Архитектура

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Архитектура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1939</id>
    <revision>
      <id>649057</id>
      <parentid>553441</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78547" sha1="p2jgosppq7rfj8w9p9k6keefi2gxf1i" xml:space="preserve">[[Файл:View of Santa Maria del Fiore in Florence.jpg|thumb|upright=1.45|alt=|[[Флоренция кафедралы | Флоренция кафедралынын]] ([[Италия]]) үстүнө күмбөздү кошууда архитектор [[Филиппо Брунеллески]] 15-кылымдын башында имаратты жана шаарды гана өзгөртпөстөн, [[архитектор|архитектордун]] кызматын жана статусун дагы өзгөрткөн.&lt;ref&gt;Museo Galileo, Museum and Institute of History and Science, ''[http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html The Dome of Santa Maria del Fiore] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130401072804/http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |date=1 April 2013 }}'', (accessed 30 January 2013)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Giovanni Fanelli, ''Brunelleschi'', Becocci, Florence (1980), Chapter: ''The Dome,'' pp. 10–41.&lt;/ref&gt;]]
'''Архитектура''' – бул долбоорлоо жана куруу өнөрү жана техникасы, курулушка байланыштуу көндүмдөрдөн айырмаланат. Бул долбоорлоонун, ойлоонун, пландоонун, дизайн түзүүнүн жана имараттарды же башка курулмаларды куруунун процесси жана натыйжасы болуп саналат. Термин латынча architectura сөзүнөн келип чыккан; [[Грек тили|байыркы грек тилинен]] ἀρχιτέκτων (arkhitéktōn) – 'архитектор'; ἀρχι- (arkhi-) – 'башкы' жана τέκτων (téktōn) – 'жаратуучу' деген маанини билдирет.  Архитектуралык чыгармалар, имараттардын материалдык формасында, көп учурда маданий символдор жана көркөм чыгарма катары кабыл алынат. Тарыхый цивилизациялар көбүнчө алардын сакталып калган архитектуралык жетишкендиктери аркылуу таанылат.

Бул иш, байыркы доорлордон баштап, жети [[континент | континенттеги]] цивилизациялардын маданиятын чагылдыруунун бир жолу катары колдонулган. Ошондуктан архитектура көркөм өнөрдүн бир түрү катары эсептелет. Архитектура боюнча тексттер байыркы замандардан бери жазылып келет. Архитектуралык теориялар боюнча эң эски сакталган текст – рим архитектору Витрувийдин б.з. 1-кылымында жазган De architectura эмгеги. Анын айтымында, жакшы имарат бекемдикти, пайдалуулукту жана кооздукту (firmitas, utilitas, venustas) камтыйт. Кылымдар өткөндөн кийин Леон Баттиста Альберти өзүнүн идеяларын өркүндөтүп, кооздукту имараттардын пропорцияларынан табыла турган объективдүү сапат катары көргөн. XIX кылымда Луис Салливан &quot;форма функцияны ээрчийт&quot; деп жарыялаган. &quot;Функция&quot; классикалык &quot;пайдалуулуктун&quot; ордун басып, практикалык эле эмес, эстетикалык, психологиялык жана маданий аспектилерди да камтый баштаган. XX кылымдын аягында туруктуу архитектура идеясы киргизилген.

Архитектура башында айылдык, оозеки салтка негизделген архитектура катары башталган, бул проба жана ката аркылуу өнүгүп, ийгиликтүү кайталанууга жетишкен. Байыркы шаардык архитектура диний курулмаларга жана башкаруучулардын саясий бийлигин чагылдырган имараттарга көңүл буруп келген, ал эми грек жана рим архитектурасы жарандык касиеттерге көңүл бурууга багыт алган. [[Индия]] жана Кытай архитектурасы Азия боюнча түрдүү формаларга таасир эткен, айрыкча буддисттик архитектура ар түрдүү жергиликтүү стилдерди алган. Орто кылымдарда Романеск жана Готика стилиндеги соборлор жана аббатстволор бүткүл Европада пайда болуп, Ренессанс доорунда белгилүү архитектуралык формалар классикалык стилдерди жактаган архитекторлор тарабынан колдонулган. Кийинчерээк архитекторлор менен инженерлердин ролдору бөлүнгөн.

Заманбап архитектура Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин авангард кыймылы катары башталган, жаңы согуштан кийинки коомдук жана экономикалык тартипке ылайык жаңы стиль иштеп чыгууну көздөгөн. Ортоңку жана жумушчу катмарлардын муктаждыктарын канааттандырууга басым жасалып, заманбап техника, материалдар жана жөнөкөйлөштүрүлгөн геометриялык формаларга көңүл бурулган, бул бийик курулмалардын пайда болушуна жол ачкан. Көптөгөн архитекторлор модернизмди тарыхый эмес жана эстетикага каршы деп көрүп, постмодерн жана заманбап архитектура пайда болгон. Убакыттын өтүшү менен архитектуралык курулуш кемелердин дизайнынан интерьердик жасалгалоого чейин кеңейип кеткен.

== Аныктамалар ==

Архитектура төмөнкүлөрдү билдириши мүмкүн:

Жалпы термин катары имараттарды жана башка физикалык курулуштарды сүрөттөө.&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;''Кыскартылган Оксфорд Англис Тил Сөздүгү'' (1993), Оксфорд, {{ISBN|0198605757}}.&lt;/ref&gt;
Имараттарды жана (айрым) [[имарат эмес структураларды]] долбоорлоонун өнөрү жана илими.&lt;ref name=OED/&gt;
Имараттарды жана башка физикалык курулуштарды долбоорлоо стили жана курулуш методу.&lt;ref name=OED/&gt;
Бириктирүүчү же дал келүүчү форма же түзүлүш.&lt;ref&gt;Merriam–Webster's Dictionary of English Usage, {{ISBN|978-0-87779-132-4}}.&lt;/ref&gt;
Өнөр, илим, технология жана адамзат тууралуу билим.&lt;ref name=OED/&gt;
Архитектордун долбоорлоо ишмердүүлүгү, [[шаарды долбоорлоо]], [[ландшафттык архитектура]] сыяктуу макро-деңгээлден баштап курулуштун деталдары жана эмеректер сыяктуу микро-деңгээлге чейин.&lt;ref name=OED/&gt;
Архитектордун практикасы, мында архитектура имараттарды же курулган чөйрөлөрдү долбоорлоо жана курууга байланыштуу кесиптик кызмат көрсөтүүнү билдирет.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |title=Gov.ns.ca |publisher=Gov.ns.ca |access-date=2 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721200353/http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |archive-date=21 July 2011 |url-status=dead |df=dmy |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2011-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721200353/http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm }}&lt;/ref&gt;

== Теория ==
{{Негизги макала|Архитектуралык теория|Архитектуранын философиясы}}
[[Image:Yingzao Fashi 1 desmear.JPG|thumb|Иллюстрация - Ли Жуэнын (1065–1110) архитектура боюнча &quot;Yingzao Fashi&quot; аттуу текстиндеги чийме.]]
[[Файл:Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted).jpg|thumb|alt=Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted)| Париждеги Hôtel de Brionne'нин экинчи кабатынын (мансард) планы – 1734-жыл.]]

Архитектура философиясы – бул [[өнөр философиясы]]нын бир бөлүгү, ал архитектуранын эстетикалык баалуулугун, анын [[семантикасын]] жана [[маданият]]тын өнүгүшү менен байланышын изилдейт. [[Платон]]дон баштап [[Мишель Фуко]], [[Жиль Делёз]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Deleuze|first=Gilles|title=Pourparlers|location=Париж|publisher=Minuit|date=1990|page=219|quote=Бул эки чекиттин ортосундагы сызык эмес, бир нече сызыктардын кесилишиндеги чекит.}}&lt;/ref&gt; [[Роберт Вентури]] жана [[Людвиг Витгенштейн]]ге чейин көптөгөн философтор жана теоретиктер архитектуранын табияты жана анын курулуштан айырмасы барбы же жокпу деген маселеге кызыккан.

=== Тарыхый трактаттар ===
Архитектура темасында сакталган эң эрте жазылган эмгек – бул рим архитектору Витрувийдин биздин заманга чейинки 1-кылымда жазылган {{Lang|la|''De architectura''}} эмгеги.&lt;ref name=&quot;Vitruvius&quot;&gt;D. Rowland – T.N. Howe: Vitruvius. Ten Books on Architecture. Cambridge University Press, Cambridge 1999, {{ISBN|0-521-00292-3}}.&lt;/ref&gt; Витрувийдин айтымында, жакшы имарат үч принципке жооп бериши керек: {{lang|la|firmitas, utilitas, venustas}},&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|title=Vitruvius Ten Books on Architecture, with regard to landscape and garden design|work=gardenvisit.com|access-date=14 November 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012035458/http://gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|archive-date=12 October 2007|url-status=dead|accessdate=2024-10-15|archivedate=2007-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012035458/http://gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elements&quot;&gt;{{cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |title=Vitruvius |publisher=Penelope.uchicago.edu |access-date=2 July 2011 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065630/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; булар англис тилине ''[[бекемдик, пайдалуулук жана кооздук]]'' деп которулган. Мунун замандын тилиндеги барабар эквиваленти төмөнкүчө:

Бекемдик – имарат чыдамдуу болуп, жакшы абалда болушу керек
Пайдалуулук – ал колдонууга ылайыктуу болушу керек
Кооздук – ал эстетикалык жагымдуу болушу керек Витрувийдин айтымында, архитектор бул үч сапатты мүмкүн болушунча толук камсыз кылууга умтулушу керек. Витрувийдин идеяларын өзүнүн ''[[De re aedificatoria]]'' трактатында кененирээк түшүндүргөн Леон Баттиста Альберти кооздукту көбүнчө пропорциялар менен байланыштырып, кооздук нерсенин ички касиети катары караган. 16-кылымга чейин &quot;стиль&quot; түшүнүгү өнүкпөй, кийинчерээк [[Джорджо Вазари]]нин жазууларында пайда болгон.&lt;ref&gt;[[Françoise Choay]], ''Alberti and Vitruvius'', editor, Joseph Rykwert, Profile 21, Architectural Design, Vol. 49, No. 5–6.&lt;/ref&gt;
16-кылымда италиялык маньерист архитектор, сүрөтчү жана теоретик [[Себастьяно Серлио]] ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva'' (''Архитектура жана Перспектива боюнча Толук Эмгектер'') деп аталган трактатты жазган. Бул эмгек бүткүл Европада чоң таасир эткен жана архитектуранын практикалык аспектилерин баса белгилеген биринчи китеп болгон.&lt;ref&gt;[https://dlc.library.columbia.edu/serlio Sebastiano Serlio – On domestic architecture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416091747/https://dlc.library.columbia.edu/serlio|date=16 April 2021}}, Columbia University Libraries, accessed February 5, 2021.&lt;/ref&gt;

19-кылымдын башында [[Августус Велби Нортмор Пугин]] ''Contrasts'' (1836) эмгегин жазган, ал азыркы индустриалдык дүйнөнү нео-орто кылымдык дүйнө менен салыштырган. Пугиндин ишениминде, [[Готикалык архитектура]] – &quot;чын христиан архитектурасынын&quot; формасы болуп саналат.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=D'Anjou|first=Philippe|title=An Ethics of Freedom for Architectural Design Practice|jstor=41318789|volume=64|date=2011|journal=Journal of Architectural Education|pages=141–147|number=2|doi=10.1111/j.1531-314X.2010.01137.x|s2cid=110313708}}&lt;/ref&gt; 19-кылымдагы англис сынчысы [[Джон Рёскин]] ''[[Архитектуранын Жети Чырагы]]'' (1849) деген китебинде архитектурага эстетикалык маанини берген.

20-кылымда белгилүү архитектор [[Ле Корбюзье]] архитектура тууралуу мындай деп жазган: &quot;Сен ташты, жыгачты жана бетонду колдоносуң, анан алар менен үйлөрдү жана сарайларды куруп чыгасың: бул курулуш. Бирок, капыстан жүрөгүмө тийип, мени бактылуу кылып, 'бул архитектура!' деп айтамын&quot;.&lt;ref&gt;Le Corbusier, ''Towards a New Architecture'', Dover Publications(1985). {{ISBN|0-486-25023-7}}.&lt;/ref&gt;

== Тарыхы ==
{{Негизги макала|Архитектура тарыхы}}

=== Башталышы жана элдик архитектура ===
{{Негизги макала|Элдик архитектура}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Stærnes Søndre Loft, Rollag.jpg|Норвегия: жыгач жана жогорулатылган деңгээл.
File:Lesotho Slide Show (294).JPG|Лесото: рондевел таштары.
File:Yola hut -Tagoat Co. Wexford.JPG|Ирландия: Йола кепиреси
Muzeul Satului Bucuresti 02.jpg|Румынияда: Димитрие Густи улуттук айыл музейиндеги (Бухарест) дыйкандардын үйлөрү
&lt;/gallery&gt;

Курулуштун алгачкы өнүгүшү муктаждыктар менен (мисалы, баш калкалоо, коопсуздук жана сыйынуу) жана каражаттар (жеткиликтүү [[курулуш материалы]] жана тиешелүү чеберчилик) ортосундагы динамикага негизделген. Адамдардын маданияттары өнүккөн сайын, билим оозеки салттар жана тажрыйбалар аркылуу системалаштырыла баштаганда, курулуш [[кол өнөрчүлүк]]кө айланып, ал эми &quot;архитектура&quot; кол өнөрчүлүктүн өтө формалдуу жана кадыр-барктуу аспектилерин сүрөттөгөн терминге айланган. Архитектуралык ийгиликтер көп учурда сыноо жана жаңылышуулар аркылуу жетишилген деп эсептелет, убакыт өткөн сайын кайталоо көбөйүп, сыноолор азайган. [[Элдик архитектура]] дүйнөнүн көптөгөн бөлүктөрүндө бүгүнкү күнгө чейин өнүгүүнү улантып келет.

=== Палеолиттик архитектура ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|Түркиядагы Гёбекли Тепе, биздин замандын 10-милионунда негизделип, 8-милионунда талкаланган
Goseck Circle 1.jpg|Германиядагы Госек айлампасы, биздин замандын 4900-жылында негизделген
File:Cucuteni MNIR IMG 7622.JPG|Кучутени-Трипиллиан үйлөрүнүн миниатюрасы, керамикалык идиштер менен толтурулган
File:Orkney Skara Brae.jpg|Скара Брэдеги (Оркни, Шотландия) казууда табылган турак жайлар
&lt;/gallery&gt;
Алгачкы адам шаарлары негизинен [[айыл]]дык болуп келген. Икономиканын өнүгүшү [[Прото-шахар|прото-шахарларды]] же [[шаардык аймак]]тарды түзүүгө алып келди, алар айрым учурда [[Чатал-Хююк]] сыяктуу тез өсүп, өнүккөн. Модерн күн [[Түркия]] жана [[Мохенджо-Даро]] ([[Пакистан]]) шаарларына таандык.

Неолиттик археологиялык жайлар катары [[Гёбекли Тепе]] жана [[Чатал-Хюүк]] Түркияда, [[Иерихон]] Левантта, [[Мехаргх]] Пакистанда, [[Скарабре]] [[Оркней]]де жана [[Кукутини–Трипиллия маданияты]] жайлары [[Румыния]], [[Молдова]] жана [[Украина]]да орун алган.

=== Классикалык доор ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Ishtar gate in Pergamon museum in Berlin..jpg|Месопотамия архитектурасы: Пергамон музейинде орун алган Иштар дарбазасынын реконструкциясы  (Берлин, Германия).
Kheops-Pyramid.jpg|Египет архитектурасы: Гизадагы Улуу пирамида (Гиза, Египет), болжол менен – 2566 ю.з.ч., Хемиуну тарабынан курулган.
File:Parthenon (30276156187).jpg|Байыркы Грек архитектурасы: Афинанын Акрополисиндеги Парфенон, мрамор таштан жасалган, болжол менен – 406 б.з.ч.
France-002364 - Square House (15867600545).jpg|Байыркы Рим архитектурасы: Нимдеги (Франция) Maison Carrée, эң жакшы сакталган Рим күмбөздөрүнүн бири
009 Armenia Garni (1540603685).jpg|Армян архитектурасы: Гарни (Армения) Гарни күмбөзү
&lt;/gallery&gt;

Эски цивилизацияларда, мисалы, [[Египет]] жана [[Месопотамия]], архитектура жана [[шаар куруу]] жөндөмү Кудайга жана [[жагдайлар]]га тыгыз байланыштуу болду, көптөгөн эски маданияттар архитектурасында монументалдыкка кайрылып, бийликтин символикалык өкүлү катары жетекчилер же мамлекеттик башкаруу күчүнүн саясатын көрсөткөн.

[[Классикалык доор]]догу архитектура жана шаар куруу [[Эски Грек|Грек]] жана [[Эски Рим|Рим]] цивилизацияларында диний же эмпирикалык идеалдардан көптөгөн жарандык идеалдардан өнүккөн. Жаңы курулуш түрлөрү пайда болуп, архитектура стили [[Классикалык заказ|классикалык заказдар]] түрүндө өнүккөн. [[Эски Рим архитектурасы]] [[Эски Грек архитектурасы]]нын таасиринде, көптөгөн грек элементтерин курулуш практикаларына киргизген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture|title=Greek архитектурасына кириш|website=Khan Academy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014123040/http://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture|archive-date=2014-10-14|url-status=dead|access-date=2017-06-23}}&lt;/ref&gt;

Архитектура жөнүндө тексттер байыркы замандан бери жазылып келген — бул тексттер жалпы кеңештерди жана конкреттүү формалдык сунуштарды же канондорду берген. [[Витрувий]]дин 1-кылымдагы жазууларында канондордун кээ бир үлгүлөрү бар. Каноник архитектуранын эң маанилүү эрте үлгүлөрүнүн кээ бири диний.

=== Азия архитектурасы ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Beauty of khajuraho temple.jpg|Индия архитектурасы: Кандамария Махадева күмбөзү (Кхаджурахо, Мадхья-Прадеш, Индия)
File:11 Temple of Heaven.jpg|Кытай архитектурасы: Жакшылык жаратылыш үчүн залы, Асман храмындагы негизги имарат (Пекин, Кытай), 1703–1790-жылдар.
Himeji Castle The Keep Towers.jpg|Жапон архитектурасы: Химэдзи күмбөзү (Химэдзи, Хёго префектурасы, Жапония), 1609-жыл.
File:Roulos Group - 005 Bakong (8587796725).jpg|Кхмер архитектурасы: Бакон (Сиемреаптын жаны, Камбоджа), 881-жылы аякталган.
&lt;/gallery&gt;

Азия архитектурасы Европага салыштырганда башкача өнүккөн, [[Будда архитектурасы|Будда]], [[Хинду архитектурасы|Хинду]] жана [[Сикх архитектурасы|Сикх]] архитектуралык стилдери ар башка мүнөзгө ээ. [[Индия архитектурасы|Индия]] жана [[Кытай архитектурасы]] айланасындагы аймактарга чоң таасир тийгизсе, [[Жапон архитектурасы]] андай болгон жок. Кээ бир Азия архитектуралары чоң аймактык ар түрдүүлүктү көрсөттү, айрыкча [[Будда архитектурасы]]. Мындан тышкары, Азиядагы башка архитектуралык жетишкендиктердин бири [[Хинду храм архитектурасы]] болуп, бул 5-кылымдан баштап өнүккөн, теориялык жактан [[Шастра]]ларда белгиленген түшүнүктөр менен жөнгө салынат жана макрокосм жана микрокосмду билдирүүгө байланыштуу.

Көптөгөн Азия өлкөлөрүндө пантеисттик диндер архитектура формаларын түзүүгө себеп болду, бул формалар табигый ландшафтты жакшыртуу үчүн атайын иштелип чыккан. Ошондой эле, эң улуу үйлөр негизинен жыгачтан курулган салыштырмалуу жеңил структуралар болгон, акыркы убакка чейин. Тарыхый куралы бар курулуштар аз эле калган. [[Бурканчылык|Буддизм]] таш жана керамикалык дин структураларына өтүү менен байланышкан, бул, чоң тыюу салынган архитектура катары башталган, жана бул курулуштар көп учурда жакшы сакталган.

Азиядагы архитектура боюнча эрте жазууларга [[Кытай]]дан 7–5-кылымдардагы ''КАО ГОНГ ЖИ''; байыркы Индиядагы [[Шилпа Шастра]]лары; [[Шри-Ланкадагы Манжушри Васту Видья Шастрасы]] жана [[Непал]]дагы [[Аранико]] кирет.

=== Ислам архитектурасы ===
{{Негизги макала|Ислам архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Córdoba (5157827355).jpg|Маврит архитектурасы: Кордоба мечитинин чоң аркалары (Кордоба, Испания).
File:20180301124354 IMG 4179And6more Interior 3.jpg|Перс архитектурасы: Исфахандагы Жаме мечити (Иран).
File:Taj Mahal, Agra, India edit2.jpg|Мугал архитектурасы: Тадж Махал (Агра, Индия).
Selimiye Mosque, Dome.jpg|Осмон архитектурасы: Эдирне (Түркия) шаарындагы Селимийе мечитинин негизги күмбөзүнүн ички көрүнүшү.
&lt;/gallery&gt;
Ислам архитектурасы 7-кылымда башталып, байыркы [[Орто Чыгыш]] жана [[Византия]] архитектура формаларын өзүнө киргизип, коомдун диний жана социалдык муктаждыктарын канааттандыруу үчүн өзгөчөлүктөрдү да өнүктүрдү. Мисалдар [[Орто Чыгыш]], [[Түркия]], [[Түндүк Африка]], [[Индий субконтиненти]] жана Испания, Албания, Балкан мамлекеттери сыяктуу Европанын бөлүктөрүндө, [[Осмон империясынын]] кеңейиши натыйжасында кездешет.

=== Европа орто кылым архитектурасы ===
{{Негизги макала|Орто кылым архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
+Mayr Ator Vagharshapat 01.jpg|Армян архитектурасы: Эчмиадзин кафедралынын ички көрүнүшү, дүйнөдөгү биринчи кафедрал, биздин заманбыздын 303-жылы негизделген.
Basilica di Santa Maria Maggiore abside a Roma.jpg|Византия архитектурасы: Санта Мария Маджоре (Рим) апсиди, 5-кылымда  кооздолгон.
Aix dom int vue cote.jpg|Каролинг архитектурасы: Аахен кафедрасынын ичиндеги көрүнүш (Аахен, Германия), 796–805-жылдары курулган.
Durham Cathedral Nave.jpg|Романеск архитектурасы: Дурем кафедрасынын ичиндеги көрүнүш (Дурем, Улуу Британия), 1093–1133-жылдар аралыгында курулган.
Sainte Chapelle Interior Stained Glass.jpg|Готика архитектурасы: Париждеги Сент-Шапельдин витраждары, 1248-жылы бүткөрүлгөн, негизинен 1194–1220-жылдар аралыгында курулган.
&lt;/gallery&gt;
[[Европа]]да [[Орто кылым]] мезгилинде, [[цех]]тер өнөрчүлөр тарабынан өз кызматтарын уюштуруу үчүн түзүлгөн, жазма келишимдер, өзгөчө диний имараттар менен байланыштуу, азыркыга чейин сакталган. Архитектордун ролу, адатта, башкы ташчынын же &quot;Magister lathomorum&quot; деп аталган кызмат менен байланышкан.

Негизги архитектуралык иш-аракеттер аббатстволорду жана [[собор]]дорду куруу болду. 900-жылдан баштап, дин кызматкерлеринин жана соодагерлердин кыймылы архитектуралык билимдерди Европанын ар тарабында таратууга себеп болду, натыйжада пан-европалык стильдер, Романеск жана Готика пайда болду.

Мындан тышкары, Орто кылым архитектурасынын мурасында континент боюнча көптөгөн [[кыштак]]тар маанилүү орунду ээлейт. Балкандан Испанияга жана Мальтадан Эстонияга чейин бул имараттар Европанын мурасынын маанилүү бөлүгүн көрсөтөт.

=== Ренессанс архитектурасы ===
{{Негизги макала|Ренессанс архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Florence Duomo (167859687).jpeg|Флоренция собору (Италия): 1294–1436-жылдары Арнольфо ди Камбио, Филиппо Брунеллески жана Эмилио Де Фабрис тарабынан курулган.
Tempietto del Bramante Vorderseite.jpg|Темпьетто (Рим): Донато Браманте тарабынан 1444–1514-жылдары курулган.
Le salon des Perspectives (Villa Farnesina, Rome) (34242676046).jpg|Перспектива залы (Рим): Бальдассаре Перуцци тарабынан 1505–1510-жылдары курулган.
07-Villa-Rotonda-Palladio.jpg|Вилла Ла Ротонда (Виченца, Италия), 1567-жылы Андреа Палладио тарабынан курулган.
Schloss Chenonceau.JPG|Шато де Шенонсо (Франция), 1576-жылы Филиберт де Л'Орм тарабынан курулган.
&lt;/gallery&gt;
[[Ренессанс]] мезгилинде, 1400-жылдардан баштап, Европада классикалык билимдердин кайра жанданышы болуп, [[Ренессанс гуманизми]]нун өнүгүшү менен коштолду. Бул мезгилде жеке адамдын коомдогу ролу орто кылымдагыдан көбүрөөк көңүл бурулган. Имараттар белгилүү архитекторлорго – Брунеллески, [[Леоне Баттиста Альберти]], [[Микеланджело]], [[Палладио]] – таандык болуп, жеке адамдын культунун башталышы болду. [[Өнөрчүнү]], архитекторду жана [[инженерди]] же алардын туунду кесиптерин бөлүү дагы жок болчу, жана термин көбүнчө регионалдык артыкчылык менен колдонулчу.

[[Классикалык архитектура|Классикалык стильдин]] архитектурадагы кайра жанданууу, илим жана инженериянын өсүшү менен коштолуп, имараттардын пропорциялары жана структурасына таасир этти. Бул этапта, художниктер көп учурда көп функциялуу жоболорду түзө алчу, анткени структуралык эсептөөлөрдүн деңгээли жалпы адис үчүн жеткиликтүү болчу.

=== Эрте заман жана өнөр жай доору ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Château de Maisons-Laffitte 001.jpg|Борокко архитектурасы: Шато де Мезон (Франция), 1630–1651-жылдары Франсуа Мансарт тарабынан курулган.
Petit appartement du roi - Pièce de la vaisselle d'or (3).jpg|Рококо архитектурасы: Декорациясы алтындан жасалган бөлмө (Версаль сарайы, Версаль, Франция).
West facade of Petit Trianon 002.JPG|Неоклассикалык архитектура: Петит Трианондун (Версаль) батыш фасады, 1764, Анж-Жак Габриелдин авторлугу.
All Saints Margaret Street Interior 2, London, UK - Diliff.jpg|Тарыхый архитектура (Готикалык кайра жандануу): Лондон шаарындагы Баркы Теңир (All Saints) соборунун ички көрүнүшү, 1850–1859, Уильям Баттерфилддин авторлугу.
The Museum of Ages.jpg|19-кылымдын Эклектикалык классикалык архитектурасы: Жеңиш проспектиндеги Улууттар музейи (Бухарест, Румыния), 19-кылымдын аягында, автору белгисиз.
Vedere a Halelor din Paris de pe Biserica Saint Eustache.jpg|19-кылымдын өнөр жай архитектурасы: Лез Алле (Париж), 1850-жылдары курулган - 1971-жылы талкаланды, автору Виктор Балтар.
Éden-Théâtre 1876 Paris - Chauveau 1999 after p96.jpg|Ориентализм архитектурасы: Эден-Театр (Париж), 1880-жылдардын башында курулган – 1895-жылы талкаланды, авторлору Уильям Клейн жана Альберт Дюкло.
56, Bulevardul Dacia, Bucharest (Romania).jpg|Улуттук стилдеги жандануу архитектурасы Кампеану Үй Бульвары, Дачия (Бухарест)&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Woinaroski|first1=Cristina|title=Istorie urbană, Lotizarea și Parcul Ioanid din București în context european|date=2013|publisher=SIMETRIA|isbn=978-973-1872-30-8|page=|url=|language=ro}}&lt;/ref&gt;
Palacio CEC, Bucarest, Rumanía, 2016-05-29, DD 91-93 HDR.jpg|Бё Артс архитектурасы: CEC сарайы, Жеңиш проспекти (Бухарест), 1897-жылдын 8-июну – 1900-жыл, автору Пол Готтеро.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Marinache|first1=Oana|title=Paul Gottereau – Un Regal în Arhitectură|date=2017|publisher=Editura Istoria Artei|isbn=978-606-8839-09-7|page=184|url=|language=ro}}&lt;/ref&gt;
File:La colonie dartistes jugendstil (Mathildenhöhe, Darmstadt) (7882268852).jpg|Эрнст Людвиг үйү Дармштадттагы сүрөтчүлөр колониясында, Дармштадт, Германия, 1900-жыл, архитектору Йозеф Мария Ольбрих.
&lt;/gallery&gt;

Илим тармактарындагы жаңы билимдердин жана жаңы материалдардын жана технологиянын көтөрүлүшү архитектура менен [[инженерия]]ны бөлүштүрүүгө алып келди. Архитектор эстетика жана гуманитардык аспекттерге көңүл бура баштады, көп учурда имараттардын дизайнында техникалык аспекттердин эсебинен. Мындан тышкары, бай кардарлар менен иштеген &quot;жаран архитекторлор&quot; пайда болду, алар көбүнчө визуалдык сапаттарга, адатта, тарыхый прототиптерден алынган, [[Готикалык калыбына келтирүү]] же [[Шотландия бароналдык]] стилдерине байланыштуу болгон.

19-кылымда, мисалы, [[Эколь дес Боз-Арс]]та, архитектуралык формалдык билим берүү аярлуу сүрөттөрдү чыгарууга, ал эми контекстке жана мүмкүнчүлүктөргө азыраак көңүл бөлүүгө көп басым жасады.

Ошол эле учурда, [[Өнөр жай революциясы]] массалык өндүрүш жана керектөөгө жол ачты. Эстетика орто класстын критерийине айланды, анткени өндүрүштүк машиналардын астында кымбат кол өнөрчүлүккө таандык болгон декорлуу буюмдар арзандап кетти.

Элдик архитектура улам көбүрөөк кооз болуп калды. Үй куруучулар имараттарында азыркы архитектуралык дизайнды колдонуп, үлгү китептеринен жана архитектуралык журналдардан табылган өзгөчөлүктөрдү бириктире алышты.

=== Модернизм ===
{{Негизги макала|Модернизм архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Alfeld Fagus 08JUL15.JPG|Эрте заман архитектурасы: Фагус фабрикасы (Алфельд, Германия), 1911-жыл, архитектору Уолтер Гропиус.
Einsteinturm 7443a.jpg|Экспрессионисттик архитектура: Эйнштейн мунарасы (Потсдам, Берлинге жакын, Германия), 1919–1922-жылдар, архитектору Эрих Менделсон.
Théâtre des Champs-Élysées, 21 April 2013.jpg|Архитектурадагы Арт Деко: Шанзельзе театры (Париж), 1910–1913-жылдар, архитектору Огюст Перре.
Overzicht voorgevel - Heerlen - 20349660 - RCE.jpg|Эл аралык стиль: Гласс палас (Хирлен, Нидерланд), 1934–1935-жылдар, архитектторлору Фритс Пёйтз жана Филип Жонсон.
&lt;/gallery&gt;
20-кылымдын башында, [[Калыбына келтирүү архитектурасы|калыбына келтирүү архитектурасына]] жана татаал кооздукка болгон нааразычылык жаңы ойлордун жаралышына түрткү берди, булар модернизм архитектурасынын башаттары болуп калды. Алардын ичинен [[Герман Вербунд]] 1907-жылы мыкты сапаттагы машина жасалган буюмдарды чыгаруу үчүн түзүлгөн. Өнөр жай дизайн кесиби дал ушул мезгилде өнүгө баштаган. Бул жолду улантып, [[Баухаус]] мектеби, 1919-жылы [[Веймар]]да (Германия) негизделген, архитектуранын тарыхый чегин кайра аныктап, имаратты жаратуу искусство, кол өнөрчүлүк жана технологиянын биримдиги катары караган.

[[Модернизм архитектурасы]] алгач ишке ашырыла баштаганда, бул [[авангардык]] кыймыл болчу, моралдык, философиялык жана эстетикалык негиздерге таянган. [[Биринчи дүйнөлүк согуш]]тан кийин, модернист архитекторлор жаңы социалдык жана экономикалык тартипке ылайыктуу, орто жана жумушчу таптын муктаждыктарын канааттандырууга багытталган жаңы стиль иштеп чыгууну көздөштү. Алар азайып бараткан аристократиялык тартипти тейлеген тарыхый стилдердин академиялык ыкмаларын четке кагышты. Модернист архитекторлор имараттарды таза формага чейин жөнөкөйлөтүп, тарыхый шилтемелерди жана кооздуктарды функционалдык деталдардын пайдасына алып салышты. Имараттардын функционалдык жана структуралык элементтери көрсөтүлүп, болот устундар жана бетон беттери кооздук формалардын артына жашырылбай турган.

[[Фрэнк Ллойд Райт]] сыяктуу архитекторлор [[органикалык архитектура]]ны өнүктүрүшүп, имараттардын формасы айлана-чөйрөсү жана максаты менен аныкталган, адам жашоосу менен табияттын ортосундагы гармонияны илгерилетүүгө умтулган. Анын мыкты мисалдары [[Роби үйү]] жана [[Фоллингуотер]].

[[Мис ван дер Роэ]], [[Филип Джонсон]] жана [[Марсель Бройер]] сыяктуу архитекторлор имарат материалдарынын сапаттарына жана заманбап курулуш техникасына негизделген кооздукту жаратып, салттуу тарыхый формаларды жөнөкөйлөтүлгөн геометриялык формаларга алмаштырышты. [[Фазлур Рахман Хан]] тарабынан түзүлгөн [[түтүк структурасы]] имараттарды дагы бийик курууда чоң техникалык жетишкендик болгон. Кылым ортосуна келгенде, модернизм [[Эл аралык стиль (архитектура)|Эл аралык стиль]] болуп өзгөрдү, бул стиль [[Минору Ямасаки]] тарабынан иштелип чыккан [[Дүйнөлүк Соода Борборунун]] эгиз мунаралары сыяктуу имараттарда чагылдырылган.

=== Постмодернизм ===
{{Негизги макала|Постмодернизм архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
PiazzaDItalia1990.jpg|Италия аянты (Нью-Орлеан, АКШ), 1978-жыл, архитектору Чарльз Мур.
The Walt Disney Company office.jpg|Team Disney имараты (Лос-Анджелес, АКШ), 1990-жыл, архитектору Майкл Грейвс.
Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Кембридж Судьялар бизнес мектебинин көп түстүү ички дизайны (Кембридж, Улуу Британия), 1995-жыл, архитектору Жон Аутрам.
Case danzanti.jpg|&quot;Бийлеген үй&quot; (The Dancing House) Прагада жайгашкан жана деконструктивизм архитектурасынын мыкты үлгүсү. (Прага, Чехия), 1996-жыл, архитекторлору Владо Милиунич жана Фрэнк Гери.
&lt;/gallery&gt;
Көптөгөн архитекторлор [[модернизм]]ди сынга алышып, тарыхый стилдердин декоративдик байлыгын жок деп эсептешкен. [[Экинчи дүйнөлүк согуш]]тан кийин биринчи модернист архитекторлор өлө баштаганда, архитектуранын экинчи мууну, анын ичинде [[Пол Рудольф (архитектор)|Пол Рудольф]], [[Марсель Бройер]] жана [[Ээро Сааринен]] [[брутализм]] менен модернизмдин эстетикасын кеңейтүүгө аракет кылышкан. Брутализмде бүтүрүлбөгөн бетондон жасалган экспрессивдүү фасаддар колдонулган. Бирок согуштан кийинки жаш архитекторлор модернизмди жана брутализмди өтө эле катуу, стандартташтырылган, бир түстүү жана ар кайсы доордогу жана маданияттардагы тарыхый имараттар сунуштаган адамдык тажрыйбанын байлыгын эске албайт деп сынга алышкан.

Модернизмдин жана брутализмдин муздак эстетикасына жооп катары [[метафорикалык архитектура]] мектеби пайда болгон, ал [[биоморфизм]] жана [[зооморф архитектурасы]] сыяктуу багыттарды камтыйт. Бул мектепте негизги дем берүүчү булак жана дизайндын негизи табият болуп эсептелет. Бул мектеп айрымдар тарабынан [[постмодернизм]]дин бир бөлүгү катары каралса, башкалар аны өз алдынча мектеп деп эсептешет жана бул [[экспрессионисттик архитектура]]нын кийинки өнүгүүсү катары каралат.&lt;ref name=metaphor&gt;
{{Cite book
| last = Fez-Barringten
| first = Barie
| title = Architecture: The Making of Metaphors
| publisher = Cambridge Scholars Publishing
| year = 2012
| location = Newcastle upon Tyne
| isbn = 978-1-4438-3517-6}}
&lt;/ref&gt;

1950-жылдардын аягында жана 1960-жылдарда [[архитектуралык феноменология]] модернизмге каршы маанилүү кыймыл катары пайда болгон. Архитекторлор [[Чарльз Мур (архитектор)|Чарльз Мур]] (АКШ), [[Кристиан Норберг-Шульц]] (Норвегия), [[Эрнесто Натан Роджерс]], [[Витторио Греготти]], [[Микеле Валори]], [[Бруно Зеви]] (Италия) өздөрүнүн чыгармачылыгында адамдык тажрыйбаны кеңейтүү максатында тарыхый имараттарга кызыгуу жаратышкан.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Otero-Pailos |first=Jorge |title=Architecture's Historical Turn: Phenomenology and the Rise of the Postmodern |publisher=University of Minnesota Press |year=2010 |location=Minneapolis |url=https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&amp;q=architecture's%20historical%20turn |isbn=978-0816666041 |access-date=30 July 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319184501/https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&amp;q=architecture%27s%20historical%20turn |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Постмодернизм азыркы имараттарды курууда заманбап технологияларды жана арзан материалдарды колдонуп, эски архитектуранын эстетикасынан тартып элдик же аймактык стилдерге чейин айкалыштыра алган. [[Роберт Вентури]] постмодернизмди &quot;кооздолгон кампалар&quot; деп атап, функционалдык жактан иштелип чыккан ички дизайны менен сырты кооздолгон имараттар деп мүнөздөгөн.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Venturi |first=Robert |title=Complexity and Contradiction in Architecture |publisher=Museum of Modern Art |year=1966 |location=New York |url=https://archive.org/details/complexitycontra00vent |url-access=registration |quote=complexity and contradiction in architecture. }}&lt;/ref&gt;

=== Бүгүнкү архитектура ===
{{Негизги макала|Заманбап архитектура}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Dallas Meadows Museum 1.jpg|Даллас, Техас, АКШдагы Мидоус Музейи, 2001-жылы HBRA архитектуралык фирмасы тарабынан долбоорлонгон.
File:Beijing national stadium.jpg|Бейжин, Кытайдагы Улуттук стадион, 2003–2007-жылдар аралыгында Герцог де Меурон архитектуралык фирмасы тарабынан курулган.
Campus WU LC D1 TC DSC 1440w.jpg|Австриядагы Вена университетинин Китепканасы жана Окуу борбору, 2008-жылы Заха Хадид тарабынан курулган.
File:Isbjerget.jpg|Исбергет үйлөрү, Дания, 2013-жылы CEBRA, JDS Architects, Луис Пайяр жана SeARCH тарабынан иштелип чыккан
&lt;/gallery&gt;

1980-жылдардан баштап, имараттардын татаалдыгы өсүп, (структуралык системалар, кызматтар, энергия жана технологиялар) архитектура тармагы көп дисциплиналуу болуп калды жана ар бир долбоор түрү, технологиялык экспертиза же долбоорду ишке ашыруу ыкмалары боюнча адистештирүү зарылчылыгы пайда болду. Мындан тышкары, 'дизайн архитектору'&lt;ref group=&quot;Notes&quot;&gt;Дизайн архитектору долбоордун дизайны үчүн жооптуу адам.&lt;/ref&gt; менен 'долбоор архитектору'&lt;ref group=&quot;Notes&quot;&gt;Долбоор архитектору долбоордун стандарттарга жооп берүүсүн камсыз кылган жана жоопкерчилик маселелерин чечкен адам.&lt;/ref&gt; ортосунда айырмачылык көбөйдү. Чоң имараттардын долбоорлоого даярдануу процесси барган сайын татаалдашып,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imaginaries on Matter: Tools, Materials, Origins |url=https://aadr.info/product/imaginaries-on-matter-tools-materials-origins/ |access-date=2024-06-23 |website=aadr.info |language=en-US}}&lt;/ref&gt; мындай маселелерди алдын ала изилдөөнү талап кылат: бышыктык, туруктуулук, сапат, каражат жана жергиликтүү мыйзамдарга шайкештик. Бир чоң түзүмдү бир гана адамдын долбоорлоо мүмкүнчүлүгү жок, бул көптөгөн адамдардын эмгегинин натыйжасы болуп калды.

[[Заманбап архитектура|Модернизм]] жана [[Постмодернизм архитектурасы|постмодернизм]] айрым архитектуралык кесиптин өкүлдөрү тарабынан сынга алынган, алар ийгиликтүү архитектура жеке философиялык же эстетикалык изденүү болбошу керек деп эсептешет; архитектура адамдардын күнүмдүк муктаждыктарын эске алып, технологияны колдонуп жашоого ыңгайлуу чөйрөлөрдү түзүшү керек. Дизайн процесси жүрүм-турум, айлана-чөйрө жана социалдык илимдердин изилдөөлөрү менен байытылышы зарыл деп эсептешет.

Айлана-чөйрөдө [[туруктуулук]] маселеси негизги көйгөйгө айланып, архитектуралык кесипке чоң таасирин тийгизүүдө. Курулушту каржылоону колдогон көптөгөн иштеп чыгуучулар, имараттын дароо баасына басым жасаган чечимдердин ордуна, айлана-чөйрөгө туруктуу дизайнды колдонууга умтулууда. Мунун негизги мисалдарына [[пассивдүү күн энергиясы менен курулган имараттар]], [[жашыл чатырлар]], [[биодеградация|биодеградациялык]] материалдар жана түзүмдүн энергия керектөөсүнө көбүрөөк көңүл буруу кирет. Бул архитектуранын чоң өзгөрүүсү архитектуралык мектептердин айлана-чөйрөгө көбүрөөк басым жасоосуна түрткү болууда. Туруктуу дизайн принциптерин колдонууга умтулган имараттардын саны өсүүдө. Бул тажрыйбалар, айлана-чөйрө жана коом үчүн туруктуу заманбап техникаларды колдонууда аймактык архитектуранын негизги өзөгүн түзгөн принциптерден илхам алууда.&lt;ref&gt;{{cite web |author=OneWorld.net |url=http://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |title=В Индиядагы аймактык архитектура |publisher=El.doccentre.info |date=31 March 2004 |access-date=2 July 2011 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303000426/https://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |url-status=live |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2021-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303000426/https://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html }}&lt;/ref&gt; АКШнын Green Building Council'инин [[Energy жана Environmental Design лидерлиги|LEED]] рейтинги бул тармактагы негизги күчтөрдүн бири болуп саналат.&lt;ref&gt;Башка [[Энергияны эффективдүү колдонуу|энергияны натыйжалуу колдонуу]] жана жашыл имарат рейтинг системаларына Energy Star, Green Globes жана CHPS ([[Жогорку аткаруучу мектептер үчүн кызматташтык]]) кирет.&lt;/ref&gt;{{Quantify|date=July 2016}}

Ошол эле учурда, [[Жаңы урбанизм]], [[Метафорикалык архитектура]], [[Комплементардык архитектура]] жана [[Жаңы классикалык архитектура]] кыймылдары туруктуу курулушка болгон мамилени жайылтууда жана [[акылдуу өсүү]], архитектуралык салт жана [[классикалык архитектура]]нын дизайндарын өнүктүрүүгө көмөктөшүүдө.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnu.org/charter|title=Жаңы Урбанизмдин Хартиясы|work=cnu.org|date=2015-04-20|access-date=23 March 2014|archive-date=29 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629164755/http://www.cnu.org/charter|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Сулуу, гуманизм, өткөн менен келечек ортосундагы үзгүлтүксүздүк|url=http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|publisher=Traditional Architecture Group|access-date=23 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305215635/http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|archive-date=5 March 2018|url-status=dead|accessdate=2024-10-15|archivedate=2018-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305215635/http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html}}&lt;/ref&gt; Бул кыймылдар [[заманбап архитектура|глобалдык стандартташкан архитектурага]], ошондой эле жеке [[турак жай массивдери]]не жана [[шаар четиндеги жайылуу]]га каршы чыгууда.&lt;ref&gt;[http://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf Смарт-Өсүш маселеси: Жашоого ыңгайлуу коомдорду куруу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119170943/https://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf |date=19 November 2018 }}. Америкалык Архитекторлор Институту. 23 март 2014-ж. алынды.&lt;/ref&gt; Түз айнек дубалдар, заманбап шаардык жашоонун белгиси катары көптөгөн өлкөлөрдө, анын ичинде Нигерия сыяктуу өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө да пайда болгон, көбүнчө чет өлкөлөрдө окуган архитекторлордун таасири менен орто кылымдан бери колдонулуп келе жаткан эл аралык стилдер да көрсөтүлгөн.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://litcaf.com/architecture/|title=Архитектура|date=2016-02-10|work=Litcaf|access-date=2017-06-04|language=en-US|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119170946/https://litcaf.com/architecture/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Түрлөрү ==
[[Файл:Stourhead Pantheon.jpg|thumb|[[Стоурхед]] ([[Вилтшир]], Англия), [[Генри Хоар]] (1705–1785) тарабынан долбоорлонгон]]

=== Турак-жай архитектурасы ===
Турак-жай архитектурасы – бул колдонуучунун жашоо образына ылайыктап, ошол эле учурда [[курулуш кодекстерин]] жана [[зонирование]] мыйзамдарын сактаган функционалдык имараттарды долбоорлоо.

=== Коммерциялык архитектура ===
Коммерциялык архитектура – бул бизнес, мамлекеттик жана диний мекемелердин муктаждыктарын камсыз кылган коммерциялык имараттарды долбоорлоо.&lt;ref&gt;Скотт Зурн. (16-май, 2023). Коммерциялык архитектуранын түрлөрү жана ийгиликке жетүү жолдору. Level Engineering &amp; Inspection. https://www.levelengineering.com/architecture/commercial-architecture/.&lt;/ref&gt;

=== Өнөр жай архитектурасы ===
{{Негизги макала|Өнөр жай архитектурасы}}
Өнөр жай архитектурасы – бул атайын өнөр жай имараттарын долбоорлоо, ал эми негизги басым имараттын функциясын аткарып, ошол эле учурда мекемеде жумушчулар менен товарлардын коопсуз кыймылын камсыз кылууга багытталган.

=== Ландшафттык архитектура ===
{{Негизги макала|Ландшафттык архитектура}}
Ландшафттык архитектура – бул коомдук ачык мейкиндиктерди, белгилүү жерлерди жана курулуштарды долбоорлоп, экологиялык, социалдык жүрүм-турумга же эстетикалык натыйжаларга жетүү максатына багытталган дисциплина.&lt;ref&gt;[[Сэр Жеффри Желлико]], [[Сьюзан Желлико]], ''The Landscape of Man: Shaping the Environment from Prehistory to the Present Day.'' {{ISBN|978-0500274316}}.&lt;/ref&gt; Ландшафттык архитектура учурдагы социалдык, экологиялык жана топурактын шарттарын жана процесстерин системалуу түрдө изилдеп, каалаган натыйжага жетүү үчүн өзгөртүүлөрдү долбоорлоону камтыйт. Бул кесиптин көлөмүнө төмөнкүлөр кирет: [[ландшафттык дизайн]]; [[аймактык пландоо]]; [[бороон сууларын башкаруу]]; [[жаратылыш чөйрөсү|экологиялык чөйрөнү]] [[экологиялык калыбына келтирүү]]; [[парк]]тар жана эс алуу аймактарын пландоо; визуалдык ресурстарды башкаруу; [[жашыл инфраструктура]]ны пландоо жана камсыздоо; жеке [[менчик]] жана [[үй|жеке резиденциянын]] ландшафттык долбоорун түзүү. Ландшафттык архитектура тармагында иштеген адис [[ландшафттык архитектор]] деп аталат.

=== Интерьердик архитектура ===
{{Негизги макала|Интерьердик архитектура}}
[[Файл:Charles Rennie Mackintosh - Music Room 1901.jpg|thumb|left|Чарльз Ренни Маккинтош – Музыкалык бөлмө, 1901]]
Интерьердик архитектура — бул структуралык чек аралар менен түзүлгөн мейкиндикти жана ошол чек аралардын ичиндеги адамдын өз ара аракеттенүүсүн долбоорлоо. Бул баштапкы мейкиндиктин колдонуу планынын дизайны болушу мүмкүн, кийинчерээк анын максаты өзгөргөндүктөн кайра иштелип чыгат же имараттын кабыгын кайрадан пайдалануу үчүн кеңири өзгөртүлгөн дизайн болушу мүмкүн.&lt;ref name=&quot;intar.risd&quot;&gt;{{cite web|url=http://intar.risd.edu/|title=Interior Architecture|work=RISD Interior Architecture Graduate Department|access-date=28 February 2017|archive-date=30 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065634/https://interiorarchitecture.risd.edu/|url-status=live|accessdate=2024-10-15|archivedate=2022-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220730065634/https://interiorarchitecture.risd.edu/}}&lt;/ref&gt; Акыркысы көп учурда ресурстарды үнөмдөө максатында имараттарды кайрадан долбоорлоо аркылуу &quot;кайра иштетүү&quot; сыяктуу туруктуу архитектура практикаларынын бир бөлүгү болуп саналат. Интерьердик архитектура жалпы мейкиндик дизайны, форма жана анын иш-аракети менен байланышкан дизайн процесси катары белгилүү жана имараттардын ичиндеги мейкиндиктерди адамдын колдонушун эске алуу менен долбоорлоо болуп эсептелет.

=== Шаардык дизайн ===
{{Негизги макала|Шаардык дизайн}}
Шаардык дизайн — бул шаарлардын, шаарчалардын жана айылдардын физикалык өзгөчөлүктөрүн долбоорлоо жана түзүү процесси. Архитектурадан айырмаланып, ал өзүнчө имараттардын дизайнына басым жасайт, шаардык дизайн болсо имараттардын топторун, көчөлөрдү, коомдук жайларды, бүтүндөй райондорду жана шаардын бөлүктөрүн долбоорлоону камтыйт. Анын негизги максаты шаардык аймактарды функционалдуу, жагымдуу жана туруктуу кылуу.&lt;ref name=&quot;berkeley&quot;&gt;{{cite journal|url=https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|author=Boeing|title=LEED-ND and Livability Revisited|journal=Berkeley Planning Journal|date=2014|volume=27|pages=31–55|doi=10.5070/BP327120808|access-date=2015-04-15|display-authors=etal|doi-access=free|archive-date=4 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704184041/https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шаардык дизайн — бул бир нече курулуш тармактарынын элементтерин колдонгон көп тармактуу тармак, анын ичинде [[ландшафттык архитектура]], [[шаар пландаштыруу]], архитектура, [[жарандык инженерия]] жана [[муниципалдык инженерия]] кирет.&lt;ref&gt;Van Assche, K., Beunen, R., Duineveld, M., &amp; de Jong, H. (2013). [http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short &quot;Co-evolutions of planning and design: Risks and benefits of design perspectives in planning systems&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628061608/http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short |date=28 June 2013 }}. ''Planning Theory'', 12(2), 177–198.&lt;/ref&gt; Жакынкы убакта шаардык дизайндын өз алдынча кичи багыттары пайда болду, мисалы: стратегиялык шаардык дизайн, [[ландшафттык урбанизм]], [[суу сезгич шаардык дизайн]] жана [[туруктуу урбанизм]].

=== Башка архитектура түрлөрү ===
==== Деңиз архитектурасы ====
{{Негизги макала|Деңиз архитектурасы}}

[[Файл:Lines plan en.svg|thumb|left|upright=0.9|Кеменин формасын көрсөткөн схемалык план]]
Деңиз архитектурасы, же деңиз инженериясы – бул [[инженердик]] тармак, ал деңиз кемелерин жана курулмаларын долбоорлоо, куруу, тейлөө жана эксплуатациялоо процессине байланышкан инженердик иштерди камтыйт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|title=Careers in Naval Architecture|last=RINA|website=www.rina.org.uk|access-date=26 February 2017|archive-date=20 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020170147/https://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Biran, Adrian; (2003). ''Ship hydrostatics and stability'', [[Butterworth-Heinemann]]. {{ISBN|0-7506-4988-7}}.&lt;/ref&gt; Деңиз архитектурасы деңиз транспортунун өмүрүнүн бардык баскычтарында негизги жана колдонмо изилдөөлөрдү, долбоорлоо, иштеп чыгуу, баалоо жана эсептөөлөрдү жүргүзүүнү камтыйт. Кеменин алдын ала долбоорун түзүү, деталдуу долбоорлоо, [[Кеме куруу|куруу]], сыноо, эксплуатациялоо жана техникалык тейлөө, сууга түшүрүү жана [[Кургак док|кургак докто]] иштөө негизги иштер болуп саналат. Ошондой эле кемелерди кайра калыбына келтирүү, жаңылоо, оңдоо учурунда да долбоорлоо эсептөөлөрү жүргүзүлөт. Деңиз архитектурасы коопсуздук эрежелерин иштеп чыгуу жана авариялык контролдоо эрежелерин түзүү менен да байланыштуу.

