Википедия kywiki https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиа Атайын Талкуу Колдонуучу Колдонуучунун баарлашуулары Википедия Википедияны талкуулоо Файл Файлды талкуулоо МедиаВики МедиаВикини талкуулоо Калып Калыпты талкуулоо Жардам Жардамды талкуулоо Категория Категорияны талкуулоо Макала долбоору Макала долбоорун талкуулоо TimedText TimedText talk Модуль Модулду талкуулоо Event Event talk 0 1031 649181 643978 2026-07-04T18:06:40Z ~2026-38192-91 48183 /* */ 649181 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Негизделген= 14-октябрь 1924-жылы<br>([[Кара-Кыргыз автономиялуу облусу]]) |Макамы = |Кыргызча аталышы= Кыргыз Республикасы |Расмий аталышы = |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет|Динден тышкары]] |Герб =Emblem_of_Kyrgyzstan.svg |Желек =Flag of Kyrgyzstan.svg |Гимн аталышы=Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик гимни |Аудио=National_Anthem_of_Kyrgyzstan.ogg |Урааны= |Башкаруу формасы = [[президенттик республика]] |Картада = Kyrgyzstan_(orthographic_projection).svg |lat_dir = 41|lat_deg = |lat_min = 13|lat_sec = N |lon_dir = 75 |lon_deg = |lon_min = 0 |lon_sec = E |region = KG |CoordScale = 10000000 |Тили = [[кыргыз тили]] – мамлекеттик тил<br>[[Орус тили|орус тили]] – расмий тил<ref>{{cite web |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202913|title=Биринчи бɵлүм. Конституциялык түзүлүштүн негиздери. 10-берене |website=Кыргыз Республикасынын Конституциясы}}</ref> |Эгемендүүлүк күнү = 31-август 1991-жылы |Эгемендүүлүгүн алды = [[Кеңештер Бирлиги|Кеңештер Бирлигинен]] |Борбор шаары= [[Файл:Flag of Bishkek.png|19px]] [[Бишкек]] |Ири шаарлар = Бишкек, [[Ош]], [[Манас]], [[Каракол]], [[Токмок]], [[Өзгөн]] |Башчыларынын милдеттери=[[Кыргыз Республикасынын президенти|Президент]]<br>[[Кыргыз Республикасынын Премьер-министри|Министрлер Кабинетинин<br>төрагасы]]<br>[[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңештин<br>төрагасы]] |Башчылары= [[Садыр Жапаров]]<br>[[Касымалиев Адылбек Алешович|Касымалиев Адылбек]]<br><br>[[Маматалиев Марлен Абдырахманович|Марлен Маматалиев]] |Аянты боюнча орду= 85-орун |Аянты= 199 951 |Суу пайызы = 4,4<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kg/?p=29981&lang=ru|title=архив көчүрмөсү|accessdate=2020-06-18|archivedate=2019-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402071952/http://www.gov.kg/?p=29981&lang=ru}}</ref> |Калкы боюнча орду = 105-орун |Калкы={{өсүү}}7 337 000<ref name ="Калк">{{cite web |url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.stat.gov.kg%2Fkg%2Fstatistics%2Fdownload%2Foperational%2F825%2F&wdOrigin=BROWSELINK|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref> |Калкты каттоо жылы =1.06.2024 |Калктын жыштыгы=35 |ИДӨ (САМ)= 37,015 млрд | ИДӨнү эсептөө жылы (ППС) = 2019 | ИДӨ (САМ) боюнча = 136-орун | ИДӨнүн ар бир жанга = 5056<ref name="IMF"/> | ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 143-орун | ИДӨ (номинал) = 10,930 млрд<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report|title=Report for Selected Countries and Subjects|lang=en|website=IMF|access-date=2023-09-04}}</ref> | ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2022 | ИДӨ (номинал) боюнча = 154-орун | ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 1,606<ref>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper//export/excel.php?indicator=NGDPDPC|title=World Economic Outlook Database-October 2021|publisher=[[International Monetary Fund]]|date=2021-10-30|accessdate=2023-09-04|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211030072015/https://www.imf.org/external/datamapper//export/excel.php?indicator=NGDPDPC|archivedate=2021-10-30}}</ref> |Акча бирдиги=[[кыргыз сому|сом]] ([[Файл:Sign of som.svg|9px]])<br>([[ISO 4217|KGS, код 417]]) | АДӨИ = {{өсүү}}0,697<ref name=АДӨИ>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020_ru.pdf |lang=en |title=Доклад о человеческом развитии 2020: Следующий рубеж - Человеческое развитие и антропоцен |publisher=[[БУУнун Өнүктүрүү программасы]] |lang=ru}}</ref> | АДӨИ деңгээли = <span style="color:#fc0;">'''орточо'''</span> | АДӨИ боюнча орду = 120 |ЭОК = |Этнохороним = [[кыргызстандыктар|кыргызстандык, кыргызстандыктар]] |Домени = .kg |Телефон коду = 996 |Убакыт аралыгы = +6:00 |Штрих коду = }} '''Кыргызстан''', толук расмий түрдө – '''Кыргыз Республикасы''' ('''КР''') – [[Орто Азия|Борбор Азиядагы]] мамлекет. Алар кобунчо айылда волейбол ойношчу прездик жана комсомолдук болушуп андан кийин презздиктер дайыма кучтуу ойноп ута берчи Түндүктө [[Казакстан]], батышта жана түштүк-батышта [[Өзбекстан]], түштүк-батышта [[Тажикстан]] жана чыгышта [[Кытай]] менен чектешет. Басымдуу аймагы тоолуу, деңизге чыга турчу жери жок өлкө. Кыргызстан – [[Унитардык мамлекет|унитардык]], [[Динден тышкары мамлекет|мамлекеттик башкарууга дин аралашпаган]], президенттик мамлекет. Борбор шаары – [[Бишкек]], [[калк]] боюнча республиканын эң ири шаары. Туруктуу калкы 1 миллион адамдан ашат. Өлкөдөгү туруктуу калктын саны 2021-жылдын башына карата баалоо боюнча 6,7 миллион ашуун адам түзөт<ref name = Калк/>. Кыргызстан 2020-жылдын башына карата бааланган калкы боюнча дүйнө жүзүндө 110 орунду ээлеген<ref>https://gtmarket.ru/ratings/world-population</ref>. 2015-жылдын 25-ноябрында 6 миллиончу кыргызстандык туулган<ref>https://www.super.kg/kabar/news/130615/&pg=0</ref>. Кыргызстандын аянты 199 951 км² түзөт. Суу бетинин аянты өлкөнүн аянтынан 4,4 % түзөт. Социалдык-экономикалык көрсөткүчтөр боюнча [[Өнүгүп жаткан өлкөлөр|өнүгүп жаткан өлкөлөрдүн]] катарына кирет. Кыргызстандын [[адамдын өнүгүү индекси]] 2019-жылдын жыйынтыгы боюнча 0,697 (орточо) түзүп, 138 изилденген өлкөлөрдүн арасынан 120 орунду ээлеген<ref name=АДӨИ/>. [[Кеңештер Бирлиги|Советтер Союзу]] кулагандан бери (1991-жылы) өлкөдөн эмгек миграция калыптанган. Кыргызстандын 700 миң ашуун жараны эмгек мигрант болууда. Эмгек мигранттардын негизги агымы [[Орусия|Орусияга]] (2018-жылы 640 миң ашуун) кетет, ошондой эле Казакстанда, [[Түркия|Түркияда]] жана [[Америка Кошмо Штаттары|АКШда]] иштегендер да көп. Алардын акча которуулары [[Ички дүң өндүрүм|ИДӨнүн]] үчтөн биринен ашуун түзөт. Бул көрсөткүч боюнча өлкө дүйнөдө алдыңкы орундарды ээлейт. Акча которуулар өлкөдөгү [[Жакырчылык|жакырчылыкты]] азайтууга маанилүү салым кошот<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://kyrgyzstan.iom.int/ru/news/%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%83%D1%89%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BA%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5 |accessdate=2021-08-15 |archivedate=2021-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815123544/https://kyrgyzstan.iom.int/ru/news/%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%83%D1%89%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BA%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5 }}</ref><ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://ssm.gov.kg/%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0/ |accessdate=2021-08-15 |archivedate=2021-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815123535/http://ssm.gov.kg/%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0/ }}</ref>. Кыргызстан 1992-жылдан тарта [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] мүчөсү. Ошондой эле [[Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги|КМШ]], [[ЕАЭБ]], [[Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму (ЖККУ)|ЖККУ]], [[Шанхай кызматташтык уюму|ШКУ]], [[Организация исламского сотрудничества|ИКУ]], [[Түрк кеңеши]], ТҮРКСОЙ сыяктуу бир катар эл аралык уюмдардын мүчөсү. == Этимология == "Кыргызстан" ― өлкөнүн аталышы "кыргыз жери" дегенди билдирет. Ал "кыргыз" этнониме [[Фарс тили|перс (фарс) тилинен]] алынган "стан" суффиксин кошуусу менен жаралган<ref>https://inosmi.ru/sngbaltia/20141118/224333439.html</ref>. Кыргызстан өлкөнүн аталышы катары азыркы чек арадагы 1924-жылы негизделген чөйрөсү тууралу айтылат. Андан тышкары азыркы учурдагы анын чөйрөсүндөгү болуп турган жана социалдык, маданий, саясий орун басуучулук менен 1991-жылы түптөлгөн мамлекетти ― Кыргыз Республикасын да билдирген кыскача, расмий аталыш. == Тарых == {{Негизги макала|Кыргызстан тарыхы}} Кыргыздардын тарыхы XXII кылымдан (2200-жыл) ашуун убакыттан бери ар түрдүү маданияттарды жана [[империя|дөөлөттөрдү]] камтыйт. Байыркы маданиятын сактоого жардам берип келип жаткан, анын бийик тоолуу жерде алыста жайгашканына карабастан, өлкө [[Улуу жибек жолу|Улуу Жибек жолунда]] жана башка соода жана маданий каттамдардын алкагында бир нече улуу маданияттардын кесилишинде турган. Жайгашкан чөлкөмүндөгү аймактык ар кандай саясий, социалдык-экономикалык, аскердик жашоодо активдүү катышкан. === Байыркы мезгил === Кыргызстандын аймагында адамзаттын ишкердигинин алгачкы издери баштапкы же төмөнкү [[Палеолит доору|палеолит дооруна]] барып такалат. Бул учур жөнүндө  А. П. Окладников 1953-жылы Борбордук Тянь-Шандан, [[Он-Арча|Он-Арча суусунун]] сол жээгинен тапкан таш куралы далилдеп турат. Бул таш куралын иштетүү техникасы анын даярдалган убактысын буга чейин 300 миң жыл мурда деп эсептөөгө мүмкүндүк берет. Ушуга окшоп жасалган курал Кыргызстандын түштүгүндө Кожо-Бакырган-Сайда табылган. [[Энеолит доору]] Саймалы-Таш капчыгайындагы таштарга чегилип тартылган сүрөттөрдүн байыркы бөлүгүнөн көрүнөт. Бул орто кылымдарга чейинки энеолит жана  коло доорунун ыйык саналган зор борбору. Булактарга ылайык Борбор Азиянын мал баккан элдери биздин эрага чейинки I миң жылдыкта “сактар” деп аталган. Алар биздин эрага чейинки I миң жылдыкта Борбор Азиянын саясый окуяларында жигердүү роль ойногон жоокер уруулары болгон. Биздин эрага чейинки  III кылымда Борбор Азиянын территориясында гунндардын империясы өкүмдарлык кылып турган. Б. э. ч. 201-жылы Модэ (Маодунь) ал кезде Чыгыш Тянь-Шанда жайгашкан Гэгунь (Кыргыз) ээлигин баш ийдирген. Маодундун башкаруусу кыргыз элинин тарыхында баштапкы маанилүү окуя болгон: кытай жылнаамасында 201-жылы биринчи жолу “кыргыз” этноними эскертилет. Сактардын жолун улоочулар усундар болушкан. Жети-Сууну, Жунгарияны жана Борбордук Тянь-Шанды ээлеп, алар мында байыркы мамлекеттердин бирин түптөшкөн. Усундун төбөлү Күнбаг (ккэ бир булактарда Күнбий) б. э. ч. 71-жылы Хан империясы менен бирдикте гунндарга кыйратуучу сокку урган. Ал убакта Кыргызстандын бир бөлүгү Фергана өрөөнүндөгү Даван мамлекетинин курамына кирген. Даван (байыркы перси булактары боюнча – Паркана) калкы жыш жайгашкан өлкө болгон. Өзгөчө Фергана жылкыларынын атагы алыска угулган. Кытай аларды өз атчандар аскери үчүн алганга умтулган. Б. э. ч. 104–99-жылдарда Давань Хан империясы менен күрөштө көз карандысыздыгын сактап калган. VI кылымдын ортосунда Алтайда Түрк каганаты түзүлгөн (551–744). VI кылымдын 70-жылдарында ал күч-кубатка толуп турган. Ал Хингандан Түндүк Кавказдын түздүктөрүнө чейин, Енисейдин жогору жагынан Аму-Дарыясынын жогору жагына чейин созулуп жаткан аймакты ээлеген. 603-жылы Түрк державасын расмий түрдө Чыгыш жана Батыш каганаттарына бөлүү болгон. Батыш Түрк каганаты (603–704) [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандан]], Тянь-Шань тоолорунан жана Жети-Суудан тартып,  Түндүк Кавказга чейинки кеңири аймакты ээлеген. Администрациялык-саясий жана башкы соода борбору Суяб шаары (Токмок шаарына жакын Ак-Бешимдин урандылары) болгон. Батыш Түрк каганаты кулагандан кийин Кыргызстандын аймагында Түргөш каганаты (704–746) өмүр сүргөн. 746-жылы ага карлуктар кол салат. Карлуктар мамлекети көчмөн уруулардын күчтүү союзунан турган. VIII– IX кылымдарда Карлук каганаты Жети-Суу менен Тянь-Шанда өкүмдарлык кылган. Ушул учурда Түштүк Сибирде Енисейлик кыргыздардын мамлекети көтөрүлө баштаган. Уйгурлар менен 20 жылдык согуштун натыйжасында (820–841) кыргыздар аларды талкалаган. Уйгур каганатын талкалоо жана Борбор Азиянын кеңири аймактарын жеңип алуу Улуу Кыргыз каганатын түзүүгө алып келген. Карахан каганатынын түзүлүүсү менен (X кылымдын башы XIII кылымдар) Кыргызстандын аймагында ислам маданияты жайыла баштайт. Бул болсо шаар маданиятынын, жазуунун, адабият менен тарыхтын дүркүрөп өсүүсүн шарттаган. Улуу ойчулдар Жусуп Баласагын менен Махмуд Кашгари өздөрүнүн  улуу чыгармаларын жаратышкан. Борбор Азияны Чыңгыз хан жеңип алуусу менен Чагатай улусу түзүлгөн. Алардын артынан Хайду жана Моголистан мамлекеттери пайда болгон. Моголистандын тушунда тарыхый аренага кыргыздар чыгышкан. Моголистандык тарыхчы Мухаммед Хайдар аларды “Моголистандын жапайы арстандары” деп атаган. Бул алардын аталган региондогу саясый артыкчылыгын күбөлөп турат. XV–XVI кылымдардын экинчи жарымында кыргыздар өздөрүнүн азыркы этникалык кебетесине келишкен жана негизинен Тянь-Шань менен Памир-Алай аймактарын ээлеп турушкан. XVII кылымдын ортосунан баштап, XVIII кылымдын ортосуна чейин кыргыздар Жунгар хандыгынын басып кирүүсүнөн өз көз карандысыздыгын коргошкон.   XVIII кылымдын 60-жылдарында түштүк кыргыздар, андан кийин XIX кылымдын 20-30-жылдары түндүк кыргыздар Кокон хандыгынын таасиринде калат. === Орусия империясы === {{Негизги макала|Орусия империясы}} [[Файл:Борбордук Азия (XX кылымдын башында).svg|thumb|XX кылымдын башында азыркы учурда Кыргызстанга таандык аймактар [[Орусия империясы|Орусия империясынын]] [[Түркстан генерал-губернаторлугу|Түркстан генерал-губернаторлугунун]] 4 облусуна кирген: Сыр-Дарыя, Жети-Суу, Фергана, Самарканд]]XVIII кылымдын аягында жана XIX кылымдын башында түндүк кыргыз уруулары Орусия менен өз алдынча мамиле түзө баштаган. 1785-жылы сарыбагыш бийи ― [[Атаке баатыр]] биринчи өкүлдөрүн Орусияга жөнөткөн. 1855-жылы бугу уруусу Орусиянын букаралыгын алган. Бул кыргыздардын Орусияга кошулуу процессинин башталышы эле. 1868-жылы кыргыздардын түндүк уруулары Орусияга биротоло кошулган, ал эми түштүгү [[Кокон хандыгы|Кокон хандыгына]] каршы көтөрүлүштү баскандан кийин 1876-жылы жеңип алынган. 1867-жылы Кыргызстанда Орусиянын административдик-аймактык башкаруусу иштей баштаган. Падышалыктын журт котортуучулук жана салык саясаты улуттук жана экономикалык эзүүнү күчөтүп жиберген. [[Анжиян көтөрүлүшү|Орто Азия элдеринин биринчи антиколониялык козголоңу]] Фергана өрөөнүндө 1898-жылы Анжиян шаарында болгон. Кошулуу процесси кыргыздардын экономикалык жана чарбалык көнүмүш турмушунун акырындап өзгөрүүсүнө алып келген. Кыргыз элинин географиясын, табиятын, тарыхы менен маданиятын окуп-үйрөнүү башталган. Бул прогрессивдүү көрүнүш эле. ==== Үркүн ==== {{Негизги макала|Үркүн}} Бирок падышалыктын колониялык саясаты 1916-жылкы көтөрүлүшкө алып келгендиги, ал болсо [[Үркүн]] менен аяктагандыгы белгилүү. === Орус падышалыгынын кулашы жана үч бийликтүү мезгил === {{Кошумча караңыз|Февраль революциясы}} <gallery mode="packed" caption="Петроград"> Файл:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|Революциячылар Файл:Знаменская площадь во время февральской революции 1917 года.jpg|Знаменская аянтында Файл:CañonesDominandoLitainaiProspektYSuPuenteMarzo1917--russiainrevolut00jone.jpg|Литейный проспектиндеги баррикада Файл:Torn down portraits of the Tsars of Russia during the revolution.jpg|Орус падышаларынын жулунган портреттери </gallery> Эски стиль (юлиан календары) менен 1917-жылдын февраль айындагы, [[Григориан календары|жаңы стиль (григориан календары)]] менен март айында [[Санкт-Петербург|Петроград]] жумушчуларынын жана Петроград гарнизонунун аскерлеринин бийликке каршы массалык нааразылык акциялары орус падышалыгынын кулашына жана [[Убактылуу өкмөт|Убактылуу өкмөттүн]] менен Петроград Советинин (Петросовет) кош бийлигине алып келет. Жумушчу депутаттардын Советинин Убактылуу аткаруу комитети жана [[Мамлекеттик думанын Убактылуу комитети]] менен биргелеште түзүлгөн Убактылуу өкмөт Уюштуруучу жыйын өз ишин баштагыча иштеш керек эле. Уюштуруучу жыйынга шайлоо 17-сентябрга дайындалып, кийин 25-ноябрга жылдырылган<ref>https://www.prlib.ru/history/619088</ref>. Ал эми Кыргызстандын азыркы аймагында аталган окуялар үч бийликтин орношуна алып келген, ага карабастан колониалдык саясат улана берген. Февраль революциясы жөнүндө кабар угуп, [[Үркүн|1916-жылы Кытайга качкан]] кыргыздар кайтып башташат. Азык-түлүк аздыгы менен татаалдашкан учурда Үркүндө дүнүйөсүн жоготкон кыргыздын өлүмү чоң болгон. Андан тышкары кайткандарды орустар тарабынан өлтүрүү учурлары да болгон. Ошентип 20 миң кайткан кыргыз мерт кеткен. Марттын узагында Түркстандагы падышалык бийликтин өкүлдөрүн кызматтарынан бошотушкан. Ошол эле учурда советтер түзүлө баштаган. Жумушчу депутаттрадын советтери Пишпекте, Токмокто, Пржевальскта жана Ошто пайда болгон. Бул тунгуч советтерде жергиликтүү калктын өкүлдөрү аябай аз же такыр эле болгон эмес. Орусиянын борбордук аймактарында болгондой эле бул советтердин көпчүлүгүн меньшевиктер жана эссерлер (марксисттик эмес социалисттик партия) түзгөн. Ошол эле маалда Убактылуу өкмөттүн комитеттери түзүлгөн. Түркстан комитетинин башында Кадеттер партиясынын мүчөсү Щепкин туруп калган. Бул комитет 1916-жылдын улуттук боштондук көтөрүлүшүн канда басуу менен айырмалангандарды Пишпек, Ош жана Пражевальск уезддеринин комиссарлары катары дайындаган. Ошондой эле жергиликтүү калктын [[Өз алдынча башкаруу|өз алдынча башкаруу органдары]] түзүлө баштаган. 1917-жылдын апрелинде Пишпекте Кыргыз коомдук комитети түзүлгөн, кийинчерээк андай комитеттер Кыргызстандын азыркы аймагынын түндүк шаарларында пайда болгон. Ош шаарында августта Мусулман эмгектенгендердин жана чайрыкер депутаттардын совети түзүлгөн. Ошентип үч бийликтин тутуму түзүлгөн<ref>https://kstu.kg/fileadmin/user_upload/istorija_kyrgyzstana_9_kl.pdf</ref>. Февраль революциясы Түркстандын жергиликтүү калктын саясий активдүүлүгү жандандырды: коомдук-саясий уюмдарды жана партияларды түзүлө баштады. Май айында Пишпек уездинде [[«Букара» биримдиги|"Букара"]] кыймылы түзүлөт. Июль айында Пишпекте [[Абдыкерим Сыдыков|Абдыкерим Сыдыковдун]] жетекчилиги астында "Алаш" партиясынын жергиликтүү бөлүмү уюштурулган. Партия буржуазиялык, демократиялык көз караштагы кыргыз жана казак интеллигенцияны бириктирген. Партияны Мамлекеттик думанын депутаты ― Ахмат Байтурсунов башкарган. Анын максаттарынын бири кыргыздар менен казактардын көз карандысыз мамлекетке биригүүсү болгон. Кыргызстандын түштүгүндө кыргыз жана өзбек байларды, интиллегенциянын өкүлдөрүн жана ислам диниятчыларды бириктирген [[Шура-и Ислам|"Шура-и-Ислам"]] партиясынын жергиликтүү бөлүмү түзүлгөн. Аны Таш Кудайбергенов башкарган. Уюмдун негизги саясий талаптарынын бири Орусиянын ичинде Түркстандын улуттук-диний автономиясын түзүү болгон. Уюм [[Жеке менчик|жеке менчиктин]] (анын ичинде жерге) сакталышын жактаган. Ошондой эле "Туран" партиясы Кыргызстандын азыркы аймагында жергиликтүү уюмдарын түзүп баштаган<ref>https://kstu.kg/fileadmin/user_upload/istorija_kyrgyzstana_9_kl.pdf</ref>. === Кеңештер мезгили (Совет мезгили) === {{Негизги макала|Түркстан Автономиялуу Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз автономиялуу облусу|Кыргыз Автономиялуу Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы}} ==== Совет бийлигинин орношу ==== {{Негизги макала|Орусиядагы жарандык согуш|Кокон автономиясы|Басмачылык}} 1917-жылдын 7-ноябрында (эски стиль менен 25-октябрь) [[Санкт-Петербург|Петроградда]] [[Кызыл гвардия|кызыл гвардиячылар]], Петроград гарнизонунун жоокерлери жана Балтика флотунун матростору [[Октябрь революциясы|куралдуу көтөрүлүшүп]] [[Убактылуу өкмөт|Убактылуу өкмөттү]] кулатышкан. Ошол күнү II Бүткүл орусиялык жумушчу жана жоокердик депутаттардын Советтеринин съезди өз ишин баштаган. "Жумушчуларга, жоокерлерге жана дыйканчыларга!" деген кайрылуусунда жерлерде бүт бийлик Жумушчу, жоокердик жана дыйканчы депутаттарга (Советтерге) өтүүсү жөнүндө жарыялашкан<ref>{{cite web|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/DEKRET/IIsiezd.htm|title=Рабочим, солдатам и крестьянам|publisher=www.hist.msu.ru|accessdate=2019-07-04}}</ref>. Советтерде ар түрдүү партиялардын өкүлдөрү турушкан ([[большевиктер]], [[Меньшевиктер|меньшивиктер]], эссерлер ж.б.), бирок алардын тирешесинин жыйынтыгында [[Владимир Ленин|В.И. Лениндин]] [[РКП(б)|большивисттик партиясы]] толугу менен бийликти ээлеп калган. Петрограддагы бийликти басып алуу менен [[Орусиядагы жарандык согуш|Орусияда 1923-жылга чейин созулган жарандык согуш]] башталат. Кыргызстандын аймагында 1917-жылдын ноябрында [[Сүлүктү|Сүлүктүнүн]] шахтёрлору биринчилер болуп совет бийлигин жарыялашкан. Ушул эле айында ал [[Кызыл-Кыя|Кызыл-Кыяда]], [[Талас (шаар)|Дмитриевкада]] (1944-жылдан Талас) орнойт. 1918-жылдын январь айында [[Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы|жаңы Орусиянын]] мамлекеттик түзүлүшүн аныктоо үчүн Уюштуруучу жыйыны (1917-жылдын ноябрында шайланган) чакырылган. Ал жыйындагы көпчүлүктү түзгөн большевиктерге каршы депутаттар большевиктер сунуштаган ''Эмгектенген жана эксплуатацияланган элдин укуктарынын декларациясын'' кароодон баш тартышкан. Анда большевиктердин тарабынан жыйын таркатылып, 1918-жылдын 18-январында III Бүткүл орусиялык Советтердин съездинде жогоруда айталган Декларация ― Орусиянын жаңы мамлекеттик түзүлүшүнүн негиздерин мыйзамдуу түрдө бекиткен, Октябрь социалисттик революциясынын жетишкендиктерин бекемдеген жана совет бийлигинин милдеттерин аныктаган конституциялык акт бекитилген. Декларацияда Советтик Орусия Республикасы эркин улуттардын эркин биримдигинин негизинде, советтик улуттук республикалардын федерациясы катары түзүлүп, ар бир улуттун жумушчулары менен дыйкандарына өз советтик съездинде өз алдынча чечим кабыл алууга: алар федералдык өкмөткө катышууну каалашатбы жана кандай негизинде федералдык өкмөттө жана калган федералдык советтик мекемелерине катышканга даяр экенин укуктуу деп айтылат<ref>{{cite web|url=http://kuznetsov.ucoz.org/books/sovetskie_konstitucii_1.pdf|title=Советские конституции. Хрестоматия. В 4 частях. Часть 1. Первые советские республики, 1918-1922 гг.|accessdate=2019-07-14}}</ref>. <gallery mode="packed"> Файл:Congress of Soviets (1917).jpg|II Бүткүл орусиялык жумушчу жана жоокердик депутаттардын Советтеринин съезди. Петроград. 7-ноябрь 1917-жылы Файл:19180118-lenin sitzung konstituante taurisches palais petrograd.jpg|Уюштурчу жыйын. Петроград. 18-январь 1918-жылы Файл:Negotiations with basmachs Fergana, 1921.jpg|Басмачылар менен сүйлөшүү. Фергана. 1921-жылы </gallery> 1918-жылдын 14-январында [[Бишкек|Пишпектин]] Советинде большевиктер жеңип Петроград жана Ташкенттин борбордук бийлигине кошулушуна токтом кабыл алышкан. Советтин төрагасы катары большевик [[Швец-Базарный, Григорий Иванович|Г.И. Швец-Базарный]] шайланат<ref>{{Книга|автор=|заглавие=Советский Киргизстан в документах. 1917–1967|ответственный=|издание=|место=Фрунзе|издательство=|год=1983|страницы=30–31|страниц=460|isbn=|isbn2=}}</ref>. Январь айында Ошто. Май айында [[Каракол|Пржевальскка]] [[Алмата|Верный]] шаарынан келген кызыл гвардиячылардын колдосуу менен Совет бийлиги орногон, июнь айында Нарында. Ошентип, 1918-жылдын жайына карата азыркы Кыргызстандын аймагында кан төгүлбөй совет бийлиги орногон<ref>{{Книга|автор=Чотонов Усеналы, Досбол Нур уулу|заглавие=История Отечества|ответственный=|издание=|место=Бишкек|издательство=|год=2009|страницы=154|страниц=344|isbn=978-9967-428-81-2|isbn2=}}</ref>. 1918-жылдын 30-апрелинде V Түркстандык Советтердин съездинде мурдагы Түркстан крайында (1886-жылына чейин Түркстан генерал-губернаторлугу) ОСФСРдин курамында [[Түркстан Автономиялуу Советтик Социалисттик Республикасы|Түркстан Советтик Республикасы]] жарыяланган. 1918-жылдын 7-декабрында калкы негизинен бай орус дыйкандарынан турган [[Беловодское (Москва району)|Беловодское айылында]] Петроградтын бийлигине каршы козголоң көтөрүшөт. Козголоңду сол эсерлердин партиясынын өкүлү башкарган. Козголоңду басыш үчүн Жети-Суу облусунун аскердик комиссары Л.П. Емелев 1-чи Пишпектин советтик полкун ([[Логвиненко Яков Никифорович|Я.Н. Логвиненконун]] буйрук астыгында) жөнөтөт. 26-декабрында Беловодское айылы басылган. ==== Кыргыз мамлекеттүүлүгүнө жол ==== [[Файл:БорбордукАзия1922.svg|thumb|Борбор Азия 1920-жылдан 1924-жылдын октябрына чейин (улуттук-мамлекеттик бөлүштүрүүгө чейин).Чек аралары өзгөрбөстөн 1923-жылы Хорезм Элдик Советтик Республикасы (Хорезм ЭСР) Хорезм ССРине, 1924-жылдын 19-сентябрында Бухара ЭСРи Бухара ССРине айланат. Кыргыз АССР – Казак АССРдин 1920-1925-жылдардагы аталышы. Кыргыздардын автономиясы (1924-1925-жылдары "Кара-Кыргыз" деп аталган]] Түркстан АССРдин партиялык жана советтик уюмдарында Орто Азиянын улуттук-аймактык бөлүштүрүшү маселеси 1920-жылдан тарта көтөрүлө баштаган. 1921-жылы Түркстан АССРдин курамында ''Тоолуу Кыргыз облусун'' түзүү жөнүндө маселе көтөрүлгөн, бирок бул маселе чечилген эмес. 1922-жылдын мартында [[Жусуп Абдрахманов]], [[Ишеналы Арабаев|Ишеналы Арабаев,]] [[Абдыкерим Сыдыков|Абдыкерим Сыдыковдун]] жүзүндөгү кыргыз интеллигенция кыргыз калкы бар уезддерди Тоолуу Кыргыз облусуна бөлүп чыгарууну кайрадан сунуштады. 25-мартта Түркстан компартиясынын Борбордук комитетинин (БК) секретариаты Түркстан Республикасынын курамында ушундай аталыштагы аймакты түзүү жөнүндө чечим кабыл алган. Эртеси күнү Түркстан АССРдин Борбордук аткаруу комитетинин (БАК) Кичи президиуму Пишпек, Каракол, Нарын жана Аулие-Ата уездинин тоолу аймактарынын курамында, административдик борбору [[Кочкор (айыл)|Кочкор кыштагында]] түзүү жөнүндө токтомду бекитти. Түштүктө жашаган кыргыздар тууралу маселе ачык бойдон калды. Бирок, улутчулдук жана уруулук мүнөздөгү ар кандай топторунун ортосундагы пикир келишпестиктер 1922-жылдын 4-июнунда Пишпекте чогула турган уюштуруу съезддин [[Иосиф Сталин|Сталиндин]] түз буйругу менен тарашына алып келген. 1922-жылдын декабрында большевиктердин Орусия комунисттик партиясынын ((б)ОКП) БКсы Тоолуу Кыргыз облусун түзүү боюнча мурда кабыл алынган бардык документтерди мыйзамсыз деп таанып, съезддин демилгечилерин буржуазиялык улутчулдукка жана контрреволюциялык ишмердүүлүккө айыптаган<ref>{{cite web|url=http://kghistory.akipress.org/unews/un_post:1689|title=На пути возрождения кыргызской государственности|author=akipress|publisher=http://kghistory.akipress.org|lang=ru|accessdate=2019-08-02}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cyberpedia.su/6x9bae.html|title=Попытка создания Горной Кыргызской области. – КиберПедия|publisher=cyberpedia.su|accessdate=2019-08-02}}</ref>. 1924-жылдын январында XII Бүткүл түркстандык советтердин съездинде кыргыз (ал учурда кара-кыргыз) делегаттары (б)ОКП БКсына жана СССР БАКтын Улуттар советине Түркстандын партиясынын жана өкмөтүнүн башкаруу аппараты жалпы саны бир миллионго чейин болгон дагы бир улуттун ― кара-кыргыздардын өзгөчөлүктөрүн билбейт жана эске албайт деген кат менен кайрылшат. Кара-кыргыз менен кайсак-кыргыздын (казактын) тили, чарба жүргүзүү жана жашоосу окшош болгондуктан, европалыктар аларды бир улут катары эсептешет жана Түркстандын кээ бир башкаруучулары аларды бир улутка бириктирүүгө аракет кылышат деп катта айтылат. Ал катты төмөнкү талаптар менен аякташат: # кара-кыргыздарды башка улуттар (өзбектер, түркмөндөр, тажиктер, кайсак-кыргыздар) менен бир катарда эгемендүү улут катары таануу; # Түркстандын партиялык жана мамлекеттик бийлигинин органдарында кара-кыргыз жумушчуларынын өкүлдөрүнүн жоктугун эске алуу менен аларды социалдык-класстык таандыктыгын эске алуу менен жогоруда аталган органдарына өткөрүү; # кара-кыргыздардын арасында алардын эне тилинде маданий-агартуу иштери үчүн мамлекеттик каражаттарды биринчи кезекте окуу китептерин жана окуу куралдарын чыгарууга бөлүү. Ошол эле жылдын 24-апрелинде (б)ОКП БКтын Ортоазиялык бюросу "Орто Азия республикаларынын (Түркстан, Бухара, Хорезм) улуттук бөлүштүрүшү жөнүндө" токтом кабыл алган. Белгилеп кеткенде ал учурда планданган Кара-Кыргыз автономиялуу облусунун кайсы республикасынын курамына кириши маселеси ачык турган<ref>https://cyberleninka.ru/article/n/prosvetiteli-i-sozdanie-avtonomnoy-oblasti-kyrgyzov</ref>. Даярдык иштери сентябрь айында аяктады. 1924-жылдын 16-сентябрында [[Түркстан Автономиялуу Советтик Социалисттик Республикасы|Түркстан АССРнин]] Борбордук аткаруу комитетинин (БАК) кезексиз сессиясы Орто Азияны улуттук-мамлекеттик бөлүштүрүшү жөнүндө токтом кабыл алган. Бул токтом 1924-жылдын 14-октябрында Бүткүл орусиялык борбордук аткаруу комитетинин (БОБАК) 2-сессиясында бекитилген. Ошону менен Кара-Кыргыз автономиялуу облусу (1925-жылдын майында Кыргыз автономиялуу облусуна аталышы өзгөртүлөт) ОСФСРдин курамында түзүлгөн<ref name="bse">{{книга|автор=|заглавие=Большая советская энциклопедия|издание=2-е изд|место=М.|издательство=БСЭ|год=1949–1960|том=29|страницы=293|ответственный=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. <gallery mode="packed" widths="200" heights="200" caption="Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башында турган адамдардын бирлери"> Файл:Иманалы Айдарбеков.jpg|[[Иманалы Айдарбеков]] (1884―1938) Файл:Portrait of Abdykerim Sydykov on the stamp of Kyrgyzstan (2014).jpg|[[Абдыкерим Сыдыков]] (1889– 1938) Файл:Ишеналы Арабаев.jpg|[[Ишеналы Арабаев]] (1882―1933) Файл:Portrait of Abdukadyr Urazbekov on the stamp of Kyrgyzstan (2014).jpg|[[Абдыкадыр Орозбеков]] (1889―1938) Файл:J abdrahmanov.jpg|[[Жусуп Абдрахманов]] (1901―1938) Файл:Баялы Исакеев.jpg|[[Баялы Исакеев]] (1897―1938) </gallery> Орусиядагы [[Октябрь революциясы]], социалисттик түзүлүштү орнотуу, элдердин өзүн өзү аныктоо укугу жана СССРдин түзүлүшү Кыргызстандын тарыхындагы тарыхый бурулуш тап болгон. [[Кыргыз автономиялуу облусу|Кара-Кыргыз автономиялуу облусунун]] түзүлүүсү менен советтик түрүндөгү кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн өнүгүүсү башталган, бул болсо саясый татаалдашуусуз 1991-жылы толук эгемендик алууга мүмкүндүк берди. ==== Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн кийинки өнүгүүсү ==== [[Файл:Кыргыз АССР (аймактар 1926-1928).png|thumb|Кыргыз АССРдин 1926-1928 жж. болгон кантондорго бөлүнүшү. 1930-жылда кантондорго бөлүнүү жоюлган.]] ==== Кыргыз ССР ==== Социализм доору Кыргызстанды кайра жаратып, аны индустриалдык-агрардык өлкөгө айландырды. Көп тармактуу өнөр жайы, курулуш индустриясы жана курулуш, транспорт, байланыш, техникалык жабдылган айыл чарбасы, соода-сатык жана кызмат көрсөтүүнүн башка түрлөрү республиканын бирдиктүү эл чарба комплексинин органикалык курамдык бөлүктөрү болуп калды. Эмгек ресурстарын жайгаштыруу көйгөйү жалпысынан ийгиликтүү чечилип, элдин жашоо-турмушунун материалдык деңгээли жогорулаган.     Өзгөчө отун-энергетика комплекси өнүккөн, 80-жылдарда көмүр өнөр жайынын үлүшүнө Орто Азияда өндүрүлгөн көмүрдүн 40%ына чейини туура келген. Энергетика комплекси, түстүү металлургия ийгиликтүү өнүккөн. Анда негизги орунду сурьма, сымап, чанда кездешүүчү жана башка түстүү металлдар ээлеген. Кадамжай комбинатынын сурьмасы эл аралык базарда сапаттын үлгүсү болгон. Хайдаркан сымап комбинатынын өндүрүмдөрү дүйнөнүн 40тан ашык өлкөсүнө жөнөтүлүп турган. Айыл чарбасында жетектөөчү ролду мал чарбасы ойногон. Кыргызстан кой чарбасынын азык-түлүктөрүн өндүрүүнүн абсолюттук көрсөткүчтөрү боюнча СССРде үчүнчү орунда турган, алдыда ОСФСР менен Казакстан гана болгон. Өндүрүлгөн улуттук кирешенин өнүгүү темпи боюнча Кыргызстан Украина, Казакстан, Литва, Молдова, Түркмөнстан жана Эстония сыяктуу союздук республикалардан алдыга кеткен. Шаарлар жана калктуу пункттар пайда болуп жана көрктөндүрүлүп турган, ал эми илимий-техникалык революция индустриалдык өнүгүүнүн гана эмес, ошондой эле социалдык маанидеги да элемент болуп калган. Улуу Ата мекендик согушта Кыргызстандын эли да өзүнүн татыктуу салымын кошкондугун белгилей кетүү керек, кан майданга 360 миң кыргызстандык жөнөтүлгөн. Алар баатырларча салгылашкан, 73ү Советтер Союзунун Баатыры наамына татыктуу болуп, 21и үчүнчү даражадагы Даңк ордени менен сыйланган. Кыргызстан өлкөнүн бирдиктүү аскердик-чарбалык организминин ишенимдүү бастиону болуп калды. Эвакуацияланган ишканалар калыбына гана келтирилбестен, ошондой эле өзүнүн өндүрүштүк кубатын кеңейтишкен. Маданий курулуштун башкы багыттарынын бири сабатсыздыкты жоюу, билим берүүнүн жаңы системасын түзүү болуп калды, квалификациялуу кадрларды даярдаган жождор жана орто-атайын окуу жайлары ийгиликтүү иштеп жатты. Илимдин калыптануусунда жана өнүгүүсүндө СССР ИАсынын Кыргыз филиалы (1943) чоң роль ойноду, ал 1954-жылдын декабрында республиканын Илимдер академиясы деген статус алган. Улуттук кесипкөй адабият кыргыз тилинде жазуунун түзүлүшү менен башталган. Улуттук жана дүйнөлүк адабиятта өзгөчө орун Чыңгыз Айтматовго таандык, анын чыгармалары дүйнө элдеринин 80ден ашык тилдерине которулган. Профессионал кыргыз искусствосу: театр, музыка, көркөм сүрөт жана кинематография да ийгиликтүү өнүктү. Талашсыз жакшы жактары менен бирге совет мезгили тоталитардык режимдин көптөгөн адам тагдырларын трагедияга кептеген терс көрүнүштөрү менен да тарыхта калды. 1990-ж. Жалган Куран айында СССР Эл депутаттарынын 3-съезди өлкөдө [[Президенттик бийлик|Президенттик бийликти]] белгилеген. Президенттик бийлик өлкөдө өкмөттүн ишмердигин аныктаган жана анын ишин көзөмөлдөгөн. [[Мыйзам чыгаруу бийлиги|Мыйзам чыгаруучу]] жана [[Сот бийлиги|сот бийликтеринин]] иштерин эл чарбасын башкарууну, бюджеттик-финансылык системаны, эмгекке акы төлөө жана баалардын аныкталышын, мыйзамдардын аткарылышын көзөмөлдөгөн. СССРде президенттик башкаруунун киргизилиши менен [[Казакстан|Казакстанда]], [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] ж. б. бир катар союздук республикаларда президенттик башкаруу киргизилген. 1990-ж. 27 Тогуз айда [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] Жогорку Советинин сессиясында альтернативалуу негизде [[Аскар Акаев]] Кыргыз Республикасынын тунгуч Президенти болуп шайланган.1990-ж. 15 Бештин айында Кыргыз ССР Жогорку Советинде “Кыргыз Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндөгү” Декларация кабыл алынып, Кыргызстан Советтер Союзунун курамындагы эгемен өлкө катары жарыяланган. 1991-ж. 22 Үчтүн айында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 3-сессиясында “Кыргыз Республикасынын Министрлер кабинети жөнүндө” мыйзам иштелип чыккан. Мыйзам боюнча биринчи жолу Президенттин, вице-президенттин кызматтары киргизилип, жергиликтүү бийлик органдарынын милдеттери, укуктук негиздери такталган. 1991-ж. 5 Бирдин айында республиканын борбор шаарынын тарыхый аты кабылына келтирилип, [[Бишкек (түшүнүк)|Фрунзе шаарына]] кайрадан [[Бишкек (шаар)|Бишкек]] деген баштапкы аты берилген. 1991-ж. 8 Бугу айда Кыргыз ССРинин Жогорку Совети республиканын жаңы [[Конституция]]сынын долбоорун иштеп чыгуу боюнча комиссиянын курамын бекиткен. 1991-ж. 19 Чын Куран айда “Жер реформасы жөнүндө” мыйзам кабыл алган. === Эгемендүү Кыргызстан === Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде 1991-жылдын 31-августунда "Мамлекеттик көз карандысыздыгы жөнүндө" декларация кабыл алынып, Кыргыз Республикасы көз карандысыз, эгемендүү демократиялык мамлекет катары салтанаттуу жарыяланган. Көз каранды эместиктин шартында 1991-ж. 12 Тогуз айда Аскар Акаев жалпы элдик шайлоодо Кыргыз Республикасынын Президенти болуп шайланган. Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыгы менен 1991-ж. 20 Тогуз айда Мамлекеттик коопсуздук жоюлуп, анын ордуна Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитети, ал эми 3 Бештин айында Кыргыз Республикасынын Улуттук Гвардиясы түзүлгөн. 1991-ж. 8 Бештин айында Минск шаарына жакын Беловеж токоюндагы өкмөттүк резиденциясында Беларусь, Орусия жана Украина Көз каранды эмес мамлекеттердин шериктештигин түзүү жөнүндөгү келишимге кол коюшат. 1991-ж. 21 Бештин айында [[Алматы|Алматыда]] [[Беларусия|Беларусь]], [[Орусия]], [[Украина]], [[Азербайжан]], [[Армения]], [[Казакстан]], Кыргызстан, [[Молдавия]], [[Тажикстан]], [[Түркстан]] жана [[Өзбекстан]] [[КМШ]] түзүү келишимине кол коюшкан. 25 Бештин айында [[М. С. Горбачев]] СССРдин жоюлгандыгына байланыштуу СССРдин Президентинин милдетин аткарууну токтоткондугун билдирген. 1991-жылдан баштап, СССР кыйрагандан кийин кыргыз элинин көп кылымдык тарыхында жаңы барак ачылган. 31-августта Кыргызстан өзүн эгемен мамлекет деп жарыялады жана реформалоо этабы башталды. КПССтин мурдагы тоталитардык-авторитардык режими авторитардык-демократиялык режим менен алмаштырылды. Демократиялык башкаруу принциптери киргизилип, жалпы элдик (мамлекеттик) деп аталган менчиктин ордуна жеке менчикке артыкчылык берилүү менен менчиктин ар түрдүү формалары киргизилди. Пландык экономика базар экономикасына алмашты, мурда социалдык бир түрдүү коом тез эле дифференциялашып калды. Коммунисттик идеология буржуазиялык-либералдык идеологияга жол берип, жамааттык аң-сезим жекече индивидуалдуулук менен четке сүрүлдү. Коомдук-саясый жагынан республика мамлекеттүүлүктүн бардык атрибуттарына ээ болду, дүйнөлүк коомчулуктун тең укуктуу мүчөсү болуп калды. Бирок мурдагы СССРдин чарбалык байланыштарынын үзүлүп калышы республиканын социалдык-экономикалык абалына терс таасирин тийгизди. Инфляциялык процесстин күчөп кеткендигине байланыштуу 1993-жылы улуттук валюта (сом) киргизилген. Бул өлкөгө өз алдынча каржылык жана акча-насыя саясатын жүргүзүүгө мүмкүндүк берди. Ошол эле жылы эгемен Кыргызстандын биринчи Конституциясы кабыл алынат. Бирок базар экономикасынын реформаларынын чийкилиги мамлекеттик бюджеттин өтө таңсыктыгына алып келди да, республика агрардык-индустриалдык өлкө болуп калды, ал эми калктын жарымына жакыны өтө жакырданып кетти. Коррупциянын өтө күчөп кетиши, коомдун тез дифференциялашуусу, криминалдашуу, бийликтин авторитаризми Кыргызстанды иштеп жаткан режимди эки ирет кулатууга (2005-жылдын 24-мартында жана 2010-жылдын 7-апрелинде) алып келди. Өткөөл убактылуу өкмөттөн кийин Кыргызстанда парламенттик республика орнотулуп, Жогорку Кеңешке кеңири ыйгарым укуктар берилген. [[Файл:Supranational PostSoviet Bodies-ky.svg|thumb|Кыргызстан постсоветтик мейкиндиктеги уюмдарда]] Татаал социалдык-экономикалык кырдаалдын айынан Кыргызстан көп вектордуу саясат жүргүзгөнгө аргасыз. Ал республикага инвестицияларды алып келүү максатында зарыл карым-катыштарды түзүп келет. Ал Бириккен Улуттар Уюмуна (БУУ), Дүйнөлүк Соода Уюмуна (ДСУ), Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык боюнча Уюмуна (ЕККУ), ЮНЕСКОго, Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигине (КМШ), Жамааттык Коопсуздук жөнүндө Келишим Уюмуна (ЖККУ), Шанхай Кызматташтык Уюмуна (ШКУ), Ислам Кызматташуу Уюмуна (ИКУ), Экономикалык Кызматташтык Уюмуна (ЭКУ), Түрк  тилдүү мамлекеттердин Кызматташтыгынын Кеңешине (ТМКК) мүчө болду, Бажы союзуна, Евразиялык экономикалык коомдоштукка интеграцияланууга кадам таштап, жакынкы эле эмес, алыскы да чет өлкөлөр менен байланыштарды жөнгө салууда.    Демократиялашуу процессинин аркасында эгемен Кыргызстандын руханий турмушунда да маанилүү өзгөрүүлөр болуп өттү. Ушуга байланыштуу аны базар мамилелерине ыңгайлаштыруу үчүн билим берүү чөйрөсүндө бир катар мыйзамдар кабыл алынууда. Экономикалык кризистин кесепеттери илимий мекемелердин иштерине да терс таасирин тийгизди. Бирок, алар, анын ичинде Илимдер академиясы да ушул татаал шарттарга ыңгайлашууга жана илимди өнүктүрүүнүн артыкчылыктуу багыттарын илгерилетүүгө аракетин аяган жок. Коомдун руханий кайра жаралуусу үчүн маданий мураска, атап айтсак, оозеки эл чыгармачылыгынын шедеври – “Манас” эпосуна аяр мамиле жасоо зор мааниге ээ.    Бирок терс көрүнүштөр дээрлик эл аралык уюмдардын демөөрчүлүгүнүн эсебинен жансактап жаткан маданият чөйрөсүнө өзгөчө залакасын тийгизгенин белгилебей коюуга болбойт. Бирок белгилүү кыйынчылыктарга карабастан, мамлекет анын ченемдик-укуктук базасын түзүү боюнча бир катар чараларды көрдү. == География == {{Негизги макала|Кыргызстандын географиясы}} [[Файл:Kyrgyzstan Topography.png|thumb|left|Кыргызстандын топографиясы]] === Жайгашкан жери === Кыргызстандын деңизге чыга турчу жери жок. Толугу менен Түндүк жана Чыгыш [[Жарым шарлар|жарым шарларында]] жайгашкан, түндук кеңдигинин 39°11′–43°16′ жана чыгыш узундугунун 69°15′–80°18′ аралыгында<ref>{{cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/v/prirodno-geograficheskie-i-bioklimaticheskie-osobennosti-gornyh-territoriy-kyrgyzstana|title=Кыргызстандын тоолу аймактарынын табигый-географиялык жана биоклиматикалык өзгөчүлүктөрү{{oq|ru|Природно-географические и биоклиматические особенности горных территорий Кыргызстана}}|lang=ru|website=|date=2011|publisher=Ульяновсктогу медико-биологиялык журнал|pages=60 б|author=Шаназаров А.С., Айсаева Ш.Ю., Глушкова М.Ю.}}</ref>. Өлкөнүн чыгышттан батышка карай 900 км, түндүктөн түштүккө карай 410 км созулат<ref>Смирнов Ю. Н. Архитектурное формирование природно-антропогенной среды Киргизии // Аналитика культурологии. – 2015. – № 2 (32). – С. 144.</ref>. Түндүктө [[Казакстан]], батышта жана түштүк-батышта [[Өзбекстан]], түштүк-батышта [[Тажикстан]] жана чыгышта [[Кытай]] менен чектешет. === Мамлекеттик чек ара === Мамлекеттик чек аранын жалпы узундугу 4690,66 км түзөт: Казакстан менен – 1257,07 км<ref>[https://cbd.minjust.gov.kg/12079/edition/862587/kg?anchor=p2 Астана шаарында 2017-жылдын 25-декабрында кол коюлган Кыргыз Республикасы менен Казакстан Республикасынын ортосундагы Кыргыз-казакстан мамлекеттик чек арасын демаркациялоо жөнүндө келишимге Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн корутундусу]</ref>, Кытай менен – 1084,35 км, Өзбекстан менен – 1378,44 км, Тажикстан менен – 970,8 км. Аны менен чек аранын 823,04 км аныкталган эмес: Өзбекстан менен ― 371,34 км жана Тажикстан менен – 451,7 км. Ошентип, Өзбекстан менен чек аранын жалпы узундугунан 1007,1 км такталган же 73,1 %, Тажикстан менен – 519,1 км же 53,4 %<ref>https://cyberleninka.ru/article/n/gosudarstvennye-granitsy-kyrgyzstana/viewer</ref>. Мамлекеттик чек ара негизи [[Тоо кыры|тоолордун кырларынан]] жана [[Дарыя|дарыялар]] менен өтөт. Кыргызстанда Өзбекстандын [[Сох]], Шахимардан, Чоң Кара-Калча, Таш-Дөбө жана Тажикстандын Ворух, Батыш Калача<ref>https://ru.sputnik.kg/columnists/20180221/1037847693/moskvich-uzbekskoe-selo-kyrgyzstan.html</ref> деген анклавтары бар. Ошондой эле [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүндө]] Өзбекстандын аймагы менен курчалган Кыргызстандын эксклавы ― [[Барак айылы]] бар<ref>https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_uzbekstan_barak/29434656.html</ref>. Талаш тилкелеринде улам чыр-чатактар болууда, алар кээ бир учурларда куралдуу кагылышууга да алып келет<ref>https://sputnik.kg/politics/20190828/1045547323/kyrgyzstanda-kancha-talash-tilke-bar.html</ref>. Акыркы эң ири куралдуу жаңжал ― [[Тажикстандын Кыргызстанга кол салуусу|2022-жылдын сентябрында Кыргызстан менен Тажикстан ортосунда]] болгон<ref>[https://www.super.kg/kabar/news/419309 Тажикстандын кол салуусу: Каза болгондордун саны 63кө жетти (super.kg)]</ref>. === Рельеф === {{Негизги макала|Теңир-Тоо|Памир-Алай}} Кыргызстандын аймагынын 3/4 бөлүгүн [[Тоо|тоолор]] ээлейт. Өлкөүн аймагы эки тоо системаларынын айланасында жайгашкан. Түндүк-чыгыш бөлүгү Ала-Тоого (башка аталышы Теңир-Тоо) кирет, түштүк-батыш тарабы ― [[Алай кырка тоосу|Памир-Алай]] тоолоруна карайт. Республиканын бардык аймагы деңиз деңгээлинен 401 м жогору бийиктикте жайгашкан. Деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2750 м. Кыргызстандын жарымынан көбүрөөгү 1000 метрден 3000 метрге чейин жана болжол менен үчтөн бири – 3000 метрден 4000 метрге чейинки бийиктикте жайгашкан. Бийиктиги 7439 м түзгөн [[Жеңиш чокусу]] Кыргызстандын эң бийик жери, ошондой эле дүйнөнүн эң эле түндүк тарабындагы жети миң метрге жеткен чоку. Чыгышта Теңир-Тоонун негизги тоо кырлары басымдуу тоо кырын түзүп, Меридиандык тоо кырынын районунда жакындашып кетет. Кытай жана Казакстан менен чектешкен жерде Жеңиш чокусу (7439 м) жана [[Хан-Теңири]] (7010 м же муз катмарын эсептебегенде 6995 м) көтөрүлүп турат<ref>{{cite web|title=Кыргызстандын географиясы - Kyrgyzstan Review|url=http://rus.gateway.kg/geografiya-kyrgyzstana/|website=Kyrgyzstan Review|accessdate=2018-01-30|lang=ru|archivedate=2018-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130204516/http://rus.gateway.kg/geografiya-kyrgyzstana/}}</ref>. Кыргызстандын батыш тарабы Батыш Теңир-Тоодо жатат. Анын маанилүү [[Орография|орографиялык]] элементтери: * [[Талас өрөөнү]]; * [[Талас Ала-Тоосу|Талас Ала-Тоо]]; * [[Чаткал кырка тоосу|Чаткал тоо кыркасы]]. Түштүктө [[Түркстан кырка тоосу|Түркстан тоо кыркасынын]] түндүк жантаймасы, [[Алай тоо кыркасы]], [[Алай өрөөнү]] жана [[Памир|Памирдин]] түндүк чети болгон [[Чоң-Алай тоо кыркасы|Чоң-Алай тоо кыркасынын]] түндүк жантаймасы Кыргызстанга карайт. Чоң-Алай тоо кыркасынын эң бийик жери ошондой эле Кыргызстандын бийиктиги боюнча экинчи жери ― [[Ленин чокусу]] (7134 м). Түштүк-батышта Фергана өрөөнүнүн түндүк, чыгыш жана түштүк чет жактары Кыргызстанга карайт. Кыргызстандын башкы орографикалык элементтери: * [[Ак-Шыйрак тоо кыркасы]]; * [[Какшаал-Тоо системасы|Какшаал-Тоо]]; * [[Күңгөй Ала-Тоо]]; * [[Тескей Ала-Тоо]]; * [[Кыргыз Ала-Тоо]]; * [[Баргана тоо кыркасы|Фергана тоо кыркасы]]. Республиканын эң жапыз жери – 401 метр [[Кулунду, Лейлек району|Кулунду айылына]] жакын жерде жайгашкан. === Климат === {{Негизги макала|Кыргызстандын климаты}} [[Файл:Paraskliima.svg|thumb|Кескин континенттик климат [[Мелүүн климат|мелүүн климатынын]] бир түрү (картада жашыл түс менен белгиленген). Б.П. Алисовдун классификациясы боюнча]]Кыргызстанда кескин континенттик, кургакчылыкка учурай турган [[климат]], аны бийик тоолу рельефинен булут каптыгандык менен [[жаан-чачын]] артыганы бир аз жумшартат. Мындай болушуна үч фактор себеп: Тундүк жарым шарында, [[Евразия|Евразиянын]] борборунда жайгашкандыгы, олуттуу суу жайларынан алыстыгы жана [[Чөл|чөлдөрдүн]] жакындыгы<ref>{{cite web|url=https://www.kg.undp.org/content/kyrgyzstan/ru/home/library/environment_energy/climate-profile-of-the-kyrgyz-republic.html|title=Кыргыз Республикасынын климаттык профили|publisher=Кыргыз Республикасындагы БУУнун Өнүктүрүү программасы|lang=ru|accessdate=|archivedate=2018-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180127204005/http://www.kg.undp.org/content/kyrgyzstan/ru/home/library/environment_energy/climate-profile-of-the-kyrgyz-republic.html}}</ref>. === Суу ресурстары === ==== Мөңгүлөр ==== Кыргызстандын [[Мөңгү|мөңгүлөрү]] жалаң эле республиканын тузсуз суунун кампсасы эмес, жалпы Борбордук Азиянын кампасы. Мөңгүлөрдүн эриген суулары дырыялардын башкы булагы. Өлкө аймагынын 4 % (8 миң км² жакын) жайгашкан 8 миңге жакын мөңгү бар, кар эрибей жаткан жерлер менен өлкө аймагынын 40,5 % (81 миң км² жакын) түзүшөт. Бул Кавказ менен Альп тоолордун мөңгүлөрүнүн чогу эсептелген аянтынан ашат. Мөңгүлөрдө 650 км³ суу муз түрүндө сакталып турат<ref>{{cite web|title=Кыргызстандын мөңгүлөрү|url=https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/nature/mountains-and-glaciers/glaciers/1404-ledniki-kyrgyzstana.html|website = Кыргызстан тууралу маалымат порталы, Кыргызстандын жана саякатчылыктын кабарлары}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tourstokyrgyzstan.com/ru/blog/priroda-kyrgyzstana/ledniki-kyrgyzstana.html|title=Кыргызстандын мөңгүлөрү, Кыргызстандын табияты, Кыргызстан тууралу кызыктуу фактылар|author=Anur Tour Uzbekistan|publisher=www.tourstokyrgyzstan.com}}</ref>. Андан тышкары мөңгүлөр Кыргызстандын электроэнергетикалык коопсуздугунун башаты ― 2019-жылда электроэнергиясынын 92 % ГЭСтерде өндүрүлгөн<ref>http://www.stat.kg/kg/news/osnovnye-pokazateli-raboty-elektroenergetiki-kyrgyzskoj-respubliki-v-2019-godu/</ref>. ==== Дарыялар ==== [[Файл:Aral Sea watershed.png|thumb|Арал деңизи жана анын бассейни. Сары түс менен Сыр-Дарыянын бассейни белгиленген]]Кыргызстанда 30 миңге жакын [[дарыя]] бар<ref name= ККСМ>{{cite web|url=http://stat.kg/media/publicationarchive/6845b0b4-f860-468e-aa05-b5d47d4f6ac4.pdf|title="Кыргызстан" кыскача статистикалык маалымдамасы|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|year=2018}}</ref>. Алардын жалпы узундугу болжол менен 150 миң км, башка булактар боюнча – 35 миң км. Бардык ири дарыялар тоолордо башталып, негизи мөңгүлөрдүн жана карлардын эриген суулары менен азыгышат. Республиканын рельефи үчүн дарыянын тоолу жана түзөң бөлүктөрү бар. Дарыя тутумдарынын көпчүлүгү [[Арал деңизи|Арал бассейнине]] башкача айтканда Борбордук Азиянын ири дарыяларынын бирине – Сыр-Дарыяга ([[Аму-Дарыя]] менен Арал деңизине агат) таандык. [[Чүй]] жана [[Талас дарыя|Талас]] дарыяларынын бассейндери Арал бассейнине таандык болгону менен, өз сууларын негизги суу артерияларына жеткизбей, [[Моюн-Кум|Моюн-Кум чөлүндө]] жоготот. Республиканын түштүк-чыгышында Батыш Кытайга агуучу Тарим дарыясынын агымы пайда болот. [[Каркыра дарыясы|Каркыра дарыясынын]] бассейни [[Балкаш|Балкаш көлүнүн]] бассейнине таандык. [[Чоң Нарын|Чоң]] жана [[Кичи Нарын|Кичи Нарындын]] биригүүсү менен республиканын эң ири дарыясы – [[Нарын дарыясы|Нарын]] жаралат. Сыр-Дарыянын негизги түзүүчүсү, ошондуктан Аралдын бассейнине таандык. Республиканын аймагындагы узундугу 535 км түзөт, бассейндин аянты – 53 700 км². [[Файл:Karakol Valley.jpg|left|thumb|Каракол капчыгайы. 2008-жылдын август айы]] Кыргызстанда эки гидрологиялык чөйрө: агымдын пайда болуш чөйрөсү жана агымдын таралыш чөйрөсү. Агымдын пайда болуш чөйрөсү республиканын 87 % камтыйт, агымдын таралыш чөйрөсү – 13 %. Ири дарыялардын таралыш чөйрөсүнүн чоң бөлүгү Кыргызстандын тышында жайгашкан. Таралыш чөйрөсү тоо жантаймаларына караганда жаан-чачындын бир кыйла аздыгы жана тез [[буулануу]] менен мүнөздөлөт. Ошондуктан жердин үстундөгү агымдар пайда болушу чектелген, кээ жерлерде жок. Андан тышкары тоолордо жаралган агымдар бул жерлерден өтүп жерге сиңип кетет жана сугарууга алынат. Тоо астындагы түзөң жерлерде [[Жер астындагы суулар|жер астындагы суу]] чыккан аймагы пайда болот, ошондой суулар көптөгөн дарыяларды кошумча толтуршат. Жер астындагы суулардын чыгышы майда агымдарын негиздешет, аларды тунук суусу үчүн "''кара суу''" деп аташат. Агым режими боюнча Кыргызстандын дарыялары тянь-шань жана алтай типтерине таандык. Биринчи типтеги дарыялар негизи кар жана мөңгүнүн эриген суулары менен азыгышат. Мындай дарыялардын суу көлөмү жайында катуу эрүү башталганда өсөт, максимумду июль-август айлырында жетет. Алтай тибиндеги дарыялар негизи орточо толуу аймактардын мезгилдик кары эриши менен азыгышат. Мындай дарыялардын көлөмү жазында көбөйөт, ар кандай бийиктиктерде кар өз маалында эригендиктен суу ташкыны чоюлат. Жайында бул дарыялардын агымы азаят<ref>{{cite web|title=Кыргызстандын дарыялары|url=https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/nature/water-resources/river/1401-reki-kyrgyzstana.html|website = Кыргызстан тууралу маалымат порталы, Кыргызстандын жана саякатчылыктын кабарлары}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kyrgyzstan.orexca.com/rus/rivers_lakes_kyrgyzstan.shtml|title=Кыргызстандагы дарыялар жана көлдөр:: Кыргызстандагы аба ырайы. Кыргызстандагы жыл мезгилдери|publisher=kyrgyzstan.orexca.com|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Кыргызстандын дарыялары - Kyrgyzstan Review|url=http://rus.gateway.kg/geografiya-kyrgyzstana/reki-kyrgyzstana/|website=Kyrgyzstan Review|lang=ru|accessdate=2021-05-07|archivedate=2018-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203064149/http://rus.gateway.kg/geografiya-kyrgyzstana/reki-kyrgyzstana/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.advantour.com/rus/kyrgyzstan/nature/rivers.htm|title=Кыргызстандын дарыялары|publisher=www.advantour.com|lang=ru}}</ref>. ==== Көлдөр ==== [[Файл:Сары-Челек5.jpg|thumb|[[Сары-Челек]]]]Кыргызстанда 1923гө жакын көл<ref name= ККСМ/>, алардын жалпы аянты 6836 км² түзөт. Көлдөрдун көпчүлүгү бийик тоолу, деңиздин деңгээлинен 2500 метрден 4000 метрге чейин жайгашкан. Көлдөрдүн пайда болушунун негизги себеби ― мөңгүңгүлөрдүн эриши. Өлкөдө үч ири көл: [[Ысык-Көл]], [[Соң-Көл]], [[Чатыр–Көл (көл)|Чатыр-Көл]]. Деңиздин деңгээлинен 1609 м жайгашкан Ысык-Көл – дүйнөнүн тереңдиги боюнча жетинчи орунда. Ысык-Көл Күңгөй Ала-Тоо (түндүк жагынан) жана Тескей Ала-Тоонун (түштүк жагынан) аралыгында жайгашкан. Көлдүн түндүк жагында көптөгөн пансионаттар, санаторийлер жана саякаттык базалар бар<ref>{{cite web|url=https://www.advantour.com/rus/kyrgyzstan/nature/lakes.htm|title=Кыргызстандын көлдөрү|publisher=www.advantour.com|lang=ru}}</ref>. Ысык-Көлдөн чыгыш тарапка 105 км алыстыгында бийик тоолу [[Мерцбахер көлү]] жайгашкан. [[Түндүк Эңилчек мөңгүсү|Түндүк Эңилчек]] менен [[Түштүк Эңилчек мөңгүсү|Түштүк Эңилчектин]] мөңгүлөрүнүн бириккен жеринде тапса болот. ==== Суу сактагычтар ==== [[Суу сактагыч|Суу сактагычтар]] Кыргызстандын рельефине чоң таасир эткен. Өлкөдө 34 суу сактагыч саналат. Кыргызстандын алгачкы болгон [[Орто-Токой суу сактагычы]] 1956-жылы Чүй дарыясында курулган. [[Токтогул суу сактагычы]] – республиканын эң ири суу сактагычы, 1974-жылдан бери колдонулат<ref>https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/nature/water-resources/reservoir/1403-obschaya-informaciya-o-vodohranilischah-kyrgyzstana.html</ref>. === Флора жана фауна === [[Файл:Uncia uncia.jpg|left|thumb|Илбирс]] 2017-жылдын башына карата [[Токой|токойлор]] өлкөнүн аянтынан 3,5% түзүшөт (7041 км²)<ref name="Ежегодник">{{cite web|url=http://www.stat.kg/media/publicationarchive/837df7b9-aa2c-41ad-acce-792c04cfd9d1.pdf|title=Кыргыз Республикасынын статистикалык жылдыгы 2012-2016|author=Ч. Турдубаева, Н. Власова|website=|date=2017|pages=30 б.|publisher=|editor=А. Султанованын редакциясында}}</ref>. Кыргызстанда түтүкчө [[Өсүмдүк|өсүмдүктөрдүн]] 4 миңден ашык түрү бар. 2000–2500 м бийиктигиндеги сейрек токойлордо ар түрлүү өсүмдүктөр өсүшөт. Жаныбар дүйнөсүсүндө [[Омурткалуулар|омурткалуу жаныбарлардын]] түрлөрү 500 ашат (анын ичинде [[Куш|канаттуулардын]] 335 түрү жана [[Балык|балыктардын]] 49 түрү) жана [[Курт-кумурска|курт-кумурскалардын]] 3 миң түрү, көбү сейрек болгондуктан [[Кызыл китеп|Кызыл китебине]] киргизилген. Тоо өрөөндөрүндө [[түлкүлөр]], [[Карышкыр|бөрүлөр]], жана сары чычкан (суслик) сыяктуу майда [[Сүт эмүүчү|сүт эмчүүлөр]] бар. Тоо дарыялары жилингирге (форель) мол. Негизи бийик тоолу аймактарда жашаган [[илбирс]], мурда өлкөнүн көпчүлүк аймагында болгон, эми популяциясы чектелген. [[Айгүл гүлү]] – Кыргызстандын түштүк аймагынын эндемиги. Алгачкы жолу Кыргызстандын жоголуп бараткан жаныбарларын жана өсүмдүктөрүн СССРдин Кызыл китибине 1978-жылы киргизишкен. Эмки жылдары тизме кеңейип жана кырылуу коркунучу бар болгон түрлөрү тууралу маалымат көбөйүп жаткан. Ошондо, 1985-жылы Кыргыз ССРдин Кызыл китеби жарыкка чыккан. Андан кийин 2006-жылы ал [[Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби]] катары кайрадан жарык көргөн. === Өзгөчө корголучуу жаратылыш аймактар === {{Негизги макала|Кыргызстандын өзгөчө корголучуу жаратылыш аймактары}} [[Файл:View to Son-Kol lake, Kyrgyzstan - panoramio.jpg|thumb|[[Соң-Көл]]]]Кыргызстанда ар кандай статустагы 88 [[Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймагы|өзгөчө корголучуу жаратылыш аймак]] (ӨКЖА): [[Корук|жаратылыш коруктар]], жаратылыш сейил бактар, өзгөчө коруктар, [[Биочөйрөлүк аймак|биочөйрөлүк аймактар]] жана башкалар. ӨКЖАнын жалпы аянты 1 476 121,6 га, же 14 761,21 км² (республиканын аянтынан 7,38 %) түзөт. Бүгүнкү күнгө карата Кыргызстанда: 10 жаратылыш корук; 13 жаратылыш сейил бак; 64 өзгөчө корук; 1 биочөйрөлүк аймак. 1959-жылы түзүлгөн [[Сары-Челек биочөйрөлүк коругу|Сары-Челек мамлекеттик биочөйрөлүк коругу]] 1979-жылы жана 1998-жылы түзүлгөн Ысык-Көл биочөйрөлүк аймагы 2001-жылы [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКОнун]] чечими менен дүйнөнүн [[Биочөйрөлүк резерваты|биочөйрөлүк резерваттардын]] катарына киришкен. Ошондой эле өлкөнүн дүйнөлүк маанидеги корук аймактары бар: 1976-жылы [[Ысык-Көл мамлекеттик коругу|Ысык-Көл жаратылыш коругу]] жана Ысык-Көл, [[Каратал–Жапырык коругу|Каратал-Жапырык коругуна]] таандык Чатыр-Көл (2005-жылы) менен Соң-Көл (2011-жылы) Рамсар конвенциясынын суу-саз жерлердин эл аралык тизмесине киришкен<ref>{{cite web|url=http://www.ecology.gov.kg/page/view/id/201|title=Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактар|publisher=www.ecology.gov.kg|lang=ru|access-date=2021-05-12|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512202424/http://www.ecology.gov.kg/page/view/id/201|dead-url=yes|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512202424/http://www.ecology.gov.kg/page/view/id/201}}</ref>. == Мамлекеттик түзүлүш == {{Негизги макала|Кыргызстандын мамлекеттик түзүлүшү}} 2021-жылдын 11-апрелинде кабыл алынган конституцияга ылыйык Кыргыз Республикасы ― эгемендүү, суверендүү, демократиялык, укуктук, мамлектеттик башкарууга дин аралашпаган, унитардык, социалдык мамлекет. Конституцияда башкаруу формасы жазылган эмес, бирок ченемдерине ылайык – президенттик болуп саналат. === Мыйзам чыгаруу бийлиги === {{Жаңыртуу}} [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңеш]] ― Кыргыз Республикасынын парламенти – мыйзам чыгаруу бийлигинин жана өз ыйгарым укуктарынын чегинде көзөмөл милдеттерин жүзөгө ашыруучу өкүлчүлүктүү жогорку орган. Кыргызстандын 2010-жылкы конституциясы боюнча Жогорку Кеңеш пропорциялуу система боюнча 5 жылдык мөөнөткө шайлануучу 120 депутаттан турат. Шайлоонун жыйынтыктары боюнча саясий партияга парламентте 65тен көп эмес депутаттык мандат берилиши мүмкүн<ref>{{cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202913|title=Төртүнчү бөлүм. Кыргыз Республикасынын мыйзам чыгаруу бийлиги. 70-берене|author=|website=Кыргыз Республикасынын Конституциясы|date=|publisher=}}</ref>. Азыркы учурда 2015-жылы 4-октябрда шайланган Жогорку Кеңештин VI чыкырылышы ишин жүргүзүп жатат. Бул чакырылыштын ыйгарым укуктары 2020-жылдын 4-октябрнда шайланган жаңы чыкырылыштын депутаттарынын ант берүүсү менен бүтмөк. Бирок, [[Кыргызстандагы төңкөрүш (2020)|октябрь айындагы массалык нааразылык акциялар]] үчүн ал кездеги президенттин ― [[Сооронбай Жээнбеков|Сооронбай Жээнбековдун]] отставкага кетиши Жогорку Кеңештин VII чакырылышынын шайлоосун 2021-жылдын күзүнө жылганына алып келген. Ошентип, Жогорку Кеңештин VI чакырылышы конституция менен каралган иштөө мөөнөтүн ашып кеткен. === Президент === [[Президент]] ― мамлекет башчысы, жогорку кызмат адамы жана [[Аткаруу бийлиги|аткаруу бийлигин]] жетектейт. Президент мамлекеттин ички жана тышкы саясатынын негизги багыттарын аныктайт. Мамлекеттик бийликтин биримдигин, мамлекеттик органдарды координациялоону жана өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылат, ички жана эл аралык мамилелерде Кыргыз Республикасынын атынан чыгат. Президент 5 жылдык мөөнөткө шайланат. Бир эле адам эки мөөнөттөн ашык президент болуп шайлана албайт. Президент катары 35 жашка толгон, мамлекеттик тилди билген жана республикада жалпысынан 15 жылдан кем эмес жашаган Кыргызстандын жараны шайлана алат. Президенттин кызмат ордуна талапкерлердин саны чектелбейт. Жалпы мамлекеттик өнүгүү программасын сунуштаган жана 30 миңден кем эмес шайлоочунун кол тамгасын топтогон адам президенттикке талапкер болуп каттала алат. Президентти шайлоо тартиби конституциялык мыйзам менен аныкталат. Президент кызматына киришерде Кыргызстандын элине ант берет, өзүнүн саясий партияга мүчөлүгүн токтото турат жана саясий партиялардын иштерине байланыштуу ар кандай аракеттерин токтотот<ref>{{cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/112213?cl=ky-kg|title=Кыргыз Республикасынын Конституциясы. 