Баткен облусу

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Баткен облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1561</id>
    <revision>
      <id>664834</id>
      <parentid>652799</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62419" sha1="khtlxq9j94pnbzoqzdl3hafrml6nl8o" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Кыргызстан}}
 |Кыргызча аталышы       = Баткен облусу
 |Өздүк аталышы          = 
 |Герб                = Batken obl coa.svg
 |Желек                 = Batken obl flag.svg
 |Белгинин көлөмү        = 50
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 
|Сүрөт                                        = Ак-Суудагы жай.jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = Баткен облусунун Лейлек районуна караштуу Ак-Суу айылынын сүрөтү

 |Өлкө                   = Кыргызстан
|Карта                                        = Batken Province in Kyrgyzstan.svg
|Картанын өлчөмү                              = 280px
|Административдик бирдиктин картасы           = 
|Картанын өлчөмү ае                           = 
|lat_dir                                      = N
|lat_deg                                      = 40
|lat_min                                      = 03
|lat_sec                                      = 0
|lon_dir                                      = E
|lon_deg                                      = 70
|lon_min                                      = 49
|lon_sec                                      = 0
|type                                         = adm1st
|region                                       = KG-B
|баскыч                                       = 
|CoordScale                                   = 3000000

 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Облус
 |Киргени                = 
 |Курамында              = 3 район,&lt;br /&gt;6 шаар
 |Борбору                = [[Баткен]]
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = [[Кызыл-Кыя]], [[Сүлүктү]], [[Раззаков (шаар)|Раззаков]]
 |Түзүлгөн убакыты       = 13 октябрь 1999-жылы
 |Таратылган убакыты     = 
 |Башчысы                = Эсенбаев Жанболот
  |Башчынын түрү         = Ыйгарым укуктуу өкүлү 
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = [[Кыргыз тили]]
 |Тилдери                        = 
 |Калкы                          = 548 247
  |Санак жылы                    = 2021
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    = 
  |Жыштыгы                       = 25,95
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                = 
  |Диний курамы                  = 
 |Жер аянты                      = 16 995
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = Batken Province in Kyrgyzstan.svg
 |Картанын көлөмү                = 
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = [[UTC+6]]
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = KG-B
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = 
 |Унаа коду                      = A
 |Сайты                          = http://batken.e-region.kg/Default.aspx
 |Commons түрмөгү                = 
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}

'''Баткен облусу''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түштүк-батышында жайгашкан дубан. 1999-жылдын 13- октябрында [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Баткен району|Баткен]], [[Кадамжай району|Кадамжай]], [[Лейлек району|Лейлек райондорунун]] жана [[Кызыл-Кыя]], [[Сүлүктү]] шаарларын чек арасында түзүлгөн. Облустун административдик борбору – [[Баткен|Баткен шаары]] (2000-жылдан).

Облустун курамындагы административдик-аймактык бирдиктер:

* 3 район;
* 6 шаар (үчтөн облустук жана райондук маанидеги шаар);
* 31

Дубандын түштүк-батыш жана түндүк-батышынан [[Тажикстан]], түндүгүнөн [[Өзбекстан]], чыгышынан Ош облусу менен чектешет. Анын аймагында башка мамлекеттерге тийиштүү бир нече [[Аңкылап|аңкылаптар]] бар. Ушуга байланыштуу транспорттук катнашы көп чек аралар жана аңкылаптар аркылуу өтөт. Аянты 17,0 миң км² же республиканын айантынын 8,5%ын түзөт. Калкы 548,247 (2021) же республиканын калкынын 8,3 %ын түзөт.

2001-жылы [[Раззаков (шаар)|Исфана]] кыштактары шаар макамын алган. Азыркы учурда Исфана шаары [[Раззаков (шаар)|Раззаков]] деп аталат. 2012-жылы [[Кадамжай]] жана [[Айдаркен]] шаарчалары шаар макамын алган.

== Табияты ==
Баткен облусу [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүнүн]] түштүк өрөөндөрүн, Түркстан, Алай тоо кыркаларынын түндүк капталдарын, этек тоолорун, адыр тилкесин ээлейт. Бул кырка тоолордун кырлары деңиз деңгээлинен 4000—5000 м бийиктиктен ашык көтөрүлөт; дубандын эң бийик жерлери Түркстан кырка тоосунда (Кожобакырган суусунун башатында) 5580 м, Алай кырка тоосунда (Cохтун алабында — Тилбеде) 5880 м. Дубандын аймагында, Кулунду өрөөнүндө Кыргзжердин эң жапыз жери жайгашкан; ал деңиз деңгээлинен 401 м бийиктикте. Жеринин бетинин түзүлүшү бойунча дубандын аймагы төмөнкү геоморпологиалык зоналарга бөлүнөт: тоо этектериндеги түздүктөр зонасы, тоо арасындагы ойдуңдар зонасы, орто бийиктиктеги тоолор зонасы, бийик тоо зонасы. Тоо этектериндеги бир аз ''жантайыңкы түздүктөр'' дубандын эң жапыз жайгашкан бөлүгү. Баргана өрөөнүнүн чет жакасын (өндүрүн) түзөт. Түздүктөр негизинен антропогендик чөкмө тектерден (шагыл таштардан) түзүлүп, үстүн түрдүү калыңдыктагы лөс сымал кумай топурактар жаап жатат. Бул зонага Кастакөз-Кулунду, Төө Мойун, Кызыл Жар ж. б. түздүктөр кирет. Андан жогору ''адырлар зонасы'' жатат. Адырлар Баргана өрөөнү менен орто бийиктиктеги тоолор зонасынын аралыгында жайгашып, абсолүттук бийиктиги 1000—1300 ''м''ге жетет. Адырлар бийик тоолордун кырынын жана капталдарынын жайпагыраак түзүлүштөгү релеби менен айырмаланат. Адырлар Түркстан жана Алай кырка тоолорунун этектеринде — Шаймерден-Cох суу бөлгүчтүрүндө, Кожобакырган-Ак суу бөлгүчүнүн батыш бөлүгүндө, Ак Суунун алабында зор айанттарды ээлейт. Адырлардын эң бийиги жана өзгөчөсү Белисынык жалдары болуп саналат. Анын түндүк капталы узун жана жазы, Кастакөз өрөөнүн карай жантайып түшөт; түштүк капталы кыска жана аскалуу, узатасынан созулган жазы Таш Рабат ойдуңуна тик түшөт. Белисынык жана Чимион адырлуу жалдары жайпак-ийилген, кургак колоттор-сайлар менен тилмеленген чөлдүү жалдар болуп саналат; алар шагыл-таш басымдуулук кылган борпоң чөкмө тектерден турат. Чимион жалы жаңы тектоникалык кыймылда көтөрүлгөн антиклиналдык түзүлүш. Бул аймактын адыларынын төмөнкү бөлүктөрүн палеоген-неогенде пайда болгон конгломерат, жогорку бөлүктөрүн дислокасиага дуушарланган байыркы антропогендик конгломерат тектери түзөт. Неоген конгломераттуу катмарларынын айрым жерлерин андан мурдараак пайда болгон түрдүү түстөгү мергел, кумдук жана чопо тектери жиреп чыгып, ал аймактарда өтө тилмеленген, жыбыттуу, чөлдүү жерлерди — чаптарды («бедленддерди») пайда кылат. ''Тоо арасындагы ойдуңдар'' адырлар, этек тоо кыркалары, ошондой эле негизги кырка тоолордун аралыктарынан орун алган. Алар релептин төмөн ийилген пормасын пайда кылып, кеңдик бойунча созулган эки тилкени түзүп жатат. Анын түндүк тилкеси түштүк тилкесине караганда гипсометриалык деңгээли төмөн (900—1000 м абсолүттук бийиктикте) жайгашкан (мисалы, Кожобакырган суусунун алабындагы Таш Рабат ойдуңу). Ички ойдуңдардын түштүк тилкеси этек тоолорду Түркстан, Алай бийик кырка тоолорунан бөлүп турган дээрлик туташ депрессианы пайда кылат, абсолүттук бийиктиги 1500—1800 ''м''ге жетет. Бул тилкеге Испана, Чарку-Лейлек, Баткен, Айдаркен, Охна ж. б. ойдуңдар кирет. Ички ойдуңдардын релепин бир аз жантайыңкы күдүрлүү түздүктөр, аларды тилмелеген кургак сайлар түзөт. Ойдуңдар негизинен антропогендик конгломерат, шагыл таш ж. б. тектерден түзүлүп, үстүн топурак каптап жатат. Тоо аралык ойдуңдардан жогору ''орто бийиктиктеги тоолор'' зонасы жатат. Ал бийик этек тоолорду, Түркстан, Алай кырка тоолорунун алдыңкы жалдарын камтыйыт. Бийиктиги 2000—2500 м жана 3000 ''м''ге чейин. Түркстан жана Алай кырка тоолорунун курамына кирген бийик этек тоолор өтө жана терең тилмеленген айрым токол тоолордон турат. Бул токол тоолор менен адырларды кеңдик багытта узатасынан (40°- параллел бойунча) созулуп жаткан тоо аралык ойдуңдар бөлүп турат. ''Бийик тоолуу зонага'' ири Түркстан жана Алай кырка тоолору кирет. ''Түркстан кырка тоосу'' айрым кырка тоолордон жана жалдардан турат. Алар негизинен кеңдик багытта жайгашып түндүктү (Баргана өрөөнүн) жана батышты карай акырындап жантайат. Жалдар өрөөндөр менен бөлүнгөн, ал эми өрөөндөр – туурасынан кеткен кууш капчыгайлар менен тилмеленген. Дубандын аймагында Түркстан кырка тоосунун чокулары 5000 м бийиктикке чейин жетет. Мөңгүлөр, көп жылдык карлар бар. Кар чеги негизинен 4000—4500 м бийиктиктен өтөт. Кыры аска-зоокалуу. Бийик тоолуу бөлүгү өтө тилмеленгендиги, капталдары тик, терең жана кууш өрөөндөрдүн жыштыгы, аскалардын, корум таштардын, куюлма шагылдардын көптүгү менен өзгөчөлөнөт. Түркстан кырка тоосунун чыгыш уландысын ''Алай кырка тоосу'' түзөт. Ал узатасынан созулган жазы өрөөндөр менен бөлүнгөн, туурасынан кеткен терең капчыгайлар менен тилмеленген кырка тоолуу аймакты түзөт. Кырка тоонун көп бөлүгүнүн башкы кар сызыгын жана негизги багытын так аныктоо өтө кыйын. Алай кырка тоосунун негизги суу бөлгүч кырынан түндүктү карай Кичи Алай (же Кыргыз Ата) тоо массиби бөлүнүп чыгат. Анын батыш бөлүгү дубандын аймагында. Кичи Алай кырка тоосунун абсолюттук бийиктиги Алай кырка тоосунукуна тең чамалашат. Алай кырка тоосунун капталдары Түркстандыкындай эле асимметриалык түзүлүштө. Түндүк капталдары туурасы 80—100 ''км''ге жеткен жазы аймакты түзөт, түштүгү кыйла кыска. Алай кырка тоосунун түндүк капталдарында азыркы мөңгүлөр жана байыркы мөңгүлөрдүн издери кеңири таралган. Мөңгүлөр Түркстан кырка тоосунун бийик (5400 м) чыгыш бөлүгүндө да кездешет. Түркстан жана Алай кырка тоолорунун бийик тоолуу зонасында эрозианын аракетинен терең жана татаал тилмеленген релеп түзүлгөн. Сай өрөөндөрүнүн — капчыгайлардын төр тарабында байыркы жана азыркы мөңгүлөрдүн аракетинен тепши сымал релептин формалары пайда болгон. Тепши сымал өрөөндөрдү курчап турган тоолордун чокуларынын бийиктиги ал өрөөндөрдүн таманынан 1000 ''м''ге чейин гана көтөрүлүп, өрөөндөрдөн төмөн капчыгайлар кууштап, тепши сымал өрөөндөрдүн, капчыгайлардын капталдарында корум шагыл-таштардын зор айанттары кездешет. Геоструктуралык жактан дубандын аймагы герсин бүктөлүү структурасына байланыштуу Түштүк Теңир тоо тектоникалык аймагына кирет.

=== Климат ===
Дубандын климаты негизинен континенттик, кургакчыл континеттик белгилери бар жер ортолук деңиздик климатка окшош. Жайкы нымы жетишсиз, мелүүн жылуу, кышы мелүүн-суук. Дубандын 2500 ''м''ге чейинки бийиктикте жайгашкан аймагында [[Үчтүн айы|Үчтүн айынын]] көп жылдык орточо температурасы –3,3°Cдан –6,9°C, [[Теке айы|Текеники]] 25,3 – 15°C. Деңиз деңгээлинен 3000 м бийиктикте жайгашкан Теминген стансиасында Үчтүн айынын орточо температурасы –8,9°C (абсолүттук минимуму –30°C), Текеники 10°C (абсолүттук максимуму 38,7°C). Алай кырка тоосунун «орограпиалык ыктоодо» жайгашкан түндүк капталында Баргана тоо тизмегинин түштүк- батыш капталына караганда жыл ичинде жаан-чачын 2,5 эсе аз жаайт. Түркстан кырка тоосунун түндүк капталына 1200—1500 м бийиктикте туран тибиндеги чөл климаттуу Баргана өрөөнүнүн таманындагыдай эле жылына 120—140 мм гана жаан-чачын жаайт. Түркстан кырка тоосунун чыгыш бөлүгүнүн түндүк капталдарында, Испара суусунун алабында жылдык жаан-чачындын өлчөмү 200—600 ммден Кожобакырган жана Ак сууларынын алаптарында 300—800 ''мм''ге чейин көбөйөт. Алай кырка тоосунун түндүк капталдарында, орто бийик жана бийик тоолуу зоналарда жылдык жаан-чачындын өлчөмү 600— 800 ''мм''ге, чанда 900 ''мм''ге чейин жетет, ал эми жаан-чачындан ыктоо жайгашкан жерлерде тоолор менен курчалган туйук чуңкурчактарда жаан-чачындын өлчөмү 300—400 ''мм''ге чейин төмөндөйт. Алай кырка тоосунун эң батыш бөлүгүндө, Cох суусунун алабында, тоо кыры 5000 ''м''ден ашык көтөрүлүп, түштүктү карай бир аз ийилген жеринде гана жогорку зонада жаан-чачын жылына 1000—1200 ''мм''ге чейин жаайт. 

=== Суулары ===
Дубандын суулары Cырдарыйанын алабына кирет. Алай кырка тоосунун түндүк капталдарынан башталган ири сууларга — Испайрамсай, Шаймерден, Cох ж.б., Түркстан кырка тоосунан башталгандарга — Исфара, Исфана, Кожобакырган, Ак ж. б. кирет. Бул суулардын бардыгы Cырдарыйанын сол куймалары, бирок алар тоодон чыга беришинде сугатка таралып же өзүнүн шиленди конустарында жана кургак сайларында жерге сиңип кетет. Бул суулар негизинен эриген кар жана мөңгү сууларынан куралат. Алай жана Түркстан кырка тоолорунун капталдарында тоо көлдөрү да арбын, алардын ирилери: Тегермеч (же Зоркөл), Кезарт, Түзашуу ж. б. (Испайрамсайдын алабында), Курманкөл (Көк суунун алабында), Аугул (Cохтун алабында), Каракөл-Катта (Испананын алабында) ж. б. Облустун аймагында жалпы аянты 720 км²ден ашкан 530дай мөңгү бар. Алардын бардыгы Алай (568,1 км² ) ж-а Түркстан (151 км² ) кырка тоолорунун түндү капталдарында.

Облустун аймагынын топурак өсүмдүктөрүнүн таралышы ж-а алардын жалпы арид-дик мүнөздө болушу жылуулукка ж-а нымдалуу шарттарына түздөн-түз байланыштуу. Орто бийиктиктеги ж-а бийик тоонун төмөнкү бөлүгүндөгү күрөң, куба күрөң, тоо-шалбаалуу талаа топурактуу жерлерде арча токою, сейрек токой, талаа ж-а шалбаа-луу талаанын ар кандай типтери басымдуу. Арчалуу токой тилкесинин нымды, топурак кыртышын сактоодо, селге каршы ж-а санитария-гигиеналык мааниси зор. 

== Калкы ==
1999 жылкы эл каттоо боюнча 382,4 миң киши же республиканын калкынын 7,9%ын түзгөн. Шаар калкы 100,2 миң киши (дубандын жалпы калкынын 26,2%ын түзөт), айыл калкы 282,2 миң (73,8%). Калктын жыштыгы 1 км² жерге 22,5 киши (республикада 24,1 киши). Шаарлары: Кызыл Кыя (калкы 31,8 миң), Cүлүктү (13,6 миң), Испана (15,9 миң), Баткен (11,0 миң); шаарчалары: Айдаркен (9,1 миң), Кадамжай (8,9 миң), Чыгыш (6,9 миң), Чабай (1,6 миң), Кеңеш (1,3 миң); ири айылдары: Үч Коргон (12,9 миң), Орозбек (7,5 миң), Кулунду (7,2 миң), Бужум (6,7 миң), Кербен (6,0 миң), Кара Бак (6,0 миң), Cамаркандек (5,6 миң), Меркез (5,0 миң), Андарак (4,7 миң) ж. б.

Дубандын калкы көп улуттуу. Негизинен кыргыздар (дубандын жалпы калкынын 74,3%), өзбек (14,4%), тажик (6,9%), орус (2,2%), түрк (0,3%) ж. б. улуттун өкүлдөрү жашайт.

Дубандын калкынын табигый өсүшү салыштырмалуу жогору (2000 ж. республикада 19,7 ‰ болсо, дубанда 23,4‰ болгон), өлүм-житимдин коэпписиенти (республикада 7,0‰, дубанда 5,7‰) төмөн. Бул болсо жергиликтүү улуттун басымдуулук (74,3%) кылышы менен түшүндүрүлөт. Дубандын калкынын көбөйүшү негизинен табигый өсүшкө байланыштуу. 2000 ж. өсүш ар 1000 кишиге 17,7 (республикада 12,8) адамды түзгөн.