==== Метафоралык &quot;архитектуралар&quot; ====
&quot;Архитектура&quot; термини көп учурда заманбап техникалар же абстракцияларды түзүүнүн ыкмалары үчүн метафора катары колдонулат. Бул төмөнкүлөрдү камтыйт:

[[Компьютер архитектурасы]] – бул [[компьютер системаларынын]] иштешин, уюштурулушун жана ишке ашырылышын сүрөттөгөн эрежелердин жана ыкмалардын жыйындысы. Мында [[программалык камсыздоо архитектурасы]], [[аппараттык камсыздоо архитектурасы]] жана [[тармактык архитектура]] сыяктуу өзгөчө аспектилер камтылган.
[[Бизнес архитектурасы]] – ишкананын стратегиялык максаттарын жана тактикалык талаптарын шайкеш келтирүү үчүн ишкана тууралуу жалпы түшүнүктү камсыз кылган &quot;ишкананын картасы&quot; катары аныкталат.&lt;ref name=&quot;OMG BAWG, Definition&quot;&gt;[[OMG Business Architecture Special Interest Group]] &quot;[http://www.omg.org/bawg/ What Is Business Architecture?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713063349/http://www.omg.org/bawg/|date=13 July 2017}}&quot; at ''bawg.omg.org,'' 2008 ([https://web.archive.org/web/20080429224109/http://bawg.omg.org/ archive.org]). Accessed 2015-04-03; Cited in: [[William M. Ulrich]], [[Philip Newcomb]] ''Information Systems Transformation: Architecture-Driven Modernization Case Studies.'' (2010), p. 4.&lt;/ref&gt; [[Ишкана архитектурасы]] дагы колдонулат.
[[Когнитивдик архитектура]] – адам акылынын түзүлүшүнө байланышкан теориялар.
[[Системалык архитектура]] – бул ар кандай түрдөгү системалардын [[түзүлүшүн]], [[иш-аракеттерин]] жана [[көрүнүш моделин]] аныктаган [[концептуалдык модель]].&lt;ref&gt;Hannu Jaakkola and Bernhard Thalheim. (2011) &quot;Architecture-driven modelling methodologies.&quot; In: ''Proceedings of the 2011 conference on Information Modelling and Knowledge Bases XXII''. Anneli Heimbürger et al. (eds). IOS Press. p. 98.&lt;/ref&gt;

==== Сейсмикалык архитектура ====
{{Негизги макала|Зилзала инженериясы}}
'Сейсмикалык архитектура' же 'жер титирөөгө туруктуу архитектура' термини биринчи жолу 1985-жылы Роберт Райтхерман тарабынан киргизилген.&lt;ref&gt;{{citation|last=Reitherman|first=Robert|title=Earthquake Engineering and Earthquake Architecture. Part of the AIA Workshop for Architects and Related Building Professionals on Designing for Earthquakes in the Western Mountain States|year=1985}}&lt;/ref&gt; &quot;Жер титирөөгө туруктуу архитектура&quot; термини жер титирөөгө туруктуулукту архитектуралык конфигурацияга, формасына же стилине байлоо менен аныкталган архитектуралык экспрессия деңгээлин сүрөттөө үчүн колдонулат. Ошондой эле, сейсмикалык дизайн ишке ашкан имараттарды сүрөттөө үчүн колдонулат. Бул жер титирөөгө дуушар болгон аймактарда курулуш долбоорлорунда жаңы эстетикалык ыкма катары каралышы мүмкүн.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Llunji|first=Mentor|title=Seismic Architecture – The architecture of earthquake resistant structures|year=2016|publisher=Msproject|isbn=978-9940979409}}&lt;/ref&gt; Архитектуралык конфигурациянын сейсмикалык принциптери ар кандай формаларга жана деңгээлдерге ээ болушу мүмкүн. Метапоралык колдонуулардан баштап, түздөн-түз сейсмикалык технологиянын таасири көрүнгөнгө чейин ар кандай формаларда физикалык көрүнүштөрү ар башкача болушу мүмкүн.&lt;ref&gt;{{cite conference|last=Charleson|first=Andrew|title=Towards An Earthquake Architecture |conference= 12th World Conference on Earthquake Engineering|year=2000}}&lt;/ref&gt;

== Ошондой эле караңыз ==
{{Портал|Архитектура}}

[[Архитектуралык инженерия]]
[[Архитектуралык технология]]
[[Убактылуу архитектура]]
[[Архитектура макалаларынын көрсөткүчү]]
[[BIM программалык камсыздоонун тизмеси]]
[[Архитектуранын схемасы]]
[[Архитектура философиясы]]
[[Тескери архитектура]]
[[Архитектуранын хронологиясы]]
[[Зонирование]]
[[Курулуш кодекси]]
[[Жарандык инженерия|Жарандык инженерия]]

== Колдонулган материалдар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Sister project links}}
{{Wikivoyage|Architecture}}

[http://www.worldarchitecture.org World Architecture Community]
[http://www.architecture.com Architecture.com], [[Royal Institute of British Architects|Британдык Архитекторлор Институту]] тарабынан жарыяланган
[https://web.archive.org/web/20091009095018/http://www.uia-architectes.org/texte/england/Menu-7/1-musees.html Архитектуралык борборлор жана дүйнөдөгү музейлер], [[International Union of Architects|UIA]] тарабынан берилген шилтемелер тизмеси
[https://www.aia.org/ Америкалык Архитекторлор Институту]
[https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ Архитектуралык терминдердин сөздүгү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828183015/https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ |date=28 August 2021 }}
[http://content.lib.washington.edu/buildingsweb/index.html Шаарлар жана имараттар базасы] – Вашингтон университетинин китепканасынан алынган ар кандай убакыт жана дүйнөнүн ар кайсы жерлеринде тартылган имараттардын санариптик сүрөттөрүн камтыган коллекция
[http://www.bbc.co.uk/programmes/p00548k0 &quot;Архитектура жана Күч&quot;], BBC Radio 4 менен Эдриан Тинисвуд, Жилиан Дарли жана Гэвин Стамп менен талкуу (''In Our Time'', 31-октябрь, 2002)
{{Design}}
{{Aesthetics}}
{{Branches of the visual arts}}
{{Authority control}}

[[Категория:Архитектура]]
[[Категория:Архитектуралык дизайн]]</text>
      <sha1>p2jgosppq7rfj8w9p9k6keefi2gxf1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4344</id>
    <revision>
      <id>649071</id>
      <parentid>639020</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tynchtyk Chorotegin</username>
        <id>1744</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ТҮРКСОЙ кошулду</comment>
      <origin>649071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122914" sha1="2p0c1qk6b9sq5kaatj514jkcqze6ll6" xml:space="preserve">{{Илимпоз
 |Ысымы                    = Тынчтыкбек Чоротегин
 |Расмий ысымы             = Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович&lt;br&gt;(Тынчтыкбек Чоротегин)
 |Сүрөт                    = Tynchtykbek_Chorotegin_18.7.2007.jpg
 |Туурасы                  = 200px
 |Сүрөттүн аталышы         = Профессор Тынчтыкбек Чоротегин. 18.7.2007.
 |Туулган жылы             = [[1959-жыл]] 28-[[Жалган куран|жалган куран айы]]
 |Туулган жери             = [[Он-Арча]] айылы, [[Нарын областы]]
 |Каза болгон жылы         = 
 |Каза болгон жери         = 
 |Жарандыгы                = {{Кыргызстан желеги}} [[Кыргызстан]]
 |Илимий чөйрөсү           = Тарых, Чыгыш таануу, Түркология, Жазма булактар, [[Кыргыз таануу]]
 |Иштеген жери             = Кыргыз Тарых Коомунун президенти, көз карандысыз публицист ([[«Азаттык» үналгысы|Азаттык үналгысы]] жана [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]])
 |Илимий даражасы          = [[тарых илимдеринин доктору]] (1998)
 |Илимий наамы             = [[профессор]] (2002)
 |Альма-матер              = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]]
 |Илимий жетекчиси         = [[Өзбекстан]] ИА профессору, тарых илимдеринин доктору [[Ахмедов Бөрү|Бөрү Ахмедов]]
 |Белгилүү окуучулары      = * тарыхчы жана жазуучу [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]]&lt;br/&gt;
* профессор, тарых илимдеринин доктору [[Каратаев, Олжобай|Олжобай Каратаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин доктору [[Кылычев, Акылбек Мукаевич|Акылбек Кылычев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Сырдыбаев, Туратбек|Туратбек Сырдыбаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Субакожоева, Чолпон Темирбековна|Чолпон Субакожоева]] &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Өмүрбек Жумадилович Алымкожоев &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Назгүл Качкынбаевна Рысмендеева &lt;br/&gt;
 |Белгилүү болгондугу      = 
 |Сыйлыктары               = *  {{Даңк медалы}}, 2011-жыл; &lt;br/&gt;
* ТүркСОЙдун Медиа тармагындагы [http://www.turksoy.org.tr/tr/haberler/turksoy_basin_odulleri_ve_mukan_tolebayev_yili_acilisi_gerceklestirildi-29-06-2013.html сыйлыгы], 2013-жыл. &lt;br/&gt;
* III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени (2016) &lt;br/&gt;
 |Кол тамгасы              = 
 |Кол тамгасынын туурасы   = 
 |Сайты                    = 
 }}{{Сноскалары жок}}
'''Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович''', ошондой эле '''Тынчтыкбек''' '''Чоротегин''' катары белгилүү&lt;ref&gt;[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/46831 Мамлекеттик сыйлыктар, ардактуу наамдар менен сыйланган адамдардын ээлери Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктарына ылайык көрсөтүлүшкөн]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www-old.knu.kg/ru/images/stories/2018/11_2018/10/hist/kaf_reg/chorotegin_ru.pdf chorotegin_ru.pdf]&lt;/ref&gt; — [[тарыхчы]], [[журналист]], [[публицист]]. [[Илимдин доктору|Тарых илимдеринин доктору]] (1998), [[профессор]] (2002). [[Кыргыз Тарых Коому|Кыргыз Тарых Коомунун]] президенти (2012-жылдын 11-февралынан), Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин профессору (2002-жылдан).

== Өмүр баяны ==

'''Бала чагы'''

1959-жылы 28-мартта [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районундагы [[Эчки-Башы]] (Он-Арча) кыштагында туулган.  Атасы - Кадырмамбет Чороев (1922-1975), энеси - Алия Кыдыраалы кызы (1924-2001). 

1966-1974-жылдары Эчки-Башы айылындагы &quot;Коммунизм&quot; орто мектебинде таалим алып, 8-классты бүтүргөн.


Анын биринчи мугалими - [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылындагы]] белгилүү педагог Өмүр Абдыкадыров болгон. 

Жетинчи класстан тартып чыгармалар жаза баштаган. Алгачкы юмордук жана сатиралык чыгармаларын 8-класста окуп жүргөндөн тартып жарыялай баштаган.

1974-76-жылдары [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын шаары|Нарын шаарындагы]] Токтогул атындагы орто мектепте окуп, аны күмүш медалы менен аяктаган. (Шаардык билим берүү мекемеси ага алтын медал ыйгарууну чечкен, бирок облустук билим берүү мекемеси облустук чектелүү квотага шилтеме кылып, анын баасын саал ылдыйкы тепкичке төмөндөтүп койгон).

'''Студенттик курак'''

1976-жылы Бишкектеги [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] тарых факультетине тапшырган.

Ага таалим берген илимпоздордун арасында Кыргыз Илимдер академиясынын мүчө-кабарчысы, тарых илиминин доктору [[Хасанов Анварбек|Анварбек Хасанов]], тарыхчы доценттер Мидил Жамгырчинов, [[Мамбеталиева, Какен|Какен Мамбеталиева]], [[Урстанбеков, Бейше|Бейше Урстанбеков]], Сейне (Ксения) Сырдыбаевна Искенова, Вольтраут Фрицовна Шелике, [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабеков]], [[Жакыпбеков, Жаныбек|Жаныбек Жакыпбеков]], Атыгай Арзыматов, Шакин Есенгараева, Ишенгүл Болжурова, [[Жумали Адилбаев]], Михаил Николаевич Федоров, философ Роза Отунбаева, ж.б. болгон. 

Студент чагында студенттик эмгек кошуундарына мүчө жана комиссар катары ар жылы жай мезгилинде катышкан. 

Университеттин &quot;Комсомолдук прожектор&quot; аталган орусча жана кыргызча сатиралык дубал гезитинин редактору болгон. Ар кыл чыгармачыл (адабий жана илимий) ийримдерге катышкан. 

4-курста окуп жаткан чагында ал кездеги илимий жетекчиси А.Хасановдун жолдомосу менен Өзбекстандын борбору Ташкен шаарына барып, 1898-жылкы Анжыян көтөрүлүшүнө тийешелүү орусиялык падышалык архив материалдарын иликтеген.

5-курста илимий темасын алмаштырып, доцент Мидил Жамгырчиновдун жетегинде орто кылымдардагы Кыргызстан тарыхы боюнча парсы булактарынын маалыматтарын (орусча котормосунда) иликтеп, атайын дипломдук иш жазган.

1981-жылы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган.

Оболу 5-курстун башында тарых факультетинин Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасына лаборант кызматында иштей баштаган, айрым төмөнкү курстарга семинар да өткөн. &lt;br&gt;

Ал эми жогорку билими тууралуу диплом алган соң, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] Элге билим берүү министрлигинин уруксатына ылайык, Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасында окутуучу болуп калтырылган. Кафедраны анын ошол кездеги илимий жетекчиси М.Б.Жамгырчинов башкарчу.  

'''Жаш окутуучу. Стажер. Аспирант'''

1981-83-жылдары КУУда эки жыл англис тилинин курсуна катышып, Чилинин социалист президенти Сальвадор Альенде тууралуу англисче монографияны эптеп-септеп орусчага которгон. Бул - анын [[Англис тили|англис тилин]] эркин баарлашууга чейинки деөгээлде үйрөнүүсүнө чоң өбөлгө болгон. 

1983-жылдын сентябрынан 1985-жылдын сентябрына чейин [[Ташкен|Ташкенде]] Өзбекстан Илимдер академиясынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда эки жылдык стажировкада окуп, араб жана түрк тилдерин үйрөндү, ара-чолодо өзбек жана уйгур тилдерин өздөштүрдү. 


1985-жылдын октябрынан 1988-жылдын декабрына чейин Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда үч жылдык күндүзгү [[аспирантура|аспирантурада]] окуган. 

Илимий жетекчиси - өзбекстандык чыгаан чыгыш таануучу, профессор (кийинчерээк академик) [[Ахмедов, Бөрү Ахмедович|Бөрү Ахмедов]] болгон. 

Аспирантура маалында [[Москва]] жана [[Ленинград]] шаарларына барып, ал жактардагы илимий китепканаларда иштеген. 

Ленинграддагы (азыркы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургдагы]]) Коомдук китепканадан чыгыш таануучу жана скандинав таануучу Омелян Прицактын &quot;Рустун келип чыгышы&quot; аттуу жарым-жартылай тыйуу салынган монографиясын окуп, советтик расмий тарыхнаамага карата кайчы пикири андан ары калыптанган. 

Аспирант кезинде Новосибирск, Бишкек (ал кездеги Фрунзе), Ташкен шаарларындагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. 

1986-жылдан тартып кыргыз тарыхы, Махмуд Кашгаринин мурасы, кыргыз тилинин көйгөйү ж.б. тууралуу макалаларды байма-бай кыргыз жана орус тилдеринде жарыялаган. 

Эмгектерине тыйуу салынган Молдо Кылыч, [[Арстанбек]], Молдо Нияз, Осмонаалы Сыдык уулу, Эшеналы Арабай уулу жана башка 1917-жылкы ыңкылапка чейин эле китептери чыккан жана чыгармалары кеңири таркаган даанышмандардын эмгектерин [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] кайра жарыялоо тууралуу ойлорун 1986-87-жылдардан тартып илимий жыйындарда ачык айтып, макалаларында орчун маселе катары козгогон. 

Ал [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] чыгыш таануу факультетин ачуу демилгесин 1988-жылы орусча мезгилдүү басма сөздө көтөрүп чыккан. 

Анын кыргыз тилин орус тилинен кем эмес колдонуу зарылдыгы тууралуу Москвадагы &quot;Правда&quot; гезитине 1988-жылы жолдогон макаласы цензуранын айынан жарык көргөн эмес. Бул макала кайра Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетине жиберилген. Бирок [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачевдун]] &quot;кайра куруулар&quot; доорунун илеби менен &quot;улутчул аспирантка&quot; каршы катаал чара көрүлбөй калган. 

1988-жылдын 14-декабрында Ташкен шаарында [[Өзбекстан]] ИАсынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. 

== Кыргызстандагы коомдук, саясий жана журналисттик ишмердиги ==
1988-жылдын этегинде [[Бишкек (шаар)|Бишкекке]] кайтып, 1989-жылдын январында КУУнун Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасынын башчысынын милдетин аткарып калды&lt;ref&gt;http://who.ca-news.org/people:16312&lt;/ref&gt;.   

1989-жылдын апрел-май айларында Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатын уюштуруу камылгаларын жетектейт. &lt;br&gt;Бул уюм ошол жылы 3-июнда Уюштуруу жыйынында расмий негизделген, Анын отуруму кыргыз тилинде өтүп, орусчага синхрондуу которулуп турган. (Котормочулар - алдыңкы студенттер [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]], Венера Койчиева жана Алмаз Кулматов болгон).

Жыйынга жазуучу-диссидент [[Сыдыкбеков Түгөлбай|Түгөлбай Сыдыкбеков]], кытайлык манасчы [[Жусуп Мамай]] келишип, батасын беришкен.

Ошол кездеги Кыргызстан Компартиясынын тымызын каршылыгы менен Т.Чоротегин [[Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты|Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын]] төрагасы болуп шайланбай калды, бирок уюмдун төрага орун басарларынын биринен болду. Негизинен, уюмду күндөлүк башкаруу ишин ал өзү аткарып келди. 

1989-жылдын жайында ал (профессор А.А.Чукубаев менен педагог адис Адыл Кожобаевдин калемдештиги астында) түзгөн Кыргызстандын жана кыргыздардын тарыхына жаңыча кароого багытталган долбоор советтик Кыргызстандын ошол кездеги Элге билим берүү министрлиги тарабынан колдоого алынып, сентябрда кыргыз жана орус тилдеринде бардык орто мектептер үчүн милдеттүү окуу программа долбоору катары жарыяланган. 

Ошол жылдын жай айларында айрым үй куруучу жаштардын бейөкмөт уюмдарынын жобосун түзүүгө кол кабыш кылган. 
 
1990-жылдын февраль айында Бишкектеги жаштардын уруксатсыз нааразылык жыйынында чыгып сүйлөгөн. 

Ошол жылы феврал-март айларында оппозициячыл жаштардын коммунисттик бийлик менен саясий талкууларын уюштуруу тобунун жетекчилерине болгон. 

[[Image:Azamat Altay and Tyntchtykbek Tchoroev_Prague_June 2003.jpg|260px|right|thumb|&quot;Азаттык үналгысынын&quot; туңгуч кызматкери жана мурдагы директору [[Азамат Алтай]] (1920-2006) &quot;Азаттыктын&quot; Прагадагы башкеңсесинде Тынчтыкбек Чоротегин (оңдо) менен. Прага шаары, Чехия. 2003-жылдын 6-июну.]]

1990-жылы май айындагы [[Кыргызстан Демократиялык Кыймылы]]нын (КДК) уюштуруучуларынын бири, анын уставынын долбоорун даярдаган. 1990-жылы октябрда жумурияттагы коммунисттик жетекчиликке каршы саясий ачкачылыкка катышкан. 

1991-жылдын апрелинен 1998-жылдын мартына чейин «Азаттык үналгысынын» Бишкектеги кабарчысы, алгачкы бюро башчысы.  

Окутуучулук жана илимпоздук иш-аракетин да уланта берген. 

1992-94-жылдары КУУнун Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасын башкарган. 

1994-1997-жылдары КУУнун күндүзгү докторантурасында окуган. Аны ийгиликтүү аяктап, 1998-жылы 10-апрелде Кыргыз Улуттук Илимдер академиясынын [[тарых институту|тарых институтунда]] доктордук диссертациясын жактаган&lt;ref&gt;Чороев (Чоротегин) Т.К.  Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-турк» эмгеги (1072— 1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары. — Адистик: 07.00.02 — Кыргызстан тарыхы: —  Тарых ил. доктору...  диссертация. —   Бишкек, 1998. — Кырг. Респ. УИА; Тарых институту. — 400 бет. — кол жазма. — (Автореферат - 48 бет). &lt;/ref&gt;. 

1998-жылдын апрелинен 2000-жылдын июлунун акырына чейин Лондондо [[Би-Би-Синин Кыргыз кызматы|Би-Би-Синин Кыргыз кызматынын]] продюсери болуп иштеген. 

[[Файл:Rémy Dor and Tyntchtykbek Tchoroev, the Sorbonne, Paris. 07.10.2003.jpg|thumb|left|Профессор Т.Чоротегин француз чыгыш таануучусу, профессор Реми Дор менен. Сорбонна унивыерситети, Париж шаары, Франция. 2003-жылдын 7-октябры.]]

2000-жылдын 25-июлунан 2011-жылдын 16-августуна чейин ал ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын - «Азаттык үналгысынын» Прагадагы башкеңсесинде иштеп келди. 

[[Файл:Usen-Asanov at Azattyk exhibition in Bishkek. 17 May 2007.jpg|thumbnail|right|Академик [[Асанов, Үсөн|Үсөн Асанов]], Кыргыз улуттук энциклопедиясынын Башкы редакциясынын жетекчиси, [[«Азаттык» үналгысы|&quot;Азаттык&quot; үналгысынын]] чыгармачыл жамаатынын китеп көргөзмөсүнүн ачылыш салтанатында сүйлөөдө. Кыргыз улуттук китепканасы, Бишкек шаары. 17.5.2007.]]

Бул убакыттын ичинде - 2003-жылдын 1-январынан тартып 2010-жылдын 30-сентябрына чейин Т.Чоротегин ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын директору болду. &lt;br&gt;
Ал 1995-жылы жайында, 1997-жылы ноябрда жана 2003-жылы июнда айтылуу Азамат Алтай менен жолуккан. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;  
Еийинчерээк ал маркум Азамат Алтайды эскерген жыйнакка редактор жана макала автору катары да салым кошкон. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

1998-жылдан 2006-жылга чейин ал жыл сайын [[Кыргыз Улуттук Университети|КУУда]] адистик сабак боюнча дарс окуп келди, калган жылдары ар кыл кыргызстандык университеттерде тарых жана журналистика жаатында ырааттуу жолугушуулар, семинарлар, талкуулар уюштуруп келди. 

Ушул тапта — ардагер, эркин изилдөөчү жана публицист.  

2012-жылдын февралынан — [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору (2019-жылы да бул ишти улантты). 

&quot;[[Кыргыз Тарых Коому]]&quot; эл аралык коомдук бирикмесинин президенти (2012-жылдын 11-февралында шайланды).  

[[Файл:Kaken Mambetalieva-75 Bishkek 19.05.2012.JPG|thumb|left|Этнограф К.Мамбеталиеванын 75 жылдык мааракесине арналган илимий жыйында. КУУ, Бишкек. 19.5.2012.]]

2012-жылдын 18-апрелинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Т. Чоротегинди КТРКнын Байкоочу Кеңешине мүчө кылып шайлады. 

2012-жылдын сентябрынан тартып Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинин Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору болуп эмгектенет. 

Ошол эле учурда, 2013-жылдын 1-сентябрынан тартып 2017-жылдын 4-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу Кыргызстан элдеринин тарыхый жана маданий мурастарынын “Мурас” Фондунун Башкармалыгынын Төрагасы кызматын аркалап турду. Андан соң бул кызматка кесиптеши жана үзөңгүлөшү [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Кыяс Молдокасымов]] келди.

Ал YouTube интернет барагындагы өз баракчасына бир катар оригиналдуу даректүү тасмаларын жарыялаган&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/channel/UCcvXo8-_r59P2rYOX-15KzA  Т.Чоротегиндин баракчасы. &lt;/ref&gt;.   &lt;br&gt;

=== Үй-бүлөсү ===
[[Файл:Nurgul Dyikanalieva and Tyntchtykbek Tchoroev in Sanji, China. 03.08.2009..JPG|thumb|right|Т.Чоротегин жубайы Нургүл Дыйканалиева менен Санжи (Шенцзи) шаарында.  ШУАР, Кытай. 2009-жылдын 3-августу.]]

Алгачкы жубайы – маркум [[Дыйканалиева, Нургүл Эсенкуловна|Нургүл Дыйканалиева]] (13.02.1957-17.09.2012) эле. 

Алар 1982-жылы апрел айынын соңку күнү [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районуна караштуу [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылында]] мусулманча никеге туруп үйлөнүшкөн, ошол жылдын 15-майында [[Бишкек шаары|Бишкек шаарында]] расмий никелик каттоодон өтүшкөн. Нургүл 2012-жылдын 16-сентябрында капысынан дуушар болгон жалпы инсульт кеселинин айынан он сааттай эс учун толук жоготуп, 17-сентябрга караган таңга маал Бишкектеги Кыргыз улуттук госпиталында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан. 

Ал андан соң 2013-жылдын 9-ноябрында [[Ботобекова, Айшат Токтоназаровна|Айшат Ботобекова]] менен баш кошту. Айшаттын кесиби - тилчи. Ал - филология илимдеринин кандидаты, кыргыздын ымдоо-жаңсоо аркылуу маалымат берүү системасын алгачкы болуп иликтеген адис. 

Бир уулу (Алмаз), төрт кызы (Бегимай, Каныкей, Канышай, Айдина) бар. Уулу Алмаз Улуу Британиянын борборундагы Лондон Экономика Мектебинин магистрдигин эл аралык мамилелер адисти боюнча аяктаган. Кызы Бегимай Австриянын Виенер Нойштадт шаарындагы университеттин магистрдигин каржы адисти боюнча аяктаган. Каныкей - студент. Канышай менен Айдина орто мектепте окуйт.

Жалпы 8 бир тууганы бар: ата-энесинин тун уулу –  [[Жумамүдүн Кадырмамбетов|Жумамүдүн Кадырмамбет]] (15.02.1946 -- 31.08.2024), эжеси Гуля Кадырмамбетова (24.10.1951), үчүнчү - агасы [[Кубанычбек Чороев]] (10.11.1954 -- 06.12.2019), төртүнчүсү -  Тынчтыкбек (28.03.1959) өзү, бешинчиси - иниси [[Чороев, Бакытбек Кадырмамбетович|Бакытбек Чороев]] (04.02.1962), алтынчысы - карындашы Гүлмира Чороева (04.02.1964), жетинчиси - карындашы Нуржан Чороева (16.12.1968), сегизинчиси - кенже иниси Нурлан Чороев (10.05.1971). &lt;br&gt;

== Илимий жана педагогдук чыгармачылыгы  ==
[[Файл:Ali Emiri beyiti T.Chorotegin 22.i.2012.jpg|thumb|left|Т.Чоротегин Стамбул шаарында маркум [[Али Эмири|Али Эмиринин]] бейитинин жанында. Түркия, 22.1.2012.]]

Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде [[Махмуд Кашгари|Махмуд Кашгаринин]] өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]” (1990) китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору. &lt;br&gt;[[Кыргызстан]], [[Казакстан]], Өзбекстан, [[Орусия]], Түркия, [[АКШ]], Британия, Франция, Германия, Чехия жана Франциядагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. Түштүк Сибирде (Эне-Сай, Алтайды), Монголияда, Казакстанда, Волга боюнда, Өзбекстандын Жизак, Самарканд аймактарында, Түркияда, Кытайда (анын ичинде Ички Монголияда жана Шинжан Уйгур автоном районунда) ж.б. жерлерде саякатта болгон. 

Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган. 

Айрым англис тилиндеги эмгектерди (Хайек, МакНейл&lt;ref&gt;Макнейл У. Г.  Батыштын башаты. I китеп.: Адамзат отмушуно кылчаюу / У. Г.  Макнейл; Котор. Т. Чоротегин, А. Койчиев, Т. Абдиев. - Бишкек: &quot;Кыргызстан-Сорос&quot; фонду, 2002. - 388 с.  1000 экз.&lt;/ref&gt;) кыргыз тилине которуп жарыялаган. [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] анын илимий жетекчилигинде тарых илими тармагында эки доктордук иш, жети кандидаттык иш жакталган. 

Т.Чоротегин 1989-жылдан бери жүздөгөн эл аралык жана жергиликтүү илимий жыйындарды, талкууларды, тегерек үстөл жана башка форматтардагы илимий шеринелерди уюштуруп келет. Алардын бири - АлтайМУ (Орусия), КУУ, КР УИАсы ж.б. шериктер 2018-жылдан тартып ырааттуу уюштуруп келе жаткан &quot;Кең АлтаЙ&quot; илимий долбоорунун илимий жыйындары жана симпозиумдары болуп саналышат. &lt;br&gt;

Ал уюштурууга жандуу катышкан илимий жыйындардын бири - тарыхчы Муратбек Кожобековдун 60 жылдыгына арналган 2018-жылы 23-ноябрда өткөн жыйын болду&lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/29616261.html&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;
Ал 2014-2025-жылдары  кыргызстандык, казакстандык, өзбекстандык, кытайлык, түркиялык,  орусиялык, германиялык, мажарстандык ж.б. илимпоздор менен биргелешип, жалпы алтай таануу, түрк тарыхы, кыргыз таануу, манас таануу жана кыргыз тарыхы жаатындагы бир катар эл аралык илимий жыйындарды уюштурууга жана баяндамасын окуп катышкан. &lt;br&gt;

2022-2024-жылдары баш кеңсеси Улан-Батор шаарында жайгашкан жана ЮНЕСКОнун колдоосу астында иштеп жаткан &quot;Көчмөндөр цивилизациясын изилдөө боюнча эл аралык институттун&quot; Академиялык кеңешинин мүчөсү болуп келет. &lt;br&gt;

Ал 2020-жылдан бери Өзбекстандын Анжыян мамлекеттик университетиндеги тарых илимдери боюнча диссертациялык кеңештин мүчөсү.&lt;br&gt;
Казакстандагы 7 томдук &quot;Казакстан тарыхы&quot; аттуу жаңы академиялык басылманын орто кылымдарга арналган томуна макала автору катары катышууда. &lt;br&gt;
&quot;Жалпы түрк тарыхы&quot; боюнча эл аралык окуу китебин даярдоодогу редакциялык отурумдарга Кыргызстандын өкүлү катары 1993-1995-жылдары жана 2014-2023-жылдары ырааттуу катышты. &lt;br&gt;
Ал Азербайжандын &quot;Баку шаарында чыгып жаткан &quot;Махмуд Кашгарлы&quot; илимий журналынын редакциялык кеңешине мүчө. &lt;br&gt; 

== Сыйлыктары жана наамдары ==

Кыргыз Республикасынын III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени менен сыйланган  (31-декабрь, 2016)&lt;ref&gt;https://nagrada.srs.kg/site/person/46035&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf |accessdate=2017-01-25 |archivedate=2020-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007070945/http://president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf }}&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;

Кыргыз Республикасынын [[Даңк медалы|&quot;Даңк&quot; медалы]] менен сыйланган (Кыргызстан, 30-август, 2011). &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/24312609.html&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;

Кыргызстан Жаштар Уюмунун илим тармагындагы сыйлыгынын лауреаты (Кыргызстан, 1992). &lt;br&gt;

Өзбекстандын Ташкен облусунун илим тармагындагы жаштар сыйлыгынын ээси (Өзбекстан, 1989). &lt;br&gt;

Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык академиянын анык мүчөсү (Кыргызстан, 1994), &lt;br&gt;

Кыргызстан Тарыхчылар Коомунун сыйлыгынын ээси (Кыргызстан, 1995). &lt;br&gt;

“Кыргыз Республикасынын Билим берүүсүнүн мыктысы (отличниги)” төш белгиси менен сыйланган (Кыргызстан, 2003). &lt;br&gt;

Мамлекеттик тил боюнча комиссиянын сыйлыгына татыган (Кыргызстан, 2012). &lt;br&gt;

ТүркСОЙ уюмунун медиа тармагындагы эл аралык сыйлыгына татыган (Түркия, 2013). &lt;br&gt;

И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ), С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинин (НарынМУ) жана Талас мамлекеттик университетинин (ТалМУ) ардактуу профессору (2019). &lt;br&gt;
Жусуп Баласагын атындагы КУУнун ардактуу доктору (2024).  &lt;br&gt;

== Айрым китептери жана китепчелери ==
* Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу. Махмуд Кашгари Барсканинин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги   түрк элдеринин тарыхы боюнча көөнөргүс булак: Илимий басылыш / Редколлегия:  К. С. Молдокасымов (төрага), ж.б.; илимий редакторлор профессор Т. Өмүрбеков, доцент К. С. Молдокасымов. – Бишкек: “Турар”  басмасы,  2017. -  376 б., сүрөт, карта. [https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples]https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples  –  “Мурас” фонду.   [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси.  - ISBN 978-9967-15-701-9.   https://new.bizdin.kg/media/books/Chorotegin_Tynchtykbek_Kashgari_Barsqani_Diwan_940_Turar_basmasy.pdf 

* Чороев Т.К. Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы». — Фpунзе: Кыpгызстан, 1990. — 92 б. 

* Чоротегин Т.К. Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии домонгольского времени: По мусульманским источникам IX-XIII вв.  Бишкек: Фонд &quot;Сорос-Кыргызстан&quot;, 1995. - 208 с. (Научный редактор Б.А.Ахмедов). - URL: https://www.academia.edu/123620167/Migration_Processes_in_Central_Asia_From_the_Middle_of_the_Eighth_to_Early_Tenth_Century_and_Their_Consequences &lt;br&gt; 

* Чоротегин Т.К. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын “Дивану лугати-т-турк” сөз жыйнагы: (1072-1077). Жооптуу редактор Өмүркул Караев. – Бишкек: Кыргызстан, 1997. – 169 бет, сүрөт, карта.   -  (ISBN 5-655-01222-7). &lt;ref&gt;https://base.patent.kg/avtor_search.php?action=search_list&amp;id_avtor=669&lt;/ref&gt; 

* Чоротегин Т.К., [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Молдокасымов К.С.]] Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

* [[Урстанбеков, Бейше|Урстанбеков Б.У.]], Чороев Т.К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

* Тургуналы Т., Асаналиев К., Керимбаев М., Чоротегин Т. Кыргыз Жумуриятынын Конституциясынын долбоору: Альтернативдик долбоор. Проект Конституции Республики Кыргызстан: Альтернативный проект. – Бишкек, 1992. – (Авторы: Т.Тургуналы, К.Асаналиев, М.Керимбаев, Т.Чоротегин. На кыргызском и русском языках).

* Ала-Тоонун Батыштагы бүркүтү: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдык мааракесине) / Редактору Кубат Чекиров; рецензенти Арслан Капай уулу Койчиев; сүрөтчүсү Асан Турсункулов. -  Бишкек: &quot;Гүлчынар&quot; басмасы, 2010. - 60 бет, сүрөттөр. - (&quot;Азаттык&quot; үналгысы).    ISBN 978-9967-409-87-3. -  https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine &lt;br&gt;  

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.Асанов. – Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. – 544 с., илл. - ISBN 5-89750-142-4.

* Өмүрбектегин Т.Н., Чоротегин Т.К.  Түндүк Кыргызстандын Орусияга каратылышы. - Бишкек: &quot;Учкун&quot; концерни, 1992. - 24 бет. - (Кыргызстан Жаш Тарыхчылар Жамааты. &quot;Кыргыз таануучунун китеп текчесине&quot;).  

* Перелистывая книги ученого, изобретателя, педагога, энциклопедиста: К 80-летию академика У.А.Асанова / Составители И.А.Ашымов, Т.К.Чоротегин, А.З.Жуманазарова, Г.У.Асанова. - Бишкек, 2013. - 376 стр., илл. -  ISBN 978-9967-14-114-8.

* [[Халлы, Худайберди]]; Чоротегин, Тынчтыкбек. Өмүр – аккан суу: Нургүл Эсенкул кызы Дыйканалиеванын элесине арналат: Эссе, макалалар, эскерүүлөр, термелер / Жооптуу редактор, баш сөз жазган, эскерүүлөр топтомун, тиркемени, сүрөттөрдү даярдаган жана түркмөнчө тексттен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 204, XII б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-02-932-3. &lt;br&gt;

== Айрым окуу китептери жана окуу куралдары ==
'''1. Кыргыз тилиндеги окуу куралдары''' 
*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. IX к. башына чейин): Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби: Кайра иштелип, толукталып 2-басылышы. — Бишкек: «Билим-компьютер», 2008. — 176 б. — ISBN 978-9967-426-43-6

* Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыз Тарыхы: IX - XVIII кк.: Жалпы билим берүүчү орто мектептердин 7 - класстар үчүн окуу китеби / Жооптуу ред. проф. Т.Кененсариев, М.Иманкулов. – Оңдолуп, толукталган 3-басылыш.   Бишкек: Кыргыз Билим берүү академиясынын “Окуу китеби” басма борбору, 2017. – 192 б., сүрөт, карта.    Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги. – Окуу басылма. – ISBN 978-9967-31-644-7. – “Имак Офсет” ЖЧК басмаканасында басылды. – Көлөмү 12,0 басма табак. 

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. VII к. башына чейин): Башталгыч курс: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1997. — 156 б. 

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (VII к. башы — XVIII к. аягы): Экинчи бөлүк: Орто мектептин 7-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 128 б. 

* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]], Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (XIX к. башы — 1917-ж.): III бөлүк: Орто мектептин 8-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 196 б. 

* Өмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын жаңы доордогу тарыхы: (XVII - XX кк. башы): Орто мектептердин окуучулары үчүн кошумча сынак окуу куралы / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басмасы, 1995. — 187 б. - ISBN 5-655-01032-1.  

* Чоротегин Т., Осмонов Ө., Өмүрбеков Т., Нурунбетов Б.  Байыркы дүйнө тарыхы: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби. - Бишкек: &quot;Шам&quot; басмасы, 2005. - 256 б., карталар. -  ISBN 9967-10-228-4.  

* Жалпы билим берүүчү орто мектептердин гуманитардык багыттагы 5-11-класстары үчүн программалар: Тарых / Авторлор: А.И.Идинов (жетекчиси), Т.Н.Өмүрбеков, К.С.Молдокасымов, М.Иманкулов, Л.Марченко, Т.К.Чоротегин.  - Бишкек: Технология, 1997. - 116 бет.  

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] тарыхы: 1989-1990-окуу жылынын VIII (VII), ХI (Х) класстар үчүн Кыргыз ССРинин тарыхынын курсун тематикалык пландаштыруу // Мугалимдер газетасы. - 1989. - 1-сентябрь.  

'''2. Орус тилиндеги окуу куралдары''' 

* Омурбеков Т. Н., Чоротегин Т. К.  История Кыргызстана (XIX в.). 8 класс: Учебник для общеобразоват. орг. с рус. яз. обучения / Отв.ред. к.и.н. К. С. Молдокасымов. — 2-е изд., исправ., доп. — Б.: Arcus, 2020. — 176 с., ил., карты. – ISBN 978-9967-31-203-6. 

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (История кыргызов и Кыргызстана с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Учебник для 6 кл. средних школ. - Переработ. 2-е изд. - Бишкек: Билим-компьютер, 2012. – 176 стр., илл., карты. – ISBN 978-9967-452-65-7. 

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н., Марченко Л.Ю. История кыргызов и Кыргызстана (с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Нач. курс: Учебник для 6 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова, Ж.Алымкулова. Спец.ред. М.Иманкулов. – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 152 стр., илл., карты. – ISBN 9967-415-41-X.  

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (IX-XVIII вв.): Учебник для 7 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова. Спец.ред. О.Осмонов.  – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 184 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

*  Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. История Кыргызстана (XIX в. – 1917 г.): Учебник для 8 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: М.А.Нуртумова. Спец.ред. О.Осмонов.   – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 192 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

* Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. Учебники по истории кыргызов и Кыргызстана для 6-8 классов средних школ (Бишкек, 1996 – 2020). (в нескольких изданиях; в соавторстве с профессором Т.Н.Омурбековым). 

* Чоротегин Т.К. Краткий курс по изучению арабской графики современных кыргызов КНР: (Учебное пособие для студентов-историков) / Отв. ред. проф. Т.Н.Омурбеков. - Бишкек: Кыргыз. нац. университет, 2002. - 22 с. - ISBN 9967-403-49-7. 

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. Тематическое планирование по истории Киргизской ССР для VIII (VII) –ХI (Х) классов средней школы на 1989-1990 учебный год. // Учитель Киргизстана. - 1989. – 8-сентября.  

'''3. Өзбек тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қадимги Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII бошларигача): Бошлангич курс: Ўрта мактабларнинг 6-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Иномжон Бахритдинов, Тоҳиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 1998 (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 120 бет (сахифа). 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII асри боши – XVIII аср охири): Иккинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 7-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тохиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 168 б.  – Иккинчи нашридан таржима. Дарсликни узбек тилига Д. Ҳамедова таржима қилди. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, С.Х.Холтураев. – Бишкек, 2004. – 184 б. – ISBN 9967-411-47-3.     

* Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К.  Қиргизистон тарихи: (XVIII аср охири – 1917 йил): Учинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 8-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тахиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). – 244 бет.  -  Қайта ишланиб, тулдирилган иккинчи нашридан таржима / Ўзбек тилига Равшанбек Акбаров таржима қилган. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, О.Х.Худайбердиев. – Ўш-Бишкек, 2004. – 176 б. – ISBN 9967-411-46-5.

== Айрым илимий жана илимий-жамаагаттык макалалары  ==
'''Кирилл арибинде (ар кыл тилдерде)''' 


* Чоротегин (Чороев) Т. К., Алымкожоев О. Дж.  Юлий Геккер: Жизнь мыслителя и педагога, оборванная в годы сталинских чисток. // Universum Humanitarium. – № 1 (2021).  – Новосибирск.  – С. 116–132. – ISSN 2499-9997 (Print)  –     doi.org/10.25205/2499-9997-2021-1-116-132  –    URL:   https://univhum.elpub.ru/jour/article/view/33 
* Чоротегин Т.К. Профессор Ю Тайшань об этнографических сведениях о древних кыргызах, отраженных в труде «Мy тяныцзы чуань» // “Mahmud Kaşğarlı” Beynəlxalq elmi jurnalı. Bakı, 2023. Cilt 1, No. 2. S. 76–86.  - URL: https://www.kashgarli.az/images/kashgarli_PDF_1/Tin%C3%A7tikbek%20%C3%87oroteqin%20.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Несколько слов о кыргызском войноведе Нарынбеке Алымкулове (1958–2022) // Известия НАН Кыргызской Республики. – 2025. – № 8. – С. 75–85. – URL: https://ilim.uia.gov.kg/index.php/main/article/view/1073/1097 &lt;br&gt;
  
* Чоротегин Т.К. Атлах салгылашуусунун тарыхый орду: дин жаатындагы айрым ашыкча баа берүүлөргө сын көз караш // Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin, Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. –– Б. 117–129. ISBN: 978-605-2334-12-6. URL: https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Александр Бернштам и не отпразднованный 1100-летний юбилей эпоса «Манас» //  Вестник КНУ им.Ж.Баласагына: Гуманитарные науки. - Специальный выпуск: Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 80-летию КНУ им.Ж.Баласагына «ПРЕПОДАВАНИЕ МАНАСОВЕДЕНИЯ В ВУЗАХ КР: ПРОБЛЕМЫ, ПОИСК И РЕШЕНИЕ». Кыргызско-Китайский Институт (7 декабря 2012 г.). Ж.Баласагын атындагы КУУнун 80-жылдык мааракесине арналган “МАНАСТААНУУ” КУРСУНУН КРнын ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДА ОКУТУЛУШУ: ПРОБЛЕМАЛАР, ИЗДЕНҮҮЛӨР ЖАНА ЧЕЧИМДЕР” аттуу Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары. Кыргыз-Кытай Институту (7-декабрь, 2012-ж.) --  Бишкек: КНУ, 2012. – 465 с.  - Мында:   С. 76--80.    -   Булак: http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707031917/http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf |date=2022-07-07 }}&lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Бээжиндеги бараандуу манас таануучу // [[Жуматурду уулу, Адыл|Жуматурду, Адыл]]. Оозеки адабияттын теориясы жана манасчылык өнөр (Кытай кыргыздарынын материалдарынын негизинде). Түзүүчү – [[Субакожоева Чолпон Темирбековна|Ч.Субакожоева]]; жооптуу редакторлор: проф. [[Толобек Абдырахманов|Т.А.Абдырахманов]], проф. Т.К.Чоротегин. –– Бишкек, 2020. –– 414 б. – ISBN 978-9967-04-890-4. – Б. 24–34. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Неустанный археолог, историк-кыргызовед и его предки: Штрихи к биографии Ю.С.Худякова и его предков (К 70-летию профессора Юлия Сергеевича Худякова) // [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.  - ISBN  978-9967-15-702-6.  - С. 3-30. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башаты: Байыркы доор жана орто кылымдардын эрте мезгили // 1-эл аралык байыртадан бүгүнкүгө чейинки кыргыз-түрк мамилелери симпозиуму докладдары (3-5-май 2013, Бурса) / Китепти басмага даярдаган жана редактору проф., д-р [[Жумакунова, Гүлзура|Гүлзура Жумакунова]]. – Бурса: Улудаг университети басмаканасы, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – ISBN 978-975-6149-84-3. – XXIV+466 бет. – Улудаг университети жарыялары. – Мында: Б. 173–189.
* Чоротегин Т.К. Актан Тыныбек уулу жана 1916-жылкы Ички Теңир-Тоодогу элдик көтөрүлүш // Үркүн-100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.С.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. – Бишкек: “Турар” басмасы, 2017. – Б. 179–197. – ISBN 978-9967-15-689-0.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. &quot;Манас&quot; дастаны жана Борбордук Азиядагы көөнө жазма маданият // Тил, адабият жана искусство маселелери: Илимий журнал. - № 1. Атайын чыгарылыш. &quot;Манастан&quot; Чыңгыз Айтматовго карай: Проблемалар жана көз караштар&quot;: Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары: (Бишкек, 15-январь, 2016). - Бишкек, 2016. - Б. 3-8. - Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы. Гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмү. Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту. - ISBN 1694-6316.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Историография пост-советского Кыргызстана // Түрк Евразиясындагы жалпылык жана өзгөчөлүк: Түрктөрдүн заманбап жалпы жана чөлкөмдүк тарыхынын методологиясынын көйгөйлөрү: Эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары жана башка макалалар / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – С. 287-304. - ISBN 978-9967-12-525-5. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Караханийлер доорундагы түрктөрдүн спорт оюндары тууралуу // Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары – Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları / Tүзгөндөр: А. Мокеев, Ф. Унан, О. Каратаев, О. Йорулмаз, Ж. Алымбаев, Ж. Буйар. – Б.: 2015. – 272 б. - ISBN 978-9967-27-844-8. – Кыргыз-Түрк «Манас» университети. - Б.  241-246.
* Чороев Тынчтыкбек. К изучению исторических традиций в местной историографии: (На примере трудов [[Осмонаалы Сыдыков|Осмоналы Сыдык уулу]]) // Исторические чтения: Тезисы докл. и сообщений науч. конф., посвящ. 75-летию член-корр. АН Кирг.ССР проф. Анварбека Хасанова. –– Фрунзе: КирГУ, 1989. –– С.41-43.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Жусуп Мамайдын жылдыздык нуру // Жусуп Мамай: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 272 + XII б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN -  978-9967-12-394-6. – Б. 7-10. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К.  Тарыхчы Муратбек Кожобеков тууралуу азыноолак сөз // Кожобеков, М. Ч. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - Б. 182-185.  - ISBN 978-9967-02-942-2. &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т.К. Тагдырлаш коңшубуз – Кытай (Сапар жыйынтыгы)  // Шанхай КызматташтыкУюмунун өнүгүү тарыхынын маселелерин комплекстүү изилдөө: ЖОЖ студенттери үчүн кошумча окуу куралы. – Бишкек: “MaxPrint” басмаканасы, 2014. - 124 б. , сүрөт. - ISBN 978-9967-02-990-2. – Б. 100-119. &lt;br&gt;
* Махмуд Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы» // Ала-Тоо. — 1988. — № 4. — Б. 112—125. (Ушул эле макала: Кыpгыздаp / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек, 1991. — Т.2. — Б. 428—459). &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Вклад ученых немецкого происхождения в кыргызоведение // Известия вузов Кыргызстана. –– Бишкек: Общественное объединение &quot;Общественная академия ученых Кыргызской Республики&quot;, 2016. –– № 11-1. –– С. 124-127. –– ISSN: 1694-7681. –– URL:  https://elibrary.ru/item.asp?id=27184842  &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т. К.  Профессор [[Караев, Өмүркул|Өмүркул Караевдин]] байсалдуу жолу  // Ала-Тоо. - Кыргыз жазуучуларынын ай сайын чыга турган адабий журналы. - Бишкек: Турар, 2015. - № 12. - Б. 98-105. - ISSN 1694-6383.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Об истоках кыргызской государственности // Эхо событий. — 1995. — 27 января — 2 февраля. — С. 2.  &lt;br&gt;

* Тенгиp-Тоо (Пpитяньшанье) как pегион этногенезиса кыpгызского наpода // Кыpгызы: Этногенетич. и этнокульт. пpоцессы в дpевности и сpедневековье в Центpальной Азии: Матеpиалы Междунаp. науч. конф., посящ. 1000-летию эпоса «Манас». 22—24 сент. 1994 г.,  г.Бишкек. — Бишкек: Кыpгызстан, 1996. — С. 204—209. &lt;br&gt;
* Чороев Т.К.  Зарыктырган эмгек // Сыдыков О. “Мухтасар тарих Кыргызиа”, “Тарих кыргыз Шадманиа” / Жооптуу ред. М.Ч.Кожобеков. – Бишкек: Турар, 2014. – 320 б. - ISBN – 978-9967-15-344-8. – Б. 170-177. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Мемлүктөр доорундагы Алдыңкы Азия менен Түндүк Африкадагы  түрк таануу жөнүндө // Билим жана тарбия. - Кыргыз-Кувейт университетинин илимий-педагогикалык журналы. – Бишкек. - 2003. - № 1. – Б. 50-52. – ISBN 9967-21-497-9. &lt;br&gt;
* О роли арабографических источников в изучении этнической истории тюркских народов Центральной Азии  IX — начала XIII вв. // Из истории и археологии древнего Тянь-Шаня / Отв. ред. К.И.Ташбаева, Д.Ф.Винник. — Бишкек: Илим, 1995. — 210—217. &lt;br&gt;

* «Диван лугат ат-туpк» Махмуда Кашгаpи как источник по истоpии тюpкоязычных наpодов Сpедней и Центpальной Азии //  Оpиенталистика в Киpгизии / Отв. ред. М.Я.Сушанло. — Фpунзе: Илим, 1987. — С. 12—26. &lt;br&gt;

* Кыргызы в Сибири и просторах Азии // Древние памятники Северной Азии и их охранные раскопки: Сб. науч. трудов. — Новосибирск, 1988. — С. 143-146. (АН СССР; Сибирское отделение; Ин-т истории, филологии и философии). &lt;br&gt;

* Начало настраивало на открытие или как надо изучать письменную культуру // Комсомолец Киргизии. — 1988. — 14 октября. — С. 5. &lt;br&gt;

* Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги (1072—1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары: Тарых илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын алууга талаптанып жазылган дисс. авторефераты. — Бишкек: Кыргыз Респ. УИАсынын Тарых институту, 1998. — 48 б.  &lt;br&gt;

* Улуу казна уpпактаpга: Махмуд Кашгаpинин муpасы жөнүндө сөз // Кыpгызстан маданияты. — 1986. — 27-маpт. — Б. 10—11.  &lt;br&gt;

* Махмуд Кашгаринин “Диваны” менен “Манастагы” эпостук окуялардын мейкиндиги // “Манас” эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурасы: (“Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата өткөрүлгөн Эл аралык симпозиумдун тезистери). 27-28-август 1995-ж. – Бишкек: Кыргызстан, 1995. - Б.37.   &lt;br&gt;

* Чоротегин Т. Фу-йу кыргыздары // Заман Кыргызстан. - 1997. - 8-август.  &lt;br&gt;

* Жазма маданият жана дастан // Кыргыз руху – “Манас”: Адабий изилдөөлөр. табылгалар, эскерүүлөр / Түзгөндөр К.Эдилбаев, Э.Кылычев – Бишкек, 1995. (“Ала Тоо” журналы; Мамл. “Мурас” ишкер долбоору). – 246-249-беттер.   &lt;br&gt;

* О месте Оша в тюркском мире // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 41-49.   &lt;br&gt;

* Образование и наука: Часть первая // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 131-138.   &lt;br&gt;

* Зарыктырган эмгек: (Осмоналы Сыдык уулунун эмгеги жөнүндө) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 61—67.  &lt;br&gt;

*  Махмуд Кашгари жана анын “Түркий тилдер сөз жыйнагы” // Ала-Тоо. - 1988. – № 4. - Б. 112-125.  &lt;br&gt;

*  Көтөрүлүш улуттукпу, элдикпи? // Кыргызстан маданияты. – 1991. – 2-май.  &lt;br&gt;

* Кытайлык кыргыз тарыхчысынын чыгармачылыгы: (Анвар Байтурдун «Кыргыз тарыхы лексийаларына» жандырмак) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 294—305. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыскача түшүндүрмө сөздүк // ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. – Б. 146–148. &lt;br&gt;
*  Чороев Т.К., Урстанбеков Б.У.  Основные этапы распространения ислама в Киргизстане в VII-ХIV вв. // Вопросы истории материальной и духовной культуры Киргизстана: Сб. науч. ст. / Отв.ред. А.А. Асанканов. - Фрунзе: КирГУ, 1987. – С. 28-44.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Очерки истории кыргызов и Кыргызстана: (С древнейших времен до конца XVIII века) //  Кыргызы: 14-ти томник. 11-й том. Источники, история, этнография, культура, фольклор / Составители: Кенеш Жусупов, Каныбек Иманалиев; редакторы Темир Асанов, Рыскул Жолдошов. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – ISBN 978-9967-13-792-9. – С. 157-195. &lt;br&gt; 

* Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К.  Киргизская Советская Социалистическая Республика // Ежегодник БСЭ. 1990. – Москва: Сов. Энцикл., 1990. - Вып 34. - С. 124-128. &lt;br&gt;

* Об изучении наследия Юсуфа Баласагуни и Махмуда Кашгари (ХI век) // Сб. статей и методич. рекомендаций по истории Киргизской ССР для учителей общеобразовательных школ и проф.-техн. училищ. - Фрунзе. - 1990. - Ч.1. - С. 1-7.  &lt;br&gt;

* О некотоpых споpных названиях Баласагуна X—XII вв. // Ономастика Узбекистана: Матеpиалы научно-теоpетич. конфеpенции, посвященной 70-летию Великой Октябpьской социалистической pеволюции (Гулистан, 27—29 мая 1987 г.). — Ташкент: Ўкитувчи, 1987. — С. 43—44.  &lt;br&gt;

* Проблема далеко не частная: О реформе алфавита и об открытии востфака в КГУ // Советская Киргизия. - 1988. - 8-сентября.  &lt;br&gt;

* О роли ассоциации молодых историков в пропаганде исторических знаний среди студентов // Роль учебного науч.-производст. комплекса (УНКП) “Педвуз - школа” в подготовке будущего учителя: (Тез. докл. Респ.науч.-метод. конф., 19-20 апр. 1990 г.) – Фрунзе: КЖПИ, 1990. – Часть1. - С.28-30.  &lt;br&gt;

* Фрунзеби? Бишкекпи? Жаш тарыхчылар аныкташат // Ленинчил жаш. – 1990. – 30-июнь.  &lt;br&gt; 

* Шаакерим жана анын мурасы // Кыргызстан маданияты. – 1990. – 20-декабрь. &lt;br&gt; 

* Топонимические данные Махмуда Кашгари (XI в.) и миграция тюрков раннего средневековья // Проблемы истории и культуры народов Средней Азии и стран Зарубежного Востока. – Ташкент: Фан, 1991. - С.107-144.  &lt;br&gt; 

* “Та’рих” Мубарак-шаха Мерверруди как источник по истории тюркских народов Средней и Центральной Азии // Гуманитарные науки в Сибири. – Серия филол. – Новосибирск, 1994. - №4. - С. 75-77.  &lt;br&gt;

*  Чэкайэмо на вас Бишкеку! // Нуска. – 1995. - № 3. – Октябрь. – Б. 3. &lt;br&gt;  

* Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии середины IX — начала XIII вв. по арабоязычным и персоязычным источникам IX—XIII вв. — Спец. 07.00.03. — Всеобщая история. — Автореф. дисс. ... канд. ист. наук. — Ташкент, 1988. — 19 с. (Институт востоковедения АН Узбекистана).  &lt;br&gt;

* Этноним «кыpгыз» по данным Махмуда Кашгаpи // Вопpосы этнической истоpии киpгизского наpода / Отв. ред. О.К.Караев, И.Б.Молдобаев. — Фрунзе: Илим, 1989. — С. 113-121.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т. Элеттен Евразияга жол: Түркиядагы туңгуч кыргыз профессору [[Гүлзура Жумакунова|Гүлзура Жумакун кызы]] // Tanrı Dağlarının Anadolu’daki İlk Profesör Kızı Gülzura Cumakunova / Editörler Abdrasul İsakov, Güldana Murzakulova Editör Yardımcıları Aysel Baytok, Nazgül Kadyrova. Ankara, Bengü, 2018. – 1.Baskı. – 274 s. – ISBN 978-605-9148-82-5. – Bengü Yayınları: 186. Kırgız Edebiyatı: 19. – Б. 59–70. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К., Садырова З.Т. Караханидский поэт и мыслитель Жусуп Баласагын и его эпоха //  Turkic Studies Journal. 2025. № 1. – С. 108–129. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2025-1-108-12  -- URL:    https://tsj.enu.kz/index.php/new/article/view/587/235 &lt;br&gt;

'''Латын арибинде (ар кыл тилдерде)''' &lt;br&gt;

*  Historiography of Post-Soviet Kyrgyzstan, in: International Journal for Middle East Studies, 2002, Vol. 34, p. 351-374 (USA); (2002 Cambridge Un-ty Press 0020-7438/02 )  &lt;br&gt;

*  The Kyrgyz Republic, in: The Turks (English language edition) / Edited by Hasan Celal Güzel, C. Cem Oguz, and Osman Karatay Published by Yeni Tu&quot;rkiye Research &amp; Publishing Center. Ankara, 2002. Hard cover, 6 volumes, 6000 pages, ISBN 975-6782-55-2. (this chapter is in the 6th vol.).    http://www.unesco.org/culture/asia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512051520/http://www.unesco.org/culture/asia/ |date=2017-05-12 }} &lt;br&gt;

*  ‘The Kyrgyz’; in: The History of Civilisations of Central Asia, Vol. 5, Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century /Editors: Ch. Adle and Irfan Habib. Co-editor: Karl M. Baipakov. – UNESCO Publishing. Multiple History Series. Paris. 2003. - Chapter 4, p. 109 – 125. (ISBN 92-3-103876-1)  URL: http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001302/130205e.pdf    &lt;br&gt;
* Chorotegin T. A New Book On Törökul Aitmatov, His Life Journey And His Era: Tarïxtïn Aktay Baraktarï [The Blank Pages Of History]: By Roza Törökulovna Aitmatova. Edited By T. Shaydullaeva And N. Jeenalieva. - Bishkek: Uchkun, 2013. 216 Pages. (In Kyrgyz). // Journal of Central and Inner Asian Dialogue. Volume 2, Issue No. 1, Winter 2015.  - Print ISSN: 2330-6602. Online ISSN: 2330-6610. – Pp. 78-82.    URL: https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202094704/https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf |date=2017-02-02 }} &lt;br&gt;

* Kirgizistan’da Milli Bagimsizlik Icin Mucadele Tarihinden: (1916-1991) // Turk Yurdu, Eylul, No 85, Ankara, 1994. - S. 30-32. &lt;br&gt;

*  Mahmud Kaşgarinin «Divanının» orto kılımadarda cana cañı doordo maalım boluşu tuuraluu //  Dil Dergisi. — Ankara. — 1995. — No 27. — S. 33-37. — (TÖMER). &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut //  İpekyolu. —  İstanbul. — 1995. — Eylül. — Sayı 21. — S. 62-64. &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut’un Divan’ı ve Manas Destanında Dogu Turklerinin Savaşları // Bozkırdan Bagımsızlıga Manas / Hazırlayan Prof. E. Gursoy-Naskalı. — Ankara: Turk Dil Kurumu, 1995. — S. 160-164. &lt;br&gt;

* Neue Curricula und Lehrbücher zur Geschichte Kyrgyzstans // Berliner Osteuropa Info: Informationsdienst des Osteuropa-Instituts der Freien Universität Berlin. — Berlin, 1997. — Nr. 9 / Juli. — S. 23. &lt;br&gt; 
* Çorotegin Tınçtıkbek. Kırgız Devletinin Oluşumu: Eski Çağ Ve Erken Orta Çağ // I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Kırgız Türk İlişkileri Sempozyumu Bildirileri (3–5 Mayıs 2013 Bursa) / Kitabı yayına hazırlayan ve editçrü Prof. Dr. Gülzura Cumakunova. – Bursa, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – T.C. Uludağ Üniversitesi Yayınları. – 1. Baskı. –– XXII+428 s. – ISBN 978-975-6149-83-6. – S. 61–76.  &lt;br&gt;
* Çorotegin, Tınçtıkbek. Kırgızlar // Yeni Türkiye Dergisi. Ankara: YTSAM, 2023. – Ocak – Şubat 2023. Yıl 29. No. 129. ISSN 1300-4174. S. 37–48. &lt;br&gt;
* Chorotegin (Tchoroev), Tyntchtykbek. Migration Processes in Central Asia From the Middle of the Eighth to Early Tenth Century and Their Consequences // Heritage and Identity in the Turkic World: Contemporary Scholarship in Memory of Ilse Laude-Cirtautas (1926–2019) / Edited by: Alva Robinson, Kağan Arık, Elmira Köchümkulova and Jonathan North Washington. – Berlin: De Gruyter, 2023. – pp. 45–62. – Volume 33 in the series Studien zur Sprache, Geschichte und Kultur der Turkvölker. – https://doi.org/10.1515/9783110720228. – eBook Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110720228. Hardcover Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110719925. &lt;br&gt;

== Котормочулук иш-аракети ==
* Кеннеди Жон Фицжералд. Каармандык өрнөктөрү / Англис тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. — Б.: Аркус, 2020. — 288 бет. –– (&quot;Өмүрү өрнөк инсандар&quot; түрмөгү). –– ISBN 978-9967-9213-4-4. &lt;br&gt;
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян. / Англ. котор. Т. Чоротегин; «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду. – Б.: Аркус бас., 2016. – 240 б., сүрөт. – («Өмүрү өрнөк инсандар» түрмөгү).    ISBN 978–9967–27–953–7. (M. K. Gandhi. An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth. – Translation from English into Kyrgyz by T. Chorotegin.) – Китептик (вертикалдык) вариант. 
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өз өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян / Англисчеден которгон Тынчтыкбек Чоротегин; котормонун ред. Т.Абдиев; адабий ред. Ж.Жапиев. – Бишкек: Аркус басмасы, 2016. – 168 бет, сүрөт. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду.   ISBN 978–9967–27–953-7.  (2000 нуска). – Альбомдук (горизонталдык) вариант. 
* Маомао. Менин атам Дэн Сяопин “маданий ыңкылап” жылдарында / Которгондор Абибилла Пазылов, Тынчтыкбек Чоротегин, Эсенбай Нурушев. – Бишкек, 2015 – 592 б., сүрөт. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” ЭКФ. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. -  ISBN  - 978-9967-27-745-8. – (Маомао. Мой отец Дэн Сяопин в годы &quot;культурной революции&quot;). - Мындагы 182-391-беттердеги текстти Т.Чоротегин орус тилинен кыргызчага которду.&lt;br&gt;
* Хайек Ф.А. Жазмыштуу текебердүүлүк: Социализмдин каталары / Англис тилинен кыргызчага которгон Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. - 268 бет. – (Hayek F.A.  The Fatal Conceit: The Errors of Socialism. The Kyrgyz translation by T.Chorotegin.) -  ISBN 9967-11-025-2.  &lt;br&gt;

* Лү Хоубин. Идеологиялык өнүгүү. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 6-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 160 б. – ISBN 978-9967-9275-8-2. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 6. Ideological Development, by Liu Houbin; Translated by Dan Xianmei. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Чен Юй, Пу Пиң. Дипломатия жана эл аралык мамилелер. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 10-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 216 б. – ISBN 978-9967-9275-7-5. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 10. Diplomacy and Foreign Relations, by Chen Yue and Pu Ping; Translated by Niu Yunping. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Кашгари Махмуд ибн Хусейин. Түркий тилдер сөз жыйнагы / Араб тилинен кыргызчалаган Т.Чороев (Чоротегин) // Байыркы орток түрк адабияты: Байыркы доор жана орто кылымдар мезгили: Хрестоматия / Түзгөн Ж.Шериев. – Бишкек: Шам, 1996. – 85-101-беттер.   &lt;br&gt;

* Макнейл Уильям Г. Батыштын башаты. Адамзат өтмүшүнө кылчаюу. 3 китептен турган басылма.  / Которгондор Т.Чоротегин, [[[[Койчиев, Арслан Капай уулу|А.Койчиев]]]], Т.Абдиев. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2002. – 1-китеп. – 388 бет.  – ISBN 9967-11-133-X. – 2-китеп. – 388 бет. -    ISBN 9967-11-134-8. (William H. McNeill. The Rise of the West: A History of the Human Community: With a retrospective essay.) &lt;br&gt;

* Бутанаев В.Я. “Кыргыз” дареги Саян-Алтай элдеринде (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987. – № 1. – 1 январь. &lt;br&gt;

* Худяков Ю.С. Енисей кыргыздары жана илим (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987.- 16 - июль. &lt;br&gt;

* Жусуп Мамай. Семетей: (Үзүндү) / (Араб графикасынан оодарма) // Нарын правдасы. - 1988. – 13-январь. &lt;br&gt;

*  Жамал Карши. Мулкахат ас-сурах (Алгы сөз жана кыргызча котормо) // Кыргызстан маданияты. - 1989. - 4-май.  &lt;br&gt; 

*  Айрым Чыгыш (мусулман) даректеринен үзүндүлөр // Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе, 1990. - Б. 275-283. &lt;br&gt;

== Т.Чоротегин редакциялаган эмгектер  ==
* Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin , Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. – 406 s. – Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) Yayınları No: 34. – https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf &lt;br&gt;
* [[Акунов, Аалыбек]]. Кыргызстан эгемендик доорунда (1991–2021) / Жооптуу ред. проф. Т.К.Чоротегин. – 2-бас, тол. ж-а оңд. – Бишкек, “Калем” басмасы, 2021. – 1040 бет, жадыбал., сүрөт., карталар. – ISBN 978-9967-9308-7-2. &lt;br&gt;
* ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. &lt;br&gt;
* [[Төлөбек Абдырахманов|Абдырахманов, Төлөбек]]; Абдалиева, Гүлзада. Эркиндик, теңдик, эгемендүүлүк күрөштөрү жана Үркүндөр: Биринчи китеп / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: ЖИ “Сарыбаев Т.Т.” басмаканасы, 2016. – 364 б., сүрөт. – ISBN 978-9967-04-759-4. – И.Арабаев атындагы КМУ).&lt;br&gt;
* Жаркын элеси өчпөйт: Тарыхчы жана педагог [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабековдун]](1948––1991) 70 жылдыгына: (Макалалар топтому) / Жооптуу редакторТ.К.Чоротегин. –– Бишкек: “Турар” басмасы, 2019. –– 300+xvi  б., сүрөт. –– КР Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду.  –– “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. –– Жусуп Баласагын атындагы КУУ. –– И.Арабаев атындагы КМУ. –– КРУИАсынын Тарых, археология жана этнология институту. – “Тарых жана мурас”түрмөгү.    --    ISBN  978-9967-15-959-4. &lt;br&gt;
* Арноо. Arnoo. ارنوو :Көрүнүктүү кыргыз таануучу, профессор Юлий Сергеевич Худяковдун 70 жылдыгына арналган илимий жыйнак / Редколлегия: К.С.Молдокасымов (төрага); жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: «Турар» басмасы, 2017. – 188 бет, сүрөт. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – «Тарых жана мурас» түрмөгү.  [Rus: Посвящение (Арноо): Научный сборник, посвященный 70-летнему юбилею видного кыргызоведа, профессора Юлия Сергеевича Худякова / Редколлегия: [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К.С.Молдокасымов]] (председатель), и др.; отв. ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Изд-во «Турар», 2017. – 188 с., илл. – Общ. Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – МОО «Кыргыз Тарых Коому».  – Серия “История и наследие”.]   [En: The Dedication (Arnoo): A Festshrift devoted to the 70th anniversary of Professor Yuliy Khudiakov, the prominent expert on the Kyrgyz study / Editorial Board: Kyias Moldokasymov, (Chairman), etc.; Edited by Prof. Tynchtykbek Chorotegin. – Bishkek: The Turar Printing House, 2017. - 188 p., ill. – The &quot;Muras&quot; Public Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The Kyrgyz History Society international public accosiation. - The History and Heritage Series. – ISBN 978-9967-15-703-3.]   &lt;br&gt;
* Рысмендеева Н.К. Кыргыз элинин чүкө оюндары (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Б.: МакПринт, 2016. – 176 б.

* Үркүн — 100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. — Бишкек: Турар, 2017. — 408 б.+48 б. сүрөт. — ISBN 978-9967-15-689-0. — [[«Азаттык» үналгысы]]. &lt;br&gt;
* [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.   ISBN  978-9967-15-702-6. &lt;br&gt;
* Жекшеев, Жыпар. Атуулдук ар-намыс ойгонгондо: Макалалар, эскерүүлөр / Түзгөн Венера Сагындык кызы; жооптуу ред. проф. Т.Чоротегин. - Бишкек: Турар, 2021. - 588 б., 0,25 б.т. тиркеме, түстүү сүрөт. -- &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. --  ISBN 978-9967-35-031-1. &lt;br&gt;
* 1916-2016: Улуттук боштондук көтөрүлүштүн жана Улуу Үркүндүн өчпөс тарыхы: Борбордук Азиядагы жана Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары: 2016-жылдын 21-октябры. Бишкек шаары / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 416 + iv бет, сүрөт, карта. ––  “Тарых жана маданият жылын” даярдоо жана өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. - КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - КР УИАсы. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – Кыргыз Респ. Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-967-12-616-9. &lt;br&gt;

* Улуттук боштондук көтөрүлүшкө жана Улуу Үркүнгө 100 жыл: Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган илимий-методологиялык жалпылама / Редколлегия: Т.К.Чоротегин (төрага), Т.А.Абдырахманов, ж.б.; жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов, М.Иманкулов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 144 бет, сүрөт, карта. –– КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-9967-04-748-5. &lt;br&gt;
* Доор жаңырткан элдик ыңкылаптар: 2005-жылдын 24мартында жана 2010-жылдын 7-апрелинде Кыргызстанда жүзөгө ашкан элдик ыңкылаптардын мааракелерине арналган жыйнак / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), З. Ж. Эргешов, ж.б. – Экинчи, толукталган басылыш. - Бишкек: КРПжӨ ИБнын алдындагы “Типография” мамл. ишк., 2015. – 302 + XVI б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү].  - ISBN     978-9967-12-475-2. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай жана кыргыз элинин манасчылык салты: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын (1918-2014) элесине арналган Үчүнчү эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жалал-Абат мамлекеттик университети. 22-24.05.2016. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 396+iv б., сүрөт. – “Тарых жана маданият жылын” өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. – Жалал-Абат мамлекеттик университети. – Жалал-Абат Экономика жана ишкердик университети. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү.   ISBN 978-9967-12-567-4. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай (1918-2014): Дастанда калган өмүр: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасы тууралуу илимий баяндамалардын ж-а макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б.; “Мурас” фонду. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 232+iv б., сүрөт. - – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN – 978-9967-12-486-8. &lt;br&gt;
* [[Жусуп Мамай]]: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын  чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана  макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), А. Эркебаев, ж.б. – Б.: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 514 б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас”  түрмөгү.]. - ISBN  978-9967-12-394-6.  &lt;br&gt; 
* Жусуп Мамай жана түрк калктарынын эпостору: Кыргыз Республикасынын Баатыры, манасчы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасына арналган IV эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети. Бишкек шаары, 14.04.2017. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. — Бишкек: MaxPrint басмасы, 2017. — 470+ii  б., сүрөт. — Жусуп Баласагын атындагы КУУ. — “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. — Шинжаң “Манас” изилдөө борбору. — “Мурас” фонду. — “Тарых жана мурас” түрмөгү.  — ISBN 978-9967-32-227-1. &lt;br&gt; 

* Искак Асан уулу Полот хан: Азаттык жана мамлекеттүүлүк: 2015-жылдын 17-апрелинде Баткен мамлекеттик университетинин Кызыл-Кыя гуманитардык-педагогикалык институтунда өтө турган жумурияттык илимий-тажрыйбалык жыйындын баяндамалары жана башка макалалар / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), Э. Сариева, ж. б.; илимий редакторлор профессор [[Кененсариев, Ташманбет|Т. Кененсариев]] жана доцент [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К. С. Молдокасымов]]. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 296 + ii б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - ISBN  -  978-9967-12-477-6.  &lt;br&gt;

* Кыргыздын туңгуч чыгыш таануучусу, профессор Өмүркул Караевге (1930-2002) 85 жыл: (Макалалар топтому) / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+iv  б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN – 978-9967-12-514-8. &lt;br&gt;
* Эсеналиева,  Гүлжамал Өмүракуновна.  Өмүркул Караев – кыргыз элинин жана түрктөрдүн тарыхынын чыгаан изилдөөчүсү: (Профессор Өмүркул Караевдин (1930-2002) 85 жылдыгына карата) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Оңдолуп, кошумчаланган монография. -  Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+ii б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN   978-9967-12-515-5. &lt;br&gt;

* &quot;Кыргызстан&quot; Демократиялык Кыймылы: Эгемендик менен демократия үчүн күрөштүн башаты: Кыргызстандагы демократиялык кыймылдын карлыгачы - КДКнын 25 жылдыгына арналган макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), академик А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 166 б., сүрөт. – “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-487-5. &lt;br&gt;
* Кыргызстан жана Борбордук Азия - баарлашуунун мейкиндиги: Этностор аралык мамилелерди бекемдөөнүн өтмүшү, учуру жана келечеги:  Кыргыз Республикасынын УИАсынын мүчө кабарчысы, тарых илимдеринин доктору, профессор Абылабек Асанкановдун 60 жылдыгына арналган Кыргызстандын этнологдору менен антропологдорунун II Конгрессинин (Бишкек шаары, 2015-жылдын 4-апрели) баяндамалары жана илимий макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), С.К.Алымкулова, ж.б.; жооптуу редактор А.Р.Бикбулатова, илимий редактор Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 488 б., сүрөт. - “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-474-5.&lt;br&gt;
 
* Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б.; Жооптуу редактор:  Т. К. Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 494 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN - 978-9967-12-424-0.   
*  Кара уулу Ө. Көөнө түрктөр тарыхы: (Студенттер үчүн дарстар) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Учкун, 1994. – 64.б.  &lt;br&gt;
*  [[Худяков, Юлий Сергеевич|Худяков Ю.С.]] Кыргызы на просторах Азии Отв. ред. Т.К.Чоротегин. – 2-е, исправленное изд. – Бишкек, 1995. – 232 с., илл., карты.  &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Каратаев Олжобай]]. Кыргыздардын этномаданий байланыштарынын тарыхынан. – Бишкек: “Бийиктик” басмасы, 2003. – 262 бет. – ISBN 9967-21-512-7.  &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Национально-территориальное размежевание в Ферганской долине (1924-1927 гг.) / Отв.ред. Т.К.Чороев (Чоротегин). – Бишкек: Учкун, 2001. – 120 с.   &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Осмонаалы Сыдык уулу жана анын “Тарыхтары” / Ред.: А.Мокеев, Т.К.Чоpоев. — Бишкек, 1992. — 46 б. &lt;br&gt;
* [[Кылычев, Акылбек Мукаевич]]. XIV-XV кылымдардагы Теңир-Тоо жана ага чектеш аймактардын тарыхы (Шараф ад-Дин Али Йездинин “Зафар-наме” асарынын маалыматтары боюнча) / Илимий редакторлору профессор Т.К.Чороев (Чоротегин), профессор Д.Ю.Юсупова, доцент Э.М.Кылычев. – Бишкек: “Либертос”, 2004. – 216 бет. -   ISBN 9967-22-190-9. &lt;br&gt;
* [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Кожобеков, Муратбек Чалакеевич]]. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 188 б., карта, сүрөттөр. - “Тарых жана мурас” түрмөгү [Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратына караштуу Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарын иликтөө боюнча “Мурас” кору; “Кыргыз Тарых Коому” ЭКБ.] - ISBN 978-9967-02-942-2.
*  Кыргызстандын эң байыркы мезгилдерден XIX кылымдын соңуна чейинки тарыхы: Ү.Чотонов ж.б. авторлор коллективи; Которгон С.Олжобаев, Ө.Караев; Илимий ред. Ө.Караев, Т.Чоротегин. – Бишкек, 1998. – 344 б.   &lt;br&gt;
*  Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов  / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. – ISBN 9967-11-083-X. &lt;ref&gt;Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. –   URL:   &lt;nowiki&gt;https://st-1.akipress.org/st_bilimlib/9/4c64c489b02923d5f21699d5c5fe20a8a0949b46.pdf&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt; &lt;br&gt; 
* Азамат Алтай (1920-2006): Азаттык менен демократиянын жарчысы: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдыгына арналган жыйнак) / Башкы редактору, кириш сөзүнүн автору Т.К.Чоротегин. Эскерүүлөрдүн редакторлору: В.Сагындык кызы Жуматаева, С.Жумагулов, К.Чекиров, Т.Чоротегин. Рецензент А.Капай уулу Койчиев. – Бишкек: Интерполиграф, 2010. – 320 бет, сүрөттөр. -    ISBN 978-9967-26-039-9. &lt;br&gt;
* [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович]]. Кыргыздардын теги, таралуу ареалы, этностук-маданий алакалары / Жооптуу редакторлор Тынчтыкбек Чоротегин, Памирбек Казыбаев. - Бишкек, 2013. -   290 б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-27-070-1. - (Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университетинин басылмалары. № 174. Окуу китептер тизмеси. № 47.) &lt;br&gt;
* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]] Эл башылар, эрендер жана эл тарыхы: (Тарыхий очерктер). - Бишкек: Макспринт, 2014. - 228 бет. - &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. - ISBN 978-9967-12-386-1. Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. &lt;br&gt;
*  [[Ботояров, Камбаралы|Ботояров Камбаралы]].[http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/koonorgus_muras_botoyarov.pdf  Көөнөргүс мурас / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Айбек, 1996. ISBN 5-8355-0893-Х]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   &lt;br&gt;
*  Менин сүрөттүү сөздүгүм: Англисче-кыргызча / Түзгөн Шейла Пембертон; Кыргызчалаган Таалай Абдиев; Редактору Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Кыргызстан – Сорос” фонду, 1997. – 72 б., сүрөт.  &lt;br&gt;
* Рысмендеева, Назгүл. Кыргыз элинин чүкө оюндары: (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. Бишкек: Кыргыз жер, 2016. – 176 б., сүрөт. – &quot;Мурас&quot; фонду. – &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot; ЭКБсы. – ISBN 978-9967-12-532-2.

*  Менин биринчи англисче-кыргызча сөздүгүм  / Түзгөн Эвелин Гоулдсмит; Кыргызчалаган М.Асаналиев; Редактору Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. – 164 б.; сүрөт.   &lt;br&gt;
* Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Муратбек Кожобековдун]] 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КМУ, Бишкек, 23.11.2018) / Илимий редакторлор Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2018. – 378+ii  б., сүрөт.  – И.Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.   – ISBN 978-9967-12-767-8.  (Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 60летнему юбилею ученого Муратбека Кожобекова, исследующего историю Кыргызского каганата на Енисее: (КГУ, Бишкек, 23 ноября 2018 г.) / Науч. ред. Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: Изд-во MaxPrint, 2018. – 378+iiс., илл. – Кыргыз. гос. ун-т им. И.Арабаева. – Международное общественное объединение «КыргызТарых Коому». – Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – Серия “История и наследие”.    The Proceedings of the international scientific conference devoted to the 60th anniversary of Dr. Muratbek Kojobekov, the scholar who studies the history of the Kyrgyz Khaganate in the Yenissei basin: (KSU, Bishkek, 23 November 2018) / Edited by T. Chorotegin, O.K.Karatayev. – Bishkek: MaxPrint Printing House, 2018. – 378+ii p., ill. – The Kyrgyz State University named after I.Arabayev. – The Kyrgyz History Society International Public Association. – The Muras Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The History and Heritage Series. )      &lt;br&gt;
* Акунов, Аалыбек, Темирбекова Асель. Кыргызстан в эпоху независимости (1991–2022): Книга I: Формирование новой политической системы: синдром авторитаризма./ Отв. ред. проф. Т.К.Чоротегин, – Бишкек: ИД “Калем”, 2023. – 534 стр, табл., фотографии, карты. – ISBN 978–9967–9–9. &lt;br&gt;

== Ал жана анын жашаган доору тууралуу адабият ==
* Тарыхчы жана публицист Тынчтыкбек Чоротегиндин (Чороевдин) 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз таануу маселелери: Байыркы доордон азыркы мезгилге чейин” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КУУ, Бишкек, 04.10.2019) / Илимий редактор К.С.Молдокасымов. – Бишкек: Турар басмасы, 2019. – 552+iv б., сүрөт. –– Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. –– Кыргыз Республикасынын УИАсынын Б.Жамгырчинов атындагы Тарых, археология жана этнография институту. –– Ж. Баласагын атындагы КУУ. – И. Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. -  ISBN 978-9967-15-949-5.  &lt;br&gt;

* Айтматов академиясынын академиктери / Жыйнакты түзгөн Дилдебек Андашев; Жооптуу редактору Четин Жумагулов. Китепти каржылаган Темирбек Асанбеков. – Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 2011. – 104 бет, сүрөттөр. – (Мында: 96-бетте). – ISBN 978-9967-14-087-5.  &lt;br&gt;

* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кыргызская наука в лицах. - Бишкек: Главная редакция Кыргызской энциклопедии, 2002. = Стр. 499. (Asanov U.A., Jumanazarova A.Z., Chorotegin T. Kyrgyzskaya nauka v litsakh (The Kyrgyz Science In Faces). - Bishkek, Main Editorial Board of the Kyrgyz Encyclopedy, 2002. P. 499.) - ISBN 5-89750-142-4.

* Кыргыз тарыхы: Энциклопедия / Жооптуу редактор А.Асанканов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2003. – 464 б.: сүрөт. – ISBN 5-89750-150-5. – (Мында: 421-бетте). 

* Gundula Salk. Die Sanjira Des Togolok Moldo (1860–1942). Wiesbaden. Harrassowitz Verlag. 2009. - S. 2-3. - ISBN 978-3-447-06161-2 &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Karatayev, Olcobay]]; Yılmaz, Mehmet Serhat; Yakuboğlu, Cevdet.  “Dîvânu Lugâti't-Türk” Adlı Eserin Tamamlanmasının 940. Yıldönümü: Şarkiyatçı, Tarihçi, Antropolog Prof. Dr. Tınçtıkbek K. Çorotegin’in Araştırmaları (940th Anniversary of the Completion of “Dîvânu Lugâti'tTürk”: Researches of Orientalist, Historian,  Anthropologist Prof. Dr.  Tınçtıkbek K. Çorotegin) // Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi. - Kastamonu Üniversitesi, 2017. - Volume 1 (2). pp. 89 - 99. - ISSN 2564-6583.  &lt;br&gt;
* Садыкова, Шарифа.  Сыдыков Осмоналы: (Туулган күнүнүн 130 жылдыгына карата). - Бишкек, 2008. - 84 бет. (Мында:  12-13-бетте).  - ISBN 978-9967-24-873-1.  &lt;br&gt;

* Мамбеталиев, Сулайман. Баян: Тарыхый-адабий жыйнак / Жыйнакты түзгөн жана баш редактору Гүлмира Мамбеталиева. Китепти каржылаган Аскар Мааткабыл уулу Салымбеков. – Бишкек, 2008. – 282 бет, сүрөттөр. – (Мында: Б. 135.)  – ISBN 978-9967-25-256-1.  &lt;br&gt;
* Kirgistan. Historia – społeczeństwo – polityka / Tadeusz Bodio (red.), Aalybek Akunov et. – Warszawa, 2004. Dom Wydawniczy ELIPSA. – 896 s., faks., mapy, rys., tab.   Uniwersytet Warszawski. Instytut Nauk Politycznych.. - Współczesna Azja Centralna; Współczesna Azja Centralna. – ISBN 8371515316 9788371515316. - [Кыргызстан: Тарых, коом, саясат / Проф. Т. Бодио менен проф. А.Акуновдун редакторлугу астында. - Варшава, 2004. - 896 б.]  &lt;br&gt;

== Сүрөт баян ==
&lt;gallery&gt;
Midil Jamgyrchinov at the Muras Foundation, Bishkek, Kyrgyzstan. 01 Dec 2014.JPG|thumb|Т.Чоротегиндин КМУдагы дипломдук ишинин жетекчиси - Мидил Бегималиевич Жамгырчинов, тарых илимдеринин кандидаты, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун доценти. Бештин айынын 1и, 2014-жыл.
Nurgul Dyikanalieva Prague 2006.jpg|thumbnail|center|Нургүл Дыйканалиева Прага шаарында. Чехия. 2006-жыл.
Nurgul Dyikanalieva and Almaz Tchoroev at LSE. 17.12.2009.JPG|thumbnail|Нургүл Дыйканалиева менен Алмаз Чороев Лондон Экономика Мектебинде. Улуу Британия. 2009-жылдын 17-декабры.
Nurgul Dyikanalieva in Vienna, Austria. 09.11.2008..JPG|thumbnail|left|Нургүл Дыйканалиева Вена шаарында. Австрия. 2008-жылдын 9-ноябры.
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* http://www.youtube.com/watch?v=Dz-o3uGtIoM Дил маек   
* [http://www.azattyk.org/content/kyrgyzstan_public_tv/24552456.html КТРК Байкоочу кеңешинин жаңы курамы шайланды]
* http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909015803/http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok |date=2012-09-09 }}   
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1654363 Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович] 
* http://www.akipress.org/people/news:362/ 
* http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027104529/http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm |date=2015-10-27 }}
* http://www.for.kg/news-182549-ru.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217152338/http://www.for.kg/news-182549-ru.html |date=2014-12-17 }}
* http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2012/08/120831_choroev.shtml 
* http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722141917/http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm |date=2016-07-22 }}
* https://archive.is/20121229014528/newskg.narod.ru/kut/06/0811_8.htm
* http://www.kyrgyzstan.org.tr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091226050138/http://www.kyrgyzstan.org.tr/ |date=2009-12-26 }}
* https://nagrada.srs.kg/site/person/46035 

[[Категория:Кыргыз Тарых Коому]]
[[Категория:Кыргыз тарыхчылары‎]]
[[Категория:Чыгыш таануу]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:1959-жыл]]
[[Категория:&quot;Азаттык&quot; үналгысы]]
[[Категория:Кыргыз журналисттери]]
[[Категория:КДК]]
[[Категория:КТРК]]
[[Категория:ПИАК]]
[[Категория:Кыргыз медиасы]]
[[Категория:Түркология]]
[[Категория:Этнографтар]]
[[Категория:Булак таануучулар]]
[[Категория:Кыргыз таануучулар]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Кыргыз Улуттук Университети]]
[[Категория:Кытайлык кыргыздар]]
[[Категория:Окумуштуулар]]
[[Категория:Топонимисттер]]
[[Категория:XXI кылым]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]</text>
      <sha1>2p0c1qk6b9sq5kaatj514jkcqze6ll6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камчыбек Ташиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8473</id>
    <revision>
      <id>649059</id>
      <parentid>641928</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T15:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таёжный лес</username>
        <id>38546</id>
      </contributor>
      <origin>649059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9925" sha1="1rqmkte7ye0atznubiieeipyruzxb3l" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы  = Камчыбек Ташиев 
|расмий ысымы =Камчыбек Кыдыршаевич Ташиев
|сүрөтү =Kamchybek Tashiev.png
| кызматы          = [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] &lt;br&gt;[[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети|улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети]]
 | желек              = Flag of Kyrgyzstan.svg
| желек2              = National emblem of Kyrgyzstan.svg
 | иш баштоо убагы    = [[16-октябрь]], [[2020]]
 | иш аяктоо убагы    =[[10-февраль]], [[2026]]
 | премьек            = [[Садыр Жапаров]] (м. а) 
 | президент          = [[Садыр Жапаров]] (м. а) 
 | андан мурунку инсан =[[Орозбек Опумбаев]]
 | андан кийинки инсан = [[Шабданбеков Жумгалбек Кумарович]] (м.а.)&lt;ref&gt;[https://www.kabar.kg/news/zhumgalbek-shabdanbekov-ukmk-tragasynyn-mildetin-atkaruuchu-bolup-dajyndaldy/ Кабар. Жумгалбек Шабданбеков УКМК төрагасынын милдетин аткаруучу болуп дайындалды]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://president.kg/kg/news/21/40051 Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясы. Жумгалбек Шабданбеков Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин төрагасынын милдетин аткаруучу болуп дайындалды]&lt;/ref&gt;
| кызматы_2         = [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңештин V чакырылышынын]] депутаты
 | желек_2             = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
| желек2_2             = National emblem of Kyrgyzstan.svg
 | иш баштоо убагы_2   = [[2010]]
 | иш аяктоо убагы_2    = [[2013]]
 | президент_2          = [[Роза Отунбаева]]&lt;br&gt;[[Алмазбек Атамбаев]] 
 | андан мурунку инсан_2=
 | андан кийинки инсан_2  =
| кызматы_3         =  [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңештин lV чакырылышынын]] депутаты
| желек_3               = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
| желек3_2 =National emblem of Kyrgyzstan.svg
| иш баштоо убагы_3       =  2005
| иш аяктоо убагы_3        =  2007
| андан кийинки инсан_3 = 
| премьер_3 = 
| президент_3  = [[Курманбек Бакиев]] 
| кызматы_4         =  Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министри 
| желек_4               = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
| желек4_2 =National emblem of Kyrgyzstan.svg
| иш баштоо убагы_4       =  2007
| иш аяктоо убагы_4        =  2009
| андан кийинки инсан_ 4 = 
| премьер_4 = [[Игорь Чудинов]]
| президент_4  = [[Курманбек Бакиев]] 
|билими =  [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети|Кыргыз Улуттук Университет]] 
|кесиби = [[юрист]] 
|партиясы = [[Мекенчил]] &lt;br&gt;[[Ата-Журт (партия)|Ата-Журт]] 
|туулган датасы             =  27.09.1968
|туулган жери             =[[Барпы, Сузак району|Барпы айылы]]  [[Сузак району]], [[Жалал-Абад облусу]], [[Кыргыз ССРи]], [[СССР]] 
 |өлгөн жери         = 
|жарандыгы = {{СССР желеги}} [[СССР]] → {{Кыргызстан желеги}} [[Кыргызстан]]
|жубайы = 
|балдары = 4 баласы бар
|улуту = [[Кыргыз]] 
|дини = [[Ислам]] 
|атасы =
|энеси =
|сыйлыктары = 
}}

'''Камчыбек Кыдыршаевич Ташиев'''  (27-сентябрь, 1968: Барпы, [[Сузак району]], [[Жалал-Абад облусу]], Кыргыз ССРи, СССР) — Кыргызстандык саясатчы жана мамлекеттик ишмер, Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин башчысы (2020—а.у). Жогорку Кеңештин экс-депутаты, Өзгөчө кырдаалдар министри (2007—2009). [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2022).

«Мекенчил» партиясынын төрагасы (2020—а.у), «Республика Ата-Журт» партиясынын тең төрагасы (2015—2020).

== Өмүр баяны ==
Ташиев Камчыбек Кыдыршаевич - Жалал-Абад областынын Сузак районунун Барпы айылында 1968-жылы 27-сентябрында туулган.&lt;br&gt; 1992-жылы [[Томск мамлекеттик университетинин]] “инженер-химик” адистиги боюнча, 1999-жылы [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] “юрист” адистиги боюнча аяктаган.&lt;br&gt;

== Ишмердүүлүгү ==
* 1987 – 1989-жылдары Советтик Армиянын катарына кызмат өтөгөн.&lt;br&gt; 1993-жылы эмгек жолун “Мээрим-Ай” өндүрүштүк-коммерциялык фирмасын негиздеп жана жетектөө менен баштаган.&lt;br&gt; 1995-жылдан 2000-жылга чейин “Томас” өндүрүштүк-коммерциялык фирмасынын башкы директору болуп иштеген.&lt;br&gt; 2000-2002-жылдары “Элет-Кенч” көп тармактуу айыл чарба кооперативи башкармалыгын жетектеген.&lt;br&gt;
* 2002-2003-жылдары [[Кыргыз Республикасынын премьер-министри|Кыргыз Республикасынын премьер-министринин]] Аппарат жетекчисинин жардамчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;
* 2003-2005-жылдары Ленин районун мамлекеттик администрациясында рай.мам. администрациянын башчысынын орун басары, биринчи орун басары болуп иштеген.&lt;br&gt;
* 2005-2007-жылдары [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин]] депутаты, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Отун-энергетика комплекси жана суу ресурстары боюнча комитетинин төрагасы болуп дайындалган.&lt;br&gt;
* 2007-жылдын ноябрынан 2009-жылдын декабрына чейин - Кыргыз Республикасынын өзгөчө кырдаалдар министринин милдетин аткаруучу министр болуп иштеген.&lt;br&gt;
* 2010-жылдын декабрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты, “Ата-Журт” депутаттык фракциянын төрөгасы.&lt;br&gt;
* 2020-жылы 16-октябрда Улуттук Коопсуздук Мамлекеттик Комитетинин башчысы болуп дайындалган&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9738505?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop И.о. президента Киргизии назначил нового главу Госкомитета нацбезопасности]&lt;/ref&gt;. 2026-жылы 10-февралда минкаб төрагасынын орун басары – УКМКнын төрагасы кызматынан бошотулган&lt;ref&gt;[https://www.kabar.kg/news/kamchybek-tashiev-minkab-tragasynyn-orun-basary-ukmknyn-tragasy-kyzmatynan-boshotuldu/ Кабар. Камчыбек Ташиев минкаб төрагасынын орун басары – УКМКнын төрагасы кызматынан бошотулду]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://president.kg/kg/news/all/40050 Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясы. Камчыбек Ташиев Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары -  УКМКнын төрагасы кызматынан бошотулду]&lt;/ref&gt;.

== Наамдары ==
2008-жылы 29-декабрда Кыргыз Республикасынын Президентинин № 471 Жарлыгы менен Камчыбек Ташиевге “генерал-майор” деген наам берилген.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
http://www.kenesh.kg/Articles/516-TASHIEV_Kamchybek_Kydyrshaevich__Ata_ZHurt_deputattyk_frakciyasy_.aspx{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Кыргыз Республикасынын Баатырлары}}

[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Сузак районунда төрөлгөндөр]]</text>
      <sha1>1rqmkte7ye0atznubiieeipyruzxb3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бамбук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8965</id>
    <revision>
      <id>649062</id>
      <parentid>517105</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6002" sha1="h8ae8hgp27t3brcs9xdv33y2bqzn2bs" xml:space="preserve">{{Taxobox 
| name               = Бамбук
| image              = Bambusa vulgaris Schrad. ex J.C.Wendl. - 2013 003.JPG
| image_alt          = 
| image_caption      = 
| regnum             = [[Өсүмдүктөр]]
| divisio            = [[Гүлдүү өсүмдүктөр|Жабык уруктуулар]]
| classis            = [[Бир үлүштүү]]
| ordo               = [[Дан гүлдүүлөр]]
| familia            = [[Дандар]]
| genus              = '''Бамбук'''
| species            = 
| binomial           = 
| binomial_authority = {{btname|Bambusa|[[Schreb.]]}}
}}

'''Бамбук''' ({{lang-la|Bambúsa}}) — [[Көп жылдык өсүмдүктөр|Көп жылдык өсүмдүктөргө]] кирген [[Туруктуу жашыл өсүмдүктөр|туруктуу жашыл өсүмдүктөр]] семейства. Тукуму болжол менен 130 [[Биологиялык түр| түрдөн]] турат. Негизинен [[Азия]] чөлкөмүнүн[[Тропика|тропикалык]] жана [[Субтропика|субтропикалык]] аймактарында кездешет, айрыкча нымдуу чөлкөмдөрдө жакшы өсөт.
[[Файл:Bamboo forest.jpg|thumbnail|200px]]

== Морфологиялык түзүлүшү ==
Жыгачтанган бутактары (самандары) - болжол менен 35 м жетет да, учу көп бутактанган болот. Өтө тез ылдамдыкта өсөт (суткасына 0,75 м), түрдүн өкүлдөрү - [[Жер]] бетинде бирден бир эң тез өсүүчү өсүмдүктөрдүн катарына кирет. [[Жалбырак|Жалбырактары]] ланцент түрүндө, өтө кыска чөйчөкчөлөрү менен. [[Гүл|Гүлү]] (дан башы) көп гүлдүү, бир бутакта бир нече катар жайгашкан. Гүлдөрү эки жыныстуу, [[анемофилия|анемофилдүү]] (шамаал аркылуу чаңдашат). Даны, чөйчөкчөдөн түшүн, суу, жаныбарлар аркылуу жайылат. Ар бир он жылда бир жолу гүлдөшөт, көп урук берет, уруктарын таштагандан кийин өлүшөт.

== Түрлөрү ==
* ''Bambusa albolineata''
* ''Bambusa amplexicaulis''
* ''Bambusa angustiaurita''
* ''Bambusa angustissima''
* ''Bambusa arundinacea'' (Retz.) Willd. (Syn.: ''Bambusa spinosa'' Roxb. ex Buch.-Ham.)
* ''Bambusa aurinuda''
* ''Bambusa basihirsuta''
* ''Bambusa beecheyana'':
** ''Bambusa beecheyana'' var. ''beecheyana''
** ''Bambusa beecheyana'' var. ''pubescens''
* ''Bambusa bicicatricata''
* ''Bambusa blumeana''
* ''Bambusa boniopsis''
* ''Bambusa burmanica''
* ''Bambusa cerosissima''
* ''Bambusa chungii'' McClure
* ''Bambusa chunii''
* ''Bambusa contracta''
* ''Bambusa corniculata''
* ''Bambusa cornigera''
* ''Bambusa crispiaurita''
* ''Bambusa diaoluoshanensis''
* ''Bambusa dissimulator'':
** ''Bambusa dissimulator'' var. ''albinodia''
** ''Bambusa dissimulator'' var. ''dissimulator''
** ''Bambusa dissimulator'' var. ''hispida''
* ''Bambusa distegia''
* ''Bambusa dolichoclada''
* ''Bambusa duriuscula''
* ''Bambusa emeiensis''
* ''Bambusa eutuldoides'':
** ''Bambusa eutuldoides'' var. ''basistriata''
** ''Bambusa eutuldoides'' var. ''eutuldoides''
** ''Bambusa eutuldoides'' var. ''viridivittata''
* ''Bambusa fimbriligulata''
* ''Bambusa flexuosa''
* ''Bambusa funghomii''
* ''Bambusa gibba''
* Bambusa gibboides
* ''Bambusa glabrovagina''
* ''Bambusa glaucescens'' (Willd.) Sieb. ex Munro (Syn.: ''Bambusa nana'' Roxb.)
* ''Bambusa grandis''
* ''Bambusa guangxiensis''
* ''Bambusa hainanensis''
* ''Bambusa indigena''
* ''Bambusa insularis''
* ''Bambusa intermedia''
* ''Bambusa lapidea''
* ''Bambusa latideltata''
* ''Bambusa lenta''
* ''Bambusa longipalea''
* ''Bambusa longispiculata''
* ''Bambusa macrotis''
* ''Bambusa malingensis''
* ''Bambusa mollis''
* ''Bambusa multiplex'' (Lour.) Raeusch. ex Schult. &amp; Schult. f.:
** ''Bambusa multiplex'' var. ''incana''
** ''Bambusa multiplex'' var. ''multiplex''
** ''Bambusa multiplex'' var. ''riviereorum''
** ''Bambusa multiplex'' var. ''shimadae''
* ''Bambusa mutabilis''
* ''Bambusa odashimae''
* ''[[Bambusa oldhamii]]'' Munro
* ''Bambusa pachinensis'':
** ''Bambusa pachinensis'' var. ''hirsutissima''
** ''Bambusa pachinensis'' var. ''pachinensis''
* ''Bambusa pallida''
* ''Bambusa papillata''
* ''Bambusa papillatoides''
* ''Bambusa pervariabilis'':
** ''Bambusa pervariabilis'' var. ''pervariabilis''
** ''Bambusa pervariabilis'' var. ''viridistriata''
* ''Bambusa piscatorum''
* ''Bambusa polymorpha''
* ''Bambusa prominens'' H.L.Fung &amp; C.Y.Sia
* ''Bambusa ramispinosa''
* ''Bambusa remotiflora''
* ''Bambusa rigida''
* ''Bambusa rugata''
* ''Bambusa rutila''
* ''Bambusa semitecta''
* ''Bambusa sinospinosa''
* ''Bambusa stenoaurita''
* ''Bambusa subaequalis''
* ''Bambusa subtruncata''
* ''Bambusa surrecta''
* ''Bambusa teres''
* ''Bambusa textilis'' McClure:
** ''Bambusa textilis'' var. ''glabra''
** ''Bambusa textilis'' var. ''gracilis''
** ''Bambusa textilis'' var. ''textilis''
* ''Bambusa truncata''
* ''Bambusa tulda'' Roxb.
* ''Bambusa tuldoides'' Munro
* ''Bambusa utilis''
* ''Bambusa variostriata''
* [[Bambusa ventricosa]] (''Bambusa ventricosa'' McClure, Syn.: ''Bambusa tuldoides'' 'Ventricosa')
* ''[[Bambusa vulgaris]]'' Schrad. ex J.C. Wendl.
* ''Bambusa wenchouensis''
* ''Bambusa xiashanensis''
* ''Bambusa xueana''

== Шилтемелер ==
* [http://flower.onego.ru/other/sinarund.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929023332/http://flower.onego.ru/other/sinarund.html |date=2013-09-29 }}
* [http://herbalogya.ru/library/bambusa.php]

[[Категория:Өсүмдүктөр]]
[[Категория:Азия]]
[[Категория:Дан эгиндүүлөр]]</text>
      <sha1>h8ae8hgp27t3brcs9xdv33y2bqzn2bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулуев Кожогелди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8966</id>
    <revision>
      <id>649070</id>
      <parentid>492300</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tynchtyk Chorotegin</username>
        <id>1744</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ТҮРКСОЙ кошулду</comment>
      <origin>649070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="kheawgicms0i12ia3gdpiru41wf20au" xml:space="preserve">'''Кожогелди Кулуев''' (Култегин) (Кара-Кулжа районундагы Алай-Куу өрөөнүнүн Көгарт кыштагында 1960-жылы 18-февралда туулган) - [[акын]], [[драматург]], [[котормочу]].
[[Кыргыз Республикасынын эл акыны]] (2016). ТҮРКСОЙдун алтын медалынын ээси (2020).

Эмгек жолун 1977-жылы Оштогу пахтадан кездеме токуу комбинатында (азыркы «Текстилчи» МАК) жумушчу болуп иштөө менен баштаган.
1983-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүн,
1993-жылы Москвадагы М.Горький атындагы адабият институтунун 2 жылдык жогорку адабий курсун бүтүргөн. «Кыргызстан», «Адабият» басмаларында редактор, Кыргызстан жазуучулар союзунда жаштар секциясынын башчысы, Кыргыз Республикасынын Өкмөт аппаратында референт, өкмөттүк «Эркин Тоо» гезитинде башкы редактордун 1-орунбасары болуп эмгектенген.
Учурда «Азаттык» медиа институтунда иштейт.
 
Кожогелди Култегиндин алгачкы чыгармалары 1976-жылдан баштап «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланат. Поэзия дүйнөсүнө эртелеп аралашып, 1982-жылы «Ала Тоо поэзиясы» фестивалынын, 1986-жылы Чыгармачыл жаштардын республикалык III жумалыгынын лауреаты болгон. 1989-жылы Бүткүл союздук жаш акын-жазуучулардын Москвада өткөн V семинар-кеңешмесине катышып, ошол семинар-кеңешменин жолдомосу менен 1989-жылы СССР Жазуучулар союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган.

Ага 1995-жылы «Дарбаза жолго ачылат» аттуу ыр жыйнагы үчүн Алыкул Осмонов атындагы сыйлык, 2002-жылы «Бал ууртам» китеби үчүн Ош облустук мамлекеттик акимчилиги уюштурган Жолон Мамытов атындагы сыйлык ыйгарылган.
 
«Түндүктү ким көтөрөт?» аттуу драмасы Ош кыргыз драма театрында коюлган. Кожогелди Култегин орус акындары Сергей Есениндин, Арсений Тарковскийдин, Юрий Кузнецовдун, болгар акыны Любомир Левчевдин, балкар акыны Кайсын Кулиевдин, казак акындары Мухтар Шахановдун, Мукагали Макатаевдин ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
 
2004-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген ардактуу наам берилген.

= Китептери =

Жолчырак: Ырлар, поэма. – Б.: Кыргызстан, 1985. – 40б.&lt;br&gt;
Шамалдагы үн: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1989. – 60б.&lt;br&gt;
Дарбаза жолго ачылат: Ырлар. – Б.: Кыргызстан, 1993. – 86б.&lt;br&gt;
Бал ууртам: Ырлар, поэма, драма. – Б.: Бийиктик, 2002. – 304б.&lt;br&gt; 

== Колдонулган адабияттар ==
* [[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN   978-9967-26-379-6
* Кыргыз Республикасынын жазуучулары. 1-том.


== Интернеттеги шилтемелер ==
* http://www.azattyk.org/content/Kyrgyzstan_religy_situatio/2013358.html

[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]
[[Категория:&quot;Азаттык&quot; үналгысы]]
[[Категория:Журналистика]]
[[Категория:Акындар]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Поэзия]]
[[Категория:Журналисттер]]
[[Категория:Кыргыз медиасы]]
[[Категория:Ош облусу]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]</text>
      <sha1>kheawgicms0i12ia3gdpiru41wf20au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дүмпельфельд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59030</id>
    <revision>
      <id>649082</id>
      <parentid>593033</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4790" sha1="m4dwrwffp6er5cuoldctbuxxdtaog7s" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Дүмпельфельд 
 |расмий аталышы            = Dümpelfeld 
 |сүрөтү                   =  
 |баш ийгени                = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Dümpelfeld COA.svg 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                   = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=26 |lat_sec=33 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=55 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Рейнланд-Пфальц 
 |таблицадагы облус         = Рейнланд-Пфальц 
 |район түрү              = Германия району{{!}}Району
 |район                  = Арвайлер 
 |таблицадагы район         = Арвайлер (район){{!}}Арвайлер 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           = 2 ички район 
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Удо Штратман 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 11,86 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 481 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 637 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 02691 
 |почта индекси           = 53520 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = AW 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 07 1 31 501 
 |Commons түрмөгүндө     = Dümpelfeld 
 |сайты                   = http://www.duempelfeld-ahr.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Дүмпельфельд''' ({{lang-de|Dümpelfeld}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Арвайлер (район)|Арвайлер]] районуна кирет.

Калкы — 637 киши (2013-жыл)&lt;ref&gt;[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)&lt;/ref&gt;. Аянты — 11,86 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''07 1 31 501''. Муниципалитеттин башчысы — Удо Штратман.

Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.duempelfeld-ahr.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618061254/http://www.duempelfeld-ahr.de/ |date=2010-06-18 }}

{{Рейнланд-Пфальц райондору}}
{{Германия:Арвайлер району:Шаарлар}}
{{RhinelandPalatinate-geo-stub}}

[[Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары]]</text>
      <sha1>m4dwrwffp6er5cuoldctbuxxdtaog7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гландорф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65642</id>
    <revision>
      <id>649073</id>
      <parentid>585717</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4782" sha1="t9qmbj1de7eglsqfkhrz01w4nltaaje" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Гландорф 
 |расмий аталышы            = Glandorf 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Glandorf COA.svg 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=5 |lat_sec=2 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=0 |lon_sec=8 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Төмөнкү Саксония 
 |таблицадагы облус         = Төмөнкү Саксония 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                  = Оснабрюк 
 |таблицадагы район         = Оснабрюк (район){{!}}Оснабрюк 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           = 7 ички район 
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Франц Йозеф Штраух 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 59,88 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 68 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 6724 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 05426 
 |почта индекси           = 49219 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = OS 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 03 4 59 034 
 |Commons түрмөгүндө     = Glandorf 
 |сайты                   = http://www.glandorf.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Гландорф''' ({{lang-de|Glandorf}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Төмөнкү Саксония|Төмөнкү Саксония жеринде]]  жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Оснабрюк (район)|Оснабрюк]] районуна кирет.

Калкы — 6724 киши (31-декабрь, 2010-жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Болжолдуу Аянты — 59,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''03 4 59 034''. Муниципалитеттин башчысы — Франц Йозеф Штраух.

Муниципалитет административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.glandorf.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071130093602/http://www.glandorf.de/ |date=2007-11-30 }}

{{Төмөнкү Саксония райондору}}
{{Германия:Оснабрюк Район:Шаарлар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Категория:Төмөнкү Саксония шаарлары]]</text>
      <sha1>t9qmbj1de7eglsqfkhrz01w4nltaaje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воркута</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78212</id>
    <revision>
      <id>649067</id>
      <parentid>493930</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T02:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8077" sha1="cvln5diqgm9bvsf9as3i6yftgoipoyr" xml:space="preserve">{{ОЖ
|статусу                     = шаар
 |кыргызча аталышы           = Воркута
 |расмий аталышы             = {{unicode|Вӧркута}}
 |сүрөт                      = 
 |сүрөт ачыктамасы           = 
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Орусия
 |герб                       = Coat_of_Arms_of_Vorkuta.svg
 |желек                      = Flag of Vorkuta.svg
 |гербдин сүрөттөлүшү        = Воркута шаарынын герби
 |желектин сүрөттөлүшү       = Воркута шаарынын желеги
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           = 
  |lat_dir 		     = 67 |lat_min =30 |lat_sec =
  |lon_dir 		     = 64 |lon_min =02 |lon_sec =
  |CoordAddon                = type:city(79200)_region:RU
  |CoordScale                = 200000
 |өлкө картасынын өлчөмү     = 
 |облус картасынын өлчөмү    = 
 |район картасынын өлчөмү    = 
 |облус түрү                 = Федерациясынын субъектиси
 |облус                      = Коми Республикасы
 |таблицадагы облус          = 
 |район түрү                 = 
 |район                      = 
 |таблицадагы район          = 
 |коомдун түрү               = 
 |коом                       = 
 |таблицадагы коом           = 
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = 
 |башчысы                    = Шапошников Ярослав Анатольевич
 |негизделген күнү           = 1936
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = Рудник
 |статустун берилиши         = 26-ноябрь 1943-жыл
 |аймагы                     = 29,73
 |бийиктиктин түрү           = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 180
 |климаты                    = 
 |расмий тили                = 
 |расмий тили2               = 
  |калкы                     =70,551 
  |элди каттоо жылы          = 
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = орустар, коми, татарлар, украиналыктар, нендер
  |диний курамы              = 
  |этнохороним               = 
 |убакыт аралыгы             = [[UTC+04:00|+04:00]]
 |DST                        = 
 |телефон коду               = 82151
 |почта индекси              = 169900
 |почта индекстери           = 
 |автоунаа коду              = 11
 |идентификатордун түрү      = 
 |цифралык идентификатор     = 87410
 |Commons түрмөгүндө         = Vorkuta
 |сайты                      = http://www.воркута.рф
 |сайтынын тили              = 
 }}

'''Воркута''' ({{lang-yrk|Варкута}}, {{lang-kv|Вӧркута}}) — [[Орусия|Орусиянын]] [[Коми Республикасы|Коми Республикасындагы]] шаар.

Географиялык жактан [[Европа|Европанын]] эң чыгышкы шаары жана [[Орусия|Орусия Федерациясынын]] эң түндүккү шаарларынын бири болуп саналат&lt;ref&gt;[https://народы-россии.рф/malaya-rodina/respublika-komi/vorkuta?ysclid=m3mv6zz1hd550163538 Народы России. Воркута]&lt;/ref&gt;.

== Этимология ==
Шаардын Воркута аталышы ненец тилиндеги аталыштан келип чыккан жана «аюларга бай» деп которулат (варкута) – «варк» деген сөз «аю» деген маанини билдирет&lt;ref&gt;[https://djvu.online/file/iNY0uGn1Az51o?ysclid=m3mur4r2zi992645409 Никонов В.А. Краткий топономический словарь]&lt;/ref&gt;. 

Орус тилиндеги «Варкута» аталышы «Воркута» болуп өзгөрүшүнүн эки себеби бар&lt;ref&gt;[https://www.geokniga.org/books/33361?ysclid=m3murfa16v110613527 Географические названия России: топонимический словарь]&lt;/ref&gt;:

* Биринчиси, орус тилиндеги гиперкоррекциянын таасиринен улам «а» тамгасы «о» тамгасына алмашкан.
* Экинчиси, аталыш коми тилинин таасири астында, себеби коми тилинде шаар аты «Вөркута» деп айтылат, ал эми «ө» тамгасы орус тилинде «о», «ы» жана «э» тамгалары менен берилет.

Шаардын тургундарын воркутяндар, воркутянин, воркутянка, воркуталыктар, воркуталык деп атап коюшат.

== География ==

=== Климат ===
Воркута Полярдык аймакта жайгашкандыктан, климаты арктикалык. Орточо жылдык температура -6°C чамасында. Кыш узакка созулат, ал эми жай кыска жана салкын болот. Бул шарттар шаар жашоосуна жана транспорттук инфраструктурага таасирин тийгизет.

== Калк ==
2024-жылы Воркутанын калкы 70,551 адамды түзөт&lt;ref&gt;[https://ru.zhujiworld.com/ru/817789-vorkuta/ Zhujiworld. Воркута, Россия — статистика]&lt;/ref&gt;. Калк негизинен [[Орустар|орус]] улутунан (65,1%), андан кийин [[Комилер|коми]] (23,7%) жана башка улуттардан турат&lt;ref&gt;[https://population-hub.com/ru/ru/population-of-vorkuta-2458.html Population HUB. Население Воркута]&lt;/ref&gt;. Гендердик түзүлүштө эркектер 43,7%, аялдар 56,3% түзөт. Калкы боюнча Орусияда 227-орунда турган шаар.

Пенсионерлер шаар калкынын 29 % түзөт.

== Экономика ==
Воркутанын экономикасы негизинен көмүр казып алуу менен байланыштуу. Воркута Печорск көмүр бассейнинин бир бөлүгү болуп саналат, ал эми жергиликтүү шахталар көп жылдан бери шаарды өнүктүрүп келген негизги тармактардын бири болгон. Бирок акыркы жылдары айрым шахталар жабылып, бул жумушсуздукка таасир этүүдө. Шаардын ишке орношуу деңгээли 59,6% түзүп, жумушсуздук деңгээли 5,8%га жетет. 

== Булактар ==
{{Булактар}}
== Тышкы шилтемелер ==

[[Категория:Орусия шаарлары‎]]

* [http://xn--80adypkng.xn--p1ai/ «Воркута» ШО расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018064403/http://xn--80adypkng.xn--p1ai/ |date=2021-10-18 }}
* [http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/auth_pages5f87.html?Key=18998&amp;page=5#5 История Воркуты 1930—1970-х годов в воспоминаниях П. И. Негретова «Все дороги ведут на Воркуту»]
* [https://iz.ru/1476665/gallery/zhizn-v-vorkute#show-photo2=0 Тлеющий угол: как живется людям в Воркуте] (фоторепортаж)&lt;br /&gt;</text>
      <sha1>cvln5diqgm9bvsf9as3i6yftgoipoyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113819</id>
    <revision>
      <id>649063</id>
      <parentid>575046</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5405" sha1="0xciugkhook4xtv22pz2f6k4i3bfmhs" xml:space="preserve">[[Файл:Kayangan Apartments.jpg|thumb|Көп батирлүү үй]]
'''Батир''' ({{тил|de|Quartier}}&lt;ref&gt;[https://vasmer.lexicography.online/%D0%BA/%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0 Этимологический словарь русского языка Макса Фасамера]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) — турак үй; өзүнчө бир же бир нече бөлмөдөн турган, ашканасы жана башка ыңгайлуулуктары болгон турак үйдүн бир бөлүгү.
 
[[Шаар]]ларда аз орун болгондуктан, ал жерде бир батирлүү үйлөргө караганда көп батирлүү үйлөр көбүрөөк.
 
== Ар кайсы өлкөлөрдө ==
=== Арменияда ===
Колдонуу максаты боюнча ар кандай типтеги долбоорлуу имараттар, турак-жай (үй-бүлөлөр үчүн), мейманканалар (чакан үй-бүлөлөр жана бойдоктор, ошондой эле коноктор үчүн) жана жатаканалар (студенттер, куруучулар жана убактылуу жашоо үчүн) алдын ала жазылуу менен курулат.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ո՞րն է տարբերությունը բնակարանների և բնակարանների միջև: Բնակարան կամ բնակարան. Ի՞նչ գնել: Ինչու են բնակարաններն ավելի էժան, քան բնակարանները|url=https://shimanovskadm.ru/hy/nature/mezhdu-kvartirami-i-apartamentami-kakaya-raznica-kvartira-ili.html|accessdate=2022-12-12|work=shimanovskadm.ru}}&lt;/ref&gt; Имаратка салык салуу калктын жашоо шартына жана квартиралардын санитардык абалына белгилуу таасирин тийгизет. Бул белгилери боюнча имараттар аз жана көп кабаттуу (4 кабаттан жогору) болуп бөлүнөт. Көп кабаттуу үйлөрдөгү сантехника (лифт, борборлоштурулган таштанды чыгаруу)) деңгээли жогору. Бул үйлөрдөгү батирлерге жашыл бак-дарактар ​​көмүлүп, ысык күндөрү ысыктан сактайт. Айрыкча аз кабаттуу жеке үйлөр бардык санитардык шарттарды сактоо менен атайын долбоорлор боюнча курулат.
=== Россияда ===
Россияда Бөлмөлөр — бул турак-жай фондусуна кирбеген, бирок жашоо үчүн зарыл шарттарга ээ болгон турак эмес жайлар (батирлерден айрмасы).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чем отличаются аппартаменты от обычной квартиры|url=https://egrp.ru/article/cem-otlicautsa-appartamenty-ot-obycnoj-kvartiry/|accessdate=2022-12-12|work=egrp.ru}}&lt;/ref&gt; Бөлмөлөр административдик имараттарда, ошондой эле мейманкана статусуна ээ болгон имараттарда сатылат.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ради исполнения нацпроекта? В России могут запретить апартаменты|url=https://www.gazeta.ru/business/2020/11/20/13368751.shtml|accessdate=2022-12-12|work=gazeta.ru}}&lt;/ref&gt;
Бөлмөлөр менен батирлердин айырмачылыктарынын бири — жашаган жери боюнча каттоого туруу мүмкүнчүлүгү жоктугу. Дагы бир айырмачылык — эксплуатациялык чыгымдардын наркы: батирлер формалдуу түрдө турак-жай катары классификацияланбагандыктан, коммуналдык кызматтардын тарифтери коммерциялык жайлардагыдай эсептелет.
=== Казакстанда ===
Казакстанда Бөлмөлөр турак-жай жана турак эмес жайлар болуп саналат.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Пәтер дегеніміз не және пәтерлерден айырмашылығы неде|url=https://liikola.ru/kk/discounts/chto-takoe-apartamenty-i-v-chem-otlichie-ot-kvartir-puteshestvuem-po/|accessdate=2022-12-12|work=liikola.ru}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Казакстандын кыймылсыз мүлк рыногу үчүн Бөлмөлөр түшүнүгү салыштырмалуу жаңы, бирок Батышта ал көптөн бери колдонулуп келген жана бардыгына тааныш. Юридикалык мааниде Бөлмөлөр — бул ашканасы жана дааратканасы милдеттүү түрдө болгон 20 м² аянты бар батир.
 
== Колдонулган адабияттар ==
{{Commons|Apartment buildings}}
&lt;references/&gt;
 
[[Категория:Курулуш]]</text>
      <sha1>0xciugkhook4xtv22pz2f6k4i3bfmhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вирус (тасма 2013)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121961</id>
    <revision>
      <id>649066</id>
      <parentid>648645</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T01:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="94gtzobyyzf8bbj56r13crc48jgole9" xml:space="preserve">{{Тасма}}
'''Вирус'''  ({{Lang-ko-hhrm|감기||Gamgi}} түзмө-түз которулушу '''Сасык тумоо''') — 2013-жылы тартылган, [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] жаратылыш кырсыгы жөнүндөгү тасмасы. Режиссеру жана сценарийи Ким Санг Су. Каармандарда Чан Хёк жана Су-Э . &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ahn|first=Joo-hee|title=''Flu'' spreads horror throughout Seoul suburb|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2975825|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2013-08-17|date=9 August 2013|archivedate=2013-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202225018/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2975825}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Yun|first=Suh-young|title=''The Flu'' to chill the summer|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2013/08/141_140879.html|work=[[The Korea Times]]|accessdate=2013-08-17|date=11 August 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Song|first=Soon-jin|title=THE FLU Becomes 1st Korean Film to Receive Direct Distribution in UK|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2817|work=Korean Film Council|accessdate=2014-03-13|date=10 December 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lee|first=Maggie|title=Film Review: ''Flu''|url=https://variety.com/2013/film/reviews/film-review-flu-1200665907/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=2015-08-08|date=24 September 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=McCahill|first=Mike|title=Flu – review|url=https://www.theguardian.com/film/2013/nov/21/flu-review|work=[[The Guardian]]|accessdate=2015-08-08|date=21 November 2013}}&lt;/ref&gt; 

Тасмада тездик менен жайылуучу вирустун — өлүмгө дуушар кылган H5N1 штаммынын башталышы жөнүндө сүрөттөлөт, анын курмандыктары 36 саттн ичинде өлтүп,  шаар толугу менен карантинге алынат. Бул абалды көзөмөлдөп турган бийлик өкүлдөрү, жугузуп алгандарды өрттөп жиберүүгө макулдук беришет. Калкынын дээрлик жарымын түзгөн Соңгнамгы Бунданг аймагында нааразычылык өсүп башаламандык башталып, Сеулга баруу үчүн аймактан чыгууга аракет кылышат. Бирок аларды токтотуп калуу үчүн, элге карата ок чыгаруу туурасында буйрук келет.  

== Мазмуну ==
Жу Бёнг Ву жана Жу Бён-ки бир туугандары Сеулдагы аткезчилик менен алектенишет, алар мыйзамсыз иммигранттар жүк ташуучу контейнерде белгисиз оорудан улам каза болуп калышкан. Алар жападан жалгыз аман калган Монсай менен денелеринин уюлдук телефонун тартып, Будангдагы башчысын көрсөтүшөт, бирок Бюнг-Ву ооруп, Монсаи качып кетет. Бир туугандар клиникага барышат, ал жерде жугуштуу оору шаардын башка жерлерине жайылып кетет. 

Буданг шаарындагы Жугуштуу оорулар борборунда, доктор Ким Ин Хэге унаа мурунку күнү шахтага кулап түшкөндө маанилүү маалыматтарды жоготкону үчүн сөгүш берилет. Анын баштыгын валдан ERT мүчөлөрү Канг Жи Жи-Гоо жана Бэ Кён-Уб алып чыгышат. Жи-гоо телефонуна жооп берип, баштыкты Ин-хе кызы Ми-реуге берет. 

Бюнг-Вунун абалы начарлап, ал карарган канды куса баштайт. Агасы аны тез жардам бөлмөсүнө алып барса, ал жерден белгисиз вирус менен ооруганы айтышат. Жардамга чакырылган Ин-хае уюлдук телефондун видеосун таап, жеткирүү контейнериндеги шарттар вирустун [[Вирус|үнүн басаңдатууга]] мүмкүндүк бергенин айткан. Бюнг-ги контейнер жөнүндө суроолорго жооп берүүдөн баш тартат. Бёнг-Ву өлүп, Бёнг-ки инисинин жанына жетүү үчүн оорукананын бир нече кызматкерлерин муштап жиберет  

Эртеси дагы көптөгөн адамдар белгилүү белгилерди көрсөтүшүп. KCDCдин жардамы менен оорукананын кызматкерлери жеткирилген контейнерди табышат жана өрттөшөт. Бирок өлүктөрдөн азыктанып жаткан келемиштер шаарга качып кетишет. Кызматкерлер агрессивдүү вирус 36 сааттын ичинде өлтүрө турган H5N1 мутацияланган штамы экендигин аныктап, шаарды карантинге кылууга чакырышат 

Монсай Ми-рейді унаа сүзүп калуудан сактайт. Андан кийин ал оорунун жайылып жатканын билип, андан качат. Ми-реу оорулуу кишини издөөгө жардам берүү үчүн Жи-Гооду чакырат, бирок алар ийгиликке жетише алышкан жок. Окуянын имиштери жайылып, адамдар дүрбөлөңгө түшө башташты. Жи-гоо эскалатордон кулап түшкөн аялды сактап калат жана Ми-Реуди көрбөй калат. 

== Каармандарда ==

* So Ae Kim In-hae катары &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ho|first=Stewart|title=Soo Ae Cast Opposite Jang Hyuk in ''Cold''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=5565|work=enewsWorld|accessdate=2012-11-18|date=17 April 2012|archivedate=2012-07-09|archiveurl=https://archive.is/20120709200049/http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=5565}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=An|first=So-hyoun|title=Soo Ae Says Jang Hyuk is More Attractive at Noraebangs|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/article/40232|work=enewsWorld|accessdate=2013-07-12|date=9 July 2013|archive-date=2013-07-13|archive-url=https://archive.today/20130713023403/http://mwave.interest.me/enewsworld/article/40232|dead-url=yes|archivedate=2013-07-13|archiveurl=https://archive.today/20130713023403/http://mwave.interest.me/enewsworld/article/40232}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lee|first=Claire|title=Soo Ae: Best characters have iron fist in a velvet glove|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130819000927|work=[[The Korea Herald]]|accessdate=2013-08-23|date=19 August 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Son|first=Bo-kyung|title=Interview: Soo Ae Praises ''The Flu'', Jang Hyuk and Kim Sung Soo|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/44196|work=enewsWorld|accessdate=2013-08-27|date=23 August 2013|archive-date=2013-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826073157/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/44196|dead-url=yes|archivedate=2013-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826073157/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/44196}}&lt;/ref&gt; 
* Jang Hyuk катары Kang Ji-goo &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jang Hyuk catches cinematic ''Flu''|url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/Article.aspx?aid=2948795|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2012-11-18|date=22 February 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hong|first=Lucia|title=Jang Hyuk to play male lead in Kim Sung-soo film|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2012022110522328399|work=10Asia|accessdate=2012-11-18|date=21 February 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Son|first=Bo-kyung|title=Interview: Jang Hyuk Shows His Trust in Director Kim Sung Soo and Soo Ae|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/43643|work=enewsWorld|accessdate=2013-08-17|date=17 August 2013|archivedate=2013-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130820054922/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/43643}}&lt;/ref&gt; 
* Park Min-ha, Kim Mi-reu катары &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Spreading word of ''The Flu''|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2974290|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2013-07-12|date=10 July 2013|archivedate=2013-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130710083144/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2974290}}&lt;/ref&gt; 
* Ma Dong-seok катары Jeon Gook-hwan 
* Yoo Hae-jin катары Bae Kyung-u 
* Ли Хи-Джун катары Джу Бёнг-ги 
* Ким Ки-Хён Түштүк Кореянын премьер-министри 
* Ча Ин-пё Түштүк Кореянын президенти 
* Ли Санг-йоб Джу Бёнг-ву катары 
* Пак Хё-Жоо Окутуучу Джунг катары 
* Пак Джунг-мин Чул-гё катары 
* Борис Стоут Лео Снайдер 
* Ким Мун-Су доктор Янг 
* Чой Бёнг-мо Чой Донг-хи катары 
* Джанг Кюнг-юп Санг-Мён катары 
* Эндрю Уильям Брэнд Доктор Билл Бекман 
* Лестер Аван Андрада Монссай катары  
* Джо Хви-жоон катары Чан-Ву 
* Чан-вунун чоң атасы катары Юн Гоо жаса 
* Ной Жи-Хонг жугуштуу борбордун башчысы 
* Ли Донг Джин 1 куткаруучу сүзүүчү 
* Ли Янг-Су чек ара сызыгындагы жаран катары 
* Чой Чжун-хюн алдын алуу боюнча атайын күчтөр 
* Ли Санг-Хён Коргоочу атайын күчтөрдүн катарында 
* Ким Хён-сеок ER 2 жашоочусу катары 
* Хэм Джин-Сён тез жардам кызматкери 
* Ли Сэун-Жон кырсык болгон жерде полиция кызматкери 
* Янг Мён-Хён чек ара сызыгында капитан болуп дайындалды 
* Уэйн В. Кларк америкалык генерал катары 

== Дагы караңыз ==

== шилтемелер ==
{{Reflist|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Imdb title|2351310|Flu}}   
* Flu   
* Flu   
* SidusHQ [https://web.archive.org/web/20140808054035/http://www.sidushq.com/film/read.asp?nPageNo=1&amp;oidFilm=13 ''тумоосу''] (in Korean)</text>
      <sha1>94gtzobyyzf8bbj56r13crc48jgole9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125704</id>
    <revision>
      <id>649078</id>
      <parentid>586343</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T08:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37961-91</username>
        <id>48161</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмүр баяны */ окуу жана эмгек жолу</comment>
      <origin>649078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12917" sha1="ei73dbog4pgk1k6d5x5g1jraz5vbwwn" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                = Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна
 |расмий ысымы         = 
 |сүрөтү               = Сурабалдиева Э Ж.jpg
 |туурасы              = 280px
 |сүрөттүн аталышы     = Эльвира Сурабалдиева
&lt;!-- КЫЗМАТЫ ТУУРАЛУУ МААЛЫМАТ  --&gt;
 |кызматы            = Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VI чакырылыштагы депутаты
 |ысым менен         = 
 |желек              = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
 |желек2             = National_emblem_of_Kyrgyzstan.svg
 |урааны             = 
 |иш баштоо убагы    = 4-октябрь 2015-жыл
 |иш аяктоо убагы    = 27-октябрь 2020-жыл
 |башкарган убактысы = 
 |андан мурунку инсан = 
 |андан кийинки инсан = 
 |кызматы_2           = Кыргыз Республикасынын вице-премьер министринин милдетин аткаруучу
 |желек_2             = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
 |желек2_2            = National_emblem_of_Kyrgyzstan.svg
 |иш баштоо убагы_2   = октябрь 2020-жыл
 |иш аяктоо убагы_2   = февраль 2021-жыл
 |андан мурунку инсан_2 = Аида Исмаилова
 |андан кийинки инсан_2 = 
 |билдирүү        = 
&lt;!-- ЖЕКЕ МААЛЫМАТТАР --&gt;
 |туулган жылы             =23.11.1978
 |туулган жери             = Бишкек
 |туулганда берилген ысымы = 
 |атасы                    =  Жыргалбек Сурабалдиев
 |апасы                    = 
 |жубайы                   = |партиясы        = 
 |билими          = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети]]
 |илимий даражасы = 
 |илимий наамы    =
 |кесиби          = 
 |ишмердүүлүгү    = 
 |дини            = 
 |сыйлыктары      = 
 |кол тамгасы              = 
 |монограммасы             = 
 |монограммасынын туурасы  = 
 |сайты                    = 
 |2=социалдык тармактарда 
#REDIRECT [[https://www.facebook.com/ElviraSurabaldievaMP]]}}

'''Эльвира Жыргалбековна Сурабалдиева''' — саясатчы, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VIII чакырылышынын депутаты. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция боюнча комитетинин төрайымы жана Калк жана өнүгүү боюнча Азия парламентарийлер форумунун алдындагы Кыргызстандын парламентарийлеринин Калк жана өнүгүү боюнча улуттук комитетинин төрайымы. 

== Өмүр баяны ==
Эльвира Сурабалдиева 1978-жылы 23-ноябрда Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарында туулган. Үй-бүлөдө төрт бир туугандын эң улуусу, эки сиңдиси, бир иниси бар. Атасы Жыргалбек Сурабалдиев [[Сокулук району|Сокулук районунан]] чыккан белгилүү ишкер болгон. Кийин Жогорку Кеңешке депутат болуп шайланган. Апасы Ысык-Көлдүн Ак-Суу районунун кызы.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20180218/surabaldieva-ehlvira-zhyrgalbekovna-omur-bayany-1037801508.html Спутник. Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна — өмүр баяны]&lt;/ref&gt; 

==Билими жана эмгек жолунун башталышы==
Эльвира Сурабалдиева 1978-жылы 23-ноябрда Фрунзе шаарында, азыркы Бишкек шаарында туулган. Улуту кыргыз. Ал Сокулук районунан чыккан белгилүү ишкер, Ишкерлер союзунун негиздөөчүсү жана кийинчерээк төрагасы, коомдук-саясий ишмер жана депутат Жыргалбек Сурабалдиевдин үй-бүлөсүндө чоңойгон.  

Орто мектепти аяктагандан кийин Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Эл аралык мамилелер факультетине тапшырган. 2000-жылы аталган университетти «Эл аралык мамилелер» адистиги боюнча аяктаган. Андан соң Улуу Британиядагы Бристоль университетинде ушул багыт боюнча магистратурада билимин уланткан.

2026-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Кадрларды кайра даярдоо жана квалификацияны жогорулатуу институтун «Юриспруденция» адистиги боюнча аяктаган.

2004–2006-жылдары Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун тышкы байланыштар жана маалымат бөлүмүндө иштеп, адистен бөлүм башчысы кызматына чейин көтөрүлгөн.

2006–2015-жылдары Бишкек шаарындагы «Кудайберген» автоунаа базарынын башкы директору болуп иштеген. 

2015–2020-жылдары КСДП (СДПК)  партиясынын атынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VI чакырылышынын депутаты болгон.

2020-жылдын октябрынан 2021-жылдын февралына чейин Кыргыз Республикасынын вице-премьер-министри болуп иштеген.

2022-жылдын 11-мартынан тартып №27 Биринчи май бир мандаттуу шайлоо округу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаты болгон.

2025-жылдын декабрында №23 көп мандаттуу шайлоо округу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VIII чакырылышынын депутаты болуп шайланган. Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы кеңешчиси.

== Саясий тажрыйбасы ==
Сурабалдиева Эльвира 2015 — жылы 4-октябрда өткөн парламенттик шайлоодо Кыргызстан социал-демократтар партиясынан (КСДП) Кыргыз республикасынын Жогорку Кеңештин VI чакырылышына депутат болуп шайланган. 2020-жылы октябрда Сурабалдиева [[Ата-Мекен (партия)|Ата-Мекен партиясы]] менен шайлоого катышкан. 2020-жылы 4-октябрда Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине өткөн шайлоо көпчүлүк элдин толкундоосунан кийин жокко чыгарылып, VI чакырылыштын депутаттары кийинки шайлоого чейин мөөнөтү узартылган. 2020-жылы 27-октябрда эл өкүлү өз ыктыяры менен мандатын тапшырган.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20201027/elvira-surabaldieva-mandatynan-azhyrady-1050221810.html Спутник. БШК Эльвира Сурабалдиеваны депутаттык мандатынан ажыратты]&lt;/ref&gt; 

2020-жылдын 28-октябрында Эльвира Сурабалдиева Кыргыз Республикасынын вице-премьер министринин милдетин аткаруучу болуп дайындалган. 2021-жылдын февраль айында өкмөттүн жаңы курамы түзүлүп, бул кызмат орду жоюлган. 

=== Саясий партиялар тизмеси шайлоого катышуусу (2015) ===
2015-жылдын 4-октябрында Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын тизмеси боюнча VIчакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутаты болуп шайланган&lt;ref&gt;[https://kenesh.kg/deputies/477 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин сайты. Депутат Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна]&lt;/ref&gt;.

=== Бир мандаттуу шайлоо округу боюнча кайра шайлоого катышуусу (2022) ===
2021-жылдын 28-ноябрында өткөн Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоодо Бишкек шаарынын төрт шайлоо округунун экөөсүндө “Баарына каршы” варианты эң көп добушка ээ болуп, алардан Жогорку Кеңешке депутаттарды шайлай алышкан эмес. 28-ноябрда БШК төрайымы [[Нуржан Шайлдабекова|Нуржан Шайылдабекова]] «Бишкектин айрым шайлоо участкаларында &quot;баарына каршы&quot; варианты талапкерлерге караганда көбүрөөк добуш алып «Шайлоо мыйзамынын 37-беренесине ылайык, мындай учурларда шайлоо жараксыз деп табылып, кайра шайлоо дайындалат», - деп түшүндүргөн.

=== Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын мөөнөтүнөн мурда шайлоого катышуусу (2025) ===
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышы мөөнөтүнөн мурда таркатылгандан кийин, Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен парламенттик шайлоо 2025-жылдын 30-ноябрына дайындалган. Шайлоо жаңы система боюнча өткөрүлүп, өлкө аймагында 30 көп мандаттуу шайлоо округу түзүлгөн жана ар бир округдан үчтөн депутат шайлоо каралган.&lt;ref&gt;https://shailoo.gov.kg/kg/news/7943/?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;

Эльвира Сурабалдиева Бишкек шаарынын Биринчи май районун камтыган №23 шайлоо округу боюнча талапкерлигин көрсөткөн. Добуш берүүнүн жыйынтыгында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VIII чакырылышынын депутаты болуп шайланган. 2025-жылдын 17-декабрынан тартып өлкөнүн парламентиндеги ишин уланткан.

Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы кеңешчиси.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://kenesh.kg/deputies/477 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин сайтындагы баракчасы]

{{Кыргызстан парламентинин депутаттары}}

[[Категория:Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VI чакырылышынын депутаттары]]
[[Категория:Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаттары]] 
[[Категория:Кыргызстандын саясатчылары‎]]
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]</text>
      <sha1>ei73dbog4pgk1k6d5x5g1jraz5vbwwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>649079</id>
      <parentid>649078</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T08:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37961-91</username>
        <id>48161</id>
      </contributor>
      <comment>наам жана азыркы созыв</comment>
      <origin>649079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13093" sha1="2vuvgbujfierzas6mco0sq5z1hzd26a" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                = Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна
 |расмий ысымы         = 
 |сүрөтү               = Сурабалдиева Э Ж.jpg
 |туурасы              = 280px
 |сүрөттүн аталышы     = Эльвира Сурабалдиева
&lt;!-- КЫЗМАТЫ ТУУРАЛУУ МААЛЫМАТ  --&gt;
 |кызматы            = Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылыштагы депутаты
 |ысым менен         = 
 |желек              = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
 |желек2             = National_emblem_of_Kyrgyzstan.svg
 |урааны             = 
 |иш баштоо убагы    = 17 декабрь 2025 жыл
 |иш аяктоо убагы    = 
 |башкарган убактысы = 
 |андан мурунку инсан = 
 |андан кийинки инсан = 
 |кызматы_2           = Кыргыз Республикасынын вице-премьер министринин милдетин аткаруучу
 |желек_2             = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
 |желек2_2            = National_emblem_of_Kyrgyzstan.svg
 |иш баштоо убагы_2   = октябрь 2020-жыл
 |иш аяктоо убагы_2   = февраль 2021-жыл
 |андан мурунку инсан_2 = Аида Исмаилова
 |андан кийинки инсан_2 = 
 |билдирүү        = 
&lt;!-- ЖЕКЕ МААЛЫМАТТАР --&gt;
 |туулган жылы             =23.11.1978
 |туулган жери             = Бишкек
 |туулганда берилген ысымы = 
 |атасы                    =  Жыргалбек Сурабалдиев
 |апасы                    = 
 |жубайы                   = |партиясы        = 
 |билими          = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети]]
Бристольский университет (University of Bristol)
 |илимий даражасы = 
 |илимий наамы    =
 |кесиби          = 
 |ишмердүүлүгү    = 
 |дини            = 
 |сыйлыктары      =Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы кеңешчиси. 
 |кол тамгасы              = 
 |монограммасы             = 
 |монограммасынын туурасы  = 
 |сайты                    =www.surabaldieva.kg 
 |2=социалдык тармактарда 
#REDIRECT [[https://www.facebook.com/ElviraSurabaldievaMP]]|өлкө=Кыргызстан}}

'''Эльвира Жыргалбековна Сурабалдиева''' — саясатчы, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VIII чакырылышынын депутаты. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция боюнча комитетинин төрайымы жана Калк жана өнүгүү боюнча Азия парламентарийлер форумунун алдындагы Кыргызстандын парламентарийлеринин Калк жана өнүгүү боюнча улуттук комитетинин төрайымы. 

== Өмүр баяны ==
Эльвира Сурабалдиева 1978-жылы 23-ноябрда Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарында туулган. Үй-бүлөдө төрт бир туугандын эң улуусу, эки сиңдиси, бир иниси бар. Атасы Жыргалбек Сурабалдиев [[Сокулук району|Сокулук районунан]] чыккан белгилүү ишкер болгон. Кийин Жогорку Кеңешке депутат болуп шайланган. Апасы Ысык-Көлдүн Ак-Суу районунун кызы.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20180218/surabaldieva-ehlvira-zhyrgalbekovna-omur-bayany-1037801508.html Спутник. Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна — өмүр баяны]&lt;/ref&gt; 

==Билими жана эмгек жолунун башталышы==
Эльвира Сурабалдиева 1978-жылы 23-ноябрда Фрунзе шаарында, азыркы Бишкек шаарында туулган. Улуту кыргыз. Ал Сокулук районунан чыккан белгилүү ишкер, Ишкерлер союзунун негиздөөчүсү жана кийинчерээк төрагасы, коомдук-саясий ишмер жана депутат Жыргалбек Сурабалдиевдин үй-бүлөсүндө чоңойгон.  

Орто мектепти аяктагандан кийин Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Эл аралык мамилелер факультетине тапшырган. 2000-жылы аталган университетти «Эл аралык мамилелер» адистиги боюнча аяктаган. Андан соң Улуу Британиядагы Бристоль университетинде ушул багыт боюнча магистратурада билимин уланткан.

2026-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Кадрларды кайра даярдоо жана квалификацияны жогорулатуу институтун «Юриспруденция» адистиги боюнча аяктаган.

2004–2006-жылдары Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун тышкы байланыштар жана маалымат бөлүмүндө иштеп, адистен бөлүм башчысы кызматына чейин көтөрүлгөн.

2006–2015-жылдары Бишкек шаарындагы «Кудайберген» автоунаа базарынын башкы директору болуп иштеген. 

2015–2020-жылдары КСДП (СДПК)  партиясынын атынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VI чакырылышынын депутаты болгон.

2020-жылдын октябрынан 2021-жылдын февралына чейин Кыргыз Республикасынын вице-премьер-министри болуп иштеген.

2022-жылдын 11-мартынан тартып №27 Биринчи май бир мандаттуу шайлоо округу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаты болгон.

2025-жылдын декабрында №23 көп мандаттуу шайлоо округу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VIII чакырылышынын депутаты болуп шайланган. Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы кеңешчиси.

== Саясий тажрыйбасы ==
Сурабалдиева Эльвира 2015 — жылы 4-октябрда өткөн парламенттик шайлоодо Кыргызстан социал-демократтар партиясынан (КСДП) Кыргыз республикасынын Жогорку Кеңештин VI чакырылышына депутат болуп шайланган. 2020-жылы октябрда Сурабалдиева [[Ата-Мекен (партия)|Ата-Мекен партиясы]] менен шайлоого катышкан. 2020-жылы 4-октябрда Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине өткөн шайлоо көпчүлүк элдин толкундоосунан кийин жокко чыгарылып, VI чакырылыштын депутаттары кийинки шайлоого чейин мөөнөтү узартылган. 2020-жылы 27-октябрда эл өкүлү өз ыктыяры менен мандатын тапшырган.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20201027/elvira-surabaldieva-mandatynan-azhyrady-1050221810.html Спутник. БШК Эльвира Сурабалдиеваны депутаттык мандатынан ажыратты]&lt;/ref&gt; 

2020-жылдын 28-октябрында Эльвира Сурабалдиева Кыргыз Республикасынын вице-премьер министринин милдетин аткаруучу болуп дайындалган. 2021-жылдын февраль айында өкмөттүн жаңы курамы түзүлүп, бул кызмат орду жоюлган. 

=== Саясий партиялар тизмеси шайлоого катышуусу (2015) ===
2015-жылдын 4-октябрында Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын тизмеси боюнча VIчакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутаты болуп шайланган&lt;ref&gt;[https://kenesh.kg/deputies/477 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин сайты. Депутат Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна]&lt;/ref&gt;.

=== Бир мандаттуу шайлоо округу боюнча кайра шайлоого катышуусу (2022) ===
2021-жылдын 28-ноябрында өткөн Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоодо Бишкек шаарынын төрт шайлоо округунун экөөсүндө “Баарына каршы” варианты эң көп добушка ээ болуп, алардан Жогорку Кеңешке депутаттарды шайлай алышкан эмес. 28-ноябрда БШК төрайымы [[Нуржан Шайлдабекова|Нуржан Шайылдабекова]] «Бишкектин айрым шайлоо участкаларында &quot;баарына каршы&quot; варианты талапкерлерге караганда көбүрөөк добуш алып «Шайлоо мыйзамынын 37-беренесине ылайык, мындай учурларда шайлоо жараксыз деп табылып, кайра шайлоо дайындалат», - деп түшүндүргөн.

=== Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын мөөнөтүнөн мурда шайлоого катышуусу (2025) ===
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышы мөөнөтүнөн мурда таркатылгандан кийин, Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен парламенттик шайлоо 2025-жылдын 30-ноябрына дайындалган. Шайлоо жаңы система боюнча өткөрүлүп, өлкө аймагында 30 көп мандаттуу шайлоо округу түзүлгөн жана ар бир округдан үчтөн депутат шайлоо каралган.&lt;ref&gt;https://shailoo.gov.kg/kg/news/7943/?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;

Эльвира Сурабалдиева Бишкек шаарынын Биринчи май районун камтыган №23 шайлоо округу боюнча талапкерлигин көрсөткөн. Добуш берүүнүн жыйынтыгында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VIII чакырылышынын депутаты болуп шайланган. 2025-жылдын 17-декабрынан тартып өлкөнүн парламентиндеги ишин уланткан.

Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы кеңешчиси.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://kenesh.kg/deputies/477 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин сайтындагы баракчасы]

{{Кыргызстан парламентинин депутаттары}}

[[Категория:Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VI чакырылышынын депутаттары]]
[[Категория:Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаттары]] 
[[Категория:Кыргызстандын саясатчылары‎]]
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]</text>
      <sha1>2vuvgbujfierzas6mco0sq5z1hzd26a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Дэвисон Рокфеллер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132597</id>
    <revision>
      <id>649077</id>
      <parentid>546326</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12708" sha1="sk1qpvy8dl29tc8ctq1u5th8bezogbe" xml:space="preserve">= Рокфеллер, Джон Дэвисон =
{{Персона|төрөлгөндөгү аты=англ. John Davison Rockefeller|ысымы=Джон Дэвисон Рокфеллер|нукура ысымы=англ. John D. Rockefeller|сүрөт=[[Файл:Portrait of J. D. Rockefeller.jpg|thumb|Рокфеллер 1895-ж
Авторство: Published by Scientific American Compiling]]|түшүндүрмө=Негизги бөлүгү|ишмердүүлүк тармагы=ишкер, бухгалтер, банкир|Туулган датасы=8-июль, 1839-жыл|Өлгөн датасы=23-май, 1937-жыл (97 жашта)|туулган жери=Ричфорд, АКШ|өлгөн жери=Ормонд Бич, Волуша, Флорида, Америка Кошмо Штаттары|жарандыгы=АКШ|атасы=Уильям Рокфеллер|апасы=Элиза (Луиза) Дэвисон|күйөөсү=Лаура Рокфеллер|балдары=Джон Дэвисон Рокфеллер, Элизабет Рокфеллер, Альта Рокфеллер Прентис и Эдит Рокфеллер МакКормик|сыйлыктары=Доктор Нейтан Дэвис сыйлыгы АКШ сенаторлору үчүн (1991)}}
'''''Джон Дэвисон Рокфеллер''''' ([[8-июль]] [[1849-жыл|1839-жыл]], [[Ричфорд]], Нью-Йорк - [[23.5.1937]], Ормонд-Бич, [[Флорида (Массачусетс)|Флорида]]) - [[филантроп]], америкалык ишкер, [[1916-жыл|1916-жылы]] Рокфеллер адамзат тарыхында дүйнөдөгү биринчи расмий долларлык [[миллиардер]] болгон.

Ал 1870-жылы [[:ru:Standard_Oil|Standard Oil]] компаниясын негиздеп, [[1897|1897-жылы]] расмий пенсияга чыкканга чейин аны башкарган. [[Standard Oil]] [[Огайо]] штатында Джон Рокфеллер, анын бир тууганы [[Уильям Рокфеллер]], [[Генри Флаглер]], [[Джейбез Боствик]], химик [[Сэмюэл Эндрюс]] жана добуш берүүгө укугу жок бир өнөктөш [[Стефан Харкенстин]] өнөктөштүгү катары негизделген. [[Керосин]] менен [[Бензин|бензинге]] болгон суроо-талаптын өсүшү менен Рокфеллердин байлыгы да көбөйүп, ал өлгөндө 1,4 миллиард [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] [[Доллар|доллары]] (1937-жылы номиналдуу) же ИДПнын 1,54% түзгөн таза байлыгы менен ошол кездеги дүйнөдөгү эң бай адам болуп калган. [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]]. [[Инфляция|Инфляцияга]] ылайыкталган [[The New York Times]] анын байлыгын 2006-жылдагы эквивалентинде 305 миллиард долларга же 2021-жылдагы эквивалентинде 423 миллиард долларга барабар деп эсептейт.

Рокфеллер америкалык [[Филантроп|филантроптордун]] бири, Рокфеллер фондунун негиздөөчүсү, билим берүү жана [[Медицина|медициналык]] изилдөөлөргө, атап айтканда, сары безгекке каршы күрөшкө ири суммадагы каражат бөлгөн. Ал ошондой эле [[Чикаго Университети|Чикаго университетин]] жана [[Рокфеллер университетин]] негиздеген. Ал баптист болгон жана кирешесинин бир бөлүгүн өмүр бою чиркөө мекемелерин колдоо үчүн берген. Ал эмгекчил, максаттуу жана динчил [[Христиан дини|христиан]] катары белгилүү болгон, бул үчүн өнөктөштөрү аны «Дьякон» деп аташкан. Ал ар дайым сергек жашоого, алкоголдук ичимдиктерди жана тамеки чегүүдөн толук баш тартууга үгүттөгөн. Анын төрт кызы жана бир уулу болгон, алар Рокфеллер фондунун башкаруусун мурастап алышкан.

== Окуя ==
Граждандык согуштан кийин [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] экономикасы экономикалык өсүү мезгилине кирди.

Нефть өнөр жайы, атап айтканда [[Standard Oil]] тез өнүккөн. [[Компания]] чакан жана орто ишканаларды активдүү сатып алды. 1880-жылга чейин компания [[Америка Кошмо Штаттары|Кошмо Штаттарда]] өндүрүлгөн мунайдын 95% кайра иштеткен. 1882-жылы Standard Oil компаниясынын негиздөөчүсү Джон Рокфеллер 40 өнөр жай корпорациясынын (трест) турган Standard Oil Trust тобун уюштуруп, ага бүт мунай иштетүү тармагын көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгүн берген. 1894-жылы Рокфеллер биринчи америкалык миллиардер болгон.

Ошол учурда, көпчүлүк корпорациялар өздөрүнүн корпорация штатынан тышкары мүлккө ээ боло алышпайт. Бул Рокфеллер чечүүгө аракет кылган белгилүү бир көйгөйдү жаратты. Standard Oil башка көптөгөн чакан компаниялар сыяктуу эле иштей баштады. Рокфеллер жаңы [[Түзүм|структура]] потенциалдуу [[Инвестор|инвесторлор]] үчүн кандай болушу керектиги жөнүндө түшүнүккө ээ болгон, ошондуктан ал компаниянын кызматкерлери эч кандай эмгек акы албастан, акцияларды гана алышын талап кылган Standard Oilдун Хартиясын жазган. Ал [[Акцияларга опцион|акцияларга]] ээ болуу кызматкерлерди өз баасын жогорулатуу үчүн натыйжалуу иштөөгө түрткү берет деп эсептеген. Ошол учурда Рокфеллер жана анын өнөктөштөрү Эндрюс жана Флагер үнөмдөө планын иштеп чыгышкан. Мисалы, баррелди 2,50 долларга сатып алуунун ордуна, алар 1 доллардан өздөрүн жасай башташты.

Рокфеллер ар кандай транспорттук компаниялардын ортосундагы атаандаштыкты пайдаланып, [[Standard Oil]] Company расмий ачылганга чейин, транспорттук кызмат көрсөтүүлөрдүн орточо наркына мунайдын бир баррелине 1,65 долларга жеткен, ал эми өнөр жайдын баасы орто эсеп менен 2,40 долларды түзгөн. Бул айырма күчтүү атаандаштык артыкчылык болуп калды.

Чындыгында, мунай алпы менен жергиликтүү темир жолдун ортосунда жашыруун узак мөөнөттүү келишим болгон, ага ылайык Standard Oil жүк ташууда олуттуу жеңилдиктерди алган. Джон Рокфеллердин [[Мунай|нефтини]] кайра иштетүү жана ташуу процесси менен алектенүү аны өндүрүүдөн алда канча пайдалуу деген ою туура болуп чыкты. Ал өз стратегиясын кендерден [[Клевалэнд (Огайо)|Кливлендге]] мунай ташуу жана майда өндүрүүчүлөрдү жүк ташуучулардан көз каранды кылуу үчүн иштелип чыккан темир жолдордун тегерегинде курган. Арзандатуулар системасын колдонуп, ал максималдуу пайда алып, сатып алган мурдагы атаандаштарын дагы деле ошол бойдон калгандардын арасында [[Шпионаж (тыңчылык)|шпион]] катары колдонуудан тартынган эмес. Бул ага 1870-жылы 1 миллион доллар капиталы менен [[Standard Oil]] [[Компания|компаниясын]] түзүүгө мүмкүндүк берген, анын 27% үлүшүнө ээ болгон. Көп өтпөй, продюсерлердин картели менен Standard Oil жетектеген жүк ташуучу картелинин ортосунда уруш чыкты.

Ал кезде чийки нефти жалпак вагондордо ачык жыгач челектерде ташылып, жүктүн эң баалуу бөлүгү бууланып кетчү. Келгенден кийин негизги баалуулугун жоготкон коюу чөкмө гана калды. Жашыруун [[Union Tank Car]] темир жол транспорттук компаниясынын ээси жана бүгүнкү күндө дагы колдонулуп жаткан металл жана мөөр басылган вагондорго [[Патент|патентке]] ээ болгон Джон Рокфеллер аларды өз продукциясын мунай иштетүүчү заводдорго ташуу үчүн атаандаштарына ижарага берген. Жаңы өндүрүүчүлөр өндүрүштү көбөйтүү үчүн инфраструктурасын өнүктүргөндүктөн, Union Tank Car мунай ташуучу унааларды ижарага алуу келишимдерин бир тараптуу токтотуп, өндүрүшүн [[Модернизация|модернизациялоого]] көп акча жумшаган өндүрүүчүлөр чоң жоготууларга учурап, акыры банкротко учурашкан. Андан кийин Рокфеллердин [[Standard Oil]] компаниясы банкротко учураган компанияларды арзыбаган акчага сатып алып, адатта жанаша турган темир жолдорду сатып алган. Ал «Союз» [[Автоцистерна|автоцистернасынын]] ээси экенин эч ким билбегендиктен, ал бул куулукту көп жылдар бою эч кандай каршылык көрсөтпөй колдонгон.

[[1901-жылдан]] [[1904-жылга]] чейин журналист Ида Тарбелл бул тема боюнча он алты макаланын сериясын жарыялаган. Алар буткул [[мунай]] енер жайы учун сенсациялык айыптоо болуп калды.

== Шилтемелер ==

* https://ru.wikipedia.org/wiki/Standard_Oil 
* https://www.britannica.com/topic/Standard-Oil Britannica, Энциклопедиянын редакторлору
* https://bigenc.ru/c/standard-oil-c47f09/?v=4858293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231226064145/https://bigenc.ru/c/standard-oil-c47f09?v=4858293 |date=2023-12-26 }}&lt;nowiki/&gt;Улуу орус энциклопедиясы: илимий жана билим берүү порталы


[[Категория:Компаниялар 1870-жылы]]
[[Категория:Рокфеллер]]
[[Категория:АКШнын мунай компаниялары]]
[[Категория:Компаниялар алфавит боюнча]]
[[Категория:Компаниялар 1911-жылы жоюлган]]
[[Категория:Инсандар:АКШ]]</text>
      <sha1>sk1qpvy8dl29tc8ctq1u5th8bezogbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннобондуктар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134465</id>
    <revision>
      <id>649055</id>
      <parentid>485263</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T13:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="bylmjq0logtb42c8g15l6iq3jd2fmoe" xml:space="preserve">'''Аннобондуктар''' (өз аталышы ''амбо'') — [[Экваториалдык Гвинея|Экваториалдык Гвинеянын]] креолдук этносу. Аннобон (Пагалау) аралынын негизги калкы.&lt;br&gt;Саны 2 миң адам (2004-жыл).     

{{Калк
 |аталышы         = '''Аннобондуктар'''
 |сүрөт =
 |туурасы         = 
 |сурөттүн аталышы =
 |расмий аталышы  = 
 |саны            = 2 миң адам (2004ж.)
 |жайгашуусу      = {{Флагификация|Экваториалдык Гвинея}}&lt;br&gt; 
 |жок болгон      = 
 |архкалдык       = 
 |тили            = [[аннобон тили|аннобон]],&lt;br&gt;[[португал тили|португал]],&lt;br&gt;[[испан тили|испан]]
 |раса            = [[мулаттар]], [[негроид расасы|негрлер]] 
 |дини            = католиктер
 |туугандары      = [[сантомеликтер]]  
 |кирет           = 
 |кошулат         = 
 |келип чыгышы    = [[бантулар]], европалыктар 
}}

== Тил ==
[[Аннобон тили|Аннобон]] тилинде сүйлөшөт. Ошондой эле [[испан тили|испан]] жана [[португал тили|португал]] тилдерин колдонушат.

== Ишенимдер ==
Ишенгендердин басымдуу көпчүлүгү католиктер.

== Келип чыгышы ==
XVII-XVIII кылымдарда португалдар плантацияларда иштөө үчүн аралга африкалык кулдарды алып келген. Кулдар [[бантулар|банту]] элдеринен болгон. Алардын өз ара жана европалыктар (португалдар, ошондой эле француздар жана голланддар) менен аралашуусунун натыйжасында өзүнчө этнос пайда болгон.

== Чарбачылык иштер ==
*балык уулоочулук; 
*багбанчылык;
*малчылык (чочко, эчки, тоок).

== Коом ==
Моногамдык чакан үй-бүлөлөр. Туугандык эсеп ата жактан маанилүү.

== Маданият ==
Маданияты африкалык жана европалык элементтерди айкалыштырат. Европалык жашоо образын алып барышат. Элдик фольклор өнүккөн.

