie Terrell|url=https://boxrec.com/wiki/index.php/Muhammad_Ali_vs._Ernie_Terrell|accessdate=2025-10-15|work=boxrec.com}}</ref> (WBA — эки бокс ассоциациянын бири — Алины “Ислам мамлекетине” киргендөн кийин анын титулунан ажыраткан). Бирок февраль айында Али Луисвилл чакыруу комиссиясы тарабынан 1-Y категориясынан 1-A категориясына которулуп, ал кызмат өтөөнү каалабай турганын басма сөзгө билдирип, мындай деди: «Мен Вьетконгго эч кандай жек көрүү жок; эч бир Вьетконг мени нийггер деп атаган эмес»<ref>{{Cite web|title=Muhammad Ali: Losing the Real Title|url=https://www.thecrimson.com/article/1980/7/15/muhammad-ali-losing-the-real-title/|accessdate=2025-10-15|work=www.thecrimson.com}}</ref>, бирок бул айткандарынын экинчи бөлүгү, балким чындыкка туура келбейт. Медиа жана коомчулуктун Алинин позициясына болгон нааразычылыгынын фонунда Илинойс спорт комиссиясы кармашты расмий себептер менен уруксат берүүдөн баш тартты. Мунун ордуна Али Канаданы жана Европаны кыдырып, Жорж Чувало, Генри Купер, Брайан Лондон жана Карл Милденбергер менен чемпиондук кармаштарды утту. Али 1966-жылдын 14-ноябрында АКШга кайтып келип, Хьюстон шаарындагы Астродом стадионунда Кливленд Уильямс менен кармашты.<ref>{{Cite web|title=90 Muhammad Ali Vs Cleveland Williams Stock Photos, High-Res Pictures, and Images|url=https://www.gettyimages.com/photos/muhammad-ali-vs-cleveland-williams|accessdate=2025-10-15|work=www.gettyimages.com}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кармаш тартууланган көрүүчүлөрдүн саны рекорддук – 35 460 адамга жетти. Уильямс мурун жүктүү боксчулардын бири катары эсептелсе да, 1964-жылы Техас полициясы аны жакын турган жерден аткалап, бөйрөгүн жана ичегисинин үч метр бөлүгүн жоготууга алып келген. Али Уильямсты үстөмдүкдө утуп, үчүнчү раундда техникалык нокаут менен жеңди; көпчүлүк муну анын карьерасындагы эң мыкты оюндарынын бири деп эсептешет. Али 1967-жылдын 6-февралында Хьюстондо Террелл менен күрөшкөн. Террелл беш жыл бою жеңилбеген жана Алиге каршы чыккан көп боксчуларды жеңген, Листондон кийин Али үчүн эң кыйын атаандаш катары кабыл алынган; ал чоң, күчтүү жана Алиге караганда колу үч дюймга узун болгон. Кармашка чейин Террелл Алини бир нече жолу «Клэй» деп атап, Алинин чоң нааразылыгын жараткан. Предматчта Говард Коселл менен болгон маегинде алар ушул аты үчүн дээрлик мушташкан. Али Терреллди жазалоону көздөп жаткан сыяктуу көрүнгөн. «Мен аны кыйнагым келет», - деди ал. «Таза нокаут анын үчүн өтө жеңил болот». Кармаш тогузунчу раундга чейин чыңалуу менен өттү, анда Али Терреллдин оозунан кан куюп, аны дээрлик нокаут кылган. Сегизинчи раундда Али Терреллге бекерден бекер джебдер жасап, уруш учурунда: «Менин атым эмне, ага Том... Менин атым эмне?» – деп кыйкырган. Али кармаштын 15 раундунун жыйынтыгында бир добуштан чечим менен жеңишке жетти. Алинин кармашты узартып, максималдуу зыян келтирүүнү көздөшү себептүү сынчылар бул кармашты «эң жаман бокстук кармаштардан» деп сыпатташкан. Текс Мол кийин мындай жазган: «Бул бокс чеберчилигинин сонун демонстрациясы жана варвардык кыраакыктуулук болгон». Зора Фоллиге каршы 22-марттагы кармашта титулун коргогондон кийин Али аскердик кызматтан качканы үчүн титулунан ажыратылган. Нью-Йорк штатында анын бокс лицензиясы да токтотулган. 20-июнда ал чакыруу жаткан кызматтан качкан деп күнөөлөнүп, беш жылга эркинен ажыратылып, 10 000 доллар айып пулга жыгылган. ==Эскертүүлөр== {{Эскертүүлөр}} ==Шилтемелер== 9o0ucfzbw2exocnnph0xw7yiz1fgj04 0 79578 645842 528757 2026-05-09T09:09:05Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645842 wikitext text/x-wiki '''Динара Төрөкелди кызы Молдокулова''' (14.8.1981) – [[этнограф]], [[тарыхчы]], тарых илимдеринин кандидаты (2014), И.Арабаев атындагы КМУнун Чыгыш таануу жана эл аралык мамилелер факультетинде доценттин милдетин аткаруучу. Кыргыздардын салттык жүрүм-турум маданиятын изилдеген адис. ==Кыскача өмүр таржымакалы== 1981-жылы 14-августта Кыргызстанда туулган. 2003-жылы Бишкектеги Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин аяктаган. Учурда И.Арабаев атындагы КМУнун Чыгыш таануу жана эл аралык мамилелер факультетинде доценттин милдетин аткаруучу болуп иштейт. ==Илимий жана коомдук ишмердиги== Кыргыз тарыхына, этнографиясына, руханий маданиятына арналган илимий эмгектердин (а. и. 1 монография) автору. <br> [[Кыргыз Тарых Коому|Кыргыз Тарых Коомунун]] мүчөсү (2012). <br> ==Илимий даражасы. Сыйлыктары== [[Тарых илимдеринин кандидаты]] (2014). Профессор Рахат Ачылова атындагы илимий сыйлыктын ээси (2016). ==Үй-бүлөсү== Үй-бүлөлүү. Эки кыз, эки уулу бар. <br> ==Илимий эмгектери== * [[Молдокулова, Динара Төрөкелдиевна]]. Кыргыздардын салттык жүрүм-турум маданияты: (XIX кылымдын аягы - XX кылымдын башы) / Жооптуу ред. [[Асанканов, Абылабек|А.Асанканов]]. - Бишкек: Ж.И. "Сарыбаев Т.Т.", 2016. - 150 б. - ISBN 978-9967-04-743-3.<br> ==Колдонулган адабияттар== * [[Молдокулова, Динара Төрөкелдиевна]]. Кыргыздардын салттык жүрүм-турум маданияты: (XIX кылымдын аягы - XX кылымдын башы) / Жооптуу ред. [[Асанканов, Абылабек|А.Асанканов]]. - Бишкек: Ж.И. "Сарыбаев Т.Т.", 2016. - 150 б. - ISBN 978-9967-04-743-3.<br> * [[Урстанбеков, Бейше|Бейше Урстанбеков]], [[Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович|Тынчтыкбек Чороев]]. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. - ISBN 5-89750-028-2. – 288 бет. <br> * [http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * ==Интернеттеги шилтемелер== * http://kutbilim.journalist.kg/2016/06/01/professor-rahat-achyilova-atyindagyi-ilimiy-syiylyik-z-eelerin-taptyi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161216073626/http://kutbilim.journalist.kg/2016/06/01/professor-rahat-achyilova-atyindagyi-ilimiy-syiylyik-z-eelerin-taptyi/ |date=2016-12-16 }} <br> * http://muras.barakelde.org/unews/un_post:3535{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * http://aibat.kg/archives/9534{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br> * https://www.facebook.com/profile.php?id=100004369872343 [[Категория:Кыргыз тарыхчылары‎]] [[Категория:XX кылым]] [[Категория:XXI кылым]] [[Категория:Кыргыз Тарых Коому]] [[Категория:1981-жыл]] [[Категория:Этнографтар]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:Каада-салттар]] [[Категория:Кытайлык кыргыздар]] [[Категория:Түркологдор‎]] aj8amoy1nabv03tu3q0tdg4lb6fp4ah 0 120583 645800 645178 2026-05-08T13:51:10Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645800 wikitext text/x-wiki [[Файл:Global population cartogram.png|thumb|upright=2|2018-жылдагы дүйнө калкынын картограммасы (ар бир тик бурчтук 500 000 кишини билдирет)]] Бул калкынын саны боюнча өлкөлөрдүн жана көз каранды аймактардын тизмеси. ISO 3166-1 стандартына негизделген тизме эгемендүү мамлекеттерди, эл жашаган көз каранды аймактарды жана эгемендүү мамлекеттердин курамына кирген башка өлкөлөрдү камтыйт. Мисалы, Улуу Британия бир бүтүндүк катары каралса, Нидерланддын курамына кирген башка өлкөлөр өзүнчө каралат. Мындан тышкары, бул тизмеде ISO 3166-1 стандартында жок жарым-жартылай таанылган айрым мамлекеттер дагы кирген. 2024-жылга карата Бириккен Улуттар уюмунун эсеби боюнча, дүйнө калкынын саны 8,119 миллиард адамга жеткен<ref name=":0">[https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard United Nations Population Fund. UNFPA. 2024. World Population Dashboard]</ref>. == Эгемендүү мамлекеттердин жана көз каранды аймактардын калкынын саны == Эскертүү: Бул тизмеде көрсөтүлгөн Бириккен Улуттар Уюмуна мүчө болгон 193 мамлекетке жана Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясына байкоочу болгон эки мамлекетке «№» мамычасында номер берилген. Көз каранды аймактарга жана эгемендүү мамлекеттердин курамына кирген башка өлкөлөргө жана эгемендүүлүгү жарым-жартылай же толугу менен таанылбаган мамлекеттерге «№» мамычасында номер берилген эмес. {| class="wikitable sortable" !№ !Өлкө (же көз каранды аймак) !Калкынын саны !Дүйнө калкынын% !Дата !Булактар !Кошумча маалымат |- |– |'''Дүйнө''' |8 119 000 000 |100% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":0" /><ref>[https://web.archive.org/web/20190205234912/https://population.un.org/wpp/ United Nations. World Population Prospects 2022]</ref> | |- | rowspan="2" |1/2 |{{Өлкө желеги|Кытай}} |1 408 280 000 |17.3% |[[31-декабрь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html National Economy Witnessed Steady Progress amidst Stability with Major Development Targets Achieved Successfully in 2024]</ref> | |- |{{Өлкө желеги|Индия}} |1 402 737 000 |17.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[https://geographicinsights.iq.harvard.edu/files/geographicinsights2/files/report_population_projection_2019.pdf Ministry of Health and Family Welfare. Projected total Population by sex as on 1st July, 2011–2036: India, States and Union Territories]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |- |3 |{{Өлкө желеги|Америка Кошмо Штаттары}} |340 110 988 |4.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.census.gov/ United States Census Bureau. National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024]</ref> | |- |4 |{{Өлкө желеги|Индонезия}} |282 477 584 |3.5% |[[30-июнь]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://dispendukcapil.acehtimurkab.go.id/berita/kategori/berita-nasional/rilis-data-kependudukan-semester-i-tahun-2024-potret-demografi-dan-implikasinya-bagi-pembangunan-nasional Ministry of Home Affairs (Indonesia). Indonesian Population June 2024]</ref> | |- |5 |{{Өлкө желеги|Пакистан}} |241 499 431 |3.0% |[[1-март]] [[2023]] |2023 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023]</ref> | |- |6 |{{Өлкө желеги|Нигерия}} |223 800 000 |2.7% |[[1-июль]] [[2023]] |Расмий божомолдор<ref>[https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf National Population Commission – NPC Nigeria. The annual population lecture series – APLS]</ref> | |- |7 |{{Өлкө желеги|Бразилия}} |212 583 750 |2.6% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[https://www.ibge.gov.br/en/statistics/social/population/18176-population-projection.html?lang=en-GB&t=resultados Population Projection]</ref> | |- |8 |{{Өлкө желеги|Бангладеш}} |169 828 911 |2.1% |[[14-июнь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf Bangladesh Bureau of Statistics. Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population]</ref> | |- |9 |{{Өлкө желеги|Орусия}} |146 150 789 |1.8% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>{{Cite web |title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2024-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx }}</ref> | |- |10 |{{Өлкө желеги|Мексика}} |130 154 247 |1.6% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted National quarterly estimate. Mexico Population]</ref> | |- |11 |{{Өлкө желеги|Жапония}} |123 740 000 |1.5% |[[1-декабрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Statistics Bureau of Japan. Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex]</ref> | |- |12 |{{Өлкө желеги|Филиппин}} |114 163 719 |1.4% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf Philippine Statistics Authority. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030]</ref> | |- |13 |{{Өлкө желеги|Эфиопия}} |109 499 000 |1.3% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>{{Cite web |title=Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024 |url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2024-07-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240707022122/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf }}</ref> | |- |14 |{{Өлкө желеги|Конго Демократиялык Республикасы}} |109 276 000 |1.3% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун баалоосу<ref name=":1" /> | |- |15 |{{Өлкө желеги|Египет}} |105 914 499 |1.3% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/20245121324361-%20pop_new.pdf Egypt in Figures 2024 – Population Estimates By Sex & Governorate]</ref> | |- |16 |{{Өлкө желеги|Вьетнам}} |101 300 000 |1.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.gso.gov.vn/en/px-web/?pxid=E0201&theme=Population%20and%20Employment General Statistics Office of Vietnam. Population]</ref> | |- |17 |{{Өлкө желеги|Иран}} |85 961 000 |1.1% |[[20-март]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>{{Cite web |title=Iran Open Data (IOD). Estimated population in Iran by province in 2024 |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508011504/https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ }}</ref> | |- |18 |{{Өлкө желеги|Түркия}} |85 372 377 |1.0% |[[31-декабрь]] [[2023]] |Расмий баалоо<ref>[https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 Turkish Statistical Institute. The Results of Address Based Population Registration System, 2023]</ref> | |- |19 |{{Өлкө желеги|Германия}} |83 465 411 |1.0% |[[31-март]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html Federal Statistical Office of Germany. Population by nationality and sex (quarterly figures)]</ref> | |- |20 |{{Өлкө желеги|Франция}} |68 567 000 |0.8% |[[1-декабрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо | |- |21 |{{Өлкө желеги|Улуу Британия}} |68 265 209 |0.8% |[[1-июль]] [[2023]] |Расмий баалоо | |- |22 |{{Өлкө желеги|Таиланд}} |65 960 724 |0.8% |[[1-ноябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage The Bureau of Registration Administration (BORA). สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร(รายเดือน)]</ref> | |- |23 |{{Өлкө желеги|ТАР}} |63 015 904 |0.8% |[[30-июль]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Government of South Africa. Census 2022 – Statistical Release]</ref> | |- |24 |{{Өлкө желеги|Танзания}} |61 741 120 |0.8% |[[23-август]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>{{Cite web |title=National Bureau of Statistics. Population Size in Tanzania |url=https://sensa.nbs.go.tz/ |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2022-10-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ }}</ref> | |- |25 |{{Өлкө желеги|Италия}} |58 958 131 |0.7% |[[31-октябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://demo.istat.it/app/?i=D7B Istituto Nazionale di Statistica. ISTAT – Bilancio Demografico Mensile]</ref> | |- |26 |{{Өлкө желеги|Колумбия}} |52 695 952 |0.6% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx Proyecciones de Población DANE]</ref> | |- |27 |{{Өлкө желеги|Кения}} |52 428 290 |0.6% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ 2019 Kenya Population and Housing Census Results: Analytical Report on Population Projections]</ref> | |- |28 |{{Өлкө желеги|Мьянма}} |51 316 756 |0.6% |[[15-октябрь]] [[2024]] |2024 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/16583 Myanmar Ministry of Information. Myanmar's 2024 Census Provisional Results: Population]</ref> | |- |29 |{{Өлкө желеги|Корея Республикасы}} |51 248 233 |0.6% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B040A3&conn_path=I2&language=en Statistics Korea (KOSTAT). Resident population by City, County, and District]</ref> | |- |30 |{{Өлкө желеги|Судан}} |50 448 963 |0.6% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1">United Nations. [https://population.un.org/wpp/ Department of Economic and Social Affairs. Population Division. World Population Prospects 2024]</ref> | |- |31 |{{Өлкө желеги|Испания}} |48 946 035 |0.6% |[[1-октябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177095&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 Continuous Population Statistics (CPS). 1st october 2024. Provisional data]</ref> | |- |32 |{{Өлкө желеги|Алжир}} |47 400 000 |0.6% |[[1-январь]] [[2025]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.ons.dz/IMG/pdf/Demographie_Algerienne2020_2023.pdf National Office of Statistics. DEMOGRAPHIE ALGERIENNE 2020 à 2025]</ref> | |- |33 |{{Өлкө желеги|Аргентина}} |47 067 641 |0.6% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 National Institute of Statistics and Census of Argentina. Proyecciones y estimaciones |publisher]</ref> | |- |34 |{{Өлкө желеги|Уганда}} |45 935 046 |0.6% |[[10-май]] [[2024]] |2024 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf NPHC 2024 – Preliminary Results. 2024 census result]</ref> | |- |35 |{{Өлкө желеги|Ирак}} |44 414 800 |0.5% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 Estimated population of Iraq for the period (2015–2030)]</ref> | |- |36 |{{Өлкө желеги|Канада}} |41 465 298 |0.5% |[[1-октябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 National quarterly estimate.Population estimates, quarterly]</ref> | |- |37 |{{Өлкө желеги|Өзбекстан}} |37 543 167 |0.5% |[[1-январь]] [[2025]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://stat.uz/en/ Uzbekistan by the Numbers]</ref> | |- |38 |{{Өлкө желеги|Польша}} |37 519 000 |0.5% |[[31-октябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://stat.gov.pl/en/topics/other-studies/informations-on-socio-economic-situation/statistical-bulletin-no-112024,4,169.html Statistical Bulletin No 11/2024 → Population]</ref> | |- |39 |{{Өлкө желеги|Марокко}} |36 828 330 |0.5% |[[1-сентябрь]] [[2024]] |2024 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.hcp.ma/Population-legale-du-Royaume-du-Maroc-repartie-par-regions-provinces-et-prefectures-et-communes-selon-les-resultats-du_a3974.html Recensement général de la population et de l'habitat 2024]</ref> | |- |40 |{{Өлкө желеги|Ооганстан}} |35 695 527 |0.4% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>{{Cite web |title=National Statistics and Information Authority. Estimated population of Afghanistan by provinces and districts (July 2024) |url=https://nsia.gov.af/library |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2022-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library }}</ref> | |- |41 |{{Өлкө желеги|Ангола}} |35 121 734 |0.4% |[[1-июнь]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.ine.gov.ao Início. National annual projection]</ref> | |- |42 |{{Өлкө желеги|Малайзия}} |34 112 400 |0.4% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/demographic-statistics-third-quarter-2024 Demographic Statistics, Third Quarter 2024]</ref> | |- |43 |{{Өлкө желеги|Перу}} |34 038 457 |0.4% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1665/index.html Instituto Nacional de Estadística e Informática. Estimaciones y Proyecciones de la Población Nacional]</ref> | |- |44 |{{Өлкө желеги|Украина}} |33 443 000 |0.4% |[[1-январь]] [[2024]] |IMF баалоосу<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 Population of Ukraine – Population (by estimate) as of 2024]</ref> | |- |45 |{{Өлкө желеги|Мозамбик}} |33 244 414 |0.4% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[http://www.ine.gov.mz National annual projection. População 2024]</ref> | |- |46 |{{Өлкө желеги|Гана}} |33 007 618 |0.4% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://statsghana.gov.gh/ Ghana Statistical Service. Population Projection 2021 – 2050]</ref> | |- |47 |{{Өлкө желеги|Йемен}} |32 305 264 |0.4% |[[1-июль]] [[2022]] |Расмий баалоо<ref>{{Cite web |title=Yemeni Ministry Of Health. Annual Statistical Health Report 2022 |url=https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2024-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203112119/https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf }}</ref> | |- |48 |{{Өлкө желеги|Сауд Арабиясы}} |32 175 224 |0.4% |[[10-май]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>{{Cite web |title=General Statistics Authority – Kingdom of Saudi Arabia. Overall count of population |url=https://portal.saudicensus.sa/portal |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2023-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal }}</ref> | |- |49 |{{Өлкө желеги|Мадагаскар}} |30 811 969 |0.4% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf Projections démographiques]</ref> | |- |50 |{{Өлкө желеги|Кот-д’Ивуар}} |29 389 150 |0.4% |[[14-декабрь]] [[2021]] |2021 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[http://www.ins.ci/ Institut National de la Statistique (INS) – RGPH-2021 Résultats globaux]</ref> | |- |51 |{{Өлкө желеги|Непал}} |29 164 578 |0.4% |[[25-ноябрь]] [[2021]] |2021 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://censusnepal.cbs.gov.np/results National Population and Housing Census 2021]</ref> | |- |52 |{{Өлкө желеги|Камерун}} |28 758 503 |0.4% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ Projections demographiques et estimations des cibles prioritaires des differents programmes et interventions de sante]</ref> | |- |53 |{{Өлкө желеги|Венесуэла}} |28 405 543 |0.3% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1" /> | |- |54 |{{Өлкө желеги|Австралия}} |27 204 800 |0.3% |[[30-июнь]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 National, state and territory population]</ref> | |- |55 |{{Өлкө желеги|Нигер}} |26 312 034 |0.3% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.stat-niger.org/projections/ Projections démographiques du Niger Horizon 2012–2024 (extraction de donnees)]</ref> | |- |56 |{{Өлкө желеги|КЭДР}} |25 950 000 |0.3% |[[1-июль]] [[2021]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf Democratic People's Republic of Korea Population Projection (2014–2050)]</ref> | |- |57 |{{Өлкө желеги|Сирия}} |24 672 760 |0.3% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1" /> | |- |58 |{{Өлкө желеги|Буркина-Фасо}} |23 409 015 |0.3% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук божомолдоо<ref>[https://www.insd.bf/sites/default/files/2023-02/VOLUME%204%20PROJECTIONS%20DEMOGRAPHIQUES%202020%202035%20RGPH%20%C3%A9dition%202-%2006-02-2023.pdf PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES 2020–2035]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Тайвань}} |23 400 220 |0.3% |[[31-декабрь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>{{Cite web |title=National Statistics, Taiwan |url=https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2020-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200131125043/https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 }}</ref> | |- |59 |{{Өлкө желеги|Мали}} |22 395 489 |0.3% |[[15-июнь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://instat-mali.org/fr TAILLE DE LA POPULATION EN 2022 (HBTS) (SOURCE RÉSULTATS RGPH5)]</ref> | |- |60 |{{Өлкө желеги|Шри-Ланка}} |21 916 000 |0.3% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 – 2024]</ref> | |- |61 |{{Өлкө желеги|Малави}} |20 270 568 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>{{Cite web |title=Population Projections 2018–2050 |url=https://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2024-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf }}</ref> | |- |62 |{{Өлкө желеги|Казакстан}} |20 265 320 |0.2% |[[1-декабрь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://stat.gov.kz/en/ QAZSTAT. Population]</ref> | |- |63 |{{Өлкө желеги|Чили}} |20 086 377 |0.2% |[[30-июнь]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion Proyecciones de población]</ref> | |- |64 |{{Өлкө желеги|Замбия}} |19 610 769 |0.2% |[[14-сентябрь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.lusakatimes.com/2022/12/24/preliminary-data-shows-population-grew-from-13-1-million-in-2010-to-19-6-million-in-2022/ Preliminary data shows Population grew from 13.1 million in 2010 to 19.6 million in 2022]</ref> | |- |65 |{{Өлкө желеги|Румыния}} |19 064 409 |0.2% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2024e.pdf On 1st January 2024, the usually resident population amounted to 19064409 persons, a growth of 9.9 thousand persons compared to 1st January 2023]</ref> | |- |66 |{{Өлкө желеги|Сомали}} |19 009 151 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1" /> | |- |67 |{{Өлкө желеги|Чад}} |18 675 547 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.inseed.td/ Institut National de la Statistique, des Etudes Economiques et Démographiques. Population 2024]</ref> | |- |68 |{{Өлкө желеги|Сенегал}} |18 126 390 |0.2% |[[15-май]] [[2023]] |2023 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.ansd.sn/sites/default/files/recensements/rapport/rapport_national/RGPH-5_Rapport%20global-Prov-juillet2024_0.pdf RAPPORT PROVISOIRE, PGPH-5, 2023]</ref> | |- |69 |{{Өлкө желеги|Нидерланд}} |18 045 683 |0.2% |[[30-ноябрь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1712804860730 Centraal Bureau voor de Statistiek. Population dynamics – month and year]</ref> | |- |70 |{{Өлкө желеги|Гватемала}} |17 843 132 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf Instituto Nacional de Estadística Guatemala]</ref> | |- |71 |{{Өлкө желеги|Камбоджа}} |17 336 307 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf National Institute of Statistics. Population Projection]</ref> | |- |72 |{{Өлкө желеги|Эквадор}} |16 938 986 |0.2% |[[1-октябрь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.censoecuador.gob.ec/ Inicio – Censo Ecuador. 2022 census result]</ref> | |- |73 |{{Өлкө желеги|Зимбабве}} |16 751 469 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Расмий божомолдор<ref>[http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf Zimbabwe National Statistics Agency. Population Projections Thematic Report]</ref> | |- |74 |{{Өлкө желеги|Түштүк Судан}} |15 254 268 |0.2% |[[1-июль]] [[2023]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>{{Cite web |title=National Bureau of Statistics – South Sudan (NBSS). South Sudan Population Projections, 2020–2040 |url=https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2025-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416211927/https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf }}</ref> | |- |75 |{{Өлкө желеги|Руанда}} |13 798 561 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>{{Cite web |title=National annual projection. Size of the resident population |url=http://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2024-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population }}</ref> | |- |76 |{{Өлкө желеги|Гвинея}} |13 261 638 |0.2% |[[1-июль]] [[2022]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[http://www.stat-guinee.org/ Institut National de la Statistique. National annual projection]</ref> | |- |77 |{{Өлкө желеги|Бенин}} |12 910 087 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES DE 2014 A 2063 ET PERSPECTIVES DE LA DEMANDE SOCIALE DE 2014 A 2030 AU BENIN]</ref> | |- |78 |{{Өлкө желеги|Бурунди}} |12 837 740 |0.2% |[[1-июль]] [[2022]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>{{Cite web |title=Projections de la population au Burundi |url=https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2023-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ }}</ref> | |- |79 |{{Өлкө желеги|Гаити}} |12 394 537 |0.2% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://ihsi.gouv.ht/public/statistiques/statistiques_demographiques_et_sociales/projections_et_estimations_de_la_population Projections et estimations de la population 2024]</ref> | |- |80 |{{Өлкө желеги|Тунис}} |11 887 412 |0.1% |[[1-январь]] [[2024]] |Улуттук баалоо<ref>[https://www.ins.tn/en/statistiques/111 National estimate. Population]</ref> | |- |81 |{{Өлкө желеги|Бельгия}} |11 872 024 |0.1% |[[1-ноябрь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/ Federal Public Service Interior. Statistiques de population]</ref> | |- |82 |{{Өлкө желеги|Папуа — Жаңы Гвинея}} |11 781 559 |0.1% |[[1-июль]] [[2021]] |Улуттук баалоо<ref>[https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ Population Estimates 2021]</ref> | |- |83 |{{Өлкө желеги|Иордания}} |11 516 000 |0.1% |[[31-декабрь]] [[2023]] |Улуттук баалоо<ref>[https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf Department of Statistics (DOS). Estimated population of 2023 and some of selected data]</ref> | |- |84 |{{Өлкө желеги|Боливия}} |11 312 620 |0.1% |[[23-март]] [[2024]] |2024 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://censo.ine.gob.bo/ National Institute of Statistics of Bolivia. 