Дубандын калкынын өзгөчөлүгү мында аялдарга караганда эркектердин санынын көптүгүндө. 1000 аялга 1002 эркек (республика бойунча 975) туура келет. Дубандын эмгекке жарамдуу жалпы калкынын ичинен өспүрүмдөр (0—15 жаш) 43,3%ды (республикада 38,1%), ал эми эмгек курагынан өткөндөр 7,7%ды (республикада 9,2%) жана эмгекке жарамдуулар 50,0%ды (52,7%) түзөт. Эмгекке жарамдуу калктын санынын азайышы республикадагы базар экономикасына өтүүдөгү өткөөл мезгилдеги социал-экономикалык репормага байланыштуу өндүрүштүн деңгээлинин төмөндөшү жана өнөр жай ишканаларынын иштебей калышы себеп болууда. Натыйжада шаарлар менен шаарчаларда иштебей калгандардын саны көбөйүп, миграсиа өскөн. Айрыкча эмгекке жарамдуу калктын ичинен, мигранттар көбүнчө Бишкек шаарына жана Чүй дубанына келишкен. Мына ушуга байланыштуу Кызыл Кыя шаарынын калкы 1989 ж. 36,8 миң болсо, 1999 ж. 31,8 миңге азайган, Cүлүктүдө 14,8 миңден 13,6 миңге, Айдаркенде 11,1 миңден 9,1 миңге, Чабайда 2,1 миңден 1,6 миңге кыскарган.

1999 жана 2000 жылдардагы дубандын аймагына кирген душмандарга, эл аралык террористтерге каршы согуш аракеттери да калктын миграсиасынын күчөшүнө алып келди. Өлкөнүн башка аймактарына кеткен мигранттардын саны 2000 ж. 6 миңден ашуун болду.

Жумушсуздардын санынын жогорку деңгээлде болушу орчундуу көйгөй бойдон калууда. Каттоодо турган жумушсуздардын саны 2001 жылдын [[Үчтүн айы|Үчтүн айынын]] 1-не карата дубан байунча 8,2 миң киши болгон. Бир жумушчу ордуна мында 186 киши туура келүүдө. Мындан тышкары дубанда катталбаган «көмүскө» жумушсуздар да бар.

=== Улуттук курамы ===
*[[Кыргыздар]] – 279,750 (78%) (2021){{булагы жок}}
*[[Өзбектер]] – 172,202 (15%)
*[[Тажиктер]] - 33,847 (7%)
*[[Орустар]] – 2,579 (0.5 %)
*[[Татарлар]] – 1,505 (0.3 %)
*Башка улуттар - 2,717 (0.5 %)

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;!! Баш ийген&lt;br&gt;айыл аймактар (а. а.), шаарлар жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=38—45}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Batken Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Баткен району]]|| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | 91 983 || [[Ак-Сай айыл аймагы]]
|[[Ак-Сай, Баткен району|Ак-Сай а.]], [[Капчыгай, Баткен району|Капчыгай а.]], [[Көк-Таш, Баткен району|Көк-Таш а.]], [[Миң-Булак, Баткен району|Миң-Булак а.]], [[Таштумшук, Баткен району|Таштумшук а.]], [[Үч-Дөбө, Баткен району|Үч-Дөбө а.]]
|-
|[[Ак-Татыр айыл аймагы]]
|[[Ак-Татыр, Баткен району|Ак-Татыр а.]], [[Говсувар, Баткен району|Говсувар а.]], [[Рават, Баткен району|Рават а.]]
|-
|[[Дарыя айыл аймагы]]
|[[Чек, Баткен району|Чек а.]], [[Жаңы-Жер, Баткен району|Жаңы-Жер а.]], [[Жаңырык, Баткен району|Жаңырык а.]], [[Кайыңды, Баткен району|Кайыңды а.]], [[Кан, Баткен району|Кан а.]], [[Коргон-Таш, Баткен району|Коргон-Таш а.]],[[Сары-Талаа, Баткен району|Сары-Талаа а.]], [[Табылгы, Баткен району|Табылгы а.]], [[Тунук-Суу, Баткен району|Тунук-Суу а.]]
|-
|[[Кара-Бак айыл аймагы]]
|[[Кара-Бак, Баткен району|Кара-Бак а.]], [[Бай Кара-Бак, Баткен району|Бай Кара-Бак а.]], [[Достук, Баткен району|Достук а.]], Дөбө а., [[Зардалы, Баткен району|Зардалы а.]], [[Кызыл-Бел, Баткен району|Кызыл-Бел а.]], [[Чет-Кызыл, Баткен району|Чет-Кызыл а.]], 
|-
|[[Кара-Булак айыл аймагы]]
|[[Бужум, Баткен району|Бужум а.]], [[Кара-Булак, Баткен району|Кара-Булак а.]]
|-
|[[Кыштут айыл аймагы]]
|[[Таян, Баткен району|Таян а.]], [[Газ, Баткен району|Газ а.]], [[Кыштут, Баткен району|Кыштут а.]], [[Сай, Баткен району|Сай а.]], [[Согмент, Баткен району|Согмент а.]], [[Чарбак, Баткен району|Чарбак а.]]
|-
|[[Самаркандек айыл аймагы]]
|[[Самаркандек, Баткен району|Самаркандек а.]], [[Жаңы-Бак, Баткен району|Жаңы-Бак а.]], [[Миң-Өрүк, Баткен району|Миң-Өрүк а.]], [[Паскы-Арык, Баткен району|Паскы-Арык а.]]
|-
|[[Суу-Башы айыл аймагы]]
|[[Боз-Адыр, Баткен району|Боз-Адыр а.]], [[Айгүл-Таш, Баткен району|Айгүл-Таш а.]], [[Апкан, Баткен району|Алкан а.]], [[Бөжөй, Баткен району|Бөжөй а.]], [[Кара-Токой, Баткен району|Кара-Токой а.]]
|-
|[[Төрт-Күл айыл аймагы]]
|[[Ак-Өтөк, Баткен району|Ак-Өтөк а.]], [[Ак-Турпак, Баткен району|Ак-Турпак а.]], [[Зар-Таш, Баткен району|Зар-Таш а.]], [[Чоң-Гара, Баткен району|Чоң-Гара а.]], [[Чоң-Талаа, Баткен району|Чоң-Талаа а.]]
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kadamjay Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кадамжай району]]|| rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | 201 457 || '''[[Айдаркен|Айдаркен шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|'''[[Кадамжай|Кадамжай шаары]]'''
|[[Пүлгөн, Кадамжай району|Пүлгөн а.]], [[Таш-Кыя, Кадамжай району|Таш-Кыя а.]], [[Чал-Таш, Кадамжай району|Чал-Таш а.]]
|-
|[[Абсамат Масалиев айыл аймагы]]
|[[Кара-Дөбө (Кадамжай району, Абсамат Масалиев айыл аймагы)|Кара-Дөбө а.]], [[Алыш, Кадамжай району|Алыш а.]], [[Какыр, Абсамат Масалиев айыл аймагы, Кадамжай району|Какыр а.]], [[Кожо, Кадамжай району|Кожо а.]], [[Кон, Кадамжай району|Кон а.]], [[Лесхоз, Кадамжай району|Лесхоз а.]], [[Олагыш, Кадамжай району|Олагыш а.]], [[Таш-Коргон, Кадамжай району|Таш-Коргон а.]]
|-
|[[Ак-Турпак айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Жер, Кадамжай району|Жаңы-Жер а.]], [[Ак-Турпак, Кадамжай району|Ак-Турпак а.]], [[Жаш-Тилек, Кадамжай району|Жаш-Тилек а.]], [[Калача, Ак-Турпак айыл аймагы, Кадамжай району|Калача а.]], [[Кара-Тумшук, Кадамжай району|Кара-Тумшук а.]], [[Келечек, Кадамжай району|Келечек а.]], [[Кызыл-Коргон, Кадамжай району|Кызыл-Коргон а.]], [[Миң-Чынар, Кадамжай району|Миң-Чынар а.]], [[Өрүкзар, Кадамжай району|Өрүкзар а.]], [[Өтүкчү, Кадамжай району|Өтүкчү а.]], [[Сары-Камыш, Кадамжай району|Сары-Камыш а.]], [[Токой, Кадамжай району|Токой а.]], [[Чогорок, Кадамжай району|Чогорок а.]], [[Чоң-Кара, Кадамжай району|Чоң-Кара а.]]    
|-
|[[Алга айыл аймагы]]
|[[Алга, Кадамжай району|Алга а.]], [[Адыр, Кадамжай району|Адыр а.]], [[Бөксө, Кадамжай району|Бөксө а.]], [[Жаңы-Чек, Кадамжай району|Жаңы-Чек а.]], [[Мыргылжек, Кадамжай району|Мыргылжек а.]], [[Шак-Шак, Кадамжай району|Шак-Шак а.]], [[Чуңкур-Кыштак, Кадамжай району|Чуңкур-Кыштак а.]] 
|-
|[[Бирлик айыл аймагы]]
|[[Ормош, Кадамжай району|Ормош а.]], [[Бел, Кадамжай району|Бел а.]], [[Жал, Кадамжай району|Жал а.]], [[Жаңы-Коргон, Кадамжай району|Жаңы-Коргон а.]], [[Жаңы-Сырт, Кадамжай району|Жаңы-Сырт а.]], [[Кичи-Айдаркен, Кадамжай району|Кичи-Айдаркен а.]], [[Моло, Кадамжай району|Моло а.]], [[Сур, Кадамжай району|Сур а.]], [[Сырт, Кадамжай району|Сырт а.]], [[Тескей, Кадамжай району|Тескей а.]], [[Чечме, Кадамжай району|Чечме а.]], [[Ынтымак, Кадамжай району, Бирлик айыл аймагы|Ынтымак а.]], [[Эшме, Кадамжай району|Эшме а.]] 
|-
|[[Көтөрмө айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Булак, Кадамжай району|Кызыл-Булак а.]], [[Ак-Кыя, Кадамжай району|Ак-Кыя а.]], [[Гайрат, Кадамжай району|Гайрат а.]], [[Жалгыз-Булак, Кадамжай району|Жалгыз-Булак а.]], [[Кара-Оот, Кадамжай району|Кара-Оот а.]], [[Кара-Шоро, Кадамжай району|Кара-Шоро а.]], [[Кескен-Таш, Кадамжай району|Кескен-Таш а.]], [[Көтөрмө, Кадамжай району|Көтөрмө а.]], [[Тамаша, Кадамжай району|Тамаша а.]], [[Лангар, Кадамжай району|Лангар а.]]
|-
|[[Кыргыз-Кыштак айыл аймагы]]
|[[Кыргыз-Кыштак, Кадамжай району|Кыргыз-Кыштак а.]], [[Бүргөндү ОПХ, Кадамжай району|Бүргөндү ОПХ а.]], [[Бүргөндү ПМК, Кадамжай району|Бүргөндү ПМК а.]], [[Кайтпас, Кадамжай району|Кайтпас а.]], [[Кожо-Корум, Кадамжай району|Кожо-Корум а.]]
|-
|[[Майдан айыл аймагы]]
|[[Кара-Жыгач, Кадамжай району|Кара-Жыгач а.]], [[Акимбек, Кадамжай району|Акимбек а.]], [[Аустан, Кадамжай району|Аустан а.]], [[Бак, Кадамжай району|Бак а.]], [[Жаңы-Абад, Кадамжай району|Жаңы-Абад а.]], [[Исфайрам, Кадамжай району|Исфайрам а.]], [[Кара-Дөбө (Кадамжай району, Майдан айыл аймагы)|Кара-Дөбө а.]], [[Кара-Кыштак, Кадамжай району|Кара-Кыштак а.]], [[Кароол, Кадамжай району|Кароол а.]], [[Кереге-Таш, Кадамжай району|Кереге-Таш а.]], [[Майдан, Кадамжай району|Майдан а.]], [[Пум, Кадамжай району|Пум а.]], [[Сары-Алтын, Кадамжай району|Сары-Алтын а.]] 
|-
|[[Марказ айыл аймагы]]
|[[Марказ, Кадамжай району|Марказ а.]], [[Арпа-Сай, Кадамжай району|Арпа-Сай а.]], [[Достук, Кадамжай району|Достук а.]], [[Көк-Талаа, Кадамжай району|Көк-Талаа а.]], [[Маяк, Кадамжай району|Маяк а.]], [[Пылдырак, Кадамжай району|Пылдырак а.]]
|-
|[[Орозбеков айыл аймагы]]
|[[Орозбеков, Кадамжай району|Орозбеков а.]], [[Кош-Дөбө, Кадамжай району|Кош-Дөбө а.]], [[Кудук, Кадамжай району|Кудук а.]], [[Кулду, Кадамжай району|Кулду а.]], [[Өндүрүш, Кадамжай району|Өндүрүш а.]], [[Сары-Талаа, Кадамжай району|Сары-Талаа а.]], [[Учкун, Кадамжай району|Учкун а.]]
|-
|[[Совет айыл аймагы]]
|[[Совет, Кадамжай району|Совет а.]]
|-
|[[Үч-Коргон айыл аймагы (Кадамжай району)|Үч-Коргон айыл аймагы]]
|[[Үч-Коргон, Кадамжай району|Үч-Коргон а.]], [[Боз, Кадамжай району|Боз а.]], [[Валакиш, Кадамжай району|Валакиш а.]], [[Какыр, Үч-Коргон айыл аймагы, Кадамжай району|Какыр а.]], [[Калача, Үч-Коргон айыл аймагы, Кадамжай району|Калача а.]], [[Калтак, Кадамжай району|Калтак а.]], [[Камбарабад, Кадамжай району|Камбарабад а.]], [[Разъезд, Кадамжай району|Разьезд а.]], [[Сулайманабад, Кадамжай району|Сулайманабад а.]], [[Сухана, Кадамжай району|Сухана а.]], [[Тажик-Кыштак, Кадамжай району|Тажик-Кыштак а.]], [[Чаувай (Кадамжай району, Үч-Коргон айыл аймагы)|Чаувай а.]]
|-
|[[Халмион айыл аймагы]]
|[[Халмион, Кадамжай району|Халмион а.]], [[Баймаала, Кадамжай району|Баймаала а.]], [[Гүлдүрөмө, Кадамжай району|Гүлдүрөмө а.]], [[Жаңы-Айыл, Кадамжай району|Жаңы-Айыл а.]], [[Жошук, Кадамжай району|Жошук а.]], [[Ирилеш, Кадамжай району|Ирилеш а.]], [[Көк-Тал, Кадамжай району|Көк-Тал а.]], [[Курулуш, Кадамжай району|Курулуш а.]], [[Ноогардан, Кадамжай району|Ноогардан а.]], [[Таш-Дөбө, Кадамжай району|Таш-Дөбө а.]], [[Ынтымак, Кадамжай району, Халмион айыл аймагы|Ынтымак а.]], [[Чекелик, Кадамжай району|Чекелик а.]], [[Шады, Кадамжай району|Шады а.]]
|-
|[[Чаувай айыл аймагы]]
|[[Чаувай (Кадамжай району, Чаувай айыл аймагы)|Чаувай а.]]
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Leilek Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Лейлек району]]|| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Coat of arms of Leilek district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | 146 020 || '''[[Раззаков (шаар)|Раззаков шаары]]'''
|[[Голбо, Лейлек району|Голбо а.]], [[Самат, Лейлек району|Самат а.]], [[Чимген, Лейлек району|Чимген а.]], [[Тайлан, Лейлек району|Тайлан а.]], [[Мырза-Патча, Лейлек району|Мырзы-Патча а.]], [[Ак-Булак, Лейлек району|Ак-Булак а.]]
|-
|[[Ак-Суу айыл аймагы (Лейлек району)|Ак-Суу айыл аймагы]]
|[[Ак-Суу, Лейлек району|Ак-Суу а.]], [[Алга, Лейлек району|Алга а.]], [[Жезкен, Лейлек району|Жезкен а.]], [[Жеңиш, Лейлек району|Жеңиш а.]], [[Суу-Башы, Лейлек району|Суу-Башы а.]]
|-
|[[Бешкент айыл аймагы]]
|[[Бешкент, Лейлек району|Бешкент а.]], Кайгарач а., [[Карл Маркс, Лейлек району|Карл Маркс а.]], [[СССРдин 50 жылдыгы, Лейлек району|СССРдин 50 жылдыгы а.]], [[Эски-Оочу|Эски-Оочу а.]]
|-
|[[Жаңы-Жер айыл аймагы]]
|[[Центральное, Лейлек району|Центральное а.]], [[Арка, Лейлек району|Арка а.]], [[Достук, Лейлек району|Достук а.]]
|-
|[[Катраң айыл аймагы]]
|[[Катраң, Лейлек району|Катраң а.]], [[Жаңы-Турмуш, Лейлек району|Жаңы-Турмуш а.]], [[Өзгөрүш, Лейлек району|Өзгөрүш а.]]
|-
|[[Кулунду айыл аймагы]]
|[[Кулунду, Лейлек району|Кулунду а.]], [[Булак-Башы, Лейлек району|Булак-Башы а.]], [[Интернациональное, Лейлек району|Интернациональное а.]], [[Коммунизм, Лейлек району|Коммунизм а.]], [[Ленин, Лейлек району|Ленин а.]], [[Максат, Лейлек району|Максат а.]]
|-
|[[Лейлек айыл аймагы]]
|[[Коргон, Лейлек району|Коргон а.]], [[Ак-Терек, Лейлек району|Ак-Терек а.]], [[Кара-Суу, Лейлек району|Кара-Суу а.]], [[Лейлек, Лейлек району|Лейлек а.]], [[Чуянчы, Лейлек району|Чуянчы а.]]
|-
|[[Маргун айыл аймагы]]
|[[Маргун|Маргун а.]], [[Даргаз, Лейлек району|Даргаз а.]], [[Дархум, Лейлек району|Дархум а.]], [[Чурбек|Чурбек а.]]
|-
|[[Сумбула айыл аймагы]]
|[[Андарак, Лейлек району|Андарак а.]], [[Искра, Лейлек району|Искра а.]], [[Коммуна, Лейлек району|Коммуна а.]], [[Көк-Таш, Лейлек району|Көк-Таш а.]]
|-
|[[Тогуз-Булак айыл аймагы]]
|[[Тогуз-Булак, Лейлек району|Тогуз-Булак а.]], [[Ай-Көл, Лейлек району|Ай-Көл а.]], [[Кара-Булак, Лейлек району|Кара-Булак а.]], [[Кыргызстандын 50 жылдыгы, Лейлек району|Кыргызстандын 50 жылдыгы а]]., [[Маданият, Лейлек району|Маданият а.]], [[Чапаев, Лейлек району|Чапаев а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Баткен|Баткен шаары]]|| [[Файл:Flag of Batken.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Batken.svg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 19 765
(27 730 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
|align=&quot;center&quot; | жок
|Булак-Башы а., [[Кызыл-Жол|Кызыл-Жол а.]], [[Базар-Башы|Базар-Башы а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Кызыл-Кыя|Кызыл-Кыя шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Kyzyl-Kiya.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 42 564
(56 819 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
|align=&quot;center&quot; | жок
|[[Караван, Кызыл-Кыя|Караван а.]], [[Ак-Булак (Кызыл-Кыя)|Ак-Булак а.]], [[Жин-Жиген, Кызыл-Кыя|Жин-Жиген а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Сүлүктү|Сүлүктү шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Suluktu.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 14 770
(24 238 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
| ''Чыгыш шаар тибиндеги посёлок''
|[[Кольцо, Сүлүктү шаары|Кольцо а.]]
|}