== Булактар ==

*https://travel-journal.ru/ethno/27/197/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160626235151/http://travel-journal.ru/ethno/27/197/ |date=2016-06-26 }}

*https://xn--h1ajim.xn--p1ai/%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%86%D1%8B {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529055622/https://xn--h1ajim.xn--p1ai/%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%86%D1%8B |date=2024-05-29 }}

[[Категория:Африка этностору]]

[[Категория:Индоевропа тилдеринде сүйлөгөн африкалык этностор]]</text>
      <sha1>bylmjq0logtb42c8g15l6iq3jd2fmoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антигуа жана Барбуда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135353</id>
    <revision>
      <id>649056</id>
      <parentid>645065</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T13:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43561" sha1="6j9s6kytiq08g78huwjb9p4u0dc2l25" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Негизделген                = 
 |Макамы                     = 
 |Кыргызча аталышы           = Антигуа жана Барбуда
 |Расмий аталышы             = {{lang-en|Antigua and Barbuda}}
 |Мамлекеттик дини           = [[Динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                       = Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg
 |Желек                      = Flag_of_Antigua_and_Barbuda.svg
 |Гимн аталышы               = Fair Antigua, We Salute Thee (Кооз Антигуа, биз сени даңктайбыз)
 |Аудио                      =Antigua and Barbuda National Anthem.ogg
 |Урааны                     = Each Endeavouring, All Achieving (Ар биринин аракети менен жалпы ийгилик)
 |Башкаруу формасы           = [[Конституциялык монархия]]
 |Картада                    = ATG_orthographic.svg
| lat_dir = N
| lat_deg = 17
| lat_min = 5
| lat_sec = 0
| lon_dir = W
| lon_deg = 61
| lon_min = 48
| lon_sec = 0
| region = AG
| CoordScale = 500000
 |Тили                       = [[англис тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү          = [[1-ноябрь]] [[1981-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды        = [[Улуу Британия|Улуу Британиядан]]
 |Борбор шаары               = [[Сент-Жонс]]
 |Ири шаарлар                = [[Сент-Жонс]]
 |Башчыларынын милдеттери    = [[Король]]&lt;br&gt;[[Генерал-губернатор]]&lt;br&gt;[[Премьер-министр]]
 |Башчылары                  = [[Чарльз III]]&lt;br&gt;Родни Уильямс&lt;br&gt;Гастон Браун
 |Аянты                      = 440
 |Суу пайызы                 = 
 |Аянты боюнча орду          = 182-орун
 |Калкы                      = 100,772
 |Калкы боюнча орду          = 182-орун
 |Калкты каттоо жылы         = 2022
 |Калктын жыштыгы            = 186
 |ИДӨ (САМ)                  = 2,6 млрд
| ИДӨнү эсептөө жылы (ППС)   = 2022
| ИДӨ (САМ) боюнча           = 196-орун
| ИДӨнүн ар бир жанга        = 25,449 
| ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 59-орун
| ИДӨ (номинал)              = 1,95 млрд
| ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2023
| ИДӨ (номинал) боюнча       = 193-орун
| ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 19,068
|Акча бирдиги                = [[Чыгыш Кариб доллары]] (XCD)
| АДӨИ                       = {{Өсүү}} 0,826
| АДӨИ деңгээли              = &lt;span style=&quot;color:#00сс33;&quot;&gt;'''жогору'''&lt;/span&gt;
| АДӨИ боюнча орду           = 54-орун
 |ЭОК                        = ANT
 |Этнохороним                = антигуа жана барбудалык, антигуа жана барбудалыктар
 |Домени                     = [[.ag]]
 |Телефон коду               = 1-268
 |Убакыт аралыгы             = [[UTC-04:00|-04:00]]
 |Штрих коду                 = 
 |Түшүнүктөр                 = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Category:Antigua_and_Barbuda|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Антигуа жана Барбуда''' ({{lang-en|Antigua and Barbuda}}) — [[Кариб деңизи|Кариб деңизинин]] ушундай эле аталыштагы аралдарда жана [[Антил аралдары|Антил аралдарынын]] Редонда аралында жайгашкан мамлекет. 

Өлкө эки чоң Антигуа жана Барбуда аралдарынан жана бир нече кичинекей аралдардан турат. Туруктуу калкынын саны болжол менен 97,120 адам, алардын 97% Антигуада жашайт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Сент-Жонс борбору жана ири порту болуп саналат. [[Кодрингтон]] шаары Барбуда аралындагы эң чоң шаары. 

== Этимология ==
Испан тилинен которгондо «антигуа» сөзү «байыркы», ал эми «барбуда» сөзү «сакалдуу» деген маанини билдирет&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Central Intelligence Agency. The World Factbook. Antigua and Barbuda |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/antigua-and-barbuda/ |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2021-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210827032000/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/antigua-and-barbuda/ }}&lt;/ref&gt;. Антигуа аралы башында аравактар тарабынан «Вададли» деп аталган жана бүгүнкү күндө жергиликтүү калк тарабынан «Вададлы» деп аталып келет. Карибдер Барбуда «Ваомони» деп атайт. 

[[1493-жыл|1493-жылы]] аралга келген [[Христофор Колумб]] жана аралдарды [[Испания|Испаниянын]] Севилья cоборундагы Санта-Мария-ла-Антигуа ({{lang-es|Santa Maria la Antigua}}) иконасынын урматынан атаган деген маалыматтар дагы кездешет. «Барбуда» («сакалдуу») деген сөз аралдын эркек тургундарына же ал жактагы [[анжыр]] дарактарына карата колдонулат деп эсептелет&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A History Of Antigua And Barbuda |url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=25 |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2021-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210827113019/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=25 }}&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==

=== Колониялык доорго чейинки мезгил ===
Антигуада байыркы убактарда аңчылык жана жыйноочулук менен алектен американын түпкүлүктүү сибонейлер отурукташкан&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/event/Boston-Tea-Party Encyclopaedia Britannica. Antigua and Barbuda]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20190624235053/http://thecommonwealth.org/our-member-countries/antigua-and-barbuda/history The Commonwealth. Antigua and Barbuda: History]&lt;/ref&gt;. 

Радиоуглероддук изилдөөлөрдүн жыйынтыгында, бул аралдардагы эң алгачкы конуштардын б. з. ч. 3100-жылы түптөлгөндүгү аныкталган&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6957329/ Reevaluating human colonization of the Caribbean using chronometric hygiene and Bayesian modeling]&lt;/ref&gt;. 

Колумб аралдарды ачканга чейинки мезгилде аравак тилинде сүйлөгөн саладоиддер Ориноко дарыясынын төмөнкү бөлүгүнөн көчүп келип отурукташып калышкан&lt;ref&gt;[https://www.nps.gov/articles/caribbean-trade-and-networks.htm Caribbean Trade and Networks]&lt;/ref&gt;. Алар айыл чарбасын өнүктүрүп, атактуу кара ананас, жүгөрү, таттуу картошка, чили, гуава, тамеки жана пахта өстүрүшкөн&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/228703119_Prehistoric_Settlement_Patterns_on_St_Vincent_West_Indies Prehistoric Settlement Patterns on St. Vincent, West Indies]&lt;/ref&gt;. Кийинчерээк кариб улутундагы адамдар да аралга күч менен алынынып келинишип отурукташып калышкан.

=== Европалыктардын келиши жана кулчулук ===
[[Файл:The Mill Yard - Ten Views in the Island of Antigua (1823), plate V - BL.jpg|thumb|left|Антигуа. 1823-жыл]]
Христофор Колумб [[1493-жыл|1493-жылы]] аралдарды көргөн биринчи европалык адам болгон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Испаниялыктар антигуалыктарды европалыктар менен африкалыктардын ооруларынан, начар тамактануу жана кулчулуктун натыйжасында жергиликтүү калктын көбү каза болгондон кийин гана колонияга айлантышкан&lt;ref&gt;[https://core.ac.uk/download/pdf/217649378.pdf Suzanne Austin Alchon, A Pest in the Land: New World Epidemics in a Global Perspective]&lt;/ref&gt;.

Англиялыктар Антигуага [[1632-жыл|1632-жылы]], ал эми Кристофер Кодрингтон Барбудага [[1685-жыл|1685-жылы]] келип отурукташкан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Европалык баскынчылар бул аралдарда [[Батыш Африка|Батыш Африкадан]] алынып келинген кулдарды тамеки, андан кийин кант камышын өстүрүлгөн талааларда иштетишкен&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Колониялык доор ===
[[Файл:1953 Antigua stamps.jpg|thumb|Елизавета II сүрөтү түшүрүлгөн, 1953-жылдын почта маркалары]]
Англиялыктар [[1666-жыл|1666-жылы]] француздардын чабуулун кайтарып, аралдарды көзөмөлүн сактап калууга жетишкен&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Кулдардын турмушунун катаал шарттары [[1701-жыл|1701-жылы]] жана [[1729-жыл|1729-жылы]] уюштурулбаган көтөрүлүштөргө жана [[1736-жыл|1736-жылы]] Клаас ханхаадасы тарабынан пландалган көтөрүлүшкө алып келген, бирок көтөрүлүш башталганга чейин эле катышуучулар табылган жана козголоңчулардын башчылары өлүм жазасына тартылган &lt;ref&gt;[https://www.smithsonianmag.com/history/antiguas-disputed-slave-conspiracy-of-1736-117569/ Antigua’s Disputed Slave Conspiracy of 1736]&lt;/ref&gt;. 

[[1833-жыл|1833-жылы]] Британия империясында кулчулук жоюлганына байланыштуу экономикада терс көрүнүштөр каталалган. [[1843-жыл|1843-жылы]] болгон жер титирөө жана [[1847-жыл|1847-жылы]] болгон бороон сыяктуу табигый кырсыктардын болушу экономиканы өтө эле жабырланткан. [[1929-жыл|1929-жылы]] Редонда аралында кен казуу иштери токтотулган жана ошол убакыттан бери аралда туруктуу эч ким жашабайт&lt;ref&gt;[https://books.google.kg/books?id=TnItHSAgevMC&amp;pg=PA18&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Debbie Nevins. Cultures of the World: Antigua and Barbuda]&lt;/ref&gt;.

Ливард аралдарынын колониясынын бир бөлүгү болгон Антигуа жана Барбуда 1958-1962-жылдары кыска мөөнөттө Вест-Индия федерациясынын бир бөлүгү болуп калган. Антигуа жана Барбуда [[1967-жыл|1967-жылдын]] [[27 февраль|27-февралында]] толук ички автономияга ээ болгон Улуу Британиянын ассоциацияланган мамлекети болуп калган. 1970-жылдары аралдардын келечеги жана Антигуа жана Барбуданын макамы туралуу маселелер көтөрүлүп, акыры Антигуа жана Барбуда 1981-жылдын 1-ноябрында толук көз карандысыздыкка жетишкен. Вир Берд жаңы өлкөнүн премьер-министри болуп дайындалган.

=== Эгемендүүлүк доору ===
[[Файл:Nelson's Dockyard ~ English Harbour - 23440319349.jpg|thumb|Нельсондун кеме куруучу жайы]]
[[Файл:V. C. Bird Monument.jpg|thumb|Вир Берддин урматына орнотулган эстелик]]
Антигуанын көз карандысыздыгынын алгачкы эки он жылдыгында саясий жактан Берддердин үй-бүлөсү үстөмдүк кылган. 1981-1994-жылдары Вир Берд башкарган, андан кийин 1994-2004-жылдары анын уулу Лестер Берд башкарган. Саясий туруктуулукту камсыз кылуу жана өлкөгө туризмди өнүктүрүү менен бирге, Берддердин үй-бүлөсүн коррупция, тууганчылык жана каржылык мыйзамдарды бузду деп айыпташкан. Вир Берддин тун уулу 1990-жылы Израилдин курал-жарагын Колумбиянын баңгизат сатуучуларына аткезчилик менен ташыган деп айыпталып&lt;ref&gt;[https://www.sfgate.com/news/article/caribbean-premier-s-brother-arrested-for-3033503.php CARIBBEAN / Premier's Brother Arrested for Smuggling]&lt;/ref&gt;, министрлик кызматтан кетүүгө аргасыз болгон.1995-жылы дагы бир уулу Айвор Берд кокаин сатканы үчүн соттолгон&lt;ref&gt;[https://marxists.architexturez.net/archive/hector/1997/01/nemesis.html PM Lester Bird and Tim the Nemesis]&lt;/ref&gt;.

[[1995-жыл|1995-жылы]] Луис бороону Барбудага катуу зыян келтирген&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170912011401/https://anumetservice.wordpress.com/2015/09/05/20th-anniversary-of-hurricane-luis/ 20th Anniversary of Hurricane Luis]&lt;/ref&gt;.

Саясаттагы Берддердин үй-бүлөсү жетектеген партиянын үстөмдүгү 2004-жылкы жалпы шайлоо менен аяктаган, ал шайлоодо Уинстон Болдуин Спенсердин Бириккен прогрессивдүү партиясы жеңишке жетишкен.

[[2016-жыл|2016-жылы]] Нельсондун кеме куруучу жайы [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКОнун]] Дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген&lt;ref&gt;[https://www.travelweekly.com/Caribbean-Travel/Nelsons-Dockyard-in-Antigua-now-a-Unesco-heritage-site Nelson’s Dockyard in Antigua now a Unesco heritage site]&lt;/ref&gt;.

[[2017-жыл|2017-жылдын]] сентябрь айынын башында ылдамдыгы 295 км/саатка жеткен Ирма бороонунун жыйнтыгында Барбуданын көпчүлүк бөлүгү кыйрап калган. Премьер-министр Гастон Браундун айтымында, бороон-чапкын аралдын 95% имараттарын жана инфраструктурасын талкалап, Барбуданы «жашоого жараксыз» калтырган. Аралдын дээрлик бардык тургундары Антигуага көчүрүлгөн&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/nation/la-na-irma-islands-20170909-story.html Hurricane Irma leaves Caribbean islands devastated]&lt;/ref&gt;.

== География ==
[[Файл:Satellite image of Antigua And Barbuda in September 2002.jpg|thumb|Спутниктен тартылган сүрөтү]]
Мамлекет салыштырмалуу эки чоң аралдардан жана алардын жээгине жакын жайгашкан бир нече майда аралдардан турат. Антигуа — эң ири (280 км²) жана калктуу аралы. Антигуадан 48 км түндүктө жайгашкан Барбуда аралы аянты (161 км²) жагынан экинчи чоң арал. Антигуадан 1,6 км батыш тарапта жайгашкан Редонда (10 ккм²) кичинекей аралы да Антигуа жана Барбуда мамлекетинин бир бөлүгү болуп саналат.

Чыгышынан [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]], батышынан [[Кариб деңизи|Кариб деңизинин]] суулары менен чулганат.

Ландшафтта негизинен ойдуңдар басымдуулук кылат. Антигуанын эң бийик чекити — Богги дөбөсү (402 м). Барбуданын эң жогорку чекити 32 м.

Мамлекеттин борбору болгон Сент-Жонс шаары Антигуада жайгашкан. Барбудадагы жалгыз калкыту конуш болуп Кодрингтон шаары саналат.

=== Климат ===
Жаан-чачындын орточо көлөмү жылына 990 мм, жаандын көлөмү мезгилге жараша ар кандай. Жалпысынан алганда, эң нымдуу мезгил сентябрь жана ноябрь айларынын ортосунда болот. Аралдар, адатта, нымдуулуктун төмөндүгүнө жана кургакчылыктын кайталанышына дуушар болуп турат. Абанын температурасы орточо 27°C, кышында 23°Cдан 29°Cга чейин, жай жана күз айларында 25 °Cдан 30°Cга чейин. Эң салкын мезгил декабрь жана февраль айларынын ортосунда болот.

Мезгили-мезгили менен катуу, ири чыгымдарга алып кылген бороон-чапкындар болуп турат. Орточо эсеп менен жылына жок дегенде бир жолу катуу бороон каталат&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2017/09/06/us/hurricane-irma-puerto-rico-florida/index.html Hurricane Irma: Powerful storm blamed for three deaths]&lt;/ref&gt;.

=== Фауна ===
Аралдардын жаныбарлар дүйнөсү негизинен бай орнитофаунадан, курчап турган сууларында коралл рифтеринен турат.

== Саясий түзүлүшү ==
[[Файл:Parliament of Antigua and Barbuda.JPG|thumb|Антигуа менен Барбуданын Парламентинин жыйындар залы]]
[[Файл:Office of the Prime Minister of Antigua and Barbuda.jpg|thumb|Премьер-министрдин кеңсеси]]
[[Файл:Casa de Gobierno de Antigua y Barbuda (Saint John's).jpg|thumb|Өкмөт үйү, генерал-губернатордун расмий резиденциясы жана иштеген кеңсеси]]
[[Файл:Barbuda Council Millenium Administration Building.jpg|thumb|Барбуда кеңешинин катчысынын Кодрингтондогу штаб-квартирасы]]
[[Файл:Diplomatic relations of Antigua and Barbuda.svg|thumb|Антигуа менен Барбуданын дипломатиялык мамилелери]]
Антигуа жана Барбуданын саясий системасы унитардык парламенттик монархия катары аныкталат. Антигуа жана Барбудада бийлик бутактарын бөлүүнүн жана өз ара аракеттенүүнүн өзгөчө ыкмасы менен мүнөздөлгөн Вестминстер модели иштейт. Мамлекет башчысы болуп Улуу Британиянын монархы саналат, ал өкүлчүлүк функциялары бар генерал-губернаторду дайындайт. 2007-жылы генерал-губернатор болуп дайындалган Луиза Лейк-Тэк Антигуа жана Барбуда тарыхындагы биринчи аял губернатор болгон.

Министрлер кабинети парламенттик шайлоодо жеңип чыккан партиянын мүчөлөрүнөн түзүлөт, министрлердин талапкерлиги премьер-министрдин сунушу боюнча генерал-губернатор тарабынан формалдуу гана бекитилет. Премьер-министр аткаруу бийлигине ээ болгон өкмөттүн башчысы. Өкмөт парламенттин алдында жооп берет, парламент ага ишенбөөчүлүк көрсөтө алат. Премьер-министр парламент таркаган учурда же депутаттык мандатын жоготкон же убактылуу күчүн жоготкон башка учурларда өз ыйгарым укуктарынан ажыратылат. Министрлер премьер-министрдин өтүнүчүнүн негизинде иштеген генерал-губернатордун тиешелүү жарлыгы боюнча, ошондой эле премьер-министр кызматтан кеткен же парламент таркатылган учурда кызматынан кетет&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Антигуа жана Барбуданын Конституциясы |url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=28 |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2022-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220503152657/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=28 }}&lt;/ref&gt;.

Мыйзам чыгаруу бийлиги өкмөткө жана Антигуа менен Барбуданын парламентинин эки палатасына таандык. Эки палаталуу парламент Сенаттан (17 сенатор) жана Өкүлдөр палатасынан (17 депутат) турат&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Он сенатор премьер-министрдин сунушу боюнча генерал-губернатор тарабынан, төрт сенатор оппозиция лидеринин сунушу боюнча дайындалат. Бир сенатор генерал-губернатор тарабынан, генерал-губернатордун пикири боюнча, кызыкчылыктары көрсөтүлүшү керек болгон социалдык же башка топтордун өкүлдөрүнөн дайындалат. Генерал-губернатор дайындаган Сенаттын бир мүчөсү Барбуданын мыйзам чыгаруу кеңешинин кызыкчылыгын коргойт, дагы бири премьер-министрдин сунушу боюнча Барбудадан дайындалат. 21 жаштан жаш эмес, өлкөнүн жараны болгон жана дайындалган күнгө чейин анын аймагында кеминде 12 ай туруктуу жашаган адам гана сенатор боло алат&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

21 жаштан жаш эмес, өлкөнүн жараны болгон жана анын аймагында шайланган күнгө чейин кеминде 12 ай туруктуу жашаган адам палатанын депутаты боло алат. Өкүлдөр палатасынын депутаттары мажоритардык система боюнча бир мандаттуу округдарда түздөн-түз жашыруун элдик добуш берүү аркылуу шайланат. Парламенттеги бир орун Барбуда аралынын өкүлү болуп дайындалат. Активдүү шайлоо укугуна Антигуа менен Барбуданын 18 жашка толгон жарандары, ошондой эле мамлекетте жеке менчик мүлкү бара Улуттар Шериктештигинин жарандары ээ&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Соңку шайлоо [[2018-жыл|2018-жылы]] [[21-март|21-мартта]] болгон. Шайлоонун жыйынтыгы боюнча Эмгек партиясы мыйзам чыгаруу Ассамблеясында 15 орунга, Бириккен прогрессивдүү партиясы жана Барбуда элдик кыймылы бирден орунга ээ болгон&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Сот бийлигин Чыгыш Кариб Жогорку соту жүргүзөт. Чыгыш Кариб Жогорку сот тутумуна мүчө ар бир мамлекеттин өзүнүн жогорку соту бар. Антигуа жана Барбуда ошондой эле Кариб Адилет сотунун мүчөсү&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Антигуа жана Барбудада жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жок. Бардык башкаруу функцияларын улуттук өкмөт ишке ашырат. 

=== Тышкы саясаты ===
Антигуа жана Барбуда 72 өлкө менен дипломатиялык мамиле түзгөн.

Антигуа жана Барбуда Бириккен Улуттар уюмунун, Латын Америка жана Кариб өлкөлөрүнүн альянсынын, Улуттар Шериктештигинин, Кариб деңизинин коомчулугунун, Чыгыш Кариб мамлекеттеринин уюмунун, Америка мамлекеттеринин уюмунун, Дүйнөлүк Соода Уюмунун жана Чыгыш Кариб аймактык коопсуздук системасынын мүчөсү. Ошондой эле эл аралык кылмыш иштери боюнча сотунун мүчөсү.

=== Куралдуу күчтөрү ===

Антигуа жана Барбуда Королдук коргоо күчтөрү ({{lang-en|Royal Antigua and Barbuda Defence Force}}) — Антигуа жана Барбуданын мамлекеттик аскердик уюму, анын милдеттерине Антигуа менен Барбуданын аймактык бүтүндүгүн жана эгемендүүлүгүн коргоо, анын ичинде жарандык бийликке жардам берүү, балык уулоону коргоо, баңги заттардын жүгүртүлүшүн токтотуу, гуманитардык жардам көрсөтүү жана аймактык тынчтыкка көмөктөшүү кирет&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200219215617/http://abdf.gov.ag/ Antigua and Barbuda Defence Force]&lt;/ref&gt;.

Коргоо күчтөрүн коргоо штабынын башчысы жетектейт, ал генерал-губернатордун буйругуна баш ийет&lt;ref&gt;[https://laws.gov.ag/wp-content/uploads/2018/08/a2006-10.pdf AN ACT to revise the law relating to the Antigua and Barbuda Defence Force and for related matters]&lt;/ref&gt;. Коргоо күчтөрүнүн штаб-квартирасы Близард лагеринде жайгашкан.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
[[Файл:Ac-map.png|thumb|350px|Өлкөнүн картасы]]
Антигуа жана Барбуда алты округдан (Сент-Питер, Сент-Филип, Сент-Жордж, Сент-Жон, Сент-Мэри, Сент-Пол) жана эки көз каранды аймактан (Барбуда жана Редонда) турат. Сент-Жон шаарында Антигуа жана Барбуда калкынын жарымынан көбү жашаган эң көп калктуу аймак&lt;ref&gt;[https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2020/10/2018-Antigua-and-Barbuda-LFS-Report.pdf Antigua and Barbuda. 2018 Labour Force Survey Report]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Аталышы
!Админ.борбору
!Карта
|-
|1
|Сент-Жорж (Saint  George)
|Пигготс (Piggots)
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Файл:Antigua_parishes_numbered.png]]
|-
|2
|Сент-Жон (Saint John)
|Сент-Жонс (Saint John’s)
|-
|3
|Сент-Мэри (Saint Mary)
|Боланс (Bolans)
|-
|4
|Сент-Пол (Saint Paul)
|Фалмут (Falmouth)
|-
|5
|Сент-Питер (Saint Peter)
|Парем (Parham)
|-
|6
|Сент-Филип (Saint Philip)
|Карлайл (Carlisle)
|}

== Калкы ==
[[Файл:Antigua_and_Barbuda_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|2020-жылга карата жыныстык жана курактык түзүм]]
* Калкы — 100,772 (2023-жылга карата).
* Жылдык өсүш — 1,3 %.
* Төрөттүн деңгээли — 1000 адамга 16,4 (фертилдүүлүк — бир аялга 2,06 төрөт),
* өлүмдүн деңгээли — 5,8 на 1000,
* 15 жашка чейинки калктын үлүшү — 28 %, 65 жаштан жогору — 7 %,
* иммиграция — 2,4 на 1000.
* Орточо жашоо узактыгы — 73 жаш эркектер арасында, 77 жаш аялдар арасында.
* Этно-расалык курамы: афроамериканлыктар — 91 %, мулаттар — 4,4 %, актар — 1,7 %, башкалар — 2,8% (2001-жылдын мааылматы боюнча).
* Сабаттуулук — 86 %.
* Шаардын калкы — 30 %, айыл жергесинин калкы — 70 %. 15 жашка чейинки курактагылар калктын 26%, 16ден 65 жашка чейинкилер — 67 %, 65 жаштан жогору — 7 %.

=== Тили ===
Англис тили расмий тил, бирок көптөгөн жергиликтүү тургундар антигуан креол тилинде сүйлөшөт. Барбуд акценти антигуандык акценттинен бир аз айырмаланат.

Эгемендүүлүккө чейинки жылдарда стандарттуу англис тили антигуандык креолго карата кеңири жайылган. Андан кийин антигуандык креол антигуандыктар тарабынан өз маданиятынын маанилүү аспектиси катары карала баштаган. Эреже катары, жогорку жана орто класстагы жарандар антигуандык креол тилин колдонууну калашпайт. Билим берүү системасы антигуандык креолду колдонбойт жана окутуу стандарттуу англис тилинде жүргүзүлөт.

Антигуан креолунда колдонулган көптөгөн сөздөр англис жана африка тилдеринен алынган. Аралда колдонулган макал-лакаптар көбүнчө африкалыктарга таандык.

Болжол менен 10 000 адам испан тилинде сүйлөй алат&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Spanish Language in Antigua and Barbuda: Implications for Language Planning and Language Research |url=https://global.uwi.edu/sites/default/files/bnccde/index.htm |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2024-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203110341/https://global.uwi.edu/sites/default/files/bnccde/index.htm }}&lt;/ref&gt;.

=== Диний курамы ===
[[Файл:Stjohnscathedralantigua.jpg|thumb|Ыйык Иоанндын собору]]
[[Файл:Antigua and Barbuda, English Harbour (29), Baxter Memorial Methodist Church.jpg|thumb|Бакстер мемориалдык методисттик чиркөөсү]]
Антигуандыктардын көпчүлүгү (77%) христиандар, англикандар (17,6%) эң чоң диний топту түзүшөт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Христиан дининин башка агымдары: 

* Жетинчи күндүк адвентисттер чиркөөсү — 12,4%
* Элүүнчү күн майрамы — 12,2%
* Моравия чиркөөсү — 8,3%
* Рим католиктери — 8,2%
* Методисттер чиркөөсү — 5,6%
* Веслиан ыйыктык чиркөөсү — 4,5%
* Кудай чиркөөсү — 4,1%
* баптисттер — 3,6%
* мормондор — &lt;1,0%
* Жахабанын Күбөлөрү — &lt;1,0%

== Экономикасы ==
Антигуа жана Барбуда — эл аралык кызматтарды көрсөтүүгө адистешкен өнүгүп келе жаткан мамлекет. Экономикасынын негизин туризм багыты түзүп, ИДП 60% берет.

[[2012-жыл|2012-жылга]] карата маалыматтарга ылайык айыл чарбасында төмөнкү айыл чарба өсүмдүктөрү өстүрүлөт: [[банан]], [[буурчак]] өсүмдүктөрү, [[капуста]], [[сабиз]] жана [[турнепс]], маниока, чили жана башка калемпирлер, [[пахта]] (пахтанын үрөнү жана пахта майы), [[бадыраң]] (анын ичинде корнишондор), [[баклажан]], [[пияз]], [[ашкабак]], [[помидор]], [[жүгөрү]] жана бакча өсүмдүктөрү.

Мамлекеттин аймагында кийим жана алкоголдук ичимдиктерди өндүрүлөт.

Дүйнөлүк банктын [[2010-жыл|2010-жылдын]] ортосунда жарыяланган жылдык классификациясында Антигуа жана Барбуда «ортодон жогору кирешелүү» экономикасы бар өлкө деп аталган. [[1982-жыл|1982-жылы]] оффшордук бизнес өнүгө баштаган, [[1993-жыл|1993-жылдан]] тартып оффшордук банктар да түзүлө баштаган, ал эми акыркы жылдары интернет тармагын колдонуу менен оффшордук оюн бизнеси өнүгө баштаган. Улуттук өнүгүү фондуна, мамлекеттик облигацияларга же кыймылсыз мүлк сатып алууга инвестиция салуу менен Антигуа жана Барбуда жарандыгын алууга болот.

== Маданияты ==
[[Файл:Nelson's Dockyard.jpg|thumb|Нельсон верфи]]
Антигуа жана Барбуданын маданияты негизинен англис маданияты окшош. Улуттук спорт [[крикет]] болуп саналат. Башка популярдуу спорттун түрлөрүнө [[футбол]], парус спорту жана [[серфинг]] кирет.

Америкалык поп маданияты жана мода да күчтүү таасир этет. Өлкөнүн массалык маалымат каражаттарынын көпчүлүгү Американын ири ММК тармактарынынын курамында. 

Үй-бүлө салттары жана дин элдин жашоосунда маанилүү ролду ойнойт. Калктын көпчүлүгү жекшемби күндөрү диний иш-чараларга катышып турат.

Британдык Вест-Индиядагы кулчулуктун жоюлушун эскерүү үчүн августта улуттук карнавал өткөрүлөт.

Музыканын популярдуу багыттары — калипсо жана сока.

Жүгөрү жана таттуу картошка антигуанынын ашканасында маанилүү ролду ойнойт. Дукунаг популярдуу антигуа тамагы майдаланган таттуу картошка, ун жана татымалдар кошулган, бууга бышырылган чүчпара. Фунжи тамагы жүгөрү унунан жасалган кесме.

== Социалдык тармагы ==
=== Билим берүү ===
ПРООНдун «Адамдын өнүгүүсү 2009» отчетуна ылайык Антигуа жана Барбуда бойго жеткен калктын (15 жаштан жогору) сабаттуулук деңгээли 2007-жылы 99% түзгөн&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=AG Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) - Antigua and Barbuda]&lt;/ref&gt;. 2007-жылы башталгыч, орто жана жогорку окуу жайларында окугандардын жалпы көрсөткүчү — 85,6%, билим деңгээлинин индекси — 0,945&lt;ref&gt;[https://datatopics.worldbank.org/education/country/antigua-and-barbuda Education Statistics (EdStats). Country at a Glance - Antigua and Barbuda]&lt;/ref&gt;.

Мектепте билим берүү 5 жаштан 16 жашка чейинки балдар үчүн милдеттүү болуп саналат жана мамлекет тарабынан акысыз берилет. Билим берүү мыйзамына ылайык мамлекеттик жана жеке мектептер төмөнкү категорияларга бөлүнөт:

* 5 жашка чейинки балдар үчүн балдар бакчалары;
* 5 жаштан 12 жашка чейинки башталгыч мектептер;
* 12 жаштан 20 жашка чейинки орто мектептер;
* атайын кол өнөрчүлүк жана техникалык билим берүүчү техникалык мектептер;
* мугалимдерди кесиптик даярдоо үчүн педагогикалык колледждер;
* мүмкүнчүлүгү чектелген балдар үчүн атайын мектептер;
* башка мектептер, анын ичинде жогорку жана атайын кесиптик билим берүү мекемелери.

Билим берүү министрлигинин маалыматы боюнча, өлкөдө 34 мамлекеттик жана 28 жеке башталгыч, 9 мамлекеттик жана 6 жеке орто мектептер, ошондой эле институттар менен колледждерди камтыган 13 башка билим берүү мекемелери бар&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100524124824/http://www.education.gov.ag/School_Directory.pdf Окуу жайлайрдын тизмеси]&lt;/ref&gt;.

Антигуа жана Барбудада бир нече жогорку окуу жайлары бар, атап айтканда Антигуа мамлекеттик колледжи, Антигуа жана Барбуда маалыматтык технологиялар институту, ошондой эле Вест-Индия университетинин Арал академиясы филиалы.

1998-жылы Антигуа жана Барбуда Кариб деңизинде саламаттыкты сактоо кызматтарын көрсөтүү боюнча алдыңкы орунга чыгуу боюнча улуттук программаны кабыл алган. Учурда Антигуа аралында эки медициналык окуу жайы бар - 2004-жылы негизделген Америкалык Антигуа университети&lt;ref&gt;[https://www.auamed.org/ American University of Antigua]&lt;/ref&gt; жана 1982-жылы негизделген Саламаттыкты сактоо университети&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110224101119/http://www.uhsa.ag/ University of Health Sciences Antigua]&lt;/ref&gt;.

=== Саламаттыкты сактоо ===
Антигуа менен Барбудада медициналык жардам көрсөтүү дүйнө жүзү боюнча орточо көрсөткүчтөн жогору. 

Жашоо узактыгы эркектер үчүн 76,5 жаш, аялдар үчүн 81,6 жаш. Жыл сайын ар бир тургунга 923,41 [[АКШ доллары|АКШ долларына]] барабар каражат мамлекеттик чыгымдар менен саламаттык сактоо чараларына жумшалат. Бул ички дүң продуктунун болжол менен 5,9 % түзөт&lt;ref&gt;[https://www.worlddata.info/america/antigua-barbuda/health.php Healthcare in Antigua and Barbuda]&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://ab.gov.ag/ Антигуа жана Барбуда Өкмөтүнүн расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220912083622/https://ab.gov.ag/ |date=2022-09-12 }}
* [https://antiguabarbuda.com/ Антигуа жана Барбуданын расмий бизнес борбору]
* [http://www.antiguamet.com/ Антигуа жана Барбуданын метеорологиялык кызматы]
* [https://statistics.gov.ag/ Антигуа жана Барбуданын каржы жана корпоративдик башкаруу министрлигинин статистика бөлүмү]
* [https://www.absez.gov.ag/ Антигуа жана Барбуданын атайын экономикалык аймагы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Түндүк Америка өлкөлөрү}}
{{Улуттар Шериктештиги}}
{{Америка мамлекеттеринин уюму}}

[[Категория:Америка мамлекеттери уюму]]
[[Категория:Антигуа жана Барбуда]]
[[Категория:Аралдагы мамлекеттер]]
[[Категория:Конституциялык монархиялар]]
[[Категория:Унитардык монархиялар]]
[[Категория:Бириккен Улуттар Уюмуна мүчө мамлекеттер]]
[[Категория:Улуттар Шериктештигине мүчө мамлекеттер]]</text>
      <sha1>6j9s6kytiq08g78huwjb9p4u0dc2l25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>649050</id>
      <parentid>649012</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>649050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24760" sha1="rtw19qxy9et7fn7asdhvrstwlc0aiiz" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13726}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12817}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11068}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baydastann&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5960}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4954}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4499}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1442}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 40 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:870}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:610}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 71 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 72 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 73 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 74 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 78 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 79 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 80 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 81 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 82 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 83 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 84 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 85 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 87 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 89 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 90 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 91 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 92 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 93 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 95 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 99 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 100 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 101 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 102 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 103 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 104 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 105 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 115 || [[User:Dostojewskij|Dostojewskij]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 116 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 117 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 118 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 119 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 120 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 121 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 122 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 123 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 124 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 125 || [[User:A.djan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;A.djan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 140 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>rtw19qxy9et7fn7asdhvrstwlc0aiiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Британиялык Виргин аралдары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136881</id>
    <revision>
      <id>649064</id>
      <parentid>640705</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T22:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30913" sha1="7v4vtruo1u7y8c5j8orbzacxdti9dh7" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Этап1                                    = 
 |Дата1                                    = 
 |Этап2                                    = 
 |Дата2                                    = 
 |Этап3                                    = 
 |Дата3                                    = 
 |Этап4                                    = 
 |Дата4                                    = 
 |Этап5                                    = 
 |Дата5                                    = 
 |Макамы                                   = 
 |Негизделген                              = 
 |Макамы                                   = 
 |Кыргызча аталышы                         = Британиялык Виргин аралдары
 |Расмий аталышы                           = {{lang-en|British Virgin Islands}}
 |Мамлекеттик дини                         = [[динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                                     = Coat of arms of the British Virgin Islands.svg
 |Желек                                    = Flag of the British Virgin Islands.svg
 |Гимн аталышы                             = God Save the King
 |Аудио                                    = Reinounido.ogg
 |Урааны                                   = {{lang-la|Vigilate}} (Кыраакы болгула)
 |Башкаруу формасы                         = Улуу Британиянын ээлиги
 |Картада                                  = British Virgin Islands on the globe (Americas centered).svg
  |lat_dir = N |lat_deg = 18 |lat_min = 29 |lat_sec = 4
  |lon_dir = W |lon_deg = 64 |lon_min = 31 |lon_sec = 54
 | region                = VG
 | CoordScale            = 500000
 |Тили                                     = [[англис тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү                        = 
 |Эгемендүүлүгүн алды                      = 
 |Борбор шаары                             = [[Род-Таун]]
 |Ири шаарлар                              = 
 |Башчыларынын милдеттери                  = Падыша&lt;br&gt;Губернатор&lt;br&gt;Премьер-министр
 |Башчылары                                = [[Чарльз III]]&lt;br&gt;Жон Ранки&lt;br&gt;Эндрю Фэхи
 |Аянты                                    = 153
 |Суу пайызы                               = 1,6
 |Аянты боюнча орду                        = 
 |Калкы                                    = 30 030
 |Калкы боюнча орду                        = 222-орун
 |Калкты каттоо жылы                       = 2019
 |Калктын жыштыгы                          = 260
 |Калкынын жыштыгы боюнча орду             = 
 |ИДӨ (САМ)                                = 500 млн
 |ИДӨ (САМ) эсептөө жылы                   = 2017
 |ИДӨ (САМ) боюнча орду                    = 
 |ИДӨ (САМ) ар бир жанга                   = 34 200
 |ИДӨ (номинал)                            = 
 |ИДӨ (номинал) эсептөө жылы               = 
 |ИДӨ (номинал) боюнча орду                = 
 |ИДӨ (номинал) ар бир жанга               = 
 |Акча бирдиги                             = [[АКШ доллары]]
|АДӨИ                                      = 
 |АДӨИ деңгээли                            = 
 |АДӨИ боюнча орду                         = 
 |Учак компаниясы                          =
 |ЭОК                                      = IVB
 |ISO                                      = VG
 |Этнохороним                              = 
 |Домени                                   = [[.vg]]
 |Телефон коду                             = 1-284
 |Убакыт аралыгы                           = [[UTC−04:00|−04:00]]
 |Штрих коду                               = 
}}
'''Британиялык Виргин аралдары''' ({{lang-en|British Virgin Islands}} (BVI)), расмий аталышы '''Виргин аралдары''' ({{lang-en|Virgin Islands}})&lt;ref&gt;Виргин аралдарынын [https://www.legislation.gov.uk/uksi/2007/1678/pdfs/uksi_20071678_en.pdf 2007-жылдагы Конституциясынын] беренесине ылайык, аймактын расмий аталышы жөн гана «Виргин аралдары» деп аталат&lt;/ref&gt; — [[Кариб деңизи|Кариб деңизинин]] түндүк-чыгышындагы Виргин аралдары архипелагынын түндүк-чыгыш бөлүгүндө жайгашкан Британиянын деңиздин ары жагындагы көз каранды аймагы.

Жалпы аянты — 153,4 км², курамына 60тай аралдарды камтыйт (анын ичинде 20га жакыны ээн аралдар). Ири аралдары — Тортола (аянты 59,2 км², калкы 18 миң адам), Анегада (38,6 км²), Виргин-Горда (21,2 км²).  

Административдик борбору — Род-Таун шаары. 

Расмий тили — [[англис тили]]. Акча бирдиги — [[АКШ доллары]]. 

== Тарыхы ==
{{Негизги макала|Британиялык Виргин аралдарынын тарыхы}}
Бул аймактагы алгачкы белгилүү адамдардын отурукташуусу болжол менен б.з.ч. 100-жылы Түштүк Америкадан келген аравак уруулары тарабынан болгон. Вернон Пикеринг бул датаны б.з. 200-жылдары деп эсептейт жана аравактарга чейин сибонейлер бул аралдарда жашашы мүмкүн деп божомолдойт. Алар Сент-Томас аралына б.з.ч. 300-жылы отурукташкан. Аралдарда байыркы индейлердин убактылуу отурукташуусу туралуу айрым далилдери бар. Кээ бир окумуштуулар индейлер бул аралдарга б.з.ч. 1500-жылдары балык уулоо же аңчылык максатында келишип, убактылуу түзүлгөн жайларда жашашкан деп эсептешет. Бирок азыркы Британиялык Виргин аралдарында ошол мезгилде туруктуу жашаган эл болгон деген пикирди академиялык коомчулук кеңири колдобойт&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.moon.com/travel/trip-ideas/early-peoples-of-the-virgin-islands/ Moon. Early Peoples of the Virgin Islands]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://bvi.gov.vg/content/our-history Виргин аралдарынын Өкмөтү. Биздин тарых]&lt;/ref&gt;.

Аравактар аралдарда XV кылымга чейин жашашкан, андан кийин Кичи Антиль аралдарынан келген агрессивдүү калиного же карибдер тарабынан аралдардан чыгарылышкан&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Кийинчерээк Виргин аралдарына келген европалыктар азыркы Британиялык Виргин аралдарында индейлерди кезиктиришкен эмес. Бирок Христофор Колумб Санта-Крус аралына барганда карибдердин кол салуусуна туш болгон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Бул аймактын алгачкы тургундары тууралуу маалымат аз болгондуктан, алардын жашоо образы жөнүндө так түшүнүк алуу кыйын. Ошентсе да археологиялык табылгалар бул жерлерде негизинен аравактар жашаганын көрсөтөт. Алардын керамикалык идиш-аяктары эң көп табылган жерлер Тортоланын түндүк-батышындагы Белмонт жана Смагглерс Ков аймактары болуп саналат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1493-жылы Христофор Колумб өзүнүн экинчи деңиз сапарында Виргин аралдарын байкап, көптөгөн аралдарды картага түшүргөн. Ал бул аралдар тобун «Лас Виргин» («Бийкечтер») деп атап, бул аталышты Ыйык Урсула жана анын 11 000 жолдоочусу болгон кыздарга арнаганы айтылып жүрөт. 

Испандыктар бул аралдарда узак убакыт бою туруктуу жашабаган, бирок кээде талап-тоноо же кулчулук максатында келип турушкан. Алар жергиликтүү аравак жана кариб калктарын кул кылып, бул аймакта колониялык башкаруунун алгачкы белгилерин түзө баштаган. XVI кылымдан тарта бул аралдар деңиз каракчылары, мыйзамсыз соодагерлер жана баскынчылар үчүн коопсуз жашырына турган жай болуп калган.

1666-жылы британиялык плантаторлор жана мурдагы деңиз каракчылары Тортолага келип, испандарга каршы туруп, өздөрүнүн отурукташуу жайларын түзүшкөн. 1672-жылы Англия Тортоланы, ал эми 1680-жылы Анегада менен Виргин Горданы расмий түрдө өз ээлигине өткөрүп алган. Алгач бул аралдар Британиянын Левант компаниясы аркылуу башкарылган, кийинчерээк алар жеке менчик плантаторлорго өткөрүлүп берилген&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.frommers.com/destinations/virgin-islands/in-depth/history/ Frommers. History in Virgin Islands]&lt;/ref&gt;.
[[Файл:St_Phillips_Church,_Tortola.jpg|left|thumb|250x250px|Аймактагы эң маанилүү тарыхый эстеликтердин бири — Тортоладагы Ыйык Филип чиркөөсүнүн урандылары]]
XVII кылымда бул аралдарда кант камышын өстүрүү кеңири жайылып, башка Кариб колонияларындагыдай эле, бул иш негизинен Африкадан алынып келинген кулдардын эмгегин колдонгон. Кулчулук системасы аралдардын экономикасынын негизи болгон. 1774-жылга карата бул аймакта 6 000ге жакын кул жана болгону 1 000дей гана эркин адам жашачу&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

1834-жылы Британия империясы кулчулукту расмий түрдө жойгондон кийин кант өндүрүшү кескин төмөндөп, аралдардын экономикасы оор кризиске учураган. Мурдагы кулдар акы төлөнгөн эмгекке өтүү укугуна ээ болушкан, бирок алардын жашоо шарттары өтө начар бойдон калган. Натыйжада аралдар кедейчиликке батып, Британия тараптан дээрлик көңүл бурулбай калган&lt;ref&gt;[https://stkittsnevisflag.com/discover-stkitts-nevis/historical-overview/significant-historical-events-in-st-kitts-and-nevis/emancipation-of-slaves-1834-and-the-apprenticeship-system/?srsltid=AfmBOoqU_m4KyNVCLgYeRQbLX2c1r17-0jxKb-hVJXUaAFF_h-7IIGZx Emancipation of Slaves (1834) and the Apprenticeship System]&lt;/ref&gt;.

1872-жылы Британиялык Виргин аралдары Ливард аралдары деп аталган башка Британ колониялары менен чогу башкарылган административдик бирдикке киргизилген. Бул башкаруу 1956-жылы Ливард федерациясы таркатылганга чейин уланган. 1958-жылы Виргин аралдары Батыш Индия федерациясына кошулуу сунушун четке каккан жана өзүнчө корголуучу аймак макамын алган. Акыры, 1960-жылы ал расмий түрдө өз алдынча Британ колониясы катары жарыяланган жана 1967-жылы ички автономия укугуна ээ болгон&lt;ref&gt;[https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/parliament-and-the-american-colonies-before-1765/the-west-indian-colonies-and-emancipation/ UK Parliament. The West Indian colonies and emancipation] &lt;/ref&gt;.

Ошол эле 1967-жылы жаңы конституция кабыл алынып, аралдарга ички башкаруу укугу расмий бекитилген. Шайлоолор өткөрүлүп, өкмөт жана мыйзам чыгаруучу кеңеши түзүлгөн. Бирок коргонуу, тышкы саясат жана башка стратегиялык маселелер мурдагыдай эле Британиянын карамагында калган&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Virgin-Islands/History Encyclopædia Britannica. History of the Virgin Islands]&lt;/ref&gt;.

1970-жылдардын аягында Британ Виргин аралдары оффшордук каржы борбору катары таанылып, дүйнөнүн ар кайсы бурчтарынан компаниялар бул жерге каттала баштаган. Салык жеңилдиктери жана каржы купуялуулугу аралдарды бизнес жүргүзүү үчүн жагымдуу жерге айланткан. Бул өзгөрүүлөр экономикалык өсүшкө түрткү берип, аралдардын инфраструктурасы акырындап өнүгө баштаган.

2017-жылы катуу Ирма бороону Британиялык Виргин аралдарына олуттуу зыян келтирген. Бул табигый кырсык көптөгөн имараттарды, жолдорду жана инфраструктураны талкалап, өлкөнүн экономикасына катуу сокку урган. Калыбына келтирүү иштери бир нече жылга созулган.

== Географиясы ==
[[Файл:GB Virgin Islands.png|thumb|Британиялык Виргин аралдарынын картасы|250x250px]]
Британиялык Виргин аралдары Кариб деңизиндеги тропикалык аралдардын тобун түзөт. Алардын саны 60тай болуп, эң чоңу Тортола — узундугу 20 км, туурасы 5 км. Башка аралдары — эл жашабаган, ээн жана чакан аралчалар. Жалпысынан аралдардын аянты болжол менен 150 км² түзөт. Алар Виргин архипелагына кирип, АКШнын Виргин аралдарынан бир нече чакырым чыгышта жана Пуэрто-Риконун негизги бөлүгүнөн 95 км алыстыкта жайгашкан. Ал эми түштүк-чыгышында 150 км аралыкта [[Ангилья]] аралы орун алган. Аралдардын чыгыш тарабында Түндүк Атлантика океаны, батыш тарабында Кариб деңизи жайгашкан. Көпчүлүк аралдар жанар тоонун активдүүлүгүнөн келип чыккан жана жер кыртышынын тоолуулугу жана адырлуулугу менен мүнөздөлөт. Эң бийик жеринин бийиктиги 521 метрге жетип, ал — Тортолада жайгашкан Сейж тоосу&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Британиялык Виргин аралдары |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands/ |accessdate=2025-05-05 |archivedate=2021-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109103648/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands }}&lt;/ref&gt;.

Аралдардын ичинен Анегада геологиялык жактан айырмаланып турат — ал жалпак арал болуп, акиташ жана маржан тектеринен турат. Британиялык Виргин аралдары Ливард аралдарынын нымдуу токойлору жана кургакчыл бадалдуу экологиялык аймактарына кирет&lt;ref&gt;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5451287/ An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm]&lt;/ref&gt;. 2020-жылга карата аралдардын жалпы жер аянтынын болжол менен 24% же 3 620 гектары токой менен капталган&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/VGB/home/overview/ Global Forest Resources Assessment. British Virgin Islands]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content Food and Agriculture Organization of the United Nations. Terms and Definitions. FRA 2025]&lt;/ref&gt;. 1990-жылы бул көрсөткүч 3 710 гектарды түзгөн&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

=== Климаты ===
[[Файл:British Virgin Islands WV banner.jpg|center|thumb|900px]]
Британиялык Виргин аралдарында тропиктик нымдуу климат өкүм сүрөт. Бул климат түрү жыл бою туруктуу температура жана жогорку нымдуулук менен мүнөздөлөт. Пассат шамалдары климатты жумшартып, ысык аба ырайын жеңил көтөрүүгө шарт түзөт.

Аба ырайынын температурасы жылдын бардык мезгилдеринде чоң өзгөрүүгө дуушар болбойт. Борбору Род-Таунда жай мезгилинде күндүзгү орточо максималдуу абанын температурасы 32°C чамасында, ал эми кышында 29°C тегерегинде болот. Түнкү минималдуу температура жайында орто эсеп менен 26°C, кышында 23°C болушу мүмкүн&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/British-Virgin-Islands Encyclopædia Britannica. British Virgin Islands]&lt;/ref&gt;.

Жылдык жаан-чачындын орточо көлөмү 1 150 ммди түзөт. Жаан-чачын негизинен аралдардын тоолуу райондорунда көп жаайт, жээкке жакын аймактарда болсо салыштырмалуу аз болот. Жаан-чачындын көлөмү айрым жылдары олуттуу өзгөрүшү мүмкүн, бирок орто эсеп менен эң жаанчыл мезгил сентябрдан ноябрга чейин, ал эми эң кургакчыл мезгил февраль жана март айларына туура келет&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Экономикасы ==
Британиялык Виргин аралдары Кариб деңизиндеги эң туруктуу жана өнүккөн экономикалардын бири болуп эсептелет. Экономиканын негизги тармагы — туризм. Жыл сайын аралдарга негизинен АКШдан келген 800 миңге жакын туристтер келишет. Ошондой эле, акыркы жылдары каржы секторунун мааниси дагы өсүп жатат.

Аралдарда юридикалык жактар үчүн киреше салыгы (корпоративдик салык), физикалык жактар үчүн киреше салыгы, кошумча нарк салыгы жана сатуудан салык алынбайт. Бирок, ар бир коммерциялык компания катталган күнүнө жана чыгарууга уруксат берилген акциялардын максималдуу көлөмүнө жараша жыл сайын белгилүү бир төлөм төлөшү керек&lt;ref&gt;[https://gsl.org/ru/webinar/britanskie-virginskie-ostrova-i-mezhd/ Британиялык Виргин Аралдары жана эл аралык салык тууралуу маалымат алмашуу]&lt;/ref&gt;.

Британиялык Виргин аралдары дүйнөдөгү эң популярдуу оффшордук аймактардын бири болуп саналат, анын ичинде мурунку СССРдин курамындагы мамлекеттердин ишкерлери үчүн дагы. Учурда бул жерде 650 миңден ашуун компания катталган, бул дүйнөдөгү бардык оффшордук компаниялардын 40% түзөт. Аралдардагы оффшордук ишмердик негизинен 2004-жылы кабыл алынган «Британиялык Виргин аралдарынын коммерциялык компаниялары жөнүндө мыйзамы» менен жөнгө салынат. Аралдардын популярдуулугунун негизги себептери төмөнкүлөр: каттоонун жана тейлөөнүн арзан баасы, директордун резидент болушу боюнча коюлган талаптын жоктугу, уставдык капиталдын минималдуу көлөмүнө формалдуу талаптардын коюлушу, ошондой эле компанияны тез арада же бир күн ичинде каттоо мүмкүнчүлүгү. Мындай бир нече жыл мурун аралдардын негизги артыкчылыктарынын бири — купуялуулук болчу. Бенефициарлардын бирдиктүү мамлекеттик реестри жок болгон. Компаниянын ээси тууралуу маалыматтар чектелген адамдарга берилген. Бирок акыркы жылдары бул тартип өзгөрүүдө, аралдардын каржы кызматтары боюнча комиссиясы бенефициар ээси тууралуу маалыматтарды камтыган ачык реестрди түзүү мүмкүнчүлүгүн талкуулай баштаган. Бул боюнча коомдук талкуулар 2013-жылдын 31-декабрына чейин жүргүзүлгөн&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131224112201/http://www.bvifsc.vg/Portals/2/Consultation%20Paper%20on%20Beneficial%20Ownership%20Information.pdf Бенефициар ээси тууралуу маалыматтарды камтыган ачык реестрди түзүүнү талкуулоо]&lt;/ref&gt;.

Өнөр жайынын бегизги багыттары — ром өндүрүү, жеңил өнөр жай жана курулуш.

Айыл чарбасынын негизги багыттары — ром өндүрүү үчүн кант камыш өстүрүү, жашылча-жемиштерди өстүрүү, мал жана канаттууларды багуу, балык уулоо.

1959-жылдан бери Британ Виргин аралдары расмий акча бирдиги катары [[АКШ доллары|АКШ долларын]] колдонушат. Доллар жана цент түрүндөгү Британиялык Виргин аралдарынын валюталары негизинен сувенир катары чыгарылып, туристтерге сатылат. АКШ жана Улуу Британиянын зээрканалары аралдар үчүн жогорку сапаттагы эстелик монеталарын чыгарып турушат. 

== Саясий түзүлүшү ==
[[Файл:Old_LegCo_Building,_Road_Town.jpg|thumb|250x250px|Род-Таун шаарындагы мыйзам чыгаруу Ассамблеясынын имараты. Экинчи кабатында Жогорку Сот орун алган.]]
Британиялык Виргин аралдары — Улуу Британияга караштуу деңиздин ары жагындагы көз каранды аймагы болуп эсептелет. 1967-жылдан тартып ички өз алдынча башкаруу укугуна ээ болгон&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Мамлекеттик башкаруу органы — Аткаруу кеңеши болуп саналат. Аны Улуу Британиянын тышкы иштер министрлиги тарабынан дайындалган губернатор жетектейт. Кеңешке ошондой эле премьер-министр, үч министр жана башкы прокурор мүчө.