2024 census result]</ref> | |- |85 |{{Өлкө желеги|Куба}} |11 089 511 |0.1% |[[31-декабрь]] [[2022]] |Расмий баалоо<ref>[http://www.onei.gob.cu/node/13815 Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022]</ref> | |- |86 |{{Өлкө желеги|Чехия}} |10 897 237 |0.1% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://csu.gov.cz/home Czech Statistical Office. Official estimate. Population]</ref> | |- |87 |{{Өлкө желеги|Доминика Республикасы}} |10 771 504 |0.1% |[[10-ноябрь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ Oficina Nacional de Estadística (ONE). Población por sexo, según provincia de residencia]</ref> | |- |88 |{{Өлкө желеги|Бириккен Араб Эмирликтери}} |10 678 556 |0.1% |[[31-декабрь]] [[2023]] |Расмий баалоо<ref>[https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/%3Fyear=&folder=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9&subject=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9 بيانات متعلقة بالسكان والتعليم والصحة والأحوال المدنية وغيرها من المؤشرات الاجتماعية]</ref> | |- |89 |{{Өлкө желеги|Португалия}} |10 639 726 |0.1% |[[31-декабрь]] [[2023]] |2023 баалоо<ref>[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=645507713&DESTAQUESmodo=2 Instituto Nacional de Estatística (Portugal)]</ref> | |- |90 |{{Өлкө желеги|Швеция}} |10 588 230 |0.1% |[[30-ноябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[http://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics Population statistics Sweden]</ref> | |- |91 |{{Өлкө желеги|Греция}} |10 400 720 |0.1% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.statistics.gr/documents/20181/b248e72c-2917-bdae-1d15-98d22787adb7 Estimated Population and Migration Flows, 2024]</ref> | |- |92 |{{Өлкө желеги|Тажикстан}} |10 277 100 |0.1% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.stat.tj/ Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]</ref> | |- |93 |{{Өлкө желеги|Азербайжан}} |10 214 441 |0.1% |[[1-октябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://www.azstat.gov.az/portal/?lang=en State Statistics Committee|Azerbaijan Statistical Information Service (ASIS)]</ref> | |- |94 |{{Өлкө желеги|Израиль}} |10 027 000 |0.1% |[[31-декабрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 Time Series DataBank]</ref> | |- |95 |{{Өлкө желеги|Гондурас}} |9 892 632 |0.1% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf TOMO: HONDURAS: PROYECCIONES DE POBLACIÓN 2013–2050]</ref> | |- |96 |{{Өлкө желеги|Венгрия}} |9 584 627 |0.1% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0001.html Hungarian Central Statistical Office (KSH)]</ref> | |- |97 |{{Өлкө желеги|Австрия}} |9 198 124 |0.1% |[[1-октябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.statistik.at/statistiken/bevoelkerung-und-soziales/bevoelkerung/bevoelkerungsstand/bevoelkerung-zu-jahres-/-quartalsanfang Statistik Austria. Bevölkerung am 01.01.2024]</ref> | |- |98 |{{Өлкө желеги|Беларусь}} |9 155 978 |0.1% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/ Национальный статистический комитет Республики Беларусь.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/ Население]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |- |99 |{{Өлкө желеги|Швейцария}} |9 027 859 |0.1% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2024-0542.html Bundesamt für Statistik. Bevölkerungsstand am Ende des 3. Quartals 2024]</ref> | |- |100 |{{Өлкө желеги|Сьерра-Леоне}} |8 884 032 |0.1% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf Sierra Leone 2015 Population and Housing Census – Thematic Report on Population Projections]</ref> | |- |101 |{{Өлкө желеги|Того}} |8 095 498 |0.10% |[[8-ноябрь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf Resultats RGPH5]</ref> | |- |102 |{{Өлкө желеги|Лаос}} |7 546 000 |0.09% |[[1-июль]] [[2023]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all LAOSIS. Distribution of citizens by gender and age group]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Гонконг}} |7 531 800 |0.09% |[[30-июнь]] [[2024]] |Улуттук баалоо<ref>[https://www.censtatd.gov.hk/sc/page_8000.html 统计数字 - 按主题. Population and Households]</ref> | |- |103 |{{Өлкө желеги|Ливия}} |7 381 023 |0.09% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1" /> | |- |104 |{{Өлкө желеги|Кыргызстан}} |7 161 900 |0.09% |[[1-январь]] [[2024]] |Улуттук расмий баалоо<ref>[https://stat.gov.kg/kg/statistics/download/operational/769/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. 2024-жылдын 1 январына карата Кыргыз Республикасынын калкынын саны]</ref> | |- |105 |{{Өлкө желеги|Түркмөнстан}} |7 057 841 |0.09% |[[17-декабрь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.stat.gov.tm/ Итоги сплошной переписи населения и жилищного фонда Туркменистана 2022 года]</ref> | |- |106 |{{Өлкө желеги|Никарагуа}} |6 803 886 |0.08% |[[30-июнь]] [[2023]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.inide.gob.ni/docs/Anuarios/Anuario2022/ANUARIO_ESTADISTICO2022.pdf Instituto Nacional de Información de Desarrollo - INIDE. Anuario Estadístico 2022]</ref> | |- |107 |{{Өлкө желеги|Сербия}} |6 605 168 |0.08% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://stat.gov.rs/en-US Statistical Office of the Republic of Serbia (РЗС)]</ref> | |- |108 |{{Өлкө желеги|БАР}} |6 470 307 |0.08% |[[1-июль]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>{{Cite web |title=Population of the central African Republic in 2021 and 2024 |url=https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |accessdate=2025-01-22 |archivedate=2024-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240529142921/https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 }}</ref> | |- |109 |{{Өлкө желеги|Болгария}} |6 445 481 |0.08% |[[31-декабрь]] [[2023]] |Расмий жылдык баалоо<ref>[https://www.nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Република България. Национален статистически институт]</ref> | |- |110 |{{Өлкө желеги|Сальвадор}} |6 351 000 |0.08% |[[30-июнь]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion El Salvador: Estimatciones y proyecciones de población nacional 2005–2050 departamental 2005–2025]</ref> | |- |111 |{{Өлкө желеги|Конго Республикасы}} |6 142 180 |0.08% |[[17-май]] [[2023]] |2023 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&amp;refresh=65af84d0d8a631706001616 Le cinquième Recensement Général de la Population et de l'habitation du Congo (RGPH-5)]</ref> | |- |112 |{{Өлкө желеги|Парагвай}} |6 109 644 |0.07% |[[10-ноябрь]] [[2022]] |Эл каттоонун алдын ала жыйынтыгы<ref>[https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ Paraguay has 6,109,644 inhabitants, according to the last Census]</ref> | |- |113 |{{Өлкө желеги|Сингапур}} |6 036 900 |0.07% |[[30-июнь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>{{Cite web |title=Singapore Department of Statistics (DOS) |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |accessdate=2025-01-22 |archivedate=2018-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180512142010/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data }}</ref> | |- |114 |{{Өлкө желеги|Дания}} |5 989 985 |0.07% |[[1-октябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.dst.dk/da/Statistik/emner/borgere/befolkning/befolkningstal Danmarks Statistik. Befolkningstal]</ref> | |- |115 |{{Өлкө желеги|Финляндия}} |5 636 521 |0.07% |[[30-ноябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>[https://pxdata.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px Statistics Finland – Population – Preliminary population statistics]</ref> | |- |116 |{{Өлкө желеги|Норвегия}} |5 585 044 |0.07% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Statistics Norway. Population in Norway]</ref> | |- |117 |{{Өлкө желеги|Ливан}} |5 490 000 |0.07% |[[1-июль]] [[2021]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ The population of the governorates of Lebanon]</ref> | |- |118 |{{Өлкө желеги|Палестина}} |5 483 450 |0.07% |[[1-январь]] [[2023]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 دد السكان المقدر في فلسطين منتصف العام حسب المحافظة، 1997–2026]</ref> | |- |119 |{{Өлкө желеги|Словакия}} |5 421 272 |0.07% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>{{Cite web |title=Statistical Office of the SR. Stock of population in the SR on 30 September 2024 |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |accessdate=2025-01-22 |archivedate=2025-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250304062241/https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ }}</ref> | |- |120 |{{Өлкө желеги|Ирландия}} |5 380 300 |0.07% |[[1-апрель]] [[2024]] |Улуттук баалоо<ref>[https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ Central Statistics Office. Population and Migration Estimates, April 2024]</ref> | |- |121 |{{Өлкө желеги|Жаңы Зеландия}} |5 348 600 |0.07% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |Улуттук кварталдык баалоо<ref>[https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ Estimated population of NZ]</ref> | |- |122 |{{Өлкө желеги|Коста-Рика}} |5 309 625 |0.07% |[[30-июнь]] [[2024]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>{{Cite web |title=Estadísticas demográficas. 2011 – 2025. Proyecciones nacionales. Población total proyectada al 30 de junio por grupos de edades, según región de planificación y sexo |url=https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |accessdate=2025-01-23 |archivedate=2023-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 }}</ref> | |- |125 |{{Өлкө желеги|Оман}} |5 259 612 |0.06% |[[30-ноябрь]] [[2024]] |Улуттук айлык баалоо<ref>{{Cite web |title=Monthly Statistical Bulletin: December 2024 |url=https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_24-11-2024%20indd-Final_2eaa78d5-e5c8-4338-a9d6-b8989665769c.pdf |accessdate=2025-01-23 |archivedate=2024-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225114324/https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_24-11-2024%20indd-Final_2eaa78d5-e5c8-4338-a9d6-b8989665769c.pdf }}</ref> | |- |124 |{{Өлкө желеги|Либерия}} |5 248 621 |0.06% |[[10-ноябрь]] [[2022]] |2022 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>{{Cite web |title=Liberia announces provisional results of its 5th National Population and Housing Census |url=https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |accessdate=2025-01-23 |archivedate=2023-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census }}</ref> | |- |125 |{{Өлкө желеги|Мавритания}} |4 927 532 |0.06% |[[25-декабрь]] [[2023]] |2023 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://ansade.mr/wp-content/uploads/2024/09/Depliant-RGPH5-1.pdf Recensement Général de la Population et de l'Habitat (RGPH-5 2023)]</ref> | |- |126 |{{Өлкө желеги|Кувейт}} |4 913 271 |0.06% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[https://www.csb.gov.kw/Default_EN Population Estimates at the beginning of 2024]</ref> | |- |127 |{{Өлкө желеги|Панама}} |4 064 780 |0.05% |[[8-январь]] [[2023]] |2023 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.inec.gob.pa/archivos/P053342420231009161532Comentarios_Poblacion%20RFB%202023%20VF.pdf Instituto Nacional de Estadística y Censo (Panamá). Censos década – 2023]</ref> | |- |128 |{{Өлкө желеги|Хорватия}} |3 859 686 |0.05% |[[1-июль]] [[2023]] |Расмий баалоо<ref>[https://podaci.dzs.hr/2024/en/76805 POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023]</ref> | |- |129 |{{Өлкө желеги|Грузия}} |3 694 600 |0.05% |[[1-январь]] [[2024]] |Расмий баалоо<ref>[http://geostat.ge/en National Statistics Office of Georgia]</ref> | |- |130 |{{Өлкө желеги|Эритрея}} |3 535 603 |0.04% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1" /> | |- |131 |{{Өлкө желеги|Монголия}} |3 504 741 |0.04% |[[31-декабрь]] [[2023]] |Улуттук жылдык божомолдоо<ref>[http://www.nso.mn/ Unified Database of Statistics]</ref> | |- |132 |{{Өлкө желеги|Уругвай}} |3 444 263 |0.04% |[[27-ноябрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2">[https://population.un.org/wpp/ БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл]</ref><ref name=":3">[https://population.un.org/dataportal/home?df=6e5e64be-98a3-4483-9901-30d9e5aca7a2 БУУнун калк бөлүмүнүн маалымат порталы. Дүйнөлүк демографиялык көрсөткүчтөргө интерактивдүү индикаторлору]</ref> | |- |133 |{{Өлкө желеги|Босния жана Герцеговина}} |3 264 873 |0.04% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Пуэрто-Рико}} |3 203 295 |0.04% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |134 |{{Өлкө желеги|Армения}} |3 067 400 |0.04% |[[1-январь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |135 |{{Өлкө желеги|Намибия}} |3 022 401 |0.04% |[[24-сентябрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |136 |{{Өлкө желеги|Литва}} |2 897 430 |0.04% |[[1-январь]] [[2025]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |137 |{{Өлкө желеги|Катар}} |2 857 822 |0.04% |[[30-июнь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |138 |{{Өлкө желеги|Ямайка}} |2 825 544 |0.03% |[[1-июль]] [[2019]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |139 |{{Өлкө желеги|Молдова}} |2 423 300 |0.03% |[[1-январь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |140 |{{Өлкө желеги|Гамбия}} |2 417 471 |0.03% |[[1-июль]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |141 |{{Өлкө желеги|Ботсвана}} |2 410 338 |0.03% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |142 |{{Өлкө желеги|Габон}} |2 408 586 |0.03% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |143 |{{Өлкө желеги|Албания}} |2 402 113 |0.03% |[[18-сентябрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |144 |{{Өлкө желеги|Лесото}} |2 306 000 |0.03% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |145 |{{Өлкө желеги|Словения}} |2 126 324 |0.03% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |146 |{{Өлкө желеги|Латвия}} |1 854 900 |0.02% |[[1-ноябрь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |147 |{{Өлкө желеги|Түндүк Македония}} |1 826 247 |0.02% |[[31-декабрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |148 |{{Өлкө желеги|Гвинея-Бисау}} |1 781 308 |0.02% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |149 |{{Өлкө желеги|Бахрейн}} |1 588 670 |0.02% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Косово}} |1 585 566 |0.02% |[[4-апрель]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |150 |{{Өлкө желеги|Экваториалдык Гвинея}} |1 558 160 |0.02% |[[1-июль]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |151 |{{Өлкө желеги|Эстония}} |1 374 687 |0.02% |[[1-январь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |152 |{{Өлкө желеги|Чыгыш Тимор}} |1 373 024 |0.02% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |153 |{{Өлкө желеги|Тринидад жана Тобаго}} |1 368 333 |0.02% |[[30-июнь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |154 |{{Өлкө желеги|Маврикий}} |1 259 509 |0.02% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |155 |{{Өлкө желеги|Эсватини}} |1 235 549 |0.02% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |156 |{{Өлкө желеги|Жибути}} |1 066 809 |0.01% |[[20-май]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |157 |{{Өлкө желеги|Кипр}} |918 100 |0.01% |[[1-октябрь]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |158 |{{Өлкө желеги|Фижи}} |900 869 |0.01% |[[1-январь]] [[2025]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |159 |{{Өлкө желеги|Комор Аралдары}} |900 141 |0.01% |[[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |160 |{{Өлкө желеги|Бутан}} |777 224 |0.010% |[[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |161 |{{Өлкө желеги|Гайана}} |772 975 |0.009% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |162 |{{Өлкө желеги|Соломон Аралдары}} |750 325 |0.009% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Макао}} |686 600 |0.008% |[[30-сентябрь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |163 |{{Өлкө желеги|Люксембург}} |672 050 |0.008% |[[1-январь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |164 |{{Өлкө желеги|Черногория}} |623 633 |0.008% |[[31-октябрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |165 |{{Өлкө желеги|Суринам}} |616 500 |0.008% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Сахара Араб Демократиялык Республикасы}} |590 506 |0.007% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1" /> | |- |166 |{{Өлкө желеги|Мальта}} |542 051 |0.007% |[[31-декабрь]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |167 |{{Өлкө желеги|Мальдивдер}} |515 132 |0.006% |[[13-сентябрь]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |168 |{{Өлкө желеги|Кабо-Верде}} |491 233 |0.006% |[[16-июнь]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Түндүк Кипр}} |476 214 |0.006% |[[31-декабрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |169 |{{Өлкө желеги|Бруней}} |450 500 |0.006% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |170 |{{Өлкө желеги|Белиз}} |410 919 |0.005% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |171 |{{Өлкө желеги|Багам Аралдары}} |398 165 |0.005% |[[4-апрель]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |172 |{{Өлкө желеги|Исландия}} |388 790 |0.005% |[[1-октябрь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Приднестров Молдова Республикасы}} |360 938 |0.004% |[[31-декабрь]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |173 |{{Өлкө желеги|Вануату}} |321 409 |0.004% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Француз Полинезиясы}} |279 890 |0.003% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Жаңы Каледония}} |268 510 |0.003% |[[1-январь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |174 |{{Өлкө желеги|Барбадос}} |267 800 |0.003% |[[31-декабрь]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Абхазия}} |244 236 |0.003% |[[1-январь]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |175 |{{Өлкө желеги|Сан-Томе жана Принсипи}} |228 319 |0.003% |[[1-июль]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |176 |{{Өлкө желеги|Самоа}} |205 557 |0.003% |[[6-ноябрь]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |177 |{{Өлкө желеги|Сент-Люсия}} |184 100 |0.002% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Кюрасао}} |155 826 |0.002% |[[2-сентябрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Гуам}} |153 836 |0.002% |[[1-апрель]] [[2020]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |178 |{{Өлкө желеги|Сейшел аралдары}} |121 355 |0.001% |[[30-июнь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |179 |{{Өлкө желеги|Кирибати}} |120 740 |0.001% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |180 |{{Өлкө желеги|Гренада}} |112 579 |0.001% |[[1-июль]] [[2019]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |181 |{{Өлкө желеги|Сент-Винсент жана Гренадиндер}} |110 872 |0.001% |[[1-июль]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Аруба}} |107 566 |0.001% |[[31-декабрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |182 |{{Өлкө желеги|Микронезия}} |105 754 |0.001% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |183 |{{Өлкө желеги|Антигуа жана Барбуда}} |103 603 |0.001% |[[1-январь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Жерси}} |103 267 |0.001% |[[21-март]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |184 |{{Өлкө желеги|Тонга}} |100 179 |0.001% |[[1-январь]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Америкалык Виржин аралдары}} |87 146 |0.001% |[[1-апрель]] [[2020]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |185 |{{Өлкө желеги|Андорра}} |86 931 |0.001% |[[30-ноябрь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Кайман аралдары}} |84 738 |0.001% |[[31-декабрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Мэн аралы}} |84 530 |0.001% |[[1-апрель]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |186 |{{Өлкө желеги|Доминика}} |67 408 |0.0008% |[[31-декабрь]] [[2017]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Гернси}} |64 781 |0.0008% |[[31-декабрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Бермуд аралдары}} |64 055 |0.0008% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Гренландия}} |56 865 |0.0007% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Түштүк Осетия}} |56 520 |0.0007% |[[31-декабрь]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Фарер аралдары}} |54 675 |0.0007% |[[1-декабрь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |187 |{{Өлкө желеги|Сент-Китс жана Невис}} |51 320 |0.0006% |[[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Америка Самоасы}} |49 710 |0.0006% |[[1-апрель]] [[2020]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Теркс жана Кайкос}} |49 309 |0.0006% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Түндүк Мариана аралдары}} |47 329 |0.0006% |[[1-апрель]] [[2020]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |188 |{{Өлкө желеги|Маршалл аралдары}} |42 418 |0.0005% |[[30-сентябрь]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Синт-Мартен}} |41 349 |0.0005% |[[1-январь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |189 |{{Өлкө желеги|Лихтенштейн}} |40 232 |0.0005% |[[30-июнь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |190 |{{Өлкө желеги|Монако}} |38 367 |0.0005% |[[31-декабрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Гибралтар}} |38 |0.0005% |[[14-ноябрь]] [[2022]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |191 |{{Өлкө желеги|Сан-Марино}} |33 987 |0.0004% |[[31-октябрь]] [[2024]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Сен-Мартен}} |32 358 |0.0004% |[[1-январь]] [[2020]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Британия Виржин аралдары}} |31 538 |0.0004% |[[1-июль]] [[2023]] |БУУнун божомолдоосу<ref name=":1" /> | |- |192 |{{Өлкө желеги|Палау}} |16 733 |0.0002% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Ангилья}} |15 931 |0.0002% |[[31-декабрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Кук аралдары}} |15 04 |0.0002% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |193 |{{Өлкө желеги|Науру}} |11 68 |0.0001% |[[30-октябрь]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Уоллис жана Футуна}} |11 62 |0.0001% |[[24-июль]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |194 |{{Өлкө желеги|Тувалу}} |10 679 |0.0001% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Сен-Бартелеми}} |10 585 |0.0001% |[[1-январь]] [[2020]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Сенпьер жана Микелон}} |6 092 |0% |[[1-январь]] [[2020]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Ыйык Елена, Асенсьон жана Тристан-да-Кунья аралдары}} |5 651 |0% |[[1-июль]] [[2021]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Монтсеррат}} |4 386 |0% |[[23-сентябрь]] [[2023]] |БУУ. Дүйнө калкынын саны. 2024-жыл<ref name=":2" /><ref name=":3" /> | |- |– |{{Өлкө желеги|Фолкленд (Мальвина) аралдары}} |3 662 |0% |[[10-октябрь]] [[2021]] |2021 эл каттоонун жыйынтыгы<ref>[https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census Falkland Islands 2021 Census Report]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Норфолк аралы}} |2 188 |0% |[[1-январь]] [[2021]] |2021 Эл каттоо<ref>[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 2021 Norfolk Island, Census All persons QuickStats]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Рождество аралы}} |1 692 |0% |[[1-январь]] [[2021]] |2021 Эл каттоо<ref>[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 2021 Christmas Island, Census All persons QuickStats]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Ниуэ }} |1 681 |0% |[[11-ноябрь]] [[2022]] |2022 Эл каттоо<ref>[https://niuestatistics.nu/population/niue-census-of-population-and-housing-2022/ Niue Census of Population and Housing, 2022]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Токелау}} |1 647 |0% |[[1-январь]] [[2019]] |2019 Эл каттоо<ref>{{Cite web |title=Tokelau National Statistics Office. Census |url=https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |accessdate=2025-01-22 |archivedate=2019-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html }}</ref> | |- |195 |{{Өлкө желеги|Ватикан}} |764 |0% |[[26-июнь]] [[2023]] |Расмий маалымат<ref>[https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html Vatican City State. Popolazione]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Кокос аралдары}} |593 |0% |[[30-июнь]] [[2020]] |2021 Эл каттоо<ref>[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 2021 Cocos Islands, Census All persons QuickStats]</ref> | |- |– |{{Өлкө желеги|Питкэрн аралы}} |35 |0% |[[1-июль]] [[2023]] |Расмий баалоо<ref>{{Cite web |title=Government of the Pitcairn Islands. Life on Pitcairn — Pitcairn Island Immigration |url=https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |accessdate=2025-01-21 |archivedate=2024-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241227154807/https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island }}</ref> | |} == Дагы окуңуз == * [[Аянты боюнча көз карандысыз мамлекеттердин тизмеси]] * [[Өлкөлөрдүн борбор шаарларынын тизмеси]] * [[Мамлекеттердин тизмеси]] == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard Бириккен Улуттар Уюмунун калк фонду] * [https://population.un.org/wpp/ Бириккен Улуттар Уюмунун экономикалык жана социалдык иштер департаменти] [[Категория:Калк]] hk0ok26d5dsfkbhn1fnv4qat3vkdbfb 0 134873 645801 642280 2026-05-08T14:15:13Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645801 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Негизделген = |Макамы = |Кыргызча аталышы = Камерун Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-fr|République du Cameroun}}<br>{{lang-en|Republic of Cameroon}} |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет]] |Герб = Coat of arms of Cameroon.svg |Желек = Flag_of_Cameroon.svg |Гимн аталышы = Биримдик ыры |Аудио = |Урааны = {{lang-fr|Paix, Travail, Patrie}}, {{lang-en|Peace - Work - Fatherland}} (Тынчтык, Эмгек, Мекен) |Башкаруу формасы = [[Президенттик башкаруу системасы]] |Картада = Cameroon (orthographic projection).svg | lat_dir = N | lat_deg = 5 | lat_min = 7 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 11 | lon_min = 55 | lon_sec = 0 | region = CM | CoordScale = |Тили = [[француз тили]] жана [[англис тили]] |Эгемендүүлүк күнү = [[1-август]] [[1960-жыл]] |Эгемендүүлүгүн алды = [[Франция|Франциядан]] жана [[Улуу Британия|Британиядан]] |Борбор шаары = [[Яунде]] |Ири шаарлар = [[Яунде]], [[Дуале]] |Башчыларынын милдеттери = [[Президент]]<br>[[Премьер-министр]] |Башчылары = Поль Бийя<br>Жозеф Нгют |Аянты = 475,442 |Суу пайызы = 0,57 |Аянты боюнча орду = 53-орун |Калкы = 30,966,105 |Калкы боюнча орду = 51-орун |Калкты каттоо жылы = 2024 |Калктын жыштыгы = 39,7 |Калкынын жыштыгы боюнча орду = | ИДӨ = | ИДӨ эсептөө жылы = | ИДӨ боюнча орду = | ИДӨ ар бир жанга = | ИДӨ ар бир жанга болгон орду = | ИДӨ (САМ) = 141,930 млрд | ИДӨ (САМ) боюнча орду = 94-орун | ИДӨ (САМ) эсептөө жылы = 2024 | ИДӨ (САМ) ар бир жанга = 4,840 | ИДӨ (САМ) ар бир жанга боюнча орду = 155-орун | ИДӨ (номинал) = 53,210 млрд | ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2024 | ИДӨ (номинал) боюнча орду = 91-орун | ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 1,810 <!