== Экономикасы ==
Республиканын өндүрүш комплексинде Баткен облусунун экономикасы маанилүү орунду ээлейт.Облустагы калктын эмгекчилдиги экономиканын өнүгүшүнө шарт түзөт.Өнөр жайы облустун экономикасында гана эмес, респ-да да маанилүү орунду ээлейт. Бул региондо сурьманын , сымаптын  бүт көлөмү, көмүрдүн 20,4% , ферменттелген тамекинин 19,6%и , улуттук килем буюмда-рынын 35,5%и өндүрүлөт.&lt;br /&gt;Cурьма ж-а сымап өндүрүү б-ча Кырг-н дүйнөлүк өндүрүүчөлөрдүн катарында турат. Облус дүйнөлүк керектөөчүлөрдү сурь ма  м-н  20,0%, сымап м-н 15,0% камсыз кыла алат. Кадамжайда алынган сурьма 1958-жылдан сапаты жагынан дүйнөлүк ры-нокто эталон катары бааланып көп өлкөлөргө экспорттолот. Натыйжада облус товар-ларды жогорку экспорттоочу болуп калат. Экспорттук продукциянын суммасы 2001-ж. 17,7 млн долларды түзүп, импорттон  бир кыйла же 6,3 эсе ашкан.Облустун ө. ж. тармактык структурасында түстүү&lt;br /&gt; металлургия, тамак-аш, ун тартуу-акшак ж-а аралаш тоют, курулуш материалдар  ө. ж. тармактары жалпы облустун ө. ж. продукция-сынын 95,0%ин өндүрөт. Облустун башка ө. ж. тармагы отун ө. ж. анча чоң эмес үлүштүээлейт. Ага карабастан ал өнөр жайдын район аралык мааниси бар. Үч ишканасы: «Кызылкыя көмүр» акционердик  коому (АК), «Кызылкыя шахта курулуш» ж-а «Cүлүктү көмүр» мамл. акционердик коому иштейт. Мында 2001-ж. респ-да казып алынган көмүрдүн 20,4%ы же 97,0 миң  ткөмүр өндүрүлгөн. Облустун отун ө. ж-да акыркы жылдарда мунайзат ж-а газ өндүрүү тармагы пайда болду. Анын базасын көп жылдан бери Өзбекстан пайдаланып келет, жаңыдан облуска өткөн Арка ж-а Бүргөндү массивдериндеги кендер түзөт.&lt;br /&gt;Облустун ири өнөржай  ишканалары: «Кызылкыя тамекиси» акционердик коому, «Айдаркен сымап комбинат» мамл. акционердик коому, «Кадамжай сурьма комбинаты» акционердик коому, «Нур» акционердик коому, «Кызылкыя шахта курулуш», «Cүлүктү көмүр» мамл. акционердик коому, «Кызылкыя көмүр» акционердик коому, «Кызылкыя дан азыктары»акционердик коому, «Кызылкыя машза-вод»ж. б.&lt;br /&gt;

== Транспорту ==
Облустун азыркы транспорт тармагы: автомобиль, темир жол, аба ж-а куур (трубопровод) транспорту. Аймагындагы тоолуу рельеф автомобиль транспортунун өнүгүшүнө шарт түзөт. Негизги автомобиль жолдору: Ош—Кызылкыя—Пүлгөн—Ай-даркен—Баткен—Исфана—Cүлүктү; Кызылкыя—Дарооткоргон; Кызылкыя—Кувасай (Өзбекстан); Баткен—Исфара (Тажикстан); Кызылкыя—Маркамат (Өзбекстан)—Ош. Бул жолдор (айрыкча биринчиси) «анклавдарды» бир нече жолу кесип өткөндүктөн, транспорт каражаттарынын облустун аймагы б-ча нормалдуу, эркин жүрүшүнө тоскоол-дук (бажы тосмосу, чек ара иш-аракеттери, паспорт ж-а документтерди текшерүү ж. б.) кылууда. Бирок ушундай шарттарга карабастан бул жолдор облустун ыраак жайгаш-кан калктуу пункттарын райондун борбору, о. эле Ош шаары м-н транспорттук-экон. жактан байланыштырып турат.&lt;br /&gt;Облустун аймагындагы автомобиль жолунун уз. 1,2 миң  км, анын 414  кми асфальт-танган, 466  кмташ төшөлгөн жол. Бул жолдордун басымдуу бөлүгү айылдык жерлерде жайгашкан. Каржылоо каражатынын жетишсиздигинен жолдорду реконструкциялоо ж-а капиталдык ремонт жүргүзүү кыйынга турууда. Буга байланыштуу коңшулаш мамле-кеттердин «анклавдарынан» айланып өтүүчү жолдорду куруу облустун гана эмес  респ-нын да маанилүү экон. ж-а саясий проблемасы болуп калууда.&lt;br /&gt;Автомобиль транспорту жүк ж-а жүргүнчүлөрдү ташууда маанилүү орунду ээлейт. 2001-ж. 1,8 миң  т жүк , 13,8 миң жүргүнчү ташылган. Алар-дын ичинен 383,5 миң  т же 16,4% жүк, 433,3 миң же 31,4% жүргүнчү ж-а менчик авто-транспорттор м-н ташылган.&lt;br /&gt;Облустун темир жол транспорту туюк эки темир жол тармагынан турат. Биринчи 1907-ж. Cүлүктүдөгү көмүр кенине Драгомиров бекетинен 37  км аралыкка курулган. Бул тармак 30-жылдардын башында рекон-струкцияланган. Экинчиси 1928-ж. курулуп, Кызылкыя шаарын Өзбекстандын темир жол системасы м-н туташтыруучу Фергана—Кувасай (Өзбекстан)—Кызылкыя темир жол тармагы. Уз. 42  км.Бул темир жолдор неги зинен көмүр ташуу үчүн курулган. Алар тоолуу жерлер м-н өтөт, айрыкча Драгомиров—Cүлүктү кууш темир жолун эки капта-лынан тоонун тик капталдары тосот. Анын уз. облустун аймгында 30 километрдей. Ушуга карабастан бул жолдордун облустун аймагында чоң жүктөрдү ташууда айрыкча тоо-кен өнөр жайы үчүн мааниси чоң. Аба транспорту жүргүнчүлөрдү ташыйт да көбүнчө жергиликтүү мааниге ээ. Аэро-порттор Баткенде (1950-ж. курулган), Исфанада, Кызылкыя, Айдаркенде бар. Алардын ичинен биринчи үчөө иштеп жатат. «Кыргызстан аба жолдору» акционердик коому улуттук авиакомпаниясынын курамына кирет. Бул аэропорттордон Ош шаарына күнүгө, Бишкек ш-на 2—3 авиарейстери болуп турат. Жайында Чолпоната шаарына (Ысыккөл) каттайт.

== Маданият == 
Маданият тармагында 2000-ж. 1 млн нуска китеби болгон китепканалар, облус-тук драма театры, 2 райондук элдик театр иштеген. Облустук радиоуктуруу ж-а телекөрсөтүүлөр кыргыз, орус, тилиндеринде жүргүзүлөт. Облустук &quot;Баткен таңы&quot; гезити ж-а 3 райондук (Кызыл Туу, Эл жарчысы, Ата-журт) гезиттери чыгарылат.

Облустун аймагында көптөгөн тарыхый-маданий объектилер бар. Биздин замандын 1—6-к-дарына таандык Аирбаз, Баткен, Кайрагач, Каракамар, Кожо-бакырган, Обишир тургун жайларынын калдыктары, 9—16-к-дардагы Булакбашы, Ис-фана, Карабулак шаар чалдыбарлары, Кокон мезгилиндеги чептердин калдыктары — Кан, Кыштут ж-а Кайрагач айылында архитектуралык эстелик-мечит бар. Рабат айы-лынан түштүгүрөөк тарапта аты уйкаш байыркы кен казуучулардын тургун жайы, Cамаркандык айылында тарыхый рудник, Канигут үңкүрү сакталган.

== Билим берүү == 
Билим берүү облустун аймагында 5 негизги стадияга бөлүнөт: мектепке чейинки, башталгыч, орто , атайын орто ж-а жогорку билим берүү. Облуста 18 (2353 орундуу) мектепке чейинки мекеме (2001-ж. 2454 бала тарбияланып, 135 тарбиячы иште-ген) иштейт. 2001/02-окуу жылында 188 жалпы билим берүүчү мектеп (103,0 миң окуу-чу), а. и. 14 башталгыч мектеп (2,0 миң), 16 негизги мектеп (3,7 миң), 156 (95,6 миң) орто мектеп, 2 (232) акылы кем балдарды окутуучу мектеп иштеген. Мектептердин бардыгын мамлекет каржылайт. 101,3 миң окуучудан (акылы кем балдардан башкасы) 75,4 миңи (74,3%) кыргыз тилинде, 15,4 миңи өзбек, 7,3 (7,2%) миңи орус тилинде, 3,1 миңи (3,1%) тажик тилинде окушат. Мектептерде иштеген мугалимдердин саны 7474 болгон, а. и. 4687 (62,7%) жогорку билимдүү, 425 (5,8%) толук эмес жогорку, 1517 (20,3%) атайын орто ж-а 835 (11,2%) орто билимдүү. Бир мугалимге 13 окуучу (респ-ка б-ча 15) туура келет.  Облуста 2001-ж. 10 кесиптик-тех. окуу жайы (2,5 миң окуучу), 3 атайын орто (1,3 миң студент) окуу жайы болуп, анда 114 окутуучу (а.и. 108 жогорку билимдүү) иштеген. 2001/02-окуу жылында облуста жалгыз жогорку окуу жайы болуп (13,3 миң студент), анын күндүзгү бөлүмүндө 2,5 миң, кечки бөлүмүндө 0,3 миң, сырттан окуу бөлүмүндө 6,0 миң студент окуган. Анда 286 профессор-окутуучулар (а. и. 10 илимдин доктору, 34 илимдин кандидаты) иштейт.

== Саламаттыкты сактоо ==
Облустун саламаттык сактоо тармагында 2001-ж. 810 койкалуу 3 борборлоштурулган оорукана, 66 койкалуу 2 шаардык оорукана, 963 койкалуу 19 участ-калык оорукана, 21 врачтык амбулатория, 72 фельдшер акушердик пункт болгон. Алар-да 616 врач, 3003 медициналык кызматкер иштеген. Мындан тышкары 43 үй-бүлөлүк врачтар тобу (Кадамжай р-нунда - 21, Лейлекте -8, Кызылкыя ш-нда - 8, Баткенде - 3 ж-а Сүлүктүдө -3) уюштурулган.

== Райондору ==
Баткен району 1933-ж. уюшулган. Облустун борб. бөлүгүндө жайгашып, түндүгүнөн ж-а түштүгүнөн Тажикстан, батышынан Лейлек, чыгышынан Кадамжай р-ндору, түш.- чыгышынан Ош облусунун Чоң Алай р-ну м-н чектешет. Райондун чыгышында Сох [[Өзбекстан|(Өзбекстан]]), борб. бөлүгүндө Ворух ([[Тажикстан]]) анклавдары бар. Аянты 6,2 миң чарчы км (Баткен облусунун аймагынын 36,2% түзөт). Кал-кы 64,6 миң (2002). Район 9 айыл өкмөтүнө бөлүнгөн. Борбору — [[Баткен шаары]].                  Ал эми Кадамжай району 1938-ж. 2-мартта уюшулган (1999-ж. чейин Фрунзе району). Облустун чыгыш бөлүгүндө жайгашып, батышынан Баткен р-ну, түштүгүнөн Ош облусунун Чоң Алай, Ноокат р-ндору, түндүгүнөн Өзбекстан м-н чектешет. Аян-ты 6,1 миң чарчы км. Калкы 151,0 миң (2002). Борбору – Пүлгөн кышталат.                                                                                                              Лейлек району Баткен облусундагы адм. район. Район 1928-ж. уюшулган. Түн.-батышынан ж-а түштүгүнөн Тажик-стан, чыгышынан Баткен р-ну м-н чекте-шет. Аянты 4,7 миң чарчы км (Баткен облусунун аймагынын 27,4%и түзөт). Калкы 105,5 миң (2002). Райондо 2 шаар (Исфана, Сүлүктү), Восточный (Кошбулак) шаар-часы ж-а 8 айыл өкмөтү бар. Борбору - Исфана ш.

== Булактарга шилтемелер ==
{{эскертүүлөр}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Кыргызстан географиясы - энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 2004. 448-466 беттер. ISBN 9967-14-006 2
{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Баткен облусу| ]]</text>
      <sha1>khtlxq9j94pnbzoqzdl3hafrml6nl8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарын облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1566</id>
    <revision>
      <id>664837</id>
      <parentid>664111</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84036" sha1="7fh3zk6eoaf5cq3ytc8p115h04cunn9" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Түс1                                         = {{Түс|Кыргызстан}}
|Кыргызча аталышы                             = Нарын облусу
|Расмий аталышы                               = 
|Желек                                        = Naryn obl flag.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                         = 
|Желектин туурасы                             = 
|Герб                                         = Naryn obl coa.svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                          = 
|Гербдин туурасы                              = 

|Сүрөт                                        = Кель-Суу - panoramio (4).jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = Көл-Суу көлү

|Өлкө                                         = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
|Гимн                                         = 
|Урааны                                       = 
|Лакап аты                                    = 
|Штат ыры                                     = 

|Статусу                                      = [[Облус]]
|Областка карайт                              = 
|Районго карайт                               = 
|Борбору                                      = [[Нарын]]
|Ири шаары                                    = [[Нарын]]
|Ири шаарлары                                 = 
|Күнү                                         = 
|Негизделген                                  = [[21-ноябрь]] [[1939-жыл]]
|Жоюлган                                      = 

|Башчысынын аталышы                           = Кыргыз Республикасынын Президентинин Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү
|Башчысы                                      = [[Сатаров Нурбек Бейшеналиевич]]
|Башчысынын аталышы2                          = Ыйгарым укуктуу өкүлдүн орун басарлары
|Башчысы2                                     = Чекирбаев Эркинбек Замирович&lt;br&gt;Аскалиева Гүльзат Айтбаевна&lt;br&gt;Мамбетова Жылдыз Асанкуловна 
|Башчысынын аталышы3                          = 
|Башчысы3                                     = 

|Жылдык ИДП                                   = 42,6 млрд сом
|ИДП боюнча орду                              = 7
|ИДП калк жанына жараша                       = 134,7 миң сом
|ИДП калк санынана жараша                     = 7
|ИДП                                          = 42,6 млрд сом (КР боюнча ~3,5%)
|Тили                                         = [[Кыргыз тили]]
|Тилдери                                      = 
|Калкы                                        = 316,2 миң
|Калк боюнча орду                             = 6-орун
|Калк боюнча пайызы                           = 4,25%
|Жыштыгы                                      = 7,16
|Жыштык боюнча орду                           = 7-орун
|Улуттук курамы                               = [[кыргыздар]] — 99,2%, [[дунгандар]] — 0,4%, [[өзбектер]] — 0,1%, [[орустар]] — 0,1%, башка улуттар — 0,2%
|Диний курамы                                 = [[Сүннөттөр|мусулмандар-сүннөттөр]] ([[ханафий мазхабы]])
|Аянты                                        = 44 160
|Аянт боюнча орду                             = 1-орун
|Аянты боюнча пайызы                          = 22,1%
|Максималдуу бийиктиги                        = 5982
|Орточо бийиктиги                             = 2300
|Минималдуу бийиктиги                         = 1500
|Тууралыгы                                    = 232
|Узундугу                                     = 260

|Карта                                        = Naryn Province in Kyrgyzstan.svg
|Картанын өлчөмү                              = 280px
|Административдик бирдиктин картасы           = 
|Картанын өлчөмү ае                           = 
|lat_dir                                      = N
|lat_deg                                      = 41
|lat_min                                      = 26
|lat_sec                                      = 0
|lon_dir                                      = E
|lon_deg                                      = 75
|lon_min                                      = 58
|lon_sec                                      = 0
|type                                         = adm1st
|region                                       = KG-N
|баскыч                                       = 
|CoordScale                                   = 3000000

|Убакыт аралыгы                               = [[UTC+06:00]]
|Аббревиатурасы                               = 
|ISO                                          = KG-N
|FIPS                                         = 
|Телефон коду                                 = +996 35
|Почта индекси                                = 722500-722900
|Интернет-домени                              = [[.kg]]
|Автоунаа номурунун коду                      = H, N, 05
|Сайты                                        = https://www.naryn.gov.kg/ky/
|Commons түрмөгүндө                           = Naryn_Region
}}

'''Нарын облусу''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] эң чоң облусу. СССРдин Жогорку Советинин Президиумунун [[1939-жыл|1939-жылдагы]] [[21-ноябрь|21-ноябрындагы]] буйругу менен Тянь-Шань облусу катары негизделген&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/131065 Об образовании Фрунзенской, Иссык-Кульской, Тянь-Шаньской, Джалал-Абадской и Ошской областей в составе Киргизской ССР (Указ от 21 ноября 1939 г.) // Ведомости Верховного Совета СССР, 1939 г., № З8]&lt;/ref&gt;. [[1988|1988-жылы]] Тянь-Шань жана [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облустары]] бириктирилген. [[1990-жыл|1990-жылдын]] [[14-декабрь|14-декабрында]] кайра Нарын жана Ысык-Көл облусу болуп бөлүнгөн.