66–69-берене|publisher=Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги}}</ref>. 2021-жылдын 10-январында акыркы өткөн президенттик шайлоосунда [[Садыр Жапаров]] президент болуп шайланган. Мурдагы ― [[Сооронбай Жээнбеков]], [[Кыргызстандагы төңкөрүш (2020)|2020-жылы болгон нааразылык толкундар]] айынан отставкага кеткен. === Административдик-аймактык түзүлүш === {{Негизги макала|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}{{Жаңыртуу}}[[Файл:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү.svg|thumb|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшүнүн схемасы]] Административдик-аймактык бирдиктердин катарына шаар, район, облус жана айыл аймагы (бир же бир нече айылдан турган административдик-аймактык бирдик) киришет. Кыргызстан административдик-аймактык карашында 7 облус жана 2 республикалык маанидеги шаарга ([[Бишкек]], [[Ош]]) бөлүнөт. Республикалык маанидеги шаарлардын райондору өз алдынча административдик-аймактык бирдиктер катары эсептелинбейт. Кыргызстанда 531 административдик-аймактык бирдик: *7 облус; *40 район; *32 шаар (алардын ичинен 2 республикалык маанидеги шаар, 12 облустук маанидеги шаар, 18 райондук маанидеги шаар); *452 айыл аймагы<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kg/media/publicationarchive/5b9a991d-7133-4f31-85b5-84ba6c206e3e.pdf|title=Кыргыз Республикасынын статистикалык жылдыгы|website=|date=2016|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|editor=А. Осмоналиевдин редакциясында|pages=474 б}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202276|title=2008-жылдын 25-апрелиндеги № 65 "Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык түзүлүшү тууралу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы|publisher=Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги|accessdate=2018-01-21}}</ref>. {| border="1" class="toccolours" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |-style="background: #eaecf0" ! class="unsortable" | Желек ! class="unsortable" | Аталыш ! class="unsortable" | Административдик<br>борбору ! align="center"| Аянты<br>(км²) ! align="center"| Туруктуу калк* (1.01.2019 карата) !Туруктуу калк* (1.01.2020 карата)<ref name="ДЖ">{{cite web|url=http://www.stat.kg/media/publicationarchive/b87b13d4-7bc2-43bf-b4cc-6d1f12619db8.rar|title=Кыргыз Республикасынын демографиялык жылдыгы|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref> !Туруктуу калк* (1.01.2021 карата)<ref name = Калк/> |- | align="center" | [[Файл:Flag of Bishkek.svg|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Бишкек]] | align="center"| – | align="center"| 160<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kg/ru/gorod-bishkek |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Бишкек шаары |accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 1 027 200 | align="center"| 1 053 915 | align="center"| 1 074 075 |- | align="center" | [[Файл:Flag of Osh.svg|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Ош]] | align="center"| – | align="center"| 182<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/gorod-osh |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Ош шаары |accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 299 500 | align="center"| 312 530 | align="center"| 322 164 |- | align="center"| [[Файл:Flag of Chuy Province.svg|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Чүй облусу]] | align="center"| Бишкек<ref>{{Cite web |title=Кыргыз Республикасынын Президентинин расмий сайты. Административдик-аймактык бөлүшү |url=http://www.president.kg/ru/kyrgyzstan/administrativno_territorialnoe_delenie/ |accessdate=2016-01-23 |archivedate=2015-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208163055/http://www.president.kg/ru/kyrgyzstan/administrativno_territorialnoe_delenie/ }}</ref> | align="center"| 20 200<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/chujskaya-oblast |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Чүй облусу|accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 941 100 | align="center"| 959 884 | align="center"| 974 984 |- | align="center"|[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Ысык-Көл облусу]] | align="center"| [[Каракол]] | align="center"| 43 100<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/issyk-kulskaya-oblast |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Ысык-Көл облусу |accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 499 800 | align="center"| 496 050 | align="center"| 501 933 |- | align="center"| [[Файл:Flag of Talas Province Kyrgyzstan.svg|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Талас облусу]] | align="center"| [[Талас]] | align="center"| 11 400<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/talasskaya-oblast |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Талас облусу|accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 263 500 | align="center"| 267 360 | align="center"| 270 994 |- | align="center"|[[Файл:Naryn obl flag.svg|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Нарын облусу]] | align="center"| [[Нарын]] | align="center"| 45 200<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/narynskaya-oblast1 |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Нарын облусу|accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 287 000 | align="center"| 289 621 | align="center"| 292 140 |- | align="center"|[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Жалал-Абад облусу]] | align="center"| [[Манас]] | align="center"| 33 700<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/dzhalal-abadskaya-oblast |publisher=Кыргыз Репсубликасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Жалал-Абад облусу|accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 1 214 400 | align="center"| 1 238 750 | align="center"| 1 260 617 |- | align="center"|Желеги<br>жок<ref name="vb">{{cite web|accessdate=2015-12-26|title=Кыргызстандагы геральдика и символика. 3-март 2015|url=http://www.vb.kg/doc/305199_geraldika_i_simvolika_v_kyrgyzstane.html|publisher="[[Вечерний Бишкек]]" гезити}}</ref> | align="center"| [[Ош облусу]] | align="center"| [[Ош]] | align="center"| 29 200<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/oshskaya-oblast |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Ош облусу |accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 1 341 900 | align="center"| 1 368 054 | align="center"| 1 391 649 |- | align="center"| [[Файл:Batken obl flag.svg|center|frameless|upright=0.5]] | align="center"| [[Баткен облусу]] | align="center"| [[Баткен]] | align="center"| 17 000<ref>{{cite web |url = http://www.stat.kg/ru/batkenskaya-oblast |publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|deadlink=no |title=Баткен облусу |accessdate=2020-10-19}}</ref> | align="center"| 525 100 | align="center"| 537 365 | align="center"| 548 247 |- | colspan="7" |*Туруктуу калк ― каттоо учурунда убактылуу жок болгондорду кошкондо ушул аймакта туруктуу жашаган калк. |} === Куралдуу күчтөр === {{Негизги макала|Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү}} Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү – мамлекеттик эгемендигин, аймактык бүтүндүгүн, конституциялык түзүлүшүн, коомду жана жарандарды ишенимдүү коргоону камсыздоо жана эл аралык келишимдерге ылайык милдеттенмелерди аткаруу үчүн арналган мамлекеттик аскердик уюм. Кыргызстандын Куралдуу Күчтөрү анын аймагында жайгашкан мурдагы Советтер Союзунун Түркстан аскердик аймагына таандык аскер бөлүктөрүнүн 1992-жылдын 29-майында [[Юрисдикция|юрисдикциясына]] өтүшү менен негизделген<ref>https://www.calend.ru/holidays/0/0/1961/</ref>. Кыргызстандын конституциясына ылайык Кыргызстандын куралдуу күчтөрү өзүн-өзү коргоо жана жетиштүү коргоно алуу принциптерине ылайык куралат. Кыргызстанга жана биргелешип коргонуу милдеттенмелери менен байланышкан башка мамлекеттерге каршы жасалган [[баскынчылык]] учурларын кошпогондо, согуш жүргүзүү укугу таанылбайт. Куралдуу күчтөрдүн бөлүктөрүн Кыргызстандын аймагынан тышкары жактарга жиберүүнүн ар бир учуру боюнча уруксат Жогорку Кеңештин депутаттарынын жалпы санынын 2/3 кем эмес көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. Аскерди мамлекеттик ички саясий маселелерди чечүү үчүн пайдаланууга тыюу салынган<ref>{{cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/112213?cl=ky-kg|title=Кыргыз Республикасынын Конституциясы. 11-берене|publisher=Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги}}</ref>. [[Файл:Аскердик_машыгуу.jpg|thumb|Кыргыз жоокерлери "Борбор-2019" аскердик машыгуусунда.]] Куралдуу күчтөр төмөнкүлөрдөн турат: * аскердик башкаруу органдарынан; * жөө аскерлер бирикмелеринен, бөлүктөрдөн жана мекемелерден (уюмдардан); * Абадан кол салуудан коргоо күчтөрүнөн; * Улуттук гвардиядан; * Чек ара кызматынан<ref>{{cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202668?cl=ky-kg|title=2009-жылдын 24-июлдагы № 242 "Коргоо жана Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы. 6, 10-берене|publisher=Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги}}</ref>. == Калк == {{bar box |title=Туруктуу калктын улуттук курамасы (1.01.2021 карата)<ref name="Улуттук курам"/> |titlebar=#ddd |float=right |bars= {{bar percent|кыргыздар|yellowgreen|73.7}} {{bar percent|[[өзбектер]]|green|14.8}} {{bar percent|[[орустар]]|blue|5.1}} {{bar percent|[[дунгандар]]|pink|1.1}} {{bar percent|[[уйгурлар]]|purple|0.9}} {{bar percent|[[тажиктер]]|purple|0.8}} {{bar percent|башкалар|red|3.4}} }}{{Негизги макала|Кыргызстандын калкы}} [[Файл:Кыргызстандын калкы (1950-жылдан баштап).svg|left|thumb|300x300px|Кыргызстандын калкы (1950―2018)]] Кыргызстандын калкы 6,7 миллиондон ашат<ref name = Калк/>. Бул өлкөдө 1959-жылда (2 065 000), 1970-жылда (2 935 000), 1979-жылда (3 523 000), 1989-жылда (4 258 000), 1999-жылда (4 823 000), 2009-жылда (5 362 793) жашагандардан караганда бир кыйла көбүрөөк. 2015-жылдын 25-ноябрнда Кыргызстандын калкы 6 миллион адамга жетти. Туруктуу калктын көпчүлүгү республиканын түштүк аймактарында турат – Ош, Жалал-Абад, Баткен облустары жана Ош шаары ( 3,4 млн жашоочу же республиканын калкынан 53 %), алардын тургундары негизи Фергананын кыргыз бөлүгүндө турушат. Дагы калктын бир кыйла бөлүгү Чүй өрөөнүндө жашайт (Чүй облусу жана Бишкек шаары; 1,9 млн жашоочу же республикасынын калкынан 31 %). 2019-жылы турукту калктын 34 % шаарларда, 66 % айыл аймактарда жашаган. 2021-жылдын башына карата туруктуу калктын 34,6 % эмгекке жөндөмдүү жашка чейинкилер түзгөн, 57 % ― эмгекке жөндөмдүү жаштагылар, 8,2 % ― эмгекке жөндөмдүү жаштагылардан улуулар<ref>http://www.stat.kg/kg/statistics/download/dynamic/315/</ref>. Калктын орточо курагы аз-аздан өсүп жатат, 2020-жылдын башына карата 27,8 жаш түзгөн, эркектер үчүн ― 26,8 жаш, аялдар үчүн ― 28,7 жаш<ref name = ДЖ/>. Өлкөнүн калктын негизи – 4,89 млн ашуун адам бул кыргыздар, республикасынын бардык аймактарында жашашат. Саны боюнча экинчилер болгондор бул өзбектер – 0,98 млн ашуун адам, көпчүлүгү Өзбекстан менен чектешкен аймактарында жашашат. Үчүнчү орунду орустар ээлешет – 0,34 млн адам, негизи өлкөнүн түндүк аймактарында турушат. Башка улуттардын саны 100 миң кишиден ашпайт<ref name="Улуттук курам">{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/opendata/category/312/|title=Калктын улуттук курамы|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref>. === Тилдер === Кыргызстандын мамлекеттик тили ― кыргыз тили, расмий ― орус тили. [[Кыргызстандын Конституциясы|Кыргызстандын конституциясында]] кыргыз тилине карата "мамлекеттик тил", орус тилине карата "расмий тил" түшүнүктөрүн колдонушу Конституциялык палатасынын (2021-жылдан Конституциялык сот) чечиминде ачыкталган:{{Цитатанын башы}}Кыргызстандын калкынын этникалык көп түрдүүлүгүн жана тарыхый түзүлгөн жагдайларды эске алуу менен, Конституция расмий тил катары орус тилин алдын ала караган. «Мамлекеттик тил» жана «расмий тил» түшүнүктөрү Конституциянын маанисинен алып караганда, жакын милдеттерди аткарышат, бирок окшош болуп саналбайт. «Мамлекеттик тил» жана «расмий тил» түшүнүктөрүнүн терминологиялык кесилиштери, ушул эки тил тең мамлекеттик расмий баарлашуу, иш кагаздарын жүргүзүү, мыйзам чыгаруу жана сот өндүрүш тармактарында керектөөлөрдү камсыз кылгандыгы менен шартталган. Бирок, мамлекеттик жана расмий тилдер тарабынан аткарылып жаткан иш-милдеттердин көлөмү жана аларды колдонуу чөйрөлөрү айырмаланышы мүмкүн. Мыйзам чыгаруучу расмий тилдин макамын аныктоодо, анын коомдук турмушта, мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын иш чөйрөлөрүндө колдонулушу, маанилүү себептер боюнча мамлекеттик тилди колдонуу татаалдыкты туудурган учурларда жүзөгө ашырылат деп белгилейт.{{Цитатанын аягы|булак=2013-жылдын 28-ноябрындагы № 12-р Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын чечиминен үзүндү<ref>{{cite web|url= http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/9620/10?cl=ky-kg&mode=tekst|title =2013-жылдын 28-ноябрындагы № 12-р Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын чечими|publisher=Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги}}</ref>}}[[Файл:Орус тилдин макамы бар мамлекеттер жана аймактар.png|thumb|Кыргызстан ― орус тилге макам берген мамлекеттердин бири]] 2020-жылдын Пушкин атындагы орус тилдин институтунун постсоветтик өлкөлөрдөгү (СССРдин мурдагы 15 республикасы) орус тилдин туруктуулук индекси изилдөөсүндө Кыргызстан [[Беларусь|Беларустан]] кийин экинчи орунду ээлеген. Индекс үч көрсөткүчтүн натыйжасында түзүлгөн, алар өз кезегинде башка көрсөткөчтүрдү камтышат: * орус тили мамлекеттик-коомдук чөйрөсүндө (орус тилдин конституциядагы макамы, мамлекеттик сайттардын орус тилиндеги версиясы, мамлекеттик кызмат көрсөтүү порталы орус тилинде болушу); * орус тили билим берүү чөйрөсүндө (2018-жылында орус тилинде билим алган мектеп окуучулардын %, 2019-жылында орус тилинде окууга мүмкүнчүлүгү бар мектептердин %, 2018-жылында башталгыч жана орто кесиптик билим берүү жайларынын студенттердин %, 2019-жылында орус тилинде окууга мүмкүнчүлүгү бар орто кесиптик билим берүү жайлардын %, 2018-жылында жогорку окуу жайлардын студенттеринин %, 2019-жылында орус тилинде окууга мүмкүнчүлүгү бар жогорку окуу жайлардын %); * орус тили илимий катнаштарда (Scopus cайтындагы орус тилинде басылмалардын үлүшү (%), Web of Science сайтындагы орус тилинде басылмалардын үлүшү (%))<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.pushkin.institute/news/index1.pdf |accessdate=2021-05-27 |archivedate=2021-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210527131852/https://www.pushkin.institute/news/index1.pdf }}</ref>. СССРдин кулаганынан бери Кыргызстанда Борбордук Азиянын өлкөлөрүнө караганда орус тилдин пайдалануу чөйрөсү кеңейип жатканы белгиленет. Башка факторлорду эсептебегинде бул көрүнүшкө Кыргызстандын Орусияга экономика жагынан көз карандыгы себептүү<ref>https://cabar.asia/ru/polozhenie-russkogo-yazyka-v-stranah-tsentralnoj-azii#_ftn38</ref>. == Билим берүү== {{Негизги макала|Кыргызстандын билим берүүсү}}{{Section-stub}} === Жогорку окуу жайлар === * Кыргыз авиациялык институту * [[Махмуд Кашгари атындагы Чыгыш университети (Кыргыз-Кувейт университети)|Чыгыш университети]] * [["Ала-Тоо" Эл аралык университети|"Ала-Тоо" эл аралык университети]] *[[Борбордук Азиядагы Америка университети]] * [[Жалал-Абад эл аралык университети]] * Бишкек каржы-экономикалык академиясы * [[Бишкек гуманитардык университети]] * Кыргыз экономикалык университети * Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Кыргыз мамлекеттик юридикалык академиясы * [[Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы|Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясы]] *[[Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт академиясы (КМДТСА)|Кыргыз мамлекеттик дене-тарбия жана спорт академиясы]] * [[Кыргыз улуттук агрардык университети]] * [[Ысык-Көл мамлекеттик университети]] * [[Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети]] * [[Нарын мамлекеттик университети]] * [[Ош мамлекеттик университети]] * [[Ош технологиялык университети|Ош технологиялык универститети]] * Ош педагогикалык институту * Ош мамлекеттик социалдык университети * Ош Борбордук Азия университети * [[Кыргыз мамлекеттик юридикалык академиясы]] * [[Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университети]] * [[Кыргыз улуттук университети]] * [[Кыргыз-Россия славян университети Б. Ельцин атындагы (КРСУ)|Кыргыз-Россия славян университети]] * [[Кыргыз мамлекеттик техникалык университети]] * Борбордук Азиядагы эл аралык университети * [[Кыргызстан эл аралык университети]] * [[Кыргыз-Түрк "Манас" университети]] * [[Жалал-Абад мамлекеттик университети]] * Т.Садыков атындагы Көркөм сүрөт академиясы == Маданият == {{Негизги макала|Кыргызстандын маданияты}} {{Section-stub}} === Майрам күндөрү === {| class="wikitable" |+'''Майрам күндөрү'''<ref>{{cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/1505/310?cl=ky-kg|title=11-Глава. Эс алуу убактысы. 113-берене|author=|website=Кыргыз Республикасынын Эмгек кодекси|date=|publisher=}}</ref> !Датасы !Майрам |- |1-январь |[[Жаңы жыл]] |- |7-январь |Иса пайгамбардын туулган күнү |- |23-февраль |Ата-Журтту коргоочунун күнү |- |8-март |[[Аялдардын эл аралык майрамы|Аялдардын эл аралык күнү]] |- |21-март |[[Нооруз]] |- |7-апрель |[[Апрель революциясы|Элдик Апрель революциясы күнү]] |- |1-май |[[Биринчи май|Эмгек майрамы]] |- |5-май |Кыргыз Республикасынын Конституциясы күнү |- |9-май |[[Жеңиш күнү]] |- |31-август |Кыргыз Республикасынын көз карандысыздыгы күнү |- | rowspan="2" |[[Ай календары]] менен аныкталат |[[Орозо айт]] |- |[[Курман Айт|Курман айт]] |- |7 жана 8-ноябрь |Тарых жана ата-бабаларды эскерүү күндөрү |} == Транспорт == === Аба майдандар === Кеңештер мезгилинин аягында Кыргызстанда 50гө жакын абабекет жана учуу-конуу тилкелери бар болчу, алардын көпчүлүгү негизинен Кытайга жакын жайгашкан чек ара аймагындагы аскердик максаттар үчүн курулган{{Булагы жок}}. === Темир жол байланышы === Коңшу өлкөлөр менен темир жол байланышы: * [[Казакстан]] менен бар – Бишкек бутагы; * [[Өзбекстан]] менен бар – Ош бутагы; * [[Тажикстан]] менен жок; * [[Кытай]] менен жок. === Жолдор === Азия өнүктүрүү банкынын колдоосу менен жакында түндүктү жана түштүк-батышты байланыштырган [[Бишкек|Бишкектен]] [[Ош|Ошко]] маанилүү жол аяктап калды. Бул өлкөнүн эки негизги калктуу пункттарынын – түндүктөгү [[Чүй өрөөнү|Чүй өрөөнүнүн]] жана түштүктөгү [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүнүн]] ортосундагы байланышты кыйла жеңилдетет. Бул жолдун кесиндиси узундугу 3500 метр болгон [[Ашуу|ашуудан]] кийин түндүк-батышта [[Талас өрөөнү|Талас өрөөнүнө]] бөлүнүп чыгат{{Булагы жок}}. == Булактар == {{булактар}} == Тышкы шилтемелер == === Мамлекеттик сайттар === * [http://kenesh.kg/ Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129115900/http://kenesh.kg/ |date=2020-11-29 }} *[http://www.president.kg/kg/ Кыргыз Республикасынын Президентинин расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304083107/http://president.kg/kg/ |date=2020-03-04 }} * [https://www.gov.kg/ky Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121222125830/http://www.gov.kg/?page_id=263 |date=2012-12-22 }} * [http://sot.kg Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун расмий сайты] *[http://www.stat.kg/kg/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин расмий сайты] {{Түркий мамлекеттер}} {{Азия өлкөлөрү}} {{Түрк кеңеши}} {{Постсоветтик аймактын мамлекеттери}} [[Категория:Кыргызстан| ]] [[Категория:Евразия]] [[Категория:Азия өлкөлөрү]] [[Категория:Борбордук Азия]] [[Категория:Унитардык республикалар]] [[Категория:Кыргыздар]] [[Категория:Постсоветтик аймактын мамлекеттери]] ku0w67254gh6d7w1nevnjp021i7qsy0 0 4126 649190 644927 2026-07-04T21:16:23Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649190 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Путин Владимир Владимирович |сүрөтү = Vladimir Putin (2017-01-17) (cropped).jpg |кызматы = [[Орусия Федерациясынын президенти]] |желек = Standard of the President of the Russian Federation.svg |желек2 = |иш баштоо убагы = [[7-май]] [[2012|2012-жылдан]] тарта |иш аяктоо убагы = |андан мурунку инсан = [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Анатольевич Медведев]] |андан кийинки инсан = | катар = 1 |премьер = | кызматы_2 = | желек_2 = | иш баштоо убагы_2 = [[7-май]] [[2000|2000-жыл]] | иш аяктоо убагы_2 = [[7-май]] [[2008|2008-жыл]] | андан мурунку инсан_2 = [[Ельцин, Борис Николаевич|Борис Николаевич Ельцин]] | андан кийинки инсан_2 = [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Анатольевич Медведев]] | кызматы_3 = Орусия Федерациясынын өкмөт башчысы | желек_3 = Flag of Russia.svg | катар_3 = | иш баштоо убагы_3 = [[8-май]] [[2008|2008-жыл]] | иш аяктоо убагы_3 = [[7-май]] [[2012|2012-жыл]] | андан мурунку инсан_3 = Виктор Алексеевич Зубков | андан кийинки инсан_3 = [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Анатольевич Медведев]] | кызматы_4 = | желек_4 = | катар_4 = | иш баштоо убагы_4 = [[16-август]] [[1999|1999-жыл]] | иш аяктоо убагы_4 = [[7-май]] [[2000|2000-жыл]] | андан мурунку инсан_4 = Сергей Вадимович Степашин | андан кийинки инсан_4 = Михаил Михайлович Касьянов | кызматы_5 = Орусия Федерациясынын коопсуздук Кеңешинин катчысы | желек_5 = Emblem Security Council of Russia.svg | катар_5 = | иш баштоо убагы_5 = [[29-март]] | иш аяктоо убагы_5 = [[9-август]] [[1999|1999-жыл]] | андан мурунку инсан_5 = Николай Николаевич Бордюжа | андан кийинки инсан_5 = Сергей Борисович Иванов | кызматы_6 = Орусия менен Беларустун Союздук Мамлекетинин министрлер Кеңешинин төрагасы | желек_6 = Flag of Russia.svg | желек2_6 = Flag of Belarus.svg | катар_6 = | иш баштоо убагы_6 = [[27-май]] [[2008|2008-жыл]] | иш аяктоо убагы_6 = [[18-июль]] [[2012|2012-жыл]] | андан мурунку инсан_6 = Виктор Алексеевич Зубков | андан кийинки инсан_6 = [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Анатольевич Медведев]] | кызматы_7 = Орусия федералдык коопсуздук кызматынын мүдүрү | желек_7 = Emblem Security Council of Russia.svg | катар_7 = | иш баштоо убагы_7 = [[25-июль]] [[1998|1998-жыл]] | иш аяктоо убагы_7 = [[9-август]] [[1999|1999-жыл]] | андан мурунку инсан_7 = Николай Дмитриевич Ковалёв | андан кийинки инсан_7 = Николай Платонович Патрушев | кызматы_8 = [[«Единая Россия» партиясы|«Единая Россия» партиясынын төрагасы]] | желек_8 = Emblem Security Council of Russia.svg | катар_8 = | иш баштоо убагы_8 = [[7-май]] [[2008|2008-жыл]] | иш аяктоо убагы_8 = [[26-май]] [[2012|2012-жыл]] | андан мурунку инсан_8 = Борис Вячеславович Грызлов | андан кийинки инсан_8 = [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Анатольевич Медведев]] |жарандыгы = {{СССР желеги|20px}} [[ССРС]]→ {{Орусия желеги|20px}} [[Орусия]] |туулган жылы = [[7-октябрь]] [[1952|1952-жыл]] |туулган жери = [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]], [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|ССРС]] |каза болгон жылы = |каза болгон жери = |мүрзөсүнүн орду = |атасы = Владимир Спиридонович Путин |өтөгөн жылы = 1952 |апасы = Мария Ивановна Путина |жубайы = Людмила Александровна Путина (Шкребнева) (1983-2013) |балдары = Катерина, Мария |партиясы = [[КПСС]] <small>(1991-жылга чейин)</small><br />Наш дом — Россия <small>(1995)</small><br />председатель [[«Единая Россия» партиясы|«Единая Россия» партиясынвн]] төрагасы, бирок мүчөсү эмес <small>(2008—2012)</small> |билими = [[Санкт-Петербург мамлекеттик университети|А. А. Жданов атындагы Ленинград мамлекеттик университети]] |илимий даражасы = экономика илимдеринин кандидаты |кесиби = саясатчы |ишмердүүлүгү = [[Орусия Федерациясынын президенти]] |дини = [[православие]] |сыйлыктары = |кол тамгасы =Putin signature.svg |сайты = https://kremlin.ru/ }} '''Путин Владимир Владимирович''' ({{lang-ru|Путин Владимир Владимирович}}) — орусиялык мамлекеттик жана саясий ишмер, [[1952-жыл|1952-жылдын]] [[7-октябрь|7-октябрында]] [[Кеңештер Бирлиги|СССРдин]] [[Ленинград]] шаарында туулган<ref name=":4">[http://putin.kremlin.ru/bio/page-0 Владимир Путин. Биография]</ref>. Орусия Федерациясынын учурдагы президенти, Орусия Федерациясынын Мамлекеттик кеңешинин жана Коопсуздук кеңешинин төрагасы, 2012-жылдын 7-майынан тартып Орусия Федерациясынын Куралдуу күчтөрүнүн жогорку башкы колбашчысы. 2000-жылдын 7-майынан 2008-жылдын 7-майына чейин президенттин кызматын ээлеген, ошондой эле 1999–2000 жана 2008–2012-жылдары Орусия Федерациясынын өкмөтүнүн төрагасы болуп иштеген. Ар кандай маалымат булактарына ылайык, 1999-жылдан<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/vladimir-putin-says-hell-run-for-reelection-nobody-is-surprised/2017/12/06/4f44cb8a-da93-11e7-a241-0848315642d0_story.html The Washington Post. Vladimir Putin says he’ll run for reelection. Nobody is surprised.]</ref> же 2000-жылдан<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-15047823 BBC. Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine]</ref> бери Орусияны иш жүзүндө башкарып келет. Ленинград мамлекеттик университетинин (ЛМУ) юридикалык факультетин аяктаган. СССРдин Мамлекеттик коопсуздук комитетинин тышкы чалгындоо кызматынын офицери катары 16 жыл кызмат өтөгөн, анын ичинен 6 жылын [[Дрезден]] шаарында иштеген. Ленинградга кайтып келгенден кийин ЛМУнун ректорунун жардамчысы, андан соң Ленинград шаардык кеңешинин төрагасы Анатолий Собчактын кеңешчиси болуп иштеген. 1991-жылы Мамлекеттик коопсуздук комитетинен кеткенден кийин Санкт-Петербург шаарынын мэриясында иштеген. 1996-жылы Собчак губернатордук шайлоодо жеңилгенден кийин Москвага көчүп барып, Орусия Федерациясы Президентинин иш башкармалыгында жетекчинин орун басары болуп дайындалган. 1997-жылы экономика илимдеринин кандидаты илимий даражасын алган. Орусиянын Федералдык коопсуздук кызматынын жетекчиси жана Коопсуздук кеңешинин катчысы кызматтарында иштеген, 1999-жылдын августунда өкмөт башчысынын кызматына дайындалган. 1999-жылдын 31-декабрында Борис Ельцин отставкага кетип, Путинди өз мураскери деп атаган соң, ал президенттин милдетин аткаруучу болуп дайындалган. 2000-жылдын март айында биринчи жолу президент болуп шайланып, 2004-жылы жаңы мөөнөткө президент болуп кайрадан шайланган. 2012-жылы Путин Владимир Владимирович дагы бир жолу кийинки мөөнөткө президент болуп шайланган. 2012-жылы өткөн шайлоонун алдында президенттик кызматтын мөөнөтү 4 жылдан 6 жылга чейин узартылган. 2018-жылы дагы бир мөөнөткө кайрадан президент болуп шайланган. Орусия Федерациясынын Конституциясына өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин, 2024-жылы дагы бир жолу кезектеги шайлоодон жеңип чыгып, кайрадан президент болуп шайланган. Владимир Путиндин биринчи президенттик мөөнөтү учурунда, реформалар жана мунай менен газга болгон баанын беш эсе жогорулашынын негизинде, Орусиянын экономикасы жылына орточо 7%га өскөн<ref>[[iarchive:fragileempirehow0000juda|Judah Ben - Fragile Empire: How Russia Fell in and Out of Love With Vladimir Putin]]</ref><ref>[https://dl.libcats.org/genesis/112000/f9fa3bc4b88c3d2b0356a52c9a3c2047/_as/&#x5B;Richard_Sakwa&#x5D;_Putin_Russia's_choice(libcats.org).pdf Richard Sakwa. Putin: Russia's Choice]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2020/02/18/business/russia-economic-growth.html The New York Times. Pessimistic Outlook in Russia Slows Investment, and the Economy]</ref> жана Орусия Экинчи Чечен согушунда жеңишке жеткен. Дмитрий Медведев президент болуп турганда, Путин премьер-министр катары Грузия менен болгон согушту жана армия менен полиция реформаларын жетектеген. 2014-жылы Путиндин башкаруусунда Орусия Украинага каршы согуш баштап, Украинага таандык Крымды басып алып жана аннексиялаган<ref>[https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/rossiia-10-let-nazad-provela-referendum-v-krymu-i-anneksirovala-poluostrov Новая-Европа. Россия 10 лет назад провела «референдум» в Крыму и аннексировала полуостров]</ref><ref>[https://rus.azathabar.com/a/let-anneksii-kryma-istoriya-zahvata-i-soprotivleniya/33329926.html Азаттык. 11 лет аннексии Крыма: история захвата и сопротивления]</ref>, андан кийин Орусия жарандары жана аскерлери Донбасстагы согушка катышкан<ref>[https://inosmi.ru/20151218/234842613.html?ysclid=md3891o7y5264905150 ИноСМИ. Путин признал отправку россиян на войну в Донбассе, пожелал мира]</ref><ref>[https://meduza.io/news/2015/12/17/putin-rasskazal-ob-uchastii-rossiyan-v-voyne-na-ukraine Meduza. Путин рассказал об участии россиян в войне на Украине]</ref>. 2015-жылы Орусия Сириядагы аскердик куралдуу операцияны баштаган<ref>[https://www.interfax.ru/russia/531561 Интерфакс. Госдума ратифицировала соглашение о размещении в Сирии авиагруппировки РФ]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160119220048/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201601140019?index=0&rangeSize=1 Соглашение между Российской Федерацией и Сирийской Арабской Республикой о размещении авиационной группы Вооружённых Сил Российской Федерации на территории Сирийской Арабской Республики от 26 августа 2015 года]</ref>. 2022-жылдын 24-февралында Путин согуштун жүрүшүн күчөтүп, Орусиянын Украинага карай толук масштабдуу [[Орусиянын Украинага басып кирүүсү (2022)|басып кирүүсүн]] баштаган. Путиндин бул аракеттери эл аралык деңгээлде кескин айыптоолорго дуушар болгон. Бир катар мамлекеттер Орусияга жана жеке Путинге карата ар тараптуу санкцияларды киргизишкен. 2022-жылдын күзүндө Орусия мобилизацияны баштаган жана басып алынган Украина аймактарын аннексия кылган. 2023-жылдын 17-мартында Гаагадагы эл аралык кылмыш иштери боюнча соту Владимир Путинге Украинага кол салуу учурунда украин балдарын мыйзамсыз депортация кылган деген шек менен камакка алуу ордерин чыгарган<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-64990654?ysclid=md47rpuf5c307708060 BBC. Международный суд в Гааге выдал ордер на арест Владимира Путина]</ref>. Путиндин башкаруусу борбордук жана президенттик бийликтин күчтөнүшү менен мүнөздөлөт. Анын жетекчилиги алдында Орусия демократиядан авторитаризмге жана диктатурага өттү. Эксперттер жана адам укуктарын коргоо уюмдары учурдагы орусиялык режимди коррупция, маалымат каражаттарынын үстүнөн мамлекеттик көзөмөлдүн күчөшү жана басма сөз эркиндигинин чектелиши, адам укуктарынын бузулушу, саясий каршылаштарды куугунтуктоо, камакка алуу жана өлтүрүү, ошондой эле эркин жана адилет шайлоолордун жоктугу үчүн сындап келишет<ref>Graeme Gill. [https://www.cambridge.org/us/universitypress/subjects/politics-international-relations/russian-and-east-european-government-politics-and-policy/building-authoritarian-polity-russia-post-soviet-times Building an Authoritarian Polity. Russia in Post-Soviet Times]. University of Sydney. ISBN: 9781107562424</ref><ref>[https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691212463/weak-strongman Timothy Frye. Weak Strongman: The Limits of Power in Putin's Russia] </ref><ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100355760 Oxford Reference. Vladimir Putin]</ref>. == Балалык жана жаштык чагы == 1952-жылдын 7-октябрында Ленинград шаарындагы Маяковский көчөсүндөгү В.Ф. Снегирёв атындагы төрөт үйүндө төрөлгөн. Спасо-Преображенский чиркөөсүндө чокунтулган. Калк каттоодогу маалыттарга ылайык, улуту — [[Орустар|орус]]. Атасы — Владимир Спиридонович Путин 1911-жылдын 23-февралында Тверь губерниясынын Тверь уездинин Поминово айылында төрөлгөн<ref name=":0">[https://www.mk.ru/editions/daily/article/2002/12/07/129873-v-kornyah-u-prezidenta.html?ysclid=md4dgt2zyg211960863 Московский Комсомолец. В КОРНЯХ У ПРЕЗИДЕНТА]</ref>, 1999-жылдын 2-августунда каза болгон. 1933–1934-жылдары суу астында жүрүүчү кайыктар флотунда кызмат өтөгөн<ref>Геворкян Н. П., Тимакова Н. А., Колесников А. И. [https://web.archive.org/web/20090822082548/http://kremlin.ru/articles/bookintro1.shtml От первого лица. Разговоры с Владимиром Путиным]</ref>. Ленинград облусунун Петергоф райондук аскер комиссариаты тарабынан аскерге чакырылган жана Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1941-жылдын июнунан тартып Кызыл Армиянын 86-аткычтар дивизиясынын 330-полкунун котрдагы жоокери болгон. «Невский пятачокту» коргоо салгылашуусунда, 1941-жылдын 17-ноябрында сол бутунун тизе жана таман бөлүктөрүнөн катуу жарадар болгон<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie26749885/ Память народа. Документ о награде Путин Владимир Спиридонович, Медаль «За боевые заслуги»]</ref>. «Аскердик эмгеги үчүн», «Ленинградды коргогону үчүн», «Германияны жеңгендиги үчүн» медалдары менен сыйланган. 1941-жылдан бери СССРдин коммунистик партиясынын мүчөсү болгон. Согуштан кийин Ленинграддагы И.Е. Егоров атындагы вагон куруу заводунда иштеген (бул ишкана 1990–2013-жылдары «Вагонмаш» ЖАК деп аталган). 1985-жылы I даражадагы «Ата Мекендик согуш» ордени менен сыйланган. Энеси — Путина Мария Ивановна (туулгандагы фамилиясы Шеломова) Тверь уездинин Заречье айылында 1911-жылдын 17-октябрында туулган, 1998-жылдын 6-июлунда каза болгон. Ушул эле айылдан Путин Владимир Спиридонович менен таанышкан<ref name=":0" />. Заводдо иштеген жана [[Ленинград блокадасы|Ленинград]] [[Ленинград блокадасы|блокадасын]] башынан өткөргөн. Балтика флотунун штабы тарабынан «Ленинградды коргогону үчүн» медалы менен сыйланган<ref>{{Cite web |title=Национальная Энциклопедическая Служба. Путина Мария Ивановна |url=https://politike.ru/termin/putina-marija-ivanovna.html |accessdate=2025-07-15 |archivedate=2022-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120032750/https://politike.ru/termin/putina-marija-ivanovna.html }}</ref>. <gallery> Vladimir Spiridonovich Putin.jpg|Атасы — Путин Владимир Спиридонович Maria Ivanovna Shelomova.jpg|Энеси — Путина Мария Ивановна (туулгандагы фамилиясы Шеломова) Vladimir Putin with his mother.jpg|Владимир Путин энеси менен. 1958-жылдын июль айы </gallery> Владимир үй-бүлөдөгү үчүнчү бала болгон. Анын эки агасы — Альберт (Улуу Ата Мекендик согушка чейин каза болуп калган) жана Виктор (1940–1942)<ref>Медведев Р. А. [[iarchive:vladimirputin0000medv|Владимир Путин]]. — <abbr>М.</abbr>: Молодая гвардия, 2007. — 685 с. — (Жизнь замечательных людей). — <nowiki>ISBN 978-5-235-03059-6</nowiki>.</ref>. 1960–1965-жылдары №193 сегиз жылдык мектепте окуган. Андан соң Технология институтунун алдында химия багытында атайын орто билим берген №281 мектепке таштырып, аны 1970-жылы аяктаган. Мектепти бүтүргөндөн кийин, 17 жаштагы Владимир СССРдин Мамлекеттик коопсуздук комитетинин Ленинград шаары жана Ленинград облусу боюнча башкармалыгына барып, кызматка кирүү ниетин билдирген. Бирок коопсуздук комитети ага гуманитардык багыттагы жогорку билим алып келүүнү сунуштаган. 1964-жылдан тартып «Труд» ыктыярдуу спорт коомунун «Турбостроитель» спорт клубунда дзюдо менен машыккан. Анын машыктыруучулары Анатолий Рахлин жана Леонид Усвяцов болушкан<ref>[https://www.chitalnya.ru/work/1165843/ Профессор Д. Момот о В.В. Путине и их тренере Усвяцове Л.И]</ref>. Ленинграддык башка спортчулар менен чогуу «Ленфильм» студиясынын фильмдеринде каскадёр катары катышкан. Анын катышуусу менен тартылган тасмалардын арасында «Ижорский батальон» аттуу аскердик драма жана «Блокада» эпопеясы<ref>[https://www.gazeta.ru/culture/2017/12/14/a_11460620.shtml?updated Газета.ru. Путин в кино: почему не сложилась карьера актера]</ref>. 1970–1975-жылдары Ленинград мамлекеттик университетинин юридикалык факультетинин эл аралык бөлүмүндө окуган. Университетте окуп жүргөн мезгилинде СССРдин Коммуничтик партисына мүчө болуп кирген. Студент учурунда биринчи жолу ошол кездеги ЛГУнун доценти Анатолий Собчак менен таанышкан. Дипломдук ишинин темасы — «Эң жайлуу улуттун принциби». Илимий жетекчиси — эл аралык укук кафедрасынын профессору Галенская Людмила Никифоровна болгон. == Мамлекеттик коопсуздук комитетинде кызмат өтөшү жана мамлекеттик кызматтагы эмгек жолу == === СССРдин Мамлекеттик коопсуздук комитетиндеги кызматы (1975—1991) === 1975-жылы Ленинград мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин аяктагандан кийин, мамлекеттик бөлүштүрүү аркылуу Мамлекеттик коопсуздук комитетине жумушка жиберилген<ref name=":1">[https://tass.ru/info/6967925 ТАСС. Биография Владимира Путина]</ref>. Ошол эле жылы Охтадагы («401-мектеп») оперкурамды даярдоо курсунан өтүп, СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин аймактык органдарынын тутумунда юстициянын улук лейтенанты даражасында, жаш офицер катары аттестациядан өткөн<ref name=":2">[https://rg.ru/2008/11/18/putin-biografiya.html Российская газета. Биография Владимира Путина]</ref>. 1976-жылы Путин Петропавловск чебиндеги Царёв бастионуна Олег Волков жана Юлий Рыбаков жазып кеткен «Силер эркиндикти таепселеп жатасыңар, бирок адамдын жан дүйнөсүн кишендөө мүмкүн эмес» ({{lang-ru|«Вы распинаете свободу, но душа человека не знает оков!»}}) деген жазуу боюнча козголгон кылмыш ишин териштирүүгө катышкан<ref>[https://meduza.io/feature/2022/11/28/v-1976-godu-na-petropavlovskoy-kreposti-ostavili-42-metrovuyu-nadpis-vy-raspinaete-svobodu-no-dusha-cheloveka-ne-znaet-okov Meduza. В 1976 году на Петропавловской крепости оставили 42-метровую надпись «Вы распинаете свободу, но душа человека не знает оков!» В расследовании дела участвовал лейтенант КГБ Путин]</ref>. 1977-жылдан кийин Ленинград жана Ленинград облусу боюнча СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин башкармалыгынын тергөө бөлүмүндө каршы чалгындоо багыты боюнча иштеген. Коопсуздук комитетинин оперкурамы үчүн кайра даярдоо курстарын Ленинградда (1976) жана Москвадагы Ф. Э. Дзержинский атындагы СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин Жогорку мектебинде (1979) бүтүргөн<ref name=":1" />. 1985–1990-жылдары Путин ГДРде (Германия Демократиялык Республикасы) Мамлекеттик коопсуздук комитетинин тышкы чалгындоо кызматында иштеген<ref name=":2" />. Анын жетекчиси — СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин ГДРдеги мамлекеттик коопсуздук министрлигиндеги өкүлү, советтик чалгындоо тобунун башчысы, полковник Лазарь Матвеев болгон. Путин менен бирге Дрезденде иштеген кесиптештеринин арасында Сергей Чемезов жана Николай Токаревдер да болушкан<ref>[https://www.vedomosti.ru/library/articles/2013/02/11/revizor_iz_razvedochnoj_partii Ведомости. Николай Токарев: путь от КГБ до «Транснефти»]</ref>. Майор Путин ГДРдин мамлекеттик коопсуздук министрлигин Дрезден округдук башкармалыгынын башчысы генерал-майор Хорст Бём менен үзгүлтүксүз кызматтык байланышта болгон. 1987-жылдын 7-октябрында Бём Путиндин 35 жаш курагы менен куттуктап открытка жөнөткөн<ref>[https://www.welt.de/geschichte/article145001406/Stasi-Bruederliche-Kampfesgruesse-an-Wladimir-Putin.html Welt. Die Stasi sandte Putin „brüderliche Kampfesgrüße“]</ref>. Германиядагы иш сапары маалында кызмат өтөө мөөнөтүнө байланыштуу Путин полковник наамын алып, бөлүм башчысынын улук жардамчысы кызматына дайындалган. 1990-жылдын январында ГДРдеги иш сапары аяктап, Ленинградга кайтып келген. 1989-жылы ГДРдин Улуттук элдик армиясынын «Эмгеги үчүн» коло медалы менен сыйланган. 1991-жылдын 20-августунда Ленинграддын мэри Собчак Өзгөчө абал боюнча мамлекеттик комитетинин көрсөтмөлөрүн аткаруудан баш тарткан учурда, ошол мезгилде Собчак менен бир жылдан ашуун иштешип калган Путин Мамлекеттик коопсуздук комитетинен өз каалоосу менен кетүү тууралуу рапорт жазган, кызматтан кетүү боюча рапорту кабыл алынган<ref>[https://www.rbc.ru/politics/22/05/2018/5afd61619a79475ef7d65892?from=main Росбизнесконсалтинг. Путин и Золотов рассказали о своем участии в событиях августа 1991 года]</ref>. === Санкт-Петербургдагы ишмердүүлүгү (1990-1996) === 1990-жылдын жаз айларынан тартып Путиндин негизги расмий жумуш орду Ленинград мамлекеттик университети болуп калган. Ал жерде эл аралык маселелер боюнча ректор Станислав Меркурьевдин жардамчысы болгон. Кийинчерээк Меркурьев Путинди жоопкерчиликтүү кызматкер катары Собчакка сунуштаган<ref name=":2" />. 1990-жылдын май айында, Собчак Ленинград шаардык эл депутаттары кеңешинин төрагалыгына шайлангандан кийин, Путин анын кеңешчиси болгон. 1991-жылдын 28-июнунда Собчак мэр болуп шайлангандан кийин, Путин мэриянын Тышкы байланыштар комитетинин төрагасынын милдетин аткаруучу болуп дайындалган, ал эми 15-июлдан тартып бул комитеттин төрагасы болгон<ref name=":2" />. Тышкы байланыштар комитетинен тышкары, Путин мэриянын оперативдик маселелер боюнча комиссиясын да жетектеген<ref name=":2" />. 1992-жылы Ленсоветтин депутаты Марина Салье жана Юрий Гладков жетектеген депутаттык жумушчу топ (ошол кезде «Салье комиссиясы» деп аталган) Путинге карата Санкт-Петербургга азык-түлүк жеткирүү программасынын алкагында сырьё менен алмашуудагы мыйзам бузуулар боюнча айыптоолорду койгон<ref>[https://web.archive.org/web/20210126054119/https://www.newsru.com/russia/11mar2010/ivanize.html Журналист, расследовавший «доклад Салье»: документальные доказательства махинаций Путина существуют]</ref><ref>[https://www.svoboda.org/a/1978453.html Радио Свобода. Как Собчак и Путин ходили на ковер]</ref><ref>[https://www.svoboda.org/a/1972366.html Радио Свобода. Почему Марина Салье молчала о Путине 10 лет?]</ref>. Кийинчерээк, президенттик милдеттерди аткарып жаткан кезде, Путин азык-түлүк толук көлөмдө жеткирилбегенин мойнуна алган, бирок «кылмыш ишин козгоого негиз жок болчу» деп билдирген. Анын айтымында, Салье комиссиясы чыныгы иликтөө жүргүзгөн эмес<ref name=":3">[https://lib.ru/MEMUARY/PUTIN/razgowor.txt Н.Геворкян, Н.Тимакова, А.Колесников. От первого лица. Разговоры с Владимиром Путиным]</ref>. Путиндин пикиринде, бул чыр-чатактын жардамы менен Ленсоветтин айрым депутаттары Собчакка басым көрсөтүп, аны кызматтан кетирүүгө аракет кылышкан<ref name=":3" />. 1993-жылдан тартып, Собчак чет өлкөгө чыкканда, өзүнүн ордуна Путинди убактылуу калтырып турган<ref name=":2" />. 1994-жылдын мартында Путин Санкт-Петербург өкмөтүнүн төрагасынын биринчи орун басары болуп дайындалган жана тышкы байланыштар комитетинин төрагасы кызматын дагы сактап калган<ref name=":2" />. Бул кызматта Путин мэриянын күч түзүмдөрү жана укук коргоо органдары (ИИБ, Коргоо министрлиги, ФКК, прокуратура, соттор, бажы комитети), ошондой эле саясий жана коомдук уюмдар менен өз ара аракеттерин координациялаган. Анын карамагында каттоо палатасы, ошондой эле мэриянын адилет, коомчулук менен байланыш, администрациялык органдар жана мейманканалар башкармалыктары болгон. 1995-жылы Путин «Наш дом — Россия» партиясынын аймактык бөлүмүн жетектеген. 1992–1996-жылдары Путин «реформалык көз караштагы саясий активисттердин» бири катары АКШнын Эл аралык демократиялык улуттук институтунун ({{lang-en|National Democratic Institute for International Affairs, NDI}}) программасынын алкагында тренингден өткөн<ref>[http://usinfo.hvf.ru/rossija87.htm#%D0%93%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF%20%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%9F%D0%9E%D0%9C%D0%9E%D0%A9%D0%98%20%D0%9C%D0%9E%D0%A1%D0%9A%D0%92%D0%95 Домрин Александр. Грустная история американской помощи Москве]</ref>. 1996-жылдын жай айларында Собчак шайлоодо жеңилип, мэрлик кызматтан кеткенден кийин, Путиндин мэриядагы ишмердүүлүгү да аяктаган. Кийинчерээк Путин менен Санкт-Петербург мэриясында чогуу иштеген көптөгөн адамдар (И. И. Сечин, Д. А. Медведев, В. А. Зубков, А. Л. Кудрин, А. Б. Миллер, Г. О. Греф, Д. Н. Козак, В. П. Иванов, С. Е. Нарышкин, В. Л. Мутко ж.б.) 2000-жылдары Орусия өкмөтүндө, президенттик администрацияда жана мамлекеттик компаниялардын жетекчилигиндеги жогорку кызматтарга Путин тарабынан дайындалган<ref>[https://inosmi.ru/20180310/241661929.html Le Monde. Путин и «питерские»]</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/290986 Коммерсантъ Власть. Тридцать три путинских богатыря]</ref>. === Москвадагы ишмердүүлүгү (1999-1999) === 1996-жылдын августунда Собчак шайлоодо утулгандан кийин, Путиндин өзүнүн эскерүүлөрүнө таянсак, ал 1991-жылдын августундагы окуялар кезинде эле такси айдап күн көрүүнү ойлогон. Петербургдун мурдагы вице-мэри контр-адмирал Вячеслав Щербаковдун айтымында, Путинди Владимир Яковлевдин жаңы администрациясына ишке чакырышкан, бирок Игорь Сечиндин билдирүүсүнө ылайык, Путин бул сунушту «саткынчылык» деп атап, баш тарткан<ref>[https://theins.ru/antifake/95266 The Insider. 5 фейков из второй части фильма Андрея Кондрашова «Путин»]</ref><ref>[https://www.svoboda.org/a/24213072.html Радио Свобода. Как Владимир Путин стал тем, кем он стал после поражения Анатолия Собчака на губернаторских выборах 15 лет назад]</ref>. Көп өтпөй Путин Москвага чакырылып, президенттин иш башкармалыгынын жетекчиси Павел Бородиндин орун басары кызматын аркалай баштаган. Ал бул кызматта юридикалык башкармалыкты жана Орусиянын чет элдик мүлкүн башкаруу ишин көзөмөлдөгөн<ref name=":4" />. Жазуучу Рой Медведевдин пикири боюнча, Бородин Путиндин эл аралык байланыштардагы тажрыйбасын эске алып, аны кызматка тарткан<ref>[https://web.archive.org/web/20110505005415/http://www.businesspress.ru/newspaper/article_mId_33_aId_48408.html Унгвицкий В.Н. ПОЛИТИЧЕСКАЯ МЕМУАРИСТИКА 90-Х ГОДОВ ХХ ВЕКА]</ref>. 1997-жылдын 26-мартында Путин Орусия Федерациясы президентинин администрациясынын жетекчисинин орун басары — Орусия Федерациясы президентинин Башкы контролдоо башкармалыгынын башчысы болуп дайындалган, бул кызматта ал Алексей Кудриндин ордуна келген<ref name=":4" />. Бул кызматка аны ошол учурда администрацияны жетектеген Валентин Юмашев чакырган. Юмашевдин айтымында, Путинди администрацияга алууну ага Анатолий Чубайс «Петербургда иштешкен күчтүү кандидат» деп сунуш кылган<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4170177 Коммерсантъ. Юмашев рассказал, как Путин получил работу в Кремле]</ref>. Путиндин айтымында, Башкы контролдоо башкармалыгы тарабынан коргонуу заказдарын аткаруу боюнча жүргүзүлгөн текшерүүнүн жыйынтыктары 1997-жылдын май айында Орусиянын коргоо министри Игорь Родионовдун кызматтан кетишине себеп болгон<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/178291 Коммерсантъ. ГКУ объявляет войну коррупции. Контрольное управление президента начинает чистки]</ref>. ==== '''Диссертацияны коргоо (1997)''' ==== 1997-жылы Путин экономика илимдердин кандидаты даражасын алуу үчүн «Базар мамилелеринин калыптаныш шарттарында аймактын минералдык-сырьё базасын калыбына келтирүүнүн стратегиялык пландаштырылышы (Санкт-Петербург жана Ленинград облусу мисалында)» деген темада диссертациясын коргогон<ref>[https://web.archive.org/web/20150924130158/http://www.gazeta.ru/images/diser.gif Титульник диссертации Путина]</ref><ref>{{Cite web |title=Каталог записей - Search RSL |url=https://search.rsl.ru/?f=1003&t=3&v0=%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD,+%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80+%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=c3&s=2&ce=4#colf=04.07.2025 |accessdate=2025-08-04 |archivedate=2022-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220226162115/https://search.rsl.ru/?f=1003&t=3&v0=%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD,+%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80+%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=c3&s=2&ce=4#colf=04.07.2025 }}</ref>. Диссертация Санкт-Петербург мамлекеттик тоо-кен институтунда корголгон<ref>[https://web.archive.org/web/20090426075446/http://www.gazeta.ru/2006/03/28/oa_193799.shtml Вартанов М. Путина не смогли завалить «чёрные рецензенты»]</ref>. Анын илимий жетекчиси — минералдык ресурстар экономикасы боюнча адис, экономика илимдеринин доктору, профессор Владимир Федосеев болгон. 2005-жылы Вашингтондогу Брукингс институтунун кызматкерлери Клиффорд Гэдди жана Игорь Данченко Путинди 1978-жылы жарык көргөн Уильям Кинг жана Дэвид Клиланддын «Стратегиялык пландаштыруу жана саясат» аттуу макаласынан үзүндүлөрдү көчүрүп алуу же жеңил өзгөртүп берүү менен плагиатка барган деп айыпташкан<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/662935 Коммерсантъ. Президент в кандидаты]</ref><ref>[https://gtmarket.ru/library/articles/52 Клиффорд Гэдди: Поиск плагиата: Кандидатская диссертация президента России Владимира Путина.] </ref>. 2018-жылы Санкт-Петербург мамлекеттик тоо-кен университетинин ректору Владимир Литвиненконун кызы Ольга Литвиненко Путиндин диссертациясын атасы жазып бергенин билдирген<ref>[https://www.svoboda.org/a/29082730.html Радио Свобода. "Пусть сам Путин скажет, что это не плагиат": Литвиненко отвечает Пескову]</ref><ref>[https://www.svoboda.org/a/29076908.html Радио Свобода. Ксерокс на даче: тайна фальшивой диссертации Владимира Путина]</ref>. == Жеке жашоосу == === Үй-бүлөсү === [[Файл:Vladimir Putin wedding-2.jpg|thumb|250px|Владимир Путин менен Людмила Шкребневанын үйлөнүү тоюндагы сүрөт. 1983-жыл]] 1983-жылдын 28-июлунда Путин 25 жаштагы Шкребнева Людмила Александровнага үйлөнгөн<ref name=":4" />. 2013-жылдын 6-июнунда «Россия-24» телеканалына берген маегинде Владимир менен Людмила Путиндер өз ара макулдашуу менен ажырашарын билдиришкен<ref>[https://ria.ru/20130606/941943472.html РИА. Владимир Путин и Людмила Путина объявили, что их брак завершен]</ref>. Путиндин айтымында, алардын чиркөөдө никеси болгон эмес, ошондуктан диний жагынан ажырашуу маселеси коюлбай турганын белгилеген. Президенттин басма сөз катчысы Дмитрий Песковдун маалыматына ылайык, 2014-жылдын март айына карата ажырашуу расмий түрдө катталган<ref>[https://www.gazeta.ru/politics/news/2014/04/01/n_6054213.shtml Песков официально подтвердил развод Путина]</ref>. Кийин Людмила Путина Артур Очеретныйга турмушка чыккан<ref>[https://rb.ru/article/lyudmila-putina-vyshla-zamuj/?ysclid=mfawun3fw163390816 Людмила Путина вышла замуж]</ref>. ==== Балдары жана неберелери ==== ==== Туугандары ==== Путинге туугандык байланыштары бар деген адамдар тууралуу маалыматтар кээ бир басма сөз кызматтарында жарыяланган: * Чоң атасы — Путин Спиридон Иванович (1879—1965). * Тууганы — Путин Игорь Александрович (1953-жылдын 30-мартында Ленинградда туулган), кесиби боюнча инженер жана юрист, 24 жыл Куралдуу күчтөрдө кызмат өтөгөн, андан кийин мамлекеттик кызматта эмгектенген, 2013-жылы «Мастер-банк» компаниясынын вице-президенти жана башкармалыктын мүчөсү болгон<ref>[https://www.gazeta.ru/business/2013/11/20/5761425.shtml Газера.ру. У Мастер-банка поехала крыша]</ref><ref>[https://ria.ru/20100923/278500892.html РИА. Игорь Александрович Путин. Биографическая справка]</ref>. * Тууганы — Путин Евгений Михайлович (1933-жылдын 25-февралы — 2024-жылдын март, Суздаль), кесиби боюнча уролог<ref>[https://www.mkivanovo.ru/social/2024/03/12/v-suzdale-skonchalsya-evgeniy-putin-kogdato-rabotavshiy-vrachom-v-ivanove.html Московский комсомолец. В Суздале скончался Евгений Путин, когда-то работавший врачом в Иванове]</ref><ref>[https://www.ivanovonews.ru/news/1344696/ IvanovoNews. Умер Евгений Путин]</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2024/03/12/umer-dvoyurodnyy-brat-putina/ Лента. Умер двоюродный брат Путина]</ref>. * Тууганы — Путин Роман Игоревич (1977-жылы туулган), «МРТ Групп Компани» ЖЧКнын директорлор кеңешинин төрагасы, «МРТ-АВИА» компаниясынын ээси<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/1690778 Коммерчантъ. Силовики нагуляют автожир]</ref>. 2020-жылдын июль айынан ноябрга чейин «Народ против коррупции» партиясынын төрагасы, декабрда «Россия без коррупции» партиясын негиздеп, анын лидери болгон. 2021-жылы Санкт-Петербургдагы 214-шайлоо округунда парламенттик шайлоого талапкер катары көрсөтүлгөн, бирок белгисиз бир кадыр-барктуу адамдын кеңеши менен талапкерлигин алып салган<ref>[https://www.rbc.ru/politics/10/08/2021/61127e0d9a794720425142a9 РБК. Племянник Путина снялся с выборов после встречи с «уважаемым человеком»]</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/13/07/2021/60ede4309a794778f159bfe0 РБК. Племянник Путина решил пойти на выборы в Госдуму]</ref>. 2013-жылга чейин Сейшел аралдарында катталган Infinite Capital Corp оффшорунун ээси болгон<ref>[https://www.svoboda.org/a/31490787.html Радио Свобода. Опубликовано расследование об активах ближайшего окружения Путина]</ref>. * Тууганы — Михаил Шеломов. 2000-жылдан 2017-жылга чейин Петербургдагы «Совкомфлот» компаниясынын башкы адиси болгон. Туунду компаниялар аркылуу «Россия» банкынын 8,4%, «Согаз» компаниясынын 12,47% акцияларына ээ, «СОГАЗ-недвижимость» компаниясынын 100% ээси (2009-жылдан бери), «Игора драйв» компаниясынын 50% ээси. 2017-жылдын сентябрында жарыяланган OCCRP «Путин жана ортомчулар» иликтөөсүнө ылайык<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-41658941 BBC. Друзья Путина с 24 млрд долларов: главное в расследовании OCCRP]</ref>, Михаил Шеломов президенттин 21 кишиден турган жакын чөйрөсүнө кирет жана акыркы жылдары 573 млн долларлык активдерди сатып алган, ал эми 2016-жылы таза кирешеси 2,04 млрд рублга жеткен (күнүнө 5,5 млн рублден ашык)<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-41843615 BBC. У родственника Путина нашли миллионы. Что о нем известно?]</ref><ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2017/06/19/72837-oberegi-u-kogo-ischut-zaschity-rotenbergi-i-kovalchuki Новая газета. Обереги. У кого ищут защиты Ротенберги и Ковальчуки?]</ref>. * Тууганы — Анна Евгеньевна Цивилёва («Агентство» журналынын иликтөөсү боюнча). Кемерово облусунун губернатору Сергей Цивилёвдун жубайы. 2012-жылдын мартынан Геннадий Тимченкодон символикалык баада «Колмар» көмүр компаниясын сатып алган<ref>[https://meduza.io/feature/2018/04/01/kapitan-tretiego-ranga-partner-druzey-putina Meduza. Капитан третьего ранга, партнер друзей Путина Губернатором Кузбасса стал Сергей Цивилев. Кто он такой?]</ref>. Андан бери компания мамлекеттик каржылык жардам катары 11 млрд рублдан ашык акча алган, компаниянын баасы 2,5 млрд долларга бааланат жана 2022-жылга коюлган пландын аткарылышы менен Орусиядагы эң ири 5 көмүр казып алуучу компаниянын катарына кириши мүмкүн. Күйөөсү тарабынан «Кузбасска кызмат үчүн» медалы менен сыйланган<ref name=":5">[https://www.svoboda.org/a/agentstvo-zhena-gubernatora-kuzbassa-plemyannitsa-putina/31661303.html Радио Свобода. Правительство потратило на поддержку компании племянницы Путина больше ₽11 млрд]</ref>. 2024-жылы Путин аны Орусиянын коргоо министринин орун басары — статс-секретарь кызматына чейин жогорулаткан<ref>[https://info.sibnet.ru/article/666147/ Sibnet. Путин назначил племянницу статс‑секретарем Минобороны]</ref>. * Тууганы — Михаил Путин. Кесиби боюнча дарыгер, 2018-жылы «Газпром» компаниясынын башчысынын орун басары болуп дайындалган. Дмитрий Песков бул адам Путинге «алыс тууган» экенин тактап, президент менен «жакын мамиледе эмес» деп белгилеген<ref name=":5" />. * Тууганы — Вера Подгузова (23 жашка чейин фамилиясы Соколова, 2007-жылдан кийин фамилиясы — Путина). Санкт-Петербургдагы «Единая Россия» партиясынын журналынын редактору, «Единая Россия» партиясынын кадрдык резервинин мүчөсү, Санкт-Петербургдагы Борбордук районунун муниципалдык депутаты. 2010-жылдын сентябрынан «Ганзакомбанктын» директорлор кеңешинин мүчөсү, 2015-жылдан тартып «Россия экспорт борбору» мамлекеттик мекемесинде тышкы байланыштар жана коммуникациялар боюнча башкаруучу директор, 2020-жылдан бери мамлекеттик «Промсвязьбанкта» башкы вице-президент. Жолдошу Дмитрий Подгузов — ОФ темир жол ооруканасында административдик-чарбалык иштер боюнча директордун орун басары<ref>{{Cite web |title=The Moscow Times. Племянница Путина оказалась топ-менеджером военного банка |url=https://www.moscowtimes.ru/2023/08/04/plemyannitsa-putina-okazalas-top-menedzherom-voennogo-banka-a51155 |accessdate=2025-09-10 |archivedate=2023-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230811041216/https://www.moscowtimes.ru/2023/08/04/plemyannitsa-putina-okazalas-top-menedzherom-voennogo-banka-a51155 }}</ref>. ==== Экинчи, расмий эмес үй-бүлөсү тууралуу маалыматтар ==== Айрым маалымат каражаттарында Владимир Путиндин жеке жашоосу тууралуу түрдүү маалыматтар жарыяланган. «Proekt Media» басылмасынын иликтөөсүнө ылайык, Путин студент Светлана Кривоногих менен жакын мамиледе болгон деген айыптоолор айтылып, алардын ортосунда 2003-жылы Елизавета Владимировна аттуу кызы төрөлгөнү тууралуу кабарланган. Басылма Кривоногих кийинчерээк бир катар ири компанияларда үлүшкө ээ болуп, «Россия» банкынын (Путиндин жакын досу Юрий Ковальчук жетекчилик кылат) 2,8 % акциясына ээ болгонун белгилеген. Путиндин басма сөз катчысы Дмитрий Песков бул айыптоолорду «ишенимсиз жана олуттуу эмес» деп атап, аларды комментарийсиз калтырган<ref>[https://meduza.io/news/2020/11/25/proekt-blizkaya-podruga-vladimira-putina-blagodarya-znakomstvu-s-nim-poluchila-dolyu-v-banke-rossiya Meduza. «Проект»: близкая подруга Владимира Путина благодаря знакомству с ним получила долю в банке «Россия»]</ref><ref>[https://www.svoboda.org/a/30978184.html Радио Свобода. Президент и его Золушки]</ref>. 2023-жылдын февралында Улуу Британия Кривоногихке «Россия» банкынын жана Улуттук Медиа Группанын акционери катары санкция киргизген<ref>[https://theins.ru/news/259221 The Insider. Великобритания ввела санкции против Светланы Кривоногих — бывшей любовницы Путина и акционера банка «Россия»]</ref><ref>[https://www.gov.uk/government/news/new-sanctions-target-putins-war-machine-and-financial-networks-as-uk-accelerates-economic-pressure-on-russia Gov.uk. New sanctions target Putin’s war machine and financial networks as UK accelerates economic pressure on Russia]</ref>. Ошондой эле, швейцариялык Tages-Anzeiger гезити менен «Проект» басылмасынын иликтөөсүндө Алина Кабаева Путинден эки уулдуу болгону тууралуу маалыматтар жарыяланган: тун баласы 2015-жылы Швейцариядагы Sant'Anna клиникасында, экинчи баласы 2019-жылы Москвада төрөлгөнү айтылат. Путин менен Кабаеванын байланышы тууралуу алгачкы кабарлар 2008-жылы «Московский корреспондент» гезитинде чыккан, бирок көп өтпөй ал басылма жабылган<ref>[https://www.rsi.ch/info/mondo/I-lussi-di-Putin--1811831.html Mondo. I lussi di Putin]</ref><ref>[https://www.spiegel.de/ausland/wladimir-putin-sohn-wurde-laut-zeitung-im-tessin-geboren-a-b8ad9a96-b332-4911-a9ee-0a3c3dbeeb50 Spiegel. Putins Sohn wurde angeblich im Tessin geboren]</ref><ref>[https://www.tagesanzeiger.ch/putins-sohn-wurde-im-tessin-geboren-648161452864 Tamedia. Putins Sohn wurde im Tessin geboren]</ref><ref>[https://www.proekt.media/guide/alina-kabaeva-putin/ Проект. Железные маски. Царская жизнь Алины Кабаевой]</ref>. 