--| ИДӨ (номинал) ар бир жанга боюнча орду = 158-орун--> |Акча бирдиги = [[Борбордук Африка КФА франкы]] | АДӨИ = {{Өсүү}}0,587 | АДӨИ деңгээли = <span style="color:#00сс33;">'''жогору'''</span> | АДӨИ боюнча орду = 151-орун |Учак компаниясы = |ЭОК = CMR |ISO = CM |Этнохороним = |Домени = [[.cm]] |Телефон коду = 237 |Убакыт аралыгы = [[UTC+01:00|+01:00]] |Штрих коду = |Түшүнүктөр = <div class="center">[[commons:Cameroon|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]</div> }} '''Камерун''' ({{lang-fr|Cameroun}}, {{lang-en|Cameroon}}), расмий аталышы — '''Камерун Республикасы''' ({{lang-fr|République du Cameroun}}, {{lang-en|Republic of Cameroon }}) — [[Борбордук Африка|Борбордук Африканын]] батышында жайгашкан мамлекет. Түштүк-батышында [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] [[Гвинея булуңу|Гвинея булуңунун]] бир бөлүгү болгон [[Бонни булуңу|Бонни булуңунун]] суулары менен чулганат. Борбору — [[Яунде]] шаары. 1960-жылдан тартып [[Бириккен Улуттар Уюму|БУУ]]<ref>[https://www.un.org/en/about-us/member-states#gotoC Бириккен Улуттар Уюмуна мүчө мамлекеттер]</ref>, 1963-жылдан тартып [[Африка бирлиги|Африка бирлигинин]]<ref>{{Cite web |title=African Union. Member States |url=https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 |accessdate=2024-07-25 |archivedate=2020-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 }}</ref>, 1963-жылдан тартып [[Эл аралык валюта фонду|ЭВФ]]<ref>[https://www.imf.org/en/Countries/CMR International Monetary Fund. Cameroon]</ref>, 1963-жылдан тартып [[Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы|ЭРӨБ]]<ref>[https://www.worldbank.org/en/about/leadership/members International Bank for Reconstruction and Development. Member Countries]</ref>, 1995-жылдан тартып [[Бүткүл Дүйнөлүк Соода Уюму|БСУ]]<ref>[https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/cameroon_e.htm Cameroon and the WTO]</ref>, 1995-жылдан тартып Улуттар Шериктештигинин мүчөсү. == Тарых == Камерундун байыркы калкы [[Пигмейлер|пигмийлер]] болгон. Кийин түштүк аймактарына бенуэ-конголук уруулары жана [[Бантулар|банту]] эли келип отурукташкан. XV кылымда чад элдерине таандык масла уруулары азыркы Камерундун аймагына келип жайгашышкан. Жергиликтүү калктын европалыктар менен биринчи жолушусу 1472-жылы болгон. XVII кылымдын башында азыркы Камерундун түндүгүндө Мандара деп аталган алгачкы феодалдык мамлекет түзүлгөн. 1715-жылы Мандаранын башкаруучусу мусулман даватчыларды өз өлкөсүнө киргизип, Мандара султандыкка айланган. XVII кылымда атлантика элдерине таандык фулани эли Камерундун түндүгүнө отурукташа баштаган. XIX кылымда фулани элинин [[Жыхад|жыхадынын]] аркасында дээрлик бардык түндүк Камерун мусулман мамлекетинин бир бөлүгү болуп калган, бул мамлекеттин борбору түндүк Нигериянын аймагында жайгашкан. 1884-жылга чейин Камерундун бүт аймагы көз карандысыз уруу башчыларынын бийлиги астында болгон, алардын ичинен дуала элинин уруу башчылары эң жогорку бийликти ээлешкен. Кийин үч немис фирмасы Дуала шаарынын аймагында жогорку бийликке ээ болуп, бийликти немис өкмөтүнө өткөрүп беришкен. 1884-жылдан 1916-жылга чейин Камерун Германиянын колониясы болгон. 1916-жылы [[Биринчи дүйнөлүк согуш]] учурунда бул аймакты англис жана француз аскерлери басып алган. 1922-жылы июлда [[Улуттар лигасы|Улуттар Лигасы]] Британияга, Францияга башкаруу мандатын берген жана Камерун Британия менен Франциянын ортосунда экиге бөлүнгөн. Жергиликтүү калк колонизаторлорго каршы көтөрүлүштөрдү 1922-жылы, 1928-1929 жж., 1931-жылы уюштурушкан. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин улуттук-боштондук кыймылы күчөгөн. == География == [[Файл:Benue_SE_Yola.jpg|thumb|Румсикидеги [[Некк|некктер]]]] [[Файл:Lagdo_Dam.jpg|thumb|Лагдо суу сактагычы]] [[Файл:Alentour_fleuve_sanaga_09.jpg|thumb|Санага дарыясы]] [[Файл:Benue_SE_Yola.jpg|thumb|Бенуэ дарыясы]] Өлкөнүн аймагы [[Экватор|экватордун]] түндүгүндө жайгашкан. Жээк тилкесинин узундугу болжол менен 320 км. Түндүк-батышынан [[Нигерия]], түндүгүнөн жана түндүк-чыгышынан [[Чад]], чыгышынан [[Борбордук Африка Республикасы]], түштүгүнөн [[Габон]], [[Конго Республикасы]] жана [[Экваториалдык Гвинея|Экватордук Гвинея]] менен чектешет. Өлкөнүн эң бийик 4040 метрге жеткен чекити Фако тоосунда жайгашкан. === Геология === Камерундун рельефи кезектешип жайгашкан тоолор (Камерун тоолору), тайпак тоолор жана түздүктөр менен мүнөздөлөт. Атлантика жээгинин көпчүлүк бөлүгүн кең дарыялар агып өткөн саздактуу ойдуңдар ээлейт. Жээктен алыс эмес жерде активдүү трахибазальттык бийиктиги 4100 метрге жеткен Камерун страто жана тоосу жайгашкан. Лобе дарыясынын түштүгүндө океан жээги бийик жана жарлуу. Өлкөнүн борбордук бөлүгүндө бийиктиги 2460 метрге чейин жеткен Адамава тайпак тоолору жайгашкан. Бул тоолордун түштүгүндө Камерундун көпчүлүк бөлүгүн ээлеген денудациялык тайпак тоолор жайгашкан. Адамава тоолорунун түндүгүндө катмардуу түздүктөр жайгашкан жана батышына бул түздүктөр жапыз Мандарин тоолору менен чектелет. Өлкөнүн алыскы түндүгүн жамгырлуу мезгилде суу каптаган Чад көлүнүн ойдуңдары ээлейт. Камерундун түштүк-чыгыш тарабы [[Конго ойдуңу|Конго ойдуңунун]] чет жакасында жайгашкан. Пайдалуу жаратылыш кендери: [[мунай]], [[Жаратылыш газы|жаратылыш газы,]] [[боксит]], [[алтын]], [[никель]], [[марганец]], [[кобальт]], [[темир]], [[калай]], [[титан]], [[Уран (химиялык элемент)|уран]] рудалары<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-are-the-major-natural-resources-of-cameroon.html What Are The Major Natural Resources Of Cameroon?]</ref>. === Климат === Камерундун климаттык шарттары өлкөнүн ар кайсы аймактарында ар башка. Түштүктө климат экватордук, туруктуу нымдуу, борбордук жана түндүк бөлүктөрүндө субэкватордук, жайы жаанчыл жана кышы кургакчыл. Камерун жанар тоосунун батыш жана түштүк-батыш капталдары Африканын эң нымдуу жери (жылына 9655 мм жаан-чачын жаайт) жана дүйнөдөгү эң нымдуу жерлердин бири болуп саналат. {| class="wikitable" ! !эң жылуу айындагы тем., °С !эң суук айындагы тем., °С !жаан-чачындын жылдык өлчөмү, мм |- !Океан жээги |24—28 (февраль-март) |22—24 (июль-август) |>3000 |- !Борбордук бөлүгү |22—24 (апрель-май) |20—21 (декабрь-январь) |1500—2000 |- !Түндүк бөлүгү |32—33 (апрель-май) |26—27 (декабрь-январь) |<500 |} === Гидрология === Камерунда Атлантика океанынын бассейнине куйган жыш жана көп суулуу дарыя тармактары, Чад көлүнө куйган түндүк жана түндүк-чыгышында дагы бир нече дарыялар бар. Санага Камерунда жайгашкан ири дарыя болуп саналат. Адамава тоолорунун түндүк капталдарынан башталган дарыялар [[Нигер дарыясы|Нигердин]] негизги куймасы болгон Бенуэ дарыясына куят. Түштүк-чыгышты көздөй аккан дарыялар Конго бассейнине таандык Сангага куят. Дарыяларда Мбакау, Лагдо, Баменжинг ири суу сактагычтары гидроэнергетикалык муктаждыктар үчүн курулган. === Флора жана фауна === [[Файл:Elephants_around_tree_in_Waza,_Cameroon.jpg|thumb|Ваза улуттук паркындагы пилдер]] Токойлор жана сейрек токойлуу аймактар өлкөнүн аянтынын жарымына жакынын ээлейт<ref>[https://www.oneearth.org/ecoregions/cameroon-highlands-forests/ Cameroon Highlands Forests]</ref>. Камерун токойлорунда дээрлик бардык тропикалык дарак түрлөрү өсөт: фикус, нан дарагы, [[эвкалипт]], [[Пальмалар|пальма]] ж.б<ref name=":1">[https://www.worldatlas.com/articles/ecological-regions-of-cameroon.html Ecological Regions Of Cameroon]</ref>. Дүйнөлүк рынокто суроо-талап жогору болгон көптөгөн баалуу жыгачтар: акажу, сипо, сапел сыяктуу кызыл жыгачтуу дарактардын ар кандай түрлөрү; кол өнөрчүлүктө жана курулуш иштеринде колдонуулучу кара жыгачтуу, сары жыгачтуу дарактардын баалуу түрлөрү дагы кездешет<ref name=":1" />. Өзгөчө сөңгөгү катуу дарактардын көптөгөн түрлөрү, алардын арасында белгилүү темир жыгачтын бир түрү — азобе дарагы дагы Камерундун аймагында кеңири кездешет. Өсүмдүктөрдүн тыгыздыгы түндүктөн түштүккө карай көбөйөт. Камерун жанар тоосунун боорунда 3000 метрден жогору тоолуу аймагы дайыма жашыл токойлор жана тоо шалбааларына бай. Жээкти бойлой мангр токойлору өсөт<ref name=":2">[https://www.camerounweb.com/CameroonHomePage/geography/nature.php The Cameroon Flora and Fauna]</ref>. Камерун флорасынын курамында жогорку өсүмдүктөрдүн 9000 ашык түрүн, канаттуулардын 1000 ашык түрүн, сүт эмүүчүлөрдүн 300 ашык түрүн, сойлоп жүрүүчүлөрдүн 200 ашык түрүн кездештирүүгө болот. Токойлордо түрдүү приматтар (мартышка, галаго, потто, [[Кооз маймылдар|кооз маймыл]], дрил, [[шимпанзе]], [[Гориллалар|горилла]]), [[Пил|пилдер]], [[бегемоттор]], бонго жана ситатунга антилопалары кездешет. Саванналарда [[Акыра|акыралар]], [[Буйвол|буйволдор]], [[Антилопалар|антилопа]], кара керик, төө куштар, марабу, [[тоодактар]], [[Арстан|арстандар]] жана [[Илбирс|илбирстер]] кездешет<ref name=":2" />. Камерундун суу фаунасы дагы жаныбарлардын түрлөрүнө бай. Жээктеги сууларда балыктын 130дан ашык түрү, ошондой эле крабдар, креветкалар, лангустар кездешет. Жээк тилкесиндеги токойлордо баканын эң чоң түрү болгон голиаф бакасы байырлашат. Вури, Санага, Ньонг дарыяларынын бассейндеринде тузсуз сууда жашаган балыктардын көп түрлөрү бар<ref name=":2" />. == Административдик-аймактык түзүлүшү == Камерун 10 аймакка ({{lang-fr|régions}}) . Аймактар 58 департаменттен ({{lang-fr|départements}}) турат. Департаменттер 327 коммунадан ({{lang-fr|communes}}) турат<ref>[http://www.vestiges-journal.info/2018/zeitlyn_2018.html A summary of Cameroonian Administrative history]</ref>. {| class="wikitable sortable" !Карта !№ !Аймак !Аймак (французча) !Административдик борбору !Калкы 2005 !Калкы 2022 !Аянты(км²) !Калктын жыштышы (адам/км²) |- | rowspan="10" |[[Файл:Provinces_of_Cameroon_numbered.svg|180px]] |1. |Адамава |''Adamaoua'' |Нгаундере |903,000 |1,124,000 |63,701 |8 |- |2. |Борбордук аймагы |''Centre'' |[[Яунде]] |3,105,000 |3,905,000 |68,953 |24 |- |3. |Чыгышкы аймагы |''Est'' |Бертуа |783,000 |830,000 |109,002 |5 |- |4. |Алыскы Түндүк аймагы |''Extrême-Nord'' |Маруа |3,119,000 |3,796,000 |34,263 |54 |- |5. |Жээк аймагы |''Littoral'' |Дуала |2,502,000 |3,178,000 |20,248 |67 |- |6. |Түндүк аймагы |''Nord'' |Гаруа |1,703,000 |2,297,000 |66,090 |13 |- |7. |Түндүк-Батыш аймагы |''Nord-Ouest'' |Баменда |1,735,000 |1,906,000 |17,300 |69 |- |8. |Түштүк аймагы |''Sud'' |Эболова |641,000 |773,000 |47,191 |8 |- |9. |Түштүк--Батыш аймагы |''Sud-Ouest'' |Буэа |1,325,000 |1,503,000 |25,410 |34 |- |10. |Батыш аймагы |''Ouest'' |Бафусам |1,712,000 |1,875,000 |13,892 |97 |} == Саясий түзүлүшү == [[Файл:YaoundeUnityPalace.png|thumb|Биримдик сарайы - президенттин резиденциясы]] Камерунда бийликтин формасы [[республика]] болуп саналат. Өлкөнүн конституциясы 1972-жылдан бери иштеп келе жатат. Камерун Улуу Британия жетектеген мамлекеттердин шериктештигинин курамына кирет. Камерундун президенти мамлекет башчысы жана куралдуу күчтөрүнүн жогорку командачы болуп саналат<ref name=":0">{{Cite web |title=Формы правления в странах мира |url=http://ostranah.ru/_lists/forms_of_government.php?ysclid=m0dh91q3fr156970426 |accessdate=2024-08-28 |archivedate=2024-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240828065656/http://ostranah.ru/_lists/forms_of_government.php?ysclid=m0dh91q3fr156970426 }}</ref>. Президент жалпы добуш берүү аркылуу 7 жылдык мөөнөткө шайланат (мөөнөттөрдүн саны чектелбейт). Азыркы президент Пол Бия 1982-жылдын 6-ноябрынан бери Камерундун Президентинин кызматынын ордун ээлеп келет<ref>{{Cite web |title=Presidency of the Republic of Cameroon. Biography of President Paul BIYA |url=https://www.prc.cm/en/the-president/biography |accessdate=2024-08-28 |archivedate=2024-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240907105950/https://www.prc.cm/en/the-president/biography }}</ref>. Аткаруу бийлигин президент жана премьер-министр жетектеген өкмөт жүзөгө ашырат. Мыйзам чыгаруу бийлигин бир палаталуу 180 депутаттан турган парламент — Улуттук Ассамблея жүзөгө ашырат<ref name=":0" />. 1996-жылдагы Конституциялык түзөтүүлөргө ылайык, 100 депутаттан турган жогорку палата — Сенатты түзүү каралган (10 провинциянын ар биринен 10 адам, анын ичинен 70 сенатор шайлоочулар коллегиясы тарабынан шайланып, 30 депутат президент тарабынан дайындалышы керек). Бирок, азыркы учурда сенат али түзүлө элек. 1961-жылдан бери көп мандаттарга ээ болгон партия болуп «Камерун элинин демократиялык кыймылы» партиясы саналат<ref>[http://www.rdpcpdm.cm/ Democratic gathering of the Cameroonian people]</ref>. Азыр бул партияга парламенттеги 140 орун таандык. == Калкы == [[Файл:Cameroon_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|2000-жылга карата жыныстык жана курактык түзүм]] [[Файл:GedWomenDay.JPG|left|thumb|Камерундагы эл аралык аялдар күнүн белгилөө]] [[Файл:Maison_obus.jpg|left|thumb|Салттуу турак-жайы]] 2021-жылы Камерундун калкынын саны 27,198,628 адам болгон<ref>[https://population.un.org/wpp/ Department of Economic and Social Affairs Population Division. World Population Prospects 2024]</ref>. Жарандарынын жашоо узактыгы 62,3 жаш (эркектер 60,6 жаш, аялдар 64 жыл жаш)<ref name=":3">{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Cameroon People and Society |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/#people-and-society |accessdate=2024-08-28 |archivedate=2021-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110023649/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/#people-and-society }}</ref>. Камерунда эркектерге (49,5%) караганда аялдардын (50,5%) саны бир аз көбүрөөк. Калктын 60% ашыгы 25 жашка чейинки жаштар. 65 жаштан жогору адамдар жалпы калктын 3,11% гана түзөт<ref name=":3" />. Камерундун калкынын шаардык жана айылдык тургундарынын саны дээрлик бирдей. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун маалыматы боюнча 2013-жылы төрөттүн деңгээли 4,8 болгон жана калктын өсүү темпи 2,56% түзгөн<ref name=":4">[https://web.archive.org/web/20170321113025/http://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 Cameroon:WHO statisticalprofile]</ref>. === Тили === [[Файл:Nigeria_Benin_Cameroon_languages.png|thumb|Жергиликтүү тилдердин картасы]] Алгачкы колонизаторлордун тили болгон немис тили саясий кырдаалга байланыштуу француз жана англис тилдерине алмаштырылган. Камерундун жарандары 70% француз тилинде жана 30% англис тилинде сүйлөшөт<ref>{{Cite web |title=Presentation of Cameroon |url=https://www.prc.cm/en/cameroon/presentation |accessdate=2024-08-29 |archivedate=2023-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230329093847/https://www.prc.cm/en/cameroon/presentation }}</ref>. Француз жана англич тилдеринен тышкары, 20 миллионго жакын Камерундуктар 250гө жакын башка жергиликтүү тилдерде сүйлөшөт<ref>[https://www.researchgate.net/publication/271903616_The_Language_Situation_in_Cameroon The Language Situation in Cameroon]</ref>. Камерунду дүйнөдөгү эң көп түрдүү тилдүү өлкөлөрдүн бири болуп саналып келет<ref>[https://web.archive.org/web/20120515155945/http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html Linguistic diversity in Africa and Europe]</ref>. 2017-жылы англис тилдүү калкка француз тилинде сүйлөгөндөр талабынан кысым көрсөтүлүшүнө каршы нааразылык акциялары болгон<ref>[https://web.archive.org/web/20201019215519/https://calrev.org/2019/02/11/african-powder-keg-cameroonian-conflict-and-african-security/?v=f24485ae434a African Powder Keg: Cameroonian Conflict and African Security]</ref>. Бул демонстранттарга каршы аскерлерлик күчтөр тартылып, курал колдонуунун негизинде бир нече адамдар каза болуп, жүздөгөндөр камакка алынып, миңдегендер өлкөдөн качып кетүүгө аргасыз болушкан<ref>[https://www.theguardian.com/world/2018/jan/03/deaths-and-detentions-as-cameroon-cracks-down-on-anglophone-activists This is what we're up against]</ref>. Бул окуя [[Амбазония|Амбазониянын]] көз карандысыз Республикасы аталышындагы таанылбаган мамлекеттин жарыяланышы менен аяктаган<ref>[https://www.researchgate.net/publication/329791718_Political_crisis_protests_and_implications_on_nation_building_in_Cameroon Political crisis, protests and implications on nation building in Cameroon]</ref>. 2020-жылдын июнь айына карата бул кризистин натыйжасында 740,000 адам жер которууга аргасыз болушкан<ref>[https://reliefweb.int/report/cameroon/cameroon-humanitarian-dashboard-january-june-2020 Cameroon: Humanitarian Dashboard (January to June 2020)]</ref>. === Диний курамы === [[Файл:Yaoundé Cathédrale.jpg|thumb|left|Яундедеги католиктердин чиркөөсү]] {{bar box|title=Камерундун диний курамы <ref name="Religion">{{cite web |title=Religion |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/ |access-date=22 May 2024 |date=9 August 2023 |accessdate=2024-08-28 |archivedate=2021-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110023649/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/ }}</ref>|titlebar=#ddd|float=right|bars={{bar percent|Католиктер|yellow|33.1}} {{bar percent|Протестанттар|blue|27.1}} {{bar percent|Мусулмандар|green|30.6}} {{bar percent|Атеисттер|black|1.2}} {{bar percent|Африканын салттуу диндерин туткандар|red|1.3}} {{bar percent|Башка диндерди кармангандар|gray|6.7}}}} Камерундун Түндүк-Батыш жана Түштүк-Батыш провинцияларындагы протестанттардын саны көп. Түштүк жана батыш француз тилдүү аймактарында католиктерден саны көп<ref name=":5">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm July-December, 2010 International Religious Freedom Report]</ref>. Түштүктөгү этникалык топтор негизинен христиан же салттуу африкалык анимисттик ишенимдерди же эки диний агымдын синкретикалык айкалышын карманышат. Көп адамдар, өкмөт мыйзамсыз деп эсептегенине карабастан бакшыларга ишенишет<ref>[https://www.researchgate.net/publication/229828825_The_Modernity_of_Witchcraft_Politics_and_the_Occult_in_Postcolonial_Africa The Modernity of Witchcraft: Politics and the Occult in Postcolonial Africa]</ref>. Түндүк Камерунда исламчыл «Ансар аль-Ислам» тобунун иш-аракеттери кеңири жайылган жана көп учурда бакшычылыкка шектелгендер кармалганда ар кандай зордук-зомбулукка дуушар болушат<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa-22538888 Boko Haram timeline: From preachers to slave raiders]</ref>. Түндүк аймактарда саны жагынан басымдуу кылган фулани эли дээрлик толугу менен мусулмандар. Негизинен түндүк аймактарынын калкы ислам динин тутушат<ref name=":5" />. Камерундун батышын байырлаган бамум эли дагы мусулмандар<ref name=":5" />. == Экономикасы == Мунай запастары жана айыл чарбасы үчүн жагымдуу шарттары менен Камерундун экономикасы Африкадагы өзүн-өзү камсыз кылган экономикалардын бири. 2009-жылы ИДӨ калктын жан башына 2,3 миң АКШ долларына барабар болгон. Бул Африкада 11-орун, дүйнөдө 108-орун дегенди билдирет. Бирок, калктын дээрлик жарымы жакырчылыктын чегинде жашашат. Жумушсуздуктун деңгээли болжол менен 30%. Айыл чарбасына ИДӨ 20% туура келет жана калктын дерлик 70% ушул багытта иштейт. Айыл чарбасынын негизги өнүмдөрү — кофе, какао, пахта, каучук, банан, май, дан эгиндери, шабдалы, нектарин, өрүк, помидор, бадыраң, апельсин, калемпир ж.б. Токойлордо жыгачтарды даярдоо жана мал чарбачылык дагы жакшы өнүккөн<ref name=":3" />. Өнөр жай багыты ИДӨ 30% жана калктын 13% жумуш менен камсыз кылат. Багыттары — мунай казып алуу жана кайра иштетүү, алюминий өндүрүү, тамак-ашты кайра иштетүү, керектөө товарлары, текстиль, жыгач материалдарын өндүрүү, кемелерди оңдоо<ref name=":3" />. Тейлөө чөйрөсү калктын 17% жумуш менен камсыз кылып, ИДӨ 50% берет<ref name=":3" />. <gallery mode="packed" heights="160px"> Файл:Taureaux_et_vaches_hollandais_à_wallya_Cameroun.jpg|Уйлардын үйүрү Файл:Douala.JPG|[[Дуала]] шаары Файл:Limbe1.png|Камерундун Лимбе шаарындагы туристтик аймак Файл:YaoundeSportPalace.png|Яунде спорт сарайы Файл:Fulani_herd_in_the_dust.jpg|Фула элинин өкүлү мал жайып жүргөн учуру Файл:Asky_plane_7810.jpg|Дуала эл аралык аэропорту Файл:Touristic_Buses.jpg|Түнкү шаарлардын ортосунда каттаган автоубстар Файл:WL-Cameroun-Train_Yaoundé-Ngaoundéré.jpg|Жүргүнчү ташыган поезд Файл:Nouveau_pont_sur_le_Wouri_04.jpg|Дуала деңиз порту Файл:Transport_de_boissons_01.jpg|Сыра ташыган жүк ташуучу унаа Файл:Bateau_au_port_de_Douala1.jpg|Дуала деңиз порту Файл:ChrisTonaldo_on_his_harvested_coacoa.jpg|Какао чогултуу учуру </gallery> == Маданияты == [[Файл:Baka dancers June 2006.jpg|thumb|Чыгыш аймагынын бийчилери конокторду тосупалуу учурунда]] [[Файл:Woman weaving baskets near Lake Ossa.jpg|thumb|Осса көлүнөн алыс эмес жерже себет токуп жаткан айым]] [[Файл:Cameroon vs Germany 2003.jpg|thumb|Лейпцигдеги борбордук стадиондо Камерун менен Германиянын футбол курама топторунун беттешүүсү. 2004-жылдын 17-ноябры]] Камерун — макосса сыяктуу африкалык поп багытындагы музыка жанрынын мекени<ref>[https://web.archive.org/web/20090422052626/http://ethnic.webzone.ru/style/makossa.html Makossa]</ref>. Музыка жана бий Камерундун салтанаттарынын, майрамдарынын, коомдук жолугушууларынын жана ырым-жырымдарынын ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Салттуу бийлер хореографиялык жактан абдан татаал кыймылдарды камтыйт. Бийлердин түрлөрү эркектер үчүн же аялдар үчүн болуп бөлүнөт жана бир жыныстагылардын катышуусуна тыюу салынган бийлер дагы бар. Музыкалык коштоо кол чаабу, буттар менен жерди тепкилеп үн чыгаруу сыяктуу эле жөнөкөй болушу мүмкүн. Салттуу музыкалык аспаптарга барабандар жана «сүйлөгөн» барабандар, флейталар, горн, коңгуроолор, кылдуу аспаптар, шырылдактар сыяктуу музыкалык аспаптар кирет. Аспаптардын айкалышы этникалык топторго жана аймактарга жараша өзгөрөт. Айрым аткаруучулар арфага окшогон аспаптын коштоосунда ырларды жалгыз ырдашат. === Ашкана === Тамак-аштын түрлөрү ар башка аймактарда ар кандай, бирок өлкө боюнча кечки тамактын кеңири түрлөрү таралган. Кокоям, жүгөрү, маниок, таруу, банан, картошка, күрүч же ямс сыяктуу азыктар тамак жасоодо колдонулат. Жашылча, жер жаңгак, пальма майы же башка ингредиенттерден жасалган туздук (соус), шорпо же бышырылган тамак менен чогуу желет<ref>[https://www.lacademie.com/cameroonian-food-guide/ 24 Must-Taste Cameroonian Foods You Can’t Miss]</ref>. Эт, балык, кымбат кошумчалар кымбат болгондунуа байланыштуу өзгөчө учурларда колдонулат<ref>[https://mythologicalafricans.medium.com/food-culture-in-cameroon-f07f4bb0bdf3 Food Culture in Cameroon]</ref>. Татымалдар катары туз, кызыл калемпир соусу жана магги соода маркасынын татымалдары колдонулуп, Камерундун улуттук тамактары ачуу тамактардын катарына кирет<ref name=":8">[https://books.google.kg/books?id=lLkyDwAAQBAJ&q=%22kati+kati%22+chicken&pg=PT304&redir_esc=y#v=snippet&q=%22kati%20kati%22%20chicken&f=false Lonely Planet West Africa]</ref>. Тамак-ашты жасоодо бычактан башка ашкана куралдары деле колдонулбайт, салттарына ылайык тамак-аш адатта оң кол менен жасалышы керек. Эртең мененки тамак кофе же чай, нан, мөмө-жемиштерден, буудай унунан жасалган пуф-пуф (пончик), банан, буурчактан жасалган торттор сыяктуу жана башка тамактардан турат<ref name=":8" />.[[Файл:Ndolè_à_la_viande,_morue_et_crevettes.jpg|thumb|Банан жана «боболо» менен коздолгон эт жана креветкадан жасалган тамак]] === Кийим === [[Файл:Camerounais en tenue traditionnelle.jpg|thumb|left|Кийимдер ар түрдүү жана көбүнчө заманбап жана салттуу элементтерди камтыйт]] Камерундун калкынын саны салыштырмалуу көп жана ар түрдүү улуттардан турат. Камерундун азыркы кийимдерине климат, диний, этникалык жана маданий ишенимдер, колониализм, империализм жана глобалдашуунун таасири чон. Камерундуктардын кийимдеринин арасында пагне, саронг, чечия, салттуу шляпа, ква, гандура, эркектердин күнүмдүк кийимдери сыяктуу түрлөрү бар<ref name=":9">[https://web.archive.org/web/20200804232108/https://www.cameroon-today.com/cameroon-clothing.html Cameroon Clothing Traditional Attire and Dress Fashion of Cameroon.]</ref>. Аялдар да, эркектер да атаыйн белдемчилерди кеңири колдонушат Бирок алардын колдонулушу ар кайсы аймактарда ар кандай болушу мүмкүн, түндүктө фулани стилдеринин, түштүктө жана батышта игбо жана йоруба стилдеринин таасири көбүрөөк<ref name=":9" />. Имане Айисси эл аралык деңгээлде таанылган Камерундун эң көрүнүктүү дизайнерлеринин бири<ref>[https://www.vogue.co.uk/fashion/article/imane-ayissi-on-his-couture-debut VOGUE. It’s My Mission To Show How Hugely Diverse African Cultures Are”: Imane Ayissi On His Couture Debut]</ref>. === Адабият === Камерун адабияты Европа жана Африка темаларына басым жасайт. Колониялык доордогу Луи-Мари Пука жана Санки Маймо сыяктуу жазуучулар европалык диний миссионердик коомдор тарабынан билим алышкан жана Камерунду дүйнөгө танытуу үчүн Европалык маданият менен айкалыштыктарды түзүүнү жакташкан. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Монго Бети жана Фердинанд Ойоно сыяктуу жазуучулар колониализмди талдап, анализдеп, ассимиляцияны сынга алышкан<ref>[https://aflit.arts.uwa.edu.au/CountryCameroonEN.html Cameroon Literature at a glance]</ref>. === Спорт === Улуттук саясат спорттун бардык түрлөрүн катуу колдоо көрсөтөт. Салттуу спорттун түрлөрү болуп каноэ жарыштары жана күрөш болуп саналат, ал эми бир нече жүз жөө күлүктөр жыл сайын 40 км аралыкка созулган, Камерун тоосундагы жарышка катышышат. Камерун Кышкы Олимпиада оюндарына катышкан тропикалык өлкөлөрдүн бири. Азыркы учурдагы популярдуу спорттун түрлөрүнүн ичинен Камерунда футбол басымдуулук кылат. Этникалык негизде же корпоративдик демөөрчүлөрдүн астында уюштурулган футбол сүйүүчүлөрүнүн клубдарынын саны көп, ала. Футбол боюнча улуттук курама команда 1982 жана 1990-жылдардагы ФИФА Дүйнөлүк Кубокторуна катышып, бийик көрсөткүчтөргө жетишкенден бери Африкадагы эң ийгиликтүү командалардын бири болуп саналып келет. Камерун беш жолу Африка Улуттар Кубогунун чемпиону жана 2000-жылы Олимпиада оюндарында алтын медаль уткан. Камерундун крикет Федерациясы эл аралык мелдештерге катышып, Камерундагы жаңы спорттун түрү катары өнүгүп жаткан учуру<ref>{{Cite web |title=African Cricket Association (ACA. Cameroon announces the team for ACA T20 Africa CUP |url=https://africacricket.com/read_more_news.php?id=118 |accessdate=2024-08-30 |archivedate=2022-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220125180153/https://africacricket.com/read_more_news.php?id=118 }}</ref>. === Салттуу искусство жана кол өнөрчүлүк === Салттуу искусство жана кол өнөрчүлүк бүтүндөй өлкө боюнча коммерциялык, декоративдик жана диний максаттарда колдонулат. Өзгөчө жыгачтарга оюлган сүрөттөр жана скульптуралар көп кездешет.[204] Батыш тоолуу аймагындагы жогорку сапаттагы чоподон керамика буюмдары жасалат.[184] Себет токуу, жез жана коло иштетүү, калабаска (лагенария) ою түшүрү жана боео, сайма жана булгаары иштетүү сыяктуу кол өнөрчүлүк менен дагы алектенишет. Акыркы мезгилдерде заманбап искусствосу дагы абдан популярдуу багыт болуп калыптанып жатат<ref>[https://web.archive.org/web/20140311124956/http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=8690 Cameroon's indomitable contemporary art]</ref>. === Майрамдар === {| class="wikitable sortable" !Дата !Аталышы !Французча аталышы |- |[[1-январь]] |Жаңы жыл |Jour de l’an |- |[[1-январь]] |Эгемендүүлүк күнү |Jour de l’indépendance |- |[[11-февраль]] |Жаштар күнү |Fête de la Jeunesse |- |[[1-май]] |Эмгекчилер күнү | |- |[[20-май]] |Камерундун улуттук майрамы |Fête nationale du Cameroun |- |[[1-октябрь]] |Камерундун биригүү күнү |Réunification du Cameroun |- |[[25-декабрь]] |Рождество |Noël |- |[[Ай календары]] менен аныкталат |Курман Айт |Aïd al-Adha |- |[[Ай календары]] менен аныкталат |Орозо Айт |Aïd el-Fitr |- |[[Ай календары]] менен аныкталат |Мавлид (Мухаммед пайгамбардын туулган күнү) |Mawlid |- |Өткөөл майрам |Улуу жума |Vendredi saint |- |Өткөөл майрам |Пасха |Pâques |- |Өткөөл майрам |Исанын асманга көтөрүлүшү |Ascension |} == Социалдык тармагы == [[Файл:Schoolhouse_in_Bankim,_Cameroon.jpg|thumb|Камерундун Банким шаарындагы мектеп]] [[Файл:Cameroonian_school_children_gather_around_U.S._Army_Master_Sgt._John_Reid,_center,_for_a_group_photo_near_Douala,_Cameroon,_March_19,_2014,_during_Central_Accord_14_140319-A-PP104-039.jpg|thumb|Мектеп окуучулары]] [[Файл:Hopital_Laquintinie_de_Douala.JPG|thumb|Лакинтини ооруканасы]] === Билим берүү === 2013-жылы Камерундун жалпы эрезеге жеткендердин сабаттуулугу 71,3% деп бааланган. 15-24 жаштагы жаштардын сабаттуулугу эркектер арасында 85,4% жана аялдар арасында 76,4% түзгөн<ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20171224101348/https://www.unicef.org/infobycountry/cameroon_statistics.html UNICEF. Cameroon. Statistics]</ref>. Билим берүү тармагы британиялык жана француз системаларынын негизинде түзүлгөн жана англис же француз тилдеринде жүргүзүлөт. Кыздар мамлекеттин маданиятына, үй жумуштарына, эрте турмушка чыгуусуна, кош бойлуулукка жана сексуалдык ыдык көрсөтүүгө байланыштуу эркектерге караганда мектепке азыраак барышат<ref>[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2006/78723.htm Cameroon. Country Reports on Human Rights Practices]</ref>. Өлкөнүн түштүгүндө окуучулардын да, мугалимдердин да саны өтө көп, ал эми түндүгүндө мектептерде кызматкерлердин саны аз. 2013-жылы башталгыч класстарга баргандардын сандык көрсөткүчү, мектеп жашындагы балдардын 93,5% түзгөн<ref name=":6" />. Америка Кошмо Штаттарынын Эмгек министрлигинин балдарды эмгекке тартуунун эң начар түрлөрү тууралуу изилдөөлөрү көрсөткөндөй, 5-14 жаштагы балдардын 56%, 7-14 жаштагы балдардын дээрлик 53% мектепте окушат жана окудан бош учурда иштешет<ref>[https://web.archive.org/web/20150303052129/http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/cameroon.htm Findings on the Worst Forms of Child Labor]</ref>. 2014-жылдын декабрында эл аралык эмгек иштери боюнча бюро тарабынан чыгарылган балдар эмгеги же мажбурлап иштетүү менен өндүрүлгөн товарлардын тизмесине Камерунда өндүрүлгөн какао жаш балдардын эмгеги колдонуулгандыгы үчүн киргизилген<ref>[https://web.archive.org/web/20150610003351/http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/ List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor]</ref>. === Саламаттыкты сактоо === Саламаттыкты сактоонун сапаты жалпысынан төмөн. 2012-жылы жашоо узактыгы 56 жаш болгон<ref name=":4" />. Камерунда төрөттүн деңгээли жогору бойдон калууда, бир аялга орто эсеп менен 4,8 бала төрөлөт жана биринчи баласын төрөгөндөрдүн орточо курагы 19,7 жаш. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун билдирүүсүнө ылайык, Камерунда ар бир 5 000 кишиге бир эле дарыгер туура келет<ref>[https://web.archive.org/web/20131122034216/http://edition.cnn.com/2013/11/17/health/cnnheroes-medical-marvels/index.html 3 medical marvels saving lives]</ref>. 2014-жылы мамлекеттин жалпы чыгымдарынын 4,1% гана саламаттыкты сактоо тармагына бөлүнгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20161104003329/http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crName=cameroon World Statistics Pocketbook. United Nations Statistics Division. Cameroon]</ref>. Саламаттыкты сактоо системасындагы каржылоонун кыскартууларынан улам, адистердин дагы саны аз. Камерунда айлык акы аз жана жумушу оор болгондугуна байланыштуу медициналык кесиптерде окуган дарыгерлер жана медайымдар эмиграцияга кетишет. Чоң шаарлардан сырткары аймактарда ооруканалар начар жабдылган жана санитариялык абалдары өтө эле начар. 2012-жылы эң көп сандагы өлүмгө алып келген үч оору — [[Адамдын иммунитет жетишсиздигинин вирусу|ВИЧ]]/[[СПИД]], аба аркылуу жугуучу инфекциялар жана ич өткөк болгон<ref name=":4" />. Эндемикалык ооруларга денге калтыратмасы, филяритоз, [[лейшманиоздор]], [[безгек]], [[менингит]], шистосомоз, трипаносомоз жана уйку оорусу кирет. 2016-жылы [[Адамдын иммунитет жетишсиздигинин вирусу|ВИЧ]]/[[СПИД]] таралышынын көрсөткүчү 15-49 жаштагылар үчүн 3,8% деп бааланган<ref name=":7">[https://web.archive.org/web/20171223042316/http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/cameroon UNAIDS. Cameroon]</ref>. 2016-жылы 14 жашка чейинки 46 000 бала ВИЧке чалдыкканы болжолдонууда. Камерунда ВИЧке чалдыккандардын 58% өз статусун билишет, ал эми 37% гана дарыланышат. 2016-жылы СПИД оорусунан 29 000 адам каза болгон<ref name=":7" />. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://www.prc.cm/en/ Президентинин расмий сайты] {{Африка өлкөлөрү}} [[Категория:Мамлекеттер арип боюнча]] [[Категория:Камерун| ]] 6st5pwn9bci5wo7u0l8tea40vfwqodp 4 136776 645782 645704 2026-05-08T12:02:35Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 645782 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 2 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 3 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 4 || [[User:Mirzoulugʻbek|<span style="color:gray">Mirzoulugʻbek</span>]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 5 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12781}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11002}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 8 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5680}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 10 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 11 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 14 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4470}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 16 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 17 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 18 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 19 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 20 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 21 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 22 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 23 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 24 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 25 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 26 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1430}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 31 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 32 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 33 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 34 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 35 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 36 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 37 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 38 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 39 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 40 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 41 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 42 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 43 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 44 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 45 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:785}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 46 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 47 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 48 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 49 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 50 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 51 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 52 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 53 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 55 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 56 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 57 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 58 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 59 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 60 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 61 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 62 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:524}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 65 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 66 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 67 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 68 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 69 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 70 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 71 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 72 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 73 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 74 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 75 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 76 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 77 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 78 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 79 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 80 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 81 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 82 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 83 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 84 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 85 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 87 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 88 || [[User:Ziv|<span style="color:gray">Ziv</span>]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 89 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 90 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 91 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 92 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 93 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 95 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 96 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 97 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 99 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 100 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 101 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 102 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} |- | 103 || [[User:Машъал|<span style="color:gray">Машъал</span>]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}} |- | 104 || [[User:Fatim|<span style="color:gray">Fatim</span>]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}} |- | 105 || [[User:Баха Исаев|<span style="color:gray">Баха Исаев</span>]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}} |- | 106 || [[User:Noloun|<span style="color:gray">Noloun</span>]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}} |- | 107 || [[User:Чоко Бой|<span style="color:gray">Чоко Бой</span>]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}} |- | 108 || [[User:Tynchtykbek|<span style="color:gray">Tynchtykbek</span>]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}} |- | 109 || [[User:Dutcman|<span style="color:gray">Dutcman</span>]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}} |- | 110 || [[User:Ulan A|<span style="color:gray">Ulan A</span>]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}} |- | 111 || [[User:DragonBot|<span style="color:gray">DragonBot</span>]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}} |- | 112 || [[User:Таалай Берен|<span style="color:gray">Таалай Берен</span>]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}} |- | 113 || [[User:Adilet15|<span style="color:gray">Adilet15</span>]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}} |- | 114 || [[User:Dostojewskij|<span style="color:gray">Dostojewskij</span>]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}} |- | 115 || [[User:MauritsBot|<span style="color:gray">MauritsBot</span>]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}} |- | 116 || [[User:タチコマ robot|<span style="color:gray">タチコマ robot</span>]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}} |- | 117 || [[User:Adamboluu|<span style="color:gray">Adamboluu</span>]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}} |- | 118 || [[User:Dr.atakulov|<span style="color:gray">Dr.atakulov</span>]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}} |- | 119 || [[User:Dinamik-bot|<span style="color:gray">Dinamik-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}} |- | 120 || [[User:Kyrgyzchala|<span style="color:gray">Kyrgyzchala</span>]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}} |- | 121 || [[User:Anara|<span style="color:gray">Anara</span>]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}} |- | 122 || [[User:UlutSoft2|<span style="color:gray">UlutSoft2</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}} |- | 123 || [[User:YFdyh-bot|<span style="color:gray">YFdyh-bot</span>]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}} |- | 124 || [[User:A.djan|<span style="color:gray">A.djan</span>]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}} |- | 125 || [[User:Robbot|<span style="color:gray">Robbot</span>]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}} |- | 126 || [[User:Chingis|<span style="color:gray">Chingis</span>]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}} |- | 127 || [[User:Foggy kub|<span style="color:gray">Foggy kub</span>]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}} |- | 128 || [[User:Чръный человек|<span style="color:gray">Чръный человек</span>]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}} |- | 129 || [[User:Мыктыбек|<span style="color:gray">Мыктыбек</span>]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}} |- | 130 || [[User:Adamantine|<span style="color:gray">Adamantine</span>]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}} |- | 131 || [[User:BakytTalas|<span style="color:gray">BakytTalas</span>]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}} |- | 132 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}} |- | 133 || [[User:Мастер теней|<span style="color:gray">Мастер теней</span>]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}} |- | 134 || [[User:Amirobot|<span style="color:gray">Amirobot</span>]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}} |- | 135 || [[User:HerculeBot|<span style="color:gray">HerculeBot</span>]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}} |- | 136 || [[User:GhalyBot|<span style="color:gray">GhalyBot</span>]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}} |- | 137 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 138 || [[User:Nasihat.kg|<span style="color:gray">Nasihat.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}} |- | 139 || [[User:Temir21|<span style="color:gray">Temir21</span>]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}} |- | 140 || [[User:Vasit|<span style="color:gray">Vasit</span>]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}} |- | 141 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}} |- | 142 || [[User:HiW-Bot|<span style="color:gray">HiW-Bot</span>]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}} |- | 143 || [[User:JYBot|<span style="color:gray">JYBot</span>]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}} |- | 144 || [[User:NKOzi|<span style="color:gray">NKOzi</span>]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}} |- | 145 || [[User:Кичинекей Поллианна|<span style="color:gray">Кичинекей Поллианна</span>]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}} |- | 146 || [[User:Sampo.Kuusi|<span style="color:gray">Sampo.Kuusi</span>]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}} |- | 147 || [[User:Samatq|<span style="color:gray">Samatq</span>]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}} |- | 148 || [[User:Azamat Omar|<span style="color:gray">Azamat Omar</span>]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}} |- | 149 || [[User:Kaiyr|<span style="color:gray">Kaiyr</span>]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 150 || [[User:Darkicebot|<span style="color:gray">Darkicebot</span>]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Darkicebot}} {{/end}} 45wd4lf0xslp4q3ukcozsceagp54ufw 4 137589 645784 645706 2026-05-08T12:02:38Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 645784 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114056}}]] |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35191}}]] |- | 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8497}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] |- | 6 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] |- | 8 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] |- | 9 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] |- | 10 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] |- | 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3083}}]] |- | 12 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] |- | 13 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] |- | 14 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] |- | 15 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] |- | 16 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] |- | 17 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] |- | 18 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] |- | 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1116}}]] |- | 20 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] |- | 21 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:916}}]] |- | 22 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] |- | 23 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] |- | 24 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] |- | 25 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] |- | 26 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] |- | 27 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] |- | 28 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] |- | 29 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] |- | 30 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] |- | 31 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] |- | 32 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] |- | 33 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] |- | 34 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] |- | 35 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] |- | 36 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] |- | 37 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] |- | 38 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] |- | 39 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] |- | 40 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] |- | 42 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] |- | 43 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] |- | 44 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] |- | 45 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] |- | 46 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] |- | 47 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] |- | 48 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] |- | 49 || [[User:BotMultichill|<span style="color:gray">BotMultichill</span>]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]] |- | 50 || [[User:PixelBot|<span style="color:gray">PixelBot</span>]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]] |- | 51 || [[User:Loveless|<span style="color:gray">Loveless</span>]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]] |- | 52 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]] |- | 53 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 54 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} ad5jukf1usxuos1w5ofpiambsavroe5 4 137601 645783 645705 2026-05-08T12:02:36Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 645783 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114056}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}} |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35191}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 4 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 5 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 6 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 7 || [[User:Mirzoulugʻbek|<span style="color:gray">Mirzoulugʻbek</span>]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 8 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12781}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11002}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8497}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 12 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}} |- | 14 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5680}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 16 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 17 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 18 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 21 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4470}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 23 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 24 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 25 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 26 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 27 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 28 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 29 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 30 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 31 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}} |- | 32 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 33 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3083}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 35 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 36 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 37 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 38 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 39 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 41 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 42 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 45 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 46 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1430}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 48 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 49 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 50 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 51 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 52 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1116}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 54 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 55 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 56 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 57 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 58 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 59 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:916}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 60 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 61 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 62 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 63 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 64 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 65 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 66 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}} |- | 67 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 68 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 69 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:785}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 70 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 71 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 72 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}} |- | 73 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 74 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}} |- | 75 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 76 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}} |- | 77 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 78 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 79 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 80 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 81 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}} |- | 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 83 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 84 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 85 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 86 