Борбору — [[Нарын]] шаары.

Калкынын саны — 312,100 адам (2024-жыл)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kg/kg/opendata/category/39/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Туруктуу калктын саны жылдын башына карата]&lt;/ref&gt;.

== Тарых ==
СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгынын негизинде [[1939-жыл|1939-жылдын]] [[21-ноябрь|21-ноябрындагы]], борбору [[Нарын]] шаары болгон Тянь-Шань облусу катары түзүлгөн. Алгач курамына 6 районду ([[Ак-Талаа району|Ак-Талаа]], [[Ат-Башы району|Ат-Башы]], [[Жумгал району|Жумгал]], [[Кочкор району|Кочкор]], [[Нарын району|Нарын]] жана [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]]) жана облустун карамагындагы бир шаарды камтыган&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. [[1944-жыл|1944-жылы]] Куланак жана Чолпон райондору түзүлгөн (кийинчерээк, [[1958-жыл|1958-жылы]] Куланак району жана [[1956-жыл|1956-жылы]] Чолпон району жоюлган)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;История Нарынской области. С. Иманалиев, Бийиктик басмаканасы, 2010. 69-бет, ISBN 978-9967-13-408-9&lt;/ref&gt;.

[[1962-жыл|1962-жылы]] [[30-декабрь|30-декабрда]] Тянь-Шань облусу жана анын курамына кирген [[Жумгал району|Жумгал]] жана [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]] райондору жоюлган. Облусту түзгөн калган райондор [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРине]] түздөн-түз баш ийүүсүнө өткөн&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[1970-жыл|1970-жылы]] [[11-декабрь|11-декабрда]] [[Нарын]] шаарын жана [[Ак-Талаа району|Ак-Талаа]], [[Ат-Башы району|Ат-Башы]], [[Жумгал району|Жумгал]], [[Кочкор району|Кочкор]], [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]] жана [[Тянь-Шань району|Тянь-Шань]] райондорунун курамына камтып, Нарын аталышында облус катары кайрадан түзүлгөн&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[1988-жыл|1988-жылы]] [[5 Октябрь (Тогуздун айы)|5-октябрда]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРинин]] аймактык бөлүнүшүн ирилештирүү иш-чараларынын жыйынтыгында [[Ысык-Көл облусу]] менен бириктирилген. Ошол эле иш-чаралардын негизинде [[Тогуз-Торо району]] [[Ош облусу|Ош облусунун]] курамына өткөрүлүп берилген.

[[1990-жыл|1990-жылы]] [[14-декабрь|14-декабрда]] Кыргыз ССРинин «Кыргыз ССРинин облустук бөлүнүшүн өркүндөтүү жана жаңы облустарды түзүү жөнүндө» мыйзамына ылайык кайрадан өзүнчө Нарын облусу катары бөлүнгөн&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/1471/edition/284593/ru Закон Киргизской ССР. О совершенствовании областного деления Киргизской ССР и образовании новых областей. гор.Фрунзе, 14 декабря 1990 года, № 263-XII] {{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[1992-жыл|1992-жылы]] [[6-март|6-мартта]]  Жумгал районунун Суусамыр айылдык кеңешин өз алдынча [[Суусамыр району]] болуп түзүлгөн (борбору [[Суусамыр (айыл)|Суусамыр]] айылы деп кабыл алынган). [[1994-жыл|1994-жылы]] [[28-май|28-майда]] Суусамыр району [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] курамына өткөрүлүп берилген&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240529093800/https://cbd.minjust.gov.kg/6-1658/edition/318917/ru |archivedate=2024-05-29 |title=Постановление Жогорку Кенеша КР от 28 мая 1994 года N 1560-XII «О передаче Суусамырского района Нарынской области в состав Чуйской области» |url=https://cbd.minjust.gov.kg/6-1658/edition/318917/ru |accessdate=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;.

[[2004-жыл|2004-жылы]] [[24-июнь|24-июнда]] Тянь-Шань району Нарын району деп аталып, облустун борбору Нарын шаары Нарын районунун курамынан облустук баш ийүүсүнө чыгарылган&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/1465/edition/284583/ru Закон Кыргызской Республики №79 от 25 июня 2004 года. О переименовании Тяньшаньского района Нарынской области Кыргызской Республики в Нарынский район и о выводе города Нарын из состава Нарынского района Нарынской области Кыргызской Республики и придании ему статуса города областного значения.] {{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== География ==
Облус Кыргызстандын түштүк-чыгышында жана борбордук бөлүгүндө жайгашкан. Жалпы аянты 45,200 км² түзүп, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] аймагынын 1/4 бөлүгүн ээлейт.

Нарын облусу чыгышына [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]], түндүгүнөн [[Чүй облусу|Чүй]], түндүк-батышынан [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]], түштүк-батышынан [[Ош облусу|Ош]] облустары менен, түштүгүнөн [[Кытай|Кытай Эл Республикасы]] менен чектешет.

=== Рельеф ===
&lt;center&gt;[[Файл:Naryn Panaorama.jpg|thumb|938x938px|Нарын облусунун басымдуу аймагындагы пейзаж]]&lt;/center&gt;
Облус тоолуу аймакта жайгашканына байланыштуу, рельефи татаал келип, аймагынын 95% деңиз деңгээлинен 1000 метр бийиктикте жайгашкан жана аймагынын 70% тоо кыркалары ээлейт. Алардын эң ирилери: [[Какшаал тоо тизмеги|Какшаал]] (узундугу 582 км созулган эң ири тоо кыркасы, Кытай жана Кыргызстанды бөлүп турат), [[Ат-Башы тоо кыркасы|Ат-Башы]], [[Нарын тоо кыркасы|Нарын]], [[Жетим кырка тоосу|Жетим]], [[Молдо-Тоо]], [[Суусамыр тоо кыркасы|Суусамыр]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://scout-kg.narod.ru/library/l_geografia.kg.html#a11 Бийик тоолордун, тоолор аралык өрөөндөрдүн жана ойдуңдардын өлкөсү болгон Кыргызстандын рельефи]&lt;/ref&gt;.

Облустагы тоо системасы өзүнө бийик ([[Ак-Сай өрөөнү|Ак-Сай]], [[Арпа өрөөнү|Арпа]], [[Ат-Башы өрөөнү|Ат-Башы]], [[Кара-Коюн өрөөнү|Кара-Коюн]], [[Чатыркөл ойдуңу|Чатыр-Көл]], [[Соң-Көл өрөөнү|Соң-Көл]]) жана орто тоолуу (Жумгал, Кочкор, Миң-Куш, Орто Нарын) субкеңдиктүү созулган тоо ойдуңдарынын кезектешүүсүн, ошондой эле, аны курчаган, Молдо-Тоо, Жумгал-Тоо, Ат-Башы, Жаман-Тоо, Нарын, Соң-Көл, Торугарт, Какшаал тоо кыркаларынан турган тоо системасын камтыйт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ойдуңдардын түбүнүн абсолюттук бийиктиги ар кандай: бийик тоолуу өрөөндөрдө деңиз деңгээлинен 3000 метрден 3800 метрге чейин, орто тоолуу аймактарда — 1500 метрден 2600 метрге чейин. Кыркалардын орточо бийиктиги 3600 метрден 4500 метрге чейин вариацияланат. Өзүнчө жайгашкан тоо чокулардын бийик чекиттери 5100 метрден жогору. Эң бийик жери — Данкова чокусу (5982 метр). Тоо кыркалары көптөгөн өрөөндөр менен бөлүнүп турат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Тоо арасындагы өрөөндөр өз ара каньон сымал терең капчыгайлар менен кошулган (диагоналдуу кошулмалар менен бөлүнгөн) аймактарды элестетет. Чыгыштан батышты карай рельефтин бөлүк-бөлүк болуусу күчөйт. Облустун чыгыш бөлүгү жантайма-дөңсөөлүү мөңгүлүү бийик тоолуу көлдөрү менен мүнөздөлөт. Рельефтин бийиктиктик алкатуулугу бир нече табигый алкактарды калыптандырат: чөл жана жарым чөлдөн тарта альпы алкактарына чейин&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Өрөөндөрдүн ириси — Нарын өрөөнү. Ак-Шыйрак тоо кыркасы Нарын өрөөнүн экиге бөлүп турат: Алабуга жана Тогуз-Торо болуп. Ат-Башы тоо кыркасынын түштүгүндө Аксай жана Чатыр-Көл өрөөндөрү, батышында Арпа өрөөнү жайгашкан. Байбиче-Тоо, Жаман-Тоо, Ак-Шыйрак, Ала-Мышык тоолоруна чукул жантаймалар, кыска капчыгайлар мүнөздүү. Облустун түндүгүндө Кара-Жорго, Соң-Көл, Кабак, Жумгал тоо кыркалары жана тоо аралык Жумгал, Кочкор өрөөндөрү орун алган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
=== Климат ===
Облустун климаты континенталдуу, кышы суук жана узак&lt;ref&gt;[https://www.best-country.com/ru/asia/kyrgyzstan/climate Кыргызстандын климаты]&lt;/ref&gt;. Сутка ичинде температуранын чукул өзгөрүүлөрү мүнөздүү, жайкысын да үшүк жүрүшү мүмкүн. Орточо жылдык жаан-чачындар түздүктөрдө 200-300мм түзүп, тоолордо кичине көбүрөөк. Жаан көп жааган мезгил жаздын экинчи, жана жайдын биринчи жарымына туура келет. Бул учурда жылдык жаан-чачындын 30-60% түшөт. Өрөөндөрдө жаандын көлөмү батыштан, чыгышты карай көбөйөт. Кардын жалпы орточо калыңдыгы Нарын жана Жумгал өрөөндөрүндө 15-20см түзөт, ал эми Арпа өрөөнүндө 60см чейин жетет. Албетте тоолордо 2-3метр калыңдыктагы карлар түшөт бирок мындай кар бардык жакка тегиз түшпөйт. Кочкор өрөөнүндө катуу шамалдын айынан кар азыраак&lt;ref&gt;[https://www.advantour.com/rus/kyrgyzstan/climate-weather.htm Кыргызстандын климаты жана аба ырайы]&lt;/ref&gt;.

Климаттык аймакташтыруу боюнча Нарын облусу Ички Тянь-Шанда орун алган. Ички Тянь-Шанды шарттуу түрдө үч бөлүккө бөлүүгө болот: түндүк, борбордук жана түштүк-чыгыш:

* '''Түндүк бөлүгү''' өзүнө бийиктиктерде жайгашкан жана өзүнө гана таандык климатке ээ болгон Кочкор жана Соң-Көл ойдуңдарын камтыйт. Кочкор ойдуңу кургакчыл климат менен айырмаланат, өзгөчө жылдын муздак мезгилинде, мында ага жылдык жаан-чачындын 10% гана туура келет. Жылдык жаан-чачындын саны — 200 мм. Жаан-чачындардын көпчүлүгү май айында, эң азы декабрь, январь, февраль айларында болот. Кышкы кар каптамынын орточо бийиктиги 10 см төмөн, ойдуңдун төмөнкү бөлүгүндө кыштын 50% учурлардында дээрлик кар жаабайт. Абанын орточо жылдык температурасы -4 °C. Кышы суук, узактыгы 120-130 күндү түзөт. Орточо минималдуу температура -19 °C, абсолюттук минимум -36 °C. Орточо суткалык температурасы +10 °C жогору болгон жылуу мезгилдин узактыгы 130-135 күн. Айрым жылдары июндун ортосунда жана августтун аягында үшүк жүрүүлөр байкалат. Июль айынын орточо температурасы +16 °C, орточо максималдуу температура +24 °C, абсолюттук максимум +35 °C. Деңиз деңгээлинен 3100 метр бийиктикте жайгашкан Соң-Көл ойдуңу муздак, мелүүн-нымдуу климат менен айырмаланат. Кышы суук, кардуу. Кар каптамы 180-200 күн жатат, айырым жерлерде анын калыңдыгы 1 метрге чейин жетет. Абанын орточо минималдуу температурасы -28...-30 °C. +10 °C жогору болгон абанын орточо туруктуу температуралык мезгили дээрлик жокко эсе.
* '''Ички Тянь-Шандын борбордук бөлүгү''' өзүнө Нарын жана Ат-Башы ойдуңдарын камтыйт. Нарын ойдуңу — Ички Тянь-Шандын эң ириси. Түбүнүн деңиз деңгээлинен бийиктиги чыгышында — 2200 метр, батышында — 1500 метр. Жетишээрлик нымдуу климаты менен айырмаланат. Жаан-чачындардын жылдык саны 270-280 мм, алардын 75% жылуу мезгилде жаайт. Жаан-чачындардын максимуму май-июнь айларына туура келет, минимуму — январь-декабрь айларында. Кышы аз кардуу, кар каптамынын орточо калыңдыгы 24-27 см, кардын турушунун узактыгы 115-120 күн. Абанын орточо жылдык температурасы 2-3 °C жылуу. Кыш 140-150 күнгө созулат. Январдын орточо температурасы -17 °C, орточо минималдуу температура -22 °C, абсолюттук минимум 38 °C. Күнүмдүк орточо температурасы 10 °C болгон эң жылуу мезгилдин узактыгы 154-152 күн, төмөнкү аймактагы үшүксүз мезгилдин узактыгы 120-150 күн, бийиктиктерде 80-90 күн. Июлдун орточо температурасы +17 °C, орточо максималдуусу +24 °C, абсолюттук максимум +35 °C. Ат-башы ойдуңу деңиз деңгээлинен 2000-2400 метр бийиктикте жайгашкан. Климаттык шарттар Нарын ойдуңуна окшошуп кетет бирок, төмөнүрөөк температуралары менен айырмаланат. Деңиз деңгээлинен 2000-2200 мерт бийиктикте жайгашкан ойдуңдун төмөнкү аймактарында жылына 280-350 мм жаан-чачын түшөт, 2500-3000 метр бийиктиктерде жылдык жаан-чачындардын саны 400-450 ммге чейин жогорулайт. Булардын 75% жылдын жылуу мезгилдеринде жаайт. Максимуму июнь айына туура келет, минимуму — декабрь, январь айларында. Кар каптамы 100-120 күндөй турат, орточо калыңдыгы 30-40 см. Абанын жылдык орточо температурасы +1°C. Кышы суук жана узак, орточо 145-150 күн. Январдын орточо температурасы -19...-20 °C, орточо минималдуу температура -25 °C, абсолюттук минимум -44 °C түзөт. Абанын орточо күнүмдүк температурасы +10 °C болгон эң жылуу мезгилдин узактыгы 130 күндүн айланасында созулат, үшүксүз күндөр 116нын айланасында. Июль аянын орточо температурасы +15...+16 °C, орточо максималдуу температура +24 °C, абсолюттук максимум +36 °C. 
* '''Ички Тянь-Шандын чыгыш бөлүгү''' Ак-Сай жана Арпа өрөөндөрүн бириктирет. Ак-Сай жана Арпа өрөөндөрү бийик тоолуу сырт түздүктөрүн элестетет. Четки чекиттеринин абсолюттук бийиктиктери деңиз деңгээлинен 2750-3800 метр. Өрөөндөрдүн климаттык шарттарын муздак деп мүнөздөөгө болот бирок, Арпанын климаты салыштырмалуу жумшагыраак. Жаан-чачындын жылдык саны 170 ммден 400 ммге чейин. Деңиз деңгээлинен 3000-3135 метр бийиктикте жайгашкан Арпа, Ак-Сай метеостанцияларынын аймагында жаан-чачындардын саны 257-263 мм түзөт. Кышы мелүүн кардуу, кар каптамынын калыңдыгы 25-35 см, каптамдын туруу мезгилинин узактыгы 145-150 күн. Абанын орточо жылдык температурасы -5...-8 °C. Кышы катаал. Ак-Сай өрөөнү Кыргызстандын «муздак уюлу» деп саналат. Суук мезгилдин узактыгы 198-200 күн. Январдын орточо температурасы -23...-29 °C, орточо минималдуу температура -32...-36 °C, абсолюттук минимум -52...-54 °C&lt;ref&gt;[https://scout-kg.narod.ru/library/l_geografia.kg.html#a11 Климат Кыргызстана. Полюс холода Кыргызстана]&lt;/ref&gt;. Арпа өрөөнүндөгү орточо күнүмдүк температурасы 10 °C жогору болгон жылуу мезгилдин узактыгы 20-23 күндү түзөт, Ак-Сайда дээрлик жокко эсе. Июлдун орточо температурасы +8...+10 °C, орточо максималдуу температура +16...+18 °C, абсолюттук максимум +28...+30 °C.