2022-жылы август айында АКШ Кабаевага каршы санкция киргизип, аны Путин менен «жакын мамилеси бар» инсандардын бири катары атаган<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-62400188 BBC. США вслед за Британией и ЕС ввели санкции против Кабаевой из-за ее отношений с Путиным]</ref>. === Кирешелери жөнүндө маалыматтар === 2008-жылдын февралында Путин өзүнүн материалдык абалы жана байлыгынын булагы тууралуу суроого жооп берип жатып, «Европада гана эмес, дүйнөдө эң бай адаммын» деп айткан, бирок анын байлыгы материалдык эмес экенин белгилеп: «Мен эмоцияларды топтогондуктан баймын», ошондой эле «Орусия эли мага ушундай улуу өлкөнү башкарууну эки жолу ишенип тапшырды» деген. Путин көп миллиарддык байлыгы тууралуу дооматтарды «талкуулоого арзыбаган куру сөз, баарын мурдунан чукуп алып, кагаздарына жаза коюшкан» деп атаган<ref>[https://www.gazeta.ru/news/lenta/2008/02/14/n_1176319.shtml?ysclid=mfkxwgm5y2402377144 Газета. Путин: я самый богатый человек в мире]</ref>. Путиндин 2018-жылы жарыяланган расмий кирешеси 8,6 миллион рублд түзгөн. Декларацияга ылайык, анын менчигинде 77м² батир жана 18м² гаражы, мындан тышкары 153,7м² батирди пайдалануу укугу бар экени белгиленген. Путин мурункудай эле эки ГАЗ М21 унаасына, «Нива» унаасына жана «Скиф» прицепине ээлик кылгары дагы жарыяланган<ref>[https://ria.ru/20190412/1552649799.html РИА. Путин и Медведев опубликовали декларации о своих доходах]</ref>. Президенттин 2019-жылдагы декларация боюнча расмий кирешеси 9,7 миллион рубль болуп, кыймылдуу жана кыймылсыз мүлк курамы 2018-жылдагыдан өзгөргөн эмес<ref>[https://declarator.org/person/582/ Декларатор. Путин Владимир Владимирович]</ref>. 2016-жылы АКШнын каржы министрлигинин терроризм менен күрөшүү жана каржылык чалгындоо боюнча орун басары Адам Шубин Путинди коррупцияга айыптап, анын жылдык 110 миң АКШ доллары өлчөмүндөгү расмий айлыгы Орусия президентинин чыныгы байлыгын чагылдырбай турганын белгилеген<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2016/01/26/625497-ssha-putina Ведомости. Песков: США официально обвинили Путина в коррупции]</ref>. 25-январда BBC көрсөтүлгөн «Путиндин жашыруун байлыктары» даректүү тасмасында Шубин «Путин өзүнүн чыныгы бай абалын жашырууда чоң тажрыйбага ээ» деген пикирин билдирген<ref>[https://www.rbc.ru/politics/25/01/2016/56a65b919a79477507371809 РБК. Представитель Минфина США обвинил Путина в коррупции]</ref>. === Ден соолугунун абалы === [[Файл:Vladimir_Putin_at_Christmas_service_at_the_Church_of_Simeon_and_Anna_(St._Petersburg;_2018-01-07)_01.jpg|thumb|280x280px|Путин 2018-жылы Симеон жана Анна чиркөөсүндө өткөн Рождество майрамында]] [[Файл:Vladimir_Putin_visited_the_St_Nilus_Stolobensky_Monastery_(2018-01-19)_07.jpg|thumb|280x280px|Путин 2018-жылдын 19-январында Селигердеги сууга чөмүлүү аземинде]] Путин дени сак жашоо образын карманат, тамеки тартпайт жана айланасындагыларга да тамекини тарттырбайт<ref>[https://tass.ru/obschestvo/6937119 ТАСС. Песков рассказал, как Путин относится к курильщикам]</ref>, бирок дарыгери Сергей Мироновдун айтымында, дары-дармек колдонууга скептикалык көз карашта<ref>[https://www.newsru.com/russia/05aug2013/putin_2.html Врач Путина раскрыл тайну его моложавости - спорт, чай с медом, баня и массаж]</ref>. Керектүү учурларда дарылануусу Борбордук клиникалык ооруканадан өтөт<ref>[https://www.newsru.com/russia/07sep2015/reforma.html Путин отказался остановить реформу здравоохранения и поинтересовался, что нужно, "чтобы не тырили деньги"]</ref>. 2012-жылдын 27-ноябрында [[Беларусь|Беларустун]] президенти [[Александр Лукашенко|Лукашенко]] [[Александр Лукашенко|Александр]] Путиндин белинен жаракат алганын тастыктаган<ref>[https://www.rbc.ru/society/27/11/2012/570400369a7947fcbd442f80?ysclid=mfkwa0voll788635379 РБК. А.Лукашенко рассказал, что у В.Путина со спиной]</ref>. 2022-жылы «Проект» басылмасы иликтөө жарыялап, мамлекеттик сатып алуулар сайтындагы маалыматтарга таянып, Путин Сочиде жүргөн учурда аны ар дайым дарыгерлердин тобу коштоп жүргөн деген жыйынтык чыгарган. Дарыгерлердин тобун «Лаура» тоо лыжа курортундагы «Гранд Отель Поляна» жана «Поляна 1389 Отель и Спа» мейманканаларына же «Русь» резиденциясына жана «Сочи» санаторийине жакын жайгаштырылган. 2016–2017-жылдары Сочиде Путинди орто эсеп менен беш дарыгер коштосо, 2019-жылга карата алардын саны тогузга жеткен. Эң көп жолу жанында жүргөндөр — оториноларингологдор Алексей Щеглов жана Игорь Есаков, ошондой эле хирург Евгений Селиванов. Дарыгерлердин жайгашуу жана чыгуу даталары президенттин Сочидеги расмий сапарларына же анын коомчулукта түшүндүрмөсүз жоголуп кетүү учурларына туура келген<ref>[https://www.proekt.media/investigation/chem-boleet-putin/?ysclid=mfkwf2xgzm641502234 Проект. Расследование к 70-летию Владимира Путина]</ref>. Пандемия учурунда Путиндин ден соолугун коргоо үчүн кеңири система түзүлгөн. Ага жолугушууга кирүү үчүн көптөгөн анализдерден өтүү зарыл болгон. BBC менен сүйлөшкөн дарыгерлер бул чараларды ашыкча деп аташкан<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-62015496?ysclid=mfkxmcffys739122509 BBC. Кремлевский карантин во время войны. Как охраняют здоровье Владимира Путина]</ref>. 2021-жылдын 13-сентябрында Путин айланасындагы адамдарын көптөрү коронавируска чалдыгып калганын айтып, өзүн изоляцияга алуу зарылдыгын билдирген. Андан кийин ал адамдар менен өтө чоң үстөлдө, бири-биринен абдан алыс аралыкта отуруп гана жолугушуларды өткөргөн<ref>[https://meduza.io/feature/2022/04/01/chto-proishodit-so-zdoroviem-putina Meduza. Что происходит со здоровьем Путина? Президент очень беспокоится о своем организме. Он принимает ванны из экстракта рогов оленей и ездит в Сочи в сопровождении бригады врачей]</ref>. АКШнын чылгын кызматынын үч өкүлүнүн маалыматына ылайык, Newsweek журналында жарыяланган кабарга таянсак, 2022-жылдын апрелинде Путин рак оорусунан дарылануу курсунан өткөн. Чалгын өкүлдөрү Путиндин чет өлкөлүк лидерлер менен жолугушпаганы анын ден соолугун баалоого мүмкүнчүлүк бербей жатканын жана изоляция анын саламаттыгына байланышкан божомолдорду күчөткөнүн белгилешкен<ref>[https://www.dw.com/ru/newsweek-putin-v-aprele-proshel-lechenie-ot-raka/a-62015753 DW. Newsweek: Путин в апреле прошел курс лечения от рака]</ref>. 2022-жылдын 20-июлунда БЧА директору Уильям Бёрнс Владимир Путиндин психикалык абалы туруксуз же ден соолугу начар деген маалымат жок экенин айткан. BBC болсо орус президентинин ден соолугуна байланыштуу маалыматтарды «далилденбеген ушак» деп мүнөздөгөн<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-62246914 BBC. Ukraine war: CIA chief says no intelligence that Putin is in bad health]</ref>. == Колдонулган адабияттар == * Путин В. В. [https://web.archive.org/web/20121207131734/http://rubin.do.am/load/nauka/putin_v_v_strategicheskoe_planirovanie_vosproizvodstva_mineralno_syrevoj_bazy_regiona_v_uslovijakh_formirovanija_rynochnykh_otnoshenij/6-1-0-301 Стратегическое планирование воспроизводства минерально-сырьевой базы региона в условиях формирования рыночных отношений] (Санкт-Петербург и Ленинградская область): диссертация канд. экон. наук. — Санкт-Петербург, 1997. — 218 с. * Путин В. В. Избранные речи и выступления. — <abbr>М.</abbr>: Книжный мир, 2008. — 471 с. * Путин В. В. Прямая речь. — <abbr>М.</abbr>: Звонница-МГ, Новый ключ, 2016. — Т. 1—3. — 1000 экз. * Путин В. В. [https://web.archive.org/web/20180225023946/http://www.ng.ru/politics/1999-12-30/4_millenium.html Россия на рубеже тысячелетий]. Независимая газета. — 1999. — 30 декабря. * Владимир Путин Почему трудно уволить человека. Русский пионер. — 2009. — 16 июня. * Путин В. В. [https://iz.ru/news/511884 Россия сосредотачивается — вызовы, на которые мы должны ответить]. Известия. — 2012. — 16 января. * Путин В. В. Россия: национальный вопрос. Независимая газета. — 2012. — 23 января. * Путин В. В. О наших экономических задачах. Ведомости. — 2012. — 30 января. — № 15(3029) * Путин В. В. Демократия и качество государства. Коммерсантъ. — 2012. — 6 февраля. — № 20/П (4805) * Путин В. В. Строительство справедливости. Социальная политика для России. Комсомольская правда. — 2012. — 13 февраля. * Путин В. В. Быть сильными: гарантии национальной безопасности для России. Российская газета. — 2012. — 20 февраля. — № 35(5708) * Putin V. A [https://www.nytimes.com/2013/09/12/opinion/putin-plea-for-caution-from-russia-on-syria.html Plea for Caution From Russia]. The New York Times. — 2013. — September 11. * Wladimir Putin Offen sein, trotz der Vergangenheit. ZEIT ONLINE. 22. Juni 2021 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [http://putin.kremlin.ru/bio/page-0 Путин Владимир Владимировичтин расмий сайты] {{Орусия Федерациясынын президенттери}} {{КМШ өлкөлөрүнүн жетекчилери}} [[Категория:Саясат]] [[Категория:Орусия]] [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Мамлекет башчылары]] [[Категория:Саясатчылар]] [[Категория:Туулгандар 1952-жылы]] 0p2c08rydmwatajfc79dq1fg1v54kfq 0 5855 649186 539679 2026-07-04T18:47:13Z Maryliflower 43866 Сүрөт сапаты жогорураак сүрөт менен алмаштырылды 649186 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pik Pobedy and Vazha-Pshavela Peak at sunset from South Engilchek Base Camp, Central Tian Shan, Kyrgyzstan.jpg|thumb|Түштүк Эңилчек базалык лагеринен көрүнгөн күн баткандагы Жеңиш чокусу жана Важа-Пшавела чокусу.]] '''Жеңиш чокусу''' - Ала-Тоо кыркасында жайгашкан, тоо чокусу. Кыргыз Республикасынын эң бийик чекити. Жеңиш чокусу кыргыз-кытай чек арасында, Ысык-Көлдүн чыгыш тарабында, Хан-Теңри чокусунан 16 чакырым аралыкта жайгашып, Тянь-Шань тоо [[система]]сынын эң бийик чокусу (бийиктиги 7439 м) болуп эсептелет. [[СССР]] дин, 7000 м ден ашкан беш чокусунун арасына кирип, жер шарынын эң түндүк жетимиңдик тоосу болуп эсептелет. Чокуну багынткан кишиге "Ак-Барс" ардактуу намы берилет. == Тарыхы == Чоку, Какшаал-Тоо кырка тоосунда жашаган жергиликтүү калкка эбак эле тааныш болгон, аны Хан-Теңри деп аташчу. 1895-жылы белгилүү швед саякатчысы Свен Гедин, европалыктардан биринчи болуп Кытай тараптан чокуну көрүп, бийиктигин 7320 м деп болжолдоп эсептеген. 1938-жылы, Л. Гутман, Е. Иванов жана А. Сидоренко аттуу совет альпинистерине, бороондуу шамал менен 30 градустук суукка туруштук берип, чокуну багындыра алышты. Ага "ВЛКСМ дин 20-жылдыгы" атын берип, бирок бийктигин 6930 м деп белгилешкен. 1943-жылы гана, чоку Хан-Теңриден жарым чакырым бийик экени маалым болуп, чокуга Улуу Ата-Мекендик Согуштун Жеңишине арнап ат коюлган. Жеңиш чокусунун ачылышы жана бийиктигинин такталышы, СССР ге Коммунизм чокусунан кийинки, бийиктиги жагынан 2 чи орунда турган чокуну берип, көпчүлүккө кеңири кызыгуу жараткан. Жеңиш чокусуна бирнчи болуп, 1956-жылы, түндүк тараптагы Звёздочка мөңгүсүнөн, В.М. Абалаков жетектеген альпинисттик топ чыккан. == Колдонулган адабияттар == * ... * [[Категория:Кыргызстандын тоолору‎]] [[Категория:Теңир-Тоо]] [[Категория:Кытай]] [[Категория:Чокулар]] opsjrbrqcfv8z0bch4qa1cydv8s2wk9 0 10386 649236 517974 2026-07-05T08:00:58Z ~2026-38399-48 48193 /* */ 649236 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Арсланбоб |баш ийгени = |сүрөт = Arslanbob market from west.jpg |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg= 41|lat_min= 20|lat_sec= |lon_deg= 72|lon_min= 56|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы област = |район = Базар-Коргон району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = 1870 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 15 509<ref name="Калк2023"/> |элди каттоо жылы = 2023 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Арсланбоб''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Базар-Коргон району|Базар-Коргон районундагы]] айыл. [[Арстанбап айыл аймагы|Арстанбап айыл аймагына]] кирет. Абасы [[Кычкылтек|кычкылтекке]] бай, [[1945|1945-жылдан]] тартып мамлекеттин коругу болуп саналат. 265 миң гектар жерди дарак ээлейт. Орто эсеп менен жылына үч миң тонна [[жаңгак]], беш миң тонна [[алма]], беш жүз тонна [[мисте]] жана башка жемиштер жыйнап алынат. Кыштак 1870-жылы негизделген. Калкы 15 509 (2023-жылы)<ref name="Калк2023">{{Cite web |url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 |title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2023-жылдын башына карата).|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref>; негизинен токой менен эмгектенишет.<br> Орто мектеп, китепкана, клуб, фельдшер-акушердик пункт, амбулатория, Арстанбапка жакын пионер лагерлери бар. Арстанбап табигый кооз аймакта (жапайы жаңгак-жемиш токоюнда) жайгашкан. Кыштактын жанында Арстанбап суусунун сол жээгинде 16—18 кылымдарга таандык күмбөз бар.<br> Күмбөз узун төрт бурчтук түрүндө курулган. Адеп тургузулганда үстү түндүк формасында жабылган болуу керек, бирок кийин ал урап калгандыктан жергиликтүү эл чатырлап жабышкан. Дубалдарына өсүмдүк жалбырактарынын, бутактарынын сүрөттөрү ж.б. оймо-чиймелер түшүрүлгөн. Төрт бурчунда кооздолгон тирөөчтөр бар, эшигинин үстү үч бурчтуу, арка түрүндө жасалган. Күмбөздүн туурасы 5,7 м, уз. 9,9 м. Арстанбап күмбөзү Орто Азия элдеринин байыркы кол өнөрүн үйрөнүүдө кызыктуу архитектура эстелик болуп эсептелет. Жылына миңдеген турист жана эс алуучу келет. Жалал-Абад ш. менен автомобиль жолу аркылуу катташат. Арстанбап топоними адабияттарда, карталарда көбүнчө Арсланбоб, кээде Арысланбоб, Асланбоб түрүндө кезигет. VI-XII–кылымдарда Каралыг, Каргалыг, Кара Балыг, Куз Балыг, Куз Ордо, Куз Улуш жана башка намдар менен аталган. Азыркы күндөгү Арсланбоб айылы 739-1212-жылдары Орто Азияда 500 жылга жакын өкүм жургузгон Караханийлар сулаласынын жогорку борбору болуп кызмат кылган. Акыры Баласагун деген атка ээ болгон бул шаар 1300-жылдарга келип тарых китептеринде эске алынбай калган. «Бахрул-Асрор» тарых китебинин жазуучусу XII-кылымда «Баласагун» шаарында 40 та жаме мечети, 200 та мечет, 20 та ханаках болгонун жазып калдырган. Сөөгү ушул жерге коюлган биринчи Арслан (Кара) Каган болгон Арсланбоб Атанын атынан келип чыгып «Арсланбоб» - айылы деп аталат. Азыркы мезгилде Арсланбоб айылынын тегерегинен табылган тыйындар (акчалар), археологиялык табылгалар жана башка буюмдар Турк Каганатына (552-739), Караханийлар Каганатына (739-1212) жана Чынгыз хандарыга (1224-1370) тиешелуу болгондугу менен жогорудагы каганаттардын санжыралардан жана көптөгөн тарых китептеринен алынган маалыматтарды далилдейт. == Булактар == {{Булактар}} {{Базар-Коргон районунун калкконуштары}} [[Категория:Арстанбаб айыл округу]] [[Категория:Арстанбаб айыл аймагы]] [[Категория:Таажы-2012]] bx11i2epw69ovhgrciuyo2y6en48hi9 649242 649236 2026-07-05T11:23:02Z ~2026-38399-48 48193 Арсланбоб айылынын аты туура эмес жазылыптыр. Арстанбап айыл аймагы, Арсланбоб айылы. 649242 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Арсланбоб |баш ийгени = |сүрөт = Arslanbob market from west.jpg |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg= 41|lat_min= 20|lat_sec= |lon_deg= 72|lon_min= 56|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы област = |район = Базар-Коргон району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = 1870 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 15 509<ref name="Калк2023"/> |элди каттоо жылы = 2023 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Арсланбоб''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Базар-Коргон району|Базар-Коргон районундагы]] айыл. [[Арстанбап айыл аймагы|Арстанбап айыл аймагына]] кирет. Абасы [[Кычкылтек|кычкылтекке]] бай, [[1945|1945-жылдан]] тартып мамлекеттин коругу болуп саналат. 265 миң гектар жерди дарак ээлейт. Орто эсеп менен жылына үч миң тонна [[жаңгак]], беш миң тонна [[алма]], беш жүз тонна [[мисте]] жана башка жемиштер жыйнап алынат. Кыштак 1870-жылы негизделген. Калкы 15 509 (2023-жылы)<ref name="Калк2023">{{Cite web |url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 |title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2023-жылдын башына карата).|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref>; негизинен токой менен эмгектенишет.<br> Орто мектеп, китепкана, клуб, фельдшер-акушердик пункт, амбулатория, Арсланбобка жакын пионер лагерлери бар. Арсланбоб табигый кооз аймакта (жапайы жаңгак-жемиш токоюнда) жайгашкан. Кыштактын жанында Арстанбап суусунун сол жээгинде 16—18 кылымдарга таандык күмбөз бар.<br> Күмбөз узун төрт бурчтук түрүндө курулган. Адеп тургузулганда үстү түндүк формасында жабылган болуу керек, бирок кийин ал урап калгандыктан жергиликтүү эл чатырлап жабышкан. Дубалдарына өсүмдүк жалбырактарынын, бутактарынын сүрөттөрү ж.б. оймо-чиймелер түшүрүлгөн. Төрт бурчунда кооздолгон тирөөчтөр бар, эшигинин үстү үч бурчтуу, арка түрүндө жасалган. Күмбөздүн туурасы 5,7 м, уз. 9,9 м. Арстанбап күмбөзү Орто Азия элдеринин байыркы кол өнөрүн үйрөнүүдө кызыктуу архитектура эстелик болуп эсептелет. Жылына миңдеген турист жана эс алуучу келет. Жалал-Абад ш. менен автомобиль жолу аркылуу катташат. Арстанбап топоними адабияттарда, карталарда көбүнчө Арсланбоб, кээде Арысланбоб, Асланбоб түрүндө кезигет. VI-XII–кылымдарда Каралыг, Каргалыг, Кара Балыг, Куз Балыг, Куз Ордо, Куз Улуш жана башка намдар менен аталган. Азыркы күндөгү Арсланбоб айылы 739-1212-жылдары Орто Азияда 500 жылга жакын өкүм жургузгон Караханийлар сулаласынын жогорку борбору болуп кызмат кылган. Акыры Баласагун деген атка ээ болгон бул шаар 1300-жылдарга келип тарых китептеринде эске алынбай калган. «Бахрул-Асрор» тарых китебинин жазуучусу XII-кылымда «Баласагун» шаарында 40 та жаме мечети, 200 та мечет, 20 та ханаках болгонун жазып калдырган. Сөөгү ушул жерге коюлган биринчи Арслан (Кара) Каган болгон Арсланбоб Атанын атынан келип чыгып «Арсланбоб» - айылы деп аталат. Азыркы мезгилде Арсланбоб айылынын тегерегинен табылган тыйындар (акчалар), археологиялык табылгалар жана башка буюмдар Турк Каганатына (552-739), Караханийлар Каганатына (739-1212) жана Чынгыз хандарыга (1224-1370) тиешелуу болгондугу менен жогорудагы каганаттардын санжыралардан жана көптөгөн тарых китептеринен алынган маалыматтарды далилдейт. == Булактар == {{Булактар}} {{Базар-Коргон районунун калкконуштары}} [[Категория:Арстанбаб айыл округу]] [[Категория:Арстанбаб айыл аймагы]] [[Категория:Таажы-2012]] 4x4x46l82tavkjr83jwlye5dq3i6x68 0 11071 649183 540468 2026-07-04T18:33:02Z Maryliflower 43866 Мурунку сүрөт Ленин чокусунун эмес, Хан-Теңири чокусунун сүрөтү болгондуктан алмаштырылды. 649183 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lenin peak from Sary-mogol.jpg|thumb|Сары-Могол айылынан көрүнгөн Ленин чокусу, Алай өрөөнү.]] '''Ленин чокусу''' [[Чоң-Алай кырка тоосу]]нун борбордук бөлүгүндөгү эң бийик чоку. [[Кыргызстан]] менен [[Тажикстан|Тажикстандын]] арасында. Бийиктиги боюнча (7134 м) Кыргызстандагы [[Жеңиш чокусу|Жеңиштен]] кийин экинчи, КМШдагы 3-чоку. Кырка тоонун чоку көтөрүлүп турган аймагы кар мөңгү менен капталган. Кар чеги түндүгүндө 4200 м, түштүгүндө 4500 м бийикте. Түндүк капталынан Корженевский (уз. 19,5 км), Ленин атындагы (9,5 км) жана Каман (8,1 км), түштүгүнөн Чоң жана Кичи Суукдара (25,2 жана 13,1 км) мөңгүлөрү башталат. Чокуга альпинисттерден 1-болуп, 1934-ж. В. Абалаков, К. Чернуха жана И. Лукин чыккан. == Колдонулган адабияттар == * [http://bizdin.kg/books/item/97-kg_geo *Кыргызстандын географиясы / Мамлекеттик тил жана энцклопедия борбору. Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327000834/http://www.bizdin.kg/books/item/97-kg_geo |date=2016-03-27 }} [[Категория:Чокулар]] [[Категория:Кыргызстандын тоолору‎]] [[Категория:Тажикстан]] [[Категория:Тумар-2011]] 35g999dmovc3a2df5rb9l17b5391w7b 0 11201 649185 385025 2026-07-04T18:43:30Z Maryliflower 43866 Сүрөт кошулду, бийиктиги карта боюнча такталды 649185 wikitext text/x-wiki [[Файл:Alpine meadows and snow-covered peaks in Khan Tengri Nature Park, Tien Shan.jpg|thumb|Нансен чокусу.]] '''Нансен чокусу''' — [[Эңилчек кырка тоосу|Эңилчек кырка тоосундагы]] [[Чоку|чоку]]. Бийиктиги 5697,2 м.<ref name="k44-064">[https://maps.vlasenko.net/smtm100/k-44-064.jpg Советтик Генштабдын K-44-064 картасы, 1:100 000.]</ref> Тоонун ортоңку бөлүгүнөн түндүктү көздөй кеткен тармагында жайгашкан. Бардык тарабы мөңгүлүү. Норвегиялык илимпоз жана саякатчы [[Нансен Фритьоф|Ф. Нансендин]] ысмынан аталган.<ref name="kg_geo">[https://web.archive.org/web/20160327000834/http://www.bizdin.kg/books/item/97-kg_geo Кыргызстандын географиясы / Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек-2004.] ISBN 9967-14-006-2</ref> == Колдонулган адабияттар == {{reflist}} [[Категория:Чокулар]] [[Категория:Кыргызстандын тоолору‎]] [[Категория:Тумар-2011]] d498vxadyzy4huvx3dfu96rudnk7wt2 0 11334 649211 508093 2026-07-05T00:21:27Z ~2026-38379-27 48186 649211 wikitext text/x-wiki {{Адаштырба|Ак-Сай (Тоң району, Болот Мамбетов айыл аймагы)}} {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ак-Сай |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = lat_dir = N|lat_deg =42 |lat_min = 10 |lat_sec = 42 |lon_dir = E|lon_deg =76 |lon_min = 55 |lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы област = |район = Тоң району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Тоң айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 499<ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = |макамы=Айыл}} '''Ак-Сай''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Тоң району|Тоң районундагы]] айыл. [[Тоң айыл аймагы|Тоң айыл аймагына]] кирет. == Калк == Калкы ― 499 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Тоң районунун калкконуштары}} [[Категория:Тоң айыл аймагы]] 8uqdxyoiwcs6rozhgg8521rtnqxdnvv 0 12407 649209 508225 2026-07-05T00:17:25Z ~2026-38379-27 48186 649209 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = Айыл |кыргызча аталышы = Тосор |сүрөт = Tosor (Jeti-Oguz district) skyline.jpg |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.16549|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =77.44241|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы облус = |район = Жети-Өгүз району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Тамга айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1971<ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Тосор''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз районундагы]] айыл. [[Тамга айыл аймагы|Тамга айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 1971 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Жети-Өгүз районунун калктуу конуштары}} [[Категория:Тамга айыл аймагы]] 8g9huik8zodbj1q8q2ct6cwnzedy9yu 0 15374 649192 643539 2026-07-04T22:35:54Z ~2026-38068-65 48185 /* Кыпчактар */ 649192 wikitext text/x-wiki '''Кыпчаки-Половецы или Мамлюки ''' – кыпчактар Борбор Азияда, Мажарстанда, Мисирде тараган түрк элдердин бири. Алар орто кылымдардагы күч-кубаттуу уруулук бирдик. ==== '''Кыргыз элиндеги Кыпчак уруусунун бөлүнүшү''' ==== '''Кыпчак''' * Хан Кыпчак * Тогуз Кыпчак * Товур Кыпчак (Тобур Кыпчак) * Жети уруу Кыпчак * Жаманан * Омонок * Таз * Шэрдэн * Кармыш * Тору Айгыр * Актачы (Ахтачы) * Кожом Шүкүр (Кожомшүкүр) * Жарты Баш (Жартыбаш) * Алтыке * Сакоо Кыпчак * Сары Кыпчак * Жетикашка Кыпчак * Карахан Кыпчак * Кызыл Аяк (Кызыл Айак) * Беш Көрүк == Тарыхы == Кыпчактар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар кытай жылбаяндамаларынан кездешет. Анда (биздин заманга чейин 201-жылы) [[хунндар]] багындырган жана алардын мамлекетинин курамына кирген «кюсше» аттуу (кытай транскрипциясында) журт катары баяндалат. Айрым булактарда «кюс-ше», «кин-ча», «хи-би-са» аталыштар менен да кезигет. Кыпчактар энесайлык кыргыздардын батыш тарабында (Иртыш) турушкан.<br> [[Уйгур]] каганы Моюн Чурдун эстелигинде (751-жылы) кагандын түрк-кыпчактар мамлекетинде 50 жыл такта олтургандыгы баяндалат. [[Махмуд Кашгари ]]Кыпчактарды кыргыз, [[огуз]], [[тухси]], [[ягма]], [[чигил]] жана [[чаруктардай]] эле таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилейт. Кыпчактар мусулман жазма булактарында «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половец», «половцы», батыш (Византия) жазма булактарында «куман», «коман» формаларында эскерилет. Түрк тилдеринин [[генеалогия]]лык классификациясында батыш хунн тобундагы кыпчак бутагынын болушу орто кылымдагы бул элдин кийинки казак, кыргыз, түркмөн, уйгур, [[каракалпак]], [[татар]], [[башкыр]], [[кумук]], [[карача]], [[балкар]], көчмөн өзбектер, коңурат, [[катаган]], [[лакай]] жана башка элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгенин белгилейт. Болжолу, 7-кылымдын аягынан Кыпчактар [[Саян-Алтай]] тоолоруна жакын жерлерди мекендешкен же коңшу аймактардан журт которушкан.<br> [[Г.Е.Грумм-Гржимайлонун]] кыпчак уруулары алтай динлиндеринин батыш канатын түзүшкөн, биздин заманга чейин 3-кылымда хунндар тарабынан баш ийдирилген деген көз карашын [[М.И.Артамонов]] колдоп чыккан. Бул аймак Иртыш дарыясынын жогорку жана ортоңку агымдарына чейин жеткен. Чыгыш мусулман булактарында Кыпчактар [[Ибн Хордадбек]] тарабынан алгач ирет 11-кылымда эскерилет. Бул уруулук бирикме 8–9-кылымда кимактар менен этносаясий карым- катнашта болуп турушкан. 10–11-кылымдарда Кыпчактар эки багытка – түштүккө (Мавераннахр), батышка – Волга боюна журт которушкан. Кыпчак урууларынын күч алып батышты көздөй журт которуусу печенегдерди түштүк орус талааларына көчүп кетүүгө аргасыз кылган. 11–13-кылымдарда Кыпчактар борборлошкон мамлекет түзүшпөгөнү менен [[Иртыштан Дунайга]] чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкан, ал жерлер «Дешт и-Кыпчак» – «Кыпчак талаасы» деген ат менен белгилүү.<br> [[Моңгол]] жапырыгынын тушунда кыпчак урууларынын бир бөлүгү басып алуучуларга баш ийип беришсе, айрымдары [[Паннонияга ]]](азыркы Венгрия), [[Балкан]] жарым аралына көчүп өтүшкөн. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн кыпчак уруулары түзүшкөн жана анын батышка карай жортуулуна кыпчактар өтө жигердүүлүк менен катышкан. [[Шаман динин]] тутушкан Кыпчактардын, алар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес жана бул ири уруулук бирикме өз курамына кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк жана башка [[угрофин]] этнокомпоненттерин сиңиришкен. Азыркы казак, каракалпак, башкыр, лакай, кыргыз, түркмөн, алтай, ногой, крым татарлары жана башка түрк тилдүү элдердин курамындагы кыпчак уруулары эң ири этнокомпоненттер болуп эсептелет. Кыргыз тилинин калыптанып өнүгүшүндө кыпчак тили чоң таасирин тийгизген. Кыргыз тили түрк тилдеринин генеалогиялык классификациясында чыгыш хунн тобундагы кыпчак бутагына кирет.Кыпчактар бир улут болуп саналат алардын кыргыздарга эч кандай тиэшеси жок, эн тамгалары менен [[казак-кыпчак,]] [[каракалпак-кыпчак]], [[ногой-кыпчак]], [[башкыр-кыпчактардын]] курамдарындагы [[этнонимдер]], эн тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар.<br> == "Манас" эпосундагы мааниси == '''Кыпчак''' — этноним. [[«Манас» эпосу|«Манас» эпосунда]] К-тар кыргыз эли менен тектеш (, кыпчак уругум, кыз үчүн балам кетем деп; [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 2. 153) уруу катары айтылат. К. биринчи жолу 8-кылымда уйгур башкаруучусу Моюн-Чурга арналган эстеликте кездешет. Ал доордо К. Саян-Алтай тоолорунда жашашкан. 11 — 13-кылымда болсо Алтайдан Кырым жана Дунайга чейинки аралыкта көчүп жүрүшкөн. Махмуд Кашгаринин «Сөздүгү» боюнча К-тын бөлүгү [[Талас]] өрөөнүндө жана Кашкар шаарынын жанында да жашашкан. Ферганалык автор Сейф ад-Дин Аксыкентинин «Мажму ат-таварихи» (16-к.) боюнча Таластагы Каркара өрөөнүн К-тар ээлешкен. [[Манас баатыр|Манастын]] атасы жана чоң атасы да ушул аймакты башкарган. [[Манас баатыр|Манас]] баатыр Каркарада төрөлгөн, анын чоролору да каркаралык болушкан. Кыргыздар менен К-тар чектеш, аралаш жашагандыгын далилдейт. Ошол себептен [[Манас баатыр|Манас]] баатырдын теги Кыргыз улутунан чыккан болуп эсептелет. Эпостун бүгүнкү күндөгү варианттарында бир катар белгилүү каармандар (Мисалы, Манас, Курманбек, Шырдакбек, Төштүк, Үрбү жана башкалар) К. уруусунан деп берилет. == Колдонулган адабияттар == *[["Манас" энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4 *“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.<br> “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”<br> “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”<br> “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.<br> “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”<br> == Кыпчактар == '''Кыпчактар''' – [[Борбордук Азия]]дагы байыркы түрк урууларынын бири. Кээ бир синологдордун (мисалы, Ф. Хирт, П. Будберг) көз карашы боюнча Кыпчактар тууралуу алгачкы маалыматтар кытай хроникаларында «сйе» жана «яньто», Тонйукукта «сир» түрүндө кездешет. Кийин сйелер яньтолорду багындырып сйеяньто (Сыр-Тардуш) уруусун түзгөнү жана алар уйгур, байегу, тунло, пугу сыяктуу эле хунндардын тйелэ (телес, теле) уруусунун бир бутагы экени айтылат. [[Махмуд Кашгари]] кыргыз, огуз, тухси, чигил, ягма ж. б. менен бирге Кыпчактар да таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилесе, мусулман жазма даректеринде «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половцы», батышта «куман», «коман» түрүндө берилген. Бирок кээ бир окумуштуулардын (мисалы, Султанов Т. И., Кляшторный С. Г.) ою боюнча байыркы кытай хроникаларында кездешкен «кюеше» («цзюше») этноними фонетикалык жактан Кыпчактарга эч кандай тиешеси жок. Жазма маалыматтарда алгачкы жолу уйгурлардын каганы Моюн Чурдун эстелигинде эскерилип (751-ж.), уйгурлар 50 жыл аларга көз каранды болгону айтылат. Кытай хроникалары боюнча жужаңдардын империясы кулагандан кийин (552) сеяньтолор [[Түрк]], анан Батыш Түрк кагандыгына карап, башка түрк уруулары менен Чыгыш Тянь-Шандан баштап, Түштүк-Батыш Алтай аймагын ээлешкен. Түрк каганатынын кыйрашы менен (630) саясий аренага сеяньто жана уйгурлар чыгып, көп өтпөй эле кээ бир түрк урууларына (тогуз-огуз) бириккен сеяньтолор Ильтэр тукуму башында турган өз алдынча мамлекет түзүүгө жетишкен. Кыпчактардын күчөп баратышы Тан империясын кооптондуруп тургандыктан, алар 630–640-жылдары [[уйгур]] жана [[огуз]] уруулары менен союз түзүп, сеяньтолорду катуу кырышкан. 735-жылдан баштап сир этноними жоголуп, 8-кылымдагы руника тексттери менен араб маалыматтарында ([[Ибн Хордадбек]], [[Гардизи]], [[Ибн ал-Асир]]) Кыпчактар (кыбчак, хифджак ж. б.) түрк урууларынын бири экени жана алар кара, ак, сарылар болуп бөлүнгөнү тууралуу айтылат. Бул уруу бирикмеси 8–9-кылымдарда кимактар менен этносаясий карым-катнашта болуп, 10–11-кылымдарда эки багытка – түштүктө [[Мавераннахр]], батышта Волга боюна тараган. Бул мезгилде Кыпчактардын кайрадан күч алышы менен печенегдер Дон, Дунай дарыясынын жээктерин карай чегинет. Махмуд Кашгаринин эмгегинде 9-кылымда Кыпчактар имак, карабөрүк, субар, каңлы, токсаба, бөрүлүү сыяктуу уруулардан турган. Кээ бир араб, фарси даректери боюнча 12–13-кылымдарда [[Иртыш]]тан Дунайга чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкандыктан, ал жерлер Дешт и-Кыпчак (Кыпчак талаасы) деп аталып калган. 13-кылымда моңголдордун чабуулуна байланыштуу Кыпчактардын бир бөлүгү аларга баш ийип калышса, айрымдары Балкан жарым аралын көздөй жылып кеткен. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн Кыпчактар түзүп, ал ыдырагандан кийин ар кайсы улустун курамында калышкан. Негизинен Кыпчактар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес, ошондуктан алар кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк ж.б. угро-фин этнокомпоненттерине сиңип турушкан. Мисалы, азыркы [[каракалпак]], башкыр, [[лакай]], кыргыз, түркмөн, алтай, [[ногой]] жана крым татарлары сыяктуу түрк тилдүү элдердин курамында кыпчак уруулары көп кездешет. [[Казак]] эли болсо өздөрүнүн этногенезин Кыпчактар аркылуу түзүлгөн деп эсептешет. Кыргыздардын ичиндеги Кыпчактар санжырада бир нече уруктардан куралат. Ичкилик (Булгачы) курамына кирип, көпчүлүк окумуштуулардын пикири боюнча байыркы Кыпчак уруулары мненн түз байланышы бар этностук компонент болуп саналат. Санжыра маалыматтарында Кыпчактар тогуз уруу: таз, торайгыр, кожомшүкүр, жартыбаш, шерден, кармыш, жаманак, омонок, алтыке болуп таралат. Көпчүлүк бөлүгү Түштүк Кыргызстанда (Фергана өрөөнү) туруп, кыргыздар менен жашагандар жалпы жонунан «кыргыз кыпчак» («тору кыпчак»), өзбектерге жакындар «сарт кыпчак» («сары кыпчак»), казактар менен аралаш тургандар «казак кыпчак» («кара кыпчак») деп аталып калган деп айтылат. Бирок илимий көз караштар боюнча аларды өзбек, каракалпак ж. б. курамындагы Кыпчактар менен салыштырууга болбойт, алардын түзүлүшү башкача экени байкалып, ал эми казактардын ичиндеги Кыпчактарда да торайгыр тобу кездешет. Ошондуктан алардын теги алтайлык уруулар менен байланышта болгон деп кароого болот. Негизинен Баткен(Кадам-Жай, Баткен), Ош облустарында(Чоң Алай, Кара-Суу), Талас облусу (Бакай ата, Айтматов райондор), Кытайдын Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунда(Улуу-Чат, Ак-Тоо, Кашкар), <ref>https://oipikir.turmush.kg/unews/un_post:7042 chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>http://www.science-journal.kg/media/Papers/ivk/2022/4/%D0%98%D0%92%D0%9A_4-2022_131-134.pdf</nowiki></ref>Тажикстандын(Мургап, Жерге-Тал), Ооганстандын Памиринде(Улуу Памыл, Кичик Памыл), Өзбекстандын Анжиян, Фаргана облустарында, өрөөндөрүнүн кээ бир айылдарында уруу-уруу болуп чогуу турушат. Негизинен бул аймактарда жашаган Кыпчактар өздөрүнүн түпкү тегин Түштүк Кыргызстандан чыккан деп эсептейт жана кыргыз эпосторунун башкы каармандары Манас, [[Эр Төштүк]], Курманбек, Шырдакбек, Жаныш, Байыш, Эр Үрбү сыяктуу баатырлардын уруусу Кыпчак экени айтылат. Ал эми Мажму ат-Таварихте 92 боолуу өзбектин (илатийа) бири катары эскерилип, башка бир оозеки санжыраларда да Абубакир Садык деген адамдан 92 уул болуп, анын чоң атасы Кыпчак болгон. Түрк тилдеринин классификациясы боюнча батыш хунн тобундагы кыпчак бутагы орто кылымдан баштап кийинки кыргыз, казак, түркмөн, уйгур, каракалпак, татар, башкыр, кумык, карачай, балкар, көчмөн өзбек, коңурат, катаган, лакай ж.б. элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгени белгиленет. Кыргыз тилинин өнүгүшүнө да кыпчак тилинин таасир тийген. Ал эми ар кайсы элдин курамына кирген (мисалы, каракалпак-кыпчак, казак-кыпчак, ногой-кыпчак, башкыр-кыпчак ж. б.), кыпчак уруу аталыштарындагы эн тамга, этноним, тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар. == Шилтемелер == <references/> == Колдонулган адабияттар == *Абуль-Гази хан. Родословное древо тюрков. Казань, 1906. *Гаркавец А. Н. Кыпчакское письменное наследие, в 2-х т., А., 2002. *Голубовский П. Б. Печенеги, тюрки, и половцы до нашествия татар. Киев, 1884. *Кумеков Б. Е. Арабские и персидские источники по истории кипчаков XI–XIII вв., А.-А., 1987. *Он же, Арабские источники по истории кипчаков, куманов и кимаков VIII – XIII вв., СПб., 1994. *Кюнер Н. В. Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока. М., 1960. *Плежнева С. М. Половцы. М., 1990 *Кляшторный С. Г. Султанов Т. И. Казахстан; летопись трех тысячелетий. А., 1992. {{Түрк элдери}} [[Категория:Манас эпосу]] [[Категория:Кыргызстан]] [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Кыпчактар]] [[Категория:Түрк элдери]] [[Категория:Байыркы түрк уруулары]] dcpswy9rj4d229wtuwo1m5yt5kazdes 649193 649192 2026-07-04T22:40:09Z ~2026-38068-65 48185 /* Кыпчактар */ 649193 wikitext text/x-wiki '''Кыпчаки-Половецы или Мамлюки ''' – кыпчактар Борбор Азияда, Мажарстанда, Мисирде тараган түрк элдердин бири. Алар орто кылымдардагы күч-кубаттуу уруулук бирдик. ==== '''Кыргыз элиндеги Кыпчак уруусунун бөлүнүшү''' ==== '''Кыпчак''' * Хан Кыпчак * Тогуз Кыпчак * Товур Кыпчак (Тобур Кыпчак) * Жети уруу Кыпчак * Жаманан * Омонок * Таз * Шэрдэн * Кармыш * Тору Айгыр * Актачы (Ахтачы) * Кожом Шүкүр (Кожомшүкүр) * Жарты Баш (Жартыбаш) * Алтыке * Сакоо Кыпчак * Сары Кыпчак * Жетикашка Кыпчак * Карахан Кыпчак * Кызыл Аяк (Кызыл Айак) * Беш Көрүк == Тарыхы == Кыпчактар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар кытай жылбаяндамаларынан кездешет. Анда (биздин заманга чейин 201-жылы) [[хунндар]] багындырган жана алардын мамлекетинин курамына кирген «кюсше» аттуу (кытай транскрипциясында) журт катары баяндалат. Айрым булактарда «кюс-ше», «кин-ча», «хи-би-са» аталыштар менен да кезигет. Кыпчактар энесайлык кыргыздардын батыш тарабында (Иртыш) турушкан.<br> [[Уйгур]] каганы Моюн Чурдун эстелигинде (751-жылы) кагандын түрк-кыпчактар мамлекетинде 50 жыл такта олтургандыгы баяндалат. [[Махмуд Кашгари ]]Кыпчактарды кыргыз, [[огуз]], [[тухси]], [[ягма]], [[чигил]] жана [[чаруктардай]] эле таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилейт. Кыпчактар мусулман жазма булактарында «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половец», «половцы», батыш (Византия) жазма булактарында «куман», «коман» формаларында эскерилет. Түрк тилдеринин [[генеалогия]]лык классификациясында батыш хунн тобундагы кыпчак бутагынын болушу орто кылымдагы бул элдин кийинки казак, кыргыз, түркмөн, уйгур, [[каракалпак]], [[татар]], [[башкыр]], [[кумук]], [[карача]], [[балкар]], көчмөн өзбектер, коңурат, [[катаган]], [[лакай]] жана башка элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгенин белгилейт. Болжолу, 7-кылымдын аягынан Кыпчактар [[Саян-Алтай]] тоолоруна жакын жерлерди мекендешкен же коңшу аймактардан журт которушкан.<br> [[Г.Е.Грумм-Гржимайлонун]] кыпчак уруулары алтай динлиндеринин батыш канатын түзүшкөн, биздин заманга чейин 3-кылымда хунндар тарабынан баш ийдирилген деген көз карашын [[М.И.Артамонов]] колдоп чыккан. Бул аймак Иртыш дарыясынын жогорку жана ортоңку агымдарына чейин жеткен. Чыгыш мусулман булактарында Кыпчактар [[Ибн Хордадбек]] тарабынан алгач ирет 11-кылымда эскерилет. Бул уруулук бирикме 8–9-кылымда кимактар менен этносаясий карым- катнашта болуп турушкан. 10–11-кылымдарда Кыпчактар эки багытка – түштүккө (Мавераннахр), батышка – Волга боюна журт которушкан. Кыпчак урууларынын күч алып батышты көздөй журт которуусу печенегдерди түштүк орус талааларына көчүп кетүүгө аргасыз кылган. 11–13-кылымдарда Кыпчактар борборлошкон мамлекет түзүшпөгөнү менен [[Иртыштан Дунайга]] чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкан, ал жерлер «Дешт и-Кыпчак» – «Кыпчак талаасы» деген ат менен белгилүү.<br> [[Моңгол]] жапырыгынын тушунда кыпчак урууларынын бир бөлүгү басып алуучуларга баш ийип беришсе, айрымдары [[Паннонияга ]]](азыркы Венгрия), [[Балкан]] жарым аралына көчүп өтүшкөн. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн кыпчак уруулары түзүшкөн жана анын батышка карай жортуулуна кыпчактар өтө жигердүүлүк менен катышкан. [[Шаман динин]] тутушкан Кыпчактардын, алар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес жана бул ири уруулук бирикме өз курамына кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк жана башка [[угрофин]] этнокомпоненттерин сиңиришкен. Азыркы казак, каракалпак, башкыр, лакай, кыргыз, түркмөн, алтай, ногой, крым татарлары жана башка түрк тилдүү элдердин курамындагы кыпчак уруулары эң ири этнокомпоненттер болуп эсептелет. Кыргыз тилинин калыптанып өнүгүшүндө кыпчак тили чоң таасирин тийгизген. Кыргыз тили түрк тилдеринин генеалогиялык классификациясында чыгыш хунн тобундагы кыпчак бутагына кирет.Кыпчактар бир улут болуп саналат алардын кыргыздарга эч кандай тиэшеси жок, эн тамгалары менен [[казак-кыпчак,]] [[каракалпак-кыпчак]], [[ногой-кыпчак]], [[башкыр-кыпчактардын]] курамдарындагы [[этнонимдер]], эн тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар.<br> == "Манас" эпосундагы мааниси == '''Кыпчак''' — этноним. [[«Манас» эпосу|«Манас» эпосунда]] К-тар кыргыз эли менен тектеш (, кыпчак уругум, кыз үчүн балам кетем деп; [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 2. 153) уруу катары айтылат. К. биринчи жолу 8-кылымда уйгур башкаруучусу Моюн-Чурга арналган эстеликте кездешет. Ал доордо К. Саян-Алтай тоолорунда жашашкан. 11 — 13-кылымда болсо Алтайдан Кырым жана Дунайга чейинки аралыкта көчүп жүрүшкөн. Махмуд Кашгаринин «Сөздүгү» боюнча К-тын бөлүгү [[Талас]] өрөөнүндө жана Кашкар шаарынын жанында да жашашкан. Ферганалык автор Сейф ад-Дин Аксыкентинин «Мажму ат-таварихи» (16-к.) боюнча Таластагы Каркара өрөөнүн К-тар ээлешкен. [[Манас баатыр|Манастын]] атасы жана чоң атасы да ушул аймакты башкарган. [[Манас баатыр|Манас]] баатыр Каркарада төрөлгөн, анын чоролору да каркаралык болушкан. Кыргыздар менен К-тар чектеш, аралаш жашагандыгын далилдейт. Ошол себептен [[Манас баатыр|Манас]] баатырдын теги Кыргыз улутунан чыккан болуп эсептелет. Эпостун бүгүнкү күндөгү варианттарында бир катар белгилүү каармандар (Мисалы, Манас, Курманбек, Шырдакбек, Төштүк, Үрбү жана башкалар) К. уруусунан деп берилет. == Колдонулган адабияттар == *[["Манас" энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4 *“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.<br> “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”<br> “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”<br> “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.<br> “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”<br> == Кыпчактар == '''Кыпчактар''' – [[Борбордук Азия]]дагы байыркы түрк урууларынын бири. Кээ бир синологдордун (мисалы, Ф. Хирт, П. Будберг) көз карашы боюнча Кыпчактар тууралуу алгачкы маалыматтар кытай хроникаларында «сйе» жана «яньто», Тонйукукта «сир» түрүндө кездешет. Кийин сйелер яньтолорду багындырып сйеяньто (Сыр-Тардуш) уруусун түзгөнү жана алар уйгур, байегу, тунло, пугу сыяктуу эле хунндардын тйелэ (телес, теле) уруусунун бир бутагы экени айтылат. [[Махмуд Кашгари]] кыргыз, огуз, тухси, чигил, ягма ж. б. менен бирге Кыпчактар да таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилесе, мусулман жазма даректеринде «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половцы», батышта «куман», «коман» түрүндө берилген. Бирок кээ бир окумуштуулардын (мисалы, Султанов Т. И., Кляшторный С. Г.) ою боюнча байыркы кытай хроникаларында кездешкен «кюеше» («цзюше») этноними фонетикалык жактан Кыпчактарга эч кандай тиешеси жок. Жазма маалыматтарда алгачкы жолу уйгурлардын каганы Моюн Чурдун эстелигинде эскерилип (751-ж.), уйгурлар 50 жыл аларга көз каранды болгону айтылат. Кытай хроникалары боюнча жужаңдардын империясы кулагандан кийин (552) сеяньтолор [[Түрк]], анан Батыш Түрк кагандыгына карап, башка түрк уруулары менен Чыгыш Тянь-Шандан баштап, Түштүк-Батыш Алтай аймагын ээлешкен. Түрк каганатынын кыйрашы менен (630) саясий аренага сеяньто жана уйгурлар чыгып, көп өтпөй эле кээ бир түрк урууларына (тогуз-огуз) бириккен сеяньтолор Ильтэр тукуму башында турган өз алдынча мамлекет түзүүгө жетишкен. Кыпчактардын күчөп баратышы Тан империясын кооптондуруп тургандыктан, алар 630–640-жылдары [[уйгур]] жана [[огуз]] уруулары менен союз түзүп, сеяньтолорду катуу кырышкан. 735-жылдан баштап сир этноними жоголуп, 8-кылымдагы руника тексттери менен араб маалыматтарында ([[Ибн Хордадбек]], [[Гардизи]], [[Ибн ал-Асир]]) Кыпчактар (кыбчак, хифджак ж. б.) түрк урууларынын бири экени жана алар кара, ак, сарылар болуп бөлүнгөнү тууралуу айтылат. Бул уруу бирикмеси 8–9-кылымдарда кимактар менен этносаясий карым-катнашта болуп, 10–11-кылымдарда эки багытка – түштүктө [[Мавераннахр]], батышта Волга боюна тараган. Бул мезгилде Кыпчактардын кайрадан күч алышы менен печенегдер Дон, Дунай дарыясынын жээктерин карай чегинет. Махмуд Кашгаринин эмгегинде 9-кылымда Кыпчактар имак, карабөрүк, субар, каңлы, токсаба, бөрүлүү сыяктуу уруулардан турган. Кээ бир араб, фарси даректери боюнча 12–13-кылымдарда [[Иртыш]]тан Дунайга чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкандыктан, ал жерлер Дешт и-Кыпчак (Кыпчак талаасы) деп аталып калган. 13-кылымда моңголдордун чабуулуна байланыштуу Кыпчактардын бир бөлүгү аларга баш ийип калышса, айрымдары Балкан жарым аралын көздөй жылып кеткен. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн Кыпчактар түзүп, ал ыдырагандан кийин ар кайсы улустун курамында калышкан. Негизинен Кыпчактар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес, ошондуктан алар кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк ж.б. угро-фин этнокомпоненттерине сиңип турушкан. Мисалы, азыркы [[каракалпак]], башкыр, [[лакай]], кыргыз, түркмөн, алтай, [[ногой]] жана крым татарлары сыяктуу түрк тилдүү элдердин курамында кыпчак уруулары көп кездешет. [[Казак]] эли болсо өздөрүнүн этногенезин Кыпчактар аркылуу түзүлгөн деп эсептешет. Кыргыздардын ичиндеги Кыпчактар санжырада бир нече уруктардан куралат. Ичкилик (Булгачы) курамына кирип, көпчүлүк окумуштуулардын пикири боюнча байыркы Кыпчак уруулары мненн түз байланышы бар этностук компонент болуп саналат. Санжыра маалыматтарында Кыпчактар тогуз уруу: таз, торайгыр, кожомшүкүр, жартыбаш, шерден, кармыш, жаманак, омонок, алтыке болуп таралат. Көпчүлүк бөлүгү Түштүк Кыргызстанда (Фергана өрөөнү) туруп, кыргыздар менен жашагандар жалпы жонунан «кыргыз кыпчак» («тору кыпчак»), өзбектерге жакындар «сарт кыпчак» («сары кыпчак»), казактар менен аралаш тургандар «казак кыпчак» («кара кыпчак») деп аталып калган деп айтылат. Бирок илимий көз караштар боюнча аларды өзбек, каракалпак ж. б. курамындагы Кыпчактар менен салыштырууга болбойт, алардын түзүлүшү башкача экени байкалып, ал эми казактардын ичиндеги Кыпчактарда да торайгыр тобу кездешет. Ошондуктан алардын теги алтайлык уруулар менен байланышта болгон деп кароого болот. Негизинен Баткен(Кадам-Жай, Баткен, Лейлек), Ош облусу (Чоң Алай, Кара-Суу, Озгон, Ноокат), Жалалабад облусу (Сузак, Чаткал, Ала-Бука, Аксы, Базар-Коргон), Талас облусу (Бакай-Ата, Айтматов, Манас), Кытайдын Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунда(Улуу-Чат, Ак-Тоо, Кашкар), <ref>https://oipikir.turmush.kg/unews/un_post:7042 chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>http://www.science-journal.kg/media/Papers/ivk/2022/4/%D0%98%D0%92%D0%9A_4-2022_131-134.pdf</nowiki></ref>Тажикстандын(Мургап, Жерге-Тал), Ооганстандын Памиринде(Улуу Памыл, Кичик Памыл), Өзбекстандын Анжиян, Фаргана облустарында, өрөөндөрүнүн кээ бир айылдарында уруу-уруу болуп чогуу турушат. Негизинен бул аймактарда жашаган Кыпчактар өздөрүнүн түпкү тегин Түштүк Кыргызстандан чыккан деп эсептейт жана кыргыз эпосторунун башкы каармандары Манас, [[Эр Төштүк]], Курманбек, Шырдакбек, Жаныш, Байыш, Эр Үрбү сыяктуу баатырлардын уруусу Кыпчак экени айтылат. Ал эми Мажму ат-Таварихте 92 боолуу өзбектин (илатийа) бири катары эскерилип, башка бир оозеки санжыраларда да Абубакир Садык деген адамдан 92 уул болуп, анын чоң атасы Кыпчак болгон. Түрк тилдеринин классификациясы боюнча батыш хунн тобундагы кыпчак бутагы орто кылымдан баштап кийинки кыргыз, казак, түркмөн, уйгур, каракалпак, татар, башкыр, кумык, карачай, балкар, көчмөн өзбек, коңурат, катаган, лакай ж.б. элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгени белгиленет. Кыргыз тилинин өнүгүшүнө да кыпчак тилинин таасир тийген. Ал эми ар кайсы элдин курамына кирген (мисалы, каракалпак-кыпчак, казак-кыпчак, ногой-кыпчак, башкыр-кыпчак ж. б.), кыпчак уруу аталыштарындагы эн тамга, этноним, тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар. == Шилтемелер == <references/> == Колдонулган адабияттар == *Абуль-Гази хан. Родословное древо тюрков. Казань, 1906. *Гаркавец А. Н. Кыпчакское письменное наследие, в 2-х т., А., 2002. *Голубовский П. Б. Печенеги, тюрки, и половцы до нашествия татар. Киев, 1884. *Кумеков Б. Е. Арабские и персидские источники по истории кипчаков XI–XIII вв., А.-А., 1987. *Он же, Арабские источники по истории кипчаков, куманов и кимаков VIII – XIII вв., СПб., 1994. *Кюнер Н. В. Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока. М., 1960. *Плежнева С. М. Половцы. М., 1990 *Кляшторный С. Г. Султанов Т. И. Казахстан; летопись трех тысячелетий. А., 1992. {{Түрк элдери}} [[Категория:Манас эпосу]] [[Категория:Кыргызстан]] [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Кыпчактар]] [[Категория:Түрк элдери]] [[Категория:Байыркы түрк уруулары]] nwxuvbq6mbozokwq85wu2wv9qnj4867 0 21842 649234 616248 2026-07-05T07:05:30Z ~2026-22643-79 47603 649234 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trunk of Questions.jpg|thumb|Багаж]] '''Багаж (жанжүк)''' – жүк ташуу уюмдарынын жоопкерчилиги астында ташып-жеткирүү үчүн өткөрүлгөн [[жүргүнчү|жүргүнчүнүн]] буюмдары же жүргүнчүнүн жеке максаты боюнча өз алдынча акы төлөнүү менен, [[жүргүнчүлүк документ|жүргүнчүлүк документинде]] атайын белгиленип, көздөгөн жерине чейин жөнөтүлгөн материалдык баалуулуктар. == Колдонулган адабияттар == *[[Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү]]. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 {{Интервикисиз}} [[Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр]] j1gt2y4qx7qmunjlmhqe6jgrnfwdp1w 0 36004 649195 644422 2026-07-04T22:52:22Z ~2026-38068-65 48185 /* */ 649195 wikitext text/x-wiki Төөлөс - кыргыз уруусунун аталышы. [[Кыргыздар|Кыргыздардын]] ичкилик уруу бирикмесине кирет. Айрым маалыматтарда төөлөс уруусу кыргыздын оң, сол жана ичкилик уруулук бирикмелерине кирбей, өз алдынча уруулардын бири катары да берилет. [[Санжыра|Санжыраларда]] бул уруунун пайда болушу жөнүндө атайын генеалогиялык уламыштар сакталган эмес. Тарых булактарында төөлөстөрдүн байыркы уруулук бирикмелерден түзүлгөндүгүн көргөзгөн фактылар кездешет. Азыркы кыргыз урууларынын курамында бул уруу орто кылымдардан бери эле этностук компонент катары жашап келгендигин 16-кылымда жазылган «Мажму ат-таварих» чыгармасындагы кыргыз урууларынын санжырасында берилгендиги ырастайт. Изилдөөчүлөрдүн пикиринде төөлөс уруулук теги орто кылымдагы түрктөрдүн «теле» уруусунун конфедерациясы менен байланышат жана алардын алтайлык уруулардын тобу менен жакындыгы бар. Төөлөс уруусунун курамына кирген уруктар «ай тамга» жана «кош тамга» деген эки топко ажырашат. «[[Ай тамга, төөлөс уруктар тобу|Ай тамганы]]» шалендер, дукун, буйга, Додоң толуман ([[чулум кашка]]), ак эчки, жана башка, ал эми «кош тамга» тобун шарон, керей, мүркүт, меркит, бөлтүрүк, качканак атанган уруктар түзөт. Көрүнүп тургандай, өткөн тарыхый мезгилдерде дөөлөс башка уруу топтору менен аралашып турушкан. Мисалы, керей (кереит), меркит, мүркүт (бүркүт) сыяктуу уруктар орто кылымдарда Борбордук Азиядагы саясий аренада белгилүү орундарды ээлешкен түрк-моңгол тилдүү көчмөн этностордун аты менен аталып, алардын өз ара этностук катышы болгонун далилдеп турат. Төөлөстөрдүн басымдуу көпчүлүгү Түштүк Кыргызстандагы Араван, Кадамжай, Ноокат райондоруна караштуу аймактарда турушат. Ал эми бул уруунун майда топтору Талас, Чүй облусунда жана Кытай менен Өзбекстандагы кыргыздар арасынан да жолугат. == Колдонулган адабияттар == * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5 {{Калып:Кыргыз уруулары}} [[Категория:Этнография]] o2h2qupvut130hi466gm23lqksqvsyp 0 36057 649194 563386 2026-07-04T22:44:40Z ~2026-38068-65 48185 /* */ 649194 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Мундуз}} '''Мундуз уруусу''' - [[Сол канат|Сол канаттагы]] теги байыркы ири уруулардын бири. Сөздүн соңундагы -з мүчөсү (-з/-с) байыркы [[Түрк тилдери|Түрк тилдеринде]] -лар мүчөсү сыяктуу көптүк маанини туюнтат. Мисалы: [[Кыргыздар|Кыргыз]], [[Басыз, уруу|Басыз]], [[Дөөлөс (уруу)|Төөлөс]] жана башкалар. Этнонимдин параллелдери бүгүнкү [[Алтайлыктар]] менен [[Түркмөндөр|Түркмөндөрдүн]] курамдарында бар экендиги аныкталган. Тарыхый фольклордун маалыматтарында алтайлыктардын курамындагы «мундуз» сөөгү (уругу - О.К.) [[Кыпчактар]] менен генетикалык жалпылыкта каралат. [[Телеут санжырасы|Телеуттардын санжыраларында]] тоңгон муздан бүтүп төрөлгөн эгиз балдарга [[Чулум мундуз]], [[Коткор мундуз]] деген аттар берилери баяндалган. [[Кыргыз уруулары|Кыргыздын]] мундуз уруусунун курамындагы «зулум мундуз», «коткор мундуз» аттуу уруктар алтайлыктар менен түз этногенетикалык байланыштарды аныктаары бышык. «Мундуз» сөзүн [[Махмуд Кашгари]] төмөндөгүдөй маанилерде чечмелейт: * Бат аккан (шар аккан) суу * Жорго ат * Жакшы адам [[В.В.Радлов]] бул сөздү «жөнөкөй», «жупуну» маанисинде карайт. Мундуз уруусунун өкүлдөрү [[Сузак району|Сузак]], [[Базар-Коргон району|Базар-Коргон]], [[Өзбекстан|Өзбекстандын]]: [[Айыл аймагы|Айым]], [[Избаскен мунай жана газ кени|Избаскент]], [[Коргон-Дөбө|Коргондөбө]], бир аздап [[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз]] жана башка аймактарды мекендеп келишет. == Структуры == Негизги уруктары: Желимкөз (Жалалбай), Карача, Акман, Каба, Таталай, [[Өтөмүш, урук|Өтөмүш]], [[Жараке, урук|Жараке]], [[Кансоюл, урук|Коткор (Чуурунду), Кансоюл]], [[Майда мундуз, урук|Майда мундуз]], [[Сокучу, урук|Сокучу]], [[Көкчелек, урук|Көкчелек]], [[Кызылбаш, урук|Кызылбаш]], [[Акбаш, урук|Акбаш]], [[Дарга, урук|Дарга]], [[Тогунай, урук|Тогунай]], [[Азык, урук|Азык]], [[Сапалак, урук|Сапалак]], [[Баймундуз, урук|Баймундуз]], [[Ак үйлүү мундуз, урук|Ак үйлүү]], [[Айбаш, урук|Айбаш]], [[Атбасар, урук|Атбасар]], [[Аксылык, урук|Аксылык]] жана башкалар. == Колдонулган адабияттар == * [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. "Бийиктик" - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4 {{Калып:Кыргыз уруулары}} [[Категория:Этнография]] of8db2h4r283juw98vyuntponos2d9m 0 40994 649143 525979 2026-07-04T12:10:54Z ~2026-38030-86 48177 649143 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Коргон-Дөбө |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg=41.486623 |lon_deg=72.104768 |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Аксы району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Суу айыл аймагы |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 390 <ref name="Этно2009.Джалал-Абад"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Коргон-Дөбө''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Аксы району|Аксы районундагы]] айыл. [[Ак-Суу айыл аймагы|Ак-Суу айыл аймагына]] кирет. == Калк == Калкы —1390 киши (2009-жылы)<ref name="Этно2009.Джалал-Абад">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Джалал-Абадская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-28 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Аксы районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Суу айыл аймагы (Аксы району)]] [[Категория:Айылдар]] bwddx6f5h9rlwjd9kbbyia7nx0k0rgu 0 41258 649151 570196 2026-07-04T12:25:11Z ~2026-38030-86 48177 649151 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кайырма |расмий аталышы = Кайырма |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.97187|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 74.70051|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = облус |облуст = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Аламүдүн району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Дөбө айыл аймагы |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 967 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кайырма''' ({{lang-ky|Кайырма}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Аламүдүн району]]ндагы айыл. [[Ак-Дөбө айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 967 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |accessdate=2021-12-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> {{Kyrgyzstan-stub}} == Булактар == {{Булактар}} {{Аламүдүн районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Дөбө айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] 8yhjjnkyltr1khtxpfa5cif6qnk1yvd 649152 649151 2026-07-04T12:25:35Z ~2026-38030-86 48177 649152 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кайырма |расмий аталышы = Кайырма |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.97187|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 74.70051|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Аламүдүн району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Дөбө айыл аймагы |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 967 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кайырма''' ({{lang-ky|Кайырма}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Аламүдүн району]]ндагы айыл. [[Ак-Дөбө айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 967 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |accessdate=2021-12-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> {{Kyrgyzstan-stub}} == Булактар == {{Булактар}} {{Аламүдүн районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Дөбө айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] t4pw6vz1lvem0sdizwlkllocjis1vm1 0 41259 649153 570704 2026-07-04T12:26:53Z ~2026-38030-86 48177 649153 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Молдовановка |расмий аталышы = Молдовановка |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.98856|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 74.72282|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = област |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Аламүдүн району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Дөбө айыл аймагы |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2 772 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Молдовановка''' ({{lang-ky|Молдовановка}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Аламүдүн району]]ндагы айыл. [[Ак-Дөбө айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 2 772 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-25 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> {{Kyrgyzstan-stub}} == Булактар == {{Булактар}} {{Аламүдүн районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Дөбө айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] 363c8y3vnl7bpse1xnf2x8obwn52o7z 0 41530 649220 569862 2026-07-05T00:34:11Z ~2026-38379-27 48186 649220 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Бекитай |расмий аталышы = Бекитай |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg = 42.74058 |lon_deg = 73.88872 |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Жайыл району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Булак айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 909 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Бекитай''' ({{lang-ky|Бекитай}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Жайыл району]]ндагы айыл. [[Талды-Булак айыл округу]] курамына кирет. == Калкы == Калкы — 909 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Kyrgyzstan-stub}} {{Жайыл районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Булак айыл аймагы (Жайыл району)]] [[Категория:Айылдар]] f5huq5m99y51229olq2uagjlpsesmvq 0 41531 649217 570198 2026-07-05T00:32:39Z ~2026-38379-27 48186 649217 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кайырма |расмий аталышы = Кайырма |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg = 42.69177 |lon_deg = 73.88735 |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Жайыл району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Булак айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 485 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кайырма''' ({{lang-ky|Кайырма}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Жайыл району]]ндагы айыл. [[Талды-Булак айыл округу]] курамына кирет. == Калкы == Калкы — 485 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-25 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Kyrgyzstan-stub}} {{Жайыл районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Булак айыл аймагы (Жайыл району)]] [[Категория:Айылдар]] t2rj6gz3elwh8j99ok1odfgam8ptfw8 0 41532 649216 569952 2026-07-05T00:31:08Z ~2026-38379-27 48186 649216 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Бөксө Жол |расмий аталышы = Бөксө Жол |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg = 42.70792 |lon_deg = 73.89027 |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Жайыл району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Булак айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 862 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} ''' Бөксө Жол''' ({{lang-ky| Бөксө Жол}}<ref name="Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору">[http://www.stat.kg/media/files/46c562ae-44ff-42f4-8809-a00d0a7cb531.doc Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору, 11.06.2020]</ref>) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Жайыл району]]ндагы айыл. [[Талды-Булак айыл округу]] курамына кирет. == Калкы == Калкы — 862 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-25 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Kyrgyzstan-stub}} {{Жайыл районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Булак айыл аймагы (Жайыл району)]] [[Категория:Айылдар]] k169t29a084jxzz6spgqvat5miuk26d 0 41699 649160 570645 2026-07-04T12:32:11Z ~2026-38030-86 48177 649160 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ленин |расмий аталышы = Ленин |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.8247|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 74.7697|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = облус |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ысык-Ата району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Новопокровка айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 275 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ленин''' ({{lang-ky|Ленин}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Ысык-Ата району]]ндагы айыл. [[Новопокровка айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 275 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-26 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> {{Kyrgyzstan-stub}} == Булактар == {{Булактар}} {{Ысык-Ата районунун калкконуштары}} [[Категория:Новопокровка айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] 2gb88qq1agosrtvt22vsa07h9oeroya 0 41746 649154 570643 2026-07-04T12:29:49Z ~2026-38030-86 48177 649154 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ленин |расмий аталышы = Ленин |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.69960|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =75.28905|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Чүй району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ибраимов айыл аймагы |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 487 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ленин''' ({{lang-ky|Ленин}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Чүй району]]ндагы айыл. [[Ибраимов айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 487 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> {{Kyrgyzstan-stub}} == Булактар == {{Булактар}} {{Чүй районунун калкконуштары}} [[Категория:Ибраимов айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] cui7ogy4js019l0xd2yb8krmcz6vkj7 649156 649154 2026-07-04T12:30:13Z ~2026-38030-86 48177 649156 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ленин |расмий аталышы = Ленин |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.69960|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =75.28905|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Чүй облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Чүй району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ибраимов айыл аймагы |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 487 <ref name="Этно2009.