Мыйзам чыгаруу органы — бир палаталуу Ассамблея. Ал 4 жылдык мөөнөткө шайланган 13 депутаттан жана кызматтынын негизинде мүчө болгон башкы прокурордон турат&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
Британиялык Виргин аралдары административдик-аймактык жактан расмий эмес беш округдарга бөлүнөт&lt;ref&gt;[http://www.irf.org/wp-content/uploads/2015/10/AnegadaEnvironmentalProfile_2013.pdf An Environmental Profile of the Island of Anegada, British Virgin Islands]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Округ
!Административдик борбору
!Аянты,
км²
!Калкы,
адам (2006)
!Калкынын жыштыгы,
адам/км²
|-
|1
|Тортола
|Род-Таун
| align=&quot;right&quot; |59,2
| align=&quot;right&quot; |16 630
| align=&quot;right&quot; |280,91
|-
|2
|Анегада
|Те-Сетлмент
| align=&quot;right&quot; |38,6
| align=&quot;right&quot; |204
| align=&quot;right&quot; |5,28
|-
|3
|Вержин-Горда
|Спаниш-Таун
| align=&quot;right&quot; |21,2
| align=&quot;right&quot; |3063
| align=&quot;right&quot; |144,48
|-
|4
|Йост-Ван-Дейк
|Грейт-Харбор (Йост-Ван-Дейк аралы)
| align=&quot;right&quot; |8,3
| align=&quot;right&quot; |176
| align=&quot;right&quot; |21,20
|-
|5
|Башка аралдар*
|Грейт-Харбор (Питер аралы)
| align=&quot;right&quot; |25,7
| align=&quot;right&quot; |181
| align=&quot;right&quot; |7,04
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
|
|Жалпы
|
| align=&quot;right&quot; |153,0
| align=&quot;right&quot; |20 254
| align=&quot;right&quot; |132,38
|-
| colspan=&quot;6&quot; |* «Башка аралдарга» Тортола аралынын түштүгүндө жайгашкан жана Кичи эже-сиңдилер аралдары деп аталган кичинекей аралдар (Жинжер, Норман, Купер, Солт ж.б.) кирет
|}

== Калкы ==
{{bar box
|width=250px
|title=Британиялык Виргин аралдарынын улуттук курамы (2010)
|titlebar=#ddd
|left1=Улуттук топтор
|right1=пайыз
|float=right
|bars=
{{bar percent|Африкалыктар|Blue|76,3}}
{{bar percent|Испандар |Pink|5,5}}
{{bar percent|Европалыктар |RED|5,4}}
{{bar percent|Аралаш|Yellow|5,3}}
{{bar percent|Индустар |Green|2,1}}
{{bar percent|Башка |Orange| 4,6}}
{{bar percent|Белгисиз |Purple| 0,8}}
}}Калкынын саны - 30 030 адам.

Калктын жылдык өсүшү - 2,14 % (өсүштүн дээрлик жарымын иммиграция берет).

Этникалык жана расалык курамы: африкалыктар 76,3%, латын америкалыктар 5,5 %, европалыктар 5,4%, башка улуттар 12,8% (индиялыктарды, мулаттарды кошкондо).

Диний курамы — протестанттар - 70,2%, католиктер - 8,9 %, жахабанын күбөлөрү - 2,5 %, башка диний агымдардарды туткандар - 10,5%, атеисттер - 7,9%.

Сабаттуулуктун деңгээли — 98 %.

== Булактар ==
{{Булактар}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20080703234346/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/britishvirginisles.htm Британиялык Виргин аралдары]
* [https://bvi.org.uk/ Лондондогу Британиялык Виргин аралдарынын кеңсеси]
* [http://www.bvi.gov.vg/ Виргин аралдарынын Өкмөт]
* [https://www.oghm.org/ Эски Өкмөт үйүнүн музейи]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.bvitourism.com/ Британиялык Виргин аралдарынын туризм боюнча порталы]
* [https://bvifinance.vg/language/en-GB/Home Британиялык Виргин аралдарынын каржы сектору боюнча маалыматтар]
* [https://www.bvifsc.vg/ Британиялык Виргин Аралдарынын Финансылык кызматтар боюнча комиссиясы]
{{Түндүк Америка өлкөлөрү}}</text>
      <sha1>7v4vtruo1u7y8c5j8orbzacxdti9dh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аль-Азхар университети</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137204</id>
    <revision>
      <id>649053</id>
      <parentid>514806</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20367" sha1="p5kryq3k6dpj3a672ksytl313lovksy" xml:space="preserve">{{Университет карточкасы
 |аталышы         = Аль-Азхар университети
 |кыскартуу       = 
 |сүрөт           = Al-Azhar University logo.svg
 |расмий          = جامعة الأزهر
 |эл аралык       = Al-Azhar University
 |негизделген     = 970/972-жылдар&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Ислам илимдеринин борбору катары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;1961-жыл&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Заманбап университет катары)&lt;/small&gt;
 |түрү            = Мамлекеттик
 |ректору         = Салама Дауд
 |шаар            = [[Каир]]
 |жайгашкан жери  = [[Каир]], {{Өлкө желеги|EGY}}
 |кампусу         = Шаардык
 |студенттери     = 
 |аспиранттары    = 
 |окутуучулары    = 
 |дареги          = Каир, Египет
 |сайты           = [http://azhar.edu.eg/ azhar.edu.eg]
}}'''Аль-Азхар университети''' ({{lang-ar|جامعة الأزهر (الشريف)}}, ''Жамиъат аль-Азхар (аш-Шариф)'') — [[Каир]] шаарында жайгашкан [[Египет|Египеттин]] мамлекеттик университети. [[Ислам Каири|Исламдык Каирдеги]] [[Аль-Азхар мечити|Аль-Азхар аль-Шариф]] менен тыгыз байланышта. Бул Египеттин эң байыркы диплом берүүчү университети жана ислам илимдерин окутуу боюнча дүйнөдөгү эң кадыр-барктуу окуу жайлардын бири катары таанымал&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Delman|first1=Edward|title=An Anti-ISIS Summit in Mecca A|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/02/ISIS-summit-Islam-Obama/386303|work=The Atlantic|date=February 26, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Pedagogy in Islamic Education: The Madrasah Context|author=Aishah Ahmad Sabki|publisher=[[Emerald Group Publishing]]|year=2018|page=16}}&lt;/ref&gt;.

Жогорку билим берүүдөн тышкары, Аль-Азхар болжол менен эки миллион окуучусу бар мектептердин улуттук тармагын көзөмөлдөйт&lt;ref name=&quot;PRAA-4&quot;&gt;{{cite book|url=http://carnegieendowment.org/files/al_azhar.pdf|title=Post-Revolutionary al-Azhar|last1=Brown|first1=Nathan J.|date=September 2011|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|page=4|access-date=4 April 2015}}&lt;/ref&gt;. 1996-жылга карата Египетте 4000ден ашуун билим берүү институту ушул университетке караштуу болгон&lt;ref name=&quot;Roy2004-92&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b9eFGcsWnwEC&amp;q=conservative+islam&amp;pg=PA92|title=Globalized Islam: The Search for a New Ummah|last1=Roy|first1=Olivier|date=2004|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-13499-6|pages=92–93|access-date=4 April 2015}}&lt;/ref&gt;.

970 же 972-жылы [[Фатимиддер халифаты]] тарабынан ислам илимдеринин борбору катары негизделген. Анда студенттер [[Куран]], [[ислам укугу]], логика, грамматика, риторика жана айдын фазаларын эсептөөнү окушкан. Бүгүнкү күндө ал араб адабияты жана ислам таануу боюнча дүйнөнүн башкы борбору болуп саналат&lt;ref name=&quot;Britannica Article&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/al-Azhar-University|title=Al-Azhar University|author=|website=Encyclopædia Britannica Online|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2015-08-19}}&lt;/ref&gt;. 1961-жылы анын окуу программасына диний эмес сабактар да кошулган&lt;ref name=&quot;Encyclopaedia of Islam: al-Azhar, modern period&quot;&gt;Skovgaard-Petersen, Jakob. &quot;al-Azhar, modern period.&quot; ''Encyclopaedia of Islam'', THREE. Edited by: Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas and Everett Rowson. Brill, 2010.&lt;/ref&gt;.

Анын китепканасы Египетте Египеттин улуттук китепканасы жана архивинен кийинки экинчи маанилүү китепкана болуп эсептелет&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q5QEfAEACAAJ|title=Egyptian National Library Publications|publisher=Egyptian National Library Press|language=en}}&lt;/ref&gt;. 2005-жылы май айында Аль-Азхар Дубайдын IT билим берүү долбоору (ITEP) менен биргеликте Аль-Азхардын кол жазмаларын сактоо жана аларды онлайн жарыялоо боюнча Х.Х. [[Мухаммед ибн Рашид аль-Мактум]] долбоорун ишке киргизген. Бул долбоордун максаты – китепкананын болжол менен жети миллион барактан турган сейрек кездешүүчү кол жазмалар коллекциясын толугу менен онлайн жеткиликтүү кылуу&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ameinfo.com/68624.html|title=AME Info, 26 September 2005|publisher=AME Info|access-date=2010-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20100419071542/http://www.ameinfo.com/68624.html|archive-date=19 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ITEP press release, 10 October 2006&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==

=== Фатимиддердин доорунда негизделиши ===
[[Файл:Courtyard_of_Al-Azhar_Mosque_Cairo_Egypt_2019_(6).jpg|thumb|[[Аль-Азхар мечитинин]] негизинен Фатимиддер дооруна таандык ички короосу]]
Аль-Азхар – бул [[Мухаммед пайгамбар|Мухаммед пайгамбардын]] кызы жана [[Али ибн Абу Талиб|Алинин]] жубайы [[Фатима|Фатимадан]] тарадык деп эсептелген [[исмаилит]]-[[шиит]] [[Фатимиддер халифаты|Фатимиддер династиясынын]] мурасы. Фатима &quot;аз-Захра&quot; (нурдуу, жаркыраган) деген лакап атка ээ болгондуктан, окуу жай анын урматына аталган&lt;ref&gt;Halm, Heinz. ''The [[Fatimids]] and their Traditions of Learning''. London: The Institute of Ismaili Studies and I.B. Tauris. 1997.&lt;/ref&gt;.

Бул мечит-медресе 970-жылы (хижранын 359-жылы, Жумада аль-авваль айында) Фатимиддердин кол башчысы [[Жаухар ас-Сакали]] тарабынан халиф [[Муизз Лидинила|аль-Муизздин]] буйругу менен Каир шаары негизделип жатканда курулган. Курулуш 972-жылы 24-июнда (хижранын 361-жылы, 9-рамазанда) аяктаган. Халифтер аль-Азиз Биллах жана аль-Хаким би-Амр Аллах анын имараттарын кеңейтишкен. Кийинчерээк аль-Мустансир Биллах жана аль-Хафиз ли-Дин Аллах тарабынан оңдолуп, жаңыланган&lt;ref name=&quot;imamreza.net&quot;&gt;Shorter Shi'ite Encyclopaedia, By: Hasan al-Amin, http://www.imamreza.net/old/eng/imamreza.php?id=574 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722121941/http://www.imamreza.net/old/eng/imamreza.php?id=574 |date=2021-07-22 }}&lt;/ref&gt;.

Фатимид халифтери бул мечитте аалымдардын жана укук таануучулардын илимий ийримдерин жана жыйындарын өткөрүүсүнө ар дайым дем берип турушкан, натыйжада ал бүгүнкү күнгө чейин иштеп келе жаткан эң байыркы медресеге айланган&lt;ref name=&quot;imamreza.net&quot; /&gt;. Ал жерде ислам укугу, араб грамматикасы, ислам астрономиясы, ислам философиясы жана логика сыяктуу ар кандай сабактар окутулган&lt;ref name=&quot;Alatas&quot;&gt;{{Cite journal|last=Alatas|first=Syed Farid|year=2006|title=From Jāmi'ah to University: Multiculturalism and Christian–Muslim Dialogue|url=https://zenodo.org/record/29439|journal=Current Sociology|volume=54|issue=1|page=123|doi=10.1177/0011392106058837|s2cid=144509355}}&lt;/ref&gt;. Фатимиддердин тушунда Аль-Азхар [[шиизм]]дин исмаилит агымын жайылтуунун борбору болгон&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://brill.com/view/book/edcoll/9789463004718/BP000009.xml|title=Education and the Arab Spring|last=Hassan|first=S. F.|date=2016|publisher=Brill|isbn=978-94-6300-471-8|pages=129–149|chapter=Al-Azhar: The Challenge of Reforming Religious Education in Egypt|quote=&quot;al-Azhar was the center where the Shia ideology of the Fatimids was advocated&quot;}}&lt;/ref&gt;.

=== Салахуддиндин доору ===
XII кылымда [[исмаилит]]-шиит Фатимиддер династиясы кулатылгандан кийин, [[Айюбиддер династиясы|Айюбиддер династиясынын]] негиздөөчүсү [[Салахуддин]] Аль-Азхарды [[Шафий мазхабы|шафий]]-[[Суннизм|сунний]] окуу борборуна айландырган&lt;ref name=&quot;Britannica Article&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''[[Encyclopædia Britannica]]'' p.37 1993 edition {{ISBN|0-85229-571-5}}&lt;/ref&gt;. Ал сарайдагы бардык кенчти, анын ичинде китептерди да он жыл бою саттырган. Көптөгөн китептер өрттөлүп, Нилге ыргытылган же бир жерге үйүлүп, үстүнө кум жабылган. Натыйжада, &quot;китептер дөбөсү&quot; пайда болуп, жоокерлер алардын кооз мукабалары менен бут кийимдерин ултарышкан деп айтылат&lt;ref&gt;''[[Encyclopaedia of Islam]]'', Leiden, 1936, 3rd vol., p.&amp;nbsp;353&lt;/ref&gt;.

Абд аль-Латиф аль-Багдади Аль-Азхарда ислам медицинасы боюнча лекцияларды окуган, ал эми уламыш боюнча жөөт философу [[Маймонид]] да Салахуддиндин убагында ал жерде медицина жана астрономия боюнча лекцияларды окуган, бирок муну тастыктаган тарыхый далилдер жок. Салахуддин Египетте колледж системасын киргизген. Бул система боюнча, колледж мечиттин аймагындагы өзүнчө мекеме болуп, анын өзүнүн класстары, жатаканалары жана китепканасы болгон.

=== Мамлюктардын доору ===
Мамлюктардын тушунда Аль-Азхардын таасири жана кадыр-баркы өскөн. Мамлюктар окутуучуларга айлык, студенттерге стипендия белгилеп, окуу жайга вакф мүлкүн бөлүп беришкен. Бул мезгилде Каирде башка 70ке жакын ислам окуу жайы болгонуна карабастан, Аль-Азхар өзүнүн кадыр-баркы менен көптөгөн аалымдарды өзүнө тарткан. Атактуу тарыхчы [[Ибн Халдун]] 1383-жылдан баштап Аль-Азхарда сабак берген.

Бул мезгилде тексттер аз болгондуктан, окутуу негизинен студенттердин мугалимдеринин лекцияларын жана жазууларын жаттоосу аркылуу жүргөн. Алтургай азиз жаш балдар келечекте мугалим болуп жан багат деген үмүт менен Аль-Азхарга окууга кабыл алынган.

=== Осмон империясынын доору ===
[[Файл:Cairo,_moschea_di_al-azhar,_01.JPG|thumb|Осмон доорунда кооздолгон мечиттин кире бериши.]]
[[Осмон империясы|Осмон империясынын]] доорунда Аль-Азхардын кадыр-баркы ого бетер өсүп, сүннөт ислам дүйнөсүндөгү эң алдыңкы билим берүү мекемесине айланган. Ушул мезгилде &quot;Шейх аль-Азхар&quot; (Аль-Азхардын Шейхи) кызматы негизделип, ал окуу жайдын башкы аалымына берилген. 1748-жылы осмон пашасы Аль-Азхарда астрономия жана математиканы окутууга аракет кылган, бирок ийгиликке жеткен эмес.

Бул убакта академиялык даражалар системасы болгон эмес; анын ордуна ''шейх'' (профессор) студенттин профессорлукка (''ижаза'') жетишерлик даяр экенин аныктаган. Окуунун орточо узактыгы 6 жылды түзгөн. Студенттер улутуна жана окуган ислам укук мектебине жараша ''ривак'' (бир түрдүү жамаат) болуп уюшулган.

=== Модернизация ===
1961-жылы Египеттин экинчи президенти [[Гамаль Абдель Насер|Гамаль Абдель Насердин]] тушунда Аль-Азхар кайрадан университет катары түзүлүп, анын окуу программасына бизнес, экономика, илим, фармация, медицина, инженерия жана айыл чарба сыяктуу диний эмес факультеттер биринчи жолу кошулган. Ошол эле жылы исламдык аялдар факультети да ачылган.

== Диний идеологиясы ==
[[Файл:Madrasa_aqbughawiyya_05.jpg|thumb|Мечитке тиркелген окуу залдарынын бири]]
Тарыхый жактан Аль-Азхарда исламдын ичиндеги ар түрдүү көз караштар орун алган. [[Ашариттер|Ашарий]] жана [[Матуридий]] теологиялык мектептеринин экөөнүн тең өкүлдөрү болгон. Ал сүннөт исламындагы төрт укуктук мектепти (ханафий, маликий, шафий, ханбалий) окутуунун узак салтына ээ. Аль-Азхардын [[ваххабизм]] менен болгон мамилеси антагонисттик мүнөздө болгон. 2011-жылы Карнеги фондунун баяндамасына ылайык, Аль-Азхар мүнөзү боюнча күчтүү [[Тасаввуф|суфийлик]] багытта: {{Cquote|Аль-Азхар мечити жана университет системасында профессорлордун да, студенттердин да суфийлик тарикаттын мүчөсү болушу көптөн бери стандарт болуп келген. Аль-Азхар монолиттүү болбосо да, анын иденттүүлүгү суфизм менен тыгыз байланышта. Азыркы Шейх аль-Азхар, [[Ахмад ат-Таййиб]], Жогорку Египеттен чыккан тукум кууган суфий шейхи; Египеттин мурдагы баш муфтийи жана Аль-Азхардын улук аалымы [[Али Гомаа]] да абдан кадыр-барктуу суфий устаты&lt;ref name=CarnegirEndowment&gt;[http://carnegieendowment.org/files/salafis_sufis.pdf Carnegie Endowment for International Peace&quot; &quot;Salafis and Sufis in Egypt&quot; by Jonathon Brown] December 2011, p 12&lt;/ref&gt;.}} Азыркы учурда Аль-Азхар көптөгөн ваххабий-салафий идеологдорунун ашкере текстке байлануусуна каршы реакция катары &quot;васатыя&quot; (борборчулдук, орто жол) позициясын карманат.

== Аалымдар кеңеши ==
Аль-Азхар университетинин Аалымдар кеңеши 1911-жылы негизделген, бирок 1961-жылы Ислам изилдөөлөр борбору менен алмаштырылган. 2012-жылы июлда президент [[Мухаммед Мурси]] тарабынан университеттин автономиясын чектеген мыйзам өзгөртүлгөндөн кийин, кеңеш кайрадан түзүлгөн. Кеңеш 40 мүчөдөн турат жана ага сүннөт мазхабынын төрт мектебинин өкүлдөрү пропорционалдуу түрдө кирет. Кеңештин милдеттерине Египеттин баш муфтийин көрсөтүү жана [[Аль-Азхардын улуу имамы|Аль-Азхардын кезектеги улуу имамын]] шайлоо кирет.

== Белгилүү бүтүрүүчүлөрү жана окутуучулары ==
Аль-Азхар миң жылдан ашуун тарыхында көптөгөн атактуу аалымдарды, ойчулдарды жана коомдук ишмерлерди тарбиялаган. Алардын айрымдары:

* [[Ибн Халдун]] (1332–1406) — атактуу тарыхчы жана социолог.
* [[Мухаммад Абduh|Мухаммад Абдух]] (1849–1905) — ислам модернизминин негиздөөчүлөрүнүн бири.
* [[Жамалуддин аль-Афгани]] (1839–1897) — ислам модернизминин дагы бир негиздөөчүсү.
* [[Иззуддин аль-Кассам]] (1882–1935) — сириялык дааватчы жана анти-сионисттик кыймылдын лидери.
* [[Хасан аль-Банна]] (1906–1949) — [[Мусулман агаиндер]] уюмунун негиздөөчүсү.
* [[Таха Хусейн]] (1889–1973) — атактуу египеттик жазуучу жана ойчул.
* [[Омар Абдул-Рахман]] (1938–2017) — 1993-жылы Дүйнөлүк соода борборундагы жардыруу үчүн өмүр бою эркинен ажыратылган.
* [[Шейх Ахмед Ясин]] (1936–2004) — [[Хамас]] уюмунун негиздөөчүсү жана лидери.
* [[Махмуд Халил аль-Хусари]] (1917–1980) — Египеттин атактуу Куран карысы.
* [[Абдуррахман Вахид]] (1940–2009) — Индонезиянын төртүнчү президенти.
* [[Мухаммад Саййид Тантави]] (1928–2010) — Египеттин баш муфтийи жана Аль-Азхардын улуу имамы.
* [[Ахмад ат-Таййиб]] (1946-жылы туулган) — Аль-Азхардын азыркы улуу имамы.
* [[Мухаммад Мутавалли аш-Шаарави]] (1911–1998) — египеттик аалым, Египеттин вакуфтар министри.
* [[Маумун Абдул Гайюм]] (1937-жылы туулган) — Мальдив Республикасынын 3-президенти.

== Колдонулган адабияттар ==
== Булактар ==
{{Булактар}}</text>
      <sha1>p5kryq3k6dpj3a672ksytl313lovksy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>649052</id>
      <parentid>649028</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>649052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="qqk61y6b6ci9rfab6vdxhebhrni1wpi" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114653}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35526}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3130}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1130}}]]
|-
| 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1080}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>qqk61y6b6ci9rfab6vdxhebhrni1wpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>649051</id>
      <parentid>649027</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>649051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24301" sha1="8u12t81tu8ikz4norhxcsoow9s1r5bi" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114653}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35526}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13726}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12817}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11068}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baydastann&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5960}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4954}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4499}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3130}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1442}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 51 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 52 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1130}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 54 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1080}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 63 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:870}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:610}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 104 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 105 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 106 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 107 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 108 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 109 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 114 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 115 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 116 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 117 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 118 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 119 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 120 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 121 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 122 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 123 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 124 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 125 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 126 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 129 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 132 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 133 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 134 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 135 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 136 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 137 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 139 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 140 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 141 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 142 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 143 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 144 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 145 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 147 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 148 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 149 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 150 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
{{/end}}</text>
      <sha1>8u12t81tu8ikz4norhxcsoow9s1r5bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жумаев Шохрат Дурдыкулыевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151945</id>
    <revision>
      <id>649084</id>
      <parentid>645201</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T11:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15860" sha1="b71b7qks020g0bqb1zx6t0eq9eyeubu" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Жумаев Шохрат Дурдыкулыевич
|расмий ысымы                       = {{lang-tk|Şohrat Durdykulyewiç Jumaýew}}
|сүрөтү                             = 
|туурасы                            = 
|өлкө                               = {{Өлкө желеги|Түркмөнстан}}

|желек                              = Flag of Turkmenistan.svg
|желек2                             = Flag of France.svg
|президент                          = [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]]
|кызматы                            = Түркмөнстандын [[Франция|Францияданы]] атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси
|иш баштоо убагы                    = 20-декабрь 2018
|иш аяктоо убагы                    = 18-август 2021
|андан мурунку инсан                = Ниязов Чары Гелдиевич
|андан кийинки инсан                = [[Чарыев Максат Эсенович]]

|желек_2                            = Flag of Turkmenistan.svg
|желек2_2                           = Flag of Romania.svg
|президент_2                        = [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]]
|кызматы_2                          = Түркмөнстандын [[Румыния|Румыниядагы]] атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси
|иш баштоо убагы_2                  = 28-май 2010
|иш аяктоо убагы_2                  = 20-декабрь 2018
|андан мурунку инсан_2              = 
|андан кийинки инсан_2              = Аннаев Аннамаммет Акмаммедович

|желек_3                            = Flag of Turkmenistan.svg
|желек2_3                           = Flag of Armenia.svg
|кызматы_3                          = Түркмөнстандын [[Армения|Армениядагы]] атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси
|иш баштоо убагы_3                  = 20-март 2008
|иш аяктоо убагы_3                  = 28-май 2010
|президент_3                        = [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]]
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = [[Сапарлыев Хыдыр Мухамметбердиевич]]
|андан кийинки инсан_3              = Сердаров Ата Өвезнепесович

|туулган жылы                       = 
|туулган жери                       = [[СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн]]
|каза болгон жылы                   = 
|каза болгон жери                   = 
|мүрзөсүнүн орду                    = 
|атасы                              = 
|апасы                              = 
|жубайы                             = 
|балдары                            = 
|партиясы                           = 
|билими                             = 
|кесиби                             = 
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = 
|кол тамгасы                        = 
|сыйлыктары                         = {{Түркмөнстандын нейтралитетинин 25 жылдыгы медалы}}&lt;br&gt;{{Мактумгулу Фраги медалы}}
|ишмердүүлүгү                       = [[элчи]]

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}
'''Жумаев Шохрат Дурдыкулыевич''' ({{lang-tk|Şohrat Durdykulyewiç Jumaýew}}) — [[Түркмөнстан|түркмөн]] дипломаты. Атайын жана ыйгарым укуктуу элчи (2008).

== Өмүр баяны ==

=== Саясий карьерасы ===

* 2008-жылдын мартына чейин — Түркмөнстандын [[Түркия|Түркиядагы]] Башкы консулдугунун консулу.
* 2008-жылдын 20-мартынан 2010-жылдын 28-майына чейин — Түркмөнстандын [[Армения|Армениядагы]] атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkmenistan.ru/ru/node/24140|title=Президент Туркмении произвел кадровые назначения в МИД страны|website=turkmenistan.ru|publisher=|date=2008-03-20|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213222/https://www.turkmenistan.ru/ru/node/24140|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2010-жылдын 28-майынан 2018-жылдын 20-декабрына чейин — Түркмөнстандын Румыниядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси&lt;ref name=&quot;Указ1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-1580|title=УКАЗ Президента Туркменистана О ДЖУМАЕВЕ Ш.Д.|website=|publisher=|date=2018-12-20|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213221/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-1580|url-status=live|accessdate=2026-04-30|archivedate=2024-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102213221/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-1580}}&lt;/ref&gt;. 2010-жылдын 21-июлунда ишеним грамоталарын [[Румыния|Румыниянын]] президенти Траян Бэсескуга тапшырган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkmenistan.ru/ru/articles/34709.html|title=Посол Туркменистана вручил верительные грамоты президенту Румынии|website=turkmenistan.ru|publisher=|date=2010-07-22|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213226/https://www.turkmenistan.ru/ru/articles/34709.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2013-жылдын 16-июлунан 2018-жылдын 20-декабрына чейин — Түркмөнстандын [[Хорватия|Хорватиядагы]] элчиси кызматын айкалыштырып иштеген&lt;ref name=&quot;Указ1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkmenistan.ru/ru/articles/38801.html|title=Туркменский посол в Румынии назначен также полпредом в Хорватии|website=turkmenistan.ru|publisher=|date=2013-07-16|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213225/https://www.turkmenistan.ru/ru/articles/38801.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2018-жылдын 20-декабрынан 2021-жылдын 18-августуна чейин — Түркмөнстандын [[Франция|Франциядагы]] атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-1581|title=УКАЗ Президента Туркменистана О ДЖУМАЕВЕ Ш.Д.|website=|publisher=|date=2018-12-20|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213223/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-1581|url-status=live|accessdate=2026-04-30|archivedate=2024-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102213223/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-1581}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Указ2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2279|title=УКАЗ Президента Туркменистана О ДЖУМАЕВЕ Ш.Д.|website=|publisher=|date=2021-08-18|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213222/https://www.parahat.info/edict/2279|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2019-жылдын 3-майынан 2021-жылдын 18-августуна чейин — Түркмөнстандын [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] билим берүү, илим жана маданият маселелери боюнча уюмундагы (ЮНЕСКО) туруктуу өкүлү&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkmenistan.ru/ru/articles/44067.html|title=Назначен постоянный представитель Туркменистана при ЮНЕСКО|website=turkmenistan.ru|publisher=|date=2019-05-03|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213223/https://www.turkmenistan.ru/ru/articles/44067.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2019-жылдын 25-декабрынан 2021-жылдын 18-августуна чейин — Түркмөнстандын [[Португалия|Португалиядагы]] элчиси кызматын айкалыштырып иштеген&lt;ref name=&quot;Указ2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmeninform.com/ru/news/20191227/12135.html|title=Шохрат Джумаев назначен послом в Португалии|website=turkmeninform.com|publisher=|date=2019-12-27|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213221/https://turkmeninform.com/ru/news/20191227/12135.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Үй-бүлөлүк зомбулук боюнча айыптоо ===
2021-жылдын май айында Шохрат Жумаев жубайынын арызынан кийин аялына жана кызына карата зомбулук көрсөткөн деп шектелген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hronikatm.com/2021/05/tm-ambassador-in-france/|title=Посла Туркменистана во Франции подозревают в избиении жены и дочери (обновлено)|website=Хроника Туркменистана|publisher=|date=2021-05-14|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213222/https://www.hronikatm.com/2021/05/tm-ambassador-in-france/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Түркмөнстандын Париждеги элчилиги бул маалыматтарды &quot;таптакыр жалган&quot; деп четке кагып, элчинин кадыр-баркына шек келтирет деп билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fr.sputniknews.africa/20210513/lambassade-du-turkmenistan-en-france-dement-les-accusations-de-violences-infligees-par-son-1045593447.html|title=L’ambassade du Turkménistan en France dément les accusations de violences infligées par son ambassadeur à sa famille|website=Sputnik Afrique|publisher=|date=2021-05-13|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213221/https://fr.sputniknews.africa/20210513/lambassade-du-turkmenistan-en-france-dement-les-accusations-de-violences-infligees-par-son-1045593447.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Франциянын жалпыга маалымдоо каражаттары дипломатиялык кол тийбестиктен улам тергөө иштери козголбой турганын белгилешкен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.leparisien.fr/paris-75/paris-lambassadeur-du-turkmenistan-en-france-soupconne-de-violences-violences-contre-sa-femme-et-sa-fille-13-05-2021-H77BZF42JFA7VAHSYNC5XY4EDM.php|title=Paris : l’ambassadeur du Turkménistan en France soupçonné de violences contre sa femme et sa fille|website=[[Le Parisien]]|publisher=|date=2021-05-13|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102213220/https://www.leparisien.fr/paris-75/paris-lambassadeur-du-turkmenistan-en-france-soupconne-de-violences-violences-contre-sa-femme-et-sa-fille-13-05-2021-H77BZF42JFA7VAHSYNC5XY4EDM.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Июнь айында элчинин жубайы жана кызы саясий башпаанек сурап арыз беришкен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmen.news/asylum-france/|title=Жена и дочь посла Туркменистана во Франции подали на политическое убежище|website=turkmen.news|publisher=|date=2021-06-10|access-date=2024-01-02|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102214725/https://turkmen.news/asylum-france/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Дипломатиялык даражасы ===

* Атайын жана ыйгарым укуктуу элчи (2008-жылдын 20-марты).

== Сыйлыктары ==

* Мактумгулу Фраги медалы (20-октябрь 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2014-10-20-ukaz-prezidenta-turkmenistana-o-nagrajdenii-gosudarstvennymi-nagradami-i-prisvoenii-pochetnyh-zvaniy-v-chest-prazdnovaniya-23-y-godovschiny-nezavisimosti-turkmenistana|title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении государственными наградами и присвоении почетных званий в честь празднования 23-й годовщины независимости Туркменистана|website=|publisher=|date=2014-10-20|access-date=2024-01-02|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127232013/https://www.parahat.info/edict/2014-10-20-ukaz-prezidenta-turkmenistana-o-nagrajdenii-gosudarstvennymi-nagradami-i-prisvoenii-pochetnyh-zvaniy-v-chest-prazdnovaniya-23-y-godovschiny-nezavisimosti-turkmenistana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Эгемен, туруктуу нейтралдуу Түркмөнстан медалы (2-декабрь 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2015-12-04-ukaz-prezidenta-turkmenistana-o-nagrajdenii-yubileynoy-medalyu-turkmenistana-garashsyz-baky-bitarap-turkmenistan|title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistan»|website=|publisher=|date=2015-12-02|access-date=2024-01-02|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118163320/https://www.parahat.info/edict/2015-12-04-ukaz-prezidenta-turkmenistana-o-nagrajdenii-yubileynoy-medalyu-turkmenistana-garashsyz-baky-bitarap-turkmenistan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Түркмөнстандын нейтралитетинин 25 жылдыгы медалы (14-декабрь 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2093|title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna»|website=|accessdate=2024-01-02|archive-date=2021-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121201936/https://www.parahat.info/edict/2093|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://centrasia.org/person2.php?st=1206089513#gsc.tab=0 ЦентрАзия. ЖУМАЕВ Шохрат Дурдыкулиевич]</text>
      <sha1>b71b7qks020g0bqb1zx6t0eq9eyeubu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еврокөрүнүү ыр сынагы 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152291</id>
    <revision>
      <id>649083</id>
      <parentid>648664</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>649083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132697" sha1="btxkebh1cizvtwgvg7rm0tgi2svusi8" xml:space="preserve">{{Сынак карточкасы
| аталышы     = Еврокөрүнүү
| жыл         = 2026
| слоганы     = «United by Music» (Музыка менен бириккен)
| лого        = Eurovision Song Contest Logo1133shchb.JPG
| жарымфинал  = 
| жарымфинал1 = [[12-май]] [[2026]]
| жарымфинал2 = [[14-май]] [[2026]]
| финал       = [[16-май]] [[2026]]
| өткөрүлүүчү жер = {{Өлкө желеги|Австрия}}, [[Вена]], «Винер-Штадтхалле»
| алып баруучу= Виктория Сваровски&lt;br&gt;Михаэль Островски&lt;br&gt;Эмили Басвин &lt;small&gt;(грин-рум)&lt;/small&gt;
| режиссёру   = Михаэль Көглер&lt;br&gt;Робин Хофвандер
| директору = Мартин Грин
| супервайзери= Герт Карк
| продюсери   = Михаэль Крөн
| дирижёру    = 
| добуш берүү = 
| телеканал   = [[Файл:ORF logo.svg]]| орун1       = 
| катышуучулар= 35
| дебют       = 
| нөл        ={{Өлкө желеги|Бельгия}} (көрүүчүлөр) &lt;br&gt;
{{Өлкө желеги|Улуу Британия}} (көрүүчүлөр) &lt;br&gt;
{{Өлкө желеги|Германия}} (көрүүчүлөр) 
| ачылышы     = 
| аралыгы     = 
| Жашыл     =ооба 
| Жашыл+    =ооба 
| Сыя  = 
| Кызыл     =ооба 
| жеңүүчүыр = «Bangaranga» ({{Өлкө желеги|Болгария}})
|кайткандар={{Өлкө желеги|Болгария}}&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Молдова}}&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Румыния}}
|баш тарткандар={{Өлкө желеги|Ирландия}}&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Исландия}}&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Испания}}&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Нидерланд}}&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Словения}}
|L1={{Сынак карточкасы/Еврокөрүнүү ыр сынагы 2026}}
|мурдагысы=[[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2025|2025]]
|кийинкиси=[[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2027|2027]]|Сары=ооба}}
'''Еврокөрүнүү ыр сынагы 2026''' ({{lang-en|Eurovision Song Contest 2026}}, {{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson 2026}}, {{lang-de|Eurovision Liedwettbewerb 2026}}) — 70-ирет өткөрүлүп жаткан Еврокөрүнүү 2026 ыр сынагы 2026-жылдын 12, 14 жана 16-май күндөрү [[Вена]] шаарындагы Винер-Штадтхалле жабык стадионунда өтүүчү сынак. Сынактын уюштуруучулары — [[Европа телерадиоберүү бирикмеси]] жана Австриянын Österreichischer Rundfunk (ORF) телерадиокомпаниясы.

[[Австрия]] бул сынакты үчүнчү жолу өткөрүп жатат. Буга чейин өлкө &quot;Еврокөрүнүү&quot; ыр сынагын 1967 жана 2015-жылдары кабыл алган. Австрия Еврокөрүнүү 2026 өткөрүү укугун ырчы JJ 2025-жылдагы сынакта &quot;Wasted Love&quot; аттуу ыры менен жеңишке жеткенден кийин алган.

Бул жолу сынакка 35 өлкө катышууда — бул өткөн жылга салыштырмалуу эки өлкөгө аз жана 2003-жылдан берки эң аз катышуучу көрсөткүчү болуп саналат. 

[[Болгария]], [[Молдова]] жана [[Румыния]] бир нече жылдык тыныгуудан кийин кайрадан сынакка катышуу чечимин кабыл алышкан. Ошол эле учурда [[Ирландия]], [[Исландия]], [[Испания]], [[Нидерланд]] жана [[Словения]] Газадагы согуш шартында [[Израиль|Израилдин]] катышуусуна каршы нааразылык билдирип, сынактан баш тартышкан. Бул &quot;Еврокөрүнүү&quot; тарыхындагы катышуучу өлкөлөрдүн арасынан саны боюнча эң көп бойкот сынак.

Ошондой эле 2011-жылдан бери биринчи жолу автоматтык түрдө финалга чыккан өлкөлөр &quot;Ири бештик&quot; эмес, &quot;Ири төрттүк&quot; катары катышууда. Буга Испаниянын сынактан баш тартуусу себеп болгон.

== Өткөрүлүүчү орду ==
{{АймакКартасы+|Австрия
|caption=[[Австрия|Австриянын]] картасы: уюштуруучулар тарабынан тандалган кабыл алуучу шаар көк түс менен белгиленген. ([[Файл:Blue pog.svg|9px]]); талапкер шаарлар жашыл түс менен белгиленген ([[Файл:Green pog.svg|9px|link=]]); арыздарын кайтарып алган шаарлар кызыл түс менен белгиленген. ([[Файл:Red pog.svg|9px|link=]]); кабыл алуу калоосун билдирген, бирок акырында арыз бербеген шаарлар боз түс менен белгиленген. ([[Файл:Gray pog.svg|9px]])
|alt=Austria adm location map.svg
|width=310
|float=left
|places=
{{АймакКартасы~|Австрия|lat_deg=48.208|lon_deg=16.372|mark=Blue pog.svg|marksize=10|label_size=90|position=bottom|background=#FCF5E3|label=[[Вена]]|link=Вена}}
{{АймакКартасы~|Австрия|lat_deg=47.967|lon_deg=16.4|mark=Red pog.svg|marksize=10|label_size=60|position=bottom|background=#FCF5E3|label=[[Эбрайхсдорф]]|link=Эбрайхсдорф}}
{{АймакКартасы~|Австрия|lat_deg=48.2|lon_deg=15.616|mark=Gray pog.svg|marksize=10|label_size=60|position=bottom|background=#FCF5E3|label=[[Санкт-Пөлтен]]|link=Санкт-Пөлтен}}
{{АймакКартасы~|Австрия|lat_deg=47.268|lon_deg=11.393|mark=Green pog.svg|marksize=10|label_size=60|position=bottom|background=#FCF5E3|label=[[Инсбрук]]|link=Инсбрук}}
{{АймакКартасы~|Австрия|lat_deg=47.076|lon_deg=15.421|mark=Red pog.svg|marksize=10|label_size=60|position=bottom|background=#FCF5E3|label=[[Грац]]|link=Грац}}
{{АймакКартасы~|Австрия|lat_deg=48.158|lon_deg=14.025|mark=Red pog.svg|marksize=10|label_size=60|position=bottom|background=#FCF5E3|label=[[Вельс]] жана [[Линц]]|link=Вельс жана Линц}}
{{АймакКартасы~|Австрия|lat_deg=47.283|lon_deg=16.2|mark=Red pog.svg|marksize=10|label_size=60|position=bottom|background=#FCF5E3|label=[[Оберварт]]|link=Оберварт}}

}}

Австрия 2025-жылдагы Еврокөрүнүү 2025 жеңишинен кийин өлкөнүн бир нече шаарлары Еврокөрүнүү 2026н өткөрүүгө кызыктар экенин билдиришкен. Österreichischer Rundfunk (ORF) башкы директору Роланд Вайсманн өткөрүүчү жайды тандоодо аренанын талаптарга жооп бериши жана аэропортторго жакын жайгашуусу маанилүү экенин белгилеген. Ал эми ORF программалык директору Стефани Гройсс-Хоровиц акыркы жылдары Австрияда жаңы ири ареналар курулбаганын айтып, ошол эле учурда ылайыктуу долбоорлору бар муниципалитеттерди арыз берүүгө чакырган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2025-winners-press-conference-with-jj/|title=Eurovision 2025 winner's press conference with JJ|lang=en|website=Eurovision Song Contest|date=2025-05-18|publisher=[[Европа телерадиоберүү бирикмеси|European Broadcasting Union]] (EBU)|archive-url=http://web.archive.org/web/20251126024922/https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2025-winners-press-conference-with-jj/|archive-date=2025-11-26|access-date=2026-01-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2025-жылдын 18-майында Вена шаарынын мэри Михаэль Людвиг шаар сынакты өткөрүүгө талапкер боло турганын ырастаган&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/18/eurovision-2026-vienna-interested-in-hosting-again/|title=🇦🇹 Eurovision 2026: Vienna Interested in Hosting Again|lang=en|first=Davide|last=Conte|website=Eurovoix|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ошол эле күнү Грац да арыз берүүгө даяр экенин билдирип, мэр Эльке Кар ылайыктуу аянтча катары Stadthalle Graz аренасын сунуштаган&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/18/eurovision-2026-orf-commences-work/|title=🇦🇹 Austria: ORF Commences Eurovision 2026 Work &amp; Special Programming Celebrating JJ's Victory Announced|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://steiermark.orf.at/stories/3305822/|title=Diskussion um Song Contest 2026 in GrazORF|website=steiermark.ORF.at|date=2025-05-18|publisher=ORF|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Мындан тышкары, Грацтагы Schwarzl Freizeit Zentrum аренасынын менеджери Клаус Лойтгеб дагы өз аренасын сунуш кылган&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kleinezeitung.at/steiermark/graz/19700155/klaus-leutgeb-will-esc-2026-an-den-schwarzlsee-holen|title=&quot;Perfekte Location&quot;: Klaus Leutgeb will ESC 2026 an den Schwarzlsee holenORF|date=2025-05-18|publisher=Kleine Zeitung|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ошол эле күнү Инсбрук жана Вельс шаарлары да катышууга даяр экенин билдиришкен. Инсбрук Олимпиадалык залды, ал эми Вельс жаңы көргөзмө борборун сунуштаган&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ooe.orf.at/stories/3305836/|title=Wels im Ringen um ESC-AustragungsortORF|website=ooe.ORF.at|date=2025-05-18|publisher=ORF|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/18/eurovision-2026-innsbruck-intends-to-bid-to-host-eurovision/|title=Eurovision 2026: Innsbruck Intends to Bid to Host Eurovision|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Оберварт шаары дагы сынакты өткөрүүгө кызыгуусун билдирген&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://burgenland.orf.at/stories/3305824/|title=Oberwart will ESC-Austragungsort werdenORF|website=burgenland.ORF.at|date=2025-05-18|publisher=ORF|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 19-майда Санкт-Пёльтен шаарынын мэри Маттиас Штадлер мүмкүн болгон арена катары VAZ St. Pölten комплексин сунуш кылган&lt;ref name=&quot;StPolten&quot;&gt;{{Cite web|url=https://noe.orf.at/stories/3306010/|title=St. Pölten liebäugelt mit Song Contest 2026ORF|date=2025-05-19|publisher=ORF|access-date=2025-05-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 26-майда Эбрайхсдорф убактылуу арена куруу долбоорун тааныштырган&lt;ref name=&quot;Ebreichsdorf&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/26/eurovision-2026-comer-city-presents-proposal-to-host-eurovision/|title=Eurovision 2026: Ebreichsdorf’s ‘Comer City’ Presents Proposal to Host Eurovision|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2025-05-26|access-date=2025-05-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Бирок Клагенфурт талапкерлигин берүүдөн баш тарткан. Каринтия жеринин бийлиги &quot;Вёртерзе-Штадион&quot; аренасын талаптарга ылайыкташтыруу өтө кымбатка турарын билдирип, бул аймакта сынакты өткөрүү &quot;мүмкүн эмес&quot; деген бүтүмгө келген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaernten.orf.at/stories/3305825|title=ESC 2026: Kärnten winkt für Austragung abORF|website=kaernten.ORF.at|date=2025-05-18|publisher=ORF|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Зальцбург дагы кийинчерээк арыз берүүдөн баш тартып, мэр Бернхард Ауингер муну бюджеттин чектелүү болушу жана ылайыктуу аренанын жоктугу менен түшүндүргөн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/18/eurovision-2026-wels-oberwart-want-to-host-klagenfurt-salzburg-say-no/|title=🇦🇹 Eurovision 2026: Wels &amp; Oberwart Want to Host, Klagenfurt &amp; Salzburg Say No|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.salzburg24.at/news/salzburg/stadt/werden-es-nicht-stemmen-koennen-buergermeister-bernhard-auinger-winkt-fuer-stadt-salzburg-als-song-contest-austragungsort-ab-art-290400|title='Werden es nicht stemmen können': Bürgermeister Bernhard Auinger winkt für Stadt Salzburg als Song-Contest-Austragungsort abORF|author=Salzburg24 Staff|website=Salzburg24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250529015525/https://www.salzburg24.at/news/salzburg/stadt/song-contest-2026-in-der-stadt-salzburg-das-sagt-buergermeister-bernhard-auinger-dazu-art-290400|archive-date=2025-05-29|access-date=2025-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ошентсе да Зальцбург аймагынын бийлиги &quot;прагматикалык жана чыгармачыл мамиле&quot; менен ылайыктуу жай табылышы мүмкүн экенин белгилеген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.salzburg24.at/news/salzburg/song-contest-2026-in-salzburg-noch-nicht-endgueltig-vom-tisch-art-290480|title=Song Contest 2026 in Salzburg noch nicht endgültig vom TischORF|first=Kathrin|last=Krispler|website=Salzburg24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531160656/https://www.salzburg24.at/news/salzburg/song-contest-2026-in-salzburg-noch-nicht-endgueltig-vom-tisch-art-290480|archive-date=2025-05-31|access-date=2025-05-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2025-жылдын 2-июнунда Österreichischer Rundfunk өткөрүүчү шаарды тандоо боюнча расмий конкурс башталганын жарыялаган. Шаарлар жана муниципалитеттер 2025-жылдын 4-июлуна чейин арыз бере алышмак&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://der.orf.at/esc2026/index.html|title=Eurovision Song Contest 2026: Start des Host City BewerbungsprozessesORF|website=der.ORF.at|date=2025-06-02|publisher=ORF|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602144940/https://der.orf.at/esc2026/index.htm|archive-date=2025-06-02|access-date=2025-06-02|url-status=live|accessdate=2026-05-15|archivedate=2025-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602143032/https://der.orf.at/esc2026/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://orf.at/stories/3395620/|title=Song Contest: Startschuss für den BewerbungsprozessORF|website=news.ORF.at|date=2025-06-02|publisher=ORF|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602204939/https://orf.at/stories/3395620/|archive-date=2025-06-02|access-date=2025-06-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kurier.at/kultur/medien/orf-bewerbungsprozess-host-city-eurovision-song-contests/403046744|title=ORF startet Bewerbungsprozess für Host City des Eurovision Song ContestsORF|first=Christoph|last=Silber|website=Kurier|date=2025-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602141950/https://kurier.at/kultur/medien/orf-bewerbungsprozess-host-city-eurovision-song-contests/403046744|archive-date=2025-06-02|access-date=2025-06-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Кийинчерээк Эбрайхсдорф, Оберварт, Грац жана Вельс каржылык же техникалык себептерден улам жарыштан чыгышкан&lt;ref name=&quot;NoEbreichsdorf&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/06/15/eurovision-2026-ebreichsdorf-comer-city-withdraws-from-bidding-process/|title=Eurovision 2026: Ebreichsdorf’s ‘Comer City’ Withdraws From Bidding Process|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2025-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Натыйжада белгиленген мөөнөттө талапкерлигин расмий түрдө берген жалгыз шаарлар Вена менен Инсбрук болгон&lt;ref name=&quot;NoGraz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/06/27/eurovision-2026-graz-will-not-bid-to-host/|title=Eurovision 2026: Graz Will Not Bid to Host|lang=en|first=Neil|last=Farren|website=Eurovoix|date=2025-06-27|access-date=2025-06-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NoWels&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20250701_OTS0170/keine-bewerbung-oberoesterreichs-fuer-den-eurovision-song-contest-2026|title=Keine Bewerbung Oberösterreichs für den Eurovision Song Contest 2026ORF|website=OTS.at|date=2025-07-01|access-date=2025-07-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.derstandard.at/story/3000000277597/innsbruck-oder-wien-womit-die-song-contest-bewerber-punkten|title=Innsbruck oder Wien? Womit die Song-Contest-Bewerber punktenORF|first=Stefanie|last=Rachbauer|website=Der Standard|date=2025-07-04|access-date=2025-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/07/04/eurovision-2026-innsbruck-submits-bid-to-host-eurovision/|title=Eurovision 2026: Innsbruck Submits Bid to Host Eurovision|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2025-07-04|access-date=2025-07-06}}&lt;/ref&gt;.

2025-жылдын 20-августунда Европа телерадиоберүү бирикмеси жана Österreichischer Rundfunk Венаны Еврокөрүнүү 2026 расмий өткөрүүчү шаары катары жарыялаган&lt;ref name=&quot;Vienna2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/aug/20/vienna-host-city-eurovision-song-contest-2026|title=Vienna announced as host city for Eurovision song contest 2026|lang=en|author=Agence France-Presse|website=[[The Guardian]]|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vienna2026_2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-vienna-is-our-host-city-for-the-70th/|title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th|lang=en|website=Eurovision Song Contest|date=2025-08-20|publisher=European Broadcasting Union|archive-url=http://web.archive.org/web/20251207001817/https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-vienna-is-our-host-city-for-the-70th/|archive-date=2025-12-07|access-date=2026-01-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сынак мурда Еврокөрүнүү 2015 дагы кабыл алган Винер-Штадтхалле аренасында өтөт.