=== Гидрология ===
[[Файл:Kol-Suu.jpg|thumb|280px|[[Көл-Суу]]]]
[[Файл:Son-Kul,_Kyrgyzstan_(44623421951).jpg|thumb|280px|[[Соң-Көл]]]]
[[Файл:Lake_Chatyr_-_panoramio.jpg|thumb|280px|[[Чатыр-Көл]]]]
[[Файл:Naryncountryside.jpg|thumb|280px|[[Нарын дарыясы]]]]
Нарын облусунун негизги дарыялары катары Сыр-Дарыя бассейнинин дарыялары саналат, алар Чоң Нарын жана Кичи Нарын дарыялары, алардын кошулуусунан пайда болгон Нарын дарыясы, ошондой эле, анын сол куймалары Ат-Башы, Терек, Жаман-Даван, Ала-Буга дарыялары, оң куймалары Он-Арча, Көкжерти, Көкөмерен жана анын кумасы Жумгал дарыясы. Чу дарыясынын бассейниндеги дарыялар: Кочкор, Кара-Кужур, Чыгыш Сөөк жана Каракол, Жоон-Арык. Кошумча Тарим бассейнинин дарыясы — Ак-Сай. Нарын облусунун аймагында эки ири көл бар: Соң-Көл жана Чатыр-Көл. Булар, тектоникалык чуңкурларда жайгашкан&lt;ref&gt;[https://scout-kg.narod.ru/library/l_geografia.kg.html#a11 Кыргызстандын дарыялары жана көлдөрү]&lt;/ref&gt;.

Айтылгандай эле суулары Сыр-Дарыя, Тарим, Чу бассейнинин дарыяларына жана Чатыр-Көл көлүнө куят. Эң ири Нарын дарыясы, облус аймагындагы узундугу 400 км ашык. Нарын дарыясынын негизги булактары Чоң жана Кичи Нарын, Он-Арча, Ат-Башы, Алабуга, Көк-Ирим, Көкөмерен суулары. Чу дарыясы Жоон-Арык жана Кочкор дарыяларынын кошулуусунан пайда болот.

Нарын дарыясы Кыргызстан жана Өзбекстандын аймактары аркылуу өтөт. Кара-Дарыя менен кошулуп Сырдарыяны түзөт. Дарыянын узундугу 807 км (облус ичинде 400 км), бассейн аянты 59,9 миң чарчы км. Таш-Көмүр, Нарын, Үч коргон шаарлары аркылуу өтөт. Баш жагында аянты 91023,5 гектар болгон Нарын мамлекеттик коругу орун алган. Нарын дарыясынын болжолдуу 15% Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулат, калганы Өзбекстан жана Казакстан аркылуу өтөт. Жалпы суу энергиясынын запасы боюнча Волга дарыясына жакын, Волга дарыясы 6,20 млн киловатт, Нарындыкы 5,94 млн киловатт&lt;ref&gt;[https://kg24.news/articles/mesta/reka-naryn-v-kyrgyzstane.html?ysclid=m28wgd29v281863020 Нарын дарыясы — жаратылыштын күчү]&lt;/ref&gt;.

Соң-Көл Ысык-Көлдөн кийинки Кыргызстандын ири көлдөрүнүн экинчиси, деңиз деңгээлинен 3016 метр бийиктикте жайгашып, узундугу 29 км, туурасы 18 км түзөт. Максималдуу тереңдиги 13,2 метр. Суунун орточо температурасы -3,5 градус, жайкысын 11 градуска чейин жылып, кышкысын -20 чейин муздайт. Көлдө сентябрь айынан июньга чейин муз тоңуп турат. 1959-жылга чейин көлдө бир дагы балык жок эле, андан кийин биологдор атайын балыктын чабактарын көлгө коё беришкен.

Кыргызстандын бардык суу запастарынын ири бөлүгү Нарын облусунда чогулган. Чатыр-Көл дагы Кыргызстандын ири көлдөрүнүн катарына кирип, Ак-Сай өрөөнүндө деңиз деңгээлинен 3500 метр бийиктикте, Кытай чек арасынын жанында орун алган. Тереңдиги 16,5 метр, ал эми суунун температурасы июль-август айларында 6-16 °C айланасында. Торугартка бараткан туристтер көлдүн жээгине көп токтошот. Көлдүн айланасындагы жер кыртышы саздак келет.

Нарын облусунун түштүк-чыгыш жагында теги муз-мөңгүлүү, бийик тоолуу Көл-Суу көлү орун алган. Көлдүн өңү ачык көк, жашыл сыяктуу болуп, айланасындагы тоолор менен мыкты түстүү айкалышта. Көл уранды түрдө болуп, тоо жарларынын ортосунда пайда болгон. Тоолор тосуп турганына байланыштуу, көлдүн аркы жээги көрүнбөйт, ал үчүн кайык же кеме менен сүзүп өтүш керек. Көлдүн узундугу 9 км, туурасы 500метрден 2 км чейин. Көл-Суу кээде жоголуп, кээде пайда болуп калат, ушуга байланыштуу муну жергиликтүү тургундар сырдуу көл деп дагы айтышат.

Мөңгүлөр 4000 метрден ашык бийиктикте жайгашкан. Мөңгүлөрдүн жалпы аянты болжол менен 500 км². Мөңгүлөрдүн көбү [[Какшаал тоо тизмеги|Какшаал]] кырка тоосунда жайгашкан. Эң ирилери болуп Ак-Сай, Ай-Талаа, Орто-Таш мөңгүлөрү.

=== Пайдалуу кендер ===
Облус аймагы кен байлыктарга бай келип, Жетим темир кени Орто Азияда жападан жалгыз кен. Ошондой эле, нефелиндик сиенит, коргошун, цинк жана алтын кендери бар. Кочкор өрөөнүндө ири туз таштарынын кени жайгашкан. Түрдүү курулуш кендери дагы аз эмес, алар: чопо, кум, шагыл, гравий, мрамор. Термалдык жана минералдык булактар бар. Мындан тышкары Кыргызстандагы ири Каракече&lt;ref&gt;[https://24.kg/kyrgyzcha/282098_kara-keche_keninde_jyil_bashyinan_beri_1nbspmilliondon_ashyik_komur_kazyildyi/ Кара-Кече кенинде жыл башынан бери 1 миллиондон ашык көмүр казылды]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20160217/1022488297.html?ysclid=m28xjdyhnm940029856 Кара-Кече: миллиондогон тонна &quot;кара алтын&quot; кантип казылат]&lt;/ref&gt;, Миң-Куш көмүр кендери орун алган.

Нарын облусундагы Капка-Таш тоосунун түндүк капталында жайгашкан Солтон-Сары алтын кени дагы азыркы учурда иш алып барууда&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Рудник «Солтон-Сары» |url=https://ru.kyrgyzaltyn.kg/branch/info/3 |accessdate=2024-10-14 |archivedate=2025-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250128100150/https://ru.kyrgyzaltyn.kg/branch/info/3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20220818/solton-sary-kenin-ishtetuugo-uruksat-berildi-1066917980.html Солтон-Сары кенин иштетүүгө уруксат берилди]&lt;/ref&gt;.

=== Фауна ===
Нарын өзүнүн түрдүү фаунасы менен да айырмаланат. Облуста сейрек канаттуулар жана жаныбарлар да мекендешет алар: кара кунас, ителги, бүркүт, көк жору, тоо казы, талаа бүркүтү, суу бүркүтү, аркар, кызыл карышкыр, жейрен, аюу, сүлөөсүн, ак илбирс ж. б. Булардын айрымдары кызыл китепке киргизилген, мисалы, илбирс (Panthera uncia), тоо казы (Anser indicus).

=== Флора ===
Нарын облусунун өсүмдүктөр дүйнөсү ар түрдүү. Тоо боорлорунда тик ландшафт алкактары байкалат. Тоо чөлдөрүнүн жана жарым чөлдөрүнүн алкактары өрөөндөрдүн түп жагында, тоо этектеринде, дарыялардын жээк аймактарын, Чатыр-Көл көлүнүн төмөнкү бөлүктөрүн ээлейт. Облуста энедемиктүү сейрек Тянь-Шань көк карагайы жана Туркестан арчасы өсөт. Чычырканак, эфедра, чөп чай, тегерек баш чөп, валериана өсүмдүктөрү да бар. Өсүмдүктөрдүн арасынан шыбак, эрмендер басымдуулук кылып, кез-кез бетеге, амаранта, эфемерлер, бадалдардын токойлору бар. Соң-Көл ойдуңу жана кээ бир бийик тоолуу өрөөндөр тоо-талаа алкагына таандык. Бул жерде тоо чөлдөрү, талаалары жайылып, мында бетеге, тарак баш, кобрезия, шыбак жана эфемерлер басымдуу кылат. Тоо боорлору, айланасындагы өрөөндөр субальпы алкагына тиешелүү. Тоо шалбаа жер кыртышында субальпы шалбалуу өсүмдүктөр бар. Токойлор жана бадалдар өскөн аймактар облустун 3% ээлейт. 

== Административдик-аймактык бөлүнүш ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын_административдик-аймактык_түзүлүшү}}
Нарын облусунда 5 район, 1 шаар, 135 айыл бар.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Турукттуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;!! Баш ийген айыл аймактар (а. а.) жана шаарлар{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=31—38}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ak-Talaa Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ак-Талаа району]]|| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ak-Talaa district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 33 007 || [[Ак-Тал айыл аймагы]]
|[[Ак-Тал, Ак-Талаа району|Ак-Тал а.]]
|-
|[[Ак-Чий айыл аймагы]]
|[[Ак-Чий, Ак-Талаа району|Ак-Чий а.]], [[Жаңы-Тилек, Ак-Талаа району|Жаңы-Тилек а.]]
|-
|[[Баетов айыл аймагы]]
|[[Баетов, Ак-Талаа району|Баетов а.]], [[Кайыңды-Булак, Ак-Талаа району|Кайыңды-Булак а.]]
|-
|[[Жаңы-Талап айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Талап, Ак-Талаа району|Жаңы-Талап а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Жерге-Тал, Ак-Талаа району|Жерге-Тал а.]], [[Чолок-Кайың, Ак-Талаа району|Чолок-Кайың а.]] 
|-
|[[Кара-Бүргөн айыл аймагы]]
|[[Кара-Бүргөн, Ак-Талаа району|Кара-Бүргөн а.]]
|-
|[[Көк-Жар айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Көк-Жар айыл аймагы]]
|[[Көк-Жар, Ак-Талаа району|Көк-Жар а.]], [[Ак-Кыя, Ак-Талаа району|Ак-Кыя а.]]
|-
|[[Коңорчок айыл аймагы]]
|[[Коңорчок, Ак-Талаа району|Коңорчок а.]]
|-
|[[Кош-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кош-Дөбө, Ак-Талаа району|Кош-Дөбө а.]]
|-
|[[Кызыл-Белес айыл аймагы]]
|[[Кадыралы, Ак-Талаа району|Кадыралы а.]]
|-
|[[Терек айыл аймагы]]
|[[Терек, Ак-Талаа району|Терек а.]], [[Орто-Сырт, Ак-Талаа району|Орто-Сырт а.]]
|-
|[[Тоголок-Молдо айыл аймагы]]
|[[Кара-Ой, Ак-Талаа району|Кара-Ой а.]]
|-
|[[Үгүт айыл аймагы]]
|[[Үгүт, Ак-Талаа району|Үгүт а.]], [[Байгөнчөк, Ак-Талаа району|Байгөнчөк а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan At-Bashy Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ат-Башы району]]|| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Flag of At-Bashy rayon.png|50px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | 55 771 || [[Ак-Жар айыл аймагы]]
|[[Ак-Жар, Ат-Башы району|Ак-Жар а.]]
|-
|[[Ак-Талаа айыл аймагы]]
|[[Калинин, Ат-Башы району|Калинин а.]], [[Терек-Суу, Ат-Башы району|Терек-Суу а.]]
|-
|[[Ак-Моюн айыл аймагы]]
|[[Ак-Моюн, Ат-Башы району|Ак-Моюн а.]], [[Бирдик, Ат-Башы району|Бирдик а.]]
|-
|[[Ак-Муз айыл аймагы]]
|[[Ак-Муз, Ат-Башы району|Ак-Муз а.]]
|-
|[[Ат-Башы айыл аймагы]]
|[[Ат-Башы, Ат-Башы району|Ат-Башы а.]]
|-
|[[Ача-Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Ача-Кайыңды, Ат-Башы району|Ача-Кайыңды а.]]
|-
|[[Баш-Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Баш-Кайыңды, Ат-Башы району|Баш-Кайыңды а.]], [[Большевик, Ат-Башы району|Большевик а.]]
|-
|[[Казыбек айыл аймагы]]
|[[Казыбек, Ат-Башы району|Казыбек а.]], [[Жаңы-Күч, Ат-Башы району|Жыңы-Күч а.]]
|-
|[[Кара-Коюн айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Туу, Ат-Башы району|Кызыл-Туу а.]], [[Кара-Булуң, Ат-Башы району|Кара-Булуң а.]]
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу, Ат-Башы району|Кара-Суу а.]], [[Дыйкан, Ат-Башы району|Дыйкан а.]]
|-
|[[Талды-Суу айыл аймагы]]
|[[Талды-Суу, Ат-Башы району|Талды-Суу а.]], [[Биринчи Май, Ат-Башы району|Биринчи Май а.]], [[Өзгөрүш, Ат-Башы району|Өзгөрүш а.]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Jumgal Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Жумгал району]]|| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | 44 866 || [[Байзак айыл аймагы]]
|[[Байзак, Жумгал району|Байзак а.]]
|-
|[[Баш-Кууганды айыл аймагы]]
|[[Баш-Кууганды, Жумгал району|Баш-Кууганды а.]]
|-
|[[Жумгал айыл аймагы]]
|[[Жумгал, Жумгал району|Жумгал а.]], [[Лама, Жумгал району|Лама а.]]
|-
|[[Кабак айыл аймагы]]
|[[Табылгыты, Жумгал району|Табылгыты а.]], [[Арал, Жумгал району|Арал а.]], [[Сары-Булуң, Жумгал району|Булуң а.]], [[Кең-Суу, Жумгал району|Кең-Суу а.]], [[Котур-Суу, Жумгал району|Котур-Суу а.]], [[Кызыл-Коргон, Жумгал району|Кызыл-Коргон а.]], [[Сары-Булуң, Жумгал району|Сары-Булуң а.]], [[Табылгы, Жумгал району|Табылгы а.]]
|-
|[[Көк-Ой айыл аймагы]]
|[[Көк-Ой, Жумгал району|Көк-Ой а.]], [[Кичи-Арал, Жумгал району|Кичи-Арал а.]]
|-
|[[Куйручук айыл аймагы]]
|[[Куйручук, Жумгал району|Куйручук а.]]
|-
|[[Кызыл-Жылдыз айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Жылдыз, Жумгал району|Кызыл-Жылдыз а.]]
|-
|[[Миң-Куш айыл аймагы]]
|Миң-Куш а., [[Кызыл-Сөөк, Жумгал району|Кызыл-Сөөк а.]]
|-
|[[Сүйүмбаев айыл аймагы]]
|[[Таш-Дөбө, Жумгал району|Таш-Дөбө а.]]
|-
|[[Түгөл-Сай айыл аймагы]]
|[[Түгөл-Сай, Жумгал району|Түгөл-Сай а.]], [[Эпкин, Жумгал району|Эпкин а.]]
|-
|[[Чаек айыл аймагы]]
|[[Чаек, Жумгал району|Чаек а.]], [[Ак-Татыр, Жумгал району|Ак-Татыр а.]], [[Беш-Терек, Жумгал району|Беш-Терек а.]], Чукур-Аксеки а., Шортон а.
|-
|[[Чоң-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Чоң-Дөбө, Жумгал району|Чоң-Дөбө а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kochkor Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кочкор району]]|| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | 67 363 || [[Ак-Кыя айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу, Кочкор району|Кара-Суу а.]], [[Жаңы-Жол, Кочкор району|Жаңы-Жол а.]]
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Кочкор району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Мантыш|Мантыш а.]], [[Ак-Талаа, Кочкор району|Ак-Талаа а.]], [[Кара-Мойнок, Кочкор району|Кара-Мойнок а.]], [[Кызыл-Дөбө, Кочкор району|Кызыл-Дөбө а.]], [[Орток, Кочкор району|Орток а.]]
|-
|[[Көк-Жар айыл аймагы (Кочкор району)|Көк-Жар айыл аймагы]]
|[[Көк-Жар, Кочкор району|Көк-Жар а.]]
|-
|[[Кочкор айыл аймагы]]
|[[Кочкор, Кочкор району|Кочкор а.]], [[Большевик, Кочкор району|Большевик а.]], [[Теңдик, Кочкор району|Теңдик а.]]
|-
|[[Кош-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кара-Саз, Кочкор району|Кара-Саз а.]], [[Кара-Күңгөй, Кочкор району|Кара-Күңгөй а.]]
|-
|[[Кум-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кум-Дөбө, Кочкор району|Кум-Дөбө а.]], [[Ак-Жар, Кочкор району|Ак-Жар а.]], [[Бугучу, Кочкор району|Бугучу а.]], [[Шамшы, Кочкор району|Шамшы а.]]
|-
|[[Сары-Булак айыл аймагы]]
|[[Ак-Кыя, Кочкор району|Ак-Кыя а.]], [[Сары-Булак, Кочкор району|Сары-Булак а.]]
|-
|[[Семиз-Бел айыл аймагы]]
|[[Кара-Тоо, Кочкор району|Кара-Тоо а.]], [[Арсы, Кочкор району|Арсы а.]], [[Семиз-Бел, Кочкор району|Семиз-Бел а.]], [[Чекилдек, Кочкор району|Чекилдек а.]]
|-
|[[Соң-Көл айыл аймагы]]
|[[Төлөк, Кочкор району|Төлөк а.]]
|-
|[[Талаа-Булак айыл аймагы]]
|Дөң-Алыш а., [[Комсомол, Кочкор району|Комсомол а.]]
|-
|[[Чолпон айыл аймагы]]
|[[Чолпон, Кочкор району|Чолпон а.]], Ак-Чий а., [[Ара-Көл, Кочкор району|Ара-Көл а.]], Оро-Башы а., Осовиахим а., Тармал-Саз а., [[Туз, Кочкор району|Туз а.]], Узун-Булак а., [[Эпкин, Кочкор району|Эпкин а.]] 
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Tyan'-Shan' Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Нарын району]]|| rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Naryn district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | 49 955 || [[Ак-Кудук айыл аймагы]]
|[[Сегизинчи Март, Нарын району|Сегизинчи Март а.]], [[Ак-Кудук, Нарын району|Ак-Кудук а.]], [[Шоро, Нарын району|Шоро а.]]
|-
|[[Достук айыл аймагы]]
|[[Достук, Нарын району|Достук а.]]
|-
|[[Дөбөлү айыл аймагы]]
|[[Дөбөлү|Дөбөлү а.]], [[Алыш, Нарын району|Алыш а.]], [[Кеңеш, Нарын району|Кеңеш а.]]
|-
|[[Жан-Булак айыл аймагы]]
|[[Жан-Булак, Нарын району|Жан-Булак а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Нарын району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Жерге-Тал (Нарын району)|Жерге-Тал а.]], [[Жалгыз-Терек, Нарын району|Жалгыз-Терек а.]], [[Кызыл-Жылдыз, Нарын району|Кызыл-Жылдыз а.]]
|-
|[[Казан-Куйган айыл аймагы]]
|[[Казан-Куйган, Нарын району|Казан-Куйган а.]], [[Кара-Үңкүр (Нарын району)|Кара-Үңкүр а.]]
|-
|[[Кара-Кужур айыл аймагы]]
|[[Лакол, Нарын району|Лакол а.]], [[Жер-Көчкү, Нарын району|Жер-Көчкү а.]]
|-
|[[Миң-Булак айыл аймагы]]
|[[Куйбышев, Нарын району|Куйбышев а.]], [[Миң-Булак, Нарын району|Миң-Булак а.]], [[Орнок, Нарын району|Орнок а]].
|-
|[[Он-Арча айыл аймагы]]
|[[Эчки-Башы|Эчки-Башы а.]], [[Оттук, Нарын району|Оттук а.]]
|-
|[[Орток айыл аймагы]]
|[[Таш-Башат, Нарын району|Таш-Башат а.]], [[Кайыңды, Нарын району|Кайыңды а.]], [[Өрүк-Там (Нарын району, Орток айыл аймагы)|Өрүк-Там а.]], Тамды-Суу а., [[Эки-Нарын, Нарын району|Эки-Нарын а.]]
|-
|[[Сары-Ой айыл аймагы]]
|Сары-Ой а., [[Жылан-Арык, Нарын району|Жылан-Арык а.]]
|-
|[[Учкун айыл аймагы]]
|[[Куланак, Нарын району|Куланак а.]], [[Учкун, Нарын району|Учкун а.]]
|-
|[[Чет-Нура айыл аймагы]]
|[[Орто-Нура, Нарын району|Орто-Нура а.]], [[Ак-Булуң, Нарын району|Ак-Булуң а.]], [[Ак-Кыя, Нарын району|Ак-Кыя а.]], [[Ийри-Суу, Нарын району|Ийри-Суу а.]], [[Орто-Саз, Нарын району|Орто-Саз а.]], [[Өрүк-Там (Нарын району, Чет-Нура айыл аймагы)|Өрүк-Там а.]], [[Төш-Булак (Нарын району)|Төш-Булак а.]], [[Чет-Нура, Нарын району|Чет-Нура а.]]
|-
|[[Эмгек-Талаа айыл аймагы]]
|[[Ак-Талаа, Нарын району|Ак-Талаа а.]], [[Тегерек, Нарын району|Тегерек а.]], [[Эмгек-Талаа, Нарын району|Эмгек-Талаа а.]]
|-
|[[Эмгекчил айыл аймагы]]
|[[Эмгекчил, Нарын району|Эмгекчил а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Нарын|Нарын шаары]] || [[Файл:Нарын шаарынын туусу.svg|50px|center]] [[Файл:Naryn coa.svg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 41 178 || align=&quot;center&quot; | жок
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