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 87 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 88 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 89 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}} |- | 90 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:524}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 93 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}} |- | 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 95 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}} |- | 96 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}} |- | 97 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 98 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 99 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 100 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 101 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}} |- | 102 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 103 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}} |- | 104 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 105 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 106 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 107 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}} |- | 108 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 109 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 110 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 111 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}} |- | 112 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 113 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}} |- | 114 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 115 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 116 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}} |- | 117 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 118 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 119 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 120 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 121 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}} |- | 122 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 123 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 124 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 125 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}} |- | 126 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 127 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 128 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 129 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}} |- | 130 || [[User:Ziv|<span style="color:gray">Ziv</span>]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 131 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 132 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 133 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 134 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}} |- | 135 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 136 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}} |- | 137 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 139 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 140 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}} |- | 141 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}} |- | 142 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 143 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}} |- | 144 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}} |- | 145 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 147 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 148 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 149 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 150 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} {{/end}} 061cnvf9dtr7npdqax2fa3koafuhzyz 0 148561 645802 645762 2026-05-08T14:43:28Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Сүрөттөр жана документтер */ 645802 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Сүрөттөр жана документтер == <gallery> File:Сагынбаев Экмет 1980 г.jpg|Сагынбаев Экмет (1980-ж.) File:Сагынбаев Экметтин "Кыргыз ССРинин калкка турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүү чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери".png|Эмгек сиңирген кызматкер наамы (күбөлүгү) File:«Кыргыз ССР мамлекеттик кызмат тармагынын ардактуу кызматкери».png|Ардактуу кызматкер төш белгиси File:Сагынбаев Экметтин ордендик китепчеси.png|Ордендик китепчеси File:Сагынбаев Экметтин "Кыргыз Республикасына сиңирген өзгөчө эмгеги үчүн" пенсиялык күбөлүгү.png|Өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялык күбөлүк File:Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинин барактары.png|Эмгек китепчесинин барактары </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] 8pkoasd1imzoq7pa6ol2mds3gprlrdp 645805 645802 2026-05-08T15:31:50Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Сүрөттөр жана документтер */ 645805 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Сүрөттөр жана документтер == <gallery> </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] ckpai6v8mxbvohdfjqm9zngqne5max8 645806 645805 2026-05-08T16:22:04Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Сүрөттөр жана документтер */ 645806 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Сүрөттөр == <gallery> [[File:Family archive.jpg|thumb|Үй-бүлөлүк архив]] </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] bc38mbw209rq1u8ddp9syu6bau73sql 645807 645806 2026-05-08T16:28:15Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Сүрөттөр */ 645807 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Сүрөттөр == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архив </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] mc6z4xbn14ocgw12xoeafypjqsewsej 645808 645807 2026-05-08T16:31:12Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Сүрөттөр */ 645808 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архивдин сүрөтү == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архив </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] 52mg11q1ubkmx6x4mf4uz5mcc9uamia 645809 645808 2026-05-08T16:45:08Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Үй-бүлөлүк архивдин сүрөтү */ 645809 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] ems9gtu8maro3vyiifr1wfx3i4d99wd 645810 645809 2026-05-08T16:49:25Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Биографиясы */ 645810 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|right|250px|Сагынбаев Экмет (1940–2020)]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан...== Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] qb7z67mtw4ghm8iltl4l5ze4uqimvbr 645811 645810 2026-05-08T16:50:46Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Биографиясы */ 645811 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|right|250px|Сагынбаев Экмет (1940–2020)]] [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан...== Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан...== Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] jvt34mmnrvuafv0p0036hilz1xk5ejk 645812 645811 2026-05-08T16:52:44Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Биографиясы */ 645812 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 20.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|right|250px|Сагынбаев Экмет (1940–2020)]] [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан...== Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] 2ckvi07jrd35tu2x0zz0opcwq65m01h 645813 645812 2026-05-08T16:54:21Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645813 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 26.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан...== Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] js257p1h2p2vqa37kwxupwrsiec5x5q 645814 645813 2026-05-08T16:55:23Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Биографиясы */ 645814 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 26.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] jzls9wy06rfgyz53vs0afnd1sjaugdj 645817 645814 2026-05-08T17:23:17Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645817 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 26.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. [[Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер]]. «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.''' СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] сыйлыгынын ээси. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] 3occrzuhkxkkh60k7selim1dm7qyeia 645820 645817 2026-05-08T17:50:35Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645820 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 26.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940-ж., Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020-ж., Бишкек) — '''Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба жана калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер, мамлекеттик кызматкер''', инженер-куруучу. '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн»''' пенсиясынын ээси. СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] менен сыйланган. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] 041sivj2v62qjnocb35tvnp7u3p9u90 645822 645820 2026-05-08T17:54:51Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645822 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 26.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940-ж., Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020-ж., Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба жана калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер, мамлекеттик кызматкер, инженер-куруучу. '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн»''' статусунун ээси жана персоналдык пенсионери. СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] менен сыйланган. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] mjutcv353h1lzelvosvn65vcr3rtpjv 645823 645822 2026-05-08T17:55:47Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645823 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 26.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940-ж., Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020-ж., Бишкек) — '''Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба жана калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''', мамлекеттик кызматкер, инженер-куруучу. '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн»''' статусунун ээси жана персоналдык пенсионери. СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] менен сыйланган. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» ]] тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] 72cjcnvdfjaz64zma4ibomuaqk6nrwe 645824 645823 2026-05-08T17:57:24Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Өлүмү */ 645824 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич |сүрөтү = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg |туулган күнү = 5.1.1940 |туулган жери = [[Эркин-Сай|Эркин-Сай]], [[Жайыл району|Калинин району]], Чүй облусу |каза болгон күнү = 26.11.2020 |каза болгон жери = [[Бишкек]] |кесиби = инженер-куруучу |жубайы = Таирова Халида Мулашевна |сыйлыктары = [[«Ардак Белгиси» ордени]] }} '''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940-ж., Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020-ж., Бишкек) — '''Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба жана калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''', мамлекеттик кызматкер, инженер-куруучу. '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн»''' статусунун ээси жана персоналдык пенсионери. СССРдин [[«Ардак Белгиси» ордени]] менен сыйланган. [[File:Сагынбаев Өкмет.jpg|thumb|left|250px|Сагынбаев Өкмет]] == Биографиясы == Экмет Сагынбаевич [[Моңолдор|Моңолдор уруусунан]] чыккан. Ал Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы [[Жайыл району|Жайыл району]]) [[Эркин-Сай|Эркин-Сай айылында]] төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн. == Эмгек жолу == * 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб. * 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).</ref> * 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан. * 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. <ref>Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).</ref> * 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. <ref>{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}</ref> * 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). <ref>Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).</ref> * 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы. * 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы. * 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. <ref>Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).</ref> * 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. * 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары. * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун директору. == Сыйлыктары == * '''[[«Ардак Белгиси» ордени]]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909); * '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлык №109) <ref>[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]</ref>; * '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) <ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].</ref>; * '''«Эмгек ардагери» медалы.''' == Үй-бүлөлүк архив == <gallery> File:Family archive.jpg|Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт File:Сагынбаев Өкмет.jpg|Сагынбаев Өкмет </gallery> == Өлүмү == Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы 26-ноябрда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы [[Ала-Арча көрүстөнү.|«Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык көрүстөнүнө ]] коюлган. == Шилтемелер == {{reflist}} == Колдонулган адабияттар == * Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси. * «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери. * КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары. * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] * [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] [[Category:1940-жылы туулгандар]] [[Category:2020-жылы каза болгондор]] [[Category:Моңолдор]] [[Category:Чүй облусунун инсандары]] [[Category:Жайыл районунун инсандары]] [[Category:Эркин-Сай]] [[Category:Кыргызстандын инженерлери]] [[Категория:Ала-Арча көрүстөнүндө жерленгендер]] kjmy1d87dhl0vr0b7a034ilatg2aalu 0 151033 645832 645308 2026-05-09T05:22:25Z CommonsDelinker 130 Removing [[:c:File:Chingiz_Aitmatov_by_Tamila_Mamatova.jpg|Chingiz_Aitmatov_by_Tamila_Mamatova.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 8 April 2026. 645832 wikitext text/x-wiki '''Тамила Абдинабиевна Маматова''' — белгилүү кыргызстандык монументалист-скульптор, портретчи, Чыңгыз Айтматов атындагы Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты. 1987-жылы 7-октябрда [[Жалал-Абад облусу| Жалал-Абад облусунун]] Ала-Бука районундагы Келте айылында төрөлгөн. [[File:DSC 0692лауреат Госпремии Кыргызстана сульптор Тамила Маматова 2022.jpg|thumb|DSC 0692лауреат Госпремии Кыргызстана сульптор Тамила Маматова 2022]] [[Кыргызстан]]дын таанымал заманбап скульпторлорунун бири<ref name="caravan-info">{{Cite web|url=https://caravan-info.kg/ru/culture/431260-v-bishkeke-otkrylas-vystavka-tamily-mamatovoy-ritmy-zhizni.html|title=В Бишкеке открылась выставка Тамилы Маматовой — «Ритмы жизни»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Анын айкелдери дүйнөнүн көптөгөн шаарларында орнотулган<ref>{{Cite web|url=https://bishkek.events/event/tamila-mamatova/|title=Выставка художницы Тамилы Маматовой|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. 2025-жылы Бишкектеги Ала-Тоо аянтында Т. Маматова жараткан чыккан «[[Айкөл Манас]]» эстелиги ачылган<ref name="24.kz">{{Cite web|url=https://24.kz/ru/news/in-the-world/719592-novyj-pamyatnik-manasu-ustanavlivayut-na-glavnoj-ploshchadi-bishkeka|title=Новый памятник Манасу устанавливают на главной площади Бишкека|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. [[Кыргызстандын эгемендүүлүк күнү|Эгемен Кыргызстандын]] жалгыз аял-скульптору<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/403984_skylptyra_ytro_tamily_mamatovoy_ykrasit_odin_iz_etno_parkov_rossii.html|title=Скульптура "Утро" Тамилы Маматовой украсит один из этно-парков России|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. == Өмүр баяны == Тамила Маматова 1987-жылы 7-октябрда Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районундагы Келте айылында төрөлгөн. Ата-энеси саламаттыкты сактоо тармагында эмгектенишкен: атасы Маматов Абдинаби — дарыгер, апасы Ормонова Тургунбу — медайым. Бала кезинен эле сүрөт тартууга жана чопо ийлөөгө кызыккан<ref name="КНМИИ">{{Cite web|url=https://knmii.kg/moj-ajtmatov/|title=Мой Айтматов|accessdate=2026-03-05|archive-date=|archive-url=|url-status=}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Он биринчи класста окуп жүргөндө Ош шаардык жаштар сынагында жыгачтан жасаган [[Курманжан датка]] айкели экинчи орунду ээлеген<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.kg/ru/news/29028/|title=Скульптура — дело женское|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. 2006-жылы орто мектепти аяктагандан кийин [[Ош мамлекеттик университети|Ош мамлекеттик университетинин]] көркөм сүрөт факультетине тапшырган. 2007-жылы окутуучуларынын кеңеши менен окуу жайын которуп<ref name="kaktus.media">{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/415200_za_eto_menia_lishili_krasnogo_diploma._skylptor_ob_istorii_sozdaniia_pamiatnika_aytmatovy.html|title="За это меня лишили красного диплома". Скульптор об истории создания памятника Айтматову|accessdate=2026-03-06|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>, Кыргыз улуттук көркөм сүрөт академиясынын скульптура факультетине кирген. 2012-жылы аны аяктаган соң, [[Илья Репин атындагы Санкт-Петербург көркөм сүрөт академиясы|Илья Репин атындагы Санкт-Петербург көркөм сүрөт академиясынын]] скульптура факультетине тапшырган. Академияны 2018-жылы бүтүрүп, Кыргызстанга кайтып келген<ref name="kaktus.media"/>. Тамила Маматованын педагогдору жана насаатчылары: [[СССРдин эл сүрөтчүсү]] [[Садыков, Тургунбай Садыкович|Т. С. Садыков]], Кыргызстандын эл сүрөтчүсү, профессор [[Шестопал, Виктор Арнольдович|В. А. Шестопал]], скульптура боюнча профессорлор [[Чаркин, Альберт Серафимович|А. С. Чаркин]], П. А. Шевченко, [[Петров, Борис Анатольевич|Б. А. Петров]] жана [[Корнеев, Иван Борисович|И. Б. Корнеев]] болгон<ref name="КНМИИ"/>. 2019-жылы Кыргызстандын Сүрөтчүлөр союзуна жана ISSA Бүткүл дүйнөлүк скульптуралык симпозиумдар ассоциациясына мүчө болуп кабыл алынган<ref name="art-katalog">{{Cite web|url=https://www.art-katalog.com/ru/biography/998|title=Маматова Тамила Абдинабиевна|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. == Чыгармачылыгы == Тамила Маматова [[Кыргызстан]]дын эң көрүнүктүү заманбап скульпторлорунун бири болуп саналат<ref name="caravan-info"/>. Ал актриса [[Турсунбаева, Таттыбүбү|Таттыбүбү Турсунбаеванын]] бюсту<ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1644157260#gsc.tab=0|title=Кыргызский скульптор Тамила Маматова создала прекрасные бюсты-памятники Ч.Айтматову и актрисы Таттыбубу Турсунбаевой|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>, жазуучу [[Айтматов, Чыңгыз Төрөкулович|Чыңгыз Айтматовдун]] эстелиги сыяктуу терең жана кылдат иштердин автору. Чыңгыз Айтматовдун үч метрлик скульптурасы Тамиланын дипломдук иши болгон, ал анын үстүндө бир жылга жакын иштеген<ref name="kaktus.media"/>. 2019-жылы бул иш социалдык тармактарда, өзгөчө [[Интернет]]тин казакстандык сегментинде абдан популярдуу болгон<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200617/kyrgyzstan-tamila-mamatova-skulptor-intervyu-1048706292.html|title=Мама плакала, пока читала комментарии, — скульптор, чья работа покорила Кырнет|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://biz.kz/avtor-skulptur-abaya-auezova-ajtmatova-ya-ne-zhdu-vdohnoveniya-zahozhu-v-masterskuju-beru-v-ruki-glinu-i-ono-poyavlyaetsya/|title=Скульптор из Кыргызстана Тамила Маматова известна своим монументальным искусством. Образы исторических личностей, запечатленные в глине, камне или бронзе, завораживают|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Казакстандыктар аны [[Алматы облусу|Алматы облусунда]] жаңы орнотулган [[Кунаев, Динмухамед Ахмедович|Кунаевдин]] эстелиги менен салыштырышып, автордон [[Абай Кунанбаев|Абайдын]] скульптурасын жасоону суранышкан<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/aytmatova-poprosili-sozdat-abaya-skulptor-kyirgyizstana-429708/|title=После Айтматова попросили создать Абая. Скульптор из Кыргызстана сделала казахстанцам подарок|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Скульптордун ондогон иштери дүйнөнүн ар кайсы шаарларында орнотулган. Эң белгилүүлөрүнүн арасында — Кыргызстандын борборунун башкы аянтындагы Манастын эстелиги бар. Бул 33 метрлик монументтин ачылышы өлкөнүн көз карандысыздыгынын 33 жылдыгына карата өткөрүлгөн<ref>{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/528803_v_bishkeke_oficialno_otkryli_novyy_pamiatnik_manasy._kak_eto_bylo_foto_i_video.html|title=В Бишкеке официально открыли новый памятник Манасу. Как это было (фото и видео)|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Бишкектеги Мухтар Ауэзов менен Чыңгыз Айтматовдун достугуна арналган «Достуктун алтын көпүрөсү» эстелиги 2025-жылы Кыргызстан менен [[Казакстан]]дын президенттери [[Жапаров, Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаров]] жана [[Токаев, Касым-Жомарт Кемелевич|Касым-Жомарт Токаевдин]] катышуусунда салтанаттуу түрдө ачылган<ref name="kabarlar">{{Cite web|url=https://kabarlar.org/kultura/v-bishkeke-ustanovlen-pamyatnik-zolotoj-most-druzhby/|title=В Бишкеке установлен памятник «Золотой мост дружбы»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. [[File:DSC 0061 Золотой мост дружбы.2025.Паарк Ынтымак 2.Кыргызстан.jpg|thumb|DSC 0061 Золотой мост дружбы.2025.Паарк Ынтымак 2.Кыргызстан]] [[Файл:Manas Tamila.jpg|thumb]] Искусство таануучулардын баамында, скульптордун кийинки чыгармачылыгы олуттуу өзгөрүүлөргө дуушар болуп, адам табиятын жана улуттук иденттүүлүктү терең ачууга көбүрөөк көңүл бурула баштаган. Анын иштери барган сайын экспрессивдүү жана пластикалуу болуп жатканы белгиленет<ref>{{Cite web|url=https://bsam.ru/?p=42886|title=«Ритмы жизни»: Персональная выставка Тамилы Маматовой в музее ИЗО|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. === Белгилүү эмгектери === *[[Көкшөтау]] шаарындагы Абайдын бюсту (2021). *[[Чолпон-Ата]]дагы Мухтар Ауэзовдун үй-музейиндеги жазуучу [[Ауэзов, Мухтар Омарханович|Мухтар Ауэзовдун]] бюсту (2021)<ref>{{Cite web|url=https://silkwaytv.kz/ru/izvestnogo-kyrgyzskogo-skulptora-nagradili-ordenom-dostyk|title=Известного кыргызского скульптора наградили орденом «Достык»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. * [[Т. Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук академиялык драма театры|Т. Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук академиялык драма театрындагы]] актриса Таттыбүбү Турсунбаеванын бюсту (2022)<ref>{{Cite web|url=http://www.kyrgyzcinema.