Чуй"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ленин''' ({{lang-ky|Ленин}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Чүй облусу]]н [[Чүй району]]ндагы айыл. [[Ибраимов айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 487 киши.<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> {{Kyrgyzstan-stub}} == Булактар == {{Булактар}} {{Чүй районунун калкконуштары}} [[Категория:Ибраимов айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] g0y53x12fg2a9901xr29lkn0f32k4p8 0 41920 649146 565921 2026-07-04T12:17:13Z ~2026-38030-86 48177 649146 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Жоон-Дөбө |расмий аталышы = Жоон-Дөбө |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.681668|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 71.313836|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Талас облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Айтматов району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Чий айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = 1931 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = 895 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 860 <ref name="Этно2009.Талас"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Жоон-Дөбө''' ({{lang-ky|Жоон-Дөбө}}) — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Кара-Буура району|Кара-Буура районундагы]] айыл. [[Ак-Чий айыл аймагы (Кара-Буура району)|Ак-Чий айыл аймагына]] кирет. Талас―Тараз унаа жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 895 м бийикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― [[Кызыл-Адыр, Кара-Буура району|Кызыл-Адыр кыштагынан]] 3 км түш.-батыш тарапта. Маймак темир жол бекетинен 13 км. Кыштак 1931-жылы негизделген. Орто мектеп, оорукана, кесиптик-тех. окуу жайы, клуб, китепкана бар. Турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүү, соода түйүндөрү, почта бөлүмү, тамактануу жайлары иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакка жакын жерде 512-к-га таандык шаар чалдыбарынын калдыгы сакталган. == Калкы == Калкы - 1 860 киши<ref name="Этно2009.Талас">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}</ref>; негизинен мал чарбасы менен алектенет. == Колдонулган адабияттар == {{Булактар}} * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5 {{Кара-Буура районунун калкконуштары}} [[Категория: Ак-Чий айыл аймагы]] [[Категория:Кыштактар]] 8ra83qj5pp2h8d61i9i2abn3c2pu0qr 0 41921 649147 523406 2026-07-04T12:19:12Z ~2026-38030-86 48177 649147 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Жийде |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.67156|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 71.409406|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Талас облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Айтматов району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Чий айыл аймагы |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 500 <ref name="Этно2009.Талас"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Жийде''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Кара-Буура району|Кара-Буура районундагы]] айыл. [[Ак-Чий айыл аймагы (Кара-Буура району)|Ак-Чий айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 1500 киши (2009-жылы)<ref name="Этно2009.Талас">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Буура районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Чий айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] cuq4nx83z82o8p9m5ylgzts7khkzqj6 0 41958 649150 649139 2026-07-04T12:23:20Z ~2026-38030-86 48177 649150 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Кызыл-Чарба}} {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кызыл-Чарба |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.516382|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 71.966467|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Талас облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Бакай-Ата району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Дөбө айыл аймагы |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 517 <ref name="Этно2009.Талас"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кызыл-Чарба''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Бакай-Ата району|Бакай-Ата районундагы]] айыл. [[Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)|Ак-Дөбө айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 517 киши<ref name="Этно2009.Талас">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Бакай-Ата районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)]] [[Категория:Айылдар]] awn39i1gpnxn2rd2rdqdk9sd47d4t0j 0 41959 649149 649138 2026-07-04T12:22:20Z ~2026-38030-86 48177 649149 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кызыл-Сай |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 42.551985|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 71.931944|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Талас облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Бакай-Ата району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Дөбө айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 324 <ref name="Этно2009.Талас"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кызыл-Сай''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Бакай-Ата району|Бакай-Ата районундагы]] айыл. [[Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)|Ак-Дөбө айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 1 324 киши<ref name="Этно2009.Талас">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Бакай-Ата районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)]] [[Категория:Айылдар]] ac3od1iknxu75hj23m8rwri0fd7u8o1 0 41960 649148 528162 2026-07-04T12:21:20Z ~2026-38030-86 48177 649148 wikitext text/x-wiki {{Маанилер|Ак-Дөбө}} {{ОЖ |макамы = Айыл |кыргызча аталышы = Ак-Дөбө |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = lat_dir = N|lat_deg = 42 |lat_min = 31 |lat_sec = 48 |lon_dir = E|lon_deg = 71 |lon_min = 57 |lon_sec = 0 |CoordAddon = |CoordScale |облус = Талас облусу |район = Бакай-Ата району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Дөбө айыл аймагы |калкы = 4298<ref name="Калк"/> |элди каттоо жылы = 2009 |убакыт аралыгы = +6 }} '''Ак-Дөбө''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Бакай-Ата району|Бакай-Ата районундагы]] айыл. [[Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)|Ак-Дөбө айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 4298 киши (2009-жылы)<ref name="Калк">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}</ref>. == Дагы караңыз == * [[Ак-Дөбө шаар чалдыбары]] == Булактар == {{Булактар}} {{Бакай-Ата районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)]] [[Категория:Айылдар]] ogtreai5a2nipa6opxj3wfl45nh1sl7 0 42164 649161 527205 2026-07-04T12:34:20Z ~2026-38030-86 48177 649161 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = Айыл |кыргызча аталышы = Ленин |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 40.1013503|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 69.5999569|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Баткен облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Лейлек району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Кулунду айыл аймагы |башчысы =Турсункулов Исабай |негизделген күнү =1954 |биринчи белгиленген =1938 |мурунку аталышы =Ленин |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги =580 |климаты =Кышында абанын температурасы -20 С, жайкысын абанын температурасы +38 С |расмий тили =Кыргыз |расмий тили2 = |калкы = 3678<ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы =100% Кыргыздар |диний курамы =Мусулман |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ленин''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Баткен облусу|Баткен облусунун]] [[Лейлек району|Лейлек районундагы]] айыл. [[Кулунду айыл аймагы|Кулунду айыл аймагына]] кирет. Деңиз деңгээлинен 577 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору ― [[Раззаков (шаар)|Раззаков шаарынан]] 45 км түндүк-чыгыш тарапта жана [[Туркестанский хребет|Туркестан кырка адыр-тоолорунун]] тундук тарабынан орун алган. Кыштак, [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] Коммунистик партиясынын Борбор комитенин биринчи катчысы [[Исхак Раззаков]] тарабынын 1938 жылы белгиленип, 1954 жылы негизделген. Калкы 3678 (2009), 866 кожолук жашайт. [[Раззаков (тасма)|Раззаков]] айылынын экономикасынын негизги багыты дыйканчылык жана мал чарбалык. Орто мектеп, китепкана, 7клуб, медпункт бар. Кыштакта Кыргыз элинин улуу жетекчиси, мамлекеттик жана саясий ишмер, Кыргыз Республикасынын Баатыры, Сталиндин кадры эсептелген [[Исхак Раззаков|Исхак Раззакович Раззаков]] туулган. === Калкы === Калкы ― 3678 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref>. 866 кожолук жашайт. Акыркы кошуна олко чыр чатактарына (29.04.2021) жана [[Мамлекеттик коопсуздук органдары|мамлекеттин коопсуздугуна]] байланыштуу айыл тургундарына таандык болгон билгилер жарыяланбайт. Ошондой эле айрым жаштар миграциялап чет олколордо иштеп, айылынын бакубат жашоосуна оз салымдарын кошуп келе жатат. == Булактар == {{Булактар}} {{Лейлек районунун калкконуштары}} [[Категория:Кулунду айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] {{DEFAULTSORT:Ленин(Раззаков),_Лейлек_району}} 8vicoknn05luoa0yoicafpfk2y6y82j 0 42206 649225 526923 2026-07-05T01:04:52Z ~2026-38332-02 48189 649225 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Көк-Суу}} {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Көк-Суу |расмий аталышы = Көк-Суу |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |район = Алай району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Сары-Таш айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 180 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Көк-Суу''' — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Алай району]]ндагы айыл. [[Сары-Таш]] кыштагынын составына кирет. == Калкы == Калкы - 180 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Алай районунун калкконуштары}} i9jrvj19bvmhooyyakm96luddfusxxj 0 42252 649221 649129 2026-07-05T00:58:26Z ~2026-38332-02 48189 649221 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Гагрина |расмий аталышы = Гагрина |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 40.032791|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 73.524055|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Алай району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ленин айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 309 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Гагрина''' ({{lang-ky|Гагрина}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Алай району]]ндагы айыл. [[Ленин айыл аймагы|Ленин айыл аймагына]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 309 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Алай районунун калкконуштары}} [[Категория:Айылдар]] mr2xiw1atarxsw0ewo6uox9kg9sm8vo 0 42254 649222 649123 2026-07-05T01:00:04Z ~2026-38332-02 48189 649222 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Мурдаш |расмий аталышы = Мурдаш |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 40.157074|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 73.463263|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Алай району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ленин айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2 577 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Мурдаш''' ({{lang-ky|Мурдаш}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Алай району]]ндагы айыл. [[Ленин айыл аймагы|Ленин айыл аймагына]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 2 577 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Алай районунун калкконуштары}} boghodra61q28bhalu05uqgz10hqflc 0 42256 649223 538260 2026-07-05T01:01:48Z ~2026-38332-02 48189 649223 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Сары-Могол |расмий аталышы = Сары-Могол |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =39.66041|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.889125|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Алай району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Сары-Могол айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = 1949-жылы |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = 3000 метр |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = кыргызча |расмий тили2 = |калкы = 5 419 <ref name="2023 census"/> |элди каттоо жылы = 2023 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = Кыргыз |диний курамы = Мусулман |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Сары-Могол''' ({{lang-ky|Сары-Могол}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Алай району]]ндагы айыл. [[Сары-Могол айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 5 419 киши.<ref name="2023 census">{{Cite web |url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 |title=Численность населения областей, районов, городов, поселков городского типа, айылных аймаков и айылов (сел) Кыргызской Республики (по данным айыл окмоту на начало 2023 г.)}}></ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Алай районунун калкконуштары}} f1kyo3ed3qsqycuckqizu9pun99j8uk 0 42260 649224 513958 2026-07-05T01:03:01Z ~2026-38332-02 48189 649224 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Талды-Суу}} {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Талды-Суу |расмий аталышы = Талды-Суу |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 39.697848|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 72.971525|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |район = Алай району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Суу айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3000 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = 100 % кыргыз |диний курамы = мусулмандар |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Талды-Суу''' ({{lang-ky|Талды-Суу}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Алай району]]ндагы айыл. [[Талды-Суу айыл округу]] составына кирет. Талды-Суу айылы тоолуу аймакта жайгашкан. 7 ай боюу кыш болот. Негизинен айылда комур кени жайгашкан. Айыл тургундары ошол кен менен тиричилик откорушот. Бул аймакта айыл тургундары коптогон койгойлорго муктаж. Талды-Суу айылына инвестиция тартуу керек экендигин белгилейм. Мен Жусупбеков Данияр Касымович айыл тургуну болгондуктан доннорлорго сунуштайт элем. Айыл элине жардам катары жун иштетуу цехин, тери иштетуу цехин жана сут иштетуу реформаларын. Талды-Суу айылы Ош облусунан 235 км чакырым алыстыкта. Ал эми Алай районунун центринен 130 км аралыкта. Мечит ондоо,жол салуу жана айылдын жаштарынан спорт аянтчасын куруп беруу сунуштамакмын. Анткени айыл жаштарын жакшы жолго, аракерчиликтен алыс кылуу максатында. == Калкы == Калкы - 3000 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Алай районунун калкконуштары}} pv2heeegvqdt70f63tsadw8jeuradw7 0 42364 649226 515671 2026-07-05T01:07:49Z ~2026-38332-02 48189 649226 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Чайчи |расмий аталышы = Чайчи |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 40.43315|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 73.25862|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Кара-Суу району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Кызыл-Суу айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 481 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Чайчи''' ({{lang-ky|Чайчи}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Кызыл-Суу айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 1 481 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} rqmqia7wiqc2jgpf4apug93uyumeg3o 0 42757 649207 571059 2026-07-05T00:13:26Z ~2026-38379-27 48186 649207 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Терек |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.229415|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 74.995831|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ак-Талаа району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Терек айыл аймагы |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1163 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Терек''' — [[Кыргыз Республикасы|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ак-Талаа району|Ак-Талаа районундагы]] айыл. [[Терек айыл аймагы|Терек айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 1163 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ак-Талаа районунун калкконуштары}} [[Категория:Терек айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] 9xu02f1fc3qcvc6vykxmwoagtcdyzea 0 42758 649206 570798 2026-07-05T00:11:37Z ~2026-38379-27 48186 649206 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Орто-Сырт |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.141944|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 75.034722|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ак-Талаа району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Терек айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 10 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Орто-Сырт''' — [[Кыргыз Республикасы|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ак-Талаа району|Ак-Талаа районундагы]] айыл. [[Терек айыл аймагы|Терек айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 10 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ак-Талаа районунун калкконуштары}} [[Категория:Терек айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] d7yqzk2l06aj9oxi37q0z49n1tmi31m 0 42771 649164 569657 2026-07-04T12:54:57Z ~2026-38175-67 48178 649164 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Ак-Жар}} {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ак-Жар |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.173947|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 75.788899|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ат-Башы району |ички бөлүнүшү = |коомдун түрү = Айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3208 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ак-Жар''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Ак-Жар айыл аймагы|Ак-Жар айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 3208 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Жар айыл аймагы (Ат-Башы)]] [[Категория:Айылдар]] 04mj1jpzho3n3f29vh3wyyml2zyen5u 0 42772 649165 569677 2026-07-04T12:55:53Z ~2026-38175-67 48178 649165 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ак-Моюн |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.217207|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 76.053647|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ат-Башы району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2144 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ак-Моюн''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Ак-Моюн айыл аймагы|Ак-Моюн айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 2144 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Моюн айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] 182fbhvbaqb5tsw4s9dh8ioqe0rkxft 0 42773 649166 569890 2026-07-04T12:57:08Z ~2026-38175-67 48178 649166 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Бирдик |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.209132|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 75.95116|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ат-Башы району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1249 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Бирдик''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Ак-Моюн айыл аймагы|Ак-Моюн айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 1249 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Моюн айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] 17zhhqr8rxcfskbmji47c7o0jmnpvxf 0 42776 649167 570209 2026-07-04T12:58:26Z ~2026-38175-67 48178 649167 wikitext text/x-wiki {{Башка маанилери|Калинин}} {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Калинин |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.086708|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 75.67754|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ат-Башы району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2675 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Калинин''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Ак-Талаа айыл аймагы|Ак-Талаа айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 2675 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Талаа айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] 4yxmsawxenpdulsk3rd0wwfqu084aho 0 42777 649168 566028 2026-07-04T12:59:04Z ~2026-38175-67 48178 649168 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = айыл |кыргызча аталышы = Ат-Башы |баш ийгени = |сүрөт = |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 10|lat_sec =12 |lon_dir = |lon_deg = 75|lon_min = 48|lon_sec =0 |CoordAddon = type:city_region:KG |CoordScale = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Нарын облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Ат-Башы району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 10 764<ref name="Нарын">[http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009. Книга 3 (в таблицах). Регионы Кыргызстана: Нарынская область]</ref> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Ат-Башы''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. Өзүнөн гана турган [[Ат-Башы айыл аймагы|Ат-Башы айыл аймагына]] кирет. Райондун жана айыл аймагынын административдик борбору. [[Ат-Башы, суусу|Ат-Башы суусу]]нун оң жээгинде ([[Кара-Коюн суусу, Ат-Башы району|Кара-Коюн суусу]] куйган жерге жакын), деңиз деңгээлинен 2060 м бийиктикте жайгашкан. Балыкчы темир жол бекетинен 226 км аралыкта. 1929-ж. негизделген. Калкы 12550 (2006). Кыш заводу, наабайкана ж. б. иштейт. 3 [[орто мектеп]], мектеп-интернат, [[бала бакча]], № 32 кесиптик-техникалык окуу жайы, бейтапкана, [[оорукана]], [[дарыкана]], маданият үйү, почта, ашкана, кафе, спорт курулмалары, минералдуу сууну куюштуруучу цех, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү, ошондой эле 59 мекеме-ишкана бар. Чек арачыларга эстелик тургузулган. Ат-Башыда кербен сарай (Бишкек - Кашкар соода жолунда) жайгашкан. [[Кошой-Коргон шаар калдыгы]], Чеч-Дөбө айылдын батыш тарабында. Чыгыш тарабында Ат-Башы суусун бойлой тал, [[терек]] өскөн [[токой]] бар. Кыштак аркылуу [[Улуу жибек жолу|Улуу Жибек жолу]] өткөн, айылга жакын жерден эл аралык [[Бишкек-Торугарт автомобиль жолу]] өтөт. [[Файл:Ат-Башыдагы эстелик.jpg|thumb|alt=Ат-Башынын борборунда орнотулган эстелик. 2021-ж.|Ат-Башынын борборунда орнотулган эстелик. 2021-ж.]] == Колдонулган адабияттар == * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1 == Булактар == {{Булактар}} [[Категория:Ат-Башы айыл аймагы]] [[Категория:Кыргызстандын кыштактары‎]] 2ppsv43lstiv4781a189f4z1pk432hy 0 42780 649169 509341 2026-07-04T12:59:58Z ~2026-38175-67 48178 649169 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Баш-Кайыңды |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.155136|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 75.904567|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ат-Башы району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 4078<ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Баш-Кайыңды''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Баш-Кайыңды айыл аймагы|Баш-Кайыңды айыл аймагына]] кирет. Райондун административдик борбору ― [[Ат-Башы (Ат-Башы району)|Ат-Башы кыштагынан]] 10 км чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 257 км. 1932-жылы орношкон. Деңиз деңгээлинен 2140 м бийиктикте. Калкы негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, балабакча, ФАП, китепкана, клуб, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар. Кыштакта Советтик Союзунун Баатыры Д. Асанов туулган. == Калкы == Калкы ― 4078 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref>. 2005-жылы ― 4121. == Булактар == {{Булактар}} * «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4 {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Баш-Кайыңды айыл аймагы]] [[Категория:Айылдары]] nbnyyprwcwmejmk1dbqkkmyut1sfj9g 0 42787 649200 510506 2026-07-05T00:01:02Z ~2026-38379-27 48186 649200 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Биринчи Май |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.173839|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 76.045962|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Ат-Башы району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Суу айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Жол-Богошту,Богошту |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 906 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 |почта индекси =722608 |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Биринчи Май''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Талды-Суу айыл аймагы|Талды-Суу айыл аймагына]] кирет. Жол-Богошту жана Туюк Богошту сууларынын ортосунда жайгашкан. Нарын облусунун түштүк тарабында жайгашкан. [[Талды-Суу]] административдик борборунан 7 км чыгыш тарапта, [[Ак-Моюн]] айылынан 5 км түндүк тарапта жайгашкан. Калктын 99,9% [[Черик, уруу|Черик уруу]]сунан турат. Айылда Т. Тынымбаев атындагы 11 жылдык орто мектеби, бир ФАП, 1 айылдык китепкана иштейт. == Атактуулар == === '''Жумамүдүн''' '''Шералиев''' === Бул айылдан убагында айтылуу композитор [[Жумамүдүн Шералиев]] (1915-жыл, 3-сентябрь) чыккан. Ал 600дөн ашык обон жаратып, көпчлүгү эл оозунда айтылып калган. Кыргыз мамлекеттик телерадио корпорациясынын музыкалык алтын корунда 223 чыгармасы сакталып турат. Орошон таланттын жан дүйнөгө жагымдуу, кубулжуган обондору кайнар булактай оргуштап, ар бир кыргыздын кулагына сиңип, оюн алып, жүрөгүнөн түнөк таап келе жатат. Мисалы, 1934-жылы чыгарган "Созулма", «Түшүмдө», «Селкиге» деген ырлары 78 жылдан бери зор сүймөнчүлүк менен ырдалып келе жаткандыгы эле эмне деген керемет. === Мария Кулчунова Жумабаевна === 9-февраль 1958-жыл. 1988-жылы Сеулда өткөн Олимпиадада СССРдин 4 күлүгү 400 метрлик (4х400 метр) эстафетада рекорд коюшкан. Бул рекорд ушул кезге чейин жаңылана элек. Андан сырткары дүйнөлүк чемпионатта кол медалга жетип, Европанын чемпиону болгон. Учурда Орусиянын Якутс аймагында жашайт. === Уланбек Тынччылык уулу === 13-август 1975-жылы Уланбек Тынччылык уулу учурда "Мерибел" курулуш компаниясын иштетип, Бишкек шаарында ар кандай үй-жайларды куруу менен алек. Өз турмушунан сырткары, "Жол Богошту" коомдук фондун түзүп, өзү каржылап келет. Фонддун эсебинен Биринчи Май айылынын Т. Тынымбаев мектебинин чатырын жаптырып, оңдоп түзөө иштерин жүргүзгөн. Айыл балдары үчүн бала-бакча ачтырып, музыкалык ийрим түзгөн. Андан сырткары, айыл балдары үчүн жайлоо бала бакчасын түзүп, ар кандай шарты жок үй-бүлөнүн балдарына кам көрүү иштерин аткарган. Талды-Суу айылынын мектебинин оңдоп-түзөө иштерин аткарган. == Калкы == Калкы ― 906 киши<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)]] [[Категория:Айылдар]] 3672ld9tax4nhsk9j0gj74k5wldqrwf 649201 649200 2026-07-05T00:01:28Z ~2026-38379-27 48186 649201 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Биринчи Май |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.173839|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 76.045962|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ат-Башы району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Суу айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Жол-Богошту,Богошту |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 906 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 |почта индекси =722608 |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Биринчи Май''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Талды-Суу айыл аймагы|Талды-Суу айыл аймагына]] кирет. Жол-Богошту жана Туюк Богошту сууларынын ортосунда жайгашкан. Нарын облусунун түштүк тарабында жайгашкан. [[Талды-Суу]] административдик борборунан 7 км чыгыш тарапта, [[Ак-Моюн]] айылынан 5 км түндүк тарапта жайгашкан. Калктын 99,9% [[Черик, уруу|Черик уруу]]сунан турат. Айылда Т. Тынымбаев атындагы 11 жылдык орто мектеби, бир ФАП, 1 айылдык китепкана иштейт. == Атактуулар == === '''Жумамүдүн''' '''Шералиев''' === Бул айылдан убагында айтылуу композитор [[Жумамүдүн Шералиев]] (1915-жыл, 3-сентябрь) чыккан. Ал 600дөн ашык обон жаратып, көпчлүгү эл оозунда айтылып калган. Кыргыз мамлекеттик телерадио корпорациясынын музыкалык алтын корунда 223 чыгармасы сакталып турат. Орошон таланттын жан дүйнөгө жагымдуу, кубулжуган обондору кайнар булактай оргуштап, ар бир кыргыздын кулагына сиңип, оюн алып, жүрөгүнөн түнөк таап келе жатат. Мисалы, 1934-жылы чыгарган "Созулма", «Түшүмдө», «Селкиге» деген ырлары 78 жылдан бери зор сүймөнчүлүк менен ырдалып келе жаткандыгы эле эмне деген керемет. === Мария Кулчунова Жумабаевна === 9-февраль 1958-жыл. 1988-жылы Сеулда өткөн Олимпиадада СССРдин 4 күлүгү 400 метрлик (4х400 метр) эстафетада рекорд коюшкан. Бул рекорд ушул кезге чейин жаңылана элек. Андан сырткары дүйнөлүк чемпионатта кол медалга жетип, Европанын чемпиону болгон. Учурда Орусиянын Якутс аймагында жашайт. === Уланбек Тынччылык уулу === 13-август 1975-жылы Уланбек Тынччылык уулу учурда "Мерибел" курулуш компаниясын иштетип, Бишкек шаарында ар кандай үй-жайларды куруу менен алек. Өз турмушунан сырткары, "Жол Богошту" коомдук фондун түзүп, өзү каржылап келет. Фонддун эсебинен Биринчи Май айылынын Т. Тынымбаев мектебинин чатырын жаптырып, оңдоп түзөө иштерин жүргүзгөн. Айыл балдары үчүн бала-бакча ачтырып, музыкалык ийрим түзгөн. Андан сырткары, айыл балдары үчүн жайлоо бала бакчасын түзүп, ар кандай шарты жок үй-бүлөнүн балдарына кам көрүү иштерин аткарган. Талды-Суу айылынын мектебинин оңдоп-түзөө иштерин аткарган. == Калкы == Калкы ― 906 киши<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)]] [[Категория:Айылдар]] 1f4sk9u3xquofhkwp2flr82nwyfs0nr 0 42788 649197 566034 2026-07-04T23:56:55Z ~2026-38379-27 48186 649197 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Талды-Суу}} {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Талды-Суу |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.189991|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 76.139975 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(70400)_region:KG |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |район = Ат-Башы району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Суу айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = 1927 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1635 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2019 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |автоунаа коду = Н, N, 05 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = |СОАТО = 41704 220 845 00 0 <ref>[http://www.stat.kg/stat.files/class.files/%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%20%D0%A1%D0%9E%D0%90%D0%A2%D0%95.pdf Государственный классификатор система обозначений объектов административно-территориальных и территориальных единиц Кыргызской республики]</ref>. }} '''Талды-Суу''' — — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Талды-Суу айыл аймагы|Талды-Суу айыл аймагына]] кирет. Ат-Башы суусунун сол тарабында жайгашкан. Райондун борбору Ат-Башы кыштагынан 39 км чыгыш тарапта жайгашкан. 1927-жылы негизделген. Калкы 1242 (1986-ж). негизинен мал чарбасы менен эмгектенишет. Орто мектеп, балдар бакчасы, амбулатория, турмуш-тиричилик комбинатынын филиалы бар. == Географиясы == Талды-Суу айылы Нарын облусунан 95 километр, райондун борборунан 39 километр алыстыкта, Ат-Башы суусунун сол куймасы Богоштунун боюнда жайгашкан. Талды-Суу айыл өкмөтүнүн борбору. Айылда 378 түтүн, 1, 635 калк (2019) жашайт. Айылды тең экиге бөлүп турган Жарык-Таш суусу бар. Ошол суунун жээгинде чычырканак, ит мурун өсөт. Андан сырткары айылдын четинде Ийри-Суу суусу орун алган. Тегерек Булак деген белгилүү булак бар. == Калкы == Калкы - 1321 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)]] [[Категория:1927-жыл]] 6cupnkgy2lnrsnabym83lim2uibl7c8 0 42789 649198 571232 2026-07-04T23:58:09Z ~2026-38379-27 48186 649198 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Өзгөрүш |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.210568|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 76.203516|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Нарын областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Ат-Башы району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Тадды-Суу айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 590 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Өзгөрүш''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Талды-Суу айыл аймагы|Талды-Суу айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 590 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)]] [[Категория:Айылдар]] o1xyembkh665ov0nb5zot55r40jm4lf 649199 649198 2026-07-04T23:59:08Z ~2026-38379-27 48186 649199 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Өзгөрүш |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 41.210568|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 76.203516|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Ат-Башы району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талды-Суу айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 590 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Өзгөрүш''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] айыл. [[Талды-Суу айыл аймагы|Талды-Суу айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 590 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Ат-Башы районунун калкконуштары}} [[Категория:Талды-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)]] [[Категория:Айылдар]] 8c14pq8j8rz564cghr9v5mc4nve2jxs 0 42799 649204 571080 2026-07-05T00:07:40Z ~2026-38379-27 48186 649204 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Түгөл-Сай |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =41.985382|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =74.753462|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Жумгал району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Түгөл-Сай айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1522 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Түгөл-Сай''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Жумгал району|Жумгал районундагы]] айыл. [[Түгөл-Сай айыл аймагы|Түгөл-Сай айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 1522 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Жумгал районунун калкконуштары}} [[Категория:Түгөл-Сай айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] netfvq5ravhel7m0d99228v5jmyawqy 0 42800 649205 571204 2026-07-05T00:09:43Z ~2026-38379-27 48186 649205 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Эпкин |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =41.992046|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =74.701704|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Жумгал району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Түгөл-Сай айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 508 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Эпкин''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Жумгал району|Жумгал районундагы]] айыл. [[Түгөл-Сай айыл округу|Түгөл-Сай айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы — 508 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Жумгал районунун калкконуштары}} [[Категория:Түгөл-Сай айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] qwze2ju937p7v3udk0yd7nznm0q83my 0 42838 649202 566018 2026-07-05T00:03:36Z ~2026-38379-27 48186 649202 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = Айыл |кыргызча аталышы = Дөң-Алыш |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.260583|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =75.232976|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = |район = Кочкор району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талаа-Булак айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2431<ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Дөң-Алыш''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Кочкор району|Кочкор районундагы]] айыл. [[Талаа-Булак айыл аймагы|Талаа-Булак айыл аймагына]] кирет. Каракол өрөөнүнүн оозунда, [[Каракол суусу, Кочкор району|Каракол суусунун]] боюнда, деңиз деңгээлинен 2500 м бийиктикте жайгашкан. Райондун административдик борбору — [[Кочкор (айыл)|Кочкор айылынан]] 65 км батыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 120 км. == Тарых == 1935-жылы отурукташкан. == Калк == Калкы — 2431 (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref>, 1378 (2006-жылы); негизинен мал чарбасында эмгектенет. == Инфратүзүм == Орто мектеп, ФАП, клуб, китепкана бар. == Көрүнүктүү инсандар == Кыштакта Социалисттик Эмгектин Баатыры К. Мамбеталиев туулган. == Булактар == * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5 <references/> {{Кочкор районунун калкконуштары}} [[Категория:Талаа-Булак айыл аймагы]] [[Категория:Кыргызстандын кыштактары‎]] 6bppxja7rcchh8rqzhio7ln108972o8 0 42839 649171 525919 2026-07-04T13:03:42Z ~2026-38175-67 48178 649171 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Комсомол |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = Flag of Komsomol village.jpg |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.240654|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =75.315034|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Кочкор району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1489 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Комсомол''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Кочкор району|Кочкор районундагы]] айыл. [[Дөң-Алыш айыл аймагы|Дөң-Алыш айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 1489 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Кочкор районунун калкконуштары}} [[Категория:Дөң-Алыш айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] a3n18g42pq3lxqditn4q29gim0mnjtp 649203 649171 2026-07-05T00:04:51Z ~2026-38379-27 48186 649203 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Комсомол |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = Flag of Komsomol village.jpg |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.240654|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =75.315034|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Кочкор району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Талаа-Булак айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1489 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Комсомол''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Кочкор району|Кочкор районундагы]] айыл. [[Дөң-Алыш айыл аймагы|Дөң-Алыш айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 1489 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Кочкор районунун калкконуштары}} [[Категория:Дөң-Алыш айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] o88rpzohp6bpgmfn8hug7whxxvm84ol 0 42985 649212 541478 2026-07-05T00:22:37Z ~2026-38379-27 48186 649212 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = Айыл |кыргызча аталышы = Тоң |сүрөт = Tong (Tong district) skyline 2.jpg |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |lat_dir = N|lat_deg =42.15534|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =77.04196|lon_min = |lon_sec = |облус = Ысык-Көл облусу |район = Тоң району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Тоң айыл аймагы |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |калкы = 1405<ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Тоң''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Тоң району|Тоң районундагы]] айыл. [[Тоң айыл аймагы|Тоң айыл аймагына]] кирет. == Калк == Калкы — 1405 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Тоң районунун калкконуштары}} [[Категория:Тоң айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] r5oizemh5al4w9wsjw5venlhdy0o4kw 0 42986 649210 524286 2026-07-05T00:20:16Z ~2026-38379-27 48186 649210 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кажы-Саз |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.08276|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =77.23779|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Ысык-Көл облусу |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Тоң району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Тоң айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 443<ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = |макамы=Айыл}} '''Кажы-Саз''' — [[Кыргыз Республикасы|Кыргыз Республикасынын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Тоң району|Тоң районундагы]] айыл. [[Тоң айыл аймагы|Тоң айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 443 киши (2009-жылы)<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Тоң районунун калкконуштары}} [[Категория:Тоң айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] dfs7r0klyzimb1cc0xuan83ykiqu09j 0 42989 649215 648097 2026-07-05T00:28:30Z ~2026-38379-27 48186 649215 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Туура-Суу |расмий аталышы = Туура-Суу |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.06822|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =76.98545|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Тоң району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Төрт-Күл айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 919 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Туура-Суу''' ({{lang-ky|Туура-Суу}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ысык-Көл облусу]]н [[Тоң району]]ндагы айыл. [[Төрт-Күл айыл округу|Төрткүл айыл округу]] курамына кирет. == Калкы == Калкы — 919 киши. <ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Тоң районунун калкконуштары}} [[Категория:Төрт-Күл айыл аймагы (Тоң району)]] [[Категория:Айылдар]] 1quow9glzwu37m161bz9e9a20bus9x5 0 42990 649214 571056 2026-07-05T00:27:09Z ~2026-38379-27 48186 649214 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Темир-Канат |расмий аталышы = Темир-Канат |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.05663|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =76.92104|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Тоң району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Төрт-Күл айыл аймагы |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 068 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Темир-Канат''' ({{lang-ky|Темир-Канат}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ысык-Көл облусу]]н [[Тоң району]]ндагы айыл. [[Төрт-Күл айыл округу]] курамына кирет. == Калкы == Калкы — 1 068 киши. <ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Тоң районунун калкконуштары}} [[Категория:Төрт-Күл айыл аймагы (Тоң району)]] [[Категория:Айылдар]] 6bpnxda17lfm0kzsdebicvzpv7kl087 0 42991 649213 571091 2026-07-05T00:25:04Z ~2026-38379-27 48186 649213 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Төрт-Күл |расмий аталышы = Төрт-Күл |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |сүрөт = Tort-Kul (Tong district) skyline.jpg |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.11325|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =76.9497|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ысык-Көл областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Тоң району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Төрт-Күл айыл аймагы |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 4 825<ref name="Демогр2021"/> |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = 722313<ref name="PostIndex">[https://kyrgyzpost.kg/?page_id=6543 Наименование филиалов и отделений связи. Кыргыз почтасы]</ref> |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Төрт-Күл''' ({{lang-ky|Төрт-Күл}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ысык-Көл облусу]]н [[Тоң району]]ндагы айыл. [[Төрт-Күл айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы — 4 825 киши (2021). <ref name="Демогр2021>[http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 Численность населения областей, районов, городов,поселков городского типа, айылных аймаков и айылов (сел) Кыргызской Республики (по данным айыл окмоту на начало 2021г.)]</ref> <gallery> Манасчы Каба Атабеков атындагы маданият үйү.jpg||Манасчы Каба Атабеков атындагы маданият үйү. Tort-Kul (Tong district) skyline 2.jpg|Төрт-Күл айылы. Tort-Kul (Tong district) shop.jpg|Төрт-Күл айылындагы дүкөн. </gallery> == Булактар == {{Булактар}} {{Тоң районунун калкконуштары}} [[Категория:Төрт-Күл айыл аймагы (Тоң району)]] [[Категория:Айылдар]] o2ml0t97sw8bvz5ombes884w8yysrkq 0 43038 649208 566047 2026-07-05T00:16:23Z ~2026-38379-27 48186 649208 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Тамга |расмий аталышы = Тамга |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =42.1506|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =77.5481|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы област = |район = Жети-Өгүз району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Тамга айыл аймагы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3 120 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Тамга, Жети-Өгүз району''' – [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл областынын]] [[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз районундагы]] [[кыштак]]. Тамга айыл аймагына караштуу. [[Ысык-Көл өрөөнү|Ысык-Көл өрөөнүнүн]] түштүгүндө, [[Тескей Ала-Тоо|Тескей Ала-Тоонун]] этегиндеги жантайыңкы түздүктө, Тамга суусунун он өйүзүндө, Бишкек – Каракол автомобиль жолунун жээгинде, деңиз деңгээлинен 1687 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору [[Кызыл-Суу (айыл)|Кызыл-Суу кыштагынан]] 39 км батыш тарапта. Балыкчы темир жол станциясынан 148 км. Калкы 3120 (2010); негизинен мал асырап, тоют даярдайт. Орто мектеп, китепкана, маданият үйү, оорукана, дарыкана, клуб бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода жайлары жана «Тамга» санаторийи иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакта Социалисттик Эмгектин Баатыры И. Илипбаев туулган. == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9 {{Жети-Өгүз районунун калкконуштары}} [[Категория:Тамга айыл аймагы]] [[Категория:Кыргызстандын кыштактары‎]] i6myhtijrh8s0c53kihwp871ii3zmpb 0 55594 649176 315618 2026-07-04T14:43:42Z Maryliflower 43866 Сүрөт сапаты жогорураак жаңы сүрөт менен алмаштырылды 649176 wikitext text/x-wiki [[Файл:Glacier valley in Khan Tengri Nature Park, Tien Shan.jpg|thumb|Комсомол мөңгүсү]] '''Комсомол мөңгүсү''' - [[Борбордук Теңир-Тоо|Борбордук Теңир-Тоодо]]. Эңилчек [[Мөңгү|мөңгүсүнүн]] ири тармагы. [[Бозкыр кырка тоосу|Боз-Кыр кырка тоосунун]] түндүк капталынан башталат. Узундугу 16,0 км, жалпы аянты 70,2 км². Башы [[Деңиз деңгээли|деңиз деңгээлинен]] 6090 м, этеги 3800 м бийикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4200 м. Дендрит тибиндеги бутактап кеткен тоо аралык өрөөн мөңгүлөрүнүн тобуна кирет. Абляциясынын аянты 3,5 км². Мөңгү Эңилчектин негизги «тилинин» түштүк четине ичке тилке болуп кошулуп, батышты карай агат. ==Колдонулган адабияттар== * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9 [[Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎]] sbfggnrk3flt2ozc0i1li0okpehnujk 0 59919 649184 544276 2026-07-04T18:38:32Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649184 wikitext text/x-wiki {{Тамак}} [[Файл:Палоо.jpg|thumb|Палоо (демдеме күрүч) патыр наны менен]] '''Палоо''' – эт, май, сабиз, пияз, туз кошуп, күрүчтөн демдеп бышырылган тамак. Палоо – жалпы эле Чыгыштын, айрыкча Орто Азия элдеринин сый тамактарынын бири. Палоо даярдоо үчүн күрүч, эт, май, сабиз, ошондой эле пияз, сарымсак, [[помидор]], бий алма, мейиз, зире ж. б. кошумчалар керектелет. Күрүч күрмөк, чар, таштардан тазаланып, муздак сууга жуулат да, 30 мин жылуу сууга жибитилет. Тууралган эт акталган майга куурулуп, анын үстүнө пияз, кийин сабиз салынып, кызарганча куурулат. Ага тууралган [[помидор]], туз кошулуп, бардыгы куурулган соң, көлөмүнө ылайыкталып суу куюлат да от күчөтүлөт. Ал 20-25 мин кайнаган сон, күрүч салынат. Буга чейин палоосу майрамдык тамак эсептелген. Recipes күрүч, маш, буурчак жана эт, колдонушат. Биз пияз, сабиз жана сарымсактын бир өкчөмө таш менен бардык кошулган. Тамак ачык отко, зайтун майы көп кошо даярдалат. <ref>[https://tonustela.net/calorific-value/meat/plov.html Калория Pilaf.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>Күрүч суусун тартып бүткөндө, от барган сайын азайтылып, сарымсак ички кабыгы менен же тазаланып, күрүчтүн арасына матырылып, казандын үстүнө табак көмкөрүлүп, 30 мин демделет. Палоонун устукан Палоо, илбээсин Палоо, маараке Палоо, мөмө Палоо, чучук Палоо ж. б. түрлөрү бар. Кыргызстандын түштүгүндө палоону ''аш'' дешет, түндүктө - ''күрүч/демдеме күрүч''<ref>{{Cite web |title=Казанда табактын бышырып кантип |url=https://narodnoe.menu/uzbekskaya-kuhnya/plov-na-plite-v-kazane |accessdate=2021-10-07 |archivedate=2021-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007201928/https://narodnoe.menu/uzbekskaya-kuhnya/plov-na-plite-v-kazane }}</ref>. [[Категория:Тамак-аш]] == Эскертмелер == <references /> ==Колдонулган адабияттар== * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9 cczii1umg6m94crjfxby23ioxnk922i 0 61185 649174 610881 2026-07-04T14:27:56Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649174 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Нойфраунхофен |расмий аталышы = Neufraunhofen |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Neufraunhofen COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=24 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=13 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Бавария |таблицадагы облус = Бавария |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Району |район = Ландсхут |таблицадагы район = Ландсхут (район){{!}}Ландсхут |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = 2 ички район |башчысынын түрү = |башчысы = Бернхард Герауэр |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 17,94 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 495 |климаты = |расмий тили = |калкы = 1073 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 08742 |почта индекси = 84181 |почта индекстери = |автоунаа коду = LA |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 09 2 74 154 |Commons түрмөгүндө = Neufraunhofen |сайты = http://www.vg-velden.de/ |сайтынын тили = de }} '''Нойфраунхофен''' ({{lang-de|Neufraunhofen}}) — [[Германия|Германия Федеративтик Республикасынын]] [[Бавария]][[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Төмөнкү Бавария (округ)|Төмөнкү Бавария]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Ландсхут (район)|Ландсхут]] районуна кирет. Калкы — 1073 киши (31-декабрь, 2010-жыл).<ref>{{Cite web |title=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) |url=https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 |accessdate=2015-09-11 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 }}</ref> Болжолдуу аянты — 17,94 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''09 2 74 154''. Муниципалитеттин башчысы — Бернхард Герауэр. Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-velden.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022041141/https://www.vg-velden.de/ |date=2020-10-22 }} {{Бавария райондору}} {{Германия:Ландсхут Район:Шаарлар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Категория:Бавария шаарлары]] jyxn1r5nho1tviboaba2ujg2f0dgz4r 0 61577 649238 612523 2026-07-05T09:17:39Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649238 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Фалькенфельс |расмий аталышы = Falkenfels |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = Wappenfalkenfels.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=0 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=36 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Бавария |таблицадагы облус = Бавария |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Району |район = Штраубинг-Боген |таблицадагы район = Штраубинг-Боген (район){{!}}Штраубинг-Боген |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Лудвиг Эттль |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 11,50 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 489 |климаты = |расмий тили = |калкы = 1007 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 09961 |почта индекси = 94350 |почта индекстери = |автоунаа коду = SR |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 09 2 78 120 |Commons түрмөгүндө = Falkenfels |сайты = http://www.falkenfels.de/ |сайтынын тили = de }} '''Фалькенфельс''' ({{lang-de|Falkenfels}}) — [[Германия|Германия Федеративтик Республикасынын]] [[Бавария]][[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Төмөнкү Бавария (округ)|Төмөнкү Бавария]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Штраубинг-Боген (район)|Штраубинг-Боген]] районуна кирет. Калкы — 1007 киши (31-декабрь, 2010-жыл).<ref>{{Cite web |title=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) |url=https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 |accessdate=2015-09-11 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 }}</ref> Болжолдуу аянты — 11,50 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''09 2 78 120''. Муниципалитеттин башчысы — Лудвиг Эттль. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.falkenfels.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127191127/http://www.falkenfels.de/ |date=2015-11-27 }} {{Бавария райондору}} {{Германия:Штраубинг-Боген Район:Шаарлар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Категория:Бавария шаарлары]] 0n696i7g25g8mpsie37ae7paa58iq30 0 65012 649159 607474 2026-07-04T12:31:09Z Gliwi 15757 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Neustadt-R.jpg]] → [[File:DEU Neustadt am Rennsteig (Großbreitenbach) COA.svg]] JPG → SVG 649159 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Нойштадт-ам-Ренштайг |расмий аталышы = Neustadt am Rennsteig |сурөтү = [[Сүрөт:Neustadt am rennsteig.jpg|330px]] |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Neustadt am Rennsteig (Großbreitenbach) COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=34 |lat_sec=57 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=56 |lon_sec=1 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Тюрингия |таблицадагы облус = Тюрингия |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Ильм |таблицадагы район = Ильм (район){{!}}Ильм |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Дирк Махелайдт |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 17,03 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 785 |климаты = |расмий тили = |калкы = 785 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 036781 |почта индекси = 98701 |почта индекстери = |автоунаа коду = IK |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 16 0 70 038 |Commons түрмөгүндө = Neustadt am Rennsteig |сайты = http://www.neustadtamrennsteig.de/ |сайтынын тили = de }} '''Нойштадт-ам-Ренштайг''' ({{lang-de|Neustadt am Rennsteig}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Ильм (район)|Ильм]] районуна кирет. Калкы — 785 киши (31-декабрь, 2010).