== Калкы ==
[[2002]]-жылы облустун аймагында республиканын калкынын 5,2% и (257,9 миң) жашаган. Алардын 98,8% кыргыздар, калгандары орус (0,2%), өзбек (0,3%) ж. б. улуттар. [[Республикада]] калкы эң сейрек отурукташкан облус, анын калкынын орточо жыштыгы: 1  км2 жерге 5,8 адам туура келет . Жумгал, Кочкор  жана Нарын өрөөндөрүндө калк салыштырмалуу жышыраак отурукташкан. Негизинен автомобиль жолдорду жана сууларды бойлой жайгашкан. Шаар калкы облустун калкынын 18,1%ин түзөт (46,8 миң адам), алар Нарын ш-нда (41,4 миң), Достук (0,8 миң), Миңкуш (4,6 миң) шаарчаларында жашайт. Облустун  ири кыштактары  – Атбашы (11,9 миң), Кочкор (8,5 миң), Баетов (9,4 миң), Чаек (12,6 миң), Байзак (4,9 миң), Карасуу (4,1 миң), Кошдөбө (3,3 миң адам) ж.б. Облустун калкынын 42,7%ин эмгек курагына жете элек жаштар, 50,5%ин эмгек курагындагы адамдар, 8,8%ин улуу муундагы карылар түзөт. 2002-ж. атайын катталган жумушсуздардын саны 8,4 миң адамды түзгөн. Калктын миграциясы: облуска келгендер 2001-ж. 1388 адам, кеткендер 2575, миграциялык азаюу 1187 адамды түздү.

{|class=&quot;standard sortable&quot;
|+Облустун улуттук курамы:&lt;ref name=&quot;Этно2009.Нарын&quot;&gt;{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Нарынская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173651/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-26 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}&lt;/ref&gt;
! ||Саны &lt;br /&gt; 1989 жылы ||% ||Саны &lt;br /&gt; 1999 жылы ||% ||Саны &lt;br /&gt; 2009 жылы ||% ||Саны &lt;br /&gt; 2016 жылы || %
|-													
 || баары ||align=&quot;right&quot; | 247 931 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 % ||align=&quot;right&quot; | 249 115 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 % ||align=&quot;right&quot; | 257 768 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 % ||align=&quot;right&quot; | 277 655 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 %
|-													
 || [[Кыргыздар]] ||align=&quot;right&quot; | 240 726 ||align=&quot;right&quot; | 97,09 % ||align=&quot;right&quot; | 245 924 ||align=&quot;right&quot; | 98,72 % ||align=&quot;right&quot; | 255 799 ||align=&quot;right&quot; | 99,24 % ||align=&quot;right&quot; | 275 539 ||align=&quot;right&quot; | 99,24 %
|-													
 || [[Өзбектер]] ||align=&quot;right&quot; | 1 345 ||align=&quot;right&quot; | 0,54 % ||align=&quot;right&quot; | 863 ||align=&quot;right&quot; | 0,35 % ||align=&quot;right&quot; | 568 ||align=&quot;right&quot; | 0,22 % ||align=&quot;right&quot; | 589 ||align=&quot;right&quot; | 0,21 %
|-													
 || [[Дунгандар]] ||align=&quot;right&quot; | 492 ||align=&quot;right&quot; | 0,20 % ||align=&quot;right&quot; | 399 ||align=&quot;right&quot; | 0,16 % ||align=&quot;right&quot; | 429 ||align=&quot;right&quot; | 0,17 % ||align=&quot;right&quot; | 445 ||align=&quot;right&quot; | 0,16 %
|-													
 || [[Уйгурлар]] ||align=&quot;right&quot; | 609 ||align=&quot;right&quot; | 0,25 % ||align=&quot;right&quot; | 527 ||align=&quot;right&quot; | 0,21 % ||align=&quot;right&quot; | 339 ||align=&quot;right&quot; | 0,13 % ||align=&quot;right&quot; | 342 ||align=&quot;right&quot; | 0,12 %
|-													
 || [[Казактар]] ||align=&quot;right&quot; | 470 ||align=&quot;right&quot; | 0,19 % ||align=&quot;right&quot; | 294 ||align=&quot;right&quot; | 0,12 % ||align=&quot;right&quot; | 215 ||align=&quot;right&quot; | 0,08 % ||align=&quot;right&quot; | 207 ||align=&quot;right&quot; | 0,07 %
|-													
 || [[Орустар]] ||align=&quot;right&quot; | 2 919 ||align=&quot;right&quot; | 1,18 % ||align=&quot;right&quot; | 647 ||align=&quot;right&quot; | 0,26 % ||align=&quot;right&quot; | 157 ||align=&quot;right&quot; | 0,06 % ||align=&quot;right&quot; | 102 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 %
|-													
 || [[Татарлар]] ||align=&quot;right&quot; | 406 ||align=&quot;right&quot; | 0,16 % ||align=&quot;right&quot; | 252 ||align=&quot;right&quot; | 0,10 % ||align=&quot;right&quot; | 153 ||align=&quot;right&quot; | 0,06 % ||align=&quot;right&quot; | 148 ||align=&quot;right&quot; | 0,05 %
|-													
 || [[Украиндер]] ||align=&quot;right&quot; | 362 ||align=&quot;right&quot; | 0,15 % ||align=&quot;right&quot; | 63 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 % ||align=&quot;right&quot; | 23 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 18 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Түрктөр]] ||align=&quot;right&quot; | 2 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | 30 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 15 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 16 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Түркмөндөр]] ||align=&quot;right&quot; | 31 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 16 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 12 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | 14 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Башкырлар]] ||align=&quot;right&quot; | 34 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 14 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 8 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | - ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Немистер]] ||align=&quot;right&quot; | 68 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 % ||align=&quot;right&quot; | 19 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 2 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | 3 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || башкалар ||align=&quot;right&quot; | 467 ||align=&quot;right&quot; | 0,19 % ||align=&quot;right&quot; | 67 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 % ||align=&quot;right&quot; | 48 ||align=&quot;right&quot; | 0,02 % ||align=&quot;right&quot; | 232 ||align=&quot;right&quot; | 0,08 %
|}

== Белгилүү инсандар ==
* [[Тайлак баатыр]] — баатыр.
* [[Каба уулу Кожомкул]] — балбан.
* [[Тоголок Молдо]] — манасчы, акын.
* [[Калый Молдобасанов]] — СССР Эл артисти, Социалистик Эмгектин Баатыры, композитор.
* [[Мидин Алыбаев|Алыбаев Мидин]] — сатирик, акын, жазуучу, котормочу.
* [[Күмөндөр Абылов]] — театр жана кино артисти, куудул, обончу, акын.
* [[Таттыбүбү Турсунбаева]] — театр жана кино артисти.
* [[Усубалиев Турдакун Усубалиевич]] — мамлекеттик, партиялык саясий ишмер.
* [[Муса Баетов]] — ырчы, обончу, Кыргыз ССР эл артисти.
* [[Чолпонбек Базарбаев|Чолпонбек Базарбаев Базарбаевич]] — СССР Эл артисти, бийчи, балеттин артисти.
* [[Мыскал Өмүрканова]] — Кыргыз совет эл ырчысы.
* [[Муратбек Рыскулов]] — СССР Эл артисти.
* [[Ажыбекова, Клара]] — философ, философия илимдеринин доктору.
* [[Жусупжанова Клара]] — актриса, кинорежиссер, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
* [[Леонид Плющ]] — украин математик, публицист, адабиятчы, укук коргоочу.

== Экономикасы ==
[[Файл:Naryn-ZiU-9-1532-01.jpg|thumb|left|280px|Нарын шаарындагы троллейбус]]

=== Айыл чарба ===
Экономиканын агро өнөр-жай сектору облустун азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылууда, калкты иш менен камсыз кылууда жана экспорттук потенциалды өнүктүрүүдө негизги тармак болуп саналат&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/naryn-oblusunun-aiyl-charbasy-tuuraluu-maalymat/ Нарын облусунун айыл чарбасы тууралуу маалымат]&lt;/ref&gt;.

Айыл чарбасы Нарын облусунун экономикасынын негизги тармагы болуп, бардык региондук дүң продукциянын үчтөн биринен көбүн камсыз кылат. Республиканын айыл чарба дүң продукциясынын 6,6%ын Нарын облусу берет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Нарын облусунда мал чарбасы өзүнүн тарыхый багытын (кой чарбасы, бодо мал жана жылкы чарбасы) сактап, айыл чарбасынын 2/3 бөлүгүн ээлейт. Жаратылыш-климаттык ынгайлуу шарттар, кɵп сандаган жайыттар районду уяң жүн жана койдун этин өндүрүүгө адистештирүүгө мүмкүндүк берди. 2023-жылдын 1-январына карата бодо малдын саны 207 043 баш, кой-эчкилер 1 127 887 баш, жылкылар 142 493 баш болду. Малдын санынын динамикасын талдоо көрсөткөндөй, акыркы жылдары малдын саны өсүүдө: 2022-жылы бодо малдын, кой, эчки жана жылкынын саны 2021-жылга салыштырмалуу 2,7%га өскөн&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Айыл чарбасы жана айыл чарба продукциясын кайра иштетүү жакырчылыкты кыскартуу маселесин чечүүдө эбегейсиз зор потенциалга ээ, ошондуктан аймактын экономикасын өнүктүрүүнүн негизги артыкчылыктуу багыттары болуп саналат&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Нарын облусуна Кыргыз Республикасынын жайыттарынын үчтөн бир бөлүгү туура келет. Айыл чарба жерлеринин жалпы аянты 2 780 453 га. Анын ичинен: 121 миң гектар айдоо, 120 миң 100 гектар сугат жер, 200 гектар көп жылдык плантация, 9400 гектар кайрак, 12500 миң гектар чабынды, 2638 миң гектар жайыт. Айыл чарба өсүмдүктөрүнүн жана көп жылдык көчөттөрдүн айдоо аянты 111 миң 428 гектарды түзөт. Алар: дан эгиндери – 25060 га, буудай – 6000 га, арпа – 19000 га&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Айыл чарба продукциясынын дүң өндүрүшүнүн түзүмү: өсүмдүк өстүрүү 25,5%, мал чарбасы -72,5%. 2022-жылы жеке ишканалар менен бирге 43 277 фермердик жана дыйкан чарбалары катталган. Жылдан-жылга малдын, айрыкча кой, жылкы, бодо малдын саны өсүүдө&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2022-жылдын январь-декабрь айларында айыл чарбасынын дүң продукциясынын көлөмү 24683,6 млн сомду түздү же 2021-жылга салыштырмалуу өсүү темпи 102,3%ды түздү. Нарын облусу мал чарбачылыгына адистешкен&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Аянты 747,4 миң гектарды түзгөн бийик толуу жайыттары топозду багуу үчүн абдан натыйжалуу. Жайыттардын тоюттук сыйымдуулугу, баалуу жана ар түрдүү продуктыларды: эт, сүт, тери, жүн, эт жана сөөк унун, ошондой эле медициналык максатта баалуу эндокриндик органдарды камсыз кылган 25 миңге жакын баш топозду кармоого мүмкүндүк берет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

2017-жылы мамлекеттик статуска ээ болгон асыл тукум чарбалардын саны 20 болсо, 4 жылдын ичинде, башкача айтканда, 2022-жылы асыл тукум чарбалардын саны 33кө жеткен. Бул малдын санына эмес, сапатына жылдан-жылга көбүрөөк көңүл бурулуп жатканын айгинелейт, башкача айтканда сандан сапатка өтүү принциби акыркы мезгилде райондун дыйкандары тарабынан активдүү колдоого алынууда. Бул чарбаларда учурда 8431 баш кой, 513 баш жылкы, 975 баш уй, 400 баш топоз бар&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Региондо малдын санынын көбөйүшү менен айыл аймактарда ветеринардык пункттарды уюштурууга да жыл сайын өзгөчө көңүл бурулууда. Алсак, 2019-жылга салыштырмалуу алардын саны 10 ветеринардык клиникага көбөйүп, 45ке жетти&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Келечекте Нарын облусуна 5 млрд 201,0 млн сомго 9 ирригациялык объектилерди куруу жана реабилитациялоо пландалууда.

=== Транспорт жана байланыш ===
Транспорттун негизги түрү болуп автомобилдер саналат.  1930 жылдардын ортосуна чейин облустагы жалгыз жол XIX кылымдын аягында салынган Кочкор-Нарын жолу болгон. Бишкек-Торугарт эл аралык жолунун курулушу менен Кыргызстандын бардык райондору жана республиканын борбору менен байланышкан. Бул магистралдан ички облус жолдору бөлүнөт: Кочкор-Чаек-Миң-Куш, Сары-Булак-Балгарт,  Нарын-Казарман-Жалал-Абад, Ат-Башы-Кында-Ак-Сай&lt;ref&gt;[https://foto.kg/galereya/print:page,1,2455-narynskaya-oblast-transport.html?ysclid=m3x50xv57u846921309 Нарынская область. Транспорт]&lt;/ref&gt;. 