Ратхаусплац аянтында &quot;Евро айылы&quot; уюштурулуп, анда катышуучулар менен жергиликтүү артисттердин концерттери жана сынактын түз көрсөтүүлөрү өткөрүлөт. Ал эми Вена ратушасы &quot;Евроклубдун&quot; жайы болуп кызмат кылат. Бул жерде расмий кечелер, жабык концерттер, ошондой эле 2026-жылдын 10-майында ачылыш аземи жана &quot;Бирюза килеми&quot; өтөт. Ал иш-чараларда катышуучулар жана алардын делегациялары басма сөз өкүлдөрүнө жана күйөрмандарга тааныштырылат&lt;ref name=&quot;Vienna2026_22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-vienna-is-our-host-city-for-the-70th/|title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th|lang=en|website=Eurovision Song Contest|date=2025-08-20|publisher=European Broadcasting Union|archive-url=http://web.archive.org/web/20251207001817/https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-vienna-is-our-host-city-for-the-70th/|archive-date=2025-12-07|access-date=2026-01-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vol.at/ludwig-sees-eurovision-song-contest-2026-as-a-good-investment-for-viennas-economic-location/9617405|title=Ludwig sees Eurovision Song Contest 2026 as a good investment for Vienna's economic location|lang=en|first=Gerald|last=Mackinger|website=vol.at|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Бул аянтчалар 2015-жылдагы сынактагыдай эле функцияларды аткарышат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://esc-kompakt.de/heute-1600-uhr-live-blog-zur-pressekonferenz-anlaesslich-der-bekanntgabe-von-wien-als-host-city-fuer-den-esc-2026/|title=Live-Blog: Pressekonferenz zur Bekanntgabe von Wien als Host City für den ESC 2026ORF|author=Giulia|website=ESC kompakt|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{{legend|#CEDFF2|Өткөрүлгөн шаары}}{{legend|#F2E0CE|Талапкер шаар}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+
|-
! Шаар
! Өткөрүлүүчү орду
! Сыйымдуулугу
! Маалымат
! Булак
|-
| Вельс жана [[Линц]]
| Messe Wels
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 15 000 чейин
| Шоуну Уэльсте өткөрүү үчүн биргелешкен арыз берилген. Арена учурда курулуп жатат, анын бүткөрүлүшү 2026-жылдын мартына пландаштырылган. Шаар арызын 2025-жылдын 1-июлунда арызын артка чакыртып алган.
|&lt;ref name=&quot;NoWels&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ooe.orf.at/stories/3308305/ |title=ESC: Wels und Linz offiziell angemeldet |lang= |website=ooe.ORF.at |date=2025-06-04 |access-date=2025-06-16 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#cedff2;&quot;
| '''[[Вена]]'''
| '''Винер-Штадтхалле'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''16 000'''
| Аренада 2015-жылы &quot;Еврокөрүнүү&quot; ыр сынагы өткөн.
|&lt;ref name=&quot;Vienna2026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/06/03/eurovision-2026-vienna-actively-bidding-to-host/ |title=Eurovision 2026: Vienna Actively Bidding to Host |lang=en |first=Anthony |last=Granger |website=Eurovoix |date=2025-06-03 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Грац
| Stadthalle Graz
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 11 030
| rowspan=&quot;2&quot; | Австриянын Социал-демократиялык партиясынын төрагасы колдоогон. Шаар 2025-жылдын 27-июнунда арызын артка чакыртып алган.
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref name=&quot;NoGraz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KL&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.kleinezeitung.at/steiermark/graz/19700155/klaus-leutgeb-will-esc-2026-an-den-schwarzlsee-holen |title=&quot;Perfekte Location&quot;: Klaus Leutgeb will ESC 2026 an den Schwarzlsee holen |lang= |first=Andrea |last=Rieger |website=kleinezeitung.at |date=2025-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522142554/https://www.kleinezeitung.at/steiermark/graz/19700155/klaus-leutgeb-will-esc-2026-an-den-schwarzlsee-holen |archive-date=2025-05-22 |access-date=2025-06-16 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| Schwarzl Freizeitzentrum
| style=&quot;text-align:center;&quot; | —
|- style=&quot;background:#f2e0ce;&quot;
| Инсбрук
| Инсбрук Олимпиада залы
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 12 000
| 1964 жана 1976-жылдары Кышкы Олимпиада оюндарында фигуралык муз тебүү жана хоккей боюнча мелдештер өткөрүлгөн Олимпиадалык арена. Шаар расмий түрдө арыз берген.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/06/11/eurovision-2026-innsbruck-city-council-approves-bid/ |title=Eurovision 2026: Innsbruck City Council Approves Bid to Host |lang=en |first=Anthony |last=Granger |website=Eurovoix |access-date=2025-06-11 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| Оберварт
| Messe Oberwart
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ~4 000
| Шаар 2025-жылдын 20-июнунда арызын артка чакыртып алган.
|&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
| Санкт-Пөлтен
| VAZ St. Pölten
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ~6 000
| Шаар кызыгуусун билдирген, бирок расмий арыз берилген эмес.
|&lt;ref name=&quot;StPolten&quot; /&gt;
|-
| Эбрайхсдорф
| Временная арена
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 20 000
| 20 000 орундуу убактылуу арена жана 30 000 көрүүчүнү батырган күйөрмандар зонасы сунушталган. Шаар 2025-жылдын 15-июнунда арызын артка чакыртып алган.
|&lt;ref name=&quot;Ebreichsdorf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NoEbreichsdorf&quot; /&gt;
|}


== Катышуучулар ==

=== Кайтып келгендер ===

* {{Өлкө желеги|Болгария}} — 2025-жылдын 31-октябрында БНТ телеканалы үч жылдык тыныгуудан кийин кайрадан келип, 2026-жылдагы сынакка катышуу ниетин тактаган&lt;ref name=&quot;bulgaria_2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bnt.bg/news/balgariya-se-zavrashta-na-evroviziya-343372news.html|title=Начало Още от БНТ България се завръща на... България се завръща на „Евровизия“|lang=bg|date=2025-10-31|access-date=2025-10-31|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Молдова}} — 2025-жылдын 30-сентябрында Молдованын TRM улуттук телерадиокомпаниясы өлкөнүн &quot;Еврокөрүнүү‑2026&quot; сынагына катышуу мүмкүнчүлүгү боюнча молдовалык артисттер жана музыкалык продюсерлер менен кеңешме өткөргөн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://trm.md/ro/comunicate-trm/eurovision-song-contest-2026-trm-a-organizat-consultari-cu-artistii-autohtoni|title=Eurovision Song Contest 2026: TRM a organizat consultări cu artiştii autohtoni|lang=ro|website=[[Телерадио-Молдова|TRM]]|date=2025-10-01|archive-url=http://web.archive.org/web/20251001112423/https://trm.md/ro/comunicate-trm/eurovision-song-contest-2026-trm-a-organizat-consultari-cu-artistii-autohtoni|archive-date=2025-10-01|access-date=2025-11-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Жолугушууда улуттук тандоонун форматтары, эрежелердин мүмкүн болгон өзгөрүүлөрү, жарнамалоо стратегиялары жана катышуучуларды колдоо чаралары талкууланган. 2025-жылдын 3-ноябрында TRMдин басма сөз жыйыны өтүп, анда Молдованын сынакка кайтып жатканы расмий түрдө жарыяланган&lt;ref name=&quot;moldova_2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/11/03/moldova-return-eurovision-song-contest/|title=Moldova: Returns to the Eurovision Song Contest|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2025-11-03|access-date=2025-11-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Румыния}} — 2025-жылдын 14-апрелинде румындык TVR телерадиокомпаниясынын директору Дэн Туртурикэ Румыния &quot;Еврокөрүнүүгө&quot; качан гана &quot;уктуруучу менен музыкалык продюсерлердин ортосундагы мамилелер кайра жанданганда&quot; жана &quot;өлкө сынактын сахнасына чындыгында эле музыкалык индустриянын туу чокусунда турган артисттерди чыгара алганда&quot; кайтып келерин билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.libertatea.ro/stiri/romania-eurovision-2025-dan-turturica-sef-tvr-relatia-trebuie-resetata-5271037|title=Când va mai participa România la Eurovision. Anunțul șefului TVR, înaintea Eurovision 2025: „Relația trebuie resetată”|lang=ro|first=Cristian|last=Otopeanu|website=Libertatea|date=2025-04-14|access-date=2025-04-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-жылдын 27-октябрында TVR өлкөнүн &quot;Еврокөрүнүү-2026&quot; сынагына катышуусу боюнча чечим кабыл алына электигин кабарлаган. Бирок, 2025-жылдын 30-октябрында телекомпания Румыния баары бир &quot;Еврокөрүнүү-2026га&quot; катыша турганын жарыялаган&lt;ref name=&quot;romania_2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tvrinfo.ro/tvr-revine-pe-scena-eurovision-romania-va-participa-la-cea-de-a-70-a-editie-a-eurovision-song-contest-la-viena/|title=TVR revine pe scena Eurovision. România va participa la cea de-a 70-a ediție a Eurovision Song Contest, la Viena.|lang=ro|date=2025-10-30|publisher=TVINFO|access-date=2025-10-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.paginademedia.ro/stiri-media/romania-eurovision-2026-22219068|title=EXCLUSIV. România revine la Eurovision după o absenţă de doi ani|lang=ro|first=Julia|last=Bunea|website=Paginademedia.ro|date=2025-10-30|access-date=2025-10-30}}&lt;/ref&gt;.

=== Баш тарткандар ===
* {{Өлкө желеги|Андорра}} — 2025-жылдын 25-майында Андорранын RTVA телекомпаниясы өлкө 2026-жылы сынакка катышпай турганын билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/26/andorra-rtva-will-not-participate-in-eurovision-2026/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2026|lang=en|first=Steven|last=Heap|website=Eurovoix|date=2025-05-26|access-date=2025-05-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Андорра акыркы жолу 2009-жылы катышкан.
* {{Өлкө желеги|Босния жана Герцеговина}} — 2025-жылдын 9-июлунда BHRT телекомпаниясы өлкө 2026-жылы сынакка катышпай турганын ырастаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://esctoday.com/201207/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2026/|title=Bosnia &amp; Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2026|lang=en|first=Sanjay|last=Jiandani|website=ESCToday|date=2025-07-09|access-date=2025-07-09}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин, май жана июнь айларында, демөөрчүлөр табылса кайтып келүү мүмкүнчүлүгү каралган, бирок Европа телерадиоберүү бирикмеси (Европа берүүлөр союзу) алдындагы төлөнбөгөн карыздардан улам катышуу мүмкүн эмес болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/16/bosnia-herzegovina-former-hod-highlights-ongoing-eurovision-challenges/|title=Bosnia &amp; Herzegovina: Former HoD Highlights Ongoing Eurovision Challenges|lang=en|first=Tamara|last=Vecic|website=Eurovoix|date=2025-05-16|access-date=2025-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://escspot.pl/2025/06/14/bosnia-i-hercegowna-nie-moze-wrocic-na-eurowizje-nawet-przy-wsparciu-sponsora/|title=Bośnia i Hercegowna obecnie nie może wrócić na Eurowizję nawet przy wsparciu sponsora!|lang=pl|last=Oktawia|website=ESCSpot|date=2025-06-14|access-date=2025-06-15}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Ирландия}} — 2025-жылдын 11-сентябрында ирландиялык RTÉ телекомпаниясы, эгерде сынакка Израил катыша турган болсо, Ирландия катышпай турганын билдирип, акыркы чечимди Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясына чейин калтырган&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://about.rte.ie/2025/09/11/rte-statement-2026-eurovision-song-contest|title=RTÉ Statement: 2026 Eurovision Song Contest|lang=en|website=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]|date=2025-09-11|access-date=2025-09-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-жылдын 4-декабрында, Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясындагы добуш берүүнүн жыйынтыгы боюнча, RTÉ 2026-жылдагы сынакка катышуудан баш тартканын жарыяланган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rte.ie/entertainment/2025/1204/1547300-rte-to-boycott-eurovision-song-contest-over-israel/|title=RTÉ to boycott Eurovision Song Contest over Israel|lang=en|date=2025-12-04|access-date=2025-12-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Исландия}} — RÚV буга чейин 2026-жылдагы сынактын катышуучусун салттуу улуттук &quot;Söngvakeppnin&quot; финалынын алкагында тандоо ниетин билдирген. Бирок 2025-жылдын 8-сентябрында RÚV директорлор кеңешинин төрагасы Стефан Йон Хафстейн катышуу &quot;кепилденбегенин&quot; жана бул Израилдин сынакка катышуусуна байланыштуу болорун айткан. Акыркы чечимди кабыл алуу декабрдагы Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясына чейин жылдырылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252772889d/ovist-hvort-island-verdi-med-i-eurovision|title=Óvíst hvort Ísland verði með í Eurovision|lang=is|author=Elín Margrét Böðvarsdóttir|website=[[Vísir.is]]|date=2025-09-08|access-date=2025-12-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/english/2025-09-09-iceland-may-not-take-part-in-eurovision-if-israel-does-453021/|title=Iceland may not take part in Eurovision if Israel does|lang=en|first=Darren|last=Adam|date=2025-09-09|publisher=[[RÚV]]|archive-url=http://web.archive.org/web/20251010194111/https://www.ruv.is/english/2025-09-09-iceland-may-not-take-part-in-eurovision-if-israel-does-453021|archive-date=2025-10-10|access-date=2025-12-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 26-ноябрда RÚV башкармалыгы Израилди четтетүү сунушу үчүн добуш берген&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-11-26-stjorn-ruv-vill-ad-israel-verdi-meinud-thatttaka-i-eurovision-459822|title=Stjórn RÚV vill að Ísrael verði meinuð þátttaka í Eurovision|lang=is|author=Andrésdóttir|first=Iðunn|work=RÚV|date=2025-11-26|access-date=2025-11-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, ал эми 10-декабрда, ассамблеянын добуш берүүсүнөн алты күн өткөн соң, телекомпания иш-чарага бойкот жарыялаганын билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461235|title=Ísland tekur ekki þátt í Eurovision 2026|lang=is|first=Ragnar Jón|last=Hrólfsson|date=2025-12-10|publisher=[[RÚV]]|access-date=2025-12-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Испания}} — 2025-жылдын 16-сентябрында RTVE телекомпаниясы, эгерде Израил катышса, өлкө сынакка катышуудан жана аны көрсөтүүдөн баш тартарын билдирген. Чечим директорлор кеңеши тарабынан президент Хосе Пабло Лопестин демилгеси менен кабыл алынып, ал гуманитардык принциптерге шилтеме берген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.euromix.co.il/2025/09/16/spain-will-withdraw-from-eurovision-2026-if-israel-participates/|title=Spain Will Withdraw From Eurovision 2026 if Israel Participates|lang=en|first=Ofek|last=Jerassi|website=EuroMix|date=2025-09-16|access-date=2025-09-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-жылдын 4-декабрында, Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясындагы добуш берүүнүн жыйынтыгынан кийин, RTVE 2026-жылдагы сынакка катышпай турганын жарыялаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtve.es/rtve/20251204/rtve-retira-festival-eurovision/16845362.shtml|title=RTVE se retira del Festival de Eurovisión|lang=es|author=RTVE Staff|website=[[RTVE]]|date=2025-12-04|access-date=2025-12-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Нидерланд}} — 2025-жылдын 12-сентябрында AVROTROS, эгерде Израилдин катышуусуна уруксат берилсе, 2026-жылдагы сынакка катышуудан баш тартарын билдирген. Телекомпания: &quot;Газадагы адамдардын уланып жаткан оор азаптарынын фонунда биз мындан ары Израилдин катышуусун актай албайбыз&quot;, — деп белгилеп, ошондой эле Израиль өкмөтүнүн мурунку сынактын жыйынтыгына кийлигишкенин жүйө катары келтирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtve.es/rtve/20251204/rtve-retira-festival-eurovision/16845362.shtml|title=RTVE se retira del Festival de Eurovisión|lang=es|author=RTVE Staff|website=[[RTVE]]|date=2025-12-04|access-date=2025-12-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-жылдын 4-декабрында, Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясындагы добуш берүүнүн жыйынтыгы боюнча, AVROTROS 2026-жылдагы сынакка катышуудан баш тартткан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.avrotros.nl/article/avrotros-neemt-in-2026-niet-deel-aan-het-eurovisie-songfestival~1314/|title=AVROTROS neemt in 2026 niet deel aan het Eurovisie Songfestival|lang=nl|website=AVROTROS|access-date=2025-12-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Түндүк Македония}} — 2025-жылдын 1-декабрында MRT телекомпаниясы, октябрь айында кайтып келүү мүмкүнчүлүгү талкууланганына карабастан, каржылык кыйынчылыктардан улам өлкө сынакка катышпай турганын ырастаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/mrt-presece-na-evrosong-duri-vo-2027-godina/71400/|title=МРТ пресече: На „Евросонг“ дури во 2027 година (Видео)|lang=mk|last=Muzika24|website=Музика24|date=2025-10-19|access-date=2025-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://escspot.pl/2025/12/01/exclusive-macedonia-polnocna-na-pewno-nie-wezmie-udzialu-eurowizja-2026/|title=EXCLUSIVE: 🇲🇰 Macedonia Północna NA PEWNO nie weźmie udziału w 🇦🇹 Eurowizji 2026|lang=pl|first=Szymon|last=Ignatiuk|website=ESCSpot|date=2025-12-01|access-date=2025-12-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/10/31/north-macedonia-mrt-continues-to-discuss-eurovision-2026-participation/|title=North Macedonia: MRT Continues to Discuss Eurovision 2026 Participation|lang=en|website=Eurovoix|date=2025-10-31|access-date=2025-11-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Түндүк Македония акыркы жолу 2022-жылы катышкан.
* {{Өлкө желеги|Словакия}} — 2025-жылдын 23-июлунда словакиялык STVR телекомпаниясынын басма сөз катчысы Филип Пуховски, телекомпаниянын начар каржылык абалына байланыштуу, өлкө 2026-жылдагы сынакка катышпай турганын билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.euromix.co.il/2025/07/23/not-this-time-either-slovakia-will-not-participate-in-eurovision-2026|title=Not This Time Either: Slovakia Will Not Participate in Eurovision 2026!|lang=en|first=Ofec|last=Jerassi|website=EuroMix|date=2025-07-23|access-date=2025-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Словакия акыркы жолу 2012-жылдагы сынакка катышкан.
* {{Өлкө желеги|Словения}} — 2025-жылдын 4-сенабрында RTV SLO Израилдин катышуусуна жана &quot;добуш берүүнүн ачыктыгына&quot; байланыштуу маселелер талкуулана турган декабрдагы Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясынан кийин 2026-жылдагы сынакка катышуу боюнча чечим кабыл аларын билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/ema/nastop-slovenije-na-evroviziji-2026-pod-vprasajem-odlocitev-odvisna-od-potez-ebu-ja/756560|title=Nastop Slovenije na Evroviziji 2026 pod vprašajem, &quot;odločitev odvisna od potez EBU-ja&quot;|lang=sl|author=D. S. M.|website=[[Радио и телевидение Словении|RTV SLO]]|archive-url=http://web.archive.org/web/20250906022824/https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/ema/nastop-slovenije-na-evroviziji-2026-pod-vprasajem-odlocitev-odvisna-od-potez-ebu-ja/756560|archive-date=2025-09-06|access-date=2025-09-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. BBC News тараткан маалыматка ылайык, RTV SLO дагы Израил сынакка катышса, катышуудан баш тартууга даяр экендигин билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yvd8158ywo|title=RTÉ: Ireland threatens to withdraw from Eurovision if Israel participates|lang=en|first=Adam|last=Mandeville|website=[[BBC News]]|date=2025-09-11|access-date=2025-09-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-жылдын 4-декабрында, Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясындагы добуш берүүнүн жыйынтыгы боюнча, RTV SLO 2026-жылдагы сынакка катышпай турганын жарыялаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/ema/izrael-bo-lahko-nastopil-na-evroviziji-sestih-drzav-med-njimi-slovenije-na-tekmovanju-ne-bo/766145|title=Izrael bo lahko nastopil na Evroviziji. Šestih držav, med njimi Slovenije, na tekmovanju ne bo.|lang=sl|first=D. S.|last=M|website=[[RTV SLO]]|access-date=2025-12-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Ишке ашпаган дисквалификация ===

* {{Өлкө желеги|Израиль}} — 2025-жылдын 3-июлунда [[Европа телерадиоберүү бирикмеси|Европа телерадиоберүү бирикмесинин]] ассамблеясынын жыйынтыгында Израилдин кийинки жылдагы сынакка катышуусу боюнча акыркы чечим кышында жарыяланарын жана ал израиль-палестина жаңжалынын абалына байланыштуу болору айтылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovisionfun.com/en/2025/07/breaking-news-israel-remains-in-eurovision-for-now-final-decision-in-winter-depending-on-war-developments/|title=Breaking News: Israel Remains in Eurovision for Now, Final Decision in Winter, Depending on War Developments|lang=en|first=Giannis|last=Argyriou|website=EurovisionFun|date=2025-07-03|access-date=2025-07-03}}&lt;/ref&gt;. Бир нече күн мурун Израилдин IPBC телекомпаниясы алдыдагы сынакка катышуу ниетин билдирген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/07/01/israel-kan-confirms-intention-to-compete-in-eurovision-2026/|title=🇮🇱 Israel: KAN Confirms Intention to Compete in Eurovision 2026|lang=en|author=Eurovoix Team|website=Eurovoix|date=2025-07-01|access-date=2025-07-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Исландиянын RÚV телекомпаниясы Израилди сынактан четтетүүнү ачык түрдө талап кылган биринчи компания болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovisionfun.com/en/2025/07/call-for-israels-exclusion-from-eurovision-time-for-the-truth-says-icelands-public-broadcaster-president/|title=Call for Israel’s Exclusion from Eurovision: “Time for the Truth,” Says Iceland’s Public Broadcaster President|lang=en|first=Giannis|last=Argyriou|website=Eurovision Fun|date=2025-07-01|access-date=2025-07-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-жылдын 4-декабрында, Европа телерадиоберүү бирикмесинин декабрдагы Башкы ассамблеясындагы добуш берүүнүн жыйынтыгы менен Израиль сынакка катышууга укук алган&lt;ref name=&quot;israel2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovisionworld.com/esc/israel-remains-in-eurovision|title=Israel remains in Eurovision|lang=en|website=Eurovisionworld|date=2025-12-04|access-date=2025-12-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Ишке ашпаган дебют ===

* {{Өлкө желеги|Казакстан}} — 2025-жылдын 8-июлунда &quot;Хабар&quot; агенттигинин директорлор кеңешинин төрагасы Кемелбек Ойшыбаев Европа телерадиоберүү бирикмесинин Башкы ассамблеясында союздун башкы директору Ноэль Курран менен Казакстандын &quot;Еврокөрүнүүгө&quot; катышуу мүмкүнчүлүгүн талкуулаганын билдирген. Анын айтымында, бул маселени уюмдун кийинки жыйынында кароо пландаштырылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://escspot.pl/2025/07/08/ebu-rozwazy-potencjalny-debiut-kazachstanu-na-eurowizji-2026/|title=EBU rozważy potencjalny debiut 🇰🇿 Kazachstanu na 🇦🇹 Eurowizji 2026!|lang=pl|first=Szymon|last=Ignatiuk|website=ESCSpot|date=2025-07-08|access-date=2025-07-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Кийинчерээк, ноябрь айында Казакстандын Маданият жана маалымат министрлиги Европа телерадиоберүү бирикмеси Казакстандын катышуу маселесин 2026-жылдын башында карай турганын жарыялаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/11/29/kazakhstan-ebu-to-consider-eurovision-participation-in-early-2026/|title=Kazakhstan: EBU to Consider Eurovision Participation in Early 2026|lang=en-GB|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2025-11-29|access-date=2025-11-30}}&lt;/ref&gt;. 2026-жылдын 15-январында Европа телерадиоберүү бирикмеси Казакстан 2026-жылдагы сынакка катышпай турганын ырастаган, себеби өлкө 2025-жылдын декабрында белгиленген акыркы мөөнөткө (дедлайнга) чейин чакыруу процедурасынан өтүүгө жетишпей калган&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/01/15/kazakhstan-canada-will-not-debut-at-eurovision-2026/|title=Kazakhstan &amp; Canada: Will Not Debut At Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Darshan|last=Bijuvignesh|website=Eurovoix|date=2026-01-15|access-date=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;.
* {{Өлкө желеги|Канада}} — 2025-жылдын 4-ноябрында Канаданын 2025-жылга карата федералдык бюджетинде өкмөт улуттук CBC/Radio-Canada уктуруучусу менен биргеликте өлкөнүн сынакка катышуусун уюштурууну сунуштаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budget.canada.ca/2025/report-rapport/chap3-en.html|title=Chapter 3: Empowering Canadians {{!}} Budget 2025|lang=en|website=Canada.ca|access-date=2025-11-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/politics/budget-highlights-9.6966595|title=A $78B deficit, public service cuts, new tax measures: Highlights of budget 2025|lang=en|first=Catharine|last=Tunney|website=[[Канадская телерадиовещательная корпорация|CBC News]]|archive-url=http://web.archive.org/web/20251105032902/https://www.cbc.ca/news/politics/budget-highlights-9.6966595|archive-date=2025-11-05|access-date=2025-11-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Европа телерадиоберүү бирикмесинин ассоциацияланган мүчөсү катары, CBC катышуу үчүн сынактын референс-группасынан чакыруу алышы керек болчу. 2026-жылдын 15-январында Европа телерадиоберүү бирикмеси өлкө 2026-жылдагы сынакка катышпай турганын ырастаган. CBC/Radio-Canada мүчөлүк боюнча сүйлөшүүлөрдүн алгачкы гана баскычтарында тургандыктан, чакыруу процедурасынан өз убагында өтүүгө үлгүрбөй калган&lt;ref name=&quot;:112&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/01/15/kazakhstan-canada-will-not-debut-at-eurovision-2026/|title=Kazakhstan &amp; Canada: Will Not Debut At Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Darshan|last=Bijuvignesh|website=Eurovoix|date=2026-01-15|access-date=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;.

== Өндүрүшү жана форматы ==
== Биринчи жарым финал ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |{{comment|№|Чыгуу кезегинин номери}}
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлкө
! rowspan=&quot;2&quot; |Аткаруучу
! rowspan=&quot;2&quot; |Ыр
! rowspan=&quot;2&quot; |Котормосу
! rowspan=&quot;2&quot; |Тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Орун
! colspan=&quot;3&quot; |Упайлар
|-
!Калыстар
!Көрүүчүлөр
!Жалпы

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |1
|{{Өлкө желеги|Молдова}}
|Satoshi
|&quot;Viva, Moldova!&quot;
|&quot;Жашасын Молдова!&quot;
|[[Румын тили|Румын]] Hol{{Efn|Ырда [[Англис тили|англис]], [[Гавай тили|гавай]], [[Испан тили|испан]], [[Итальян тили|итальян]] жана [[Француз тили|француз]] тилдериндеги фразалар бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |4
| style=&quot;text-align:center&quot; |62
| style=&quot;text-align:center&quot; |146
| style=&quot;text-align:center&quot; |208

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
|{{Өлкө желеги|Швеция}}
|Фелисия
|&quot;My System&quot;
|&quot;Менин тутумум&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |9
| style=&quot;text-align:center&quot; |79
| style=&quot;text-align:center&quot; |17
| style=&quot;text-align:center&quot; |96

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |3
|{{Өлкө желеги|Хорватия}}
|Lelek
|&quot;Andromeda&quot;
|&quot;Андромеда&quot;
|[[Хорват тили|Хорват]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |6
| style=&quot;text-align:center&quot; |85
| style=&quot;text-align:center&quot; |90
| style=&quot;text-align:center&quot; |175

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |4
|{{Өлкө желеги|Греция}}
|Акилас
|&quot;Ferto&quot; (&quot;Φέρτο&quot;)
|&quot;Алып кел&quot;
|[[Грек тили|Грек]]{{Efn|Ырда [[Англис тили|англис]], [[Француз тили|француз]] жана [[Испан тили|испан]] тилдериндеги фразалар бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |7
| style=&quot;text-align:center&quot; |88
| style=&quot;text-align:center&quot; |71
| style=&quot;text-align:center&quot; |159

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |5
|{{Өлкө желеги|Португалия}}
|Bandidos do Cante
|&quot;Rosa&quot;
|&quot;Роза&quot;
|[[Португал тили|Португал]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
| style=&quot;text-align:center&quot; |39
| style=&quot;text-align:center&quot; |35
| style=&quot;text-align:center&quot; |74

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |6
|{{Өлкө желеги|Грузия}}
|&quot;Бзикеби&quot;
|&quot;On Replay&quot;
|&quot;Кайталоодо&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |15
| style=&quot;text-align:center&quot; |3
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
| style=&quot;text-align:center&quot; |5

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |7
|{{Өлкө желеги|Финляндия}}
|Линда Лампениус жана Пете Паркконен
|&quot;Liekinheitin&quot;
|&quot;Огнемёт&quot;
|[[Фин тили|Фин]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |3
| style=&quot;text-align:center&quot; |127
| style=&quot;text-align:center&quot; |100
| style=&quot;text-align:center&quot; |227

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |8
|{{Өлкө желеги|Черногория}}
|Тамара Живкович
|&quot;Nova zora&quot; (&quot;Нова зора&quot;)
|&quot;Жаңы таң&quot;
|[[Черногор тили|Черногор]], [[Англис тили|англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |13
| style=&quot;text-align:center&quot; |26
| style=&quot;text-align:center&quot; |45
| style=&quot;text-align:center&quot; |71

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |9
|{{Өлкө желеги|Эстония}}
|Vanilla Ninja
|&quot;Too Epic to Be True&quot;
|&quot;Чындык болуш үчүн өтө эле эпикалык&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |11
| style=&quot;text-align:center&quot; |33
| style=&quot;text-align:center&quot; |46
| style=&quot;text-align:center&quot; |79

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
|{{Өлкө желеги|Израиль}}
|Ноам Беттан
|&quot;Michelle&quot;
|&quot;Мишель&quot;
|[[Англис тили|Англис]], [[Иврит тили|иврит]], [[Француз тили|француз]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |1
| style=&quot;text-align:center&quot; |106
| style=&quot;text-align:center&quot; |163
| style=&quot;text-align:center&quot; |269

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |11
|{{Өлкө желеги|Бельгия}}
|Essyla
|&quot;Dancing on the Ice&quot;
|&quot;Муздагы бий&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
| style=&quot;text-align:center&quot; |81
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
| style=&quot;text-align:center&quot; |91

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
|{{Өлкө желеги|Литва}}
|Лайон Сика
|&quot;Sólo quiero más&quot;
|&quot;Мен жөн гана көбүрөөк каалайм&quot;
|[[Литва тили|Литва]], [[Англис тили|англис]], [[Испан тили|испан]], [[Француз тили|француз]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |8
| style=&quot;text-align:center&quot; |46
| style=&quot;text-align:center&quot; |55
| style=&quot;text-align:center&quot; |101

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |13
|{{Өлкө желеги|Сан-Марино}}
|Сенит жана Бой Жорж
|&quot;Superstar&quot;
|&quot;Супержылдыз&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |14
| style=&quot;text-align:center&quot; |18
| style=&quot;text-align:center&quot; |23
| style=&quot;text-align:center&quot; |41

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |14
|{{Өлкө желеги|Польша}}
|Алиция
|&quot;Pray&quot;
|&quot;Дуба кыл&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
| style=&quot;text-align:center&quot; |137
| style=&quot;text-align:center&quot; |110
| style=&quot;text-align:center&quot; |247

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |15
|{{Өлкө желеги|Сербия}}
|Lavina
|&quot;Kraj mene&quot; (&quot;Крај мене&quot;)
|&quot;Менин жанымда&quot;
|[[Серб тили|Серб]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |5
| style=&quot;text-align:center&quot; |56
| style=&quot;text-align:center&quot; |131
| style=&quot;text-align:center&quot; |187
|}

== Экинчи жарым финал ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{comment|№|Чыгуу кезегинин номери}}
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлкө
! rowspan=&quot;2&quot; |Аткаруучу
! rowspan=&quot;2&quot; |Ыр
! rowspan=&quot;2&quot; |Котормосу
! rowspan=&quot;2&quot; |Тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Орун
! colspan=&quot;3&quot; |Упайлар
|-
!Калыстар
!Көрүүчүлөр
!Жалпы

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |1
|{{Өлкө желеги|Болгария}}
|Дара
|&quot;Bangaranga&quot;
|&quot;Бангаранга&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |1
| style=&quot;text-align:center&quot; |94
| style=&quot;text-align:center&quot; |184
| style=&quot;text-align:center&quot; |278

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
|{{Өлкө желеги|Азербайжан}}
|Jiva
|&quot;Just Go&quot;
|&quot;Жөн гана кет&quot;
|[[Англис тили|Англис]], [[Азербайжан тили|азербайжан]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |15
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
| style=&quot;text-align:center&quot; |0
| style=&quot;text-align:center&quot; |2

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |3
|{{Өлкө желеги|Румыния}}
|Александра Кэпитэнеску
|&quot;[[Choke Me]]&quot;
|&quot;Мени муунтуп сал&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
| style=&quot;text-align:center&quot; |87
| style=&quot;text-align:center&quot; |147
| style=&quot;text-align:center&quot; |234

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |4
|{{Өлкө желеги|Люксембург}}
|Ева Мария
|&quot;Mother Nature&quot;
|&quot;Жаратылыш эне&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
| style=&quot;text-align:center&quot; |26
| style=&quot;text-align:center&quot; |34
| style=&quot;text-align:center&quot; |60

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |5
|{{Өлкө желеги|Чехия}}
|Даниэль Жижка
|&quot;Crossroads&quot;
|&quot;Жолдордун кесилиши&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |9
| style=&quot;text-align:center&quot; |108
| style=&quot;text-align:center&quot; |34
| style=&quot;text-align:center&quot; |142

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |6
|{{Өлкө желеги|Армения}}
|Симон
|&quot;Paloma Rumba&quot;
|&quot;Көгүчкөн румбасы&quot;
|[[Англис тили|Англис]]{{Efn|Ырда [[Испан тили|испан]] тилиндеги фразалар бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |14
| style=&quot;text-align:center&quot; |30
| style=&quot;text-align:center&quot; |19
| style=&quot;text-align:center&quot; |49

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |7
|{{Өлкө желеги|Швейцария}}
|Вероника Фусаро
|&quot;Alice&quot;
|&quot;Алиса&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |11
| style=&quot;text-align:center&quot; |48
| style=&quot;text-align:center&quot; |60
| style=&quot;text-align:center&quot; |108

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |8
|{{Өлкө желеги|Кипр}}
|Антигони
|&quot;Jalla&quot;
|&quot;Дагы&quot;
|[[Англис тили|Англис]], [[Грек тили|грек]]{{Efn|Ырда [[Грек тилинин кипр диалекти|грек тилинин кипр диалекти]] колдонулат.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
| style=&quot;text-align:center&quot; |47
| style=&quot;text-align:center&quot; |75
| style=&quot;text-align:center&quot; |122

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |9
|{{Өлкө желеги|Латвия}}
|Атвара
|&quot;Ēnā&quot;
|&quot;Көлөкөдө&quot;
|[[Латыш тили|Латыш]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |13
| style=&quot;text-align:center&quot; |28
| style=&quot;text-align:center&quot; |21
| style=&quot;text-align:center&quot; |49

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
|{{Өлкө желеги|Дания}}
|Сёрен Торпегор Лунн
|&quot;Før vi går hjem&quot;
|&quot;Үйгө кетердин алдында&quot;
|[[Дания тили|Дан]]{{Efn|Ырда [[Англис тили|англис]] тилиндеги фраза бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |5
| style=&quot;text-align:center&quot; |124
| style=&quot;text-align:center&quot; |75
| style=&quot;text-align:center&quot; |199

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |11
|{{Өлкө желеги|Австралия}}
|Дельта Гудрем
|&quot;Eclipse&quot;
|&quot;Күн тутулуу&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |3
| style=&quot;text-align:center&quot; |137
| style=&quot;text-align:center&quot; |85
| style=&quot;text-align:center&quot; |222

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
|{{Өлкө желеги|Украина}}
|Лелека
|&quot;Ridnym&quot; (&quot;Рідним&quot;)
|&quot;Жакындарга&quot; (же &quot;Туугандарга&quot;)
|[[Англис тили|Англис]], [[Украин тили|украин]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |6
| style=&quot;text-align:center&quot; |75
| style=&quot;text-align:center&quot; |99
| style=&quot;text-align:center&quot; |174

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |13
|{{Өлкө желеги|Албания}}
|Алис
|&quot;Nân&quot;
|&quot;Апа&quot;
|[[Албан тили|Албан]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |7
| style=&quot;text-align:center&quot; |45
| style=&quot;text-align:center&quot; |113
| style=&quot;text-align:center&quot; |158

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |14
|{{Өлкө желеги|Мальта}}
|Эйдан
|&quot;Bella&quot;
|&quot;Сулуу кыз&quot;
|[[Англис тили|Англис]], [[Мальта тили|мальта]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |8
| style=&quot;text-align:center&quot; |84
| style=&quot;text-align:center&quot; |59
| style=&quot;text-align:center&quot; |143

|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |15
|{{Өлкө желеги|Норвегия}}
|Юнас Ловв
|&quot;Ya Ya Ya&quot;
|&quot;Йа-йа-йа&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |4
| style=&quot;text-align:center&quot; |109
| style=&quot;text-align:center&quot; |97
| style=&quot;text-align:center&quot; |206
|}

== Финал ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |{{comment|№|Чыгуу кезегинин номери}}
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлкө
! rowspan=&quot;2&quot; |Аткаруучу
! rowspan=&quot;2&quot; |Ыр
! rowspan=&quot;2&quot; |Котормосу
! rowspan=&quot;2&quot; |Тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Орун
! colspan=&quot;3&quot; |Упайлар
|-
!Калыстар
!Көрүүчүлөр
!Жалпы

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |1
|{{Өлкө желеги|Дания}}
|Сёрен Торпегор Лунн
|&quot;Før vi går hjem&quot;
|&quot;Үйгө кетердин алдында&quot;
|[[Дания тили|Дан]]{{Efn|Ырда [[Англис тили|англис]] тилиндеги фраза бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |7
| style=&quot;text-align:center&quot; |165
| style=&quot;text-align:center&quot; |78
| style=&quot;text-align:center&quot; |243

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
|{{Өлкө желеги|Германия}}
|Сара Энгельс
|&quot;Fire&quot;
|&quot;От&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |23
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
| style=&quot;text-align:center&quot; |0
| style=&quot;text-align:center&quot; |12

|- style=&quot;background:silver;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |3
|{{Өлкө желеги|Израиль}}
|Ноам Беттан
|&quot;Michelle&quot;
|&quot;Мишель&quot;
|[[Англис тили|Англис]], [[Иврит|иврит]], [[Француз тили|француз]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |2
| style=&quot;text-align:center&quot; |123
| style=&quot;text-align:center&quot; |220
| style=&quot;text-align:center&quot; |343

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |4
|{{Өлкө желеги|Бельгия}}
|Essyla
|&quot;Dancing on the Ice&quot;
|&quot;Музда бийлеп жатам&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |21
| style=&quot;text-align:center&quot; |36
| style=&quot;text-align:center&quot; |0
| style=&quot;text-align:center&quot; |36

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |5
|{{Өлкө желеги|Албания}}
|Алис
|&quot;Nân&quot;
|&quot;Апа&quot;
|[[Албан тили|Албан]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |13
| style=&quot;text-align:center&quot; |60
| style=&quot;text-align:center&quot; |85
| style=&quot;text-align:center&quot; |145

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |6
|{{Өлкө желеги|Греция}}
|Акилас
|&quot;Ferto&quot; (&quot;Φέρто&quot;)
|&quot;Алып кел&quot;
|[[Грек тили|Грек]]{{Efn|Ырда [[Англис тили|англис]], [[Француз тили|француз]] жана [[Испан тили|испан]] тилдериндеги фразалар бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
| style=&quot;text-align:center&quot; |73
| style=&quot;text-align:center&quot; |147
| style=&quot;text-align:center&quot; |220

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |7
|{{Өлкө желеги|Украина}}
|Лелека
|&quot;Ridnym&quot; (&quot;Рідним&quot;)
|&quot;Жакындарга&quot; (же &quot;Туугандарга&quot;)
|[[Англис тили|Англис]], [[Украин тили|украин]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |9
| style=&quot;text-align:center&quot; |54
| style=&quot;text-align:center&quot; |167
| style=&quot;text-align:center&quot; |221

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |8
|{{Өлкө желеги|Австралия}}
|Дельта Гудрем
|&quot;Eclipse&quot;
|&quot;Күн тутулуу&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |4
| style=&quot;text-align:center&quot; |165
| style=&quot;text-align:center&quot; |122
| style=&quot;text-align:center&quot; |287

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |9
|{{Өлкө желеги|Сербия}}
|Lavina
|&quot;Kraj mene&quot; (&quot;Крај мене&quot;)
|&quot;Менин жанымда&quot;
|[[Серб тили|Серб]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |17
| style=&quot;text-align:center&quot; |38
| style=&quot;text-align:center&quot; |52
| style=&quot;text-align:center&quot; |90

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
|{{Өлкө желеги|Мальта}}
|Эйдан
|&quot;Bella&quot;
|&quot;Сулуу кыз&quot;
|[[Англис тили|Англис]], [[Мальта тили|мальта]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |18
| style=&quot;text-align:center&quot; |81
| style=&quot;text-align:center&quot; |8
| style=&quot;text-align:center&quot; |89

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |11
|{{Өлкө желеги|Чехия}}
|Даниэль Жижка
|&quot;Crossroads&quot;
|&quot;Жолдордун кесилиши&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |16
| style=&quot;text-align:center&quot; |104
| style=&quot;text-align:center&quot; |9
| style=&quot;text-align:center&quot; |113

|- style=&quot;background:gold;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
|''' {{Өлкө желеги|Болгария}}'''
|'''Дара'''
|'''&quot;Bangaranga&quot;'''
|'''&quot;Бангаранга&quot;'''
|'''[[Англис тили|Англис]]'''
| style=&quot;text-align:center&quot; |'''1'''
| style=&quot;text-align:center&quot; |'''204'''
| style=&quot;text-align:center&quot; |'''312'''
| style=&quot;text-align:center&quot; |'''516'''

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |13
|{{Өлкө желеги|Хорватия}}
|Lelek
|&quot;Andromeda&quot;
|&quot;Андромеда&quot;
|[[Хорват тили|Хорват]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |15
| style=&quot;text-align:center&quot; |53
| style=&quot;text-align:center&quot; |71
| style=&quot;text-align:center&quot; |124

|- style=&quot;background:#FE8080;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |14
|{{Өлкө желеги|Улуу Британия}}
|Look Mum No Computer
|&quot;Eins, Zwei, Drei&quot;
|&quot;Бир, эки, үч&quot;
|[[Англис тили|Англис]]{{Efn|Ырда [[Немис тили|немис]] тилиндеги фразалар бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |25
| style=&quot;text-align:center&quot; |1
| style=&quot;text-align:center&quot; |0
| style=&quot;text-align:center&quot; |1

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |15
|{{Өлкө желеги|Франция}}
|Монро
|&quot;Regarde!&quot;
|&quot;Карачы!&quot;
|[[Француз тили|Француз]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |11
| style=&quot;text-align:center&quot; |144
| style=&quot;text-align:center&quot; |14
| style=&quot;text-align:center&quot; |158

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |16
|{{Өлкө желеги|Молдова}}
|Satoshi
|&quot;Viva, Moldova!&quot;
|&quot;Жашасын Молдова!&quot;
|[[Румын тили|Румын]]{{Efn|Ырда [[Англис тили|англис]], [[Гавай тили|гавай]], [[Испан тили|испан]], [[Итальян тили|итальян]] жана [[Француз тили|француз]] тилдериндеги фразалар бар.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |8
| style=&quot;text-align:center&quot; |43
| style=&quot;text-align:center&quot; |183
| style=&quot;text-align:center&quot; |226

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |17
|{{Өлкө желеги|Финляндия}}
|Линда Лампениус жана Пете Паркконен
|&quot;Liekinheitin&quot;
|&quot;Огнемёт&quot;
|[[Фин тили|Фин]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |6
| style=&quot;text-align:center&quot; |141
| style=&quot;text-align:center&quot; |138
| style=&quot;text-align:center&quot; |279

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |18
|{{Өлкө желеги|Польша}}
|Алиция
|&quot;Pray&quot;
|&quot;Дуба кыл&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
| style=&quot;text-align:center&quot; |133
| style=&quot;text-align:center&quot; |17
| style=&quot;text-align:center&quot; |150

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |19
|{{Өлкө желеги|Литва}}
|Лайон Сика
|&quot;Sólo quiero más&quot;
|&quot;Мен жөн гана көбүрөөк каалайм&quot;
|[[Литва тили|Литва]], [[Англис тили|англис]], [[Испан тили|испан]], [[Француз тили|француз]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |22
| style=&quot;text-align:center&quot; |10
| style=&quot;text-align:center&quot; |12
| style=&quot;text-align:center&quot; |22

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |20
|{{Өлкө желеги|Швеция}}
|Фелисия
|&quot;My System&quot;
|&quot;Менин тутумум&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |20
| style=&quot;text-align:center&quot; |35
| style=&quot;text-align:center&quot; |16
| style=&quot;text-align:center&quot; |51

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |21
|{{Өлкө желеги|Кипр}}
|Антигони
|&quot;Jalla&quot;
|&quot;Дагы&quot;
|[[Англис тили|Англис]], [[Грек тили|грек]]{{Efn|Ырда [[Грек тилинин кипр диалекти|грек тилинин кипр диалекти]] колдонулат.}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |19
| style=&quot;text-align:center&quot; |41
| style=&quot;text-align:center&quot; |34
| style=&quot;text-align:center&quot; |75

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |22
|{{Өлкө желеги|Италия}}
|Саль да Винчи
|&quot;Per sempre sì&quot;
|&quot;Ооба — түбөлүккө&quot;
|[[Италян тили|Италян]], [[Неаполитан тили|неаполитан]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |5
| style=&quot;text-align:center&quot; |134
| style=&quot;text-align:center&quot; |147
| style=&quot;text-align:center&quot; |281

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |23
|{{Өлкө желеги|Норвегия}}
|Юнас Ловв
|&quot;Ya Ya Ya&quot;
|&quot;Йа-йа-йа&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |14
| style=&quot;text-align:center&quot; |115
| style=&quot;text-align:center&quot; |19
| style=&quot;text-align:center&quot; |134

|- style=&quot;background:#c96;&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |24
|{{Өлкө желеги|Румыния}}
|Александра Кэпитэнеску
|&quot;Choke Me&quot;
|&quot;Мени муунтуп сал&quot;
|[[Англис тили|Англис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |3
| style=&quot;text-align:center&quot; |64
| style=&quot;text-align:center&quot; |232
| style=&quot;text-align:center&quot; |296

|-
| style=&quot;text-align:center&quot; |25
|{{Өлкө желеги|Австрия}} (Кожоюн өлкө)
|Cosmó
|&quot;Tanzschein&quot;
|&quot;Бий сертификаты&quot;
|[[Немис тили|Немис]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |24
| style=&quot;text-align:center&quot; |1
| style=&quot;text-align:center&quot; |5
| style=&quot;text-align:center&quot; |6
|}

=== 12 упай берүү статистикасы (калыстар) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;text-align: center;&quot; |Кол-во
!Өлкө
!'''Страны, присудившие 12 баллов'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |4
|{{Өлкө желеги|Болгария}}
|{{Өлкө желеги|Австралия}}, {{Өлкө желеги|Дания}}, {{Өлкө желеги|Литва}}, {{Өлкө желеги|Мальта}}
|-
|{{Өлкө желеги|Польша}}
|{{Өлкө желеги|Австрия}}, {{Өлкө желеги|Бельгия}}, {{Өлкө желеги|Германия}}, {{Өлкө желеги|Молдова}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |3
|{{Өлкө желеги|Австралия}}
|{{Өлкө желеги|Армения}}, {{Өлкө желеги|Израиль}}, {{Өлкө желеги|Румыния}}
|-
|{{Өлкө желеги|Мальта}}
|{{Өлкө желеги|Болгария}}, {{Өлкө желеги|Сан-Марино}}, {{Өлкө желеги|Украина}}
|-
|{{Өлкө желеги|Франция}}
|{{Өлкө желеги|Улуу Британия}}, {{Өлкө желеги|Грузия}}, {{Өлкө желеги|Финляндия}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |2
|{{Өлкө желеги|Греция}}
|{{Өлкө желеги|Кипр}}, {{Өлкө желеги|Сербия}}
|-
|{{Өлкө желеги|Дания}}
|{{Өлкө желеги|Норвегия}}, {{Өлкө желеги|Чехия}}
|-
|{{Өлкө желеги|Италия}}
|{{Өлкө желеги|Азербайжан}}, {{Өлкө желеги|Албания}}
|-
|{{Өлкө желеги|Сербия}}
|{{Өлкө желеги|Хорватия}}, {{Өлкө желеги|Черногория}}
|-
|{{Өлкө желеги|Финляндия}}
|{{Өлкө желеги|Швеция}}, {{Өлкө желеги|Эстония}}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |1
|{{Өлкө желеги|Албания}}
|{{Өлкө желеги|Португалия}}
|-
|{{Өлкө желеги|Украина}}
|{{Өлкө желеги|Швейцария}}
|-
|{{Өлкө желеги|Румыния}}
|{{Өлкө желеги|Люксембург}}
|-
|{{Өлкө желеги|Израиль}}
|{{Өлкө желеги|Польша}}
|-
|{{Өлкө желеги|Кипр}}
|{{Өлкө желеги|Греция}}
|-
|{{Өлкө желеги|Норвегия}}
|{{Өлкө желеги|Франция}}
|-
|{{Өлкө желеги|Бельгия}}
|{{Өлкө желеги|Италия}}
|-
|{{Өлкө желеги|Чехия}}
|{{Өлкө желеги|Латвия}}
|}