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3775&Itemid=4&lang=ru|title=Бюст актрисы Таттыбүбү Турсунбаевой установили в Бишкеке|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. * [[Берлин]]деги «Жаш манасчы» скульптурасы (2023)<ref>{{Cite web|url=https://govori.tv/berlinde-ornotulgan-zhash-manaschy-ajkelinin-avtoru-tamila-mamatova-bildir-zhazdy/|title=Берлинде орнотулган “Жаш манасчы” айкелинин автору Тамила Маматова билдирүү жазды|lang=ky|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> * [[Эрфурт]] шаарынын Соода-өнөр жай палатасындагы «Кыргыз кызы» скульптурасы (2024)<ref>{{Cite web|url=https://economist.kg/society/2024/10/09/v-giermanii-ustanovili-skulpturu-kyrghyzskaia-dievushka-odnim-iz-sponsorov-vystupil-babanov-2/|title=В Германии установили скульптуру «Кыргызская девушка» – одним из спонсоров выступил Бабанов|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. * Бишкектеги «Достуктун алтын көпүрөсү» эстелиги (2025)<ref name="kabarlar"/>. * Бишкектеги «Айкөл Манас» эстелиги (2025)<ref>{{Cite web|url=https://bishkek.gov.kg/ru/post/31868|title=В столице прошло открытие памятника «Айкөл Манас»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. == Көргөзмөлөрү == * Санкт-Петербург, Улуттар үйүндөгү жеке көргөзмөсү (2016) * [[Москва]], Кыргызстандын маданият үйүндөгү жеке көргөзмөсү (2017) * Санкт-Петербург, [[Таврический сарайы|Таврический сарайындагы]] жеке көргөзмөсү (2018) * Санкт-Петербург, И. Е. Репин атындагы Көркөм сүрөт академиясынын устаканасындагы жеке көргөзмөсү (2018)<ref name="КНМИИ"/> * Бишкек, Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт музейиндеги «Менин Айтматовум» аттуу жеке көргөзмөсү (2018)<ref name="vb.kg">{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/403984_skylptyra_ytro_tamily_mamatovoy_ykrasit_odin_iz_etno_parkov_rossii.html|title=Скульптура "Утро" Тамилы Маматовой украсит один из этно-парков России|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> * [[Будапешт]], Кыргызстан менен [[Венгрия]]нын ортосундагы дипломатиялык мамилелердин орношунун 30 жылдыгына арналган жеке көргөзмөсү (2022)<ref>{{Cite web|url=https://kg.archive.kabar.kg/news/budapeshtte-kyrgyzstandyk-tamila-mamatovanyn-skul-pturalarynyn-k-rg-zm-s-achyldy/|title=Будапештте кыргызстандык скульптор Тамила Маматованын жеке көргөзмөсү ачылды|accessdate=2026-03-05|archive-date= |lang=ky |archive-url= |url-status= }}</ref> * Бишкек, Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт музейиндеги «Өмүр иримдери» аттуу жеке көргөзмөсү (2024)<ref>{{Cite web|url=https://news.kg/2024/12/17/personalnaja-vystavka-tamily-mamatovoj-ritmy-zhizni-v-muzee-izo/|title=Персональная выставка Тамилы Маматовой «Ритмы жизни» в музее ИЗО|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> === Симпозиумдар === * [[Флоренция]], «Кеч», [[мрамор]] (2016, [[Италия]]) * [[Ысык-Көл]], «Айкөл Манас» иши, кум (2016, Кыргызстан) * Датга, «Афродита» (2017, [[Түркия]]) * [[Венеция]], «Ашык», мрамор (2018, Италия) * [[Алматы]], «Көөкөр», [[травертин]] (2018, Казакстан)<ref name="КНМИИ"/> == Сыйлыктары == * [[Достук ордени (Казакстан)|II даражадагы «Достук» ордени]] (2022, Казакстан) — эки элдин ортосундагы тынчтыкты, достукту жана кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн<ref>{{Cite web|url=https://24.kg/obschestvo/236424_orden_laquodostyikraquo_vruchil_skulptoru_tamile_mamatovoy_posol_kazahstana/|title=Орден «Достык» вручил скульптору Тамиле Маматовой посол Казахстана|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> * Кыргызстандын маданиятынын мыкты кызматкери (2020) * Казакстандын маданиятынын мыкты кызматкери (2022)<ref name="art-katalog"/> * Чыңгыз Айтматов атындагы Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты («Көркөм сүрөт өнөрүнүн мыкты чыгармасы (живопись, скульптура, графика, жасалга-колдонмо жана монументалдык искусство)» номинациясы боюнча) (2021)<ref>{{Cite web|url=https://24.kg/vlast/137807_premiya_imeni_chingiza_aytmatova_sredi_laureatov_ulan_egizbaev_inbspdarya_maslova/|title=Премия имени Чингиза Айтматова. Среди лауреатов Улан Эгизбаев и Дарья Маслова|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> * Эл аралык «Туран» сыйлыгынын лауреаты (2023)<ref name="art-katalog"/> * Искусство тармагындагы өзгөчө жетишкендиктери үчүн «Italia in Arte Nel Mondo» Эл аралык академиясынын маданий ассоциациясынын «Artemisia gentileschi» сыйлыгынын лауреаты (2019)<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/379559_kyrgyzskiy_skylptor_tamila_mamatova_ydostoena_premii_artemisia_gentileschi.html|title=Кыргызский скульптор Тамила Маматова удостоена премии ARTEMISIA GENTILESCHI|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> === Сынактар === * Португалиядагы Искусство жумалыгынын жеңүүчүсү («Тегерек эксперименталдык скульптура» номинациясы, «Үй-бүлө формуласы» иши) (2014)<ref>{{Cite web|url=http://www.artweeks.eu/index.php/ru/info/48-winners/portugaliya-portugal/portugaliya-pobediteli-nedeli-iskusstv-v-portugalii-28-marta-3-aprelya-2014-goda|title=Португалия: Победители Недели Искусств в Португалии (28 марта - 3 апреля 2014 года)|accessdate=2026-03-06|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> * «Мрамор милясы: иденттүүлүк форуму» IV Эл аралык арт-фестивалынын «мрамор» категориясы боюнча жеңүүчүсү (Полевской, Россия, 2021)<ref>{{Cite web|url=https://soyuz.by/novosti-soyuznogo-gosudarstva/belorusskiy-skulptor-pobedil-v-art-festivale-mramornaya-milya-forum-identichnosti|title=Белорусский скульптор победил в арт-фестивале «Мраморная миля: форум идентичности»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> == Шилтемелер == {{Шилтемелер|2}} [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Кыргызстандын скульпторлору]] 2k0piw9bqltaywxzpwsuff1pm1i4e5o 0 152066 645799 645613 2026-05-08T13:07:15Z Artelow 2286 645799 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:00, 7 май 2026 (UTC)}} {{Террордук чабуул |Аталышы = Өзбекстандын Ашхабаддагы элчилигине басып кирүү |Конфликт = |Сүрөт = Centrasia.jpg |Сүрөт өлчөмү = 280 |Колу = |Чабуул ыкмасы = басып кирүү |Чабуул болгон жер = Ашхабад шаарындагы Өзбекстан Республикасынын Элчилигинин имараты, Гөроглу көчөсү, 50А |Координаттар = {{coord|37|56|39|N|58|21|32|E}} |Чабуулдун максаты = |Датасы = 16-декабрь 2002-жыл |Убактысы = |Бармытадагылардын саны = |Бармытага алынгандар= |Каза болгондор = 0 |Жаракат алгандар = 0 |Террорчулардын саны = |Террорчулар = |Өлтүрүүчүлөрдүн саны= |Өлтүрүүчүлөр = |Уюштуруучулар = Түркмөнстандын Улуттук коопсуздук министрлигинин атайын күчтөрү жана кызматкерлери |Уюмдун түрү = |Шектүүлөр = |Куралдары = }} '''Өзбекстандын Ашхабаддагы элчилигине басып кирүү''' mueozrkmoxmdzn3to3cy41ouwcag1p1 0 152072 645796 645619 2026-05-08T12:50:44Z Artelow 2286 645796 wikitext text/x-wiki {{Түркмөнстандын саясий түзүлүшү}} [[Түркмөнстан]] улуттук деңгээлде мамлекет башчысын (президентти) жана мыйзам чыгаруучу органды шайлайт. Советтер Союзунан бөлүнгөндөн берки Түркмөнстандагы шайлоолор эркин жана адилеттүү эмес деп кеңири сынга алынып келет<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4108659.stm "Turkmenistan's 'sham poll' closes"], [[BBC News]], 19 December 2004.</ref>. Алар иш жүзүндөгү диктатурага мыйзамдуулук көрүнүшүн берүү аракети катары бааланат. Түркмөнстанда Демократиялык партия, Агрардык партия жана Өнөр жайчылар менен ишкерлер партиясы саясий иштерди алып барышат. Президент жети жылдык мөөнөткө, ал эми мыйзам чыгаруучу органдын өкүлдөрү беш жылдык мөөнөткө шайланат<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7638102.stm|title=Turkmenistan takes reformist step|date=26 September 2008}}</ref>. == Президенттик шайлоо == Советтер Союзунан көз карандысыздык жарыялангандан кийин, президент эл тарабынан беш жылдык мөөнөткө шайланмак. Президент [[Сапармурат Ниязов]] 1992-жылдын 21-июнунда атаандашсыз шайланган. 1994-жылдын январындагы референдумда анын президенттик мөөнөтүн дагы сегиз жылга узартуу чечими кабыл алынган. 1999-жылы өлкөнүн парламенти аны өмүр бою президент деп атаган. 2006-жылдын 21-декабрында каза болгондон кийин жаңы президентти шайлоо 2007-жылдын 11-февралында өтүп, анда башкаруучу партиянын талапкери [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]] жеңишке жеткен. == Мыйзам чыгаруучу органдын өкүлдөрүн шайлоо == Түркмөнстан улуттук деңгээлде мыйзам чыгаруучу органды шайлайт. Межилис бир мандаттуу округдардан беш жылдык мөөнөткө шайланган 125 мүчөдөн турат. Учурдагы саясий партиялар: Түркмөнстандын Демократиялык партиясы (TDP), Түркмөнстандын Агрардык партиясы (TAP) жана Түркмөнстандын Өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы (TSwTP). 2008-жылга чейин Түркмөнстан TDP партиясынын алдындагы бир партиялуу мамлекет болгон. Мамлекеттин жогорку өкүлчүлүктүү органы деп эсептелген Халк Маслахаты (Элдик Кеңеш) 2500дөн ашык мүчөгө ээ болгон жана ал 2008-жылдын аягында жоюлган<ref>{{cite web|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id%3D28836|title=World Bulletin &#91; Turkmenistan adopts investor-friendly constitution &#93;|access-date=2008-09-26|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007110513/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=28836|archive-date=2008-10-07}}</ref>. Учурда бардык расмий партиялар өкмөттүн тарапкерлери болуп саналышат. {{Түркмөнстандагы шайлоолор}} 6d3m7236av9t4ohyksw2agoywwoxh28 645798 645796 2026-05-08T13:01:05Z Artelow 2286 645798 wikitext text/x-wiki {{Түркмөнстандын саясий түзүлүшү}} [[Түркмөнстан]] улуттук деңгээлде мамлекет башчысын (президентти) жана мыйзам чыгаруучу органды шайлайт. Советтер Союзунан бөлүнгөндөн берки Түркмөнстандагы шайлоолор эркин жана адилеттүү эмес деп кеңири сынга алынып келет<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4108659.stm "Turkmenistan's 'sham poll' closes"], BBC News, 19 December 2004.</ref>. Алар иш жүзүндөгү диктатурага мыйзамдуулук көрүнүшүн берүү аракети катары бааланат. Түркмөнстанда Демократиялык партия, Агрардык партия жана Өнөр жайчылар менен ишкерлер партиясы саясий иштерди алып барышат. Президент жети жылдык мөөнөткө, ал эми мыйзам чыгаруучу органдын өкүлдөрү беш жылдык мөөнөткө шайланат<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7638102.stm|title=Turkmenistan takes reformist step|date=26 September 2008}}</ref>. == Президенттик шайлоо == Советтер Союзунан көз карандысыздык жарыялангандан кийин, президент эл тарабынан беш жылдык мөөнөткө шайланмак. Президент [[Сапармурат Ниязов]] 1992-жылдын 21-июнунда атаандашсыз шайланган. 1994-жылдын январындагы референдумда анын президенттик мөөнөтүн дагы сегиз жылга узартуу чечими кабыл алынган. 1999-жылы өлкөнүн парламенти аны өмүр бою президент деп атаган. 2006-жылдын 21-декабрында каза болгондон кийин жаңы президентти шайлоо 2007-жылдын 11-февралында өтүп, анда башкаруучу партиянын талапкери [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]] жеңишке жеткен. Түркмөнстанда 2022-жылы кезексиз президенттик шайлоо 12-мартта өткөн. Ошол учурдагы президент Гурбангулы Бердымухамедов "жаш муунга орун бошотуу зарылдыгын" айтып, президенттик шайлоого катышпай турганын жарыялаган. Көптөгөн байкоочулар анын максаты бийликти уулу Сердар Бердымухамедовго өткөрүп берүү деп эсептешкен. Бул шайлоого шайлоочулардын катышуусу 97,12% түзгөн жана шайлоонун жыйынтыгында 72,97 % добуш менен Сердар Бердымухамедов жеңичүү деп аталган. == Мыйзам чыгаруучу органдын өкүлдөрүн шайлоо == Түркмөнстан улуттук деңгээлде мыйзам чыгаруучу органды шайлайт. Межилис бир мандаттуу округдардан беш жылдык мөөнөткө шайланган 125 мүчөдөн турат. Учурдагы саясий партиялар: Түркмөнстандын Демократиялык партиясы (TDP), Түркмөнстандын Агрардык партиясы (TAP) жана Түркмөнстандын Өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы (TSwTP). 2008-жылга чейин Түркмөнстан TDP партиясынын алдындагы бир партиялуу мамлекет болгон. Мамлекеттин жогорку өкүлчүлүктүү органы деп эсептелген Халк Маслахаты (Элдик Кеңеш) 2500дөн ашык мүчөгө ээ болгон жана ал 2008-жылдын аягында жоюлган<ref>{{cite web|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id%3D28836|title=World Bulletin &#91; Turkmenistan adopts investor-friendly constitution &#93;|access-date=2008-09-26|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007110513/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=28836|archive-date=2008-10-07}}</ref>. Учурда бардык расмий партиялар өкмөттүн тарапкерлери болуп саналышат. == Дагы окуңуз == *[[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]] *[[Сердар Бердымухамедов|Бердымухамедов Сердар Гурбангулыевич]] == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://mejlis.gov.tm/?lang=tm Түркмөнстандын Межилисинин расмий сайты] {{Түркмөнстандагы шайлоолор}} smjpill69e7i9syfm6grrcb77yoo9tg 10 152108 645785 2026-05-08T12:06:12Z Artelow 2286 Жаңы барак: "‎{{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Image:Scale of justice 2.svg|100px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em..." 645785 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Image:Scale of justice 2.svg|100px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Өмүргө каршы кылмыштар]] | content1 = [[Киши өлтүрүү]]<br />[[Аргасыз коргонуунун чегинен чыгып же болбосо кылмыш жасаган адамды кармоо үчүн зарыл болгон чаралардын чегинен чыгып киши өлтүрүү]]<br />[[Ачууга өтө алдырган абалда киши өлтүрүү]]<br />[[Эненин жаңы төрөлгөн баласын өлтүрүшү]]<br />[[Байкабастыктан өлүмгө дуушар кылуу]]<br />[[Өзүн-өзү өлтүрүүгө жеткирүү]]<br />[[Өзүн өлтүрүүгө түрткү берүү]] | heading2 = Саламаттыкка каршы кылмыштар | content2 = [[Саламаттыкка атайылап оор залал келтирүү]]<br />[[Саламаттыкка атайылап анча оор эмес залал келтирүү]]<br />[[Ачууга өтө алдырган абалда саламаттыкка атайылап оор залал же анча оор эмес залал келтирүү]]<br />[[Кыйноо]]<br />[[Саламаттыкка атайылап жеңил залал келтирүү]]<br />[[Өлтүрөм деп коркутуу]]<br />[[Трансплантациялоо үчүн адамдын мүчөлөрүн же денесинин бир жерин кесип алууга мажбурлоо]]<br />[[Трансплантациялоо боюнча операция жүргүзүү эрежелерин бузуу]]<br />[[Мыйзамсыз боюнан түшүрүү]]<br />[[ВИЧ-жугуш оорусун жуктуруу]]<br />[[Жыныстык ооруну жуктуруу]]<br />[[Медициналык кызматкердин өзүнүн кесиптик милдеттерин талапка ылайык аткарбашы]]<br />[[Оорулууну дарылоону мыйзамсыз токтотуу]]<br />[[Коркунуч абалда калтыруу]]<br />[[Мыйзамсыз дарыгерлик кылуу]] | below = [[Долбоор:Укук|Укук долбоору]]{{*}}[[Портал:Укук|Укук порталы]] | belowstyle = background:#aaddff; }} {{Sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | bodyclass = vcard | bodystyle = width:{{{width|20.0em}}}; | wraplinks = true | contentstyle = text-align:left; border-bottom:1px #aaa solid; | title = {{Politics sidebar title |country=Түркмөнстан |image=Emblem of Turkmenistan.svg |size=125px |title=Түркмөнстан}} | content1 = * [[Түркмөнстандын Конституциясы|Конституция]] * [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] *: {{nowrap|Төрага: [[Гурбангулы Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын Президенти|Президент]] *: {{longitem|[[Сердар Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] * [[Түркмөнстандын Межилиси|Межилис]] *: {{nowrap|[[Түркмөнстандын Межилисинин төрагаларынын тизмеси|Төрайым]]: [[Дүнйагөзел Гулманова]]}} * [[Түркмөнстандын Мамлекеттик коопсуздук кеңеши|Мамлекеттик коопсуздук кеңеши]] * [[Түркмөнстандын саясаты#Саясий партиялар жана шайлоолор|Саясий партиялар]] *: [[Түркмөнстандын агрардык партиясы|Агрардык партия]] *: [[Түркмөнстандын демократиялык партиясы|Демократиялык партия]] *: {{longitem|[[Түркмөнстандын өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы|Өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы]]}} * Акыркы [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] *: {{hlist |Президенттик: [[2012-жылдагы Түркмөнстандын президенттик шайлоосу|2012]] |[[2017-жылдагы Түркмөнстандын президенттик шайлоосу|2017]] |[[2022-жылдагы Түркмөнстандын президенттик шайлоосу|2022]]}} *: {{hlist |Парламенттик: [[2018-жылдагы Түркмөнстандын парламенттик шайлоосу|2018]] |[[2021-жылдагы Түркмөнстандын Элдик Кеңешине шайлоолору|2021]] |[[2023-жылдагы Түркмөнстандын парламенттик шайлоосу|2023]]}} * [[Түркмөнстандын административдик-аймактык түзүлүшү|Административдик бөлүнүшү]] *: {{hlist |[[Түркмөнстандын облустары|Облустар]] |[[Түркмөнстандын райондору|Райондор]] |[[Түркмөнстандын шаарлары|Шаарлар]] |[[Түркмөнстандын шаарчалары|Шаарчалар]] |[[Түркмөнстандын айыл кеңештери|Айыл кеңештери]] }} * [[Түркмөнстандын тышкы саясаты|Тышкы саясаты]] *: [[Түркмөнстандын визалык саясаты|Визалык саясат]] * [[Түркмөнстандагы адам укуктары|Адам укуктары]] * ''[[Рухнама]]'' | belowstyle = border-bottom:1px solid #aaa; | below = }}<noinclude> {{clear right}} </noinclude> at1rfr2gqeopdvuyq8jnpuy8zrxa6wv 645786 645785 2026-05-08T12:29:35Z Artelow 2286 645786 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | bodyclass = vcard | bodystyle = width:{{{width|20.0em}}}; | wraplinks = true | contentstyle = text-align:left; border-bottom:1px #aaa solid; | title = {{Politics sidebar title |country=Түркмөнстан |image=Emblem of Turkmenistan.svg |size=125px |title=Түркмөнстан}} | content1 = * [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] * [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] *: {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] *: {{longitem|[[Сердар Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] * [[Түркмөнстандын Межилиси|Межилис]] *: {{nowrap|[[Түркмөнстандын Межилисинин төрагаларынын тизмеси|Төрайым]]: [[Гулманова Дүниегөзел Акмухаммедовна]]}} * [[Түркмөнстандын мамлекеттик коопсуздук кеңеши|Мамлекеттик коопсуздук кеңеши]] * [[Түркмөнстандын саясаты#Саясий партиялар жана шайлоолор|Саясий партиялар]] *: [[Түркмөнстандын агрардык партиясы|Агрардык партия]] *: [[Түркмөнстандын демократиялык партиясы|Демократиялык партия]] *: {{longitem|[[Түркмөнстандын өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы|Өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы]]}} * Акыркы [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] *: {{hlist |Президенттик: [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2012)|2012]] |[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2017)|2017]] |[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2022)|2022]]}} *: {{hlist |Парламенттик: [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2018)|2018]] |[[Түркмөнстандагы Элдик Кеңештик шайлоо (2021)|2021]] |[[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2023)|2023]]}} * [[Түркмөнстандын административдик-аймактык түзүлүшү|Административдик бөлүнүшү]] *: {{hlist |[[Түркмөнстандын облустары|Облустар]] |[[Түркмөнстандын райондору|Райондор]] |[[Түркмөнстандын шаарлары|Шаарлар]] |[[Түркмөнстандын шаарчалары|Шаарчалар]] |[[Түркмөнстандын айыл кеңештери|Айыл кеңештери]] }} * [[Түркмөнстандын тышкы саясаты|Тышкы саясаты]] *: [[Түркмөнстандын визалык саясаты|Визалык саясат]] * [[Түркмөнстандагы адам укуктары|Адам укуктары]] * ''[[Рухнама]]'' | belowstyle = border-bottom:1px solid #aaa; | below = }}<noinclude> </noinclude> of8p0lgnayxt5ubyq2ryf93hmb5lyio 645787 645786 2026-05-08T12:30:51Z Artelow 2286 645787 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|100px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | content1 = * [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] * [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] *: {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] *: {{longitem|[[Сердар Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] * [[Түркмөнстандын Межилиси|Межилис]] *: {{nowrap|[[Түркмөнстандын Межилисинин төрагаларынын тизмеси|Төрайым]]: [[Гулманова Дүниегөзел Акмухаммедовна]]}} * [[Түркмөнстандын мамлекеттик коопсуздук кеңеши|Мамлекеттик коопсуздук кеңеши]] * [[Түркмөнстандын саясаты#Саясий партиялар жана шайлоолор|Саясий партиялар]] *: [[Түркмөнстандын агрардык партиясы|Агрардык партия]] *: [[Түркмөнстандын демократиялык партиясы|Демократиялык партия]] *: {{longitem|[[Түркмөнстандын өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы|Өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы]]}} * Акыркы [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] *: {{hlist |Президенттик: [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2012)|2012]] |[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2017)|2017]] |[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2022)|2022]]}} *: {{hlist |Парламенттик: [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2018)|2018]] |[[Түркмөнстандагы Элдик Кеңештик шайлоо (2021)|2021]] |[[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2023)|2023]]}} * [[Түркмөнстандын административдик-аймактык түзүлүшү|Административдик бөлүнүшү]] *: {{hlist |[[Түркмөнстандын облустары|Облустар]] |[[Түркмөнстандын райондору|Райондор]] |[[Түркмөнстандын шаарлары|Шаарлар]] |[[Түркмөнстандын шаарчалары|Шаарчалар]] |[[Түркмөнстандын айыл кеңештери|Айыл кеңештери]] }} * [[Түркмөнстандын тышкы саясаты|Тышкы саясаты]] *: [[Түркмөнстандын визалык саясаты|Визалык саясат]] * [[Түркмөнстандагы адам укуктары|Адам укуктары]] * ''[[Рухнама]]'' | belowstyle = border-bottom:1px solid #aaa; | below = }}<noinclude> </noinclude> outnvpdp4xegwak2s6euudc0v4ss84f 645788 645787 2026-05-08T12:31:45Z Artelow 2286 645788 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|100px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | content1 = | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] * [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] *: {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] *: {{longitem|[[Сердар Бердымухамедов]]}} * [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] * [[Түркмөнстандын Межилиси|Межилис]] *: {{nowrap|[[Түркмөнстандын Межилисинин төрагаларынын тизмеси|Төрайым]]: [[Гулманова Дүниегөзел Акмухаммедовна]]}} * [[Түркмөнстандын мамлекеттик коопсуздук кеңеши|Мамлекеттик коопсуздук кеңеши]] * [[Түркмөнстандын саясаты#Саясий партиялар жана шайлоолор|Саясий партиялар]] *: [[Түркмөнстандын агрардык партиясы|Агрардык партия]] *: [[Түркмөнстандын демократиялык партиясы|Демократиялык партия]] *: {{longitem|[[Түркмөнстандын өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы|Өнөр жайчылар жана ишкерлер партиясы]]}} * Акыркы [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] *: {{hlist |Президенттик: [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2012)|2012]] |[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2017)|2017]] |[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2022)|2022]]}} *: {{hlist |Парламенттик: [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2018)|2018]] |[[Түркмөнстандагы Элдик Кеңештик шайлоо (2021)|2021]] |[[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2023)|2023]]}} * [[Түркмөнстандын административдик-аймактык түзүлүшү|Административдик бөлүнүшү]] *: {{hlist |[[Түркмөнстандын облустары|Облустар]] |[[Түркмөнстандын райондору|Райондор]] |[[Түркмөнстандын шаарлары|Шаарлар]] |[[Түркмөнстандын шаарчалары|Шаарчалар]] |[[Түркмөнстандын айыл кеңештери|Айыл кеңештери]] }} * [[Түркмөнстандын тышкы саясаты|Тышкы саясаты]] *: [[Түркмөнстандын визалык саясаты|Визалык саясат]] * [[Түркмөнстандагы адам укуктары|Адам укуктары]] * ''[[Рухнама]]'' | belowstyle = border-bottom:1px solid #aaa; | below = }}<noinclude> </noinclude> f2fmzknzb4m0dm22ih2ho87ovlrum6w 645789 645788 2026-05-08T12:35:56Z Artelow 2286 645789 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|280px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] | heading2 = [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] | content2 = {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} | heading3 = [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] | content3 = {{nowrap[[Сердар Бердымухамедов]]}} | heading4 = [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] | below = [[Түркмөнстан]] | belowstyle = background:#aaddff; }} itnuyp2o3hng7wvp2lcgoi83mzbkves 645790 645789 2026-05-08T12:36:22Z Artelow 2286 645790 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|280px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] | heading2 = [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] | content2 = {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} | heading3 = [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] | content3 = {{nowrap|[[Сердар Бердымухамедов]]}} | heading4 = [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] | below = [[Түркмөнстан]] | belowstyle = background:#aaddff; }} 8mod80usanc80uivyovat6we1dqzdul 645791 645790 2026-05-08T12:37:38Z Artelow 2286 645791 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|280px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] | heading2 = [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] | content2 = {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} | heading3 = [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] | content3 = {{nowrap|[[Сердар Бердымухамедов]]}} | heading4 = [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] | content4 = [[Коргоо министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын ички иштер министрлиги|Ички иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын экономика жана каржы министрлиги|Каржы министирлиги]]<br>[[Билим берүү министирлиги]]<br>[[Байланыш министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын саламаттыкты сактоо жана медициналык өнөр жай министрлиги|Саламаттыкты сактоо министирлиги]]<br>[[Айыл чарба жана суу чарба министирлиги]]<br>[[Маданият министирлиги]]<br>[[Айлана-чөйрөнү коргоо министирлиги]]<br>[[Курулуш министирлиги]]<br>[[Энергетика министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын улуттук коопсуздук министрлиги|Улуттук коопсуздук министирлиги]]<br>[[Юстиция министирлиги]]<br>[[Экономика жана өнүгүү министирлиги]]<br>[[Мунай жана газ министирлиги]]<br>[[Соода министирлиги]]<br>[[Темир жол транспорт министирлиги]]<br>[[Эмгек жана социалдык коргоо министирлиги]]<br>[[Автоунаа транспорт министирлиги]]<br>[[Өнөр жай министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын текстиль өнөр жай министрлиги|Текстиль өнөр жай министрлиги]] | below = [[Түркмөнстан]] | belowstyle = background:#aaddff; }} 6tvdex7cubba6yce1oxm380pma63gj8 645792 645791 2026-05-08T12:40:41Z Artelow 2286 645792 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|280px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] | heading2 = [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] | content2 = {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} | heading3 = [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] | content3 = {{nowrap|[[Сердар Бердымухамедов]]}} | heading4 = [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] | content4 = [[Коргоо министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын ички иштер министрлиги|Ички иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын экономика жана каржы министрлиги|Каржы министирлиги]]<br>[[Билим берүү министирлиги]]<br>[[Байланыш министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын саламаттыкты сактоо жана медициналык өнөр жай министрлиги|Саламаттыкты сактоо министирлиги]]<br>[[Айыл чарба жана суу чарба министирлиги]]<br>[[Маданият министирлиги]]<br>[[Айлана-чөйрөнү коргоо министирлиги]]<br>[[Курулуш министирлиги]]<br>[[Энергетика министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын улуттук коопсуздук министрлиги|Улуттук коопсуздук министирлиги]]<br>[[Юстиция министирлиги]]<br>[[Экономика жана өнүгүү министирлиги]]<br>[[Мунай жана газ министирлиги]]<br>[[Соода министирлиги]]<br>[[Темир жол транспорт министирлиги]]<br>[[Эмгек жана социалдык коргоо министирлиги]]<br>[[Автоунаа транспорт министирлиги]]<br>[[Өнөр жай министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын текстиль өнөр жай министрлиги|Текстиль өнөр жай министрлиги]] | heading5 = [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] | content5 = '''Президенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1992)|1992]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2007)|2007]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2012)|2012]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2017)|2017]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2022)|2022]]<br> '''Парламенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөн ССРиндеги парламенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1999)|1999]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2004)|2004]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2008)|2008]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2013)|2013]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2018)|2018]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2023)|2023]]<br> '''Референдумдар'''<br>[[Бүткүл союздук ССРБны сактоо жөнүндөгү референдум|1991]] {{*}} [[Түркмөнстандын көз карандысыздыгы боюнча референдум (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстанда президенттик мөөнөт боюнча референдум (1994)|1994]] | below = [[Түркмөнстан]] | belowstyle = background:#aaddff; }} c3x3sc6ymceyf8kfmqm320jres88l0d 645793 645792 2026-05-08T12:43:21Z Artelow 2286 645793 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|280px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] | heading2 = [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] | content2 = {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} | heading3 = [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] | content3 = {{nowrap|[[Сердар Бердымухамедов]]}} | heading4 = [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] | content4 = [[Коргоо министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын ички иштер министрлиги|Ички иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын экономика жана каржы министрлиги|Каржы министирлиги]]<br>[[Билим берүү министирлиги]]<br>[[Байланыш министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын саламаттыкты сактоо жана медициналык өнөр жай министрлиги|Саламаттыкты сактоо министирлиги]]<br>[[Айыл чарба жана суу чарба министирлиги]]<br>[[Маданият министирлиги]]<br>[[Айлана-чөйрөнү коргоо министирлиги]]<br>[[Курулуш министирлиги]]<br>[[Энергетика министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын улуттук коопсуздук министрлиги|Улуттук коопсуздук министирлиги]]<br>[[Юстиция министирлиги]]<br>[[Экономика жана өнүгүү министирлиги]]<br>[[Мунай