Нарын шаарындагы аба майданынын имараты 1964-жылы, ал эми жасалма учуп-конуу тилкеси, башкаруу жолдору жана перрон 1974-жылы ишке берилген. Аба каттамынын азайышы жана жүргүнчүлөрдүн жоктугунан улам аэропорт 1999-жылдан бери иштебей турган&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20230311/sadyr-zhaparov-naryn-aeroport-rekonstruktsiyaloo-1073513115.html?ysclid=m3x5enxeqz314908818 Нарын аэропорту абакаттамдарынын азайышы жана жүргүнчүлөрдүн жоктугунан улам 24 жылдан бери иштебей турат.]&lt;/ref&gt;, бирок 2013-жылы Бишкек—Нарын аба каттамы ачылып, эл каттамдын жол киресин көтөрө албагандыктан, тез эле токтотулган&lt;ref&gt;[https://kyrgyzcha.site/90-million-som-b%D3%A9l%D2%AFng%D3%A9n-naryn-aeroportu-kachan-ishke-berilet/?ysclid=m3x5gt224e970348517 90 миллион сом бөлүнгөн «Нарын» аэропорту качан ишке берилет?]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 2023-жылы аймактардагы аба майдандарды өнүктүрүү программасынын алкагында Нарын шаарынын аба майданын толугу менен реконструкциялоо пландалып, ушул эле жылы реконструкциялоого багытталган иштер башталган&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Транспорт жана коммуникациялар министри Тилек Текебаев Нарын аэропортунун курулуп жаткан жолдорун көрүп, иштин жүрүшү менен таанышты |url=https://mtd.gov.kg/transport-zhana-kommunikatsiyalar-ministri-tilek-tekebaev-naryn-aeroportunun-kurulup-zhatkan-zholdorun-k-r-p-ishtin-zh-r-sh-menen-taanyshty/ |accessdate=2024-11-25 |archivedate=2024-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241201145252/https://mtd.gov.kg/transport-zhana-kommunikatsiyalar-ministri-tilek-tekebaev-naryn-aeroportunun-kurulup-zhatkan-zholdorun-k-r-p-ishtin-zh-r-sh-menen-taanyshty/ }}&lt;/ref&gt;.

=== Туризм ===
Нарын облусунун жаратылыш климаты, ак мөңгүлүү тоолору, шар агын суулары ошондой эле облус Улуу Жибек Жолунда жайгашкандыгы менен туризмди эл аралык деңгээлде өнүктүрүү үчүн табигый, тарыхый жана маданий байлыгы менен чет элдик туристтерди, инвесторлорду кызыктырып келет. Нарын облусу Улуу Жибек-Жолунун боюнда жайгашып, чет элдик туристтердин келип-кетүүсү жылдан-жылга мындан дагы көп болушу күтүлүүдү. Облустун туризм тармагын туруктуу өнүктүрүү максатында, жергиликтүү бийлик аракеттерди көрүп келет&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/turizm-tarmagy-boyuncha-maalymat Туризм тармагы боюнча маалымат]&lt;/ref&gt;.

Нарын облусуна 2022-жылдын 9 айында 32813 мин турист келип,  киреше 9 млн  303 мин, 300 сом болгон, ал эми 2023-жылдын 9 айында 100630 миң турист келип, киреше  48 млн  593 мин, 400 сом болду.  (салыштырмалуу 67817 туристке, киреше 39290,1 сомго көп болду). Облуста 284 (203-жеке жактар, 81-юридикалык жактар) туристтик субьектилер  каттоодон өтүп, 128 субьекти активдүү иш алып барууда&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Нарын облусунун аймагына 2023-жылдын 9 айында 21816 чет элден туристтер келген, туристтердин көбү  Франция-4766, Германия-2859, Швейцария-2202,  Россия-1801, АКШ-1528,Австралия-1075 Бельгия-1017, Польша-1402, Италия-1318, Израиль-991, Гидерланды-597, Испания-502, Корея-421, Великобритания-400, Кытай-199, Казакстан-166, Турция-110, Араб Эмираты-78, ж.б туристтер түзгөн&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

==== Ажайып жерлери ====
Нарын облусунда, Кыргыз Республикасынын башка облустарын сыяктуу эле жаратылышы абдан кооз жана акыркы жылдары башка мамлекеттердин туристтерин кызыктырып келет&lt;ref&gt;[https://ru.sputnik.kg/20230621/dostoprimechatelnosti-narynskoy-oblasti-1076424070.html?ysclid=m2937kb61g567803160 Спутник Кыргызстан. Достопримечательности Нарынской области]&lt;/ref&gt;. Акыркы учурларда туристер көп келген жерлердин кээ бирлеринин тизмеси&lt;ref&gt;[https://www.tripadvisor.ru/Attractions-g3657702-Activities-Naryn_Province.html Достопримечательности в Нарынской области]&lt;/ref&gt;:
*Суулар:
**[[Соң-Көл]]
**[[Көл-Суу]]
**Көл-Укөк
**[[Чатыр-Көл]]
**[[Орто-Токой суу сактагычы]]
**[[Көкөмерен|Көкөмерен дарыясы]]
**[[Нарын дарыясы]]
**Отуз уч тоту куш шаркыратмасы

*Өрөөндөр жана жайлоолор:
**Эки-Нарын
**Көк-Кыя
**Кара-Кече
**Арпа
**Ак-Сай
**Сарала-Жаз

*Тарыхый:
**[[Таш-Рабат]]
**Шырдакбектин коргону
**Кошой-Коргон
**Чолок-Коргон
&lt;gallery&gt;
Tash Rabat.JPG|Таш-Рабат
2015-09-09-092043 - Zum Torugart-Pass.jpg|Торугартка барган унаа жолу
Кель-Суу - panoramio (3).jpg|Көл-Суу
SongKolHorses.jpg|Жайлоодогу жылкылар
Dolon pass.jpg|Долон ашуусу
Mausoleum Taylak and Atantai Batyr (4).jpg|Тайлак баатыр жана Атантай баатырдын күмбөздөрү
Moldo ashuu.jpg|Молдо ашуу
Кель-Суу_-_panoramio_(5).jpg|Көл-Суу
&lt;/gallery&gt;


== Билим берүү ==
[[Файл:Aerial_Photo_of_the_UCA_campus.jpg|thumb|280px|Нарын шаарындагы Борбордук Азия Университетинин имараты]]
2023-2024-окуу жылында Нарын облусу боюнча 143 мектеп, 145 бала бакча иш алып барат. 2023-2024-жылы  143 орто мектепте 61570 окуучу, 145 бала бакчага 13390 бала тартылды. Мугалимдердин саны 5707, анын ичинен пенсия жашындагылар 1438, жаш мугалимдер-347. Бала бакчада 879 тарбиячы эмгектенүүдө&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/naryn-oblusunun-bilim-beruu-tarmagy-boyuncha-maalymat Нарын облусунун билим берүү тармагы боюнча маалымат]&lt;/ref&gt;. 

Жаңы 2024-2025 окуу жылына мектептер китеп менен 85,6% , компьютерлер менен 78,2% камсыз болгон&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Окуучулардын жалпы билим сапаты 2021-2022-окуу жылында 54,2% болсо, 2022-2023-окуу жылында 53,0%ды түзгөн&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

=== Кесиптик жана жогорку окуу жайлар ===

* '''С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университети&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Нарын мамлекеттик университетинде 9 кафедра 4 факультет, агрардык-техникалык, педагогикалык, экономика жана табигый-гуманитардык илимдер, филологиялык факультеттери, 3 колледж бар. Университетте 103 штаттык бирдикте профессордук-окутуучулук курам эмгектенет. Анын ичинен илимдин доктору-4, кандидаттар-45. 2022-2023 окуу жылында студенттердин саны 3524 болсо, 2023-2024-окуу жылына карата 3524 студент билим алууда. 2021-2022-окуу жылында 466 бүтүрүүчү окуусун аяктап, алардын 53% иш менен камсыз болсо, 2022-2023-окуу жылы жалпы  574  студент окуусун аяктап 48,3% иш менен камсыз болду .

* '''Борбордук Азия Университети&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Борбордук Азия Университети Нарын облусунда 2016-жылы ачылып биринчи студенттерди кабыл алып баштаган, 2 багытта окутат. Коммуникация жана массалык маалымат каражаттары факультети жана компьютердик илим факультеты. Бүгүнкү күндө 30 мугалим 190 студентке билим тарбия беришүүдө. 2022-2023-окуу жылында 45 студент бүтүрсө, 2023-2024-окуу жылында 196 студент окуп жатышат, анын ичинен Кыргызстандан – 86, [[Орусия|Орусиядан]] – 2, [[Казакстан|Казакстандан]] – 10, [[Пакистан|Пакистандан]] – 13, [[Ооганстан|Ооганистандан]] – 9, [[Тажикстан|Тажикистандан]] – 75, [[Сирия|Сириядан]] – 1 студент.

* '''Нарын медициналык колледжи&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Медколледжде 5 багытта (медайым иши, акушердик иш, дарылоо иши, фармация, лабораториялык диагностика) окуу жүргүзүлөт. 2022-2023-окуу жылында 40 мугалим эмгектенип, 579 студент окуп келсе, 2023-2024-окуу жылында 40 мугалим эмгектенип, студенттердин саны 568, анын ичинен 275 студент бюджеттик, 293 контракттык негизде окуп жатышат. Контракт өлчөмү 23 000 сомдон 28 000 сомго чейин. 2021-2022-окуу жылында колледжди 131 студент бүтүрүп, анын бүгүнкү күнгө 53% иш менен камсыз болсо, 2022-2023-окуу жылы 157 бала окуусун аяктап  иш менен камсыз болгондор 40,5% түздү.

* '''Кесиптик лицейлер&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Кадрларды даярдоодо башталгыч кесиптик билим берүү тармагында 7 кесиптик лицей иштеп, электрогазширетүүчү, жыгач уста, тигүүчү, автослесарь, ашпозчу, тигүүчү, компьютердик графика, программалык камсыздоо ж.б. кесиптин 16 түрүнөн башталгыч кесиптик билим берүү ишмердуулугун жүргүзөт. Аларда жалпы 1455 окуучу окуп, 90 мугалим, 111 мастер эмгектенет., 2021-2022-окуу жылы 1075 окуучу бүтүрүп, алардын 81,7% иш менен камсыз болду. 2022-2023-окуу жылы 1081 окуучу аяктап,  63,2% иш менен камсыз болду.

== Саламаттыкты сактоо ==
Нарын облусунун саламаттыкты сактоо системасына Нарын райондук ЖДПБнын 4 ооруканасы, 1 Нарын облустук бириктирилген ооруканасы, 4 жалпы дарыгерлик практика борбору (ЖДПБ), 1 райондук үй-бүлөлүк медицина борбору, 2 Санэпид борбору, кургак учук жана СПИДке каршы күрөшүү борборлору, кан борбору, соттук-медициналык экспертиза бюросу, 48 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу (ҮДТ), 80 фельдшердик-акушердик пункт (ФАП) кирет. Бул медициналык мекемелерде 345 врач жана 1453 орто медициналык кызматкер иштейт&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/naryn-oblusunun-salamattykty-saktoo-tarmagy-boyuncha-maalymat Нарын облусунун саламаттыкты сактоо тармагы боюнча маалымат]&lt;/ref&gt;.

«Манас таалими» жана «Ден-соолук» саламаттыкты сактоо системасын реформалоо программаларынын алкагында акыркы жылдары облуста баштапкы медициналык-санитардык жардамды чыңдоого жана үй-бүлөлүк медицина институтун калыптандырууга багытталган түзүмдүк өзгөртүүлөр жүргүзүлдү.

Бүгүнкү күндө Нарын облусунда 158 дарыгер жетишсиз&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Колдонулган адабияттар ==

* История Нарынской области. С. Иманалиев, Бийиктик басмаканасы, 2010. 69-бет, ISBN 978-9967-13-408-9

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.naryn.gov.kg/ky/ Кыргыз Республикасынын Президентинин Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлүнүн аппаратынын расмий веб-сайты]
* [https://stat.gov.kg/kg/narynskaya-oblast1/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Нарын облусу]
* [https://www.gov.kg/ky/region/naryn Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Электрондук регион. Нарын облусу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241101220022/https://www.gov.kg/ky/region/naryn |date=2024-11-01 }}
{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Нарын облусу| ]]</text>
      <sha1>7fh3zk6eoaf5cq3ytc8p115h04cunn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ош облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1568</id>
    <revision>
      <id>664839</id>
      <parentid>652801</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77976" sha1="gcfgk74s7o18uvcjccwimldpq21fz25" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Кыргызстан}}
 |Кыргызча аталышы       = Ош облусу
 |Өздүк аталышы          = 
 |Герб                = Coat of Osh.png
 |Желек                 = Flag of Osh.svg
 |Белгинин көлөмү        = 
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 

|Сүрөт                                        = Daroot-Korgon_(Chong-Alay)_skyline.jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = 

 |Өлкө                   = Кыргызстан
|Карта                                        = Osh Province in Kyrgyzstan.svg
|Картанын өлчөмү                              = 280px
|Административдик бирдиктин картасы           = 
|Картанын өлчөмү ае                           = 
|lat_dir                                      = N
|lat_deg                                      = 40
|lat_min                                      = 00
|lat_sec                                      = 0
|lon_dir                                      = E
|lon_deg                                      = 73
|lon_min                                      = 20
|lon_sec                                      = 0
|type                                         = adm1st
|region                                       = KG-O
|баскыч                                       = 
|CoordScale                                   = 3000000
 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Облус
 |Киргени                = 
 |Курамында              = 7 район, 3 шаар
 |Борбору                = [[Ош]] 
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = [[Кара-Суу]], [[Өзгөн]]
 |Түзүлгөн убакыты       = [[21-ноябрь]] [[1939]]
 |Таратылган убакыты     = 
 |Башчысы                = Зиядин Жамалдинов
  |Башчынын түрү         = Ыйгарым өкүлү
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = [[Кыргыз тили]]
 |Тилдери                        = 
 |Калкы                          = 1 114000
  |Санак жылы                    = 2019
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    = 
  |Жыштыгы                       = 38,73
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                = * [[Кыргыздар]]: 758 миң - 68,65 %
* [[Өзбектер]]: 308 миң - 27,95 %
* [[Орустар]]: 15 миң - 1,1 %
* [[Түрктөр]]: 11 миң - 0,6 %
* [[Уйгурлар]]: 10 миң - 0,6 %
* Башкалар: 12 миң - 1,1 %
  |Диний курамы                  = 
 |Жер аянты                      = 29 200
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = Osh Province in Kyrgyzstan.svg
 |Картанын көлөмү                = 
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = [[UTC+6]]
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = KG-O
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = 
 |Унаа коду                      = O , 06
 |Сайты                          = http://osh.e-region.kg/default.aspx
 |Commons түрмөгү                = 
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}
'''Ош облусу''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] ири административдик-аймактык бирдик. Кыргыз Республикасынын түштүгүндө жайгашкан. Түндүгүнөн [[Жалал-Абад]] [[Сузак району|Сузак р-ну]], түн.-батышынан [[Өзбекстан]], батышынан [[Баткен облусу]], түштүгүнөн [[Тажикстан]], түнд-чыгышынан жана чыгышынан [[Нарын облусу|Нарын]] облусу, [[Кытай]] менен чектешет. Ош облусу 1939-ж. 21-ноябрда уюшулган.1959-ж. 27-январда  Жалал-Абад облусу менен биригип, 1990-ж. 14-декабрда кайра эки облуска – [[Ош]] жана  Жалал-Абад облустарына ажыраган. 1999-ж. Ош облусунун курамынан Баткен облусу бөлүнгөн. Облус 7 районго ([[Алай району|Алай]], [[Араван району|Араван]], [[Кара-Кулжа району|Каракулжа]], [[Кара-Суу району|Карасуу]], [[Ноокат району|Ноокат]], [[Өзгөн району|Өзгөн]], [[Чоң-Алай району|Чоң Алай]]), 3 шаарга (а. и. Ош шаары облуска, [[Кара-Суу району|Карасуу]], [[Өзгөн]] районго баш ийет), 2 шаарчага ([[Найман (Араван району)|Найман]], [[Сары-Таш (Алай району)|Сарыташ]]), 82 айыл өкмөтүнө, 469 айылга бөлүнөт. Аянты 29,2 миң км2. 

Калкы 1247,3 миң (2003).

Борбору – [[Ош шаары]].

== Табияты ==
Ош облусу Памир-Алай жана Батыш [[Теңир-Тоо]] аймагында, [[Аму-Дарыя|Амударыя]] менен [[Сыр-Дарыя облусу|Сырдарыянын]] алаптарында жайгашкан. Тоолуу рельеф мүнөздүү, деңиз деңг. бийиктиги түндүгүндө 500 мден түштүгүндө 7000 м бийиктикке чейин өзгөрөт; тоо аралык өрөөндөрү жана ойдуңдары 900 мден 3000 мге чейинки бийиктиктерде жайгашкан. Түрдүү абс. бийиктиктерде жайгашкан бийик тоолор менен адырлардын, тоо аралык ойдуңдардын татаал айкалышы аймактын рельефинин өзгөчөлүгүн түзөт. Ош облусунун түш.бөлүгүн Памир-Алай тоо системасына кирген Алай, Чоң Алай кырка тоолору, түн.-чыгышын Батыш Теңир -Тоо системасындагы Фергана тоо тизмеги, түндүгүн Фергана ойдуңунун түш. чет жакасы жана аны чектеп турган кырка тоолорду этек тоолору ээлейт. Алай кырка тоосунун (бийикт. 6000 мге чейин) Фергана өрөөнүн караган түн.капталы жантайыңкы келип, узатасынан созулган бир нече тоолор менен татаалданган. Аны түштүктө Алай өрөөнү (деңиз деңг. орт. бийиктиги 3000 м) [[Чоң-Алай району|Чоң Алай]] кырка тоосунан бөлүп турат. Чоң Алай кырка тоосунун эң бийик чокусу – [[Ленин чокусу|Ленин]] – 7134 мге чейин көтөрүлөт; түн. капталы Ош облусуна, түш. капталы Тоолуу Бадакшанга карайт. Бул кырка тоолор негизинен кумдук-чопо, акиташ тектери жана аларды жиреп чыккан магма тоо тектеринен түзүлүп, альп тибиндеги рельеф мүнөздүү; алардын капталдары дарыя өрөөндөрү менен тилмеленген, бийик кыркаларын түбөлүк кар, мөңгүлөр ээлейт. Облустун түн.-чыгыш чегин [[Фергана]] тоо тизмеги түзүп (эң бийик жери Тар суусунун алабындагы Үчсейит массивинде, 4948 м), анын структурасында кристаллдык тектер басымдуулук кылат. Анын жазы, жантайыңкы түш.-батыш капталы дарыя өрөөндөрү менен тилмеленген. Фергана тоо тизмегинен түш.-чыгышты карай [[Алайкуу, кырка тоо|Алайкуу]] (эң бийик жери 4733 м) жана Академик Адышев (4745 м) кырка тоолору созулуп жатат.Облустун эң түн. бөлүгүн, Фергана өрөөнүнун чет-жакасын адырлар тилкеси ээлейт; адырлардын негизин конгломерат тектери түзүп, үстү лёсс жана лёсс сымал тектер менен капталып, [[Алай]] кырка тоосунан агып түшкөн суулар менен тилмеленген; облустун аймагынан күрөң жана таш көмүр (Алмалык, Өзгөн ж. б.), ысык жана минералдуу суулар(Өзгөн, Карашоро ж. б.), курулуш материалдары ж. б. кендер чыгат.