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Болжолдуу аянты — 17,03 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 70 038''. Муниципалитеттин башчысы — Дирк Махелайдт. ==Шилтемелер== {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.neustadtamrennsteig.de/ Расмий сайты] {{Тюрингия райондору}} {{Германия:Ильм Район:Шаарлар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Категория:Тюрингия шаарлары]] 1tza1g6zphgcdcgsvu4r1z7tdz5sjce 0 66423 649170 613508 2026-07-04T13:01:28Z ClausG 15376 649170 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Ниблум |расмий аталышы = Nieblum |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = Nieblum.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=54 |lat_min=42 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=29 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Шлезвиг-Гольштейн |таблицадагы облус = Шлезвиг-Гольштейн |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Түндүк Фризия |таблицадагы район = Түндүк Фризия (район){{!}}Түндүк Фризия |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Ханс-Юрген Зиферс |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 7,86 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 4 |климаты = |расмий тили = |калкы = 626 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 04681 |почта индекси = 25938 |почта индекстери = |автоунаа коду = NF |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 01 0 54 087 |Commons түрмөгүндө = Nieblum |сайты = http://www.amt-foehr-amrum.de/ |сайтынын тили = de }} '''Ниблум''' ({{lang-de|Nieblum}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Шлезвиг-Гольштейн|Шлезвиг-Гольштейн жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Түндүк Фризия (район)|Түндүк Фризия]] районуна кирет. Калкы — 626 киши (31-декабрь, 2010-жыл).<ref>[http://www.statistik-nord.de/uploads/tx_standocuments/A_I_2_vj104_S.pdf Statistikamt Nord: Bevölkerung in Schleswig-Holstein am 31. Dezember 2010 nach Kreisen, Ämtern, amtsfreien Gemeinden und Städten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105191152/http://www.statistik-nord.de/uploads/tx_standocuments/A_I_2_vj104_S.pdf |date=2012-01-05 }} (PDF-Datei; 500kB)</ref> Болжолдуу аянты — 7,86 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''01 0 54 087''. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Юрген Зиферс. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.amt-foehr-amrum.de/ Расмий сайты] {{Шлезвиг-Гольштейн райондору}} {{Германия:Түндүк Фризия Район:Шаарлар}} {{SchleswigHolstein-geo-stub}} [[Категория:Шлезвиг-Гольштейн шаарлары]] 5h1joznpbngkzdvqkz6qb73s7zk0yi8 0 66670 649163 614416 2026-07-04T12:54:25Z ClausG 15376 649163 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Эммельсбюль-Хорсбюлль |расмий аталышы = Emmelsbüll-Horsbüll |сурөтү = [[Сүрөт:Kirche 002.jpg|330px]] |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = Gemeindewappen Emmelsbüll-Horsbüll.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=54 |lat_min=48 |lat_sec=36 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=41 |lon_sec=49 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Шлезвиг-Гольштейн |таблицадагы облус = Шлезвиг-Гольштейн |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Түндүк Фризия |таблицадагы район = Түндүк Фризия (район){{!}}Түндүк Фризия |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Гюнтер Карстензен |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 35,73 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 0 |климаты = |расмий тили = |калкы = 954 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 04665 |почта индекси = 25924 |почта индекстери = |автоунаа коду = NF |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 01 0 54 166 |Commons түрмөгүндө = Emmelsbüll-Horsbüll |сайты = http://www.amt-suedtondern.de/ |сайтынын тили = de }} '''Эммельсбюль-Хорсбюлль''' ({{lang-de|Emmelsbüll-Horsbüll}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Шлезвиг-Гольштейн|Шлезвиг-Гольштейн жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Түндүк Фризия (район)|Түндүк Фризия]] районуна кирет. Калкы — 954 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты — 35,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''01 0 54 166''. Муниципалитеттин башчысы — Гюнтер Карстензен. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.amt-suedtondern.de/ Расмий сайты] {{Шлезвиг-Гольштейн райондору}} {{Германия:Түндүк Фризия Район:Шаарлар}} {{SchleswigHolstein-geo-stub}} [[Категория:Шлезвиг-Гольштейн шаарлары]] jfdojgfsew7dfo9maq1h2iq587wi26w 0 126068 649162 527207 2026-07-04T12:36:04Z ~2026-38030-86 48177 649162 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ленин |расмий аталышы = Ленин |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |облус = Жалал-Абад облусу |район = Тогуз-Торо району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Тогуз-Торо айыл аймагы |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg= 41.40323|lat_min= |lat_sec= |lon_deg= 74.05062|lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Жалал-Абад областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Тогуз-Торо району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2 163 <ref name="Этно2009.Джалал-Абад"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ленин''' ({{lang-ky|Ленин}}) – [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] кыштак. Тогуз-Торо айыл аймагына караштуу. Нарын дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 2020 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Казарман кыштагынан 2 км чыгыш тарапта. Багыш темир жол бекетинен 108 км. Кыштак 1950-ж. негизделген. Калкы 2 163 (2009); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, бала бакча бар. == Калкы == Калкы - 2 163 киши.<ref name="Этно2009.Джалал-Абад">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Джалал-Абадская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-26 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> {{Kyrgyzstan-stub}} == Булактар == {{Булактар}} {{Тогуз-торо районунун калкконуштары}} [[Категория:Тогуз-Торо айыл аймагы]] [[Категория:Кыштактар]] cuu30drsesvkkwonzrxqy7c6ab2ekww 0 127852 649229 516300 2026-07-05T02:44:01Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649229 wikitext text/x-wiki '''Сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук жана укуктар''' ('''СРДУ''') ― бул репродукцияга жана сексуалдуулукка карата колдонгон адам укуктарынын бир бөлүгү. Бул өзүнө төрт тармакты (теманы) камтыйт: сексуалдык ден соолук, сексуалдык укуктар, репродуктивдик ден соолук жана репродуктивдик укуктар. Бул төрт тармактын ортосундагы айырмачылыктар дайыма эле байкалбайт. Сексуалдык ден соолук жана репродуктивдик ден соолук кээде сексуалдык укуктар жана репродуктивдик укуктар сыяктуу бири-бирине синоним катары каралат. Кээ бир учурларда сексуалдык укуктар сексуалдык ден соолук деген терминге кирет же тескерисинче<ref>"IPPF Charter on Sexual and Reproductive Rights Guidelines". https://www.ippf.org/sites/default/files/ippf_charter_on_sexual_and_reproductive_rights_guidlines.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (англ.) Кирүү күнү: бугу айынын 7, 2022.</ref>. == Аныктамасы == === Сексуалдык ден соолук === Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму<ref>[https://www.who.int/health-topics/sexual-health#tab=tab_1 "Sexual health"]. (англ.). ''World Health Organization''.</ref> сексуалдык ден соолукту мындай аныктайт: "Сексуалдык ден соолук - бул сексуалдык мамилеге карата физикалык, психикалык жана социалдык жыргалчылыктын абалы. Ал сексуалдуулук жана сексуалдык мамилелерге позитивдүү жана урматтуу мамилени, ошондой эле мажбурлоо, басмырлоо жана зомбулуксуз жагымдуу жана коопсуз сексуалдык тажрыйбага ээ болуу мүмкүнчүлүгүн талап кылат". === Сексуалдык укуктар === СРДСУдын башка үч аспектисинен айырмаланып, сексуалдык укуктар үчүн күрөш сексуалдык ырахат алууну жана эмоционалдык сексуалдык экспрессияны камтыйт. Бул күрөштүн платформаларынын бири {{iw|Дүйнөлүк сексуалдык ден соолук ассоциациясы|Дүйнөлүк сексуалдык ден соолук ассоциациясы|en|World Association for Sexual Health}} WAS болуп саналат. WAS 1978-жылы сексология чөйрөсүн жайылтуу үчүн бейөкмөт уюмдардын мультидисциплинардык, дүйнөлүк тобу тарабынан түзүлгөн. 1995-жылдагы [[Пекин иш-аракеттер платформасы|Пекин Иш-аракеттер Платформасы]] адам укуктары аялдардын эркин жана эч кандай мажбурлоосуз, зордук-зомбулуксуз же басмырлоосуз, өзүнүн сексуалдык жана репродуктивдик ден соолугуна байланыштуу чечимдерди кабыл алуу жана көзөмөлдөө укугун камтыйт деп белгилеген<ref>[https://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/platform/ "Beijing Platform for Action, paragraphs 92, 93 and 96"]. United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women. September 1995. // Кирүү күңү: бугу айынын 7, 2022.</ref>. Бул пункт айрым өлкөлөр тарабынан аялдардын сексуалдык укуктарынын колдонулуучу аныктамасы катары чечмеленди. 1997-жылы Бүткүл дүйнөлүк сексология конгресси Сексуалдык укуктардын Валенсия Декларациясын чыгарганда, Ассоциациянын тарыхында олуттуу өзгөрүү болгон. Бул декларация адам укуктары катары сексуалдык укуктардын маанилүүлүгүн таанууга бүткүл дүйнөлүк таасирин тийгизди. Кийинчерээк, Валенсия Декларациясына айрым оңдоолорду киргизип, WAS {{iw|Сексуалдык Укуктардын Декларациясы|Сексуалдык Укуктардын Декларациясы|en|Declaration of Sexual Rights}} сунуш кылган, ал 14-Бүткүл дүйнөлүк сексология конгрессинде Башкы Ассамблея тарабынан жактырылган (Гонконг, 1999). WAS башында 11 сексуалдык укукту камтыган Сексуалдык укуктардын Декларациясын кабыл алган. Ал 2014-жылдын март айында WAS Консультативдик Кеңеши тарабынан кайра каралып, 16 сексуалдык укукка чейин кеңейтилген<ref>[https://worldsexualhealth.net/wp-content/uploads/2013/08/Declaration-of-Sexual-Rights-2014-plain-text.pdf "Declaration of sexual rights'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315022406/https://worldsexualhealth.net/wp-content/uploads/2013/08/Declaration-of-Sexual-Rights-2014-plain-text.pdf |date=2022-03-15 }}. Worldsexology.org. 2014-03-01. (англ.)</ref>. # Теңчиликке жана дискриминацияга жол бербөө укугу # Жашоо укугу, адамдын эркиндиги жана коопсуздугу # Автономияга жана дене бүтүндүгүнө укук # Кыйноодон жана ырайымсыз, адамгерчиликсиз же кадыр-баркты басмырлаган мамиледен же жазадан эркин болуу укугу # зордук-зомбулуктун жана мажбурлоонун бардык түрлөрүнөн эркин болуу укугу # Жеке жашоого укук # Ден соолуктун, анын ичинде сексуалдык ден соолуктун жетишүүгө мүмкүн болгон эң жогорку стандартына укук; жагымдуу, канааттандырарлык жана коопсуз сексуалдык тажрыйбага ээ болуу мүмкүнчүлүгү менен # Илимий прогресстин жана аны колдонуунун артыкчылыктарынан пайдалануу укугу # Маалымат алуу укугу # билим алуу укугу жана ар тараптуу сексуалдык билим алуу укугу # Тең укуктуулукка, толук жана эркин макулдукка негизделген никеге жана ушул сыяктуу мамилелерге кирүү, түзүү жана бузуу укугу # Балалуу болууну, балдардын санын жана аралыкты аныктоо, ошондой эле бул үчүн маалыматка жана каражатка ээ болуу укугу # ой, пикир жана сөз эркиндигине укук # Биригүү эркиндигине жана тынч чогулуштарга укугу # коомдук жана саясий турмушка катышуу укугу # Сот адилеттигине, коргоого жана коргоого жетүү укугу Бул Декларация {{iw|Йогьякарта принциптери|Йогьякарта принциптери|en|Yogyakarta Principles}}, өзгөчө ар бир адамдын бүтүндүгү, сексуалдык жана репродуктивдик ден соолукка укук идеясына таасирин тийгизген<ref>[http://yogyakartaprinciples.org/wp-content/uploads/2017/11/A5_yogyakartaWEB-2.pdf "The Application of International Human Rights Law in relation to Sexual Orientation and Gender Identity"]. ''Yogyakartaprinciples.org''. 10 November 2017.</ref>. === Репродуктивдик ден соолук === Репродуктивдик ден соолук адамдардын жоопкерчиликтүү, канааттандырарлык жана коопсуз жыныстык жашоого ээ болушун жана алар тукум улоо мүмкүнчүлүгүнө ээ экендигин жана муну качан, качан жана канчалык көп жасоону чече алышын билдирет.<ref>WHO. Reproductive health (англ.). https://www.who.int/teams/sexual-and-reproductive-health-and-research-(srh)/overview</ref> Мунун бир чечмелөөсү эркектер менен аялдардын төрөттү көзөмөлдөөнүн коопсуз, эффективдүү, жеткиликтүү жана алгылыктуу ыкмалары жөнүндө маалыматка ээ болушу керек дегенди билдирет; ошондой эле сексуалдык, репродуктивдик медицинанын тийиштүү медициналык кызматтарына жетүү жана аялдардын кош бойлуулук жана төрөт аркылуу коопсуз өтүшүнүн маанилүүлүгүн баса белгилөө үчүн саламаттыкты репродуктивдик боюнча билим берүү программаларын ишке ашыруу жубайларга дени сак балалуу болуу мүмкүнчүлүгүн камсыздай алат. Башка жагынан алганда, адамдар репродуктивдик ден соолук кызматтарында теңсиздикке туш болушат. Теңсиздиктер социалдык-экономикалык абалга, билим деңгээлине, жаш курагына, этникалык таандыгына, динине жана чөйрөсүндөгү ресурстарга жараша өзгөрөт. Мисалы, аз камсыз болгон адамдарда репродуктивдик ден соолукту сактоо үчүн эмне ылайыктуу экенин билүү үчүн тийиштүү медициналык кызмат көрсөтүүлөр үчүн ресурстар жана билимдер жетишсиз болушу мүмкүн<ref>Hall KS, Moreau C, Trussell J (2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3483992/ "Determinants of and disparities in reproductive health service use among adolescent and young adult women in the United States, 2002-2008"]. (англ.) ''American Journal of Public Health''. '''102''' (2): 359–67.</ref>. === Репродуктивдик укуктар === {{Негизги макала|Репродуктивдик укуктар}} Репродуктивдик укуктар – репродуктивдик ден соолук жана репродуктивдик ден соолук менен байланышкан мыйзамдуу укуктар жана эркиндиктер. Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму репродуктивдик укуктарды төмөнкүдөй аныктайт: Репродуктивдик укуктар бардык жубайлардын жана жеке адамдардын өз балдарынын санын, арасындагы аралыкты жана убактысын эркин жана жоопкерчиликтүү түрдө чечүүгө жана бул үчүн маалыматка жана каражатка ээ болуу укугун, ошондой эле сексуалдык жана репродуктивдик ден соолуктун эң жогорку стандартына жетүү укугун таанууга негизделет. Алар ошондой эле ар кимдин басмырлоосуз, мажбурлоосуз жана зомбулуксуз репродукцияга байланыштуу чечимдерди кабыл алуу укугун камтыйт. Сексуалдык жана репродуктивдик укуктар чөйрөсүнө контексттик маданий жана социалдык нормалар, социалдык-экономикалык факторлор жана колдонуудагы мыйзамдар жана ченемдер таасир этет. Социалдык-структуралык климат сексуалдык жана репродуктивдик ден соолукту сактоонун жана кийлигишүүлөрдүн жеткиликтүүлүгүнө да, сапатына да таасирин тийгизиши мүмкүн.<ref>[https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/258738/9789241512886-eng.pdf "Sexual health and its linkages to reproductive health: an operational approach"] (англ.). WHO. 2017.</ref> == Калкты жайгаштыруу жана өнүктүрүү боюнча эл аралык конференция == 1994-жылы Египеттин Каир шаарында өткөн Калкты жайгаштыруу жана өнүктүрүү боюнча эл аралык конференция ({{iw|International Conference on Population and Development|International Conference on Population and Development|en|International Conference on Population and Development}} ICPD) репродуктивдик ден соолукка карата мамиледе чоң өзгөрүү болгонун белгиледи. Ошондой эле конференция заманбап СРДСУ кыймылынын жаралышы болуп саналат<ref>Glasier A, Gülmezoglu AM, Schmid GP, Moreno CG, Van Look PF (November 2006). "Sexual and reproductive health: a matter of life and death". (англ.)https://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_1.pdf </ref>. Конференциянын жүрүшүндө үй-бүлөнү пландаштыруунун тегерегиндеги талаш-тартыштар экономикадан коомдук саламаттыкты сактоо жана адам укуктарына өттү<ref name=":0">Fincher RA (1994). [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/envpola24&id=309 "International Conference on Population and Development"]. Environmental Policy and Law. 24 (6).</ref>. Иш-аракеттер программасы ICPD аягында иштелип чыккан жана 179 өлкө тарабынан жактырылып кабыл алынган<ref name=":1">[https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/programme_of_action_Web%20ENGLISH.pdf "Programme of Action"] (PDF). International Conference on Population and Development. Cairo. September 1994. </ref>. Иш-аракеттер программасы сексуалдык жана репродуктивдик ден соолукту адамдын универсалдуу укугу катары тастыктады. Ошондой эле эркин тандоо, аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү, сексуалдык жана репродуктивдик ден соолукту физикалык жана эмоционалдык жактан кароонун негизги темаларына негизделген репродуктивдик ден соолукту жакшыртуу боюнча глобалдык максаттарды, милдеттерди белгиледи<ref name=":0" />. Иш-аракеттер программасы дүйнө жүзү боюнча репродуктивдик ден соолукка универсалдуу  жеткиликтүүлүккө жетүү боюнча борбордук миссияга негизделген, 2015-жылга чейин аткарыла турган бир катар максаттарды белгиледи<ref>Abrejo FG, Shaikh BT, Saleem S (September 2008). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2546384/ "ICPD to MDGs: Missing links and common grounds"]. Reproductive Health. 5: 4.</ref>. 2000-жылы Миң жылдыктын өнүктүрүү максаттары иштелип чыккан, анда репродуктивдик ден соолук максаттардын бири катары ачык айтылбаганы менен, ал 3, 4 жана 5-максаттардын маанилүү компоненти болуп калды<ref>Glasier A, Gülmezoglu AM, Schmid GP, Moreno CG, Van Look PF (November 2006). [https://www.academia.edu/13969869/Sexual_and_reproductive_health_a_matter_of_life_and_death "Sexual and reproductive health: a matter of life and death".] <small>(англ.).</small> Lancet. 368 </ref>. 2010-жылы баштапкы иш-аракеттер программасы Бириккен Улуттар Уюму тарабынан кайра каралып чыккан жана 2015-жылга карата универсалдуу репродуктивдик ден соолукту сактоого жетишүү максатын чагылдыруу үчүн жаңыртылган<ref name=":1" />. 2015-жылы Миң жылдыктын өнүктүрүү максаттары жана ICPD иш-аракеттер программасы жоюлганда, SRHRдин кийинки максаттары 2030-жылга чейин жакырчылык менен күрөшүү максаттарын белгилеген Миң жылдыктын өнүктүрүү максаттарынын кийинки итерациясы Туруктуу өнүгүү максаттарына бириктирилген<ref>Tangcharoensathien V, Mills A, Palu T (April 2015). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4415234/ "Accelerating health equity: the key role of universal health coverage in the Sustainable Development Goals"]. <small>(англ.)</small> BMC Medicine. 13: 101.</ref>. === Максаты === ICPDде биринчи жолу айтылгандай, эң башкы максат – бул универсалдуу репродуктивдик ден соолукту сактоо<ref>Tangcharoensathien V, Mills A, Palu T (2015). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4415234/ "Accelerating health equity: the key role of universal health coverage in the Sustainable Development Goals"]. (англ.) BMC Medicine. 13: 101. </ref>. Баштапкы ICPD Иш-аракет программасында негизги чакырык репродуктивдик саламаттыкты сактоо, үй-бүлөнү пландаштыруу жана сексуалдык ден соолукту камтыган саламаттыкты сактоонун универсалдуу жеткиликтүүлүгүнө багытталган. Убакыттын өтүшү менен булар сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук боюнча билим алуу укугун, аялдарды cүннөткө отургузуу практикасын токтотууну жана аялдардын социалдык, саясий жана маданий чөйрөлөрдөгү мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүнү камтыган.<ref>Glasier A, Gülmezoglu AM, Schmid GP, Moreno CG, Van Look PF (November 2006). "Sexual and reproductive health: a matter of life and death". Lancet. 368. (англ.)</ref> Ошондой эле өспүрүмдөрдүн сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук муктаждыктарын чечүү үчүн атайын максаттар түзүлгөн. Өспүрүмдөр көбүнчө обочолонуу, жашы жете элек никеге туруу жана стигматизация сыяктуу жеке жана социалдык маселелерден улам сексуалдык активдүүлүк менен байланышкан тобокелдиктерге эң аялуу болушат<ref>Hindin MJ, Fatusi AO (2009). [https://www.guttmacher.org/sites/default/files/pdfs/pubs/journals/3505809.pdf "Adolescent sexual and reproductive health in developing countries: an overview of trends and interventions"]. (англ.) International Perspectives on Sexual and Reproductive Health. 35 (2): 58–62.</ref>. Натыйжада Калкты жайгаштыруу жана өнүктүрүү боюнча комиссия өспүрүмдөр үчүн бир катар негизги укуктарды иштеп чыккан. Анын ичинде ар тараптуу сексуалдык билим алуу укугу, өздөрүнүн сексуалдык жашоосуна байланыштуу бардык маселелерди чечүү укугу, ошондой эле дискриминациясыз сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук кызматтарына жеткиликтүүлүк бар<ref>Chandra-Mouli V, Svanemyr J, Amin A, Fogstad H, Say L, Girard F, Temmerman M (2015). [https://www.jahonline.org/article/S1054-139X(14)00428-5/fulltext "Twenty years after International Conference on Population and Development: where are we with adolescent sexual and reproductive health and rights?"]. The Journal of Adolescent Health. 56 (англ.)</ref>. Сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук – бул репродуктивдик жана сексуалдык укуктун бир бөлүгү. Репродуктивдик системага, анын функцияларына жана процесстерине байланышы бар бардык нерсеге физикалык, психикалык жана социалдык жактан толук канааттануу абалы. Башкача айтканда, жаран коопсуз жана канааттануу алган жыныстык жашоо сүрүүгө, тукум улоого акылуу, балалуу болууну каалайбы же каалабайбы, кааласа качан жана канча балалуу болууну эркин, өз алдынча аныктайт деген идея – сексуалдык ден соолуктун негизин түзөт<ref>WHO: Reproductive health. https://www.who.int/westernpacific/health-topics/reproductive-health Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.</ref>. Жаран сексуалдык ден соолук маселесинде мажбурлоого, дискриминацияга жана зомбулукка кабылбай эркин чечим кабыл алуу укугуна ээ. Сексуалдык ден соолуктун дагы бир принциби – эркек менен аялга коопсуз, эффективдүү жана өздөрү туура деп санаган ыкмалар менен балалуу болуу мүмкүнчүлүгү болушу кажет, ошондой эле бул тармакта маалыматтар жеткиликтүү болушу керек. БУУнун Калкты жайгаштыруу фонду репродуктивдик ден соолук гендердик теңдиктин ажырагыс бутагы деп эсептейт<ref>WHO. <small>(англ.)</small> https://www.euro.who.int/en/health-topics/Life-stages/sexual-and-reproductive-health/news/news/2011/06/sexual-health-throughout-life/definition {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220507111026/https://www.euro.who.int/en/health-topics/Life-stages/sexual-and-reproductive-health/news/news/2011/06/sexual-health-throughout-life/definition |date=2022-05-07 }} Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.</ref>. Сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук – алдына бир катар максаттарды коёт<ref>Сексуальные права: [https://www.ippf.org/sites/default/files/ippf_sexual_rights_declaration_russian.pdf Декларация международной федерации планирования семьи.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119005516/https://www.ippf.org/sites/default/files/ippf_sexual_rights_declaration_russian.pdf |date=2022-01-19 }} (орус.). Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.</ref><ref>Sexual Rights Initiatives. https://sexualrightsinitiative.com/ru/seksualnye-prava (орус.) Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.</ref>. '''Алардын негизгилери:'''   * Сексуалдык жана репродуктивдик функцияларга байланыштуу адам укугунун бузулушу жаатында көйгөйлөрдү чечүү * Жыныстык мамилелердин коопсуз болушу жана канааттануу алып келүүсү үчүн көмөктөшүү * ВИЧ жана жыныстык жол аркылуу жугуучу оорулардын алдын алуу * Күтүүсүз кош бойлуулуктун алдын алуу. Үй-бүлөнү пландоо, бойго бүтүүдөн сактооочу каражаттар боюнча консультация берүү жана аборт маселесин ичине камтыйт. * Тукумсуздуктун алдын алуу * Сексуалдык ден соолук менен байланышкан психикалык көйгөйлөрдүн алдын алуу Сексуалдык жана репродуктивдик укуктар [[Адам укуктары|адам укуктарынын]] ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Ар бир адам өзүнүн жеке жашоосунун негизги аспектилерин – денесин, сексуалдуулугун, ден соолугун, мамилелерин, ким менен жана качан никеге турууга жана балалуу болууга – ар кандай формада толук көзөмөл жүргүзүү боюнча эркин, негизделген жана жоопкерчиликтүү чечимдерди кабыл алууга укуктуу. Бул сексуалдык жана репродуктивдик маселелерге байланыштуу жеке чечимдерди кабыл алууда ар кандай кийлигишүүдөн эркин болуу менен бирге сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук боюнча маалыматка, билимге жана кызматтарга жетүү мүмкүнчүлүгүн камтыйт. БУУнун Калкты жайгаштыруу фондунун маалыматы боюнча сексуалдык жана репродуктивдик укуктар деп булар таанылат: • Сексуалдык ден соолукка болгон укук, медициналык сексологиялык жардам алуунун жеткиликтүүлүгү • Сексуалдуулукка байланышкан маалымат алууга болгон укук • Жыныстык жетилүүгө болгон укук • Физикалык кол тийбестикке болгон укук • Жыныстык өнөктөштү тандоо укугу • Жыныстык жашоонун башталышы тууралуу өз алдынча чечим кабыл алууга болгон укук • Ыктыярдуу жыныстык жана нике – үй-бүлөлүк мамилелерге болгон укук • Наристени жаратуу жана балдардын төрөлүшү тууралуу өз алдынча чечим кабыл алууга болгон укук • Жыныстык жашоону коопсуз өткөрүүгө жана канааттанууга шарт түзгөн жыныстык потенциалды ишке ашырууга болгон укук Жарандар кээде сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук боюнча кызмат көрсөтүүдөн пайдаланууда теңсиз мамилеге кабылышат. Мисалы, адам социалдык жана экономикалык статусу, билим деңгээли, жашы, улуту боюнча теңсиздикке кабылышы ыктымал<ref>[https://kazakhstan.unfpa.org/ru/publications/%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4-%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%B2-2017-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83-%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C-%D0%B2-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%85-%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5 А. Эркен. Доклад о народонаселении мира в 2017 году "Жизнь в разных мирах: репродуктивное здоровье и соответствующие права в эпоху неравенства".] 2017 (орус.)</ref>. Жакыр үй-бүлөдө жашагандар талапка ылайык медициналык кызмат көрсөтүү ала албаганы теңсиздиктин үлгүсү. Эксперттер Борбордук Азияда, анын ичинде Кыргызстан менен Казакстанда сексуалдык ден соолук боюнча кызмат көрсөтүү кол жетерлик болуп баратканын белгилешет. Бирок бул тенденция аягына чыга элек, жакыр жашагандар, иммигранттар дагы деле көп тоскоолдуктарга кабылып жатат дешет. Кыргызстанда эрте жыныстык катнашка баруу маселеси жабык жана уят көрүнүш катары каралгандыктан өспүрүм кыздардын репродуктивдик ден соолук жаатында маалымат алуусу да кыйын бойдон калууда дешет адистер<ref>[https://www.caa-network.org/archives/13938 “Будь здоровой, не стыдись!” О сексуальном здоровье и половом просвещении в Центральной Азии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308125627/https://www.caa-network.org/archives/13938 |date=2022-03-08 }} 2018 (орус.) // Кирген күнү: бугу айынын 7, 2022.</ref>. == Булактар == <references responsive="" /> [[Категория:Аял укуктары]] [[Категория:Ден соолук]] [[Категория:Жыныстык билим берүү]] [[Категория:Балдар укуктары]] [[Категория:Адам укуктары]] [[Категория:Билим берүү]] t3ytk74p4cfjjiu5eohmyrd0el3x5zh 0 129062 649178 545959 2026-07-04T15:43:27Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649178 wikitext text/x-wiki {{Калк |аталышы = Ньянколе |сүрөт =[[Файл:Traditional Ankole wear for ladies.jpg|320px]]<br>Ньянколе айымдары |туурасы = |сурөттүн аталышы= |расмий аталышы = |саны = 4,3 млн адам |жайгашуусу = {{Флагификация|Уганда}} — 4,2 млн (2022)<br> {{Флагификация|Танзания}} — 22 миң<br> {{Флагификация|Руанда}} — 15 миң<br> {{Флагификация|Конго Демократиялык Республикасы}} — 12 миң |жок болгон = |архкалдык = |тили = [[руньянкоре]] |раса = [[негроид расасы|негроид]] |дини = жергиликтүү салттуу ишенимдери,<br>[[христианчылык]] (англикандар, католиктер) |туугандары = |кирет = [[бантулар]] |кошулат = |келип чыгышы = }} '''Ньянко́ле''' (''баньянколе, баньянкоре, нко­ле, ан­ко­ле, ньян­ко­ре'') — [[Уганда|Угандадагы]] (Эдуард көлүнүн чыгыш жээги) [[бантулар|банту]] эли. Саны 4,3 млн адам.<ref>{{Cite web |title=Ньянколе |url=https://bigenc.ru/c/n-iankole-588b61?ysclid=lrurn05jtu285272657 |accessdate=2024-01-26 |archivedate=2024-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126145813/https://bigenc.ru/c/n-iankole-588b61?ysclid=lrurn05jtu285272657 }}</ref>.<br>Ньянколе хима (малчылар) жана иру (дыйкандар) этносоциалдык топторго бөлүнөт. == Тил == Эне тили — [[руньянкоре]], [[банту тилдери|банту уясына]] кирет.<br>Жазуусу [[латын алфавити|латын алфавиттин]] негизинде.<br>Руньянкоре башталгыч мектепте окутулат. Ал тилде радио уктурууларды жана мезгилдүү басылмаларды чыгарат.<br>Ошондой эле [[англис тили]] колдонулат. == Дин == Ньянколе жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманышат. Ата-бабалар жана жаратылыш рухтарынын культу, пан­де­мо­ни­ум.<br>Христиандар (англикандар жана католиктер) да бар. == Чарбалык иштер == Негизги салттуу кесиптер — кол менен иштетилген жер чарбасы (таруу, батат, банан, тамеки, [[кофе]], чай), жайыт малчылык ([[зебу]], кой, эчки) жана аңчылык.<br>Мурда бир гана хима тобу мал кармай алган. == Кол өнөрчүлүк == *үй буюмдарын жана килемчелерди токуу; *темир устачылык; *карапачылык. == Кийим == Териден жана булгаарыдан жасалган, көптөгөн жасалгалар менен жасалган, бир ийинге кийилген салттуу кийим. == Тамак-аш == Тамак-аш негизинен өсүмдүк жана сүт азыктарынан турат. == Турак жай == Крааль типтеги конуштар. Чакан үй-бүлөнүн турак-жайы туулга сымал, каркастын үстүндө, боо чөптөн токулган чатыры бар. == Коом == Салттуу коомдук уюм көп балалуу үй-бүлөлөрдөн (оруганда) жана айыл жамааттарынан, аталык уруулук топтордон (экыйка) жана эки тараптуу туугандардан (обузаре) турат. Патрилокалдык нике. Көп аялдуулук практикаланат. Христиандашкан калкта — моногамия<ref>[https://www.9111.ru/questions/7777777772795392/ Изучение уникальных брачных традиций племени Ньянколе в Уганде]</ref>. == Маданият == Элдик оозеки чыгармачылыкка жомоктор, эпикалык жомоктор жана тарыхый уламыштар кирет.<br>Жылдын негизги майрамы (Окий­ра ом­ва­ка) таруу жыйымына карата уюштурулат.<br>Негизги музыкалдык аспаптар – ур­ма (ба­ра­ба­ндар, кси­ло­фо­ндор) жана үйлөмө аспаптар. == Тарых == Ньянколе банту жана нилот элин аралаштыруу натыйжасында пайда болгон.<br>XVI кылымда дыйканчылык менен жайытчылык маданияттардын кесилишинде жогорку башкаруучу (омугабе) башында турган алгачкы мамлекеттик бирикме Нкоре (Анколе) пайда болгон.<br>1901-жылы британ колониялык протектораты астында Анколе округу "королдук" статусу менен түзүлгөн.<br>Ньянколе эркектери чебер мергенчилер жана жоокерлер болгон. == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == *https://bigenc.ru/ethnology/text/2281512 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920173156/https://bigenc.ru/ethnology/text/2281512 |date=2022-09-20 }} *http://etnolog.ru/people.php?id=NYNK *https://kartaslov.ru/карта-знаний/Ньянколе *https://handcent.ru/stati/16071-nyankole-narod.html [[Категория:Африка этностору]] [[Категория:Банту элдери]] pykxtof2i35y2zsdtc4le2nka642ajw 0 131546 649145 543275 2026-07-04T12:13:56Z ~2026-38030-86 48177 649145 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = Айыл |кыргызча аталышы = Төө-Басты |өлкө = Кыргызстан |lat_deg= |lat_min= |lat_sec= |lon_deg= |lon_min= |lon_sec= |облус = Жалал-Абад облусу |район = Аксы району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Суу айыл аймагы |калкы = 1536<ref name="Калк"/> |элди каттоо жылы = 2023 |убакыт аралыгы = +6 }} '''Төө-Басты''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Аксы району|Аксы районундагы]] айыл. [[Ак-Суу айыл аймагы|Ак-Суу айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 1536 киши (2023-жылы)<ref name="Калк">{{Cite web |url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 |title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2023-жылдын башына карата).|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Аксы районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Суу айыл аймагы (Аксы району)]] [[Категория:Айылдар]] j1urdh0zf0a8tcw6mohm7gblnoh8fyt 0 131912 649144 526433 2026-07-04T12:12:19Z ~2026-38030-86 48177 649144 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = Айыл |кыргызча аталышы = Кум-Булуң |өлкө = Кыргызстан |lat_deg= 41.427187 |lon_deg= 72.200816 |облус = Жалал-Абад облусу |район = Аксы району |коомдун түрү = Айыл аймагы |коом = Ак-Суу айыл аймагы |калкы = 255<ref name="Калк"/> |элди каттоо жылы = 2023 |убакыт аралыгы = +6 }} '''Кум-Булуң''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Аксы району|Аксы районундагы]] айыл. [[Ак-Суу айыл аймагы|Ак-Суу айыл аймагына]] кирет. == Калкы == Калкы ― 255 киши (2023-жылы)<ref name="Калк">{{Cite web |url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 |title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2023-жылдын башына карата).|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Аксы районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Суу айыл аймагы (Аксы району)]] [[Категория:Айылдар]] 9pulhqejav10w055z67k9ktwuiptl8r 0 136394 649230 642921 2026-07-05T02:54:26Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649230 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Этап1 = |Дата1 = |Этап2 = |Дата2 = |Этап3 = |Дата3 = |Этап4 = |Дата4 = |Этап5 = |Дата5 = |Макамы = |Негизделген = |Макамы = |Кыргызча аталышы = Сербия Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-sr|Репу̀блика Ср̀бија / Republika Srbija}} |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет]] |Герб = Coat of arms of Serbia.svg |Желек = Flag of Serbia.svg |Гимн аталышы = Боже правде<br> |Аудио = Serbian National Anthem instrumental.ogg |Урааны = Само слога Србина спасава (Сербдерди биримдик гана сактап калат) |Башкаруу формасы = [[парламенттик республика]] |Картада = Serbia (orthographic projection).svg | lat_dir = N | lat_deg = 44 | lat_min = 14 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 20 | lon_min = 53 | lon_sec = 0 | region = CS | CoordScale = 3000000 |Тили = [[серб тили]] |Эгемендүүлүк күнү = [[13-июль]] [[1878-жыл]] |Эгемендүүлүгүн алды = [[Осмон империясы|Осмон империясынан]] |Борбор шаары = [[Белград]] |Ири шаарлар = Белград, Нови-Сад, Приштина<ref>Сербия бийлиги тарабынан көзөмөлдөнбөгөн Косово жана Метохиянын административдик борбору</ref>, Ниш, Крагуевац, Призрен<ref>Сербия бийлиги тарабынан көзөмөлдөнбөгөн Косово жана Метохиянын аймагында жайгашкан</ref>, Суботица |Башчыларынын милдеттери = Президент<br>Премьер-министр<br>Парламент төрагасы |Башчылары = Александр Вучич<br>Милош Вучевич<br>Ана Брнабич |Аянты = 88 499<ref>Косово жана Метохияны эсепке албагандагы аянты 77 474 км²</ref> |Суу пайызы = |Аянты боюнча орду = 111-орун |Калкы = 6 605 168 |Калкы боюнча орду = 108-орун |Калкты каттоо жылы = 2024 |Калктын жыштыгы = 85 |Калкынын жыштыгы боюнча орду = 130-орун |ИДӨ (САМ) = 191,561 млрд |ИДӨ (САМ) эсептөө жылы = 2024 |ИДӨ (САМ) боюнча орду = 78-орун |ИДӨ (САМ) ар бир жанга = 29 038 |ИДӨ (номинал) = 82,550 млрд |ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2024 |ИДӨ (номинал) боюнча орду = 78-орун |ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 12 513 |Акча бирдиги = [[серб динары]] (RSD, код 941) |АДӨИ = {{Өсүү}}0,805 |АДӨИ деңгээли = <span style="color:#00сс33;">'''жогору''' |АДӨИ боюнча орду = 65-орун |Учак компаниясы = |ЭОК = SRB |ISO = SB |Этнохороним = серб, сербтер |Домени = [[.rs]] жана [[.срб]] |Телефон коду = 381 |Убакыт аралыгы = [[UTC+01:00|+01:00]] <br> жайында [[UTC+02:00|+02:00]] |Штрих коду = }} '''Сербия''' ({{lang-sr|Србија / Srbija}}), расмий аталышы '''Сербия Республикасы''' ({{lang-sr|Репу̀блика Ср̀бија / Republika Srbija}}) — Түштүк-Чыгыш Европадагы [[Балкан жарым аралы|Балкан жарым аралынынын]] борборунда жана [[Ортонку Дунай түздүгү|Ортонку Дунай түздүгүнүн]] бир бөлүгүндө жайгашкан, деңизге чыга албаган өлкө. Түндүгүнөн [[Мажарстан]] менен, түндүк-чыгышынан [[Румыния]] менен, чыгышынан [[Болгария]] менен, түштүгүнөн [[Түндүк Македония]] менен, түштүк-батышынан [[Албания]] (д-юре, де-факто [[Косово]] менен чектешет) жана [[Черногория]] менен, батышынан [[Хорватия]], [[Босния жана Герцеговина]] менен чектешет. Борбору — [[Белград]] шаары. Мамлекеттик тили — [[серб тили]]<ref name=":5">[https://test.russian.rs/konstitutsiya-respubliki-serbiya/ Сербия Республикасынын Конституциясы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сербиянын Конституциясына ылайык, курамында эки автономдуу аймак бар: Воеводина, Косово жана Метохия<ref>[https://www.srbija.gov.rs/pages/article.php?id=56753 Устав Републике Србије]</ref>. Косово 1999-жылдан бери БУУнун Коопсуздук кеңешинин 1244-резолюциясынын негизинде БУУнун протектораты астында жана Сербиянын бийлиги тарабынан көзөмөлдөнбөйт<ref>[https://www.refworld.org/legal/resolution/unsc/1999/en/29013 Коопсуздук Кеңешинин 1244-резолюциясы (1999)]</ref>. Косово албандары көпчүлүктү түзгөн убактылуу жергиликтүү өз алдынча башкаруу институттары [[2008-жыл|2008-жылдын]] [[17-февраль|17-февралында]] аймактын көз карандысыздыгын бир тараптуу жарыялашкан. Азыркы учурда [[Косово|Косово Республикасынын]] көз карандысыздыгы БУУга мүчө 101 мамлекет тарабынан таанылган. Косово Республикасынын көз карандысыздыгы [[Кыргызстан]] тарабынан таанылган эмес<ref>[http://mfa.kg/mews-of-mfa-kr/498_ru.html Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министирлиги. Позиция Кыргызской Республики по Косово]</ref>. Сербия [[I дүйнөлүк согуш]] аяктагандан кийин Сербдер, хорваттар жана словендер падышачылыгынын негиздөөчүсү болгон, кийин Югославия падышачылыгынын курамына кирген. Сербия [[Экинчи дүйнөлүк согуш|II дүйнөлүк согуштан]] кийин Югославия Социалисттик Федеративдик Республикасынын курамындагы мамлекетке айланган. 1992-жылы Сербия менен Черногория Югославия Кеңештик Республикасын негиздешкен, бирок бул республика бийлик алмашкандан кийин Сербия менен Черногориянын конфедеративдик мамлекеттик союзуна айланган. 2006-жылы Черногория Сербия менен Черногориянын конфедеративдик мамлекеттик союзунан бөлүнүү боюнча референдум өткөрүп, жыйынтыгында Черногория конфедерациянын курамынан чыккан<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5043462.stm BBC. Черногория көз карандысыздыгын жарыялады]</ref>. Сербия өз алдынча суверендүү мамлекет болуп калган. == Этимологиясы == Өлкөнүн ''Србија'' паталышы байыркы славян тилиндеги «сербтер» этнониминен келип чыккан (себртер өздөрүн ''срби'' ''деп'' аташат). Бирок, этнонимдин келип чыгышы жана этимологиясы толук аныкталган эмес<ref>[https://klex.ru/rwu?ysclid=m6j6nln258909323037 Поспелов Е.М. Дүйнөдөгү географиялык аталыштар. Топонимикалык сөздүк]</ref>. == Географиясы == [[Файл:Serbien topo.png|thumb|250px|left|Сербиянын топографиялык картасы]] === Жайгашуусу жана чек аралары === Сербиянын аймагынын 80% Балкан жарым аралындагы [[Ортонку Дунай түздүгү|Орто Дунай түздүгүндө]] жайгашкан жана бул түздүктүн 20% ээлейт<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-74701-5 Эмилия Манич, Владимир Никитович, Предпраг Журович. Сербиянын географиясы. Табияты, Калкы, Экономикасы]</ref>. Чек арасынын узундугу 2361,7 км барабар: [[Румыния]] менен — 547,9 км, [[Болгария]] менен — 360,5 км, [[Түндүк Македония]] менен — 282,9 км, [[Черногория]] менен — 249,5 км, [[Албания]] менен — 113,6 км, [[Босния жана Герцеговина]] менен — 370,9 км, [[Хорватия]] менен — 261,7 км, [[Мажарстан]] менен — 174,7 км. Жалпы чек арасынын 751 км дарыялар, 43 км көлдөр аркылуу өтөт<ref name=":0">[https://publikacije.stat.gov.rs/G2024/Pdf/G202417017.pdf Республикалык статистика бюросу. Сербия Республикасынын 2024 статистикалык маалыматтары.]</ref>. === Климаты === [[Файл:SerbiaKoppenClimate.svg|left|thumb|250x250px|Сербиянын климаты]] Сербия [[Адрия деңизи|Адрия]], [[Эгей деңизи|Эгей]] жана [[Кара деңиз|Кара]] жылуу деңиздери менен курчалган Балкан жарым аралында жана татаал рельефте жайгашкандыктан, кышы кыска, суук жана кардуу, жайы жылуу келет<ref name=":2">[https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/serbia_serbia_6290252 Meteoblue. Сербиянын тарыхый климат жана аба ырайы боюнча маалыматтары]</ref>. Сербиянын аймагында континентталдык климат басымдуулук кылат. Июль айынын орточо аба температурасы 23-25°С, максималдуу аба температурасы 50°С. Январь айынын орточо аба температурасы -1-2°С, минималдуу аба температурасы -25°С<ref name=":2" />. Жылдык орточо жаан-чачындын өлчөмү 896 мм. Жаан-чачын көбүнчө май жана июнь айларында болот. Шамалдары<ref name=":2" />: * Кошава шамалы (өлкөнүн түндүгүндөгү муздак жана кургак шамал). * Северац шамалы (өлкөнүн түндүгүндөгү муздак жана кургак шамал). * Моравац шамалы (өлкөнүн түндүгүндөгү муздак жана кургак шамал). * Түштүк шамалы (өлкөнүн түштүгүндөгү жылуу жана кургак шамал). * Түштүк-Батыш шамалы (өлкөнүн түштүгүндөгү жылуу жана кургак шамал). === Четки чекиттери === [[Файл:Bačka.jpg|thumb|250px|Бачка району]] Маалыматтар Сербиянын курамындагы, бирок Сербиянын бийлиги тарабынан көзөмөлдөнбөгөн Косово жана Метохияны эске алуу менен берилген<ref name=":0" />: * Түндүктө: {{coord|46|11|N|19|40|E}} — Суботица шаарынан 10 км түндүктө. * Түштүктө: {{coord|41|53|N|20|36|E}} — Рестелица айылы. * Чыгышта: {{coord|43|11|N|23|00|E}} — Стара-Планина тоосу, Сребрна глава чокусу. * Батышта: {{coord|45|55|N|18|49|E}} — Бачки Брег айылы. === Рельефи === Тоолор өлкөнүн үчтөн эки бөлүгүн ээлейт. Анын түштүк-батыш бөлүгүндө орто бийиктиктеги бүктөлгөн тоо кыркалары, [[Динара тайпак тоосу|Динара тайпак тоолорунун]] (Тара, Златибор, Чемерно, Голия) этектеринде жайгашкан. Түштүктө Серб тайпак тоолору жана Косово-Поле жана Метохия ойдуңу, Шар-Планина кырка тоосу жайгашкан. Албания менен болгон чек арасын бойлой Юничка-Планина кырка тоолору орун алган. Өлкөнүн чыгышында Карпат-Балкан кырка тоолорунун бир бөлүгү болгон Чыгыш Серб тоолору жайгашкан<ref name=":1">{{Cite web |title=Кругосвет энциклопедиясы. Сербия жана Черногория |url=https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/SERBIYA_I_CHERNOGORIYA.html |accessdate=2025-01-30 |archivedate=2023-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230423211240/https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/SERBIYA_I_CHERNOGORIYA.html }}</ref>. Сербиянын түндүгү [[Ортонку Дунай түздүгү|Ортоңку Дунай түздүгүнүн]] түштүк четинде жайгашкан, ал горизонталдуу жайгашкан кум, чопо, плиоцен катмарларынан турат, дарыя өрөөндөрүндө аллювий катмары жана суу бөлгүчтөрүндө [[лёсс]] тоо тектеринен турат. Бул аймактарында адырларлуу жерлер көп кездешет<ref name=":1" />. === Пайдалуу кен-байлыктары === Сербияда пайдалуу кендердин олуттуу запастары бар. Алардын арасында [[жез]], [[коргошун]], [[Цинк|цинк рудалары]] бар. Ошондой эле [[молибден]], [[алтын]], [[күмүш]], [[темир рудалары]], [[хром]], [[Платина кен таштары|платиноиддер]], [[никель]], [[кобальт]], [[вольфрам]], [[сурьма]], [[селен]], [[литий]], [[бор]], [[боксит]] кендери бар экени белгилүү. Өлкөнүн түндүк бөлүгүндө [[мунай]] жана жарытылыш газынын, бир нече ири [[күрөң көмүр]] жана лигнит бассейндери бар. Ошондой эле [[доломит]], [[магнезит]], [[асбест]], [[графит]], [[таш туз]], цемент чийки заттарынын кендери бар<ref>[https://bigenc.ru/c/serbiia-b4d7ec Чоң орус энциклопедиясы. Сербия]</ref>. === Гидрологиясы (суу ресурстары) === [[Файл:Veliki_Kazan.jpg|left|thumb|250x250px|Жардап улуттук паркы аркылуу агып өткөн Дунай дарыясы]] [[Файл:Pejzaz ribnickog jezera.jpg|thumb|250px|Рибничко көлү]] Сербиянын дарыялары үч деңиздин бассейндерине кирет — Кара, Адриатика жана Эгей. Сербиянын көпчүлүк майда жана орто дарыялары, Сербиянын аймагы аркылуу агып өткөн жана өлкөнүн аймагында 588 км узундуктагы, Кара деңизге барып куюлган Дунай дарыясынын бассейнине таандык<ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20160402004109/https://www.srbija.gov.rs/pages/article.php?id=36 Сербия Республикасынын Өкмөтү. Сербиянын географиялык абалы, рельефи жана климаты]</ref>. Түз жерлерде Дунай дарыйсынын нугунун туурасы 300дөн 1200 метрге чейин, тереңдиги 2ден 19 метрге чейин жетет. Карпат-Балкан тоо кыркалары аркылуу агып өткөн аймактарда дарыянын нугу 150 метрге чейин кичирейип, тереңдиги 82 метрге чейин жетет. Бул аймактарда Дунай дарыясынын агымынын ылдамдыгы 5 м/с чейин жетет<ref name=":3" />. Дунайдан тышкары суу транспорту жүрүүчү дарыялары: [[Сава]] (206 км), [[Тиса]] (168 км), Бегей (75 км), Чоң Морава (3 км ) жана Тамиш (3 км). Сербиянын башка ири дарыяларына Батыш Морава (308 км), Түштүк Морава (295 км), Ибар (272 км), Дрина (250 км) жана Тимок (202 км) кирет<ref name=":3" />. Түштүк Сербиянын сууларынын бир бөлүгү Адриатика деңизине куйган Ак Дрин жана Радика дарыяларынын бассейнине кирет. Эгей деңизинин бассейнине Сербиянын түштүгүндө жайгашкан Пчинья, Лепенак жана Драговиштица дарыялары кирет<ref name=":3" />. Сербияда суу ташкынынан коргоо, сугат суу менен камсыз кылуу максатында жасалма каналдар курулган. Алардын жалпы узундугу 939,2 км, анын 385,9 км сыйымдуулугу 1000 тоннага чейинки суу транспорту жүрүү үчүн ылайыкташкан. Эң чоң канал системасы болуп Дунай-Тиса-Дунай системасы саналат жана ал Чоң Бачка каналын жана Кичи Бачка каналын курамына камтыйт<ref>[https://www.stat.gov.rs/sr-cyrl/publikacije/publication/?p=12102 Сербия Республикасынын жылдык статистика маалыматнаамасы. 2019-жыл]</ref>. Сербиядагы эң чоң табигый көл болуп аянты 5,6 км² жеткен Палич көлү саналат. Жердап суу сактагычы эң ири суу сактагыч, анын жалпы аянты 253 км² барабар, Сербиянын аймагында жайгашкан суу сактагычтын аянты 163 км². Бийиктиги 71 метрге жеткен Еловарник шаркыратмасы Сербиянын эң бийик шаркыратмасы<ref>[https://www.infokop.net/graditeljske-vrednosti/vodopad-jelovarnik.html infoKOP.net. Еловарник шаркыратмасы]</ref>. === Топурагы === Сербиянын аймагындагы топурактын ар түрдүүлүгү байкалат. Воеводинада кара топурактуу, курамына аз пайыздагы [[Чиринди|чириндилерди]] камтыган түшүмдүү топурактуу ири аянттар бар. Тоолуу райондордо күрөң, токой [[Чиринди|чириндилерин]] курамына камтыган топурактуу аймактар жайгашкан<ref name=":1" />. === Флорасы === [[Файл:Tara Vidikovac Banjska Stena 01.jpg|thumb|250px|Тара улуттук паркы]]Сербиянын аймагында эки аймактык өсүмдүктөрдүн түрү же эки [[биом]] бар. Биринчиси, [[Мелүүн климат|мелүүн климаттуу]] алкактагы, өлкөнүн көпчүлүк бөлүгүн камтыган жазы жалбырактуу жана аралаш токойлор. Экинчиси, [[тундра]] биому. Токой биомунда төрт экоаймак бар: аралаш балкан токойлору, аралаш паннон токойлору, аралаш динара токойлору жана родоп аралаш тоо токойлору. 2009-жылы токой фондун инвентаризациялоо боюнча маалыматтарына ылайык, Сербиянын аянтынын 29,1% токойлор ээлеген. Токойлордун жалпы аянты 2 252 400 гектарды түзөт. Алардын ичинен 53% мамлекеттик мечикте, 47% жеке адамдардын менчиги. Сербиянын бир жаранына 0,3 гектар токой туура келет<ref>[https://srbijasume.rs/gazdovanje-sumama/sumski-fond/podaci-o-sumskom-fondu/ Србијашуме. Сербиянын токой фонду]</ref>. Өлкөнүн токойлорунда жалбырактуу дарактар басымдуулук кылат, алардын үлүшү 81%. Жалбырактуу дарактардын арасынан эмен жана бук эң көп кездешет. Ийне жалбырактуу дарактардын үлүшү 19%. Ийне жалбырактуулардын ичинен көбүнчө карагай, пихта, кызыл карагай жана кара карагай көп кездешет<ref>[https://srbijasume.rs/gazdovanje-sumama/sumski-fond/glavne-vrste-sumskog-drveca/ Србијашуме. Токойдогу дарактардын негизги түрлөрү]</ref>. === Фаунасы === [[Файл:Stara planina14.jpg|thumb|250px|Пирин тоолорундагы жапайы жылкылар]] Сербиядан европадагы балык фаунасынын 51%, европадагы сойлоочулардын жана амфибиялардын 40%, европадагы канаттуулардын 74%, европадагы сүт эмүүчүлөрдүн 67% кездештирүүгө болот. Сүт эмүүчүлөрдүн — бугу, элик, каман, коен, карышкыр, суусар, кашкулак, жапайы эчкилер ж. б. түрлөрү кездешет. Канаттуулардын — илегилек (кунас), бүркүт, суу бүркүт, жапайы өрдөк, каз, бөдөнө, кыргоол, чил, кекилик, каракур, бактек, токойчулдук ж. б. түрлөрү кездешет. Өлкөнүн сууларында форель, окунь, карп, сом, сазан, чортон ж. б. фаунанын түрлөрү байырлашат<ref name=":4">[https://web.archive.org/web/20160426190817/http://iucn.org/about/union/secretariat/offices/europe/?10618%2FSerbian-biodiversity Табиятты коргоонун бүткүл дүйнөлүк союзу. Сербиянын биологиялык ар түрдүүлүгү]</ref>. Мындан тышкары, Сербияда сойлоп жүрүүчүлөрдүн 24 түрү кездешет: ташбакалардын 3 түрү, кескелдириктердин 11 түрү жана жыландардын 10 түрү. Жыландардын 10 түрүнүн ичинен 3 түрү уулуу жыландар<ref>[https://web.archive.org/web/20171010154415/http://www.nhmbeo.rs/upload/images/Glasnik/Bulletin%202014-04.pdf Сербиядагы сойлоп жүрүүчүлөрдүн ар түрдүүлүгү]</ref>. Сербияда сүт эмүүчүлөрдүн 50 түрү, канаттуулардын 307 түрү, сойлоп жүрүүчүлөрдүн жана амфибиялардын 36 түрү, балыктардын 30 түрү коргоого алынган<ref name=":4" />. === Коргоого алынган жаратылыш аймактары === [[Файл:Meandri Uvca, vidikovac Veliki vrh.jpg|thumb|250px|Увац өзгөчө жаратылыш коругу]] Жалпысынан өлкөдө беш улуттук парк бар<ref>[https://web.archive.org/web/20190608020245/http://www.zzps.rs/novo/index.php?jezik=&strana=naslovna Сербиянын табияты коргоо институту]</ref>: * Жердап ({{lang-sr|Ђердап}}) — 1974-жылы негизделген, жалпы аянты 63 000 га түзөт<ref>{{Cite web |title=Сербиянын табияты коргоо институту. Жердап улуттук паркы |url=https://zzps.rs/nacionalni-park-djerdap/ |accessdate=2025-01-31 |archivedate=2025-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250114234358/https://zzps.rs/nacionalni-park-djerdap/ }}</ref>. * Копаоник ({{lang-sr|Копаоник}}) — 1981-жылы негизделген, жалпы аянты 19 985 га түзөт<ref>[https://zzps.rs/%d0%bd%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%ba-%d0%ba%d0%be%d0%bf%d0%b0%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%ba/ Сербиянын табияты коргоо институту. Копаоник улуттук паркы]</ref>. * Тара ({{lang-sr|Тара}}) — 1981-жылы негизделген, жалпы аянты 19 200 га түзөт<ref>[https://zzps.rs/%d0%bd%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%ba-%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b0/ Сербиянын табияты коргоо институту. Тара улуттук паркы]</ref>. * Фрушка-Гора ({{lang-sr|Фрушка гора}}) — 1960-жылы негизделген, жалпы аянты 25 933 га түзөт<ref>[https://zzps.rs/%d0%bd%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%ba-%d1%84%d1%80%d1%83%d1%88%d0%ba%d0%b0-%d0%b3%d0%be%d1%80%d0%b0/ Сербиянын табияты коргоо институту. Фрушка-Гора улуттук паркы]</ref>. * Шар-Планина ({{lang-sr|Шар-планина}}) — 1993-жылы негизделген, жалпы аянты 39 000 га түзөт<ref>[https://zzps.rs/%d0%bd%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%ba-%d1%88%d0%b0%d1%80-%d0%bf%d0%bb%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d0%bd%d0%b0/ Сербиянын табияты коргоо институту. Шар-Планина улуттук паркы]</ref>. Коруктар: * Кукавица ({{lang-sr|Кукавица}}) — өзгөчө жаратылыш коругу.<ref>[https://zzps.rs/%d1%81%d1%82%d1%80%d0%be%d0%b3%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%ba%d1%83%d0%ba%d0%b0%d0%b2%d0%b8%d1%86%d0%b0/ Сербиянын табияты коргоо институту. Кукавица өзгөчө жаратылыш коругу]</ref>. * Увац ({{lang-sr|Увац}}) — жаратылыш коругу.<ref>[https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d1%83%d0%b2%d0%b0%d1%86/ Сербиянын табияты коргоо институту. Увац жаратылыш коругу]</ref>. * Ртань ({{lang-sr|Ртањ}}) — жаратылыш коругу.<ref>[https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d1%80%d1%82%d0%b0%d1%9a/ Сербиянын табияты коргоо институту. Ртань жаратылыш коругу]</ref>. * Йерма ({{lang-sr|Јерма}}) — жаратылыш коругу.<ref>[https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d1%98%d0%b5%d1%80%d0%bc%d0%b0/ Сербиянын табияты коргоо институту. Йерма жаратылыш коругу]</ref>. * Сува планина ({{lang-sr|Сува планина}}) — жаратылыш коругу.<ref>[https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d1%81%d1%83%d0%b2%d0%b0-%d0%bf%d0%bb/ Сербиянын табияты коргоо институту. Сува планина жаратылыш коругу]</ref>. * Клисура реке Милешевке ({{lang-sr|Клисура реке Милешевке}}) — жаратылыш коругу.<ref>{{Cite web |title=Сербиянын табияты коргоо институту. Клисура реке Милешевке жаратылыш коругу |url=https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d0%ba%d0%bb%d0%b8%d1%81%d1%83%d1%80-2/ |accessdate=2025-01-31 |archivedate=2024-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204160000/https://zzps.rs/%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5-%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%83%D1%80-2/ }}</ref>. * Гоч-Гвоздац ({{lang-sr|Гоч-Гвоздац}}) — жаратылыш коругу.<ref>[https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d0%b3%d0%be%d1%87-%d0%b3%d0%b2%d0%be/ Сербиянын табияты коргоо институту. Гоч-Гвоздац жаратылыш коругу]</ref>. * Клисура реке Трешњице ({{lang-sr|Клисура реке Трешњице}}) — жаратылыш коругу.<ref>[https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d0%ba%d0%bb%d0%b8%d1%81%d1%83%d1%80/ Сербиянын табияты коргоо институту. Клисура реке Трешњице жаратылыш коругу]</ref>. * Йелашничка клисура ({{lang-sr|Јелашничка клисура}}) — жаратылыш коругу.<ref>{{Cite web |title=Сербиянын табияты коргоо институту. Йелашничка клисура жаратылыш коругу |url=https://zzps.rs/%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d1%98%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%88%d0%bd/ |accessdate=2025-01-31 |archivedate=2025-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250216054739/https://zzps.rs/%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5-%D1%98%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BD/ }}</ref>. * Винатовача ({{lang-sr|Винатовача}}) — коомдук жаратылыш коругу.<ref>{{Cite web |title=Сербиянын табияты коргоо институту. Винатовача коомдук жаратылыш коругу |url=https://zzps.rs/opsti-rezervat-prirode-vinatovaca/ |accessdate=2025-01-31 |archivedate=2025-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250216052740/https://zzps.rs/opsti-rezervat-prirode-vinatovaca/ }}</ref>. == Саясий түзүлүшү == === Аткаруу бийлиги === [[Файл:(Aleksandar_Vučić)_Secretary_Pompeo_Hosts_a_Working_Lunch_With_Serbian_President_Vucic_(48586279546)_(cropped).jpg|thumb|Александр Вучич. Сербиянын азыркы учурдагы президенти]] [[Файл:Дом Народне Скупштине Србије.jpg|thumb|250px|Сербиянын Элдик скупщинасынын имараты]] Сербиянын Президенти жалпы элдик шайлоо аркылуу беш жылдык мөөнөткө шайланат, бир адам бул кызматты эки мөөнөттөн ашык ээлей албайт. Сербиянын Президенти Конституциясына ылайык, Сербиянын куралдуу күчтөрүнүн башкы колбашчысы, дүйнө масштабында Сербиянын атынан өкүлчүлүк кыла алат, элчилерди жана дипломатиялык өкүлдөрдү дайындайт, Элдик скупщинеге (парламент) премьер-министрликке талапкерлерди сунуштайт, Элдик скупщинени таратып же кабыл алган мыйзамдарына вето коё алат. Ошондой эле Президенттин милдеттерине өзгөчө кырдаалды жарыялоо, ошондой эле мамлекеттик сыйлыктарды тапшыруу дагы кирет<ref name=":5" /><ref>[https://www.predsednik.rs/predsednik/nadleznosti Сербия Республикасынын президентинин ыйгарым укуктары]</ref>. Өкмөт аткаруу бийлигинин болуп саналат жана 20 мүчөдөн, анын ичинде премьер-министрден, бир же бир нече вице-премьерлерден жана бир нече министрлерден турат. Өкмөттү Сербиянын Президенти тарабынан талапкерлигин сунушталган жана Элдик скупщинасы тарабынан көпчүлүк добуш менен бекитилген премьер-министр жетектейт. Парламенттин депуттары, президент жана өкмөт мүчөлөрү кол тийбестик укуктарына ээ<ref name=":5" />. === Мыйзам чыгаруу бийлиги === 1990-жылы сентябрда Югославиядагы демократиялык өзгөрүүлөр учурунда, Сербиянын жаңы конституциясы кабыл алынып, анын негизинде бир палаталуу парламент — Элдик скупщина ({{lang-sr|Народна скупштина Републике Србије}}) түптөлгөн. Парламент төрт жылдык мөөнөткө шайланган 250 депутаттан турат<ref>[http://www.parlament.gov.rs/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0.1.html Сербия Республикасынын Элдик скупщинасы]</ref>. === Сот бийлиги === Сербиянын конституциясы жарандардын эркиндиктерин жана укуктарын коргоо боюнча мамлекеттик органдардын көз карандысыздыгын жана өз алдынчалыгын камсыз кылат. Сот бийлиги мыйзам чыгаруу жана аткаруу бийлигинен көз карандысыз иштейт жана бул бийлик сотторго таандык. Сот чечимдери элдин атынан жана Конституциянын беренелеринин жана мыйзамдардын, ратификацияланган эл аралык келишимдердин жана мыйзамдардын негизинде кабыл алынган токтомдордун негизинде кабыл алынат. Соттун чечимдери бардыгы үчүн милдеттүү. Республикалык деңгээлдеги соттор: конституциялык сот, жогорку кассациялык сот, арбитраждык апелляциялык сот. Жалпы юрисдикциядагы соттор: * Негизги соттор — шаар же бир же бир нече муниципалитеттин аймагында иштеген соттор. * Жогорку соттор — бир же бир нече негизги соттор иштеген аймактагы жогорку соттор. * Апелляциялык соттор — бир нече жогорку соттор иштеген аймактагы сот. * Жогорку кассациялык сот. Конституциялык сот — бул конституциялуулукту жана мыйзамдуулукту, ошондой эле адамдардын укуктары менен эркиндиктерин коргогон көз карандысыз мамлекеттик орган. Конституциялык соттун чечимдери акыркы жана милдеттүү түрдө аткарылууга тийиш. === Тышкы саясаты === Чет өлкөлөрдө Сербиянын 74 элчилиги жана 25 башкы консулдуктары иштейт<ref>[https://www.mfa.gov.rs/en/diplomatic-missions/serbian-diplomatic-missions/embassies Сербия Республикасы тышкы иштер министрлиги. Элчиликтер]</ref>. Сербиянын аймагында башка мамлекеттердин 70 элчилиги жана 5 башкы консулдугу жайгашкан. Югославия тарагандан кийин, Сербияга Югославиянын тышкы саясий мекемелеринин мүлкүнүн үчтөн бир бөлүгүн мурас катары өткөрүлүп берилген. Сербия — [[Бириккен Улуттар Уюму|БУУ]], Европа Кеңеши, [[Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюму (ЕККУ)|ЕККУ]], Интерпол, [[Бүткүл дүйнөлүк банк]], Тынчтык үчүн өнөктөштүк, Түштүк-Чыгыш Европа үчүн туруктуулук пакты, ЮНЕСКО, Бүткүл дүйнөлүк туризм уюму, Бүткүл дүйнөлүк почта союзу, Бүткүл дүйнөлүк эмгек конфедерациясы, Бүткүл дүйнөлүк бажы уюму, Бүткүл дүйнөлүк метеорологиялык уюм, [[Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму|Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо]] уюму ж.б. ушул сыяктуу эл аралык уюмдардын мүчөсү. === Куралдуу күчтөрү жана коопсуздук кызматтары === ==== Аскердик күчтөрү ==== [[Файл:MiG-29_RV_i_PVO_VS_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_8.jpg|thumb|МиГ-29 аскердик учагы]] [[Файл:Парад_в_честь_70-летия_Великой_Победы_-_38.jpg|left|thumb|Сербиянын гвардиясы]] 1992-жылы Югославия тарагандан кийин, Югославия союздук республикасынын куралдуу күчтөрү түзүлгөн. 2000-жылы аскердик чыгымдарынын үлүшү ИДП 9,1% түзгөн, ал эми аскер кызматчыларынын саны 114,2 миң адамга жеткен. 2003-жылы Сербиянын жана Черногориянын куралдуу күчтөрү түзүлгөн. 