== Добуш берүү жана трансляция ==
=== Глашатайлар ===
Глашатайлар өз өлкөсүнүн улуттук калыстар тобунун 12 упайын төмөнкү тартипте жарыялаган:
{{div col}}
# {{Өлкө желеги|Швейцария}} — Ливио Кистель&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://medien.srf.ch/-/%C2%ABeurovision-song-contest%C2%BB-2026-bei-srf%E2%80%AF|title=«Eurovision Song Contest» 2026 bei SRF|website=SRF|date=2026-05-04 |access-date=2026-05-04|lang=de-CH}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/04/livio-chistell-eurovision-2026-spokesperson/|title=🇨🇭 Switzerland: Livio Chistell to Announce the Points in the Eurovision 2026 Final|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-04}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Мальта}} — Майя&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eurovisionworld.com/esc/eurovision-2026-spokespersons-who-will-announce-the-points|title=Eurovision 2026 Spokespersons – Who will announce the points?|lang=en|website=Eurovisionworld|date=2026-05-16|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Украина}} — Даниил Лещинский&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/29/ukraine-daniil-ziferblat-spokesperson-eurovision-2026/|title=🇺🇦 Ukraine: Daniil from Ziferblat Spokesperson for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Julien |last=De-re|website=Eurovoix |date=2026-04-29 |access-date=2026-04-29}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Люксембург}} — Хана София Лопес&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇱🇺 Luxembourg: Hana Sofia Lopes Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/luxembourg-hana-sofia-lopes-spokesperson-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Болгария}} — Владимира Илиева&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bnt.bg/news/svetat-e-evroviziya-gledaite-na-zhivo-parviya-polufinal-tazi-vecher-ot-2200-ch-po-bnt-1-348799news.html|title=Светът е „Евровизия“! Гледайте на живо първия полуфинал тази вечер от 22:00 ч. по БНТ 1|lang=bg|website=БНТ|date=2026-05-12|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇧🇬 Bulgaria: Vladimira Ilieva Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/bulgaria-vladimira-ilieva-spokesperson-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-13|access-date=2026-05-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Азербайжан}} — Сабина Бабаева&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇦🇿 Azerbaijan: Sabina Babayeva Returns as Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/azerbaijan-sabina-babayev-spokesperson-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-16|access-date=2026-05-16|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Сан-Марино}} — Келли Жойс&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/10/san-marino-kelly-joyce-announced-as-spokesperson-eurovision-2026/|title=🇸🇲 San Marino: Kelly Joyce Announced as Spokesperson for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Эстония}} — Геттер Яани&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eesti punktid Eurovisioonil edastab sel aastal Getter Jaani|url=https://eeter.err.ee/1610022496/eesti-punktid-eurovisioonil-edastab-sel-aastal-getter-jaani|first1=Karmen|last1=Fox|website=[[ERR]]|date=2026-05-13|access-date=2026-05-13|lang=et}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇪🇪 Estonia: Getter Jaani Announced as Eurovision 2026 Spokesperson|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/estonia-getter-jaani-eurovision-2026-spokesperson/|first=Emily|last=Grace|website=Eurovoix|date=2026-05-13|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Израиль}} — Лиор Сушард&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ליאור סושרד יגיש את ה&quot;דוז פואה&quot; הישראלי בגמר אירוויזיון 2026|url=https://www.euromix.co.il/2026/05/14/ליאור-סושרד-יגיש-את-הדוז-פואה-הישראלי/|first=Avi|last=Zaikaner|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14 |website=EuroMix|lang=he-IL}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Австралия}} — Дами Им&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dami Im to be Australia's spokesperson at Eurovision 2026 |url=https://www.aussievision.net/post/dami-im-to-be-australia-s-spokesperson-at-eurovision-2026|first=Hayley|last=Bessell|date=2026-05-14|access-date=2026-05-15|website=Aussievision}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇦🇺 Australia: Eurovision Runner Up Dami Im Announced as Spokesperson|url=https://eurovoix.com/2026/05/15/%f0%9f%87%a6%f0%9f%87%ba-australia-eurovision-runner-up-dami-im-announced-as-spokesperson/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-15|access-date=2026-05-15|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Германия}} — Wavvyboi&lt;ref&gt;{{Cite web|title= 🇩🇪 Germany: Wavvyboi Announced as Eurovision 2026 Spokesperson|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/wavvyboi-announced-as-eurovision-2026-spokesperson-for-germany/|first=Davide|last=Conte|date=2026-05-12|access-date=2026-05-12|website=Eurovoix|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Бельгия}} — Сандра Ким&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/09/belgium-sandra-kim-spokesperson-for-eurovision-2026/|title=🇧🇪 Belgium: Sandra Kim Spokesperson for Eurovision 2026|first=Davide|last=Conte|website=Eurovoix|date=2026-04-09|access-date=2026-04-09}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Португалия}} — Виктория Николь&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇵🇹 Portugal: Junior Eurovision Runner-Up Victoria Nicole Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/15/portugal-victoria-nicole-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-15|access-date=2026-05-15|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Швеция}} — Якоб Норргорд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/28/sweden-jakob-kaj-spokesperson/|title=🇸🇪 Sweden: Jakob from KAJ Spokesperson for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Julien |last=De-re|website=Eurovoix |date=2026-04-28 |access-date=2026-04-28}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Албания}} — Андри Жаху&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇦🇱 Albania: Andri Xhahu Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/albania-andri-xhahu-spokesperson-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Кипр}} — Лукас Хамацос&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/07/cyprus-loukas-hamatsos-eurovision-2026-spokesperson/|title=🇨🇾 Cyprus: Loukas Hamatsos Announced as Eurovision 2026 Spokesperson|first=Julien|last=De-re|website=Eurovoix|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Грузия}} — Мариам Шенгелия&lt;small&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇬🇪 Georgia: Mariam Shangelia Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/georgia-mariam-shangelia-spokesperson-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-16|access-date=2026-05-16|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Черногория}} — Нина Жижич&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nina Žižić saopštava glasove Crne Gore u finalu Evrovizije 2026|url=https://rtcg.me/magazin/eurosong/eurosong2025/844591/nina-zizic-saopstava-glasove-crne-gore-u-finalu-evrovizije-2026.html|website=RTCG|date=2026-05-15|access-date=2026-05-15|lang=me}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇲🇪 Montenegro: Nina Žižić Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/15/montenegro-nina-zizic-spokesperson-for-eurovision-2026/|first=Davide|last=Conte|website=Eurovoix|date=2026-05-15|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Армения}} — Парг&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇦🇲 Armenia: Parg Spokesperson for the Eurovision Song Contest 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/parg-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-16|access-date=2026-05-16|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Польша}} — Александра Будка&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wiemy, kto przekaże polskie punkty w finale Eurowizji. Widzowie dobrze ją znają|url=https://www.se.pl/wiadomosci/exclusive/wiemy-kto-przekaze-polskie-punkty-w-finale-eurowizji-widzowie-dobrze-ja-znaja-aa-qF7N-CWR7-LJdZ.html|first=Kamil|last=Polewski|website=Super Express|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇵🇱 Poland: Aleksandra Budka Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/poland-aleksandra-budka-spokesperson-for-eurovision-2026/|first=Steven|last=Heap|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Греция}} — Клавдия&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://press.ert.gr/deltia-typou/me-aisiodoxia-kai-oneira-gia-ton-70o-diagonismo-tis-eurovision-o-akylas-kai-o-fokas-eyaggelinos-stin-press-day-tis-ert/|title=Με αισιοδοξία και όνειρα για τον 70ό Διαγωνισμό της Eurovision ο Akylas και ο Φωκάς Ευαγγελινός στην Press Day της ΕΡΤ|website=EPT|date=2026-04-21|access-date=2026-04-21|lang=el}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/21/%f0%9f%87%ac%f0%9f%87%b7-greece-klavdia-spokesperson-for-eurovision-2026/|title=🇬🇷 Greece: Klavdia Spokesperson for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Чехия}} — Доминика Гашкова&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eurovision News в X: 🇨🇿 Dominika Haškova (from We Are Domi) will be Czechia’s spokesperson for Eurovision 2026|url=https://x.com/EurovisionNewZ/status/2053400679289385070|website=[[X (социальная сеть)|X]]|date=2026-05-10|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇨🇿 Czechia: Dominika Hašková Will Reveal the Czech Jury Points at Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/czechia-dominika-haskova-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Дания}} — Сиссаль&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇩🇰 Denmark: Sissal Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/denmark-sissal-spokesperson-for-eurovision-2026/|first=Davide|last=Conte|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|website=Eurovoix|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Франция}} — Магали Риполл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇫🇷 France: Magali Ripoll Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/15/france-magali-ripoll-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-15|access-date=2026-05-15|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Норвегия}} — Элизабет Андреассен&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/_bettan_-skal-dela-ut-dei-norske-jurypoenga-i-esc-finalen-1.17879599|title=«Bettan» skal dela ut dei norske poenga|first=Henrik Storm|last=Henriksen|website=NRK|date=2026-05-11|access-date=2026-05-11|lang=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/11/norway-elisabeth-andreassen-spokesperson/|title=🇳🇴 Norway: Elisabeth Andreassen Announced As Eurovision 2026 Spokesperson|first=Emily|last=Grace|website=Eurovoix|date=2026-05-11|access-date=2026-05-11|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Италия}} — Мариасоле Поллио&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/08/%f0%9f%87%ae%f0%9f%87%b9-italy-mariasole-pollio-announced-as-eurovision-2026-spokesperson/|title=🇮🇹 Italy: Mariasole Pollio Announced as Eurovision 2026 Spokesperson|first=Julien|last=De-re|website=Eurovoix|date=2026-05-08|access-date=2026-05-08|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Финляндия}} — Яана Пелконен&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://yle.fi/a/74-20222892|title=Kaikki Euroviisuista – näin seuraat, pelaat ja chattaat mukana|lang=fi|first=Olli-Pekka|last=Louniala|website=Yle|date=2026-05-06|access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/06/finland-jaana-pelkonen-spokesperson-eurovision-2026/|title=🇫🇮 Finland: Jaana Pelkonen Spokesperson for Eurovision 2026|first=Neil|last=Farren|website=Eurovoix|date=2026-05-06|access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Улуу Британия}} — La Voix&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇬🇧 United Kingdom: La Voix Announced as Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/15/united-kingdom-la-voix-eurovision-2026/|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-05-15 |access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Латвия}} — Аурелия Ранцане&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇱🇻 Latvia: Aurēlija Rancāne Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/latvia-aurelija-rancane-spokesperson-for-eurovision-2026/|first=Neil|last=Farren|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Сербия}} — Кристина Раденкович&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Muzički tron u senci istorije i politike: Ko slavi na 70. Evroviziji?|url=https://evrovizija.rs/2026/05/16/muzicki-tron-u-senci-istorije-i-politike-ko-slavi-na-70-evroviziji/|website=Evrovizija.rs|date=2026-05-16|access-date=2026-05-16|lang=sr-Latn}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Молдова}} — Маргарита Друцэ&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.
# {{Өлкө желеги|Хорватия}} — Дорис Пинчич-Губерович&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/09/croatia-doris-pincic-guberovic-spokesperson-eurovision-2026/|title=🇭🇷 Croatia: Doris Pinčić Guberović Spokesperson for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Литва}} — Лукас Радзявичюс&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇱🇹 Lithuania: Katarsis’ Lukas Radzevičius Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/lithuania-lukas-radzevicius-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Румыния}} — Эда Маркус&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/13/%f0%9f%87%b7%f0%9f%87%b4-romania-eda-marcus-spokesperson-for-eurovision-2026/|title=🇷🇴 Romania: Eda Marcus Spokesperson for Eurovision 2026|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-13|access-date=2026-05-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
# {{Өлкө желеги|Австрия}} — Филипп Ханза&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇦🇹 Austria: Philipp Hansa Confirmed as Spokesperson for Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/%f0%9f%87%a6%f0%9f%87%b9-austria-philipp-hansa-confirmed-as-spokesperson-for-eurovision-2026/|first=Julien|last=De-re|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
{{div col end}}
=== Комментаторлор ===
Катышуучу өлкөлөрдүн телекомпаниялары (уктуруучулары) эң аз дегенде өздөрү добуш бере турган жарым финалды жана финалды түз эфирде көрсөтүүгө милдеттүү, бирок, буга карабастан, көпчүлүк телекомпаниялар үч шоунун тең көрсөтүүсүн сунушташат. Мындан сырткары, сынакка катышпаган айрым өлкөлөрдүн телеканалдары дагы конкурсту трансляциялашат. Европа берүүлөр союзу дагы өзүнүн расмий YouTube каналында жарым финалдардын жана финалдын түз эфирлерин комментарийсиз түз алып көрсөтөт.
{| class=wikitable
|+ Катышкан өлкөлөрдө көрсөтүү
! Өлкө
! Телеберүүчү
! Телеканал
! {{comment|Шоу|Белгилүү бир канал бир гана көрсөтүүнү, жарым финалды гана же үч көрсөтүүнү тең көрсөтөт.}}
! Комментаторлор
! {{comment|Маалымат|Булак}}
|-
| {{Өлкө желеги|Австралия}}
| colspan=2 style=text-align:center; | SBS
| Бардык шоулар
| Кортни Акт жана Дэнни Эстрин
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvtonight.com.au/2025/09/upfronts-2026-sbs-alone-the-chaplain-fifa-eurovision.html |title=Upfronts 2026: SBS: Alone, The Chaplain, FIFA &amp; Eurovision {{!}} TV Tonight |lang=en |website=TV Tonight |date=2025-09-03 |access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sbs.com.au/whats-on/article/eurovision-song-contest-70-years-2026/l0qgjrghd|title=SBS reveals all-star alumni team to celebrate 70 years of the Eurovision Song Contest|lang=en-AU|website=SBS |date=2026-04-16 |access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Австрия}}
| rowspan=2 | ORF
| ORF 1
| Бардык шоулар
| Анди Нолл
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.orf.at/stories/260512_esc102.html|title=Der ESC am 12. Mai: Das erste Semifinale live in ORF 1 und auf ORF ON|lang=de-AT|website=ORF|date=2026-05-07 |access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/07/austria-andi-knoll-returns-to-commentary/|title=🇦🇹 Austria: Andi Knoll Confirmed as Commentator for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Steven |last=Heap|website=Eurovoix |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://songcontest.orf.at/|title=Jan und Olli sind zurück|lang=de|website=songcontest.orf.at|date=2026-03-29|access-date=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| FM4
| Финал
| Ян Бёмерманн жана Олли Шульц
|-
| {{Өлкө желеги|Азербайжан}}
| colspan=2 style=text-align:center; | İTV
| Бардык шоулар
| Азер Сулейманлы жана Айсель Захидгизи
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/11/azerbaijan-ictimai-reveals-commentators-eurovision-2026/|title=🇦🇿 Azerbaijan: İctimai Reveals Commentators for Eurovision 2026|lang=en|first=Steven|last=Heap|website=Eurovoix|date=2026-05-11|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Өлкө желеги|Албания}}
| RTSH
| RTSH 1, RTSH Musikë, Radio Tirana
| Бардык шоулар
| Андри Джаху
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtsh.al/zhvilloi-proven-e-pare-ne-eurovision-alis-emocione-trefish-me-te-forta-enderr-qe-po-behet-realitet/|title=Zhvilloi provën e parë në Eurovision, Alis: Emocione trefish më të forta, ëndërr që po bëhet realitet|lang=sq|first=Joana|last=Kalemi|website=RTSH|date=2026-05-06|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/andri-xhahu-confirmed-as-eurovision-2026-commentator/|title=🇦🇱 Albania: Andri Xhahu Confirmed as Eurovision 2026 Commentator|lang=en|first=Julien|last=De-re|website=Eurovoix|date=2026-05-12|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Өлкө желеги|Армения}}
| AMPTV
| Armenia 1
| Бардык шоулар
| Гамлет Аракелян жана Грачуги Утмазян
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite Instagram|title=«Եվրատեսիլ» երգի 70-րդ հոբելյանական մրցույթը՝ Առաջինի ուղիղ եթերում։|postid=https://www.instagram.com/reel/DYM6qORiHwm/|user=armpublictv|date=2026-05-11|access-date=2026-05-12|website=[[Instagram]]|lang=hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ծրագիր - Հանրային հեռուստաընկերություն – 12 երք.|url=https://www.1tv.am/hy/schedule/2026/05/12/satellite|date=2026-05-05|access-date=2026-05/
-12|website=[[Общественная телекомпания Армении|1TV Armenia]]|lang=hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ծրագիր – Հանրային հեռուստաընկերություն – 14 հնգ.|url=https://www.1tv.am/hy/schedule/2026/05/14/satellite|date=2026-05-07|access-date=2026-05-12|website=[[Общественная телекомпания Армении|1TV Armenia]]|lang=hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ծրագիր – Հանրային հեռուստաընկերություն – 16 շբթ.|url=https://www.1tv.am/hy/schedule/2026/05/16/satellite|date=2026-05-09|access-date=2026-05-12|website=[[Общественная телекомпания Армении|1TV Armenia]]|lang=hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇦🇲 Armenia: Hamlet Arakelyan and Hrachuhi Utmazyan to Commentate on Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/armenia-hamlet-arakelyan-and-hrachuhi-utmazyan-to-commentate-on-eurovision-2026/|first=James|last=Washak|date=2026-05-12|access-date=2026-05-13|website=Eurovoix|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Бельгия}}
| VRT
| VRT 1
| Бардык шоулар
| ''нидерланд тилинде'': Петер Ван де Вейре{{Efn|Брюсселдеги студиядан.}}
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/02/19/belgium-vrt-will-not-send-commentary-team-vienna-eurovision-2026/|title=🇧🇪 Belgium: VRT Will Not Send Commentary Team to Vienna for Eurovision 2026 |lang=en |first=Neil|last=Farren|website=Eurovoix |date=2026-02-19 |access-date=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/02/19/vrt-1-zendt-geen-ploeg-naar-songfestival-peter-van-de-veire-gee/|title=VRT 1 stuurt geen ploeg naar Songfestival: Peter Van de Veire geeft commentaar vanuit Brussel |website=VRT NWS |date=2026-02-19 |access-date=2026-02-19|lang=nl}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2 | RTBF
| La Une
| биринчи жарым финал жана финал
| rowspan=2 | ''француз тилинде'': Жан-Луи Лаэ жана Фанни Жандрен
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/04/21/rtbf-reveal-commentary-team-for-eurovision-2026/|title=🇧🇪 Belgium: RTBF Reveal Commentary Team For Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| Tipik
| экинчи жарым финал 
|-
| {{Өлкө желеги|Болгария}}
| БНТ
| БНТ 1
| Бардык шоулар
| Елена Розберг жана Петко Кралев
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bnt.bg/news/dara-zamina-za-viena-kadeto-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026-348533news.html|title=DARA замина за Виена, където ще представи България на „Евровизия 2026“|lang=bg|website=БНТ|date=2026-05-03|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/bulgaria-bnt-commentators-for-eurovision-2026/|title=🇧🇬 Bulgaria: BNT Reveals Commentators for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Steven |last=Heap|website=Eurovoix |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=4 | {{Өлкө желеги|Улуу Британия}}
| rowspan=4 | [[BBC]]
| rowspan=2 | BBC One
| жарым финалдар
| Райлан Кларк жана Энджела Скенлон
| rowspan=4 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/2026/eurovision-2026-united-kingdom-look-mum-no-computer-eins-zwei-drei|title=Eins, Zwei, Drei from LOOK MUM NO COMPUTER is the United Kingdom's entry for the Eurovision Song Contest 2026|website=BBC|date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
| Финал
| Грэм Нортон
|-
| rowspan=2 | BBC Radio 2
| жарым финалдар
| Сара Кокс
|-
| Финал
| Сара Кокс жана Райлан Кларк
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Германия}}
| rowspan=2 | ARD/SWR
| One
| жарым финалдар
| rowspan=2 | Торстен Шорн
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/02/09/germany-thorsten-schorn-to-commentate-on-eurovision-2026/|title=🇩🇪 Germany: Thorsten Schorn to Commentate on Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Davide|last=Conte|website=Eurovoix|date=2026-02-09|access-date=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eurovision.de/news/Alle-Infos-zum-Eurovision-Song-Contest-2026-in-Oesterreich,oesterreich1366.html |title=Alle Infos zum Eurovision Song Contest 2026 in Österreich |lang=de |website=Eurovision.de |access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Germany: ARD announces extensive Eurovision 2026 coverage from Vienna|url=https://esctoday.com/204738/germany-ard-announces-extensive-eurovision-2026-coverage-from-vienna/|first1=Sanjay (Sergio)|last1=Jiandani|date=2026-05-05|access-date=2026-05-13|publisher=ESCToday}}&lt;/ref&gt;
|-
| Das Erste
| rowspan=2 | Финал
|-
| RBB
| Radio Eins
| Макс Шпаллек жана Амели Эрнст
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/11/zero-points-returns-to-rbb-for-eurovision-2026/|title=🇩🇪 Germany: Germany – Zero Points! Returns to RBB for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Steven|last=Heap|website=Eurovoix|date=2026-05-11|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Греция}}
| rowspan=2 | EPT
| ЕРТ1
| rowspan=2 | Бардык шоулар
| Георгиос Капуцидис жана Мария Козаку
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.iapogevmatini.gr/life-style/130922/o-talantoychos-kyrios-kapoytzidis/ |title=O ταλαντούχος κύριος Καπουτζίδης |lang=el |first=Αλέξης |last=Μίχας |website=Απογευματινή |date=2025-07-07 |access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇬🇷 Greece: 'Ferto' Staging Details Revealed &amp; Online Game Launched|url=https://eurovoix.com/2026/04/21/ferto-staging-details-revealed-online-game-launched/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-04-21|access-date=2026-05-04|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
| Deftero Programma, Голос Греции
| Димитрис Мейданис
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Грузия}}
| rowspan=2 | GPB
| 1TV
| Бардык шоулар
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=18 წლის შემდეგ, &quot;ბზიკები&quot; ევროვიზიის დიდ სცენაზე ბრუნდებიან - პირველ ნახევარფინალში, მეექვსე ნომრად, საქართველოს სახელით უგულშემატკივრეთ საქართველოს 12 მაისს, 23:00, პირველ არხზე და საქართველოს რადიოს ეთერში|url=https://www.facebook.com/reel/989024320335773|date=2026-05-07|access-date=2026-05-12|website=Facebook|publisher=[[Общественный вещатель Грузии|GPB]]|lang=ka}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=საქართველოს პირველი არხი|url=https://1tv.ge/tv-radio/arkhebi/pirveli-arkhi/?tab=program|publisher=[[Первый канал (Грузия)|1TV]]|access-date=2026-05-13|lang=ka}}&lt;/ref&gt;
|-
| Радио Грузии
| биринчи жарым финал
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
|-
| {{Өлкө желеги|Дания}}
| DR
| DR1
| Бардык шоулар
| Оле Төпхөлм
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/12/16/denmark-ole-topholm-commentate-eurovision-2026/ |title=🇩🇰 Denmark: Ole Tøpholm to Commentate on Eurovision 2026 |lang=en |first=Neil |last=Farren |website=Eurovoix |date=2025-12-16 |access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Өлкө желеги|Израиль}}
| IPBC
| Kan 11
| Бардык шоулар
| Асаф Либерман жана Акива Новик
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/955576/ |title=נציג ישראל לאירוויזיון 2026 בווינה ייבחר בתוכנית &quot;הכוכב הבא&quot; |lang=he |author=Harari, Amit; Mizrahi, Dorit Assaraf |website=Israeli Public Broadcasting Corporation |date=2025-09-29 |access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Италия}}
| rowspan=3 | RAI
| Rai 2
| жарым финалдар
| rowspan=2 | Габриэле Корси жана Элеттра Ламборгини
| rowspan=3 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/03/02/gabriele-corsi-confirmed-as-commentator-for-eurovision-2026/|title=🇮🇹 Italy: Gabriele Corsi Confirmed as Commentator for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eurofestivalnews.com/2026/03/01/eurovision-2026-gabriele-corsi-confermato-commento-rai/|title=Eurovision 2026: Gabriele Corsi confermato al commento per la Rai|lang=it|first=Beppe |last=Damacco|website=Eurofestival News |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-01}}&lt;/ref&gt;
|-
| Rai 1
| Финал
|-
| Rai Radio 2
| Бардык шоулар
| Дилетта Парлангели жана Маттео Оссо
|-
| {{Өлкө желеги|Кипр}}
| CyBC
| RIK 1, RIK Trito
| Бардык шоулар
| Мелина Карагеоргиу
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/04/24/cyprus-melina-karageorgiou-eurovision-2026/|title=🇨🇾 Cyprus: Melina Karageorgiou to Commentate on Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-24 |access-date=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/11/rik-trito-airing-eurovision-2026/|title=🇨🇾 Cyprus: RIK Trito Airing Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ΡΙΚ Τηλεόραση – Πρόγραμμα|url=https://tv.rik.cy/schedule/|publisher=[[CyBC]]|access-date=2026-05-13|lang=el}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Латвия}}
| rowspan=3 | LSM
| rowspan=2 | LTV1
| жарым финалдар
| Томс Гревиньш
| rowspan=3 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lsm.lv/raksts/kultura/izklaide/29.04.2026-dziedataja-atvara-par-eiroviziju-nav-jadzied-anglu-valoda-lai-nodotu-talak-emocijas.a645033/|title=Dziedātāja Atvara par Eirovīziju: Nav jādzied angļu valodā, lai nodotu tālāk emocijas|lang=lv|website=LSM|date=2026-04-29|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2026 Broadcast Plans and Commentators Revealed|url=https://eurovoix.com/2026/05/11/latvia-eurovision-2026-broadcast-plans-and-commentators-revealed/|first=Davide|last=Conte|date=2026-05-11|access-date=2026-05-11|website=Eurovoix|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
| Финал
| Томс Гревиньш жана Кетия Шенберга
|-
| Latvijas Radio 5
| Бардык шоулар
| Мартиньш Паберзис
|-
| {{Өлкө желеги|Литва}}
| LRT
| LRT TV, LRT Radijas
| Бардык шоулар
| Рамунас Зилнис
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lrt.lt/naujienos/muzika/680/2900219/lion-ceccah-pristato-dainos-solo-quiero-mas-versija-kuri-skambes-eurovizijoje|title=Lion Ceccah pristato dainos „Sólo Quiero Más“ versiją, kuri skambės „Eurovizijoje“|lang=lt|last=|website=lrt.lt|date=2026-04-16|access-date=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Люксембург}}
| rowspan=3 | RTL
| RTL Lëtzebuerg
| Бардык шоулар
| ''люксембург тилинде'': Рауль Роос жана Рожер Саурфельд
| rowspan=3 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/15/raoul-roos-roger-saurfeld-eurovision-2026/|title=🇱🇺 Luxembourg: Raoul Roos &amp; Roger Saurfeld Return as Commentators for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-15 |access-date=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rtl.lu/kultur/news/deva-marija-prouft-schonn-zu-wien-1427979857|title=D'Eva Marija prouft schonn zu Wien|website=RTL Lëtzebuerg|date=2026-05-09|access-date=2026-05-10|lang=lb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Streams, commentary, and more: Your guide to RTL Today's Eurovision 2026 coverage |url=https://eurovision.rtl.lu/news/your-guide-to-rtl-todays-eurovision-2026-coverage-441637076|first1=Lea|last1=Schwartz|date=2026-05-12|access-date=2026-05-13|publisher=RTL Today|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇱🇺 Luxembourg: English &amp; French Language Commentators for Eurovision 2026 Announced|url=https://eurovoix.com/2026/05/14/luxembourg-english-french-language-commentators-for-eurovision-2026/|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
| RTL Today
| rowspan=2 | экинчи жарым финал  жана финал
| ''англис тилинде'': Мелисса Далтон жана Мередит Мосс
|-
| RTL Infos
| ''француз тилинде'': Жером Дидело жана Шарлотта Гомес
|-
| {{Өлкө желеги|Мальта}}
| PBS
| TVM
| Бардык шоулар
| {{N/A|align=center|''Комментаторсуз''}}
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=L-Iskeda ta' TVM – It-Tlieta, 12 ta' Mejju 2026|url=https://tvmi.mt/schedule/2/2026-05-12|date=2026-05-05|access-date=2026-05-12|website=TVM|lang=mt|accessdate=2026-06-19|archivedate=2026-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260512162443/https://tvmi.mt/schedule/2/2026-05-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=L-Iskeda ta' TVM – Il-Ħamis, 14 ta' Mejju 2026|url=https://tvmi.mt/schedule/2/2026-05-14|date=2026-05-07|access-date=2026-05-12|website=TVM|lang=mt|accessdate=2026-06-19|archivedate=2026-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260512182027/https://tvmi.mt/schedule/2/2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=L-Iskeda ta' TVM – Is-Sibt, 16 ta' Mejju 2026|url=https://tvmi.mt/schedule/2/2026-05-16|date=2026-05-09|access-date=2026-05-12|website=TVM|lang=mt}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Өлкө желеги|Молдова}}
| TRM
| Moldova 1, Radio Moldova, Radio Moldova Muzical
| Бардык шоулар
| Елена Стегари жана Раду Канцир
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/04/26/new-details-of-revamped-viva-moldova-performance-for-eurovision/|title=🇲🇩 Moldova: New Details of Revamped 'Viva Moldova!' Performance for Eurovision|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-04-26|access-date=2026-04-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/11/moldova-eurovision-2026-commentators-broadcast-plans/|title=🇲🇩 Moldova: Eurovision 2026 Commentators &amp; Broadcast Plans Revealed|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-11|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Норвегия}}
| rowspan=2 | NRK
| NRK1
| Бардык шоулар
| Марте Стокстад
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nrk.no/presse/programomtaler/eurovision-song-contest-2026-1.17847832|title=Eurovision Song Contest 2026|website=NRK|date=2026-04-24|access-date=2026-04-24|lang=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/26/%f0%9f%87%b3%f0%9f%87%b4-norway-marte-stokstad-returns-as-commentator-for-eurovision-2026/|title=🇳🇴 Norway: Marte Stokstad Returns as Commentator for Eurovision 2026|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-26 |access-date=2026-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/22/nrk-p1-radio-commentators-for-eurovision-2026-announced/|title=🇳🇴 Norway: NRK P1 Radio Commentators for Eurovision 2026 Announced|lang=en-GB|first=Tamara |last=Vecic|website=Eurovoix |date=2026-04-22 |access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
| NRK P1 Radio
| Финал
| Йонас Берглёв жана Йон Мариус Хыттебакк
|-
| {{Өлкө желеги|Польша}}
| TVP
| TVP1, TVP Polonia
| Бардык шоулар
| Артур Ожех
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wirtualnemedia.pl/final-eurowizji-najdrozszy-w-cenniku-reklamowym-tvp,7275556913928544a|title=Finał Eurowizji najdroższy w cenniku reklamowym TVP|lang=pl|first=|last=|website=WirtualneMedia.pl|date=2026-04-16|access-date=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Өлкө желеги|Португалия}}
| RTP
| RTP1, RTP Internacional
| Бардык шоулар{{efn|Экинчи жарым финал 2,5 сааттык кечигүү менен, Батыш Европа жайкы убактысы боюнча саат 22:30да (Борбордук Европа жайкы убактысы боюнча саат 23:30) көрсөтүлдү.}}
| Жозе Карлуш Малату жана Нуну Галопим
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.escportugal.pt/2026/05/esc2026-rtp-transmite-segunda-semifinal.html|title=ESC2026: RTP transmite segunda semifinal do Festival Eurovisão 2026 em diferido|website=ESC Portugal|date=2026-05-03|access-date=2026-05-03|lang=pt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/03/rtp-to-delay-eurovision-2026-semi-final-2-broadcast/|title=🇵🇹 Portugal: RTP to Delay Eurovision 2026 Semi-Final 2 Broadcast|lang=en-GB
|first = Julien |last=De-re|website=Eurovoix |date=2026-05-03 |access-date=2026-05-03
}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Румыния}}
| rowspan=3 | TVR
| rowspan=2 | TVR1
| жарым финалдар
| Илинка Бэчилэ жана Богдан Стэнеску
| rowspan=3 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/04/romania-tvr-reveals-eurovision-2026-broadcasting-plans/|title=🇷🇴 Romania: TVR Reveals Eurovision 2026 Broadcasting Plans|lang=en-GB |first=Davide |last=Conte |website=Eurovoix |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| Финал
| Богдан Стэнеску жана Кайри Мендель
|-
| TVR+
| Бардык шоулар
| ''румын тилинде'': Андреа Дарие, Мариета Негру, Бьянка Расоль, Денис Бильдариу, Лена Дерменжиу
|-
| {{Өлкө желеги|Сан-Марино}}
| San Marino RTV
| San Marino RTV
| Бардык шоулар
| Жижи Рестиво жана Анна Гаспари
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sanmarinortv.sm/programmi/palinsesto|title=Guida programmi tv San Marino RTV|lang=it|first=|last=|website=San Marino RTV|access-date=2026-05-07|accessdate=2026-06-19|archivedate=2023-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230504083314/https://www.sanmarinortv.sm/programmi/palinsesto}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/08/san-marino-commentators-for-eurovision-2026-revealed/|title=🇸🇲 San Marino: Commentators for Eurovision 2026 Revealed|lang=en-GB |first=Davide |last=Conte |website=Eurovoix |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sanmarinortv.sm/video/eurovision-kit-05-05-2026-v118824|title=Eurovision Kit - 05/05/2026|lang=it|first=|last=|website=San Marino RTV|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Сербия}}
| rowspan=2 | РТС
| РТС 1, РТС Свет
| Бардык шоулар
| Душка Вучинич
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/06/serbia-duska-vucinic-commentate-eurovision-2026/|title=🇷🇸 Serbia: Duška Vučinić to Commentate On Eurovision 2026|lang=en-GB |first=Steven |last=Heap |website=Eurovoix |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rts.rs/tv/rts1/5943893/pesma-evrovizije-2026-polufinale-1.html|title=Песма Евровизије 2026, полуфинале 1|website=[[Радио и телевидение Сербии|РТС]]|date=2026-05-12|access-date=2026-05-08|lang=sr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Песма Евровизије 2026, пренос финалне вечери|url=https://rts.rs/radio/radio-beograd-1/5948485/pesma-evrovizije-2026-prenos-finalne-veceri.html|website=[[Радио и телевидение Сербии|РТС]]|date=2026-05-13|access-date=2026-05-13|lang=sr}}&lt;/ref&gt;
|-
| Радио Белград 1
| биринчи жарым финал жана финал
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
|-
| rowspan=6 | {{Өлкө желеги|Украина}}
| rowspan=6 | НОТУ
| rowspan=4 | Общественное Культура
| биринчи жарым финал
| Тимур Мирошниченко жана Василий Байдак
| rowspan=6 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovision.ua/vazhlyvo/8278-yevrobachennya-2026-hto-razom-z-timurom-miroshnychenkom-komentuvatyme-shou/|title=Євробачення-2026: хто разом з Тімуром Мірошниченком коментуватиме шоу|lang=uk |website=[[Национальная общественная телерадиокомпания Украины|Суспільне Мовлення]] |date=2026-04-27 |access-date=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/27/timur-miroshnychenko-to-be-joined-by-three-guests-for-eurovision-2026-commentary/|title=🇺🇦 Ukraine: Timur Miroshnychenko to be Joined By Three Guests for Eurovision 2026 Commentary|lang=en-GB |first=Anthony |last=Granger |website=Eurovoix |date=2026-04-27 |access-date=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovision.ua/vazhlyvo/8415-leleka-na-biryuzovomu-hidnyku-yevrobachennya-2026/|title=LELÉKA на Бірюзовому хіднику Євробачення-2026|lang=uk |website=[[Национальная общественная телерадиокомпания Украины|Суспільне Мовлення]] |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| экинчи жарым финал 
| Тимур Мирошниченко жана Светлана Тарабарова
|-
| Финал
| Тимур Мирошниченко жана Alyona Alyona
|-
| Бардык шоулар
| ''украин тилинде'': Анфиса Худашова, Татьяна Журкова, Александр Рудык жана Лада Соколюк
|-
| rowspan=2 | Радио Проминь
| жарым финалдар
| Леся Антипенко жана Дмитрий Захарченко
|-
| Финал
| Анна Заклецкая жана Денис Денисенко
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Финляндия}}
| rowspan=2 | [[Yle]]
| Yle TV1
| Бардык шоулар
| ''фин тилинде:'' Микко Сильвеннойнен &lt;br&gt;''швед тилинде'': Ева Франц жана Йохан Линдроос
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/15/first-details-of-yles-eurovision-2026-coverage/|title=🇫🇮 Finland: First Details of Yle’s Eurovision 2026 Coverage|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-15 |access-date=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| Yle Areena
| биринчи жарым финал жана финал
| ''инари-саам тилинде'': Миккал Мороттая &lt;br&gt; ''түндүк саам тилинде'': Ксиа Торикка &lt;br&gt; ''орус тилинде'': Леван Твалтвадзе &lt;br&gt; ''украин тилинде'': Галина Сергеева
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Франция}}
| rowspan=2 | France Télévisions
| Culturebox (France 4)
| жарым финалдар
| Стефан Берн
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/actu-tele/camille-cerf-rejoint-stephane-bern-a-la-presentation-de-l-eurovision-j-espere-que-je-vais-porter-bonheur-20260414|title=Camille Cerf rejoint Stéphane Bern à la présentation de l’Eurovision : «J’espère que je vais porter bonheur»|lang=fr|first=Mathilde |last=Seifert|website=Le Figaro |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/14/camille-cerf-eurovision-2026-stephane-bern/|title=🇫🇷 France: Camille Cerf to Commentate on Eurovision 2026 With Stéphane Bern|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| France 2
| Финал
| Стефан Берн жана Камилла Серф
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Хорватия}}
| rowspan=2 | HRT
| HRT 1
| rowspan=2 | Бардык шоулар
| Душко Чурлич
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hrtprikazuje.hrt.hr/hrt-preporucuje/bec-natjecanje-za-pjesmu-eurovizije-2026-1-polufinalna-vecer-prijenos-12692164|title=Beč: Natjecanje za pjesmu Eurovizije 2026., 1. polufinalna večer, prijenos|website=HRT|date=2026-05-03 |access-date=2026-05-03|lang=hr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=🇭🇷 Croatia: Duško Ćurlić Will be the Commentator for Eurovision 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/05/04/dusko-curlic-will-be-the-commentator-for-eurovision-2026/|first=Tamara|last=Vecic|date=2026-05-04|access-date=2026-05-04|website=Eurovoix|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title= HR 2 Evrovizije|url=https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=1927665168189013&amp;id=100028366466679&amp;mibextid=wwXIfr&amp;rdid=ZkzFv7YIPJ8BAhDa#|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=hr}}&lt;/ref&gt;
|-
| HR 2
| Златко Туркаль
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Черногория}}
| rowspan=3 | RTCG
| TVCG 1
| биринчи жарым финал жана финал
| rowspan=2 | Дражен Баукович жана Тияна Мишкович
| rowspan=3 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtcg.me/tv/programska-sema.html|title=Programska šema|lang=me|publisher=[[Радио и телевидение Черногории|RTCG]]|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eurosong 2026|url=https://rtcg.me/tv/tvcg-1/ostalo/841927/eurosong-2026.html|publisher=[[Радио и телевидение Черногории|RTCG]]|date=2026-05-12|access-date=2026-05-13|lang=cnr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Programska šema|url=https://rtcg.me/tv/programska-sema.html?broadcastId=177&amp;typeId=0&amp;day=2|publisher=[[Радио и телевидение Черногории|RTCG]]|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14|lang=cnr}}&lt;/ref&gt;
|-
| TVCG 2
| экинчи жарым финал 
|-
| Radio 98
| Бардык шоулар
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Чехия}}
| rowspan=2 | ČT
| ČT2
| жарым финалдар
| rowspan=2 | Ондржей Цикан
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/21/ct-eurovision-2026-broadcast-plans-commentator/|title=🇨🇿 Czechia: ČT Reveals Eurovision 2026 Broadcast Plans &amp; Commentator|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| ČT1
| Финал
|-
| rowspan=5 | {{Өлкө желеги|Швейцария}}
| rowspan=5 | SRG SSR
| RSI La 1
| Бардык шоулар
| ''италян тилинде'': Джан-Андреа Коста жана Эллис Каваллини
| rowspan=5 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rsi.ch/cultura/musica/speciali/%E2%80%9CAlice%E2%80%9D-l%E2%80%99Eurovision-di-Veronica-Fusaro-fonde-rock-e-impegno--3583131.html/|title=“Alice”: l’Eurovision di Veronica Fusaro fonde rock e impegno|website=RSI|date=2026-03-11|access-date=2026-03-11|lang=it-CH}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/19/rsi-eurovision-2026/|title=🇨🇭 Switzerland: Eurovision 2026 Commentators For RSI Revealed|lang=en-GB|first=Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-19 |access-date=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/25/switzerland-srf-rts-announce-eurovision-2026-commentators/|title=🇨🇭 Switzerland: SRF and RTS Announce Eurovision 2026 Commentators|lang=en-GB|first=Neil |last=Farren|website=Eurovoix |date=2026-04-25 |access-date=2026-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| SRF zwei
| жарым финалдар
| rowspan=2 | ''немис тилинде'': Свен Эпини
|-
| SRF1
| Финал
|-
| RTS 2
| жарым финалдар
| rowspan=2 | ''француз тилинде'': Виктория Турриан жана Николас Таннер
|-
| RTS 1
| Финал
|-
| rowspan=3 | {{Өлкө желеги|Швеция}}
| rowspan=2 | SVT
| SVT1
| Бардык шоулар
| Эдвард аф Силлен
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.svt.se/kultur/eurovision-2026-i-wien-datum-lander-och-artister|title=Eurovision 2026 i Wien – datum, länder och artister|website=SVT|date=2026-03-11|access-date=2026-03-11|lang=sv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/15/edward-af-sillen-eurovision-2026-commentator/|title=🇸🇪 Sweden: Edward af Sillén Eurovision 2026 Commentator|lang=en-GB
|first = Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-15 |access-date=2026-04-15
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/10/svt-to-provide-sami-commentary-for-eurovision-2026-final/|title=🇸🇪 Sweden: SVT to Provide Sámi Commentary for Eurovision 2026 Final|lang=en-GB
|first = James |last=Washak|website=Eurovoix |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.svtplay.se/video/KzVBMqL/eurovision-samegillii/eurovision-samegillii-esc-2026-med-samisk-kommentator|title=Eurovision sámegillii|website=SVT Play |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-10|lang=sv}}&lt;/ref&gt;
|-
| SVT Play
| Финал
| ''инари-саам тилинде:'' Миккал Мороттая &lt;br&gt; ''түндүк саам тилинде:'' Ксиа Торикка
|-
| Sveriges Radio
| Sveriges Radio P4
| Бардык шоулар
| Каролина Норен
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/melodifestivalen?flik=kommande|title=Melodifestivalen &amp; Eurovision song contest i P4|website=Sveriges Radio|date=2026-04-18|access-date=2026-04-18|lang=sv|accessdate=2026-06-19|archivedate=2025-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250515212112/https://www.sverigesradio.se/melodifestivalen?flik=kommande}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/18/%f0%9f%87%b8%f0%9f%87%aa-sweden-sveriges-radio-p4-to-air-eurovision-2026/|title=🇸🇪 Sweden: Sveriges Radio P4 to Air Eurovision 2026|lang=en-GB
|first = Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-04-18 |access-date=2026-04-18
}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Эстония}}
| rowspan=2 | ERR
| ETV
| rowspan=2 | Бардык шоулар
| ''эстон тилинде'': Марко Рейкоп
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/05/02/err-eurovision-2026/|title=🇪🇪 Estonia: ERR Reveals Eurovision 2026 Broadcast Coverage|lang=en-GB
|first = Anthony |last=Granger|website=Eurovoix |date=2026-05-02 |access-date=2026-05-02
}}&lt;/ref&gt;
|-
| ETV+
| ''орус тилинде'': Александр Хоботов жана Юлия Календа
|}

{| class=wikitable
|+ Катышпаган өлкөлөрдө көрсөтүү
! Өлкө
! Телеберүүчү
! Телеканал
! {{comment|Шоу|Белгилүү бир канал бир гана көрсөтүүнү, жарым финалды гана же үч көрсөтүүнү тең көрсөтөт.}}
! Комментаторлор
! {{comment|Маалымат|Булак}}
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Исландия}}
| rowspan=2 | RÚV
| RÚV 2
| Бардык шоулар
| rowspan=2 | Гудрун Дис Эмилсдоттир
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/04/06/ruv-eurovision-2026-broadcast/|title=🇮🇸 Iceland: RÚV to Air Eurovision 2026 Across RÚV &amp; RÚV 2|lang=en-GB|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-04-06|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sjónvarp – Dagskrá|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/dagskra/ruv/2026-05-12|publisher=[[RÚV]]|access-date=2026-05-13|lang=is}}&lt;/ref&gt;
|-
| RÚV
| жарым финалдар{{Efn|Жарым финалдын көрсөтүлүшү 40 мүнөттүк кечигүү менен башталды.}}
|-
| {{Өлкө желеги|Косово}}
| RTK
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
| Бардык шоулар
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/10/kosovo-broadcasting-the-eurovision-song-contest-2026/|title=🇽🇰 Kosovo: RTK Broadcasting the Eurovision Song Contest 2026|lang=en-GB|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-10|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Өлкө желеги|Нидерланд}}
| NPO/NOS жана NTR
| NPO 1, BVN
| Бардык шоулар
| Генри Шут жана Жерон Кейк ин де Вегте
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nos.nl/artikel/2593262-songfestival-toch-te-zien-op-npo-1-npo-vraagt-nos-evenementen-en-ntr |title=Songfestival toch te zien op NPO 1, NPO vraagt NOS Evenementen en NTR |lang=nl |website=Nederlandse Omroep Stichting (NOS) |date=2025-12-05 |access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/03/11/netherlands-commentators-for-eurovision-2026/|title=Netherlands: Henry Schut and Jeroen Kijk in de Vegte Announced as Commentators for Eurovision 2026|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/02/bvn-broadcasting-eurovision-2026-internationally/|title=🇳🇱 Netherlands: BVN Broadcasting Eurovision 2026 Internationally|lang=en|first=Anthony|last=Granger|website=Eurovoix|date=2026-05-02|access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2 | {{Өлкө желеги|Түндүк Македония}}
| rowspan=2 | МРТ
| МРТ 1
| rowspan=2 | Бардык шоулар
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
| rowspan=2 style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/10/31/north-macedonia-mrt-continues-to-discuss-eurovision-2026-participation/ |title=🇲🇰 North Macedonia: MRT Continues to Discuss Eurovision 2026 Participation |lang=en |first=Anthony |last=Granger |website=Eurovoix |date=2025-10-31 |access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Годишна програма за работа на Македонска Радио Телевизија за 2026|url=https://mrt.com.mk/node/135418|website=[[Македонское радио и телевидение|МРТ]]|lang=mk|date=2025-10-30|access-date=2026-04-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| МРТ 2
| {{N/A|align=center|Белгисиз}}
|-
| {{Өлкө желеги|АКШ}}
| NBC
| Peacock
| Бардык шоулар
| {{N/A|align=center|''Комментаторсуз''}}
| style=text-align:center; |&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/04/14/united-states-eurovision-2026-youtube/|title=🇺🇸 United States: Eurovision 2026 to be Available on YouTube &amp; Peacock|lang=en |first=Anthony |last=Granger |website=Eurovoix |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/eurovision-song-contest-2026-youtube-us-free-stream-boycott-1236563550/|title=Eurovision Song Contest to Stream for Free in U.S. on YouTube, in Addition to Peacock, as Executive Addresses Political Boycotts|lang=en-US |first=Georg |last=Szalai |website=Hollywood Reporter |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;
|}
== Сынак менен байланышкан чыр-чатактар жана окуялар ==
&quot;Еврокөрүнүү-2026&quot; сынагындагы негизги жаңжал жана чуулгандуу окуя Израилдин катышуусу болду. Себеби Европа өлкөлөрүнүн көптөгөн жарандары Израиль тарабынан башталган согушка каршы чыгышып, Еврокөрүнүүгө бойкот жарыялоону, ошондой эле Израилди сынакка катыштырбоону сунушташкан.

== Булактар ==
&lt;div style=&quot;max-height: 500px; overflow-y: auto; padding: 5px;&quot;&gt;
=== Комментарийлер ===
{{Комментарийлер}}
=== Булактары ===
{{Булактар|2}}
&lt;/div&gt;


== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.eurovision.com/ Расмий сайты]</text>
      <sha1>btxkebh1cizvtwgvg7rm0tgi2svusi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Goulenn Peruboner</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153011</id>
    <revision>
      <id>649054</id>
      <timestamp>2026-07-02T12:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="7ijzlqgmms1hw0h64zi2wtvba1hzybb" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:21, 2 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7ijzlqgmms1hw0h64zi2wtvba1hzybb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Mrfett</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153012</id>
    <revision>
      <id>649058</id>
      <timestamp>2026-07-02T15:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="i5fhg3fsmabdfmeigdbt0aouesnq0ul" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:21, 2 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i5fhg3fsmabdfmeigdbt0aouesnq0ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Eldaniay</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153013</id>
    <revision>
      <id>649060</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="6fycvui5nz4926uc1a1aj0pfpydux8r" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:21, 2 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6fycvui5nz4926uc1a1aj0pfpydux8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:PrMine54</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153014</id>
    <revision>
      <id>649061</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="i7yc2zrgjbssmpl0a6tufieo99dg82s" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:22, 2 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i7yc2zrgjbssmpl0a6tufieo99dg82s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-38001-89</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153015</id>
    <revision>
      <id>649065</id>
      <timestamp>2026-07-03T01:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="qvbubwal3jsghq9y50kjlbdo500b287" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:23, 3 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qvbubwal3jsghq9y50kjlbdo500b287</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марат Тагаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153016</id>
    <revision>
      <id>649068</id>
      <timestamp>2026-07-03T03:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tynchtyk Chorotegin</username>
        <id>1744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы макала</comment>
      <origin>649068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6402" sha1="4o52k8lce87t3hlk7t6yqz449gnc5mb" xml:space="preserve"> 
'''Марат Тагаев''', толук аты – '''Марат Төлөмүшевич Тагаев'''; 1994-жылы 27-апрелде туулган; Жаңы-Күч айылы, [[Ат-Башы району]], [[Нарын облусу]], [[Кыргызстан]]) — заманбап кыргыз коомдук жана мамлекеттик ишмери. [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] ТҮРКСОЙ уюмундагы туруктуу өкүлү (2026-жылдын 11-майынан). &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/33754247.html&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; 2023–2026-жылдары Кыргыз Республикасынын маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлигинин орун басары болуп иштеген. &lt;br&gt;
 
== Кыскача өмүр таржымакалы. Билими ==
 
Марат Тагаев 1994-жылы 27-апрелде Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Жаны-Күч айылында туулган. Атасы – Төлөмш Тагаев.
Ата-теги – кыргыз. Оң канат, Черик, анын ичинен Акчубак уругунан. Бул уруктун белдүү өкүлдөрү 1930-жылдары советтик бийликке каршы эгеменчил рухта көтөрүлүш чыгарышкандыгы, айрымдары Батыш Кытайга журт которгондугу маалым.&lt;br&gt;
 
2013-жылы ал Бишкек гуманитардык университетинин колледжин мамлекеттик жана муниципалдык башкаруу адистиги боюнча аяктаган.&lt;br&gt;
 
2017-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин филология факультетин аяктаган.&lt;br&gt;
 
2021-жылы ал Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Жусуп Абдрахманов атындагы Мамлекеттик башкаруу академиясын мамлекеттик саясат жана башкаруу адистиги боюнча аяктаган.&lt;br&gt;
 
===Кесиптик ишмердүүлүгү===
Марат Тагаев журналисттик эмгек жолун 2017-жылдан тартып көзкарандысыз “Сентябрь” телеканалында баштаган. 
Ал “Сентябрь” телеканалынын базасында “Жалбырак ТВ” ютуб каналын иштеткен журналисттердин катарында болгон жана ошол кездеги президенттер Алмазбек Атамбаевди жана Сооронбай Жээнбековду кескин сындап турган. 
2017-жылы август айында оппозициялык “Сентябрь” телеканалы сот тарабынан жабылган. &lt;br&gt;
 
Ал 2012–2021-жылдары «Ата Мекен» партиясынын мүчөсү болгон жана партиянын лидери Өмүрбек Текебаев менен кызматташкан. 
Марат Тагаев 2018–2021-жылдары Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясында катчылыктын башкы адиси катары иштеген.&lt;br&gt;
 
Ошондой эле ал 2018-жылы Кытайдагы кыргыздардын укуктарын коргоо боюнча комитетти жетектеп, Кытайдагы соңку кысым окуялары учурунда кыргыздардын укуктарын коргоо маселесин көтөргөн. &lt;br&gt;
 
Ал 2021–2022-жылдары Эркин Европа / Азаттык радиосунун Кыргыз кызматында (“Азаттык үналгысында”) кабарчы болуп иштеген. &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/author/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D0%B2/vkuuq_&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
 
2022-жылы Тагаев Биринчи Элдик Курултайдын Нарын облусунан делегаты болуп шайланган жана ал курултайда сөз сүйлөгөн. &lt;br&gt;
 
2023-жылдын 6-февралынан 2026-жылдын 11-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлигинде министрдин орун басары болуп дайындалган. &lt;ref&gt;https://www.gov.kg/ru/post/s/22563-madaniyat-maalymat-sport-zhana-zhashtar-sayasaty-ministrliginin-zhamaatyna-ministrdin-zhay-orun-basarlary-taanyshtyryldy&lt;/ref&gt;  Бул кызматта ал жаштар саясаты жана мамлекеттик маалымат саясаты багытында иштерди жетектеди. &lt;br&gt;
 
2026-жылдын 11-майынан тартып ал Кыргызстандын [[ТҮРКСОЙ]] уюмундагы туруктуу өкүлү кызматын аркалап келет. &lt;ref&gt;https://eltr.kg/ru/marat-tagaev-naznachen-predstavitelem-kyrgyzstana-v-tyurksoj/&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
 
 
==Үй-бүлөсү==
Үй-бүлөлүү, бир уулдун атасы. &lt;br&gt;
 
== Интернеттеги шилтемелер  ==
 
* https://www.youtube.com/watch?v=NGja4PGCYQE КР Президенти Садыр Жапаровдун катышуусунда Биринчи Элдик Курултай (YouTube)  
*  https://www.youtube.com/watch?v=LbxLM7cdOn8 Көлбаев тууралуу 
*  https://www.azattyk.org/a/29627371.html 
* https://www.facebook.com/Ulugqat 
 
== Ички шилтемелер  ==
 
 
[[ru:Тагаев,_Марат_Толомушевич]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Кыргыз журналисттери]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:21-кылым]]
[[Категория:Коомдук ишмерлер]]
[[Категория:Мамлекеттик ишмерлер]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]
[[Категория:Борбордук Азия]]</text>
      <sha1>4o52k8lce87t3hlk7t6yqz449gnc5mb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>649072</id>
      <parentid>649068</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tynchtyk Chorotegin</username>
        <id>1744</id>
      </contributor>
      <comment>Кылымды оңдоо</comment>
      <origin>649072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6440" sha1="ecrpdzi9c1kt3hr184nwfl0q6gaar2v" xml:space="preserve"> 
'''Марат Тагаев''', толук аты – '''Марат Төлөмүшевич Тагаев'''; 1994-жылы 27-апрелде туулган; Жаңы-Күч айылы, [[Ат-Башы району]], [[Нарын облусу]], [[Кыргызстан]]) — заманбап кыргыз коомдук жана мамлекеттик ишмери. [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] ТҮРКСОЙ уюмундагы туруктуу өкүлү (2026-жылдын 11-майынан). &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/33754247.html&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; 2023–2026-жылдары Кыргыз Республикасынын маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлигинин орун басары болуп иштеген. &lt;br&gt;
 
== Кыскача өмүр таржымакалы. Билими ==
 
Марат Тагаев 1994-жылы 27-апрелде Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Жаны-Күч айылында туулган. Атасы – Төлөмш Тагаев.
Ата-теги – кыргыз. Оң канат, Черик, анын ичинен Акчубак уругунан. Бул уруктун белдүү өкүлдөрү 1930-жылдары советтик бийликке каршы эгеменчил рухта көтөрүлүш чыгарышкандыгы, айрымдары Батыш Кытайга журт которгондугу маалым.&lt;br&gt;
 
2013-жылы ал Бишкек гуманитардык университетинин колледжин мамлекеттик жана муниципалдык башкаруу адистиги боюнча аяктаган.&lt;br&gt;
 
2017-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин филология факультетин аяктаган.&lt;br&gt;
 
2021-жылы ал Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Жусуп Абдрахманов атындагы Мамлекеттик башкаруу академиясын мамлекеттик саясат жана башкаруу адистиги боюнча аяктаган.&lt;br&gt;
 
===Кесиптик ишмердүүлүгү===
Марат Тагаев журналисттик эмгек жолун 2017-жылдан тартып көзкарандысыз “Сентябрь” телеканалында баштаган. 
Ал “Сентябрь” телеканалынын базасында “Жалбырак ТВ” ютуб каналын иштеткен журналисттердин катарында болгон жана ошол кездеги президенттер Алмазбек Атамбаевди жана Сооронбай Жээнбековду кескин сындап турган. 
2017-жылы август айында оппозициялык “Сентябрь” телеканалы сот тарабынан жабылган. &lt;br&gt;
 
Ал 2012–2021-жылдары «Ата Мекен» партиясынын мүчөсү болгон жана партиянын лидери Өмүрбек Текебаев менен кызматташкан. 
Марат Тагаев 2018–2021-жылдары Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясында катчылыктын башкы адиси катары иштеген.&lt;br&gt;
 
Ошондой эле ал 2018-жылы Кытайдагы кыргыздардын укуктарын коргоо боюнча комитетти жетектеп, Кытайдагы соңку кысым окуялары учурунда кыргыздардын укуктарын коргоо маселесин көтөргөн. &lt;br&gt;
 
Ал 2021–2022-жылдары Эркин Европа / Азаттык радиосунун Кыргыз кызматында (“Азаттык үналгысында”) кабарчы болуп иштеген. &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/author/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D0%B2/vkuuq_&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
 
2022-жылы Тагаев Биринчи Элдик Курултайдын Нарын облусунан делегаты болуп шайланган жана ал курултайда сөз сүйлөгөн. &lt;br&gt;
 
2023-жылдын 6-февралынан 2026-жылдын 11-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлигинде министрдин орун басары болуп дайындалган. &lt;ref&gt;https://www.gov.kg/ru/post/s/22563-madaniyat-maalymat-sport-zhana-zhashtar-sayasaty-ministrliginin-zhamaatyna-ministrdin-zhay-orun-basarlary-taanyshtyryldy&lt;/ref&gt;  Бул кызматта ал жаштар саясаты жана мамлекеттик маалымат саясаты багытында иштерди жетектеди. &lt;br&gt;
 
2026-жылдын 11-майынан тартып ал Кыргызстандын [[ТҮРКСОЙ]] уюмундагы туруктуу өкүлү кызматын аркалап келет. &lt;ref&gt;https://eltr.kg/ru/marat-tagaev-naznachen-predstavitelem-kyrgyzstana-v-tyurksoj/&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
 
 
==Үй-бүлөсү==
Үй-бүлөлүү, бир уулдун атасы. &lt;br&gt;
 
== Интернеттеги шилтемелер  ==
 
* https://www.youtube.com/watch?v=NGja4PGCYQE КР Президенти Садыр Жапаровдун катышуусунда Биринчи Элдик Курултай (YouTube)  
*  https://www.youtube.com/watch?v=LbxLM7cdOn8 Көлбаев тууралуу 
*  https://www.azattyk.org/a/29627371.html 
* https://www.facebook.com/Ulugqat 
 
== Ички шилтемелер  ==
 
 
[[ru:Тагаев,_Марат_Толомушевич]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Кыргыз журналисттери]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:XX кылым]]
[[Категория:Коомдук ишмерлер]]
[[Категория:Мамлекеттик ишмерлер]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:XXI кылым]]</text>
      <sha1>ecrpdzi9c1kt3hr184nwfl0q6gaar2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:ТҮРКСОЙ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>153017</id>
    <revision>
      <id>649069</id>
      <timestamp>2026-07-03T03:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tynchtyk Chorotegin</username>
        <id>1744</id>
      </contributor>
      <comment>Уюм тууралуу калып</comment>
      <origin>649069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="lbfqfov8iyokn4dqtonlhwo6pf2enf9" xml:space="preserve">Эл аралык ТҮРКСОЙ уюмунун ишмердиги, анда иштегендер, анын сыйлыгын алгандар ж.б. тууралуу маалымат  топтому.</text>
      <sha1>lbfqfov8iyokn4dqtonlhwo6pf2enf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Head of darkness</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153018</id>
    <revision>
      <id>649074</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="p6wsd8qh7aevq3xv6cqth5fktwjuwec" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:24, 3 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p6wsd8qh7aevq3xv6cqth5fktwjuwec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Okkowi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153019</id>
    <revision>
      <id>649075</id>
      <timestamp>2026-07-03T07:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="dm2qftlopgz0ymrrgtjjrxihkr49s39" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:24, 3 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dm2qftlopgz0ymrrgtjjrxihkr49s39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:HenryThe</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153020</id>
    <revision>
      <id>649076</id>
      <timestamp>2026-07-03T07:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="dm2qftlopgz0ymrrgtjjrxihkr49s39" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:24, 3 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dm2qftlopgz0ymrrgtjjrxihkr49s39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Eldar0925</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153021</id>
    <revision>
      <id>649080</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="feogmiprmrwvcwv7hz9auouh2cmm5vn" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:25, 3 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>feogmiprmrwvcwv7hz9auouh2cmm5vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-37961-91</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153022</id>
    <revision>
      <id>649081</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>649081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="feogmiprmrwvcwv7hz9auouh2cmm5vn" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:25, 3 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>feogmiprmrwvcwv7hz9auouh2cmm5vn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>