жана газ министирлиги]]<br>[[Соода министирлиги]]<br>[[Темир жол транспорт министирлиги]]<br>[[Эмгек жана социалдык коргоо министирлиги]]<br>[[Автоунаа транспорт министирлиги]]<br>[[Өнөр жай министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын текстиль өнөр жай министрлиги|Текстиль өнөр жай министрлиги]] | heading5 = [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] | content5 = '''Президенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1992)|1992]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2007)|2007]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2012)|2012]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2017)|2017]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2022)|2022]]<br> '''Парламенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөн ССРиндеги парламенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1999)|1999]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2004)|2004]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2008)|2008]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2013)|2013]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2018)|2018]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2023)|2023]]<br> '''Референдумдар'''<br>[[Бүткүл союздук ССРБны сактоо жөнүндөгү референдум|1991]] {{*}} [[Түркмөнстандын көз карандысыздыгы боюнча референдум (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстанда президенттик мөөнөт боюнча референдум (1994)|1994]] | heading6 = [[Түркмөнстандын административдик-аймактык түзүлүшү|Административдик-аймактык түзүлүшү]] | content6 = [[Түркмөнстандын облустары|Облустар]] {{*}} [[Түркмөнстандын райондору|Райондор]] {{*}} [[Түркмөнстандын шаарлары|Шаарлар]] {{*}} [[Түркмөнстандын шаарчалары|Шаарчалар]] {{*}} [[Түркмөнстандын айыл кеңештери|Айыл кеңештери]] | heading7 = [[Түркмөнстандын тышкы саясаты|Тышкы саясаты]] | content7 = [[Түркмөнстандын визалык саясаты|Визалык саясат]] | heading8 = [[Түркмөнстандагы адам укуктары|Адам укуктары]] | content8 = ''[[Рухнама]]'' | below = [[Түркмөнстан]] | belowstyle = background:#aaddff; }} 6wmoy8oddx91wgzttfitzh17b2pou8g 645794 645793 2026-05-08T12:43:59Z Artelow 2286 645794 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|280px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] | heading2 = [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] | content2 = {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} | heading3 = [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] | content3 = {{nowrap|[[Сердар Бердымухамедов]]}} | heading4 = [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] | content4 = [[Коргоо министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын ички иштер министрлиги|Ички иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын экономика жана каржы министрлиги|Каржы министирлиги]]<br>[[Билим берүү министирлиги]]<br>[[Байланыш министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын саламаттыкты сактоо жана медициналык өнөр жай министрлиги|Саламаттыкты сактоо министирлиги]]<br>[[Айыл чарба жана суу чарба министирлиги]]<br>[[Маданият министирлиги]]<br>[[Айлана-чөйрөнү коргоо министирлиги]]<br>[[Курулуш министирлиги]]<br>[[Энергетика министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын улуттук коопсуздук министрлиги|Улуттук коопсуздук министирлиги]]<br>[[Юстиция министирлиги]]<br>[[Экономика жана өнүгүү министирлиги]]<br>[[Мунай жана газ министирлиги]]<br>[[Соода министирлиги]]<br>[[Темир жол транспорт министирлиги]]<br>[[Эмгек жана социалдык коргоо министирлиги]]<br>[[Автоунаа транспорт министирлиги]]<br>[[Өнөр жай министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын текстиль өнөр жай министрлиги|Текстиль өнөр жай министрлиги]] | heading5 = [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] | content5 = '''Президенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1992)|1992]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2007)|2007]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2012)|2012]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2017)|2017]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2022)|2022]]<br> '''Парламенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөн ССРиндеги парламенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1999)|1999]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2004)|2004]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2008)|2008]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2013)|2013]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2018)|2018]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2023)|2023]]<br> '''Референдумдар'''<br>[[Бүткүл союздук ССРБны сактоо жөнүндөгү референдум|1991]] {{*}} [[Түркмөнстандын көз карандысыздыгы боюнча референдум (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстанда президенттик мөөнөт боюнча референдум (1994)|1994]] | heading6 = [[Түркмөнстандын административдик-аймактык түзүлүшү|Административдик-аймактык түзүлүшү]] | content6 = [[Түркмөнстандын облустары|Облустар]] {{*}} [[Түркмөнстандын райондору|Райондор]] {{*}} [[Түркмөнстандын шаарлары|Шаарлар]] {{*}} [[Түркмөнстандын шаарчалары|Шаарчалар]] {{*}} [[Түркмөнстандын айыл кеңештери|Айыл кеңештери]] | heading7 = [[Түркмөнстандын тышкы саясаты|Тышкы саясаты]] | content7 = [[Түркмөнстандын визалык саясаты|Визалык саясат]] | heading8 = [[Түркмөнстандагы адам укуктары|Адам укуктары]] | content8 = ''[[Рухнама]]'' | below = [[Файл:Flag of Turkmenistan.svg|22px]][[Түркмөнстан]] | belowstyle = background:#aaddff; }} s35g513khfm7vxm4z6cflliopll7glu 645795 645794 2026-05-08T12:44:13Z Artelow 2286 645795 wikitext text/x-wiki {{sidebar | name = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | topimage = [[Файл:Emblem_of_Turkmenistan.svg|280px]] | topimagestyle = padding:0.2em 0.4em 0.6em; | pretitle = &nbsp; | pretitlestyle = padding:0; line-height:0.4em; | title = Түркмөнстандын саясий түзүлүшү | titleclass = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | image = | headingstyle = background:#aaddff; padding:0.2em 0.4em 0.2em; | contentstyle = padding:0.3em 0.4em 0.6em; | heading1 = [[Түркмөнстандын конституциясы|Конституция]] | heading2 = [[Түркмөнстандын Элдик Кеңеши|Элдик Кеңеш]] | content2 = {{nowrap|Төрага: [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич|Гурбангулы Бердымухамедов]]}} | heading3 = [[Түркмөнстандын президенти|Президент]] | content3 = {{nowrap|[[Сердар Бердымухамедов]]}} | heading4 = [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Министрлер Кабинети]] | content4 = [[Коргоо министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын ички иштер министрлиги|Ички иштер министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын экономика жана каржы министрлиги|Каржы министирлиги]]<br>[[Билим берүү министирлиги]]<br>[[Байланыш министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын саламаттыкты сактоо жана медициналык өнөр жай министрлиги|Саламаттыкты сактоо министирлиги]]<br>[[Айыл чарба жана суу чарба министирлиги]]<br>[[Маданият министирлиги]]<br>[[Айлана-чөйрөнү коргоо министирлиги]]<br>[[Курулуш министирлиги]]<br>[[Энергетика министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын улуттук коопсуздук министрлиги|Улуттук коопсуздук министирлиги]]<br>[[Юстиция министирлиги]]<br>[[Экономика жана өнүгүү министирлиги]]<br>[[Мунай жана газ министирлиги]]<br>[[Соода министирлиги]]<br>[[Темир жол транспорт министирлиги]]<br>[[Эмгек жана социалдык коргоо министирлиги]]<br>[[Автоунаа транспорт министирлиги]]<br>[[Өнөр жай министирлиги]]<br>[[Түркмөнстандын текстиль өнөр жай министрлиги|Текстиль өнөр жай министрлиги]] | heading5 = [[Түркмөнстандагы шайлоолор|шайлоолор]] | content5 = '''Президенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (1992)|1992]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2007)|2007]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2012)|2012]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2017)|2017]] {{*}} [[Түркмөнстандагы президенттик шайлоо (2022)|2022]]<br> '''Парламенттик шайлоо'''<br>[[Түркмөн ССРиндеги парламенттик шайлоо (1990)|1990]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (1999)|1999]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2004)|2004]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2008)|2008]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2013)|2013]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2018)|2018]] {{*}} [[Түркмөнстандагы парламенттик шайлоо (2023)|2023]]<br> '''Референдумдар'''<br>[[Бүткүл союздук ССРБны сактоо жөнүндөгү референдум|1991]] {{*}} [[Түркмөнстандын көз карандысыздыгы боюнча референдум (1994)|1994]] {{*}} [[Түркмөнстанда президенттик мөөнөт боюнча референдум (1994)|1994]] | heading6 = [[Түркмөнстандын административдик-аймактык түзүлүшү|Административдик-аймактык түзүлүшү]] | content6 = [[Түркмөнстандын облустары|Облустар]] {{*}} [[Түркмөнстандын райондору|Райондор]] {{*}} [[Түркмөнстандын шаарлары|Шаарлар]] {{*}} [[Түркмөнстандын шаарчалары|Шаарчалар]] {{*}} [[Түркмөнстандын айыл кеңештери|Айыл кеңештери]] | heading7 = [[Түркмөнстандын тышкы саясаты|Тышкы саясаты]] | content7 = [[Түркмөнстандын визалык саясаты|Визалык саясат]] | heading8 = [[Түркмөнстандагы адам укуктары|Адам укуктары]] | content8 = ''[[Рухнама]]'' | below = {{Өлкө желеги|Түркмөнстан}} | belowstyle = background:#aaddff; }} dbd9d4ktghpem8pq5gkywgsesnl783c 3 152109 645797 2026-05-08T12:53:45Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645797 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:53, 8 май 2026 (UTC) 2g1m88qxtsgzyxiytgsjwdotfvczznf 0 152110 645815 2026-05-08T17:16:05Z NurlanKG Bishkek editor 46070 Жаңы барак: "‎[[File:Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер.png|thumb|right|200px|Наамдын төш белгиси]] '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' — Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары|Кыргыз Республ..." 645815 wikitext text/x-wiki [[File:Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер.png|thumb|right|200px|Наамдын төш белгиси]] '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' — [[Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары|Кыргыз Республикасынын ардактуу наамы]]...'''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' — [[Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары|Кыргыз Республикасынын ардактуу наамы]] (1991—2026-жж.). 2026-жылы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктар системасын реформалоонун алкагында бул наамды берүү токтотулган (упразднён). Бул наам калкты тейлөө чөйрөсүндө (турмуш-тиричилик, турак жай-коммуналдык чарба ж.б.) кеминде 15 жыл иштеген жана бул тармакты өнүктүрүүгө өзгөчө салым кошкон адистерге берилген. == Тарыхы == Бул наам Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана Президентинин Жарлыктары менен жөнгө салынган. 2026-жылдагы өзгөрүүлөргө чейин бул тармактагы эң жогорку сыйлыктардын бири деп эсептелген. == Шилтемелер == * [https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук реестри] [[Категория:Кыргыз Республикасынын ардактуу наамдары]] 2dha9l5buve3eku9xyxvqh0fkp1vv1h 645816 645815 2026-05-08T17:17:25Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645816 wikitext text/x-wiki [[File:Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер.png|thumb|right|200px|Наамдын төш белгиси]] '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' — [[Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары|Кыргыз Республикасынын ардактуу наамы]] (1991—2026-жж.). 2026-жылы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктар системасын реформалоонун алкагында бул наамды берүү токтотулган. Бул наам калкты тейлөө чөйрөсүндө (турмуш-тиричилик, турак жай-коммуналдык чарба ж.б.) кеминде 15 жыл иштеген жана бул тармакты өнүктүрүүгө өзгөчө салым кошкон адистерге берилген. == Тарыхы == Бул наамдын тарыхы [[Кыргыз ССРи|Кыргыз ССРинин]] мезгилине барып такалат. Советтер союзунун убагында ал «Кыргыз ССРинин калкка тиричилик жактан кызмат көрсөтүү чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер» деп аталган. 2026-жылдагы өзгөрүүлөргө чейин бул тармактагы эң жогорку сыйлыктардын бири деп эсептелген. == Шилтемелер == * [https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук реестри] [[Категория:Кыргыз Республикасынын ардактуу наамдары]] lc1vz5fg0uei2vtf59jghprg8k1sgu1 645818 645816 2026-05-08T17:37:50Z NurlanKG Bishkek editor 46070 /* Шилтемелер */ 645818 wikitext text/x-wiki [[File:Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер.png|thumb|right|200px|Наамдын төш белгиси]] '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' — [[Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары|Кыргыз Республикасынын ардактуу наамы]] (1991—2026-жж.). 2026-жылы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктар системасын реформалоонун алкагында бул наамды берүү токтотулган. Бул наам калкты тейлөө чөйрөсүндө (турмуш-тиричилик, турак жай-коммуналдык чарба ж.б.) кеминде 15 жыл иштеген жана бул тармакты өнүктүрүүгө өзгөчө салым кошкон адистерге берилген. == Тарыхы == Бул наамдын тарыхы [[Кыргыз ССРи|Кыргыз ССРинин]] мезгилине барып такалат. Советтер союзунун убагында ал «Кыргыз ССРинин калкка тиричилик жактан кызмат көрсөтүү чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер» деп аталган. 2026-жылдагы өзгөрүүлөргө чейин бул тармактагы эң жогорку сыйлыктардын бири деп эсептелген. == Шилтемелер == * https://nagrada.srs.kg [[Категория:Кыргыз Республикасынын ардактуу наамдары]] rwgl6hdff38oijohrxe3d7bzgwl7yee 645819 645818 2026-05-08T17:47:41Z NurlanKG Bishkek editor 46070 645819 wikitext text/x-wiki [[File:Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер.png|thumb|right|200px|Наамдын төш белгиси]] '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' — [[Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары|Кыргыз Республикасынын ардактуу наамы]] (1991—2026-жж.). 2026-жылы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктар системасын реформалоонун алкагында бул наамды берүү токтотулган. Бул наам калкты тейлөө чөйрөсүндө (турмуш-тиричилик, турак жай-коммуналдык чарба ж.б.) кеминде 15 жыл иштеген жана бул тармакты өнүктүрүүгө өзгөчө салым кошкон адистерге берилген. == Тарыхы == Бул наамдын тарыхы [[Кыргыз ССРи|Кыргыз ССРинин]] мезгилине барып такалат. Советтер союзунун убагында ал «Кыргыз ССРинин калкка тиричилик жактан кызмат көрсөтүү чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер» деп аталган. 2026-жылдагы өзгөрүүлөргө чейин бул тармактагы эң жогорку сыйлыктардын бири деп эсептелген. == Наамды берүү тартиби == Расмий жобого ылайык, бул ардактуу наам төмөнкүдөй эмгеги үчүн берилген: * Калкты турмуш-тиричилик, соода, турак жай, коммуналдык жана башка тейлөө кызматтарын көрсөтүүдөгү чоң эмгеги үчүн; * Кызмат көрсөтүүнүн жаңы түрлөрүн, формаларын жана ыкмаларын иштеп чыгуу жана ишке киргизүү үчүн; * Калкка социалдык жардам көрсөтүүнү жана пенсиялык камсыздоону уюштуруудагы ийгиликтери үчүн; * Тармакта кеминде 15 жыл иштеген жогорку квалификациялуу адистерге ыйгарылган. == Шилтемелер == * https://nagrada.srs.kg [[Категория:Кыргыз Республикасынын ардактуу наамдары]] cd7gpw7bo59hevin601506s5uky4zx3 3 152111 645821 2026-05-08T17:54:31Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645821 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 17:54, 8 май 2026 (UTC) 5mq00vr78bqukppyesetmicgk3r4gnf 0 152112 645825 2026-05-08T18:15:04Z NurlanKG Bishkek editor 46070 Жаңы барак: "‎'''«Ардак Белгиси» ордени''' — [[СССР]]дин мамлекеттик сыйлыгы. 1935-жылы 25-ноябрда бекитилген. Бул орден менен өндүрүштөгү, илимий-изилдөөдөгү, мамлекеттик, социалдык-маданий жана башка коомдук пайдалуу ишмердүүлүктөгү жогорку көрсөткүчтөрү үчүн жарандар с..." 645825 wikitext text/x-wiki '''«Ардак Белгиси» ордени''' — [[СССР]]дин мамлекеттик сыйлыгы. 1935-жылы 25-ноябрда бекитилген. Бул орден менен өндүрүштөгү, илимий-изилдөөдөгү, мамлекеттик, социалдык-маданий жана башка коомдук пайдалуу ишмердүүлүктөгү жогорку көрсөткүчтөрү үчүн жарандар сыйланган. [[Категория:СССРдин ордендери]] b2mzsh4jlot6h4jjxhsmk2nl18a2ydc 3 152113 645826 2026-05-08T22:55:19Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645826 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 22:55, 8 май 2026 (UTC) jknyf3mfw7mxpda6uwl94vrjb41mcpo 3 152114 645827 2026-05-09T01:55:47Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645827 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:55, 9 май 2026 (UTC) lxj8ijkkq5maih3krjukgyefglrp2cl 3 152115 645828 2026-05-09T01:55:57Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645828 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:55, 9 май 2026 (UTC) lxj8ijkkq5maih3krjukgyefglrp2cl 3 152116 645831 2026-05-09T04:56:29Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645831 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:56, 9 май 2026 (UTC) 68y70c06s1uqmh82pk5wnilp40gkpn6 3 152117 645833 2026-05-09T05:56:38Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645833 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:56, 9 май 2026 (UTC) 5wqdj7i5vo8t41x8x06fcr3n8grbupe 3 152118 645834 2026-05-09T05:56:48Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645834 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:56, 9 май 2026 (UTC) 5wqdj7i5vo8t41x8x06fcr3n8grbupe 3 152119 645837 2026-05-09T06:56:58Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645837 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:56, 9 май 2026 (UTC) p21ip0edzvkj2h2mvzcq8k9tona20l1 3 152120 645838 2026-05-09T06:57:08Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645838 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:57, 9 май 2026 (UTC) 0usigrieqq4rra83vp2jxxru9t4rjhe 3 152121 645840 2026-05-09T07:57:18Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645840 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:57, 9 май 2026 (UTC) 74yr638rrrssy08anj7l5mg9vlg45v9 3 152122 645841 2026-05-09T08:57:28Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645841 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:57, 9 май 2026 (UTC) 46d1p9xp6tda0mbfs9uq1vw8sqcomdv 0 152123 645844 2026-05-09T10:12:36Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Валлинфреда |расмий аталышы = {{lang-it|Vallinfreda}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =5 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=3000..." 645844 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Валлинфреда |расмий аталышы = {{lang-it|Vallinfreda}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =5 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vallinfreda |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 874 |ОЖ борборунун бийиктиги = 874 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 300 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Валлинфредалыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Vallinfreda |сайты = https://www.comune.vallinfreda.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Vallinfreda panorama.jpg }} '''Валлинфреда''' ({{lang-it|Vallinfreda}} {{IPA|[vallinˈfreːda]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолоруна жакын жайгашкан чакан тоолуу калктуу конуш болуп саналат. == Тарыхый эстеликтер == * Орто кылымдык борбор — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Сан-Микеле чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Тоолуу панорамалык аймактар — табигый кооз көрүнүштөрү менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 300 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/vallinfreda/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.vallinfreda.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Vallinfreda)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 2rg8rjlhpkfb3lh2q3u04avfyfwi3dx 645845 645844 2026-05-09T10:13:55Z Aiyanakk 38273 645845 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Валлинфреда |расмий аталышы = {{lang-it|Vallinfreda}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =5 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vallinfreda |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 874 |ОЖ борборунун бийиктиги = 874 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 300 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Валлинфредалыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Vallinfreda |сайты = https://www.comune.vallinfreda.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Vallinfreda panorama.jpg }} '''Валлинфреда''' ({{lang-it|Vallinfreda}} {{IPA|[vallinˈfreːda]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолоруна жакын жайгашкан чакан тоолуу калктуу конуш болуп саналат. == Тарыхый эстеликтер == * Орто кылымдык борбор — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Сан-Микеле чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Тоолуу панорамалык аймактар — табигый кооз көрүнүштөрү менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 300 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/vallinfreda/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.vallinfreda.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Vallinfreda)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} r2eohyu7m948oejkc1l676ctjsi6gy0 645850 645845 2026-05-09T10:30:31Z Aiyanakk 38273 645850 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Валлинфреда |расмий аталышы = {{lang-it|Vallinfreda}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =5 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vallinfreda |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 874 |ОЖ борборунун бийиктиги = 874 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 300 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Валлинфредалыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Vallinfreda |сайты = https://www.comune.vallinfreda.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Vallinfreda (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Валлинфреда''' ({{lang-it|Vallinfreda}} {{IPA|[vallinˈfreːda]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолоруна жакын жайгашкан чакан тоолуу калктуу конуш болуп саналат. == Тарыхый эстеликтер == * Орто кылымдык борбор — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Сан-Микеле чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Тоолуу панорамалык аймактар — табигый кооз көрүнүштөрү менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 300 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/vallinfreda/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.vallinfreda.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Vallinfreda)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 2lonsgd9hj38wnouf7ri6uwhmfykmbw 0 152124 645847 2026-05-09T10:27:16Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виковаро |расмий аталышы = {{lang-it|Vicovaro}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |Ян..." 645847 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виковаро |расмий аталышы = {{lang-it|Vicovaro}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vicovaro |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Санкозимато |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Нелло Криелези |бийиктиги = 300 |ОЖ борборунун бийиктиги = 300 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 3 800 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Виковаролуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00029 |Commons түрмөгүндө = Vicovaro |сайты = https://www.comunedivicovaro.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Vicovaro panorama.jpg }} '''Виковаро''' ({{lang-it|Vicovaro}} {{IPA|[vikoˈvaːro]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Аниене өрөөнүндө, Лукретили жана Тибуртини тоолорунун ортосунда жайгашкан. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Пьетро чиркөөсү — орто кылымдагы тарыхый диний имарат. * Виковаро эски шаары — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим дооруна тиешелүү археологиялык аймактар — шаар аймагында сакталган. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 3 800 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comunedivicovaro.it Расмий сайт ''(Comune di Vicovaro)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} q3y5j0wt6afoj0rkbw74ghg59p7y2ms 645848 645847 2026-05-09T10:27:40Z Aiyanakk 38273 645848 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виковаро |расмий аталышы = {{lang-it|Vicovaro}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vicovaro |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Санкозимато |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Нелло Криелези |бийиктиги = 300 |ОЖ борборунун бийиктиги = 300 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 3 800 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Виковаролуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00029 |Commons түрмөгүндө = Vicovaro |сайты = https://www.comunedivicovaro.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Vicovaro panorama.jpg }} '''Виковаро''' ({{lang-it|Vicovaro}} {{IPA|[vikoˈvaːro]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Аниене өрөөнүндө, Лукретили жана Тибуртини тоолорунун ортосунда жайгашкан. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Пьетро чиркөөсү — орто кылымдагы тарыхый диний имарат. * Виковаро эски шаары — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим дооруна тиешелүү археологиялык аймактар — шаар аймагында сакталган. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 3 800 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comunedivicovaro.it Расмий сайт ''(Comune di Vicovaro)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} ot3o9jypr5aurgpioe4ski57k806u5n 645849 645848 2026-05-09T10:28:33Z Aiyanakk 38273 645849 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виковаро |расмий аталышы = {{lang-it|Vicovaro}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vicovaro |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Санкозимато |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Нелло Криелези |бийиктиги = 300 |ОЖ борборунун бийиктиги = 300 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 3 800 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Виковаролуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00029 |Commons түрмөгүндө = Vicovaro |сайты = https://www.comunedivicovaro.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Vicovaro (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Виковаро''' ({{lang-it|Vicovaro}} {{IPA|[vikoˈvaːro]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Аниене өрөөнүндө, Лукретили жана Тибуртини тоолорунун ортосунда жайгашкан. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Пьетро чиркөөсү — орто кылымдагы тарыхый диний имарат. * Виковаро эски шаары — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим дооруна тиешелүү археологиялык аймактар — шаар аймагында сакталган. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 3 800 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comunedivicovaro.it Расмий сайт ''(Comune di Vicovaro)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} ko8rimw920j2mrsjm50kkmyqndajsk8 0 152125 645851 2026-05-09T10:32:47Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виваро-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Vivaro Romano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =0 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=..." 645851 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виваро-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Vivaro Romano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =0 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vivaro%20Romano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Беатриче Сфорца |бийиктиги = 756 |ОЖ борборунун бийиктиги = 756 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 156 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Виваролуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Vivaro Romano |сайты = https://www.comunevivaroromano.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Vivaro Romano panorama.jpg }} '''Виваро-Романо''' ({{lang-it|Vivaro Romano}} {{IPA|[viˈvaːro roˈmaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Римден түндүк-чыгыш тарапта жайгашып, Аниене өрөөнүндөгү чакан тоолуу кыштактардын бири болуп саналат. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Бьяджо чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Санта-Мария-Иллюмината ыйык жайы — жергиликтүү диний борбор. * Боргезе сепилинин урандылары — XI кылымдагы коргонуу курулушунун калдыктары. * Эски тегирмендер — XIX кылымдагы тарыхый чарбалык курулуштар. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 156 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comunevivaroromano.it Расмий сайт ''(Comune di Vivaro Romano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 8u870jaz5ssg04h8en7c7r02shta5qi 645852 645851 2026-05-09T10:32:58Z Aiyanakk 38273 645852 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виваро-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Vivaro Romano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =0 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vivaro%20Romano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Беатриче Сфорца |бийиктиги = 756 |ОЖ борборунун бийиктиги = 756 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 156 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Виваролуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Vivaro Romano |сайты = https://www.comunevivaroromano.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Vivaro Romano panorama.jpg }} '''Виваро-Романо''' ({{lang-it|Vivaro Romano}} {{IPA|[viˈvaːro roˈmaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Римден түндүк-чыгыш тарапта жайгашып, Аниене өрөөнүндөгү чакан тоолуу кыштактардын бири болуп саналат. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Бьяджо чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Санта-Мария-Иллюмината ыйык жайы — жергиликтүү диний борбор. * Боргезе сепилинин урандылары — XI кылымдагы коргонуу курулушунун калдыктары. * Эски тегирмендер — XIX кылымдагы тарыхый чарбалык курулуштар. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 156 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comunevivaroromano.it Расмий сайт ''(Comune di Vivaro Romano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 8sctly7xb16uyt6lvpetz32u5op5wgc 645853 645852 2026-05-09T10:33:38Z Aiyanakk 38273 645853 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Виваро-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Vivaro Romano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =0 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Vivaro%20Romano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Беатриче Сфорца |бийиктиги = 756 |ОЖ борборунун бийиктиги = 756 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 156 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Виваролуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Vivaro Romano |сайты = https://www.comunevivaroromano.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Vivaro Romano (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Виваро-Романо''' ({{lang-it|Vivaro Romano}} {{IPA|[viˈvaːro roˈmaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Римден түндүк-чыгыш тарапта жайгашып, Аниене өрөөнүндөгү чакан тоолуу кыштактардын бири болуп саналат. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Бьяджо чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Санта-Мария-Иллюмината ыйык жайы — жергиликтүү диний борбор. * Боргезе сепилинин урандылары — XI кылымдагы коргонуу курулушунун калдыктары. * Эски тегирмендер — XIX кылымдагы тарыхый чарбалык курулуштар. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 156 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comunevivaroromano.it Расмий сайт ''(Comune di Vivaro Romano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 50njn4kcezomn5z76bt7cpvj58hoqjz 0 152126 645854 2026-05-09T10:35:48Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Беллегра |расмий аталышы = {{lang-it|Bellegra}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =2 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |Ян..." 645854 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Беллегра |расмий аталышы = {{lang-it|Bellegra}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =2 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Bellegra |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Флавио Черакки |бийиктиги = 815 |ОЖ борборунун бийиктиги = 815 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 2 700 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Беллегралыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Bellegra |сайты = https://www.comune.bellegra.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Bellegra panorama.jpg }} '''Беллегра''' ({{lang-it|Bellegra}} {{IPA|[belˈleːɡra]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Пренестини тоолорунда жайгашып, тоолуу пейзаждары жана орто кылымдык тарыхый борбору менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Систо монастыры — орто кылымдык диний комплекс. * Санта-Мария-Ассунта чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый чиркөөсү. * Беллегра эски шаары — тар көчөлөрү жана таш үйлөрү менен белгилүү. * Панорамалык аянттар — Аниене өрөөнүнө кооз көрүнүштөр ачылат. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 2 700 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/bellegra/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.bellegra.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Bellegra)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} l9vnzfhub6e6wgy8jqrrehi763r7bdt 645855 645854 2026-05-09T10:36:12Z Aiyanakk 38273 645855 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Беллегра |расмий аталышы = {{lang-it|Bellegra}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =2 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Bellegra |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Флавио Черакки |бийиктиги = 815 |ОЖ борборунун бийиктиги = 815 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 2 700 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Беллегралыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Bellegra |сайты = https://www.comune.bellegra.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Bellegra panorama.jpg }} '''Беллегра''' ({{lang-it|Bellegra}} {{IPA|[belˈleːɡra]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Пренестини тоолорунда жайгашып, тоолуу пейзаждары жана орто кылымдык тарыхый борбору менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Систо монастыры — орто кылымдык диний комплекс. * Санта-Мария-Ассунта чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый чиркөөсү. * Беллегра эски шаары — тар көчөлөрү жана таш үйлөрү менен белгилүү. * Панорамалык аянттар — Аниене өрөөнүнө кооз көрүнүштөр ачылат. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 2 700 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/bellegra/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.bellegra.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Bellegra)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} ahi1r2xnh35fnvmjw6hezz9d3sl8ypa 645856 645855 2026-05-09T10:36:41Z Aiyanakk 38273 645856 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Беллегра |расмий аталышы = {{lang-it|Bellegra}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =2 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Bellegra |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Флавио Черакки |бийиктиги = 815 |ОЖ борборунун бийиктиги = 815 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 2 700 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Беллегралыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Bellegra |сайты = https://www.comune.bellegra.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Bellegra (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Беллегра''' ({{lang-it|Bellegra}} {{IPA|[belˈleːɡra]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Пренестини тоолорунда жайгашып, тоолуу пейзаждары жана орто кылымдык тарыхый борбору менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Систо монастыры — орто кылымдык диний комплекс. * Санта-Мария-Ассунта чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый чиркөөсү. * Беллегра эски шаары — тар көчөлөрү жана таш үйлөрү менен белгилүү. * Панорамалык аянттар — Аниене өрөөнүнө кооз көрүнүштөр ачылат. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 2 700 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/bellegra/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.bellegra.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Bellegra)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 0asst0k8v6ejq9q10bh0hgzamjxtkrz 0 152127 645857 2026-05-09T10:39:45Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Горга |расмий аталышы = {{lang-it|Gorga}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =39 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексК..." 645857 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Горга |расмий аталышы = {{lang-it|Gorga}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =39 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Gorga |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Сан-Марино |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Андреа Лепри |бийиктиги = 766 |ОЖ борборунун бийиктиги = 766 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 686 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Горгалыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Gorga |сайты = https://www.comune.gorga.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Gorga panorama.jpg }} '''Горга''' ({{lang-it|Gorga}} {{IPA|[ˈɡorɡa]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Лепини тоолорунда жайгашып, орто кылымдык көрүнүшүн сактап калган чакан тоолуу кыштак катары белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * «Ла Пасторелла» фонтаны — 1889-жылы курулган тарыхый фонтан. * Орто кылымдык борбор — таш көчөлөрү жана байыркы үйлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим виллаларынын калдыктары — Лепини тоолорунун этектеринде жайгашкан. * Астрономиялык обсерватория — илимий жана билим берүүчү борбор. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 686 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.gorga.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Gorga)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} b8nzcbp18ejqk4l2nzb6oex0sjce0tl 645858 645857 2026-05-09T10:41:25Z Aiyanakk 38273 645858 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Горга |расмий аталышы = {{lang-it|Gorga}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =39 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Gorga |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Сан-Марино |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Андреа Лепри |бийиктиги = 766 |ОЖ борборунун бийиктиги = 766 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 686 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Горгалыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Gorga |сайты = https://www.comune.gorga.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Gorga (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Горга''' ({{lang-it|Gorga}} {{IPA|[ˈɡorɡa]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Лепини тоолорунда жайгашып, орто кылымдык көрүнүшүн сактап калган чакан тоолуу кыштак катары белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * «Ла Пасторелла» фонтаны — 1889-жылы курулган тарыхый фонтан. * Орто кылымдык борбор — таш көчөлөрү жана байыркы үйлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим виллаларынын калдыктары — Лепини тоолорунун этектеринде жайгашкан. * Астрономиялык обсерватория — илимий жана билим берүүчү борбор. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 686 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.gorga.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Gorga)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} m3y5pbxaqcqq2luv7jbj6sf96brwxjc 645859 645858 2026-05-09T10:41:42Z Aiyanakk 38273 645859 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Горга |расмий аталышы = {{lang-it|Gorga}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =39 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Gorga |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Сан-Марино |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Андреа Лепри |бийиктиги = 766 |ОЖ борборунун бийиктиги = 766 |климаты = Тоолуу жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 686 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Горгалыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Gorga |сайты = https://www.comune.gorga.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Gorga (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Горга''' ({{lang-it|Gorga}} {{IPA|[ˈɡorɡa]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Лепини тоолорунда жайгашып, орто кылымдык көрүнүшүн сактап калган чакан тоолуу кыштак катары белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * «Ла Пасторелла» фонтаны — 1889-жылы курулган тарыхый фонтан. * Орто кылымдык борбор — таш көчөлөрү жана байыркы үйлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим виллаларынын калдыктары — Лепини тоолорунун этектеринде жайгашкан. * Астрономиялык обсерватория — илимий жана билим берүүчү борбор. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 686 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.gorga.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Gorga)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 4tcl9ybfpeunk1dp6jzs5gmq39u99kq 0 152128 645860 2026-05-09T10:46:57Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженаццано |расмий аталышы = {{lang-it|Genazzano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =50 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =58 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000..." 645860 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженаццано |расмий аталышы = {{lang-it|Genazzano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =50 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =58 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Genazzano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Сан-Филиппо, Сан-Себастьяно |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Алессандро Чефаро |бийиктиги = 375 |ОЖ борборунун бийиктиги = 375 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 5 700 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Дженаццанолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Genazzano |сайты = https://www.comune.genazzano.roma.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Genazzano panorama.jpg }} '''Дженаццано''' ({{lang-it|Genazzano}} {{IPA|[dʒenatˈtsaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Пренестини тоолорунун этегинде, Сакко өрөөнүндө жайгашып, орто кылымдык тарыхый борбору менен белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Колонна сепили — орто кылымдагы белгилүү коргонуу жана ак сөөктөрдүн резиденциясы. * Жакшы Кеңеш Кудай Энесинин ыйык жайы (Santuario Madre del Buon Consiglio) — Италиядагы белгилүү зыярат борборлорунун бири. * Браманте нимфеюму — Кайра жаралуу доорунда курулган тарыхый архитектуралык эстелик. * Дженаццанонун эски шаары — таш көчөлөрү жана орто кылымдык үйлөрү менен белгилүү. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 5 700 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.genazzano.roma.it Расмий сайт ''(Comune di Genazzano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} nrh79kot4z8n0q8wqtnlumkpgmvau8y 645861 645860 2026-05-09T10:48:21Z Aiyanakk 38273 645861 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженаццано |расмий аталышы = {{lang-it|Genazzano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =50 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =58 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Genazzano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Сан-Филиппо, Сан-Себастьяно |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Алессандро Чефаро |бийиктиги = 375 |ОЖ борборунун бийиктиги = 375 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 5 700 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Дженаццанолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00030 |Commons түрмөгүндө = Genazzano |сайты = https://www.comune.genazzano.roma.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Genazzano (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Дженаццано''' ({{lang-it|Genazzano}} {{IPA|[dʒenatˈtsaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим]] шаарына караштуу коммуна. Ал Пренестини тоолорунун этегинде, Сакко өрөөнүндө жайгашып, орто кылымдык тарыхый борбору менен белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Колонна сепили — орто кылымдагы белгилүү коргонуу жана ак сөөктөрдүн резиденциясы. * Жакшы Кеңеш Кудай Энесинин ыйык жайы (Santuario Madre del Buon Consiglio) — Италиядагы белгилүү зыярат борборлорунун бири. * Браманте нимфеюму — Кайра жаралуу доорунда курулган тарыхый архитектуралык эстелик. * Дженаццанонун эски шаары — таш көчөлөрү жана орто кылымдык үйлөрү менен белгилүү. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 5 700 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.genazzano.roma.it Расмий сайт ''(Comune di Genazzano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} qyvlw1w71xwnh7n43bmzovqoocj2fij 0 152129 645862 2026-05-09T10:55:27Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженцано-ди-Рим |расмий аталышы = {{lang-it|Genzano di Roma}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =42 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =41 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |Coor..." 645862 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженцано-ди-Рим |расмий аталышы = {{lang-it|Genzano di Roma}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =42 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =41 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Genzano%20di%20Roma |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Карло Дзокколанти |бийиктиги = 435 |ОЖ борборунун бийиктиги = 435 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 24 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Дженцанолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00045 |Commons түрмөгүндө = Genzano di Roma |сайты = https://www.comune.genzanodiroma.roma.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Genzano di Roma panorama.jpg }} '''Дженцано-ди-Рим''' ({{lang-it|Genzano di Roma}} {{IPA|[dʒenˈtsaːno di ˈroːma]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Альбан дөңсөөлөрүндө, [[Неми көлү]]нө жакын жайгашып, гүл фестивалы жана тарыхый борбору менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Санта-Мария-делла-Чима чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Сфорца-Чезарини сарайы — тарыхый ак сөөктөрдүн резиденциясы. * Инфьората фестивалы өтүүчү борбордук көчө — гүлдөрдөн жасалган композициялар менен дүйнөгө белгилүү. * Дженцано эски шаары — барокко стилиндеги архитектурасы менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 24 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/genzano-di-roma/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.genzanodiroma.roma.it Расмий сайт ''(Comune di Genzano di Roma)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} h4b781gxshzdne9np7n5njjka6q0qv3 645863 645862 2026-05-09T10:56:38Z Aiyanakk 38273 645863 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженцано-ди-Рим |расмий аталышы = {{lang-it|Genzano di Roma}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =42 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =41 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Genzano%20di%20Roma |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Карло Дзокколанти |бийиктиги = 435 |ОЖ борборунун бийиктиги = 435 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 24 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Дженцанолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00045 |Commons түрмөгүндө = Genzano di Roma |сайты = https://www.comune.genzanodiroma.roma.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Genzano di Roma (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Дженцано-ди-Рим''' ({{lang-it|Genzano di Roma}} {{IPA|[dʒenˈtsaːno di ˈroːma]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Альбан дөңсөөлөрүндө, [[Неми көлү]]нө жакын жайгашып, гүл фестивалы жана тарыхый борбору менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Санта-Мария-делла-Чима чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Сфорца-Чезарини сарайы — тарыхый ак сөөктөрдүн резиденциясы. * Инфьората фестивалы өтүүчү борбордук көчө — гүлдөрдөн жасалган композициялар менен дүйнөгө белгилүү. * Дженцано эски шаары — барокко стилиндеги архитектурасы менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 24 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/genzano-di-roma/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.genzanodiroma.roma.it Расмий сайт ''(Comune di Genzano di Roma)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 9he0cdfxcidypbkndnkdvehpjbkpzxh 645865 645863 2026-05-09T11:01:56Z Aiyanakk 38273 645865 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженцано-ди-Рим |расмий аталышы = {{lang-it|Genzano di Roma}} |өлкө = Италия |герб =Genzano di Roma-Stemma.svg |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =42 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =41 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Genzano%20di%20Roma |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Карло Дзокколанти |бийиктиги = 435 |ОЖ борборунун бийиктиги = 435 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 24 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Дженцанолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00045 |Commons түрмөгүндө = Genzano di Roma |сайты = https://www.comune.genzanodiroma.roma.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Genzano di Roma (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Дженцано-ди-Рим''' ({{lang-it|Genzano di Roma}} {{IPA|[dʒenˈtsaːno di ˈroːma]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Альбан дөңсөөлөрүндө, [[Неми көлү]]нө жакын жайгашып, гүл фестивалы жана тарыхый борбору менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Санта-Мария-делла-Чима чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Сфорца-Чезарини сарайы — тарыхый ак сөөктөрдүн резиденциясы. * Инфьората фестивалы өтүүчү борбордук көчө — гүлдөрдөн жасалган композициялар менен дүйнөгө белгилүү. * Дженцано эски шаары — барокко стилиндеги архитектурасы менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 24 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/genzano-di-roma/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.genzanodiroma.roma.it Расмий сайт ''(Comune di Genzano di Roma)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 9bi3s9p2p8n0k0cchnl81jfkmtt1wqg 645866 645865 2026-05-09T11:02:14Z Aiyanakk 38273 645866 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Дженцано-ди-Рим |расмий аталышы = {{lang-it|Genzano di Roma}} |өлкө = Италия |герб =Genzano di Roma-Stemma.svg |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =42 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =41 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Genzano%20di%20Roma |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Карло Дзокколанти |бийиктиги = 435 |ОЖ борборунун бийиктиги = 435 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 24 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Дженцанолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00045 |Commons түрмөгүндө = Genzano di Roma |сайты = https://www.comune.genzanodiroma.roma.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Genzano di Roma (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Дженцано-ди-Рим''' ({{lang-it|Genzano di Roma}} {{IPA|[dʒenˈtsaːno di ˈroːma]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Альбан дөңсөөлөрүндө, Неми көлүнө жакын жайгашып, гүл фестивалы жана тарыхый борбору менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Санта-Мария-делла-Чима чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Сфорца-Чезарини сарайы — тарыхый ак сөөктөрдүн резиденциясы. * Инфьората фестивалы өтүүчү борбордук көчө — гүлдөрдөн жасалган композициялар менен дүйнөгө белгилүү. * Дженцано эски шаары — барокко стилиндеги архитектурасы менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 24 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/genzano-di-roma/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.genzanodiroma.roma.it Расмий сайт ''(Comune di Genzano di Roma)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 21roi5fzovl9163ddua4j5qnxz5cibh 3 152130 645864 2026-05-09T10:57:47Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645864 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:57, 9 май 2026 (UTC) rjj5z2f83rznp4au3ge56pkp1mkhip0 3 152131 645869 2026-05-09T11:57:56Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645869 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:57, 9 май 2026 (UTC) 6v0xbgw3pzntkc45qgsybrfefk25q4h