2006-жылы Сербиянын аймагында жайгашкан куралдуу күчтөрдүн бөлүктөрү Сербиянын куралдуу күчтөрүнө деп аталып, бул багытта масштабдуу аскердик реформалар жүргүзүлгөн. Сербиянын куралдуу күчтөрү 2020-жылга карата алынган болжолдуу маалыматтарга ылайык 22,500 адамдан турган<ref name=":6">[https://www.balkansec.net/post/brojnost-vojski-srbije-hrvatske-bih-crne-gore-i-severne-makedonije-u-2021 2021-жылга карата алынган Сербия, Хорватия, Черногория жана Түндүк Македония армияларынын маалыматтары]</ref>. Алардын ичинен 4 200гө жакыны офицерлер, ошондой эле 6 500 унтер-офицерлер, 8 200 аскерди багыттагы билими бар адситер жана 3 500 жарандык ишмерлер<ref name=":6" />. [[Файл:M-84_VS.jpg|thumb|М-84 танкы]] Серб армиясы кургактык күчтөрүнөн, аба күчтөрүнөн жана асман чабуулунан коргонуу күчтөрүнөн турат. Милдеттүү мөөнөттүү аскердик кызмат өтөө 6 ай, альтернативдик кызмат кызмат өтөө 9 ай болгон. 2011-жылдан тартып армияда кызмат өтөө ыктыярдуу түрдө жүргүзүлөт<ref>[https://www.vs.rs/document/document/files/21815646238D11E8A3510050568F6690/1/Odluka-o-obustavi-sluzenja-vojnog-roka.pdf Милдеттүү мөөнөттүү аскердик кызмат өтөөнүү токтотуу туралуу чечим]</ref>. Сербия Европадагы ири курал экспорттоочу болуп саналат. 2021-жылы Сербиянын аскердик экспортунун наркы 1,23 миллиард долларды түзгөн<ref>[https://n1info.rs/biznis/gde-srbija-izvozi-naoruzanje-i-vojnu-opremu-objavljen-godisnji-izvestaj/ Сербиянын курал-жаракты жана аскердик техникаларды экспорттоо боюнча жылдык отчету]</ref>. ==== Полиция кызматы ==== 1997-жылдын 3-январына чейин азыркы полиция кызматы милиция деп аталган. Азыркы Сербиянын полициясы бир нече бөлүмдөрдөн турат жана ички иштер министрлигинин карамагында иш алып барат. Полиция кызматы курамына 161 муниципалдык станцияны, 62 чек араны көзөмөлдөө станциясын жана 49 жол кыймылын көзөмөлдөө станциясын камтыйт. 2020-жылдагы маалыматтар боюнча Сербия полициясында 41 720 адам кызмат өтөгөн<ref>[https://www.kudaveceras.rs/vesti/3189/koliko-ima-policajaca-u-srbiji Сербияда канча полиция кызматкери бар?]</ref>. ==== Атайын кызматтары ==== Сербиядагы негизги коопсуздук кызматы болуп Коопсуздук жана маалымат агенттиги саналат. Агенттик чалгындоо жана контрчалгындоо, уюшкан кылмыштуулукка жана терроризмге каршы күрөшүү багыттары үчүн жооптуу. Коопсуздук жана маалымат агенттиги жылына эки жолу өз иш-аракеттери жана коопсуздук кырдаал боюнча отчетторду берүүгө тийиш. == Административдик-аймактык түзүлүшү == [[Файл:Статистички региони Србије.png|thumb|361x361px|Сербиянын статистикалык аймактары]] Сербиянын аймагы округдарга бөлүнөт, ал эми округдар шаарлар менен коомдорго (община) бөлүнөт. Округдарда жергиликтүү өз алдынча башкарууга бийликтери жок (Белград округунан башка округдарда). Шаарлардын өкүлчүлүк органдары – калк тарабынан шайланган шаардык жыйын (скупштина града). Шаарлардын аткаруучу органдары – шаар башчысы (градоначелник) жетектеген шаардык кеңеш (градско веће). Шаардык кеңештер саясий мүчөлөрдөн турат жана шаардык жыйын тарабынан шайланат. Ошондой эле шаардык башкаруу органы (градске управе) бар, ал кесипкөй мамлекеттик кызматкерлерден түзүлүп, шаардык жыйын тарабынан дайындалат. Коомдун (община) өкүлчүлүк органы – каклк тарабынан шайланган коомдук жыйын (скупштина општине). Аткаруучу органдары – коом башчысы (председник општине) жетектеген коомдук кеңеш (општинско веће). Кеңеш саясий өкүлдөрдөн турат жана коомдук жыйын тарабынан шайланат. === Статистикалык аймактары === 2009-жылы кабыл алынган жана 2010-жылы өзгөртүлгөн Статистикалык аймактык бирдиктердин номенклатурасы жөнүндө регламентке ({{lang-sr|Уредба о номенклатури статистичких територијалних јединица}}) ылайык, Сербиянын аймагында статистикалык аймактык бирдиктердин үч деңгээлин бөлүүгө болот<ref>[https://web.archive.org/web/20111006183029/http://www.narr.gov.rs/index.php/Dokumenta/Pravni-kutak/Uredbe Улуттук аймактык өнүктүрүү агенттиги. Токтомдор жана документтер]</ref>: * НСТJ 1 деңгээли – Түндүк Сербия жана Түштүк Сербия<ref name=":12">{{Cite web |title=Сербиянын Өкмөтү. Өлкө жөнүндө негизги маалыматтар |url=https://www.srbija.gov.rs/pages/article.php?id=45625 |accessdate=2025-02-25 |archivedate=2015-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908090028/http://www.srbija.gov.rs/pages/article.php?id=45625 }}</ref>. * НСТJ 2 деңгээли: ** Түндүк Сербия аймагында: Белград аймагы жана Воеводина аймагы<ref name=":12" />. ** Түштүк Сербия аймагында: Шумадия жана Батыш Сербия, Чыгыш жана Түштүк Сербия, Косово жана Метохия<ref name=":12" />. * НСТJ 3 деңгээли – административдик округдар (Сербиянын курамында жалпысынан Косово жана Метохияны кошкондо 29 округ, ал эми Косово жана Метохияны кошпогондо 24 округ бар)<ref name=":12" />. == Калкы == [[Файл:Srbija_-_Etnicki_sastav_po_opstinama_2011_1-2.gif|thumb|361x361px|Сербиянын этникалык курамынын картасы]] [[Файл:Serbia single age population pyramid 2020.png|thumb|250x250px|2020-жылга карата Сербиянын жыныстык жана курактык түзүмү]] [[Файл:Temple Saint Sava.jpg|thumb|375x375px|Белграддагы Ыйык Савва ибадатканасы]] 2023-жылга карата алынган маалыматтарга ылайык Сербиянын калкы 6,623,183 адамды түзгөн (Сербия өзүнүн автономиялуу провинциясы деп эсептеген, бирок де-факто көз карандысыз мамлекет болгон Косовонун калкынын санын эске албаганда). Косовонун калкынын санын эске алганда, жалпы калкынын саны болжол менен 8,7 миллион адамга жетет<ref name=":10">[https://popis2022.stat.gov.rs/en-us/5-vestisaopstenja/news-events/20230428-konacnirezpopisa/ 2022-жылы калкты жана турак жайларды каттоонун акыркы жыйынтыктары]</ref>. Сербияда калктын орточо жыштыгы бир чарчы километрге болжол менен 89 адамды түзөт. Бирок, калк Сербиянын аймагы боюнча бирдей отурукташкан эмес: Түндүк аймагында (Воеводина) калк жыш отурукташкан, өлкөнүн калкынын 20% Белград шаарында жана анын агломерациясында отурукташкан<ref name=":10" />. === Этникалык курамы === {{bar box|width=300px|title=Сербиянын калкынын 2022-жылга карата улуттук курамы (Косовону кошпогондо)|titlebar=#ddd|bars={{bar percent|[[Сербтер]]|blue|80.6}} {{bar percent|Венгерлер|red|2.8}} {{bar percent|Босниялыктар|green|2.3}} {{bar percent|Румындар|brown|2.0}} {{bar percent|Словактар|orange|0.6}} {{bar percent|Хорваттар|yellow|0.6}} {{bar percent|башка улуттар|gray|4.2}} {{bar percent|белгисиз|gray|6.9}}}} Сербтер эң ири этникалык топ болуп саналат, 2022-жылга карата Косово жана Метохияны эсепке албаганда калктын 80,64% серб улуттундагы адамдар түзгөн. 2011-жылдагы эл каттоого ылайык, Сербияда (Косово жана Метохияны кошпогондо) аз сандагы башка улуттагы адамдардын жалпы саны 1 135 393 адам болгон. === Тили === [[Кириллица]] менен жазылуучу серб тили өлкөнүн расмий тили болуп саналат жана мамлекеттик макамга ээ, жарандарынын арасында латын ариби, кириллица менен катар кеңири колдонулат. Аймактарында жана жергиликтүү деңгээлде дагы 12 тил расмий түрдө колдонулуп келет. 2002-жылдан бери серб тили менен катар беш тил расмий тил катары колдонулушу мүмкүн: [[мажар тили]], [[Словак тили|словак]] [[Словак тили|тили]], [[хорват тили]], [[Румын тили|румын]] [[Румын тили|тили]] жана русин тили. Косово жана Метохияда албан тили аймактык тил макамына ээ. Эгерде калк жашаган аймактарда серб тилинен башка чет тилдерде сүйлөгөн адамдардын саны жалпы калктын 15% түзсө, анда ал чет тилге расмий макам берилет. === Диний курамы === Сербия – светтик мамлекет. Сербиянын Конституциясы жана мыйзамдары дин тутуу эркиндигин кепилдейт. 2006-жылдагы мыйзам боюнча бардык диний уюмдар эки категорияга бөлүнөт: «салттуу чиркөөлөр жана диний бирикмелер» жана «конфессиялык бирикмелер». 2011-жылдагы эл каттоого ылайык, Сербиянын калкынын диний курамы Косовону эсепке албаганда төмөнкүдөй<ref name=":11">[https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_RU_NLR_BIBL_A_011204744/?ysclid=m7k5v6v3sd356773161 Сербиянын этно-конфессиялык жана тилдери боюнча маалымат.]</ref>: * [[православие]] — 6 079 396 (84,59%), * [[католицизм]] — 356 957 чел. (4,97%), * [[Ислам|мусулмандар]] — 222 828 чел. (3,1%), * [[протестантизм]] — 71 284 чел. (0,99%). Ошондой эле Сербиянын калкынын арасында иудаизмди жана башка диндерди туткан адамдар жана агностиктер бар. 2011-жылдагы эл каттоо маалында 220 735 адам кайсы динди карманарын көрсөтүүнү каалашкан эмес, ал эми 80 053 адам өздөрүн атеист катары белгилешкен. 99 714 адамдын диний ишенимин каттоо учурунда аныктоо мүмкүн болгон эмес<ref name=":11" />. == Экономикасы == [[Файл:Zgrada_Narodne_banke_Srbije_-_panoramio.jpg|thumb|Сербиянын улуттук банкынын имараты|250x250px]] Сербияны өнүгүп келе жаткан рынок экономика тутумунда деп сүрөттөөгө болот, мамлекеттин жана жарандарынын кирешеси орточо деңгээлден жогору<ref>[https://web.archive.org/web/20250303012501/https://data.worldbank.org/?locations=RS-XT Дүйнөлүк Банк. Сербия жөнүндө маалыматтар]</ref>. Сербиянын экономикасынын артыкчылыгы катары 2000-2001-жылдары чет өлкөлүк каржылык жардам жана инвестициялардын агымын жана Дунай дарыясынын экономикалык потенциалын санаса болот. Ал эми экономисындагы терс көрүнүчтөр катары БУУнун санкцияларынын, 1999-жылдагы НАТОнун бомбалоосунун оор кесепеттерин, валютанын чакан резерви, кесипкөй адистердин өлкөдөн кетишин, коррупцияны атасы болот. Сербиянын экономикасы өткөөл экономикалардын бири. Рынок секторунун үстөмдүгүнө карабастан, ушул кезге чейин экономикасында мамлекеттик сектордун үлүшү чоң. Экономиканын негизги багыттары болуп өндүрүш жана экспорт эсептелет, бирок көптөгөн экономика багыттары ири чет элдик инвестициялардан көз каранды. Экономиканын олуттуу үлүшүн айыл чарба, өнөр жай жана кызмат көрсөтүү тармактары түзөт<ref name=":7">{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Serbia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/ |accessdate=2025-02-17 |archivedate=2021-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204144154/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/ }}</ref>. Сербия сооданы либералдаштыруу, ишканаларды реструктуризациялоо жана менчиктештирүү иштерин жүргүздү, бирок көптөгөн ири ишканалар, алардын ичинде электр энергетика тармагы, телекоммуникация компаниялары, газ компаниялары, улуттук авиа компаниялары мамлекеттин менчигинде калууда. Сербиянын экономикасынын олуттуу көйгөйлөрү — сот тутумунун натыйжасыздыгы, коррупциянын жогорку деңгээли жана калктын картайышы<ref name=":7" />. Сербиянын улуттук валютасы — серб динары. 1 серб динары 100 парага барабар. Сербиянын бийлиги көзөмөлдөбөгөн Косово жана Метохиянын аймагында [[евро]] колдонулат. === Туризм === Сербиянын аймагында туризм, мурдагы Югославиянын аймагынын айрым бөлүктөрү эл аралык санкциялар астында болгонуна же куралдуу кагылышуулар жүрүп жатканына карабастан, жакшы өнүккөн жана учурда өнүгүп жаткан багыт катары бааланат. Сербиядагы туризм негизинен айыл чарбасынын айланасында уюштурулган. Айыл жергесиндеги атайын үй-мейманканалар, мал чарбаларындагы атайын долбоорлор, экологиялык жактан таза азыктар менен тамактануу сыяктуу бир нече багыттагы туристтик компаниялар иштейт. Европа мамлекеттеринен Сербиянын туризм чөйрөсүндөгү айырмачылыгы — бул Сербия жарандарынын ички туризмге басым жасашы. Мисалы, 2012-жылы Сербиянын тургундарынын арасынан 631 миң адам гана башка чет өлкөлөргө турист катары чыгышкан, ал эми басымдуу бөлүгү өлкөнүн ичинде гана эс алышкан<ref>[https://web.archive.org/web/20101003091020/http://www.serbia.ru/tourism.htm Сербия жана серб эли жөнүндөгү Serbia.ru сайты. Сербиядагы туризм]</ref>. == Социалдык тармагы == === Билим берүү тутуму === [[Файл:Despotovac_Elementary_School.JPG|thumb|250x250px|Деспотовац шаарындагы башталгыч мектеп]] [[Файл:Matematička_gimnazija_-_Mathematical_Gymnasium_Belgrade_-_MGB_-_Cambridge_-_Reporters_in_MG_-_Michael_O'Sullivan's_visit,_Director_of_the_Cambridge_Commonwealth_Trust.jpg|thumb|250x250px|Сербиядагы математика багыттындагы гимназиялардын бири]] [[Файл:University_Svetozar_Markovic.jpg|thumb|250x250px|Крагуевац шаарындагы университет]] Сербиянын билим берүү тутуму акыркы он жылдыктарда глобалдык заманбап чакырыктарына жана талаптарына ылайыкташып, олуттуу өзгөрүүлөрдөн өткөн. Билим берүү тутуму — мектепке чейинки билим берүүдөн баштап жогорку билимге чейинки бардык деңгээлдерди камтыган, окутуунун жеткиликтүүлүгүн, сапатын жана үзгүлтүксүздүгүн камсыздаган тутум. Сербияда билим 7 жаштан 15 жашка чейинки бардык балдар үчүн милдеттүү болуп саналат, бул башталгыч жана толук эмес орто билимг деңгээлине туура келет. Мындай эрежелер ар бир баланын мектептен кийин билим алуу жана коомдо жашоо үчүн зарыл болгон негизги билимге жана көндүмдөргө ээ болушун камсыз кылат<ref name=":8">[https://smarteducation.rs/tpost/u5u3mayd01-kak-ustroena-sistema-obrazovaniya-v-serb Сербияда билим берүү тутуму кандай уюштурулган?]</ref>. Сербияда мектепке чейинки билим берүү милдеттүү эмес жана балдардын ата-энелери тарабынан гана чечим кабыл алынат. Бала бакчалар 6 айдан 6 жашка чейинки балдар үчүн эрте өнүгүүгө, социалдашууга жана мектепке даярданууга багытталган программаларды сунуштайт. Акыркы жылдары Сербиянын өкмөтү мектепке чейинки билим берүү тармагын айыл жерлеринде кеңейтүүгө активдүү инвестицияларды салууда<ref>[https://balkanist.ru/serbiya-vydelit-135-mln-evro-na-stroitelstvo-shkol-i-vuzov/?ysclid=m7c2hqmgy260577575 Балканист. Сербия мектептердин жана жогорку окуу жайлардын курулушуна 135 млн евро бөлөт]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сербиядагы башталгыч билим сегиз жылга созулат жана эки циклга бөлүнөт: биринчи цикл 1-4-класс жана экинчи цикл 5-8-класс. Бул мезгил ичинде окуучулар математика, серб тили, адабият, тарых, география, биология, физика, химия, чет тилдери жана дене тарбиясы сыяктуу кеңири предметтерди окушат. Окуу планы окуучулардын ар тараптан өнүгүшүн камсыз кылууга, ошондой эле кийинки билим берүү баскычына даярдоого багытталган. Сегизинчи классты аяктаганда, окуучулар бүтүрүү сынактарын тапшырышат жана бул орто мектепке өтүү үчүн маанилүү этап болуп саналат<ref name=":8" />. Сербиядагы орто билим берүү бир нече типтеги окуу жайлары аркылуу камсыздалат: гимназиялар, кесиптик мектептер жана көркөм мектептер. Гимназиялар ар кайсы предметтерди терең окууту менен бирге жалпы билим программаларын дагы сунуш кылып, окуучуларды университеттерге тапшырууга даярдашат. Кесиптик мектептер өз кезегинде, техникалык, медициналык, экономикалык, айыл чарбалык жана башка тармактар боюнча адистерди даярдоого багытталган. Көркөм мектептер музыка, сүрөт искусствосу, бий жана театр сыяктуу чөйрөлөрдө балдардын чыгармачыл жөндөмдүүлүктөрүн өнүктүрүүгө багытталган. Орто билим төрт жылга созулат, аны аяктаганда окуучулар «матура» деп аталган бүтүрүү сынактарын тапшырышат. Матураны ийгиликтүү тапшыруу, окуучулар үчүн жогорку окуу жайларына кирүү мүмкүнчүлүктөрүн ачат<ref name=":8" />. Сербиядагы жогорку билим берүү университеттер, академиялар жана колледждер аркылуу жүргүзүлөт. Өлкөдө Белград университети, Нови-Сад университети, Ниш университети сыяктуу бир нече ири окуу жайлары бар. Бул окуу жайлары ар кайсы билим тармактарында бакалавриат, магистратура жана докторантура программалары боюнча иш алып барышат. Сербиядагы университеттерде жогорку академиялык жетишкендиктерди көрсөткөн студенттер үчүн окуу акысыз жана акы төлөнүүчү факультеттер дагы бар<ref name=":8" />. Сербиядагы билим берүү системасынын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири - Европа билим мейкиндигине интеграциялоого багытталышы. Сербия Болон процессине активдүү катышып, билим стандарттарын гармонизациялоого жана серб дипломдорунун чет өлкөлөрдө таанылышын жеңилдетүүгө умутулат. Билим берүү багытындагы ийгиликтерге карабастан, акыркы жылдары Сербиядагы билим берүү системасы бир катар көйгөйлөргө дуушар болууда. Негизги маселелердин бири - шаардык жана айылдык аймактардагы сапаттуу билимге берүүдөгү теңсиздик. Айыл жерлеринде көбүнчө квалификациялуу мугалимдердин, заманбап окуу материалдарынын жана инфраструктуранын жетишсиздиги байкалат. Бул айылдык мектептердеги окуучулардын билим деңгээлинин шаардык өспүрүмдөргө караганда төмөн болушуна алып келүүдө. Дагы бир көйгөй жаштардын өлкөдөн кетүүсүнүн жогорку деңгээли болуп саналат. === Саламаттыкты сактоо тутуму === [[Файл:Свјетлопис_Биограда_са_највише_зграде_Скајлајна7.jpg|thumb|250x250px|Белграддагы университеттик клиникалык борбор]] Сербиядагы саламаттыкты сактоо системасы үч негизги мекеме тарабынан уюштурулуп жана башкарылат: Саламаттыкты сактоо министрлиги, «Доктор Милан Йованович Батут» коомдук саламаттыкты сактоо институту жана аскердик-медициналык академиясы. Ден-соолукту сактоо ар бир Сербиянын жаранынын конституциялык укугу катары көрсөтүлгөн<ref>[https://ejournals.eu/czasopismo/szppips/artykul/the-right-to-social-security-in-the-constitution-of-the-republic-of-serbia Сербия Республикасынын Конституциясындагы социалдык камсыздандыруу укуктары]</ref>. Сербиянын мамлекеттик саламаттыкты сактоо системасы акыйкатчылык жана биримдик принциптерине негизделген жана милдеттүү медициналык камсыздоо модели боюнча уюштурулган<ref name=":9">[https://doiserbia.nb.rs/Article.aspx?ID=0042-84501400002S Сербиядагы саламаттыкты сактоо тутумунун экономикасы: учурдагы көйгөйлөр жана өзгөрүүлөр]</ref>. Жеке медициналык кызмат көрсөтүү мамлекеттик саламаттыкты сактоо системасына интеграцияланган эмес, бирок кээ бир медициналык кызматтар келишимдик негизде мамлекет тарабынан касыздалышы мүмкүн<ref name=":9" />. Саламаттыкты сактоо министрлиги — саламаттыкты сактоо саясатын аныктайт жана саламаттык сактоо кызматынын иш стандарттарын кабыл алат. Ошондой эле саламаттык сактоо тутуму, медициналык камсыздандыруу, дарылоо жана жарандардын ден соолугун жакшыртуу, медициналык текшерүү, саламаттык сактоо кызматынын ишин көзөмөлдөө жана саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү башка суроолор үчүн жооптуу болуп саналат. «Доктор Милан Йованович Батут» коомдук саламаттыкты сактоо институту — медициналык статистика, эпидемиология жана гигиена багыттары үчүн жооптуу. Муниципалдык жана аймактык коомдук саламаттыкты сактоо борборлорунун тармагын жетектейт, ошондой эле жарандардын ден-соолугу жана саламаттыкты сактоо мекемелеринин иши жөнүндө маалыматтарды чогултат. Сербиянын маанилүү медициналык мекемелердин бири [[Белград|Белграддагы]] аскердик медициналык академиясы саналат. Ал жыл сайын болжол менен 30,000 адамды (камсыздандырылган аскердик жана жарандык) тейлейт, ошондой эле академияда жыл сайын 30,000 ге жакын хирургиялык операциялар жана 500,000 ден ашык эксперттик текшерүүлөр жүргүзүлөт<ref>[https://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0042-8450/2009/0042-84500903183R.pdf Аскердик медициналык академия: 165 жылдык салт жана прогресс]</ref>. Сербиядагы университеттик клиникалык борбор, Белграддын жана жалпы өлкөнүн башкы медициналык борбору. Белградда 40 гектарга жакын аянтта жайгашкан жана 50 имараттан турат, ошондой эле 3 150 орунга ылайыкташтырылган<ref>[https://www.blic.rs/vesti/beograd/za-godinu-dana-vise-od-50000-operacija/687nddy Blic. Бир жылдын ичинде 50 000ден ашык хирургиялык операциялар жасалды]</ref><ref>[https://www.paragraf.rs/propisi/uredba_o_planu_mreze_zdravstvenih_ustanova.html Медициналык мекемелер тармагынын пландары]</ref>. == Маданияты == [[Файл:Belgrade_Book_Fair_4.jpg|thumb|250px|Белград шаарындагы жарманке борбору]]Сербиянын маданияты аймактын кылымдык тарыхынын таасири астында калыптанган. Чыгыш Европанын, Византиянын, Осмон империясынын жана Австрия-Венгриянын салттарынын уникалдуу айкалышы. Серб жазуусунун пайда болушу Кирилл менен Мефодийдин ишмердүүлүгү менен байланыштуу. Серб адабиятынын биринчи эстеликтери XI кылымга таандык жана глаголицаны колдонуу менен жазылган. Кириллицада жазылган тексттер XII кылымда пайда болгон<ref>[https://web.archive.org/web/20050403230329/http://www.serbia-info.com/index.html Сербиянын маданияты жа дини]</ref>. Серб искусствосу, салты жана ырым-жырымдары православие дини менен тыгыз байланышкан. === Фестивалдар жана маданий иш-чаралар === Сербияда өткөрүлүп турган эң ири жана белгилүү фестивалдар жана маданий иш-чаралар: * Белград шаарындагы китеп жарманкеси * «Вуков сабор» * Белград эл аралык театр фестивалы * Гучадагы сурнайчылар фестивалы * «EXIT» жыл сайын өтүүчү музыка фестивалы === Мамлекеттик майрамдары === {| class="wikitable" style="text-align:center" width="100%" | colspan="3" |'''Майрам''' |- ! width="10%" |Дата ! width="25%" |Аталышы ! width="15%" |Серб тилиндеги аталышы |- |[[1-январь]] | rowspan="2" |[[Жаңы жыл]] | rowspan="2" |''Нова година'' |- |[[2-январь]] |- |[[7 Январь (Үчтүн айы)|7-январь]] |Рождество |''Божић'' |- |[[15 Февраль (Бирдин айы)|15-февраль]] | rowspan="2" |Мамлекеттүүлүк күнү | rowspan="2" |''Дан државности Србије'' |- |[[16-февраль]] |- | rowspan="3" |датасы жылына кошумча аныкталат |Улуу жума |''Велики петак'' |- |[[Пасха]] |''Васкрс'' |- |Суу чачышуу дүйшөмбүсү |''Васкрсни понедељак'' |- |[[1-май]] | rowspan="2" |Эмгек майрамы | rowspan="2" |''Празник рада'' |- |[[2-март|2-май]] |- |[[11-ноябрь]] |Биринчи дүйнөлүк согуштагы жарашуу күнү |''Дан примирја у Првом светском рату'' |} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://www.srbija.gov.rs/ Влада Републике Србије (Сербия Республикасынын Өкмөтү)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211114072331/https://www.srbija.gov.rs/ |date=2021-11-14 }} * [http://www.serbia.travel/en Туристичка организација Србије (Сербиянын туризм боюнча уюму)] * [http://www.parlament.gov.rs/national-assembly.467.html Сербия Республикасынын Улуттук Ассамблеясы] {{Европа өлкөлөрү}} {{Европа Бирлиги}} [[Категория:Европа өлкөлөрү]] [[Категория:Сербия]] {{stub}} 6gug1metuzvhk0xalukn4xfq6dl0d5n 4 136776 649140 649085 2026-07-04T12:01:25Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 649140 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 2 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13726}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 4 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12817}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11068}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 7 || [[User:Baydastann|<span style="color:gray">Baydastann</span>]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 8 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5960}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 10 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 11 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 14 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4499}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 16 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 17 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 18 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 19 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 20 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 21 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 22 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 23 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 24 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 25 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 26 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1442}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 31 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 32 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 33 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 34 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 35 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 36 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 37 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 38 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 39 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 40 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:870}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 41 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 42 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 43 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 44 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 45 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 46 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 47 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 48 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 49 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 50 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 51 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:610}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 52 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 53 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 55 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 56 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 57 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 58 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 59 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 60 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 61 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 62 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 65 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 66 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 67 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 68 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 69 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 70 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 71 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 72 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 73 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 74 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 75 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 76 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 77 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 78 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 79 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 80 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 81 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 82 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 83 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 84 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 85 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 87 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 89 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 90 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 91 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 92 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 93 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 95 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 96 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 97 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 99 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 100 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 101 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 102 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} |- | 103 || [[User:Машъал|<span style="color:gray">Машъал</span>]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}} |- | 104 || [[User:Fatim|<span style="color:gray">Fatim</span>]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}} |- | 105 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}} |- | 106 || [[User:Баха Исаев|<span style="color:gray">Баха Исаев</span>]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}} |- | 107 || [[User:Noloun|<span style="color:gray">Noloun</span>]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}} |- | 108 || [[User:Чоко Бой|<span style="color:gray">Чоко Бой</span>]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}} |- | 109 || [[User:Tynchtykbek|<span style="color:gray">Tynchtykbek</span>]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}} |- | 110 || [[User:Dutcman|<span style="color:gray">Dutcman</span>]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}} |- | 111 || [[User:Ulan A|<span style="color:gray">Ulan A</span>]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}} |- | 112 || [[User:DragonBot|<span style="color:gray">DragonBot</span>]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}} |- | 113 || [[User:Таалай Берен|<span style="color:gray">Таалай Берен</span>]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}} |- | 114 || [[User:Adilet15|<span style="color:gray">Adilet15</span>]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}} |- | 115 || [[User:Dostojewskij|Dostojewskij]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}} |- | 116 || [[User:MauritsBot|<span style="color:gray">MauritsBot</span>]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}} |- | 117 || [[User:タチコマ robot|<span style="color:gray">タチコマ robot</span>]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}} |- | 118 || [[User:Adamboluu|<span style="color:gray">Adamboluu</span>]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}} |- | 119 || [[User:Dr.atakulov|<span style="color:gray">Dr.atakulov</span>]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}} |- | 120 || [[User:Dinamik-bot|<span style="color:gray">Dinamik-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}} |- | 121 || [[User:Anara|<span style="color:gray">Anara</span>]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}} |- | 122 || [[User:Kyrgyzchala|<span style="color:gray">Kyrgyzchala</span>]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}} |- | 123 || [[User:UlutSoft2|<span style="color:gray">UlutSoft2</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}} |- | 124 || [[User:YFdyh-bot|<span style="color:gray">YFdyh-bot</span>]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}} |- | 125 || [[User:A.djan|<span style="color:gray">A.djan</span>]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}} |- | 126 || [[User:Robbot|<span style="color:gray">Robbot</span>]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}} |- | 127 || [[User:Chingis|<span style="color:gray">Chingis</span>]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}} |- | 128 || [[User:Foggy kub|<span style="color:gray">Foggy kub</span>]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}} |- | 129 || [[User:Чръный человек|<span style="color:gray">Чръный человек</span>]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}} |- | 130 || [[User:Мыктыбек|<span style="color:gray">Мыктыбек</span>]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}} |- | 131 || [[User:Adamantine|<span style="color:gray">Adamantine</span>]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}} |- | 132 || [[User:BakytTalas|<span style="color:gray">BakytTalas</span>]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}} |- | 133 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}} |- | 134 || [[User:Мастер теней|<span style="color:gray">Мастер теней</span>]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}} |- | 135 || [[User:Amirobot|<span style="color:gray">Amirobot</span>]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}} |- | 136 || [[User:HerculeBot|<span style="color:gray">HerculeBot</span>]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}} |- | 137 || [[User:GhalyBot|<span style="color:gray">GhalyBot</span>]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}} |- | 138 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 139 || [[User:Temir21|<span style="color:gray">Temir21</span>]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}} |- | 140 || [[User:Nasihat.kg|<span style="color:gray">Nasihat.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}} |- | 141 || [[User:Vasit|<span style="color:gray">Vasit</span>]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}} |- | 142 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}} |- | 143 || [[User:HiW-Bot|<span style="color:gray">HiW-Bot</span>]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}} |- | 144 || [[User:JYBot|<span style="color:gray">JYBot</span>]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}} |- | 145 || [[User:NKOzi|<span style="color:gray">NKOzi</span>]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}} |- | 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|<span style="color:gray">Кичинекей Поллианна</span>]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}} |- | 147 || [[User:Sampo.Kuusi|<span style="color:gray">Sampo.Kuusi</span>]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}} |- | 148 || [[User:Samatq|<span style="color:gray">Samatq</span>]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}} |- | 149 || [[User:Azamat Omar|<span style="color:gray">Azamat Omar</span>]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}} |- | 150 || [[User:Kaiyr|<span style="color:gray">Kaiyr</span>]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} {{/end}} jnpinc9llwx9ccaf87dt3ze8dwsmumm 4 137589 649142 649087 2026-07-04T12:01:28Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 649142 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114675}}]] |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35550}}]] |- | 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]] |- | 6 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] |- | 8 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] |- | 9 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] |- | 10 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] |- | 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3130}}]] |- | 12 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] |- | 13 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] |- | 14 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] |- | 15 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] |- | 16 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] |- | 17 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] |- | 18 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] |- | 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1130}}]] |- | 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1086}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] |- | 22 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] |- | 23 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] |- | 24 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] |- | 25 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] |- | 26 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] |- | 27 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] |- | 28 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] |- | 29 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] |- | 30 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] |- | 31 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] |- | 32 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] |- | 33 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] |- | 34 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] |- | 35 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] |- | 36 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] |- | 37 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] |- | 38 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] |- | 39 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] |- | 40 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] |- | 41 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] |- | 42 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] |- | 43 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] |- | 44 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] |- | 45 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] |- | 46 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] |- | 47 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] |- | 48 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] |- | 49 || [[User:BotMultichill|<span style="color:gray">BotMultichill</span>]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]] |- | 50 || [[User:PixelBot|<span style="color:gray">PixelBot</span>]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]] |- | 51 || [[User:Loveless|<span style="color:gray">Loveless</span>]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]] |- | 52 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]] |- | 53 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 54 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 23vfxtat6uyavt3mdgpnkjgrc90qbxd 4 137601 649141 649086 2026-07-04T12:01:26Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 649141 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114675}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}} |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35550}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 4 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 5 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13726}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 7 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12817}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11068}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 11 || [[User:Baydastann|<span style="color:gray">Baydastann</span>]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}} |- | 14 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5960}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 16 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 17 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 18 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 21 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4499}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 23 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 24 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 25 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 26 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 27 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 28 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 29 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 30 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 31 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}} |- | 32 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 33 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3130}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 35 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 36 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 37 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 38 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 39 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 41 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 42 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 45 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 46 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1442}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 48 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 49 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 50 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 51 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 52 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1130}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 54 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1086}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 55 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 56 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 57 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 58 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 59 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 60 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 61 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 62 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 63 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:870}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 64 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 65 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 66 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 67 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}} |- | 68 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 69 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 70 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 71 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 72 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}} |- | 73 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 74 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}} |- | 75 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 76 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}} |- | 77 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 78 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:610}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 79 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 80 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 81 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}} |- | 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 83 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 84 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 85 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 86 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 87 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 88 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 89 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}} |- | 90 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 91 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 93 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}} |- | 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 95 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}} |- | 96 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}} |- | 97 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 98 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 99 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 100 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 101 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}} |- | 102 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 103 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}} |- | 104 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 105 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 106 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 107 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}} |- | 108 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 109 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 110 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 111 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}} |- | 112 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 113 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}} |- | 114 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 115 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 116 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}} |- | 117 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 118 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 119 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 120 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 121 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}} |- | 122 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 123 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 124 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 125 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 126 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}} |- | 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 128 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 129 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}} |- | 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 131 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 132 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 133 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 134 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}} |- | 135 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 136 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}} |- | 137 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 139 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 140 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 141 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}} |- | 142 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}} |- | 143 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}} |- | 144 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}} |- | 145 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 147 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 148 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 149 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 150 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} {{/end}} 75lk2lowkxx0xqiddirs6cxyw4gvtcl 0 137758 649173 645993 2026-07-04T13:41:50Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649173 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Ысымы = Низам DRedd |Нукура ысымы = {{lang-en|Nizam DRedd}} |Сүрөт = Низам_DRedd_на_KZ_Form_2023.jpg |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = Низам DRedd, 2023-жыл |Фон = solo_singer |Төрөлгөндөгү ысымы = Низам Русланович |Толук ысымы = Низам Русланович Маметалиев |Туулган датасы = 1.08.1989 |Туулган жери = [[Алматы]], [[Казак ССР]] |Активдүү жылдары = [[2007]] — азыркы учурда |Өлкө = {{Казакстан желеги}} [[Казакстан]] |Кесиптери = [[музыкант]] {{Ырчы|Казакстандын}}, {{Актёр|Казакстандын}} |Жанрлары = [[альтернативдик хип-хоп]], [[хип-хоп]], [[трэп]], [[трип-хоп]], [[R&B]] [[рэп-рок]] |Лакап аттары = DRedd <small>(мурдагы)</small> |Жамааты = «Almaty Legion», [[Believe Digital|Believe]] | сыйлыктар = {{YouTube Серебряная кнопка}} | веб-сайт = [https://www.nizamdredd.com/ Расмий сайт] | логотип = Низам_DRedd_(Logo).png | автограф = Низам DRedd's signature.svg | Викикытай = Category:Низам_DRedd }} '''Низам Русланович Маметалиев''' — [[Казакстан|Казакстандын]] [[уйгурлар|уйгур]] тектүү {{nobr|[[рэп]]-аткаруучу}}, көбүнчө '''Низам DRedd'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://hypestar.ru/person/nizam-dredd/|title=Низам DRedd — Биография, творчество и личная жизнь рэпера|website=hypestar.ru|access-date=2023-07-15|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430201712/https://hypestar.ru/person/nizam-dredd/|url-status=live|accessdate=2025-10-11|archivedate=2023-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230430201712/https://hypestar.ru/person/nizam-dredd/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hiphop4real.com/artist/nizam-dredd/|title=Низам DRedd / Биография / Дискография / Слушать Низам DRedd онлайн — HipHop4Real|website=hiphop4real.com|access-date=2023-10-17|archive-date=2024-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618152411/https%3A%2F%2Fhiphop4real.com%2Fartist%2Fnizam-dredd%2F|url-status=live}}</ref> жана '''DRedd'''<ref>{{cite web|url=https://rap-music.ru/artist/nizam-dredd/|title=Рэп артист «‎Низам DRedd» — бардык тректер / Орус рэп аткаруучулары|website=rap-music.ru|access-date=2022-10-01|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327174252/https://rap-music.ru/artist/nizam-dredd/|url-status=live}}</ref> деген сахналык ысымдар менен белгилүү. Ал [[1989-жылдын 1-августунда]] [[Алматы]] шаарында, [[Казак ССР]]де, [[СССР]] аймагында төрөлгөн. [[Hip-hop.ru]] жана [[InDaRnB]] сыяктуу онлайн-баттлдарга бир нече жолу катышкан. Низам DRedd «Страха нет», «Грусти по-счастливому»<ref name=":2">{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/artist/7269177|title=Низам DRedd|website=Яндекс.Музыка|access-date=2023-07-15|archive-date=2023-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715161637/https://music.yandex.ru/artist/7269177|url-status=live}}</ref> сыяктуу ырлары аркылуу белгилүү болгон. Ал ошондой эле [[YouTube]] платформасындагы «'''MNC Motivation'''» каналынын негиздөөчүсү жана ээси болуп саналат. == Өмүр баяны == Низам Русланович Маметалиев [[1989-жылдын 1-августунда]] [[Алматы]] шаарында төрөлгөн.<ref>{{cite web|title=Nizam DRedd /// Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/name/nm14766078|publisher=imdb.com|access-date=2022-03-22}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://zhizn-zvezd.ru/nizam-dredd-biografiya-muzykalnogo-ispolnitelya/|title=Низам DRedd: биография музыкального исполнителя|website=zhizn-zvezd.ru|access-date=2023-07-18|archive-date=07-06-2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607161736/https://zhizn-zvezd.ru/nizam-dredd-biografiya-muzykalnogo-ispolnitelya/|url-status=live}}</ref> Атасы — Руслан Маметалиев уйгур улутунан, апасы — Анисат Маметалиева лач улутунан. Жаш кезинен эле рэп музыкасына кызыккан. Алматы шаарындагы №69 орто мектептин тогузунчу классын аяктап, окуу учурунда спорт менен активдүү түрдө алектенген жана мелдештерге катышкан. [[2013-жыл]]дын октябрь айында Алматы шаарында армрестлинг боюнча мелдеш өткөн. Бул турнирге өлкөнүн ар кайсы аймагынан 200дөн ашуун спортчу катышып, Низам супертяж салмак категориясында (100 кг жогору) биринчи орунду ээлеп, Алматы шаарынын чемпиону болгон.<ref>{{cite web|title=Низам Маметалиев стал чемпионом Алматы по армрестлингу|url=https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_mametaliev_stal_chempionom_almaty_po_armrestlingu_v_2013_gоду/17-1-0-46|publisher=nizamdredd.com|access-date=2013-10-20}}</ref> Орто мектепти аяктагандан кийин «Архитектура, дизайн жана инженерия колледжине» тапшырып, аны [[2009-жыл]]ы бүтүргөн.<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://100biografiy.ru/muzyka/rep/nizam-dredd|title=Низам DRedd: биография и личная жизнь, жена, карьера и успех, Инстаграм и фото|website=100biografiy.ru|access-date=2023-07-17|archive-date=05-04-2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405165359/https://100biografiy.ru/muzyka/rep/nizam-dredd|url-status=live}}</ref> [[2010-жыл]]дан тартып видеография менен алектене баштаган,<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://toppeoples.ru/nizam-dredd/ |title=Низам DRedd — биография, карьера и личная жизнь |website=toppeoples.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726211540/https://toppeoples.ru/nizam-dredd/ |archive-date=2023-07-27 |access-date=2023-07-10 |url-status=live}}</ref> кийинчерээк [[Toyota]], [[Lexus]], [[Coca-Cola]], [[Visa]], [[Servier]], [[Abbott Laboratories|Abbott]] сыяктуу ири бренддер үчүн жарнамалык видеолорду тарткан. Музыкалык карьерасын баштаганда «DRedd» деген сахналык ысымды алган.<ref name=":4">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://journalisti.ru/?p=25102|title=DRedd: Rap из Алматы|website=journalisti.ru|access-date=2023-07-17|archive-date=05-04-2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405170225/http://journalisti.ru/?p=25102|url-status=dead|accessdate=2025-10-11|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405170225/http://journalisti.ru/?p=25102}}</ref> Низамдын айтымында, **DRedd** — бул анын ички үнү. Ал өзүнүн ырлары жана клиптери аркылуу [[Социалдык тармактар]]да белгилүү болгон. Алгачкы чыгармаларынын ичинен эң белгилүүсү — «Города» аттуу ыры. Кийинчерээк Низам DRedd [[Казакстан]]да гана эмес, [[постсоветтик мейкиндик]]теги башка өлкөлөрдө да таанымал болгон.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://www.rap.ru/artist/%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC%20DRedd |title=Низам DRedd профиль артиста |website=rap.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528010352/https://www.rap.ru/artist/%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC%20DRedd |archive-date=2023-05-28 |access-date=2023-07-20 |url-status=live |accessdate=2025-10-11 |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528010352/https://www.rap.ru/artist/%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC%20DRedd }}</ref> == Чыгармачылык жол == Низам DRedd музыкалык карьерасын [[2007-жыл]]дан баштап, андерграунд деңгээлдеги баттл-тректерди жаратуу менен активдүү түрдө өнүгүп баштаган. Музыкага чейин ал [[кинофильм]]дерге абдан кызыгып, бул анын чыгармачылык жолуна түрткү болгон. [[2010-жылдын 29-октябрында]] ал биринчи жолу өзүнүн туулган шаары [[Алматы]]дагы концерттик иш-чарада сахнага чыккан.<ref name=":5">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.last.fm/festival/1730132++ЕЖЕГОДНЫЙ+ХИП-ХОП+ФЕСТИВАЛЬ+Крик+Души|title=ЕЖЕГОДНЫЙ ХИП-ХОП ФЕСТИВАЛЬ Крик Души|website=last.fm|access-date=2023-07-17|archive-date=2023-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717162956/https://www.last.fm/festival/1730132++%D0%95%D0%96%D0%95%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%9D%D0%AB%D0%99+%D0%A5%D0%98%D0%9F-%D0%A5%D0%9E%D0%9F+%D0%A4%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%AC+%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BA+%D0%94%D1%83%D1%88%D0%B8|url-status=live}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.hip-hop.ru/forum/dredd-mc-tanir-gms-bld-i-t-d-334127/|title=DRedd Mc, Tanir, GMS, BLD, жана башкалар @ Фестиваль "Крик Души" 29.10.2010|website=hip-hop.ru|access-date=2023-07-17|archive-date=2023-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717163419/https://www.hip-hop.ru/forum/dredd-mc-tanir-gms-bld-i-t-d-334127/|url-status=live}}</ref> [[2016-жыл]]ы Низам DRedd [[SLOVO]]: Казахстан рэп-баттлынын экинчи сезонуна [[Калыстар тобу|калыс]] катары катышкан.<ref>{{cite web|title=SLOVO / Казахстан - 2 сезон, Jas Hofman VS Юрий Дым (отбор)|url=https://www.youtube.com/watch?v=pKzHzTIZsUc|publisher=youtube.com|access-date=2016-08-17}}</ref> Низамдын өзгөчө жетишкендиктеринин бири — программалоо тилдерин өздөштүрүү болуп саналат. Бул ага [[2008-жыл]]ы өзүнүн жеке веб-сайтын — ''nizaika.ru'' долбоорун ишке киргизүүгө мүмкүнчүлүк берген.<ref>{{cite web|url=https://nizamdredd.com/index/biographe/0-2 |title=Низам DRedd - биография, личная жизнь, фото, новости, песни, клипы 2023 |website=nizamdredd.com |access-date=2024-11-28}}</ref> Аталган сайт он жылдан ашуун убакыт бою жогорку баруучулугу менен популярдуулукка ээ болгон. Анын ишмердүүлүгү учурунда платформада болжол менен **65 миңден ашуун материал** жарыяланган. Бул долбоордун масштабы жана өз тармагындагы таасиринин чоңдугун көрсөтөт. === 2007—2010: Башталышы === [[2009-жыл]]ы Низам GMS жана Offside аттуу аткаруучулар менен таанышкандан кийин, алар биргелешип «'''Almaty Legion'''» аттуу топту түзүшкөн.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://mir-znamenitostej.ru/nizam-dredd-biografiya-muzykalnogo-ispolnitelya/|title=Низам DRedd: биография музыкального исполнителя|website=mir-znamenitostej.ru|access-date=2023-07-15|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607164713/https://mir-znamenitostej.ru/nizam-dredd-biografiya-muzykalnogo-ispolnitelya/|url-status=live}}</ref> Топ тарагандан кийин «'''Almaty Legion'''» аталышы лейбл катары Низамдын колунда калган. [[2010-жыл]]ы Низам өзүнүн биринчи жеке микстейбин — ''Я против'' чыгарат.<ref>{{cite web|title=DRedd - Я против|url=https://rapfan.ru/1958-dredd-ya-protiv-ep.html|publisher=rapfan.ru|access-date=2010-05-10}}</ref> === 2010—2012: Чыгармачылык === [[2012-жыл]]ы '''''Колонизация''''' аттуу микстейп жарык көргөн. Бул чыгармада Shot, Dessar, T1One жана башка аткаруучулар катышкан.<ref>{{cite web|url=https://nizamdredd.com/news/nizam_dredd_kolonizacija_the_mixtape/2012-01-10-265 |title=Низам DRedd - Колонизация (The Mixtape) |website=nizamdredd.com |access-date=2022-03-22}}</ref> Бул мезгилде Низам DRedd өзүнүн тректеринде бир катар рэп аткаруучулар менен айтышып, чыгармаларында алардын ысымдарын тийгизе өткөн. Ошол эле учурда ал AL Hammer, Dessar, RZN Coast, Micfire [Mafyo], Shot, Кто Proтив, T1one, Нагора, Чудо, Mr. Hyde, [[Лок Дог]], [[Рем Дигга]], Dom1no, [[Elvira T]], Tanir, Q-Fast, [[СД (музыкант)|СД]], El Paso жана башка көптөгөн артисттер менен биргелешкен тректерди жараткан.<ref>{{cite web |url=https://muzwi.ru/artist/nizamdredd |title=Низам DRedd: Глубокий и эмоциональный рэп-исполнитель |website=muzwi.ru |access-date=2024-10-28 |accessdate=2025-10-11 |archivedate=2024-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241125152349/https://muzwi.ru/artist/nizamdredd }}</ref> === 2013—2016: Чыгармачылыктын багытынын өзгөрүшү === [[2013-жыл]]дан тартып Низамдын музыкалык карьерасында активдүү учур башталган — көптөгөн жаңы тректер жазылган. Бирок белгисиз себептерден улам айрым чыгармалар жоголуп кеткен. [[2015-жыл]]ы жарык көргөн '''''Реабилитация''''' аттуу альбом<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://aboutan.ru/muzyka/nizam-dredd.html |title=Низам DRedd: биография и творчество популярного рэп-исполнителя |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724032918/https://aboutan.ru/muzyka/nizam-dredd.html |archive-date=2023-07-24 |access-date=2023-04-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title="Реабилитация" — новый релиз |url=https://music.apple.com/ua/album/реабилитация/1548484806|publisher=music.apple.com|access-date=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=http://rapdb.ru/icd-002-nizam-dredd-reabilitaciya-2015-rapdb-ru/ |title=Низам DRedd • Реабилитация • 2015 • RAP Data Base 1990–2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518073329/http%3A%2F%2Frapdb.ru%2Ficd-002-nizam-dredd-reabilitaciya-2015-rapdb-ru%2F |archive-date=2024-05-18 |access-date=2024-05-25 |url-status=live}}</ref> — 24 композициядан турган чыгарма болгон. Алардын жарымын Низам өзү жеке аткарган. «Давай, вставай!», «Моя свобода», «Кем мы были раньше» сыяктуу ырлар Низамдын күйөрмандары арасында эң белгилүү жана бааланган чыгармалардын катарына кирет. === 2017—2021: Беш альбом === [[2017-жыл]]ы Низам DRedd өзүнүн жаңы альбому — '''''Пик''''' аттуу чыгарманы жарыкка чыгарган.<ref>{{Cite web |url=https://nizamdredd.com/news/nizam_dredd_pik_2017/2017-03-22-269 |title=Низам DRedd — «Пик». Премьера нового альбома.|website=nizamdredd.com|access-date=2022-03-22}}</ref> Бул альбомдогу «'''Уставшие люди'''» аттуу трек телеканал **MuzzOne** аркылуу көрсөтүлүп, ырчыга кеңири таанымалдуулук алып келген. Ал бул тууралуу [[YouTube]]дагы *BackStage Media Academy* программасына берген маегинде айткан.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_0QjlibqB1s Интервью программы BackStage. Media Academy]</ref> [[2018-жыл]]ы жарык көргөн альбом — '''''Прорвёмся'''''<ref>[https://music.apple.com/ru/album/прорвемся/1554574952 Низам DRedd — «Прорвёмся». music.apple.com]</ref><ref>[http://rapdb.ru/icd-014-nizam-dredd-prorvyomsya-2018-rapdb-ru/ Низам DRedd • Прорвёмся • 2018 • RAPDB: Russian RAP Data Base 1990–2024]</ref> — анын чыгармачылыгындагы маанилүү кадамдардын бири болгон. [[2019-жыл]]ы Низам '''''Все в твоих руках''''' аттуу жаңы альбомун чыгарат.<ref>[https://music.yandex.ru/album/13989762 Низам DRedd — «Все в твоих руках». music.yandex.ru]</ref><ref>[https://musicbrainz.org/release/490b638c-8511-4e29-9808-ad320c763242 Release “Все в твоих руках” by Низам DRedd — MusicBrainz. musicbrainz.org]</ref> {{quote box |align=right |width=30% |quote= Мына дагы бир тажрыйбалуу рэпер, быйылкы жылдын башкы рэп-ачылышы наамына татыктуу аткаруучу. Ал — казак хип-хопунун жаркын өкүлү, анын чыгармаларында лирикалык да, баттл-сабактуу да тректер бар. Низам биз менен маегинде өзүнүн жашоосунан көп кызыктуу жана күлкүлүү учурларды бөлүштү. Мисалы, бир нече жыл мурун [[Скриптонит]] менен бирге өткөн концертте көрүүчүлөрдүн саны сахнадагы рэперлерден аз болгон<ref name=":10">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://100biografiy.ru/muzyka/rep/nizam-dredd|title=Низам DRedd: биография и личная жизнь, жена, карьера и успех, Инстаграм и фото|website=100biografiy.ru|access-date=2023-07-17|archive-date=05-04-2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405165359/https://100biografiy.ru/muzyka/rep/nizam-dredd|url-status=live}}</ref>, ал эми Низам ооруканага түшкөндө аны көрүүгө келгендердин арасында [[Oxxxymiron]] жана [[СД (музыкант)|СД]] сыяктуу белгилүү рэперлер болгон.<ref>{{Cite web|url=https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_popal_v_bolnicu_s_oslozhneniem_na_ushi/17-1-0-40|title=Низам DRedd ооруканага кулак оорулары менен түшкөн|website=nizamdredd.com|access-date=2023-07-18|archive-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718173819/https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_popal_v_bolnicu_s_oslozhneniem_na_ushi/17-1-0-40|url-status=live}}</ref> }} [[2020-жылдын 22-сентябрында]] Низам DRedd «'''Холодный как лёд'''» аттуу клибин жарыялайт.<ref>[https://nizamdredd.com/blog/nizam_dredd_kholodnyj_kak_led_official_music_video/2012-09-22-37 Низам DRedd — «Холодный как лёд». nizamdredd.com]</ref> Клиптин режиссёру жана оператору — [[Пязок, Алина Вячеславовна|Алина Пязок]], [[Little Big]] тобунун негиздөөчүлөрүнүн бири. Анын эпатаждуу клиптери [[YouTube]] платформасында миллиондогон көрүүлөрдү топтогон. [[2020-жылдын 3-мартында]] Низам DRedd «'''Раньше было по-другому'''» аттуу альбомун чыгарат.<ref>{{cite web|title="Раньше было по-другому" — жаңы релиз алматылык баттл-рэперден|url=https://open.spotify.com/album/25O66MxYev5y9DBHLmEvo5|publisher=spotify.com|access-date=2022-03-22}}</ref> Бул альбомдо көптөгөн биргелешкен тректер орун алган. [[2021-жылдын апрелинде]] Низам DRedd өзүнүн алтынчы сольный альбому — '''''Белладонна''''' аттуу чыгарма менен көрүүчүлөргө кайрылган.<ref>{{cite web|title=Низам DRedd – Белладонна|url=https://www.deezer.com/ru/album/245333202|publisher=deezer.com|access-date=2022-03-22}}</ref> === 2022—2024: Кайтып келүү === [[2022-жылдын июнь айында]] Низам DRedd жана Molodoi Ra биргеликте жаңы сингл — «'''Вечное сияние'''» чыгарышат.<ref>{{cite web|title=Низам DRedd feat. Molodoi Ra - Вечное сияние|url=https://nizamdredd.com/news/nizam_dredd_feat_molodoi_ra_vechnoe_sijanie/2022-08-22-270|publisher=nizamdredd.com|access-date=2022-08-22}}</ref> [[2022-жылдын август айында]] жарык көргөн кийинки сингл — «'''Сверхгигант'''».<ref>{{Cite web|url=https://www.discogs.com/ru/release/25812142-Низам-Dredd-Сверхгигант|title=Низам DRedd – Сверхгигант|website=discogs.com|access-date=2023-07-18|archive-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718173819/https://www.discogs.com/ru/release/25812142-Низам-Dredd-Сверхгигант|url-status=live}}</ref> [[2023-жылдын апрелинде]] чыккан «'''Две тысячи масок'''» аттуу сингл<ref>{{Cite web|url=https://artmoskovia.ru/dve-tysyachi-masok-almatinskij-reper-nizam-dredd-vypustil-novuyu-pesnyu.html|title=«Две тысячи масок»: алматинский рэпер Низам DRedd выпустил новую песню|website=artmoskovia.ru|access-date=2023-07-01|archive-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718173819/https://artmoskovia.ru/dve-tysyachi-masok-almatinskij-reper-nizam-dredd-vypustil-novuyu-pesnyu.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://life-24.com/post/123072|title=Низам DRedd возвращается на музыкальную сцену после пятилетнего перерыва|website=life-24.com|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420202759/https://life-24.com/post/123072|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://news.myseldon.com/ru/news/index/299711143 |title=Низам DRedd возвращается на музыкальную сцену после пятилетнего перерыва |website=myseldon.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107135731/https://news.myseldon.com/ru/news/index/299711143 |archive-date=2023-11-08 |access-date=2023-11-08 |url-status=live}}</ref> анын чыгармачылыктагы маанилүү кайтып келүүсүн белгилеген. Ырдын клиби да [[YouTube]] платформасында жарык көргөн.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=qmJ-Qyb5Oac Низам DRedd — Две тысячи масок (Official Music Video)]</ref> [[2023-жылдын ноябрында]] Низам DRedd өзүнүн жаңы альбому — '''''Левиафан''''' чыгарат.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://artmoskovia.ru/nizam-dredd-smi-pishut-o-ne-ponyatnyh-lyudyah-i-ih-sekundnom-uspehe-a-o-nas-zabyvayut.html |title=Интервью с Низам DRedd для АртМосковия |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108121049/https://artmoskovia.ru/nizam-dredd-smi-pishut-o-ne-ponyatnyh-lyudyah-i-ih-sekundnom-uspehe-a-o-nas-zabyvayut.html |archive-date=2023-11-08 |access-date=2023-11-08 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Низам DRedd - Левиафан|url=https://www.hip-hop.ru/forum/nizam-dredd-leviafan-2023-p-u-sd-this-567552/|publisher=hip-hop.ru|access-date=2023-11-07}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://specialradio.ru/1000-albomov/nizam-dredd-albom-leviafan/ |title=Низам DRedd – альбом Левиафан |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108121222/https://specialradio.ru/1000-albomov/nizam-dredd-albom-leviafan/ |archive-date=2023-11-08 |access-date=2023-11-08 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Низам DRedd - Левиафан - Reviews - Album of The Year|url=https://www.albumoftheyear.org/album/785068--dredd-.php|publisher=albumoftheyear.org|access-date=2023-11-10}}</ref> Альбом [[СД (музыкант)|СД]] жана This Blind менен биргеликте жазылган. {{quote box |align=right |width=30% |quote= Күчтүү биттер, сапаттуу припевдер, терең жана жетилген тексттер, ошондой эле жалпы концепциясы менен «Левиафан» альбому олуттуу чыгарма катары кабыл алынат. Бирок ага карабастан, ал таптакыр жаңы доордун эмгеги эмес, тескерисинче, Низам DRedd’дин мурунку релиздеринин логикалык уландысы катары көрүнөт.<ref>{{cite web|title=Рецензия: Низам DRedd — «Левиафан» / HipHop4Real|url=https://hiphop4real.com/review-nizam-dredd-leviafan/|publisher=hiphop4real.com|access-date=2024-11-14}}</ref> }} === 2024—2025: Жаңы чыгармалар жана адабий дебют === [[2024-жылдын 5-апрелинде]] Низам DRedd орус рэп-аткаруучу **bllack-santa** менен биргеликте жаңы сингл — «'''Святая вера'''» чыгарат.<ref>{{cite web|title=Низам DRedd – Святая вера (2024, File)|url=https://www.discogs.com/ru/release/30601549-Низам-DRedd-Святая-вера|publisher=discogs.com|access-date=2024-04-10}}</ref> [[2024-жылдын 1-июнунда]] жарык көргөн сингл — «'''Завтра уже поздно'''» (''Tomorrow is already too late'').<ref>{{cite web|title=Release “Завтра уже поздно” by Низам DRedd - MusicBrainz|url=https://musicbrainz.org/release/c75ba98c-2762-4309-b1db-f180966339de|publisher=musicbrainz.org|access-date=2024-06-09}}</ref><ref>{{cite web|title=Низам DRedd (KAZ) – Завтра уже поздно (Tomorrow is already too late) Lyrics / Genius Lyrics|url=https://genius.com/Dredd-kaz-tomorrow-is-already-too-late-lyrics|publisher=genius.com|access-date=2024-06-10}}</ref> [[2024-жылдын 6-июнунда]] Низам өзүнүн биринчи поэтикалык китебин жарыялайт — '''''Низам DRedd. Стихи'''''.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://artmoskovia.ru/vyshla-v-svet-kniga-nizama-mametalieva-nizam-dredd-stihi.html |title=Вышла в свет книга Низама Маметалиева «Низам DRedd. Стихи» — ARTMOSKOVIA.RU |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622072252/https://artmoskovia.ru/vyshla-v-svet-kniga-nizama-mametalieva-nizam-dredd-stihi.html |archive-date=2024-06-22 |access-date=2024-06-21 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://ridero.ru/books/nizam_dredd_stikhi/ |title=Низам DRedd. Стихи. Сборник лучших стихов — автор Низам Маметалиев — Ridero |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052100/https%3A%2F%2Fridero.ru%2Fbooks%2Fnizam_dredd_stikhi%2F |archive-date=2024-06-07 |access-date=2024-06-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/premera_knigi_nizam_dredd_stikhi_sbornik_luchshikh_stikhov/17-1-0-47 |title=Премьера книги: Низам DRedd. Стихи (Сборник лучших стихов) |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611070012/https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/premera_knigi_nizam_dredd_stikhi_sbornik_luchshikh_stikhov/17-1-0-47 |archive-date=2024-06-11 |access-date=2024-06-11 |url-status=live}}</ref> Бул адабий долбоор рэпердин ыр тексттерине негизделген. Китеп — Низамдын ырларынан түзүлгөн поэтикалык жыйнак болуп, ага чыгарманын эмоционалдык жана көркөм маңызын баса белгилеген иллюстрациялар кошулган. [[2024-жылдын 15-октябрында]] Низам DRedd рэпер **AlvinToday** менен биргеликте «'''Прекрасное далёко'''» синглин чыгарат.<ref>{{cite web|title=Release “Низам DRedd - «Прекрасное далёко» (feat. AlvinToday) — HipHop4Real|url=https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-prekrasnoe-dalyoko/|publisher=hiphop4real.com|access-date=2024-10-18}}</ref> AlvinToday — [[SLOVO: Казахстан]] долбоорунун катышуучусу, [[Jah Khalib]] жана Liili үчүн ырлардын автору катары да белгилүү. [[2024-жылдын 1-ноябрында]] жарык көргөн жаңы сингл — «'''Только Бог нас осудит'''».<ref>{{cite web|title=Только Бог нас осудит — Низам DRedd — Zvuk.com|url=https://zvuk.com/track/140698882|publisher=zvuk.com|access-date=2024-11-02}}</ref> {{quote box |align=right |width=30% |quote=[[2024-жылдын 15-ноябрында]] Низам өзүнүн жаңы бруталдык чыгармасын — «'''Высота'''» аттуу синглин чыгарат. Бул — узак жолду басып өткөн, максатка умтулган артистти кайрадан ачууга эң сонун мүмкүнчүлүк. |подпись=[[Rap.ru]] Низам DRedd’дин чыгармачылыгы жана жаңы релиз тууралуу<ref>{{cite web|title=В ритме Низама DRedd. Цели и мотивация в творчестве казахстанского музыканта / RAP.RU|url=https://www.rap.ru/reading/20585|publisher=rap.ru|access-date=2024-11-24|accessdate=2025-10-11|archivedate=2024-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241126210259/https://www.rap.ru/reading/20585}}</ref> }} [[2024-жылдын 15-ноябрында]] Низам DRedd жаңы синглин — «'''Высота'''» чыгарат.<ref>{{cite web|title=Низам DRedd - «Высота» / HipHop4Real|url=https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-vysota/|publisher=hiphop4real.com|access-date=2024-11-17}}</ref><ref>{{cite web|title=Низам DRedd представил новый трек «Высота» / RAP.RU|url=https://www.rap.ru/news/17055|publisher=rap.ru|access-date=2024-11-16|accessdate=2025-10-11|archivedate=2024-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241202164228/https://www.rap.ru/news/17055}}</ref> === 2025 — Азыркы мезгил === [[2025-жылдын 1-январында]] Низам DRedd Германиялык рэпер **K.R.A.** менен биргеликте жаңы сингл — «'''Уставший зритель'''» чыгарат.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-ustavshij-zritel/ |title=Низам DRedd & K.R.A. — «Уставший зритель» — HipHop4Real |publisher=hiphop4real.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102212543/https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-ustavshij-zritel/ |archive-date=2025-01-03 |access-date=2025-01-02 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://www.discogs.com/ru/release/32720130-Низам-DRedd-Уставший-зритель |title=Низам DRedd – Уставший зритель – File (WAV, Single, Stereo), 2025 |publisher=discogs.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102213027/https://www.discogs.com/ru/release/32720130-%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC-DRedd-%D0%A3%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C |archive-date=2025-01-03 |access-date=2025-01-02 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://thehustle.ru/news/nizam_dredd_k_r_a_ustavshij_zritel/2025-01-01-51 |title=Низам DRedd & K.R.A. — Уставший зритель — TheHusle.ru |publisher=thehustle.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20250310115429/https://thehustle.ru/news/nizam_dredd_k_r_a_ustavshij_zritel/2025-01-01-51 |archive-date=2025-03-10 |access-date=2025-01-01 |url-status=live}}</ref> Бул чыгарма өзгөчө кызыгуу менен кабыл алынган,<ref>{{cite web|title=K.R.A. OFFicial|url=https://vk.com/kraofficial?w=wall-177167424_4842|publisher=vk.com|access-date=2025-01-01}}</ref> анткени күйөрмандар Германиялык рэпердин жаңы материалын бир нече жылдан бери күтүп келишкен. [[2025-жылдын 12-апрелинде]] Низам DRedd «'''Война, Мор, Голод, Смерть'''» аттуу синглин чыгарат.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://thehustle.ru/news/nizam_dredd_vypuskaet_trek_vojna_mor_golod_smert_vzgljad_v_lico_sovremennoj_realnosti/2025-04-12-119 |title=Низам DRedd выпускает трек “Война, Мор, Голод, Смерть” — взгляд в лицо современной реальности — TheHusle |publisher=thehustle.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20250412104652/https://thehustle.ru/news/nizam_dredd_vypuskaet_trek_vojna_mor_golod_smert_vzgljad_v_lico_sovremennoj_realности/2025-04-12-119 |archive-date=2025-04-12 |access-date=2025-04-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-vojna-mor-golod-smert/ |title=Низам DRedd - «Война, Мор, Голод, Смерть» — HipHop4Real |publisher=hiphop4real.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424093625/https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-vojna-mor-golod-smert/ |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-04-24 |url-status=live}}</ref> Бул чыгарма — коомдук жана моралдык чындыктарды чагылдырган, философиялык мазмундагы трек катары бааланган. Ырдын темасы — адамзаттын руханий абалы жана зомбулук менен кайгыга толгон дүйнө. [https://www.youtube.com/watch?v=t0UtEPg9F9I] [[2025-жылдын 1-майында]] жарык көргөн кийинки сингл — «'''В глазах смотрящего'''».<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-v-glazah-smotryashhego/ |title=Низам DRedd — «В глазах смотрящего» — HipHop4Real |website=hiphop4real.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504080335/https://hiphop4real.com/audio-nizam-dredd-v-glazah-smotryashhego/ |archive-date=2025-05-04 |access-date=2025-05-04 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Низам DRedd – В глазах смотрящего – File (WAV, Single, Stereo), 2025 – Discogs |url=https://www.discogs.com/ru/release/33857556-%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC-DRedd-%D0%92-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85-%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%B3%D0%BE |publisher=discogs.com|access-date=2025-05-01}}</ref><ref>{{cite web|title=Release “В глазах смотрящего” by Низам DRedd - MusicBrainz |url=https://musicbrainz.org/release-group/e464a812-d7bb-480f-aca9-bdb83c42b5a1 |publisher=musicbrainz.org|access-date=2025-05-01}}</ref> Бул ыр адамдын ички дүйнөсүнө жана жашоонун маанисине терең философиялык көз карашты чагылдырат. Низам DRedd 2025-жылдагы чыгармалары аркылуу кайрадан активдүү чыгармачылык фазада экенин көрсөттү. Анын ырлары мурдагыдай эле коомдук темаларды, ички руханий күрөштү жана мотивацияны айкалыштырат. [[2025-жылдын 1-августунда]] Низам DRedd жаңы синглин — «'''Единственный выход со дна'''» чыгарат.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://pikabu.ru/story/edinstvennyiy_vyikhod_so_dna_ot_nizam_dredd_2025_13025404 |title=“Единственный выход со дна” от Низам DRedd (2025) / Пикабу |website=pikabu.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504080335/https://pikabu.ru/story/edinstvennyiy_vyikhod_so_dna_ot_nizam_dredd_2025_13025404 |archive-date=2025-09-09 |access-date=2025-08-01 |url-status=live}}</ref> [[2025-жылдын 1-сентябрында]] жарык көргөн кийинки сингл — «'''Всегда может быть хуже'''» (''It can always be worse'').<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://genius.com/Dredd-kaz-it-can-always-be-worse-lyrics |title=Низам DRedd (KAZ) – Всегда может быть хуже (It can always be worse) Lyrics / Genius Lyrics |website=genius.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908203259/https://genius.com/Dredd-kaz-it-can-always-be-worse-lyrics |archive-date=2025-09-09 |access-date=2025-09-01 |url-status=live}}</ref> === YouTube каналынын тарыхы === Низам [[2019-жылдын ноябрь айында]], 30 жаш курагында, өзүнүн жеке [[YouTube]] каналын ачып, ага «'''MNC Motivation'''» деген ат койгон.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://mncmotivation.fandom.com/ru/wiki/MNC_Motivation |title=MNC Motivation Вики |website=fandom.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228124215/https://mncmotivation.fandom.com/ru/wiki/MNC_Motivation |archive-date=2024-02-28 |access-date=2024-03-02 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://timesnews.kz/index.php?newsid=94216 |title=Низам DRedd возвращается на музыкальную сцену после пятилетнего перерыва |website=timesnews.kz |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405163828/https://timesnews.kz/index.php?newsid=94216 |archive-date=2023-05-04 |access-date=2023-07-19 |url-status=dead |accessdate=2025-10-11 |archivedate=2023-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405163828/https://timesnews.kz/index.php?newsid=94216 }}</ref> Канал негизинен мотивациялык видеолорго арналган. Бирок анын видеолору көпкө чейин кеңири белгилүү болгон эмес — 2020-жылы жарык көргөн «'''Жизнь коротка'''» аттуу ролик чыккандан кийин гана канал популярдуулукка жеткен. Видео миллиондогон көрүүлөрдү топтогон. [[2022-жыл]]ы Низам YouTube тарабынан берилген [[YouTube сыйлыктары|күмүш баскыч]] менен сыйланган — 100 000 жазылуучу чеги үчүн.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_poluchil_serebrjanuju_knopku_youtubecreatorawards/17-1-0-41 |title=Низам DRedd получил серебряную кнопку #YouTubeCreatorAwards |website=nizamdredd.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719173447/https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_poluchil_serebrjanuju_knopku_youtubecreatorawards/17-1-0-41 |archive-date=2023-07-19 |access-date=2023-07-19 |url-status=live}}</ref> [[2025-жыл]]га карата каналда **332 миңден ашуун жазылуучу** жана **80 миллиондон ашуун көрүү** катталган. === Жеке жашоосу === [[2018-жылдын 5-октябрында]] Низам менен жубайы **Мадина**нын уулу жарык дүйнөгө келген — анын ысымы **Атлант**.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://www.kinopoisk.ru/name/7157394/ |title=Атлант Маметалиев (Atlant Mametaliyev): фильмы, биография, семья, фильмография — Кинопоиск |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720033204/https://www.kinopoisk.ru/name/7157394/ |archive-date=2023-07-20 |access-date=2022-05-12 |url-status=live}}</ref> [[2019-жыл]]ы Атлант режиссёр [[Сатаев, Акан Каргамбаевич|Акан Сатаев]] тарткан «'''Рассвет великой степи'''» көркөм тасмасында роль жараткан — анда ал койчунын уулунун образын аткарган.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/syn_nizama_mametalieva_uzhe_stal_akterom_v_2_goda/17-1-0-44 |title=Сын Низама Маметалиева уже стал актером в 2 года |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720032745/https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/syn_nizama_mametalieva_uzhe_stал_akterом_v_2_goda/17-1-0-44 |archive-date=2023-07-20 |access-date=2019-06-10 |url-status=live}}</ref> 2025-жылдын июнь айында Низам экинчи жолу ата болуп, кызы Дея жарык дүйнөгө келди.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://thehustle.ru/news/rehper_nizam_dredd_stal_otcom_vo_vtoroj_raz/2025-10-19-135 |title=Рэпер Низам DRedd стал отцом во второй раз — TheHusle.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029152943/https://thehustle.ru/news/rehper_nizam_dredd_stal_otcom_vo_vtoroj_raz/2025-10-19-135 |archive-date=2025-10-29 |access-date=2025-10-19 |url-status=live}}</ref> == Дискография == === Студиялык альбомдор === {| class="wikitable" !style="background-color:{{Цвет|Альбом}};"|Аталышы !style="background-color:{{Цвет|Альбом}};"|Маалымат |- |'''«Реабилитация»''' | * Релиз: 2015-жылдын 1-январы * Формат: Санарип жүктөө, [[Агымдык медиа|стриминг]] * Лейбл: Almaty Legion |- |'''«Пик»''' | * Релиз: 2017-жылдын 2-декабры * Формат: Санарип жүктөө, [[Агымдык медиа|стриминг]] * Лейбл: Almaty Legion |- |'''«Прорвёмся»''' | * Релиз: 2018-жылдын 2-апрели * Формат: Санарип жүктөө, [[Агымдык медиа|стриминг]] * Лейбл: Almaty Legion |- |'''«Все в твоих руках»''' | * Релиз: 2019-жылдын 14-марты * Формат: Санарип жүктөө, [[Агымдык медиа|стриминг]] * Лейбл: Almaty Legion |- |'''«Раньше было по-другому»''' | * Релиз: 2020-жылдын 3-марты * Формат: Санарип жүктөө, [[Агымдык медиа|стриминг]] * Лейбл: Almaty Legion |- |'''«Белладонна»''' | * Релиз: 2021-жылдын 4-январы * Формат: Санарип жүктөө, [[Агымдык медиа|стриминг]] * Лейбл: Almaty Legion |- |'''«Левиафан»'''<ref>{{cite web|url=https://hiphop4real.com/nizam-dredd-leviafan/|title=Низам DRedd — «Левиафан» — HipHop4Real|website=hiphop4real.com|access-date=2024-01-10|archive-date=2024-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618151943/https%3A%2F%2Fhiphop4real.com%2Fnizam-dredd-leviafan%2F|url-status=live}}</ref> | * Релиз: 2023-жылдын 11-январы * Формат: Санарип жүктөө, [[Агымдык медиа|стриминг]] * Лейбл: Almaty Legion |} === Микстейптер === * 2012 — «Колонизация» (Кыргызча: «Колонизация») === Синглдер === * 2011 — «Города» (BriZ менен) (Кыргызча: «Шаарлар») * 2020 — «Я Видел» (Вова PRIME менен) (Кыргызча: «Мен көрдүм») * 2022 — «Вечное сияние» (Molodoi Ra менен) (Кыргызча: «Түбөлүк жаркыраш») * 2022 — «Сверхгигант» (Кыргызча: «Супергигант») * 2023 — «Две тысячи масок» (Кыргызча: «Эки миң маска») * 2023 — «Секунда до рая» (Кыргызча: «Жеңилдикке бир секунда калды») * 2023 — «Забытые люди» (Кыргызча: «Унутулган адамдар») * 2024 — «Жизнь» (This Blind менен) (Кыргызча: «Өмүр») * 2024 — «Святая вера» (bllack-santa менен) (Кыргызча: «Касиеттүү ишеним») * 2024 — «Завтра уже поздно» (Кыргызча: «Эртең кеч болот») * 2024 — «Только Бог нас осудит» (Кыргызча: «Бог гана бизди соттойт») * 2024 — «Высота» (Кыргызча: «Бийиктик») * 2025 — «Уставший зритель» (K.R.A. менен) (Кыргызча: «Ыйлаган көрүүчү») * 2025 — «Война, Мор, Голод, Смерть» (Кыргызча: «Согуш, Мор, Ачкачылык, Өлүм») * 2025 — «В глазах смотрящего» (Кыргызча: «Көрүүчүнүн көзүндө») * 2025 — «Единственный выход со дна» (Кыргызча: «Төмөндөн жалгыз чыгуу») * 2025 — «Всегда может быть хуже» (Кыргызча: «Ар дайым жаман болоору мүмкүн») * 2026 — «В мире забытых мечтаний» (Кыргызча: «Унутулган кыялдар дүйнөсүндө») * 2026 — «На исходе» (VITAMIN менен) (Кыргызча: «Аяк ченде») '''Кызматташтык''' * 2017 — «BOOK ONE» (MORRALLES альбому) == Библиография == * 2024-жыл — «Низам DRedd. Стихи. Сборник лучших стихов» — 2024. — 128 с. — ISBN 978-5-0064-0460-1. == Сыйлыктар жана наамдар == {| class="wikitable" ! Жыл ! Сыйлык ! Номинация ! Натыйжа |- |align="center"| 2015 | Евразиялык Музыкалык Премия «EMA» / EMA Eurasian Music Award | «Эң мыкты хип-хоп долбоор»<ref name="Низам DRedd занял 2 место на Евразийской Музыкальной Премии ЕМА!">{{cite web|url=https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_zanjal_2_mesto_na_evrazijskoj_muzykalnoj_premii_ema/17-1-0-48|title=Низам DRedd занял 2 место на Евразийской Музыкальной Премии ЕМА!|publisher=nizamdredd.com|date=2015-05-16|access-date=2015-05-20|archive-date=2025-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115123240/https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_zanjal_2_mesto_na_evrazijskoj_muzykalnoj_premii_ema/17-1-0-48|url-status=live}}</ref> | {{nom}} |} == Видеография == {| class="wikitable" |+ !Жыл !Клип !Режиссёр !Эскертүү |- |2014 |«Не держи, отпусти» (This Blind) |М. Низам |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=QIxyc70BEbs]] |- |2014 |«Уставшие люди» (This Blind) |Т. Кристина |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=Yd5smPcDnOM]] |- |2015 |«Кем мы были раньше» |Т. Солт |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=yzltvU2HeW0]] |- | rowspan="2" |2016 |«Холодный как лёд» |П. Алина |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=tqwUhxy4TYI]] |- |«Бумеранг» (Topsy Kretzzz, Разиэль) |М. Низам |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=2GmkfcLEBxA]] |- |2023 |«Две тысячи масок»<ref>{{cite web|title=Низам DRedd: Две тысячи масок|url=https://www.imdb.com/title/tt27540598/|publisher=imdb.com|access-date=2023-06-12}}</ref> |Т. Солт |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=qmJ-Qyb5Oac]] |- |2025 |«Уставший зритель» (K.R.A.) |М. Низам |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=m8LdlvaqDQ8]] |- |2025 |«Завтра уже поздно» |Т. Солт |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=d3y4CSaV_sI]] |} == Булактар == * [https://www.rap.ru/reading/20585 rap.ru: Низам DRedd чыгармачылыгындагы максаттар жана мотивация] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126210259/https://www.rap.ru/reading/20585 |date=2024-11-26 }} * [https://web.archive.org/web/20230405170225/http://journalisti.ru/?p=25102 Низам DRedd менен маек] — Журналисты.ru * [https://artmoskovia.ru/nizam-dredd-smi-pishut-o-ne-ponyatnyh-lyudyah-i-ih-sekundnom-uspehe-a-o-nas-zabyvayut.html Низам DRedd менен маек] — АртМосковия * [https://ssl60.ru/nizam-dredd/ Низам DRedd менен маек] — ssl60.ru * [https://muzsmi.ru/2023/11/16/низам-dredd-победа-в-том-что-я-не-останови/ Низам DRedd менен маек] — Музыкальное СМИ * [https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_intervju_dlja_trufm_ru/17-1-0-34 Маек] — trufm.ru * [https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_intervju_dlja_make_rap_ru/17-1-0-36 Маек] — make-rap.ru * [https://nizamdredd.com/publ/nizam_dredd/smi/nizam_dredd_intervju_dlja_raptusa_com/17-1-0-37 Маек] — raptusa.com == Рецензиялар == * [http://prorap.ru/nizam-dredd-albom-reabilitaciya/ prorap.ru: «Реабилитация» альбомуна сын-пикир] * [https://www.rap.ru/review/669 rap.ru: «Пик» альбомуна рецензия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604040836/https://www.rap.ru/review/669 |date=2023-06-04 }} * [https://artmoskovia.ru/leviafan-horoshij-albom-dolzhen-nesti-sobstvennuyu-istoriyu.html artmoskovia.ru: «Левиафан» альбомуна рецензия] * [https://hiphop4real.com/review-nizam-dredd-leviafan/ hiphop4real.com: «Левиафан» альбому боюнча обзор] * [https://hiphop4real.com/review-nizam-dredd-ranshe-bylo-po-drugomu/ hiphop4real.com: «Раньше было по-другому» альбому боюнча обзор] == Рейтингдер жана чарттар == * «'''Уставший зритель'''» чыгармасы релизден кийин Bandlink платформасындагы эң популярдуу 100 баракчанын ичинен 34-орунга чыккан.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://band.link/chart/daily/2025-01-02 |title=Дневной чарт / Bandlink |publisher=band.link |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102085337/https%3A%2F%2Fband.link%2Fchart%2Fdaily%2F2025-01-02 |archive-date=2025-01-02 |access-date=2025-01-02 |url-status=dead}}</ref> === Видео булактар === [https://www.youtube.com/watch?v=Kk0Xpmtg2tg Низам DRedd ким?: RapNews үчүн маек] == Эскертмелер == {{примечания|2}} == Ссылкалар == * [https://nizamdredd.com/ nizamdredd.com] — Низам DRedd’дин расмий сайты * [https://www.discogs.com/ru/artist/11984081 Низам DRedd] — Discogs сайтында * [https://nizamdredd.bandcamp.com Низам DRedd] — Bandcampта * [https://www.rap.ru/artist/Низам%20DRedd Низам DRedd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230528010352/https://www.rap.ru/artist/%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC%20DRedd |date=2023-05-28 }} — Rap.ru сайтында * [https://genius.com/artists/Dredd-kaz Низам DRedd] — Genius сайтында * [https://hiphop4real.com/artist/nizam-dredd/ Низам DRedd] — HipHop4Real сайтында [[Категория:Ырчылар]] [[Категория:Туулгандар 1989-жылы]] [[Категория:Арип боюнча актёрлор]] [[Категория:Казакстандын ырчылары]] 78vf0d1y0ztm5caq7zy9xd1ewmgt7ux 0 151499 649228 643639 2026-07-05T02:33:11Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649228 wikitext text/x-wiki '''Сахат Непесович Мурадов''' ({{lang-tk|Sahat Nepesowiç Myradow}}; 1932-жыл 7-май — 2011-жыл 29-октябрь) — 1995-жылдан 2001-жылга чейин Түркмөнстандын Межилисинин төрагасы болуп кызмат кылган түркмөн саясатчысы. Ал ошондой эле 1990-жылдан 1992-жылга чейин Түркмөн ССРинин Жогорку Советинин төрагасы болгон. == Өмүр баяны == Мурадов 1932-жылы 7-майда Иваново шаарында түркмөндөрдүн теке уруусунан чыккан үй-бүлөдө туулган. Түркмөн айыл чарба институтунда [[Гидротехника]] багытында билим алып, 1956-жылы бүтүргөн, кийин 1960-жылга чейин аспирантурада окуган. 1951-жылы Советтер Союзунун Коммунисттик партиясына (ССКП) мүчө болуп, ошол эле жылы Айыл чарба институтунун комсомол комитетинин катчысы болуп иштеп баштаган. Мурадов 1956-жылдан 1957-жылга чейин аталган институттун профсоюз комитетинин төрагасы жана улук лаборант болуп иштеген. 1957-жылдан 1960-жылга чейин Сейсмологиялык курулуш институтунда аспирант болуп, 1960-жылы техника илимдеринин кандидаты даражасын алган.<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1013880144%23gsc.tab=0|website=CentrAsia.org|language=Russian|title=МУРАДОВ Сахат Непесович|trans-title=MURADOV Sakhat Nepesovich|archive-url=https://archive.today/20250811194930/https://centrasia.org/person2.php?st=1013880144%23gsc.tab=0|archive-date=2025-08-11}}</ref> Мурадов Агроном болуп, маркшейдер жана гидротехник катары иштеген.<ref name="auto">{{Cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0/wFavAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=%22%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B2%20%D0%BD%D0%B0%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%BC%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%20%D0%A1.%20%D0%9Н%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20.%20%D0%92%20%D0%BC%D0%B0%D0%B5%22|title=Постсоветская Центральная Азия: потери и обретения|date=1998|publisher=[[Восточная лит-ра]]|page=164|language=Russian|trans-title=Post-Soviet Central Asia: Losses and Gains}}</ref> 1960-жылдан 1964-жылга чейин Түркмөн ССРинин Илимдер академиясынын Сейсмологиялык курулуш институтунда кенже илимий кызматкер жана Суу көйгөйлөрү жана гидротехника илимий-изилдөө институтунун бөлүм башчысы болуп иштеген. Андан соң 1964-жылдан 1965-жылга чейин Түркмөн ССРинин Илимдер академиясынын илимий ишмердүүлүктү координациялоо боюнча кеңешинин төрагасынын орун басары болгон. 1965-жылы Түркмөнстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин аппаратынын окуу жайлар илими бөлүмүнүн башчысы болуп дайындалган.<ref name="auto2" /> Үч китептин автору жана профессор Мурадов 1970-жылдан 1979-жылга чейин Түркмөн мамлекеттик университетинин ректору, андан кийин 1979-жылдан 1985-жылга чейин Түркмөн ССРинин жогорку жана атайын орто билим берүү министри болуп иштеген. 1985-жылдан 1990-жылга чейин Түркмөн политехникалык институтунун ректору болгон. 1990-жылдын май айында Түркмөнстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин мүчөсү, 1991-жылы апрелде Борбордук Комитеттин Бюросунун мүчөсү болгон. Мурадов 1990-жылы январда Түркмөн ССРинин Жогорку Советине депутат болуп шайланып, кеңештин төрагасынын биринчи орун басары болуп дайындалган.<ref name="auto2" /> 1990-жылдын аягында Мурадов [[Сапармурат Ниязов]]дун ордуна Жогорку Советтин төрагасы болгон.<ref name="auto" /> Кийинчерээк Жогорку Совет [[Түркмөнстандын Межилиси|Межилис]] болуп кайра түзүлүп, Мурадов 1995-жылы анын төрагасы болгон.<ref name="auto1">{{Cite news|url=https://en.hronikatm.com/2011/10/sakhat-muradov-dies/|newspaper=[[Chronicles of Turkmenistan]]|via=[[archive.today]]|title=Sakhat Muradov dies|date=31 October 2011|archive-url=https://archive.today/20250811194730/https://en.hronikatm.com/2011/10/sakhat-muradov-dies/|archive-date=2025-08-11}}</ref> Ал 2001-жылы май айында "парламенттин калыптанышына жана көп жылдык мамлекеттик ишмердүүлүгүнө кошкон салымы үчүн" ыраазычылык катын жазып, пенсияга чыккан. Ал эки жолу Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган жана "Түркмөнстандын жогорку билиминин эмгек сиңирген кызматкери" деген ардактуу наам берилген.<ref name="auto2" /> Мурадов 2011-жылы 29-октябрда [[Ашхабад]] шаарында 79 жаш курагында каза болгон.<ref name="auto2" /><ref name="auto1" /> 2016-жылы президент Гурбангулы Бердимухамедов тарабынан Түркмөнстандын көз карандысыздыгын чыңдоодогу зор ийгиликтери үчүн өлгөндөн кийин менен сыйланган.<ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-911|website=parahat.info|language=Russian|title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении государственными наградами Туркменистана|trans-title=DECREE of the President of Turkmenistan On awarding state awards of Turkmenistan|date=21 October 2016|author=Berdimuhamedow, Gurbanguly|author-link=Gurbanguly Berdimuhamedow|via=[[Wayback Machine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029080840/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-911|archive-date=2020-10-29|accessdate=2026-04-10|archivedate=2020-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029080840/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-911}}</ref> == Шилтемелер == {{Reflist}} f8eiq9yj1p1vzup5xgqf1yz66nt7bei 0 151665 649235 644630 2026-07-05T07:29:43Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 649235 wikitext text/x-wiki {{Уюм |аталышы = Түркмөнстандын илимдер академиясы |альтернативдик = {{lang-tk|Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy}} |башкарма1_орду = ТИА президенти |башкарма1_ысымы = Сапардурды Тойлыев |тил = [[түркмөн тили]] |сайты = http://science.gov.tm/ |түзүлгөн_окуясы1 = Негизделген |түзүлгөн_датасы1 = 1951-жыл |түзүлгөн_окуясы2 = Кайрадан калыбына келтирилген |түзүлгөн_датасы2 = 2007-жыл |эскертме1 = '''Жайгашкан жери''' <br> [[Ашхабад]] }} '''Түркмөнстандын илимдер академиясы''' ({{lang-tk|Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy}}) — 1951-жылдан бери Ашхабадда иштеп келе жаткан Түркмөнстандын жогорку илимий мекемеси. == Тарыхы == 1951-жылдын 29-июнунда СССР Илимдер академиясынын Түркмөнстан бөлүмүнүн негизинде Түркмөнстан ССР Илимдер академиясы негизделген. Түркмөнстан ССРинин Министрлер Кеңешинин токтому менен Академиянын алгачкы 11 толук мүчөсү бекитилген. П. А. Азимов, Р. Г. Аннаев, Т. Б. Бердиев, О. М. Жумаев. Б. М. Кербабаев, М. Е. Массон, В. Н. Минервин, Г. Н. Непесов, М. П. Петров, Б. Л. Смирнов, Г. О. Чарыев<ref name="inception">Никитин В. П. [http://www.ras.ru/publishing/rasherald/rasherald_articleinfo.aspx?articleid=d234fee9-46ec-4080-938e-a52d0e9d755a Новый центр научной мысли. Открытие Академии Наук Туркменской ССР] // Вестник АН СССР, 1951, № 9, стр. 39</ref>. Академиянын биринчи жалпы чогулушунда А. Н. Несмеянов, Д. В. Наливкин, В. П. Никитин, Б. Д. Греков жана Е. Е. Бертельс Түркмөнстан ССР Илимдер академиясынын ардактуу мүчөлөрү болуп шайланышкан<ref name="inception" />. 1991-жылдан кийин Түркмөнстан Илимдер академиясы деп аталган. 1998-жылы Түркмөнстандын президенти Сапармурат Ниязовдун буйругу менен Илимдер академиясы жоюлган. Ал каза болгондон кийин, 2007-жылы алгач ыктыярдуу негизде кайра түзүлгөн. 2009-жылдын 12-июнунда Түркмөнстандын президенти Гурбангулы Бердымухамедовдун "Түркмөнстандын Илимдер академиясын түзүү жөнүндө" жарлыгы менен ал мамлекеттик уюм катары калыбына келтирилген. 2019-жылы ал ошондой эле Түркмөнстандын Илимдер академиясын каржылоону токтотуу жөнүндө жарлык чыгарган<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/science/2019/02/11_a_12176593.shtml|title=Денег нет: конец туркменской науки? Прекращено финансирование Академии наук Туркмении|website=[[Газета.ру]]|date=2019-02-11}}</ref>. == Түзүмү == * Эл аралык илимий-техникалык парк<ref>[https://scitech.gov.tm Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. Halkara ylmy-tehnolgiýa parky]</ref> * Химия институту<ref>[https://science.gov.tm/organizations/himiya-instituty Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. Himiýa instituty]</ref> * Сейсмология жана атмосфералык физика институту<ref>[https://science.gov.tm/organizations/seysmologiya-we-atmosferanyn-fizikasy-instituty Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy instituty]</ref> * Магтымгулы атындагы тил, адабият жана улуттук кол жазмалар институту<ref>[https://science.gov.tm/organizations/magtymguly-adyndaky-dil-edebiyat-we-milli-golyazmalar-instituty Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. Magtymguly adyndaky Dil, edebiýat we milli golýazmalar instituty]</ref> * Тарых жана археология институту<ref>[https://science.gov.tm/organizations/taryh-we-arheologiya-instituty Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. Taryh we arheologiýa instituty]</ref> * Түркмөнстандын Огуз хан атындагы инженердик-технологиялык университети<ref>[https://etut.edu.tm/ Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. Oguzhan adyndaky inžener-tehnologiýalar uniwersiteti]</ref> * Борбордук илимий китепкана<ref>[https://science.gov.tm/organizations/merkezi-ylmy-kitaphana Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. Merkezi ylmy kitaphana]</ref> * Ылым басмасы<ref>[https://science.gov.tm/organizations/ylym-nesiryaty Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. «Ylym» neşirýaty]</ref> * Ылым басмаканасы<ref>[https://science.gov.tm/organizations/aspirantura Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy. «Ylym» çaphanasy]</ref> == Жетекчилери == '''СССР Илимдер академиясынын Түркмөнстан филиалынын директорлору:''' * 1941—1945: Б. А. Келлер * 1946—1951: [[Наливкин, Дмитрий Васильевич|Д. В. Наливкин]] '''Түркмөн ССРинин/Түркмөнстандын Илимдер академиясынын президенттери:''' * 1951—1956: Т. Б. Бердыев * 1956—1959: Г. О. Чарыев * 1959—1965: Ш. Б. Батыров * 1966—1975: П. А. Азимов * 1975—1986: А. Г. Бабаев * 1986—1989: О. Г. Овезгельдыев * 1989—1993: А. Г. Бабаев * 1994—1998: А. М. Ходжамамедов * 1998—2009: ''кызмат орду жоюлган'' * 2010—2016: К. А. Мезилов<ref>{{Cite web|url=http://ru.trend.az/news/politics/foreign/1623675.html|title=Избран президент Академии Наук Туркменистана|access-date=2011-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100124050550/http://ru.trend.az/news/politics/foreign/1623675.html|archive-date=2010-01-24|url-status=dead}}</ref> * 2016—2018: М. Х. Ашырбаев * 2018—2022: С. Тойлыев * 2022— а.у.: А. Аширов<ref>{{cite web|url=https://www.parahat.info/chronika/2514|title=Хроника|date=2022-09-30|publisher=Parahat.Info|language=ru|access-date=2023-01-17|archive-date=2022-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203025431/https://www.parahat.info/chronika/2514|url-status=live|accessdate=2026-04-22|archivedate=2022-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203025431/https://www.parahat.info/chronika/2514}}</ref><ref>{{cite news|url=https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/66642/ukaz-prezidenta-turkmenistana-ob-ashirove|title=А.Аширов избран новым президентом Академии наук Туркменистана|date=2022-09-29|language=ru|publisher=«Туркменистан: Золотой век»|access-date=2023-01-17|archive-date=2023-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117012441/https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/66642/ukaz-prezidenta-turkmenistana-ob-ashirove}}</ref> == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://science.gov.tm/ Түркмөнстандын илимдер академиясынын расмий сайты] [[Категория:Арип боюнча уюмдар]] rt590ol0gg2trg5lkt8fa9xrj749di2 0 151773 649187 649046 2026-07-04T20:12:14Z Arsensky 41251 /* Сетка */ жаңыланды 649187 wikitext text/x-wiki '''[[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатынын]] плей-оффу''' — мелдештин экинчи жана акыркы баскычы. Ал 2026-жылдын 28-июнунан 19-июлуна чейин өтүп, [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын финалы|финал]] менен жыйынтыкталат. Финал [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] [[Нью-Жерси]] штатындагы [[Ист-Ратерфорд]] шаарындагы «[[Метлайф]]» стадионунда өтөт<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |accessdate=February 4, 2024}}</ref>. Ар бир [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Тайпалык баскыч|он эки тайпадан]] биринчи жана экинчи орунду ээлеген курамалар, ошондой эле [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Үчүнчү орунду ээлеген курамалардын рейтинги|үчүнчү орунду ээлеген мыкты сегиз курама]] плей-офф баскычына өтөт жана командалар олимпиадалык система боюнча ойношот. Жалпысынан бул баскычта 32 оюн өткөрүлөт, анын ичинде үчүнчү орун үчүн оюн да бар<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |accessdate=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>. == Формат == [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатынын]] плей-офф баскычында тайпалык баскычтан өткөн 32 курама катышат. Плей-оффтогу оюндар сөзсүз жеңүүчү аныкталганга чейин, башкача айтканда олимпиадалык система боюнча ойнолот. Эгер негизги 90 мүнөттөн кийин эсеп тең болсо, кошумча 30 мүнөт ойнолот. Эгер андан кийин да эсеп тең бойдон калса, жеңүүчү пенальтилер сериясы аркылуу аныкталат<ref name="regulations"/>. Бардык убакыттар жергиликтүү убакыт менен берилген<ref name="match schedule"/>. ФИФА 1/16 финал үчүн төмөнкү тартипти белгилеген<ref name="regulations"/>: *'''73-оюн''': А тайпанын 2-оруну – В тайпанын 2-оруну *'''74-оюн''': Е тайпанын жеңүүчүсү – А/В/С/D/F тайпалардын мыкты 3-оруну *'''75-оюн''': F тайпанын жеңүүчүсү – С тайпанын 2-оруну *'''76-оюн''': С тайпанын жеңүүчүсү – F тайпанын 2-оруну *'''77-оюн''': I тайпанын жеңүүчүсү – С/D/F/G/H тайпалардын мыкты 3-оруну *'''78-оюн''': Е тайпанын 2-оруну – I тайпанын 2-оруну *'''79-оюн''': А тайпанын жеңүүчүсү – С/E/F/H/I тайпалардын мыкты 3-оруну *'''80-оюн''': L тайпанын жеңүүчүсү – E/H/I/J/K тайпалардын мыкты 3-оруну *'''81-оюн''': D тайпанын жеңүүчүсү – B/E/F/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''82-оюн''': G тайпанын жеңүүчүсү – A/E/H/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''83-оюн''': K тайпанын 2-оруну – L тайпанын 2-оруну *'''84-оюн''': H тайпанын жеңүүчүсү – J тайпанын 2-оруну *'''85-оюн''': B тайпанын жеңүүчүсү – E/F/G/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''86-оюн''': J тайпанын жеңүүчүсү – H тайпанын 2-оруну *'''87-оюн''': K тайпанын жеңүүчүсү – D/E/I/J/L тайпалардын мыкты 3-оруну *'''88-оюн''': D тайпанын 2-оруну – G тайпанын 2-оруну == Курамалар == Ар бир он эки тайпадан биринчи жана экинчи орунду ээлеген курамалар, ошондой эле үчүнчү орунду ээлеген мыкты сегиз курама плей-офф баскычына чыгат<ref name="regulations"/>. <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" |- ! Тайпа ! style="width:150px" | Жеңүүчү ! style="width:150px" | 2-орун ! style="width:150px" | 3-орун<br />([[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Үчүнчү орунду ээлеген курамалардын рейтинги|мыкты сегизөө]]) |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. A тайпасы|A]] | {{футбол|MEX}} | {{футбол|RSA}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. B тайпасы|B]] | {{футбол|SWI}} | {{футбол|CAN}} | {{футбол|BIH}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. C тайпасы|C]] | {{футбол|BRA}} | {{футбол|MAR}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. D тайпасы|D]] | {{футбол|USA}} | {{футбол|AUS}} | {{футбол|PAR}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. E тайпасы|E]] | {{футбол|GER}} | {{футбол|CIV}} | {{футбол|ECU}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. F тайпасы|F]] | {{футбол|NED}} | {{футбол|JPN}} | {{футбол|SWE}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. G тайпасы|G]] | {{футбол|BEL}} | {{футбол|EGY}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. H тайпасы|H]] | {{футбол|ESP}} | {{футбол|CPV}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. I тайпасы|I]] | {{футбол|FRA}} | {{футбол|NOR}} | {{футбол|SEN}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. J тайпасы|J]] | {{футбол|ARG}} | {{футбол|AUS}} | {{футбол|ALG}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. K тайпасы|K]] | {{футбол|COL}} | {{футбол|POR}} | {{футбол|COD}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. L тайпасы|L]] | {{футбол|ENG}} | {{футбол|CRO}} | {{футбол|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> == Сетка == Мелдештин сеткасы төмөндө көрсөтүлгөн, калың тамга менен ар бир оюндун жеңүүчүлөрү белгиленген. <section begin=Bracket />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 финал|1/16 финал]] |RD2=[[#1/8 финал|1/8 финал]] |RD3=[[#Чейрек финалдар|Чейрек финалдар]] |RD4=[[#Жарым финалдар|Жарым финалдар]] |RD5=[[#Финал|Финал]] |Consol=[[#3-орун үчүн оюн|3-орун үчүн оюн]] <!--1/16 финал--> |29-июнь – [[Фоксборо]]|{{футбол|GER}}|1 (3)|{{футбол|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30-июнь – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|FRA}}|3|{{футбол|SWE}}|0 |28-июнь – [[Инглвуд]]|{{футбол|RSA}}|0|{{футбол|CAN}}|1 |29-июнь – [[Гвадалупе (Нуэво-Леон)|Гвадалупе]]|{{футбол|NED}}|1 (2)|{{футбол|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2-июль – [[Торонто]]|{{футбол|POR}}|2|{{футбол|CRO}}|1 |2-июль – [[Инглвуд]]|{{футбол|ESP}}|3|{{футбол|AUT}}|0 |1-июль – [[Санта-Клара]]|{{футбол|USA}}|2|{{футбол|BIH}}|0 |1-июль – [[Сиэтл]]|{{футбол|BEL}} {{aet}}|3|{{футбол|SEN}}|2 |29-июнь – [[Хьюстон]]|{{футбол|BRA}}|2|{{футбол|JPN}}|1 |30-июнь – [[Арлингтон]]|{{футбол|CIV}}|1|{{футбол|NOR}}|2 |30-июнь – [[Мехико]]|{{футбол|MEX}}|2|{{футбол|ECU}}|0 |1-июль – [[Атланта]]|{{футбол|ENG}}|2|{{футбол|COD}}|1 |3-июль – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|ARG}} {{aet}}|3|{{футбол|CPV}}|2 |3-июль – [[Арлингтон]]|{{футбол|AUS}}|1 (2)|{{футбол|EGY}} {{pso}}|1 (4) |2-июль – [[Ванкувер]]|{{футбол|SWI}}|2|{{футбол|ALG}}|0 |3-июль – [[Канзас]]|{{футбол|COL}}|1|{{футбол|GHA}}|0 <!--1/8 финал--> |4-июль – [[Филаделфия]]|{{футбол|PAR}}||{{футбол|FRA}}| |4-июль – [[Хьюстон]]|{{футбол|CAN}}|0|{{футбол|MAR}}|3 |6-июль – [[Арлингтон]]|{{футбол|POR}}||{{футбол|ESP}}| |6-июль – [[Сиэтл]]|{{футбол|USA}}||{{футбол|BEL}}| |5-июль – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|BRA}}||{{футбол|NOR}}| |5-июль – [[Мехико]]|{{футбол|MEX}}||{{футбол|ENG}}| |7-июль – [[Атланта]]|{{футбол|ARG}}||{{футбол|EGY}}| |7-июль – [[Ванкувер]]|{{футбол|SUI}}||{{футбол|COL}}| <!-- Чейрек финалдар --> |9-июль – [[Фоксборо]]|<!--{{футбол|}}-->89-оюндун жеңүүчүсү||{{футбол|MAR}}| |10-июль – [[Инглвуд]]|<!--{{футбол|}}-->93-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->94-оюндун жеңүүчүсү| |11-июль – [[Майами-Гарденс]]|<!--{{футбол|}}-->91-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->92-оюндун жеңүүчүсү| |11-июль – [[Канзас]]|<!--{{футбол|}}-->95-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->96-оюндун жеңүүчүсү| <!-- Жарым финалдар --> |14-июль – [[Арлингтон]]|<!--{{футбол|}}-->97-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->98-оюндун жеңүүчүсү| |15-июль – [[Атланта]]|<!--{{футбол|}}-->99-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->100-оюндун жеңүүчүсү| <!-- Финал --> |19-июль – [[Ист-Ратерфорд]]|<!--{{футбол|}}-->101-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->102-оюндун жеңүүчүсү| <!-- 3-орун үчүн оюн --> |18-июль – [[Майами-Гарденс]]|<!--{{футбол|}}-->101-оюндун утулганы||<!--{{футбол|}}-->102-оюндун утулганы| }}<section end=Bracket /> == 1/16 финал == === ТАР – Канада === <section begin=R32-1 />{{#invoke:football box|main |date=28-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|RSA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#ТАР – Канада|0:1}} |team2={{футбол|CAN}} |goals1= |goals2= * Эустакио {{гол|90+2}} |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= 69 237 |referee= {{желек|Португалия}} Жоау Пиньейру |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = ТАР<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=ФИФА |date=June 28, 2026 |accessdate=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} === Бразилия – Жапония === <section begin=R32-2 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|BRA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Бразилия – Жапония|2:1}} |team2={{футбол|JPN}} |goals1= * Каземиро {{гол|56}} * Мартинелли {{гол|90+5}} |goals2= * Сано {{гол|29}} |stadium=«[[НРЖ (стадион)|НРЖ]]», [[Хьюстон]] |attendance= 68 777 |referee= {{желек|Италия}} Маурицио Мариани |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразилия<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Жапония<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} === Германия – Парагвай === <section begin=R32-3 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|GER|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Германия – Парагвай|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|PAR}} |goals1= * Хаверц {{гол|54}} |goals2= * Энсисо {{гол|42}} |penalties1= *Хаверц {{пенжаза басуу}} *Киммих {{пенгол}} *Мусиала {{пенгол}} *Волтемаде {{пенжаза басуу}} *Амири {{пенгол}} *Та {{пенжаза басуу}} |penaltyscore=3:4 |penalties2= *Маурисио {{пенгол}} *Г. Гомез {{пенгол}} *Галарза {{пенгол}} *Санабрия {{пенжаза басуу}} *Балбуэна {{пенжаза басуу}} *Канале {{пенгол}} |stadium=«[[Жиллетт (стадион)|Жиллетт]]», [[Фоксборо]] |attendance= 63 945 |referee= {{желек|Марокко}} Жалал Жаед |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германия<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm = | body = | rightarm = | shorts = | socks = | title = Парагвай<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} === Нидерланд – Марокко === <section begin=R32-4 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|NED|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Нидерланд – Марокко|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|MAR}} |goals1= * Гакпо {{гол|72}} |goals2= * Диоп {{гол|90+1}} |stadium=«[[ББВА (стадион)|ББВА]]», [[Гвадалупе (Нуэво-Леон)|Гвадалупе]] |attendance=51 243 |referee={{желек|Бразилия}} Вилтон Сампайо |penalties1= *Коопмейнерс {{пенгол}} *Клюйверт {{пенжаза басуу}} *Вегхорст {{пенгол}} *Тимбер {{пенжаза басуу}} *Саммервилл {{пенжаза басуу}} |penaltyscore=2:3 |penalties2= *Эл-Айнауи {{пенжаза басуу}} *Рахими {{пенгол}} *Талби {{пенгол}} *Хакими {{пенжаза басуу}} *Сайбари {{пенгол}} |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Нидерланд<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Марокко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} === Кот-д'Ивуар – Норвегия === <section begin=R32-5 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|CIV|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Кот-д'Ивуар – Норвегия|1:2}} |team2={{футбол|NOR}} |goals1= * Диалло {{гол|74}} |goals2= * Нуса {{гол|39}} * [[Эрлинг Холанд|Холанд]] {{гол|86}} |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance=69 665 |referee={{желек|Венесуэла}} Хесус Валенсуэла |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Кот-д'Ивуар}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвегия<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} === Франция – Швеция === <section begin=R32-6 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|FRA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Франция – Швеция|3:0}} |team2={{футбол|SWE}} |goals1= * [[Килиан Мбаппе|Мбаппе]] {{гол|45||74}} * Барколя {{гол|53}} |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= 80 663 |referee={{желек|Нидерланд}} Данни Маккели |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франция<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Швеция<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} === Мексика – Эквадор === <section begin=R32-7 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|MEX|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Мексика – Эквадор|2:0}} |team2={{футбол|ECU}} |goals1= * Киньонес {{гол|22}} * Хименес {{гол|31}} |goals2= |stadium=«[[Ацтека]]», [[Мехико]] |attendance= 80 824 |referee={{желек|Словения}} Славко Винчич |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексика<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Эквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} === Англия – Конго ДР === <section begin=R32-8 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|ENG|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Англия – Конго ДР|2:1}} |team2={{футбол|COD}} |goals1= * Кейн {{гол|75||86}} |goals2= * Сипенга {{гол|7}} |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= 68 239 |referee= {{желек|Иордания}} Адхам Махадмех |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англия<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|Конго ДР}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} === Бельгия – Сенегал === <section begin=R32-9 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|BEL|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Бельгия – Сенегал|3:2}} |aet=yes |team2={{футбол|SEN}} |goals1= * Лукаку {{гол|86}} * Тилеманс {{гол|89||120+5|пен.}} |goals2= * Диарра {{гол|25}} * И. Сарр {{гол|51}} |stadium=«[[Люмен Филд]]», [[Сиэтл]] |attendance= 66 925 |referee= {{желек|Гондурас}} Саид Мартинез |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бельгия<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} === АКШ – Босния жана Герцеговина === <section begin=R32-10 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|USA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#АКШ – Босния жана Герцеговина|2:0}} |team2={{футбол|BIH}} |goals1= * Балогун {{гол|45}} * Тиллмэн {{гол|82}} |goals2= |stadium=«[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]», [[Санта-Клара]] |attendance= 68 827 |referee= {{желек|Бразилия}} Рафаел Клаус |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = АКШ<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босния жана Герцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} === Испания – Австрия === <section begin=R32-11 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|ESP|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Испания – Австрия|Оюн №84}} |team2={{футбол|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Испания }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрия }} |} === Португалия – Хорватия === <section begin=R32-12 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|POR|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Португалия – Хорватия|Оюн №83}} |team2={{футбол|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[БМО Филд]]», [[Торонто]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалия }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хорватия }} |} === Швейцария – Алжир === <section begin=R32-13 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|SWI|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Швейцария – Алжир|Оюн №85}} |team2={{футбол|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[БС Плейс]]», [[Ванкувер]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швейцария }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир }} |} === Австралия – Египет === <section begin=R32-14 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|AUS|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Австралия – Египет|Оюн №88}} |team2={{футбол|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 }}<section end=R32-14 /> === Аргентина – Кабо-Верде === <section begin=R32-15 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|ARG|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Аргентина – Кабо-Верде|Оюн №86}} |team2={{футбол|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 }}<section end=R32-15 /> === Колумбия – Гана === <section begin=R32-16 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|COL|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Колумбия – Гана|Оюн №87}} |team2={{футбол|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Эрроухед]]», [[Канзас]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 }}<section end=R32-16 /> == 1/8 финал == === Канада – Марокко === <section begin=R16-1 />{{#invoke:football box|main |date=4-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|CAN|||R}} |score=Оюн №90 |team2={{футбол|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[НРЖ (стадион)|НРЖ]]», [[Хьюстон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 }}<section end=R16-1 /> === Парагвай – Франция === <section begin=R16-2 />{{#invoke:football box|main |date=4-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|PAR|||R}} |score=Оюн №89 |team2={{футбол|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Линколн Файненшел Филд]]», [[Филаделфия]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 }}<section end=R16-2 /> === Бразилия – Норвегия === <section begin=R16-3 />{{#invoke:football box|main |date=5-июль 2026 |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|BRA|||R}} |score=Оюн №91 |team2={{футбол|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 }}<section end=R16-3 /> === Мексика – Англия === <section begin=R16-4 />{{#invoke:football box|main |date=5-июль 2026 |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|MEX|||R}} |score=Оюн №92 |team2={{футбол|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Ацтека]]», [[Мехико]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 }}<section end=R16-4 /> === 83-оюндун жеңүүчүсү – 84-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-5 />{{#invoke:football box|main |date=6-июль 2026 |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->83-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №93 |team2=<!--{{футбол|}}-->84-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 }}<section end=R16-5 /> === АКШ – Бельгия === <section begin=R16-6 />{{#invoke:football box|main |date=6-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|USA|||R}} |score=Оюн №94 |team2={{футбол|BEL}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Люмен Филд]]», [[Сиэтл]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 }}<section end=R16-6 /> === 86-оюндун жеңүүчүсү – 88-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-7 />{{#invoke:football box|main |date=7-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->86-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №95 |team2=<!--{{футбол|}}-->88-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 }}<section end=R16-7 /> === 85-оюндун жеңүүчүсү – 87-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-8 />{{#invoke:football box|main |date=7-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->85-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №96 |team2=<!--{{футбол|}}-->87-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[БС Плейс]]», [[Ванкувер]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 }}<section end=R16-8 /> == Чейрек финалдар == === 89-оюндун жеңүүчүсү – 90-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF1 />{{#invoke:football box|main |date=9-июль 2026 |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->89-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №97 |team2=<!--{{футбол|}}-->90-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Жиллетт (стадион)|Жиллетт]]», [[Фоксборо]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 }}<section end=QF1 /> === 93-оюндун жеңүүчүсү – 94-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF2 />{{#invoke:football box|main |date=10-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->93-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №98 |team2=<!--{{футбол|}}-->94-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 }}<section end=QF2 /> === 91-оюндун жеңүүчүсү – 92-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF3 />{{#invoke:football box|main |date=11-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->91-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №99 |team2=<!--{{футбол|}}-->92-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 }}<section end=QF3 /> === 95-оюндун жеңүүчүсү – 96-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF4 />{{#invoke:football box|main |date=11-июль 2026 |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->95-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №100 |team2=<!--{{футбол|}}-->96-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Эрроухед]]», [[Канзас]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 }}<section end=QF4 /> == Жарым финалдар == === 97-оюндун жеңүүчүсү – 98-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=SF1 />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->97-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №101 |team2=<!--{{футбол|}}-->98-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 }}<section end=SF1 /> === 99-оюндун жеңүүчүсү – 100-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=SF2 />{{#invoke:football box|main |date=15-июль 2026 |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->99-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №102 |team2=<!--{{футбол|}}-->100-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 }}<section end=SF2 /> == 3-орун үчүн оюн == <section begin=3rd />{{#invoke:football box|main |date=18-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->101-оюндун утулганы |score=Оюн №103 |team2=<!--{{футбол|}}-->102-оюндун утулганы |goals1= |goals2= |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 }}<section end=3rd /> == Финал == {{main|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын финалы}} <section begin=Final />{{#invoke:football box|main |date=19-июль 2026 |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->101-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №104 |team2=<!--{{футбол|}}-->102-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 }}<section end=Final /> == Булактар == {{булактар}} == Шилтемелер == *[https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Мелдештин расмий сайты] {{2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты}} {{2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын стадиондору}} [[Категория:2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Плей-офф]] ferbhwx53ajz5h30mmbp7euitz4a0l6 649188 649187 2026-07-04T20:32:06Z Arsensky 41251 /* 1/16 финал бүттү*/ 649188 wikitext text/x-wiki '''[[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатынын]] плей-оффу''' — мелдештин экинчи жана акыркы баскычы. Ал 2026-жылдын 28-июнунан 19-июлуна чейин өтүп, [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын финалы|финал]] менен жыйынтыкталат. Финал [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] [[Нью-Жерси]] штатындагы [[Ист-Ратерфорд]] шаарындагы «[[Метлайф]]» стадионунда өтөт<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |accessdate=February 4, 2024}}</ref>. Ар бир [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Тайпалык баскыч|он эки тайпадан]] биринчи жана экинчи орунду ээлеген курамалар, ошондой эле [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Үчүнчү орунду ээлеген курамалардын рейтинги|үчүнчү орунду ээлеген мыкты сегиз курама]] плей-офф баскычына өтөт жана командалар олимпиадалык система боюнча ойношот. Жалпысынан бул баскычта 32 оюн өткөрүлөт, анын ичинде үчүнчү орун үчүн оюн да бар<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |accessdate=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>. == Формат == [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатынын]] плей-офф баскычында тайпалык баскычтан өткөн 32 курама катышат. Плей-оффтогу оюндар сөзсүз жеңүүчү аныкталганга чейин, башкача айтканда олимпиадалык система боюнча ойнолот. Эгер негизги 90 мүнөттөн кийин эсеп тең болсо, кошумча 30 мүнөт ойнолот. Эгер андан кийин да эсеп тең бойдон калса, жеңүүчү пенальтилер сериясы аркылуу аныкталат<ref name="regulations"/>. Бардык убакыттар жергиликтүү убакыт менен берилген<ref name="match schedule"/>. ФИФА 1/16 финал үчүн төмөнкү тартипти белгилеген<ref name="regulations"/>: *'''73-оюн''': А тайпанын 2-оруну – В тайпанын 2-оруну *'''74-оюн''': Е тайпанын жеңүүчүсү – А/В/С/D/F тайпалардын мыкты 3-оруну *'''75-оюн''': F тайпанын жеңүүчүсү – С тайпанын 2-оруну *'''76-оюн''': С тайпанын жеңүүчүсү – F тайпанын 2-оруну *'''77-оюн''': I тайпанын жеңүүчүсү – С/D/F/G/H тайпалардын мыкты 3-оруну *'''78-оюн''': Е тайпанын 2-оруну – I тайпанын 2-оруну *'''79-оюн''': А тайпанын жеңүүчүсү – С/E/F/H/I тайпалардын мыкты 3-оруну *'''80-оюн''': L тайпанын жеңүүчүсү – E/H/I/J/K тайпалардын мыкты 3-оруну *'''81-оюн''': D тайпанын жеңүүчүсү – B/E/F/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''82-оюн''': G тайпанын жеңүүчүсү – A/E/H/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''83-оюн''': K тайпанын 2-оруну – L тайпанын 2-оруну *'''84-оюн''': H тайпанын жеңүүчүсү – J тайпанын 2-оруну *'''85-оюн''': B тайпанын жеңүүчүсү – E/F/G/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''86-оюн''': J тайпанын жеңүүчүсү – H тайпанын 2-оруну *'''87-оюн''': K тайпанын жеңүүчүсү – D/E/I/J/L тайпалардын мыкты 3-оруну *'''88-оюн''': D тайпанын 2-оруну – G тайпанын 2-оруну == Курамалар == Ар бир он эки тайпадан биринчи жана экинчи орунду ээлеген курамалар, ошондой эле үчүнчү орунду ээлеген мыкты сегиз курама плей-офф баскычына чыгат<ref name="regulations"/>. <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" |- ! Тайпа ! style="width:150px" | Жеңүүчү ! style="width:150px" | 2-орун ! style="width:150px" | 3-орун<br />([[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Үчүнчү орунду ээлеген курамалардын рейтинги|мыкты сегизөө]]) |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. A тайпасы|A]] | {{футбол|MEX}} | {{футбол|RSA}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. B тайпасы|B]] | {{футбол|SWI}} | {{футбол|CAN}} | {{футбол|BIH}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. C тайпасы|C]] | {{футбол|BRA}} | {{футбол|MAR}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. D тайпасы|D]] | {{футбол|USA}} | {{футбол|AUS}} | {{футбол|PAR}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. E тайпасы|E]] | {{футбол|GER}} | {{футбол|CIV}} | {{футбол|ECU}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. F тайпасы|F]] | {{футбол|NED}} | {{футбол|JPN}} | {{футбол|SWE}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. G тайпасы|G]] | {{футбол|BEL}} | {{футбол|EGY}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. H тайпасы|H]] | {{футбол|ESP}} | {{футбол|CPV}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. I тайпасы|I]] | {{футбол|FRA}} | {{футбол|NOR}} | {{футбол|SEN}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. J тайпасы|J]] | {{футбол|ARG}} | {{футбол|AUS}} | {{футбол|ALG}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. K тайпасы|K]] | {{футбол|COL}} | {{футбол|POR}} | {{футбол|COD}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. L тайпасы|L]] | {{футбол|ENG}} | {{футбол|CRO}} | {{футбол|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> == Сетка == Мелдештин сеткасы төмөндө көрсөтүлгөн, калың тамга менен ар бир оюндун жеңүүчүлөрү белгиленген. <section begin=Bracket />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 финал|1/16 финал]] |RD2=[[#1/8 финал|1/8 финал]] |RD3=[[#Чейрек финалдар|Чейрек финалдар]] |RD4=[[#Жарым финалдар|Жарым финалдар]] |RD5=[[#Финал|Финал]] |Consol=[[#3-орун үчүн оюн|3-орун үчүн оюн]] <!--1/16 финал--> |29-июнь – [[Фоксборо]]|{{футбол|GER}}|1 (3)|{{футбол|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30-июнь – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|FRA}}|3|{{футбол|SWE}}|0 |28-июнь – [[Инглвуд]]|{{футбол|RSA}}|0|{{футбол|CAN}}|1 |29-июнь – [[Гвадалупе (Нуэво-Леон)|Гвадалупе]]|{{футбол|NED}}|1 (2)|{{футбол|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2-июль – [[Торонто]]|{{футбол|POR}}|2|{{футбол|CRO}}|1 |2-июль – [[Инглвуд]]|{{футбол|ESP}}|3|{{футбол|AUT}}|0 |1-июль – [[Санта-Клара]]|{{футбол|USA}}|2|{{футбол|BIH}}|0 |1-июль – [[Сиэтл]]|{{футбол|BEL}} {{aet}}|3|{{футбол|SEN}}|2 |29-июнь – [[Хьюстон]]|{{футбол|BRA}}|2|{{футбол|JPN}}|1 |30-июнь – [[Арлингтон]]|{{футбол|CIV}}|1|{{футбол|NOR}}|2 |30-июнь – [[Мехико]]|{{футбол|MEX}}|2|{{футбол|ECU}}|0 |1-июль – [[Атланта]]|{{футбол|ENG}}|2|{{футбол|COD}}|1 |3-июль – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|ARG}} {{aet}}|3|{{футбол|CPV}}|2 |3-июль – [[Арлингтон]]|{{футбол|AUS}}|1 (2)|{{футбол|EGY}} {{pso}}|1 (4) |2-июль – [[Ванкувер]]|{{футбол|SWI}}|2|{{футбол|ALG}}|0 |3-июль – [[Канзас]]|{{футбол|COL}}|1|{{футбол|GHA}}|0 <!--1/8 финал--> |4-июль – [[Филаделфия]]|{{футбол|PAR}}||{{футбол|FRA}}| |4-июль – [[Хьюстон]]|{{футбол|CAN}}|0|{{футбол|MAR}}|3 |6-июль – [[Арлингтон]]|{{футбол|POR}}||{{футбол|ESP}}| |6-июль – [[Сиэтл]]|{{футбол|USA}}||{{футбол|BEL}}| |5-июль – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|BRA}}||{{футбол|NOR}}| |5-июль – [[Мехико]]|{{футбол|MEX}}||{{футбол|ENG}}| |7-июль – [[Атланта]]|{{футбол|ARG}}||{{футбол|EGY}}| |7-июль – [[Ванкувер]]|{{футбол|SUI}}||{{футбол|COL}}| <!-- Чейрек финалдар --> |9-июль – [[Фоксборо]]|<!--{{футбол|}}-->89-оюндун жеңүүчүсү||{{футбол|MAR}}| |10-июль – [[Инглвуд]]|<!--{{футбол|}}-->93-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->94-оюндун жеңүүчүсү| |11-июль – [[Майами-Гарденс]]|<!--{{футбол|}}-->91-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->92-оюндун жеңүүчүсү| |11-июль – [[Канзас]]|<!--{{футбол|}}-->95-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->96-оюндун жеңүүчүсү| <!-- Жарым финалдар --> |14-июль – [[Арлингтон]]|<!--{{футбол|}}-->97-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->98-оюндун жеңүүчүсү| |15-июль – [[Атланта]]|<!--{{футбол|}}-->99-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->100-оюндун жеңүүчүсү| <!-- Финал --> |19-июль – [[Ист-Ратерфорд]]|<!--{{футбол|}}-->101-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->102-оюндун жеңүүчүсү| <!-- 3-орун үчүн оюн --> |18-июль – [[Майами-Гарденс]]|<!--{{футбол|}}-->101-оюндун утулганы||<!--{{футбол|}}-->102-оюндун утулганы| }}<section end=Bracket /> == 1/16 финал == === ТАР – Канада === <section begin=R32-1 />{{#invoke:football box|main |date=28-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|RSA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#ТАР – Канада|0:1}} |team2={{футбол|CAN}} |goals1= |goals2= * Эустакио {{гол|90+2}} |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= 69 237 |referee= {{желек|Португалия}} Жоау Пиньейру |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = ТАР<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=ФИФА |date=June 28, 2026 |accessdate=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} === Бразилия – Жапония === <section begin=R32-2 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|BRA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Бразилия – Жапония|2:1}} |team2={{футбол|JPN}} |goals1= * Каземиро {{гол|56}} * Мартинелли {{гол|90+5}} |goals2= * Сано {{гол|29}} |stadium=«[[НРЖ (стадион)|НРЖ]]», [[Хьюстон]] |attendance= 68 777 |referee= {{желек|Италия}} Маурицио Мариани |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразилия<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Жапония<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} === Германия – Парагвай === <section begin=R32-3 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|GER|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Германия – Парагвай|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|PAR}} |goals1= * Хаверц {{гол|54}} |goals2= * Энсисо {{гол|42}} |penalties1= *Хаверц {{пенжаза басуу}} *Киммих {{пенгол}} *Мусиала {{пенгол}} *Волтемаде {{пенжаза басуу}} *Амири {{пенгол}} *Та {{пенжаза басуу}} |penaltyscore=3:4 |penalties2= *{{пенгол}} Маурисио *{{пенгол}} Г. Гомез *{{пенгол}} Галарза *{{пенжаза басуу}} Санабрия *{{пенжаза басуу}} Балбуэна *{{пенгол}} Канале |stadium=«[[Жиллетт (стадион)|Жиллетт]]», [[Фоксборо]] |attendance= 63 945 |referee= {{желек|Марокко}} Жалал Жаед |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германия<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm = | body = | rightarm = | shorts = | socks = | title = Парагвай<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} === Нидерланд – Марокко === <section begin=R32-4 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|NED|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Нидерланд – Марокко|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|MAR}} |goals1= * Гакпо {{гол|72}} |goals2= * Диоп {{гол|90+1}} |stadium=«[[ББВА (стадион)|ББВА]]», [[Гвадалупе (Нуэво-Леон)|Гвадалупе]] |attendance=51 243 |referee={{желек|Бразилия}} Вилтон Сампайо |penalties1= *Коопмейнерс {{пенгол}} *Клюйверт {{пенжаза басуу}} *Вегхорст {{пенгол}} *Тимбер {{пенжаза басуу}} *Саммервилл {{пенжаза басуу}} |penaltyscore=2:3 |penalties2= *{{пенжаза басуу}} Эл-Айнауи *{{пенгол}} Рахими *{{пенгол}} Талби *{{пенжаза басуу}} Хакими *{{пенгол}} Сайбари |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Нидерланд<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Марокко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} === Кот-д'Ивуар – Норвегия === <section begin=R32-5 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|CIV|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Кот-д'Ивуар – Норвегия|1:2}} |team2={{футбол|NOR}} |goals1= * Диалло {{гол|74}} |goals2= * Нуса {{гол|39}} * [[Эрлинг Холанд|Холанд]] {{гол|86}} |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance=69 665 |referee={{желек|Венесуэла}} Хесус Валенсуэла |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Кот-д'Ивуар}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвегия<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} === Франция – Швеция === <section begin=R32-6 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|FRA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Франция – Швеция|3:0}} |team2={{футбол|SWE}} |goals1= * [[Килиан Мбаппе|Мбаппе]] {{гол|45||74}} * Барколя {{гол|53}} |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= 80 663 |referee={{желек|Нидерланд}} Данни Маккели |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франция<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Швеция<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} === Мексика – Эквадор === <section begin=R32-7 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|MEX|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Мексика – Эквадор|2:0}} |team2={{футбол|ECU}} |goals1= * Киньонес {{гол|22}} * Хименес {{гол|31}} |goals2= |stadium=«[[Ацтека]]», [[Мехико]] |attendance= 80 824 |referee={{желек|Словения}} Славко Винчич |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексика<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Эквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} === Англия – Конго ДР === <section begin=R32-8 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|ENG|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Англия – Конго ДР|2:1}} |team2={{футбол|COD}} |goals1= * Кейн {{гол|75||86}} |goals2= * Сипенга {{гол|7}} |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= 68 239 |referee= {{желек|Иордания}} Адхам Махадмех |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англия<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|Конго ДР}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} === Бельгия – Сенегал === <section begin=R32-9 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|BEL|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Бельгия – Сенегал|3:2}} |aet=yes |team2={{футбол|SEN}} |goals1= * Лукаку {{гол|86}} * Тилеманс {{гол|89||120+5|пен.}} |goals2= * Диарра {{гол|25}} * И. Сарр {{гол|51}} |stadium=«[[Люмен Филд]]», [[Сиэтл]] |attendance= 66 925 |referee= {{желек|Гондурас}} Саид Мартинез |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бельгия<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} === АКШ – Босния жана Герцеговина === <section begin=R32-10 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|USA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#АКШ – Босния жана Герцеговина|2:0}} |team2={{футбол|BIH}} |goals1= * Балогун {{гол|45}} * Тиллмэн {{гол|82}} |goals2= |stadium=«[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]», [[Санта-Клара]] |attendance= 68 827 |referee= {{желек|Бразилия}} Рафаел Клаус |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = АКШ<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босния жана Герцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} === Испания – Австрия === <section begin=R32-11 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|ESP|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Испания – Австрия|3:0}} |team2={{футбол|AUT}} |goals1= * Оярсабаль {{гол|36||89}} * Порро {{гол|66}} |goals2= |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= 70 492 |referee= {{желек|Швеция}} Гленн Нүберг |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Испания<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=ФИФА |date=July 2, 2026 |accessdate=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрия<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} === Португалия – Хорватия === <section begin=R32-12 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|POR|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Португалия – Хорватия|2:1}} |team2={{футбол|CRO}} |goals1= * [[Криштиану Роналду|Роналду]] {{гол|68|пен.}} * Рамуш {{гол|90+4}} |goals2= * Перишич {{гол|53}} |stadium=«[[БМО Филд]]», [[Торонто]] |attendance= 43 036 |referee= {{желек|Норвегия}} Эспен Эскес |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалия<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=ФИФА |date=July 2, 2026 |accessdate=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хорватия<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} === Швейцария – Алжир === <section begin=R32-13 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|SWI|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Швейцария – Алжир|2:0}} |team2={{футбол|ALG}} |goals1= * Эмболо {{гол|10}} * Ндойе {{гол|46}} |goals2= |stadium=«[[БС Плейс]]», [[Ванкувер]] |attendance= 52 497 |referee= {{желек|Аргентина}} Яел Фелкон |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швейцария<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=ФИФА |date=July 3, 2026 |accessdate=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} === Австралия – Египет === <section begin=R32-14 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|AUS|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Австралия – Египет|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|EGY}} |goals1= * Ханни {{гол|55|авт.}} |goals2= * Ашур {{гол|13}} |penaltyscore=2:4 |penalties1= *Суттар {{пенжаза басуу}} *Ирвин {{пенгол}} *Мабил {{пенгол}} *Хэррингтон {{пенжаза басуу}} |penalties2= *{{пенгол}} Сабер *{{пенгол}} Рабиа *{{пенгол}} Салах *{{пенгол}} Абделмагид |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= 70 244 |referee= {{желек|Уругвай}} Густаво Техера |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 }}<section end=R32-14 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралия<ref name="AUS-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Australia v. Egypt |publisher=ФИФА |date=July 3, 2026 |accessdate=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Египет<ref name="AUS-EGY line-ups"/> }} |} === Аргентина – Кабо-Верде === <section begin=R32-15 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|ARG|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Аргентина – Кабо-Верде|3:2}} |aet=yes |team2={{футбол|CPV}} |goals1= * [[Лионель Месси|Месси]] {{гол|29}} * Ли. Мартинес {{гол|92}} * Дини {{гол|111|авт.}} |goals2= * Д. Дуарте {{гол|59}} * Кабрал {{гол|103}} |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= 64 478 |referee={{желек|Канада}} Дрю Фишер |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 }}<section end=R32-15 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Аргентина<ref name="ARG-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde |publisher=ФИФА |date=July 3, 2026 |accessdate=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Кабо-Верде}}<ref name="ARG-CPV line-ups"/> }} |} === Колумбия – Гана === <section begin=R32-16 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|COL|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Колумбия – Гана|1:0}} |team2={{футбол|GHA}} |goals1= * Ж. Ариас {{гол|14}} |goals2= |stadium=«[[Эрроухед]]», [[Канзас]] |attendance= 69 045 |referee= {{желек|Франция}} Клеман Тюрпен |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 }}<section end=R32-16 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Колумбия<ref name="COL-GHA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12526/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Colombia v. Ghana |publisher=ФИФА |date=July 4, 2026 |accessdate=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Гана<ref name="COL-GHA line-ups"/> }} |} == 1/8 финал == === Канада – Марокко === <section begin=R16-1 />{{#invoke:football box|main |date=4-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|CAN|||R}} |score=Оюн №90 |team2={{футбол|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[НРЖ (стадион)|НРЖ]]», [[Хьюстон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 }}<section end=R16-1 /> === Парагвай – Франция === <section begin=R16-2 />{{#invoke:football box|main |date=4-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|PAR|||R}} |score=Оюн №89 |team2={{футбол|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Линколн Файненшел Филд]]», [[Филаделфия]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 }}<section end=R16-2 /> === Бразилия – Норвегия === <section begin=R16-3 />{{#invoke:football box|main |date=5-июль 2026 |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|BRA|||R}} |score=Оюн №91 |team2={{футбол|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 }}<section end=R16-3 /> === Мексика – Англия === <section begin=R16-4 />{{#invoke:football box|main |date=5-июль 2026 |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|MEX|||R}} |score=Оюн №92 |team2={{футбол|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Ацтека]]», [[Мехико]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 }}<section end=R16-4 /> === 83-оюндун жеңүүчүсү – 84-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-5 />{{#invoke:football box|main |date=6-июль 2026 |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->83-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №93 |team2=<!--{{футбол|}}-->84-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 }}<section end=R16-5 /> === АКШ – Бельгия === <section begin=R16-6 />{{#invoke:football box|main |date=6-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|USA|||R}} |score=Оюн №94 |team2={{футбол|BEL}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Люмен Филд]]», [[Сиэтл]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 }}<section end=R16-6 /> === 86-оюндун жеңүүчүсү – 88-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-7 />{{#invoke:football box|main |date=7-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->86-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №95 |team2=<!--{{футбол|}}-->88-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 }}<section end=R16-7 /> === 85-оюндун жеңүүчүсү – 87-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-8 />{{#invoke:football box|main |date=7-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->85-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №96 |team2=<!--{{футбол|}}-->87-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[БС Плейс]]», [[Ванкувер]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 }}<section end=R16-8 /> == Чейрек финалдар == === 89-оюндун жеңүүчүсү – 90-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF1 />{{#invoke:football box|main |date=9-июль 2026 |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->89-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №97 |team2=<!--{{футбол|}}-->90-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Жиллетт (стадион)|Жиллетт]]», [[Фоксборо]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 }}<section end=QF1 /> === 93-оюндун жеңүүчүсү – 94-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF2 />{{#invoke:football box|main |date=10-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->93-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №98 |team2=<!--{{футбол|}}-->94-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 }}<section end=QF2 /> === 91-оюндун жеңүүчүсү – 92-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF3 />{{#invoke:football box|main |date=11-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->91-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №99 |team2=<!--{{футбол|}}-->92-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 }}<section end=QF3 /> === 95-оюндун жеңүүчүсү – 96-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF4 />{{#invoke:football box|main |date=11-июль 2026 |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->95-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №100 |team2=<!--{{футбол|}}-->96-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Эрроухед]]», [[Канзас]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 }}<section end=QF4 /> == Жарым финалдар == === 97-оюндун жеңүүчүсү – 98-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=SF1 />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->97-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №101 |team2=<!--{{футбол|}}-->98-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 }}<section end=SF1 /> === 99-оюндун жеңүүчүсү – 100-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=SF2 />{{#invoke:football box|main |date=15-июль 2026 |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->99-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №102 |team2=<!--{{футбол|}}-->100-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 }}<section end=SF2 /> == 3-орун үчүн оюн == <section begin=3rd />{{#invoke:football box|main |date=18-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->101-оюндун утулганы |score=Оюн №103 |team2=<!--{{футбол|}}-->102-оюндун утулганы |goals1= |goals2= |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 }}<section end=3rd /> == Финал == {{main|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын финалы}} <section begin=Final />{{#invoke:football box|main |date=19-июль 2026 |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->101-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №104 |team2=<!--{{футбол|}}-->102-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 }}<section end=Final /> == Булактар == {{булактар}} == Шилтемелер == *[https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Мелдештин расмий сайты] {{2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты}} {{2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын стадиондору}} [[Категория:2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Плей-офф]] pmxbbu7yfewlz3t8nletfmiqvbmsak5 649189 649188 2026-07-04T20:39:07Z Arsensky 41251 /* 1/8 финал */ 649189 wikitext text/x-wiki '''[[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатынын]] плей-оффу''' — мелдештин экинчи жана акыркы баскычы. Ал 2026-жылдын 28-июнунан 19-июлуна чейин өтүп, [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын финалы|финал]] менен жыйынтыкталат. Финал [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] [[Нью-Жерси]] штатындагы [[Ист-Ратерфорд]] шаарындагы «[[Метлайф]]» стадионунда өтөт<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |accessdate=February 4, 2024}}</ref>. Ар бир [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Тайпалык баскыч|он эки тайпадан]] биринчи жана экинчи орунду ээлеген курамалар, ошондой эле [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Үчүнчү орунду ээлеген курамалардын рейтинги|үчүнчү орунду ээлеген мыкты сегиз курама]] плей-офф баскычына өтөт жана командалар олимпиадалык система боюнча ойношот. Жалпысынан бул баскычта 32 оюн өткөрүлөт, анын ичинде үчүнчү орун үчүн оюн да бар<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |accessdate=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>. == Формат == [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатынын]] плей-офф баскычында тайпалык баскычтан өткөн 32 курама катышат. Плей-оффтогу оюндар сөзсүз жеңүүчү аныкталганга чейин, башкача айтканда олимпиадалык система боюнча ойнолот. Эгер негизги 90 мүнөттөн кийин эсеп тең болсо, кошумча 30 мүнөт ойнолот. Эгер андан кийин да эсеп тең бойдон калса, жеңүүчү пенальтилер сериясы аркылуу аныкталат<ref name="regulations"/>. Бардык убакыттар жергиликтүү убакыт менен берилген<ref name="match schedule"/>. ФИФА 1/16 финал үчүн төмөнкү тартипти белгилеген<ref name="regulations"/>: *'''73-оюн''': А тайпанын 2-оруну – В тайпанын 2-оруну *'''74-оюн''': Е тайпанын жеңүүчүсү – А/В/С/D/F тайпалардын мыкты 3-оруну *'''75-оюн''': F тайпанын жеңүүчүсү – С тайпанын 2-оруну *'''76-оюн''': С тайпанын жеңүүчүсү – F тайпанын 2-оруну *'''77-оюн''': I тайпанын жеңүүчүсү – С/D/F/G/H тайпалардын мыкты 3-оруну *'''78-оюн''': Е тайпанын 2-оруну – I тайпанын 2-оруну *'''79-оюн''': А тайпанын жеңүүчүсү – С/E/F/H/I тайпалардын мыкты 3-оруну *'''80-оюн''': L тайпанын жеңүүчүсү – E/H/I/J/K тайпалардын мыкты 3-оруну *'''81-оюн''': D тайпанын жеңүүчүсү – B/E/F/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''82-оюн''': G тайпанын жеңүүчүсү – A/E/H/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''83-оюн''': K тайпанын 2-оруну – L тайпанын 2-оруну *'''84-оюн''': H тайпанын жеңүүчүсү – J тайпанын 2-оруну *'''85-оюн''': B тайпанын жеңүүчүсү – E/F/G/I/J тайпалардын мыкты 3-оруну *'''86-оюн''': J тайпанын жеңүүчүсү – H тайпанын 2-оруну *'''87-оюн''': K тайпанын жеңүүчүсү – D/E/I/J/L тайпалардын мыкты 3-оруну *'''88-оюн''': D тайпанын 2-оруну – G тайпанын 2-оруну == Курамалар == Ар бир он эки тайпадан биринчи жана экинчи орунду ээлеген курамалар, ошондой эле үчүнчү орунду ээлеген мыкты сегиз курама плей-офф баскычына чыгат<ref name="regulations"/>. <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" |- ! Тайпа ! style="width:150px" | Жеңүүчү ! style="width:150px" | 2-орун ! style="width:150px" | 3-орун<br />([[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты#Үчүнчү орунду ээлеген курамалардын рейтинги|мыкты сегизөө]]) |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. A тайпасы|A]] | {{футбол|MEX}} | {{футбол|RSA}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. B тайпасы|B]] | {{футбол|SWI}} | {{футбол|CAN}} | {{футбол|BIH}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. C тайпасы|C]] | {{футбол|BRA}} | {{футбол|MAR}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. D тайпасы|D]] | {{футбол|USA}} | {{футбол|AUS}} | {{футбол|PAR}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. E тайпасы|E]] | {{футбол|GER}} | {{футбол|CIV}} | {{футбол|ECU}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. F тайпасы|F]] | {{футбол|NED}} | {{футбол|JPN}} | {{футбол|SWE}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. G тайпасы|G]] | {{футбол|BEL}} | {{футбол|EGY}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. H тайпасы|H]] | {{футбол|ESP}} | {{футбол|CPV}} | <!--{{футбол|}}--> |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. I тайпасы|I]] | {{футбол|FRA}} | {{футбол|NOR}} | {{футбол|SEN}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. J тайпасы|J]] | {{футбол|ARG}} | {{футбол|AUS}} | {{футбол|ALG}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. K тайпасы|K]] | {{футбол|COL}} | {{футбол|POR}} | {{футбол|COD}} |- ! [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. L тайпасы|L]] | {{футбол|ENG}} | {{футбол|CRO}} | {{футбол|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> == Сетка == Мелдештин сеткасы төмөндө көрсөтүлгөн, калың тамга менен ар бир оюндун жеңүүчүлөрү белгиленген. <section begin=Bracket />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 финал|1/16 финал]] |RD2=[[#1/8 финал|1/8 финал]] |RD3=[[#Чейрек финалдар|Чейрек финалдар]] |RD4=[[#Жарым финалдар|Жарым финалдар]] |RD5=[[#Финал|Финал]] |Consol=[[#3-орун үчүн оюн|3-орун үчүн оюн]] <!--1/16 финал--> |29-июнь – [[Фоксборо]]|{{футбол|GER}}|1 (3)|{{футбол|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30-июнь – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|FRA}}|3|{{футбол|SWE}}|0 |28-июнь – [[Инглвуд]]|{{футбол|RSA}}|0|{{футбол|CAN}}|1 |29-июнь – [[Гвадалупе (Нуэво-Леон)|Гвадалупе]]|{{футбол|NED}}|1 (2)|{{футбол|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2-июль – [[Торонто]]|{{футбол|POR}}|2|{{футбол|CRO}}|1 |2-июль – [[Инглвуд]]|{{футбол|ESP}}|3|{{футбол|AUT}}|0 |1-июль – [[Санта-Клара]]|{{футбол|USA}}|2|{{футбол|BIH}}|0 |1-июль – [[Сиэтл]]|{{футбол|BEL}} {{aet}}|3|{{футбол|SEN}}|2 |29-июнь – [[Хьюстон]]|{{футбол|BRA}}|2|{{футбол|JPN}}|1 |30-июнь – [[Арлингтон]]|{{футбол|CIV}}|1|{{футбол|NOR}}|2 |30-июнь – [[Мехико]]|{{футбол|MEX}}|2|{{футбол|ECU}}|0 |1-июль – [[Атланта]]|{{футбол|ENG}}|2|{{футбол|COD}}|1 |3-июль – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|ARG}} {{aet}}|3|{{футбол|CPV}}|2 |3-июль – [[Арлингтон]]|{{футбол|AUS}}|1 (2)|{{футбол|EGY}} {{pso}}|1 (4) |2-июль – [[Ванкувер]]|{{футбол|SWI}}|2|{{футбол|ALG}}|0 |3-июль – [[Канзас]]|{{футбол|COL}}|1|{{футбол|GHA}}|0 <!--1/8 финал--> |4-июль – [[Филаделфия]]|{{футбол|PAR}}||{{футбол|FRA}}| |4-июль – [[Хьюстон]]|{{футбол|CAN}}|0|{{футбол|MAR}}|3 |6-июль – [[Арлингтон]]|{{футбол|POR}}||{{футбол|ESP}}| |6-июль – [[Сиэтл]]|{{футбол|USA}}||{{футбол|BEL}}| |5-июль – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|BRA}}||{{футбол|NOR}}| |5-июль – [[Мехико]]|{{футбол|MEX}}||{{футбол|ENG}}| |7-июль – [[Атланта]]|{{футбол|ARG}}||{{футбол|EGY}}| |7-июль – [[Ванкувер]]|{{футбол|SUI}}||{{футбол|COL}}| <!-- Чейрек финалдар --> |9-июль – [[Фоксборо]]|<!--{{футбол|}}-->89-оюндун жеңүүчүсү||{{футбол|MAR}}| |10-июль – [[Инглвуд]]|<!--{{футбол|}}-->93-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->94-оюндун жеңүүчүсү| |11-июль – [[Майами-Гарденс]]|<!--{{футбол|}}-->91-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->92-оюндун жеңүүчүсү| |11-июль – [[Канзас]]|<!--{{футбол|}}-->95-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->96-оюндун жеңүүчүсү| <!-- Жарым финалдар --> |14-июль – [[Арлингтон]]|<!--{{футбол|}}-->97-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->98-оюндун жеңүүчүсү| |15-июль – [[Атланта]]|<!--{{футбол|}}-->99-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->100-оюндун жеңүүчүсү| <!-- Финал --> |19-июль – [[Ист-Ратерфорд]]|<!--{{футбол|}}-->101-оюндун жеңүүчүсү||<!--{{футбол|}}-->102-оюндун жеңүүчүсү| <!-- 3-орун үчүн оюн --> |18-июль – [[Майами-Гарденс]]|<!--{{футбол|}}-->101-оюндун утулганы||<!--{{футбол|}}-->102-оюндун утулганы| }}<section end=Bracket /> == 1/16 финал == === ТАР – Канада === <section begin=R32-1 />{{#invoke:football box|main |date=28-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|RSA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#ТАР – Канада|0:1}} |team2={{футбол|CAN}} |goals1= |goals2= * Эустакио {{гол|90+2}} |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= 69 237 |referee= {{желек|Португалия}} Жоау Пиньейру |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = ТАР<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=ФИФА |date=June 28, 2026 |accessdate=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} === Бразилия – Жапония === <section begin=R32-2 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|BRA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Бразилия – Жапония|2:1}} |team2={{футбол|JPN}} |goals1= * Каземиро {{гол|56}} * Мартинелли {{гол|90+5}} |goals2= * Сано {{гол|29}} |stadium=«[[НРЖ (стадион)|НРЖ]]», [[Хьюстон]] |attendance= 68 777 |referee= {{желек|Италия}} Маурицио Мариани |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразилия<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Жапония<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} === Германия – Парагвай === <section begin=R32-3 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|GER|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Германия – Парагвай|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|PAR}} |goals1= * Хаверц {{гол|54}} |goals2= * Энсисо {{гол|42}} |penalties1= *Хаверц {{пенжаза басуу}} *Киммих {{пенгол}} *Мусиала {{пенгол}} *Волтемаде {{пенжаза басуу}} *Амири {{пенгол}} *Та {{пенжаза басуу}} |penaltyscore=3:4 |penalties2= *{{пенгол}} Маурисио *{{пенгол}} Г. Гомез *{{пенгол}} Галарза *{{пенжаза басуу}} Санабрия *{{пенжаза басуу}} Балбуэна *{{пенгол}} Канале |stadium=«[[Жиллетт (стадион)|Жиллетт]]», [[Фоксборо]] |attendance= 63 945 |referee= {{желек|Марокко}} Жалал Жаед |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германия<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm = | body = | rightarm = | shorts = | socks = | title = Парагвай<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} === Нидерланд – Марокко === <section begin=R32-4 />{{#invoke:football box|main |date=29-июнь 2026 |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|NED|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Нидерланд – Марокко|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|MAR}} |goals1= * Гакпо {{гол|72}} |goals2= * Диоп {{гол|90+1}} |stadium=«[[ББВА (стадион)|ББВА]]», [[Гвадалупе (Нуэво-Леон)|Гвадалупе]] |attendance=51 243 |referee={{желек|Бразилия}} Вилтон Сампайо |penalties1= *Коопмейнерс {{пенгол}} *Клюйверт {{пенжаза басуу}} *Вегхорст {{пенгол}} *Тимбер {{пенжаза басуу}} *Саммервилл {{пенжаза басуу}} |penaltyscore=2:3 |penalties2= *{{пенжаза басуу}} Эл-Айнауи *{{пенгол}} Рахими *{{пенгол}} Талби *{{пенжаза басуу}} Хакими *{{пенгол}} Сайбари |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Нидерланд<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=ФИФА |date=June 29, 2026 |accessdate=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Марокко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} === Кот-д'Ивуар – Норвегия === <section begin=R32-5 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|CIV|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Кот-д'Ивуар – Норвегия|1:2}} |team2={{футбол|NOR}} |goals1= * Диалло {{гол|74}} |goals2= * Нуса {{гол|39}} * [[Эрлинг Холанд|Холанд]] {{гол|86}} |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance=69 665 |referee={{желек|Венесуэла}} Хесус Валенсуэла |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Кот-д'Ивуар}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвегия<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} === Франция – Швеция === <section begin=R32-6 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|FRA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Франция – Швеция|3:0}} |team2={{футбол|SWE}} |goals1= * [[Килиан Мбаппе|Мбаппе]] {{гол|45||74}} * Барколя {{гол|53}} |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= 80 663 |referee={{желек|Нидерланд}} Данни Маккели |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франция<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Швеция<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} === Мексика – Эквадор === <section begin=R32-7 />{{#invoke:football box|main |date=30-июнь 2026 |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|MEX|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Мексика – Эквадор|2:0}} |team2={{футбол|ECU}} |goals1= * Киньонес {{гол|22}} * Хименес {{гол|31}} |goals2= |stadium=«[[Ацтека]]», [[Мехико]] |attendance= 80 824 |referee={{желек|Словения}} Славко Винчич |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексика<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=ФИФА |date=June 30, 2026 |accessdate=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Эквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} === Англия – Конго ДР === <section begin=R32-8 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|ENG|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Англия – Конго ДР|2:1}} |team2={{футбол|COD}} |goals1= * Кейн {{гол|75||86}} |goals2= * Сипенга {{гол|7}} |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= 68 239 |referee= {{желек|Иордания}} Адхам Махадмех |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англия<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|Конго ДР}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} === Бельгия – Сенегал === <section begin=R32-9 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|BEL|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Бельгия – Сенегал|3:2}} |aet=yes |team2={{футбол|SEN}} |goals1= * Лукаку {{гол|86}} * Тилеманс {{гол|89||120+5|пен.}} |goals2= * Диарра {{гол|25}} * И. Сарр {{гол|51}} |stadium=«[[Люмен Филд]]», [[Сиэтл]] |attendance= 66 925 |referee= {{желек|Гондурас}} Саид Мартинез |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бельгия<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} === АКШ – Босния жана Герцеговина === <section begin=R32-10 />{{#invoke:football box|main |date=1-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|USA|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#АКШ – Босния жана Герцеговина|2:0}} |team2={{футбол|BIH}} |goals1= * Балогун {{гол|45}} * Тиллмэн {{гол|82}} |goals2= |stadium=«[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]», [[Санта-Клара]] |attendance= 68 827 |referee= {{желек|Бразилия}} Рафаел Клаус |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = АКШ<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=ФИФА |date=July 1, 2026 |accessdate=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босния жана Герцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} === Испания – Австрия === <section begin=R32-11 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|ESP|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Испания – Австрия|3:0}} |team2={{футбол|AUT}} |goals1= * Оярсабаль {{гол|36||89}} * Порро {{гол|66}} |goals2= |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= 70 492 |referee= {{желек|Швеция}} Гленн Нүберг |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Испания<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=ФИФА |date=July 2, 2026 |accessdate=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрия<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} === Португалия – Хорватия === <section begin=R32-12 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|POR|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Португалия – Хорватия|2:1}} |team2={{футбол|CRO}} |goals1= * [[Криштиану Роналду|Роналду]] {{гол|68|пен.}} * Рамуш {{гол|90+4}} |goals2= * Перишич {{гол|53}} |stadium=«[[БМО Филд]]», [[Торонто]] |attendance= 43 036 |referee= {{желек|Норвегия}} Эспен Эскес |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалия<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=ФИФА |date=July 2, 2026 |accessdate=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хорватия<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} === Швейцария – Алжир === <section begin=R32-13 />{{#invoke:football box|main |date=2-июль 2026 |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|SWI|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Швейцария – Алжир|2:0}} |team2={{футбол|ALG}} |goals1= * Эмболо {{гол|10}} * Ндойе {{гол|46}} |goals2= |stadium=«[[БС Плейс]]», [[Ванкувер]] |attendance= 52 497 |referee= {{желек|Аргентина}} Яел Фелкон |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швейцария<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=ФИФА |date=July 3, 2026 |accessdate=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} === Австралия – Египет === <section begin=R32-14 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|AUS|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Австралия – Египет|1:1}} |aet=yes |team2={{футбол|EGY}} |goals1= * Ханни {{гол|55|авт.}} |goals2= * Ашур {{гол|13}} |penaltyscore=2:4 |penalties1= *Суттар {{пенжаза басуу}} *Ирвин {{пенгол}} *Мабил {{пенгол}} *Хэррингтон {{пенжаза басуу}} |penalties2= *{{пенгол}} Сабер *{{пенгол}} Рабиа *{{пенгол}} Салах *{{пенгол}} Абделмагид |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= 70 244 |referee= {{желек|Уругвай}} Густаво Техера |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 }}<section end=R32-14 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралия<ref name="AUS-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Australia v. Egypt |publisher=ФИФА |date=July 3, 2026 |accessdate=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Египет<ref name="AUS-EGY line-ups"/> }} |} === Аргентина – Кабо-Верде === <section begin=R32-15 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|ARG|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Аргентина – Кабо-Верде|3:2}} |aet=yes |team2={{футбол|CPV}} |goals1= * [[Лионель Месси|Месси]] {{гол|29}} * Ли. Мартинес {{гол|92}} * Дини {{гол|111|авт.}} |goals2= * Д. Дуарте {{гол|59}} * Кабрал {{гол|103}} |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= 64 478 |referee={{желек|Канада}} Дрю Фишер |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 }}<section end=R32-15 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Аргентина<ref name="ARG-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde |publisher=ФИФА |date=July 3, 2026 |accessdate=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Кабо-Верде}}<ref name="ARG-CPV line-ups"/> }} |} === Колумбия – Гана === <section begin=R32-16 />{{#invoke:football box|main |date=3-июль 2026 |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|COL|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Колумбия – Гана|1:0}} |team2={{футбол|GHA}} |goals1= * Ж. Ариас {{гол|14}} |goals2= |stadium=«[[Эрроухед]]», [[Канзас]] |attendance= 69 045 |referee= {{желек|Франция}} Клеман Тюрпен |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 }}<section end=R32-16 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Колумбия<ref name="COL-GHA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12526/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Colombia v. Ghana |publisher=ФИФА |date=July 4, 2026 |accessdate=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Гана<ref name="COL-GHA line-ups"/> }} |} == 1/8 финал == === Канада – Марокко === <section begin=R16-1 />{{#invoke:football box|main |date=4-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{футбол|CAN|||R}} |score={{score link|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты. Плей-офф#Канада – Марокко|0:3}} |team2={{футбол|MAR}} |goals1= |goals2= * Унаи {{гол|50||82}} * Рахими {{гол|90+8}} |stadium=«[[НРЖ (стадион)|НРЖ]]», [[Хьюстон]] |attendance= 68 777 |referee= {{желек|Англия}} Майкл Оливер |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 }}<section end=R16-1 /> {| width=92% |- |{{Футболдук тариз |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="CAN-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12539/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Canada v. Morocco |publisher=ФИФА |date=July 4, 2026 |accessdate=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Футболдук тариз |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Марокко<ref name="CAN-MAR line-ups"/> }} |} === Парагвай – Франция === <section begin=R16-2 />{{#invoke:football box|main |date=4-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|PAR|||R}} |score=Оюн №89 |team2={{футбол|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Линколн Файненшел Филд]]», [[Филаделфия]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 }}<section end=R16-2 /> === Бразилия – Норвегия === <section begin=R16-3 />{{#invoke:football box|main |date=5-июль 2026 |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{футбол|BRA|||R}} |score=Оюн №91 |team2={{футбол|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 }}<section end=R16-3 /> === Мексика – Англия === <section begin=R16-4 />{{#invoke:football box|main |date=5-июль 2026 |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{футбол|MEX|||R}} |score=Оюн №92 |team2={{футбол|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Ацтека]]», [[Мехико]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 }}<section end=R16-4 /> === 83-оюндун жеңүүчүсү – 84-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-5 />{{#invoke:football box|main |date=6-июль 2026 |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->83-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №93 |team2=<!--{{футбол|}}-->84-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 }}<section end=R16-5 /> === АКШ – Бельгия === <section begin=R16-6 />{{#invoke:football box|main |date=6-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{футбол|USA|||R}} |score=Оюн №94 |team2={{футбол|BEL}} |goals1= |goals2= |stadium=«[[Люмен Филд]]», [[Сиэтл]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 }}<section end=R16-6 /> === 86-оюндун жеңүүчүсү – 88-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-7 />{{#invoke:football box|main |date=7-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->86-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №95 |team2=<!--{{футбол|}}-->88-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 }}<section end=R16-7 /> === 85-оюндун жеңүүчүсү – 87-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=R16-8 />{{#invoke:football box|main |date=7-июль 2026 |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->85-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №96 |team2=<!--{{футбол|}}-->87-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[БС Плейс]]», [[Ванкувер]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 }}<section end=R16-8 /> == Чейрек финалдар == === 89-оюндун жеңүүчүсү – 90-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF1 />{{#invoke:football box|main |date=9-июль 2026 |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->89-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №97 |team2=<!--{{футбол|}}-->90-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Жиллетт (стадион)|Жиллетт]]», [[Фоксборо]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 }}<section end=QF1 /> === 93-оюндун жеңүүчүсү – 94-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF2 />{{#invoke:football box|main |date=10-июль 2026 |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->93-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №98 |team2=<!--{{футбол|}}-->94-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Соуфай (стадион)|Соуфай]]», [[Инглвуд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 }}<section end=QF2 /> === 91-оюндун жеңүүчүсү – 92-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF3 />{{#invoke:football box|main |date=11-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->91-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №99 |team2=<!--{{футбол|}}-->92-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 }}<section end=QF3 /> === 95-оюндун жеңүүчүсү – 96-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=QF4 />{{#invoke:football box|main |date=11-июль 2026 |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->95-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №100 |team2=<!--{{футбол|}}-->96-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Эрроухед]]», [[Канзас]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 }}<section end=QF4 /> == Жарым финалдар == === 97-оюндун жеңүүчүсү – 98-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=SF1 />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->97-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №101 |team2=<!--{{футбол|}}-->98-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[АТ&Т (стадион)|АТ&Т]]», [[Арлингтон]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 }}<section end=SF1 /> === 99-оюндун жеңүүчүсү – 100-оюндун жеңүүчүсү === <section begin=SF2 />{{#invoke:football box|main |date=15-июль 2026 |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->99-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №102 |team2=<!--{{футбол|}}-->100-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]]», [[Атланта]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 }}<section end=SF2 /> == 3-орун үчүн оюн == <section begin=3rd />{{#invoke:football box|main |date=18-июль 2026 |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->101-оюндун утулганы |score=Оюн №103 |team2=<!--{{футбол|}}-->102-оюндун утулганы |goals1= |goals2= |stadium=«[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]]», [[Майами-Гарденс]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 }}<section end=3rd /> == Финал == {{main|2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын финалы}} <section begin=Final />{{#invoke:football box|main |date=19-июль 2026 |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{футбол||||R}}-->101-оюндун жеңүүчүсү |score=Оюн №104 |team2=<!--{{футбол|}}-->102-оюндун жеңүүчүсү |goals1= |goals2= |stadium=«[[Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]] |attendance= |referee= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 }}<section end=Final /> == Булактар == {{булактар}} == Шилтемелер == *[https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Мелдештин расмий сайты] {{2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты}} {{2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионатынын стадиондору}} [[Категория:2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Плей-офф]] l67z3e0oxbm11m49ei8sux7064kma1k 3 153037 649155 2026-07-04T12:30:08Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649155 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:30, 4 июль 2026 (UTC) okkwpaabpmx2p3nmijajmpuxnnuk3n8 3 153038 649157 2026-07-04T12:30:18Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649157 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:30, 4 июль 2026 (UTC) okkwpaabpmx2p3nmijajmpuxnnuk3n8 3 153039 649158 2026-07-04T12:30:28Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649158 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:30, 4 июль 2026 (UTC) okkwpaabpmx2p3nmijajmpuxnnuk3n8 3 153040 649172 2026-07-04T13:30:38Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649172 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:30, 4 июль 2026 (UTC) tnu72bcxsdo51o9vdx8r5j25wtmu1fu 3 153041 649175 2026-07-04T14:30:49Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649175 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:30, 4 июль 2026 (UTC) c0l7q0gr8pxyabtqgwujc9yalweap0h 3 153042 649177 2026-07-04T15:31:00Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649177 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:31, 4 июль 2026 (UTC) b5wbj5m8ew52gfih9x0n5pnkyzs401x 3 153043 649179 2026-07-04T16:31:11Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649179 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:31, 4 июль 2026 (UTC) p2j6a1wts4f8y5c60vnej9p1oefoypo 3 153044 649180 2026-07-04T16:31:21Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649180 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:31, 4 июль 2026 (UTC) p2j6a1wts4f8y5c60vnej9p1oefoypo 3 153045 649182 2026-07-04T18:31:52Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649182 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:31, 4 июль 2026 (UTC) o9rf0joa1d5rqxcxwj0z568ufa8kwvb 3 153046 649191 2026-07-04T21:32:26Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649191 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:32, 4 июль 2026 (UTC) k32as25creesb345vx1ovpaouktolhc 3 153047 649196 2026-07-04T23:32:47Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649196 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 23:32, 4 июль 2026 (UTC) se91xavvdag2scy0gum2l598gnhdflf 3 153048 649218 2026-07-05T00:32:58Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649218 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:32, 5 июль 2026 (UTC) g3uiwbn461vw8ym5qdnbq6edljcdcl8 3 153049 649219 2026-07-05T00:33:08Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649219 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:33, 5 июль 2026 (UTC) 0c1pco0ftyv018slcaorv5wrimokkz9 3 153050 649227 2026-07-05T01:33:20Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649227 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:33, 5 июль 2026 (UTC) 4wgol4v72rqwpeofazwtgs355rhnfk3 3 153051 649231 2026-07-05T04:33:50Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649231 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:33, 5 июль 2026 (UTC) 2ibv2y31lnu6f1c60ww0d0et816bjag 3 153052 649232 2026-07-05T05:34:00Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649232 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:34, 5 июль 2026 (UTC) bp634imf37c1xyirq5wj4mmsv5flojn 3 153053 649233 2026-07-05T05:34:10Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649233 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:34, 5 июль 2026 (UTC) bp634imf37c1xyirq5wj4mmsv5flojn 3 153054 649237 2026-07-05T08:34:40Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649237 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:34, 5 июль 2026 (UTC) eiqohboqalypcd6umbeh62v8gidbp9i 3 153056 649240 2026-07-05T09:34:51Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649240 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:34, 5 июль 2026 (UTC) mjvrah56jxzjio4hu43fmm8nvdyg6td 3 153057 649241 2026-07-05T10:35:02Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 649241 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:35, 5 июль 2026 (UTC) oft2m74j23pl10j9a4gimizmu8epi4l