Облустун [[Климат|климаты]] негизинен мелүүн жана тропик кеңдиктеринин аба массаларынын таасиринен түзүлгөн; мелүүн алкактын аба массалары негизинен кыш, тропиктик аба массалары жай мезгилдеринде үстөмдүк кылат. Аймактын климатына батыштан соккон аба агымынын мааниси зор, ал 3000 м жана андан жогорку бийиктиктерде үстөмдүк кылып, тоолордун шамал агымын караган батыш жана түш.-батыш капталдарына жаан-чачынды мол алып келет (мис., Фергана тоо тизмегине ж. б.). Климатынын негизги өзгөчөлүгүн анын бийиктик алкактуулук боюнча өзгөрүүсү түзөт. Деңиз деңг. 600–1000 м бийиктикте жайгашкан жерлердин климаты жылуу, жарым чөлдүү; кышы мелүүн, жылуу (январдын орт. темп-расы –3... –4°С), кыска. Жайы ысык (июлдуку 24–25°С),кургакчыл. Аптап ысыкта 40°Сге чейин көтөрүлөт. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү 200 ммдей; көбүнчө кышында жаайт. Вегетация мезгили 210–215 күн. 1100–2000 м бийиктикте мелүүн, жылуу климат өкүм сүрөт. Кышы мелүүн суук ( январдын орт.темп-расы –3... –7°С), жайы жылуу (июлдуку 20°С). Жылдык жаан-чачыны 400–600 мм,басымдуу бөлүгү жазында жаайт. Вегетация мезгили 142–195 күн. 2000 м бийиктиктен жогору жана 3000 мге чейин климаты мелүүн. Кышы салыштырмаалуу суук келип, узакка созулат. Жайы салкын (июлдун орт. темп-расы 18–11°С). Жаан-чачындын жылдык өлчөмү 600 ммден ашат. Вегетация мезгили 95–110 күн. Тоолордун кыр бөлүктөрүндө (3000 мден жогору) климаты катаал, суук (июлдун орт. температурасы 10°Сден төмөн).

Облустун эң ири дарыясы – [[Кара-Дарыя]]; ал Фергана тоо тизмегинен башталган Кара-Кулжа жана Тар сууларынын кошулушунан пайда болуп, Өзбекстандын аймагында Нарынга куюп, Сырдарыяны түзөт. Анын ири куймалары: Жазы, Куршаб, Карадарыя ж. б. Фергана тоо тизмегинен башталган дарыялар негизинен кардын эриген сууларынан куралат. Ал эми Сырдарыянын алабына кирген Алай, Кичи Алай кырка тоолорунан башталган башкы суулары (Акбуура, Аравансай ж. б.) негизинен мөңгү сууларынан куралып, суусу июнь-июль айларында кирет. Алар Сырдарыяга жетпей Фергана өрөөнүнө чыга бериште Өзбекстан, Тажикстандын жерлерин сугаруу үчүн сугат тармактарына бөлүнүп кетет. Алай өрөөнү аркылуу батышты (Батыш Кызылсуу) жана чыгышты (Чыгыш Кызылсуу) карай аккан ири суулар Амударыянын жана Таримдин алабына кирет.

Облустун аймагында жайгашкан тоолордо жалпы аянты 1546,3 км2 болгон 1,5 миңден ашык мөңгү бар. Алардын көбү Алай кырка тоосунун түн. (жалпы аянты 538,1 км2)жана түш. (138,3 км2) капталдарында жайгашкан. Ири мөңгүлөрү Чоң Алай кырка тоосунун түн. капталынан орун алган; мында жалпы аянты 693,3 км2 жеткен 215 мөңгү бар; ирилери: Корженевский, Ленин, Корумду ж. б. Облустун оёң бөлүктөрүндөгү лёсс сымал кумай топурактарда деңиз деңг. 1500 м бийиктикке чейин боз (ачык боз, күңүрт, боз) жана кадимки боз топурактары тараган.

1500–3000 м бийиктиктерде күрөң топурактардын түрдүү (кадимки, карбонаттуу) типтери, нымдуурак жерлеринде, арчалуу токойлордун астында жегичтүү күңүрт күрөң топурактары өөрчүгөн. Субальп алкагында шалбаалуу талаа жана тоонун шалбаа топурактары мүнөздүү. Алай өрөөнүндө тоо шалбаа топурактарынан сырткары коңур(каштан) топурактары да кездешет.Өсүмдүктөрү да бийиктик алкактуулук боюнча өзгөрөт. Түндүгүндөгү адырларда 1500 м бийиктикке чейин шыбак-эфемер-баялыш өсүмдүктүү жарым чөл үстөмдүк кылат. Тоо этектеринде, адырларда жана жапыз тоолордо 2000 м бийиктикке чейин бетеге-аккылкандуу талаа (батышында түктүү буудайык, пияз түптүү арпа, чыгышында сарындыз) өсүмдүктөрү таралган. 3000 м бийиктиктен жогору субальп жана шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү ээлейт; айрым жерлеринде аскалар чыгып жатат. Жаан-чачын мол жааган чыгыш бөлүгүндө бетеге-аккылкандуу талаадан жогору бийик тоолуу шалбаа (анда аксокто, таран ж. б.), шалбаалуу талаа (пияз түптүү арпа, бадалдар – итмурун, шилби, ыргай, чычырканак) зоналары жатат. Андан жогору токой тилкеси, жаңгак-мөмө жемиш токою (негизинен Фергана кырка тоосунун капталында), акчечек, арча жана карагай токойлору ээлейт. 3000 мден жогору субальп шалбаасы жана шалбаалу талаа таралып, анда аскалуу кырлар көтөрүлүп жатат, капталдары корум-таштуу. Облустун түштүгүндө , Алай өрөөнүндө, 3000 м бийиктикке чейин субальп, альп шалбаалары,талаа өсүмдүктөрү, шалбаалуу талаа жана бийик тоо чөлдөрү кездешет.

== Калкы ==
Облустун калкы (1247,3 миң) респ-нын калкынын 25,0%ин түзөт, а. и. 288,5 миңи (облустун калкынын 23,1%и) шаар калкы, 958,8 миңи (76,9%и) айыл калкы.

Төрөлүүнүн жалпы коэффициенти 21,7‰, өлүм-житими – 5,0‰, табигый өсүшү – 16,7‰ (2001). Калкынын 40,7%и эмгек жашына чейинкилер, 52,5%и – эмгек жашындагылар, 6,8% – эмгек жашынан өткөндөр (2002). 1000 аялга 988 эркек (шаарларда – 931, айылдарда – 1006) туура келет. Калктын орточо жашы 24,0 (эркектердики – 23,5, аялдардыкы – 24,6). Калкы көп улуттуу: кыргыздар 64,2%, өзбектер 31,1%, орустар 1,1%, түрктөр 0,9%, уйгурлар 0,9%, башка улуттар – 2,9%ти түзөт (2002). 1990–2001-ж. облустан 98,2 миң киши көчүп кеткен (миграциялык сальдо – 64,8 миң киши), алардын 98,8%ти КМШ өлкөлөрүнө (алардын 54,5% Орусияга, 32,7% Өзбекстанга), 1,2%и алыскы чет өлкөлөргө кетишкен. Ошол эле мезгилде ички миграция да күчөп Кыргызстандын башка облустарына (айрыкча Чүй облусу менен Бишкекке) 32,2 миң киши кеткен (миграциялык сальдо – 24,5 миң киши). Облустун эмгек ресурстары 624,4 миң киши (облустун калкынын 51,5%ин, респ-нын – 23,2%ин түзөт). 479,3 миң экономикалык активдүү калктын 456,6 миңи облустун чарбасынын ар түрдүү тармактарында иштейт. Иштегендердин 17,0%и мамл., 83,0%и мамл. эмес мекемелерде эмгектенет. Алардын 84,5% – материалдык өндүрүштө (а. и. 5,0% – ө. ж-да, 66,8% – а. ч-да, 2,5% – транспорт менен байланышта, 7,3% – соода, коомдук тамактануу, материалдык-тех. жабдуу, товар өткөрүү жана даярдоо, 1,7% – материалдык өндүрүштүн башка тармактарында), 15,5% – тейлөө чөйрөсүндө (а. и. 7,8% – билим, маданият жана илимде, 3,8% – ден соолукту чыңдоо тармагында, 2,4% – башкаруу органдарында, 0,7% – турак-жай, коммуналык чарбасында, 0,8% – тейлөө чөйрөсүнүн башка тармактарында) иштейт (2000). Облустун калкынын 25,0% – Кара-суу, 16,8% – Ноокат, 16,5% – Өзгөн, 7,8% – Араван, 6,8% – Каракулжа, 5,6% – Алай, 1,9%и – Чоң Алай р-нда, 19,6% – Ош ш-нда (шаардык кеңешинде) (2002).

Калктын 51,7% – деңиз деңг. 1000 мге чейинки бийиктикте, 33,7% – 1001–1500 мде, 9,3% – 1501–2000 мде, 4,1% – 2001–2500 мде, 1,2% – 2501–3000 м бийиктикте отурукташкан (1999).

Калктын орт. жыштыгы: 1 км2ге 42,7 киши. Шаарлары: Ош (калкынын саны 216,8 миң), Өзгөн (43,5 миң), Ноокат (13,3 миң), Карасуу (20,8 миң); шаарчалары: Найман (1,9 миң), Сарыташ (1,6 миң); ири кыштактары: Араван ( 23,2 миң), Жаңы Ноокат (19,4 миң), Куршаб (15,3 миң), Гүлчө (13,0 миң), Мырзаке (14,5 миң), Таштак (10,8 миң), Кашкаркыштак (15,0 миң), Кызылкыштак (8,4 миң), Дыйканкыштак (8,0 миң), Ылай-
талаа (7,2 миң), Эски Ноокат ( 5,9 миң), Отузадыр (5,5 миң), Жаңарык (5,8 миң), Дарооткоргон (4,4 миң) ж. б. (2002).

== Айыл-чарба ==
Айыл чарбасы облустун экон-нын негизги тармагы. 2001-ж. а. ч-нын дүң продукциясы 8591,6 млн сомду (респ-нын 18,0%ин), а. и. дыйканчылык – 4551,7 млн сомду (17%), мал чарбасы – 3959,5 млн сомду (19,1%) түзгөн. Облус а. ч. продукциясын өндүрүү боюнча республикада экинчи (Чүй облусунан кийин) орунда турат. 2001-ж. айыл чарбасында катталган 20578 субъектинин 13 мамл., 1 агрофирма, 2 акционердин коом, 10 коллективдик дыйкан чарбасы, 165 а. ч. кооперативи, 20387 дыйкан (фермер) чарбасы. Калктын жеке менчик чарбаларынын саны 39,0 миң. Облустун а. ч-га жарактуу жери 1635,6 миң ганы (жалпы аянтынын 56,0%) түзөт. Анын 182,7 миң гасы айдоо, 73,4 миң гасы чабынды, 7,8 миң гасы көп жылдык өсүмдүк, 2,8 миң гасы айдалбаган жер, 1368,9 миң гасы жайыт. Тармактын структурасында дыйканчылык басымдуу орунду ээлейт (53,0%). Айдоо аянты 174,4 миң га, а. и. дан эгиндери 104,6 миң га (буудай 84,3 миң га, жүгөрү – 13,7 миң га), тех. өсүмдүктөр 17,9 миң га (пахта – 11,7 миң га, тамеки – 6,2 миң га), картошка жана жашылча 15,5 миң га, тоют өсүмдүктөрү 17,9 миң ганы түзөт (2001).

Мындан сырткары мөмө-жемиш бактары 7,6 миң га, жүзүм 0,7 миң гага эгилген. 2001-ж. облуста 32,6 миң т пахта (Карасуу р-ну 66,0%ин, Араван – 34,0%; респ-дагы үлүшү 33,0%), 7,5 миң т тамеки (57,0%), 294 миң т дан (16,1%), 100,2 миң т картошка (8,6%), 136,0 миң т жашылча (16,7%) өндүрүлгөн. Мал чарбасында айыл чарбанын дүң продукциясынын 46,0%и өндүрүлөт. 2002-ж. облустун бардык чарба субъектилеринде 234,1 миң бодо мал (а. и. саан уй – 125,1 миң), 847,2 миң кой, эчки, 73,5 миң жылкы, 440,1 миң үй канаттуулары болгон. Бодо малдын жалпы санынын 55,1%и, кой-эчкинин 62,4%и калктын жеке чарбаларына тиешелүү. 2001-ж. облуста 75,3 миң т эт (тирүүлөй салмакта; респ-дагы үлүшү 37,7%), 228,6 миң т сүт (20,0%), 33,3 миң даана жумуртка (14,6%), 2,6 миң т жүн (22,2%) өндүрүлгөн.

== Транспорт ==
Облуста автомобиль, темир жол, аба жана куур транспорттору өнүккөн. Эң маанилүүсү автомобиль транспорту. Автомобиль жолдорунун жалпы уз. 2345 км, анын 781 кми эл аралык, 402 кми мамл., 1162 кми жергиликтүү маанидеги жолдор. Эл аралык маанидеги жолдору: Ош–Сарыташ–Эркечтам–Кашкар (Кытай), Ош–Сарыташ–Хорог (Тажикстан); мамлекеттик маанидегилери: Бишкек-Ош (анын 100 км облустун аймагында), Жалалабат–Өзгөн–Ош; жергиликтүү маанидегилери: Ош–Өзгөн–Каракулжа–Алайкуу, Ош–Сарыташ–Дарооткоргон–Карамык, Ош–Карасуу–Жалалабат, Ош–Ноокат–Кызылкыя ж. б. Автомобиль жолдорунун 31,5% – асфальт-бетондолгон, 61,0% – таш төшөлгөн, 7,5% – таш төшөлбөгөн. Автомобиль транспортунда 200 чарбалык субъект иштейт. 2001-ж автомобиль транспорту менен 5522,5 миң т жүк, 31768,4 миң жүргүнчү ташылган (2001). Ош-Карасуу темир жолу (уз. 30 км) Өзбекстандын темир жолу менен жалгашкан. Темир жол менен чоң габариттүү жүк (айрыкча Ош ЖЭБна) жана Бишкек, Жалалабат, Хожент (Тажикстан), Ташкен (Өзбекстан), Арыс (Казакстан) бекеттерине жүргүнчү ташылат. Аба трансп. «Кыргызстан Аба жолдору» улуттук авиакомпаниясына кирген Ош авиаишканасы жана аэропорттон турат. Ош аэропорту аркылуу Бишкек, Чолпоната, Каракол шаарларына жана Алматы (Казакстан), Омск, Москва, Новосибирск (Орусия), Пекин (Кытай), Дели (Индия), Пакистан, Сауд Арабстаны, Бириккен Араб Эмирликтерине жүргүнчүлөр ташылат. 2001-ж. аба транспорту менен 62,2 миң жүргүнчү ташылган. Куур транспорту аркылуу облустун калкы газ менен камсыз кылынат (Өзбекстандын Анжиян облусунан алып келинет). Электр трансп. (троллейбус) менен 3207,0 миң жүргүнчү ташылган (2001).

Өзгөн жана [[Кара-Кулжа району|Кара-Кулжа райондору]] аркылуу өткөн Өзгө – Мырза-Аке – Кара-Кулжа жолунун реконструкциясы 2025-жылы улантылды. Долбоорду каржылоо үчүн 2,2 миллард сом бөлүндү&lt;ref&gt;https://kaktus.media/doc/540800_glava_kabmina_ocenil_raboty_oshskoy_oblasti_za_proshlyy_god_na_troechky._chto_ego_ne_ystroilo.html&lt;/ref&gt;.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Карта
!Аталыш
!Туу, герб
!Туруктуу калк
2021, адам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;
!Баш ийген айыл аймактар (а. а.)
жана шаарлар{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=45—60}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Alay_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |[[Алай району]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:Coat_of_arms_of_Alay_district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |87 398
|К. Белебаев атындагы Алай айыл аймагы
|[[Аскалы, Алай району|Аскалы а.]], [[Жергетал, Алай району|Жергетал а.]], [[Көлдүк, Алай району|Көлдүк а.]],[[Сопу-Коргон, Алай району|Сопу-Коргон а.]], [[Таргалак, Алай району|Таргалак а.]], [[Терек, Алай району|Терек а.]], [[Чий-Талаа, Алай району|Чий-Талаа а.]]
|-
|Будалы айыл аймагы
|[[Кара-Суу, Алай району|Кара-Суу а.]], [[Кайнама, Алай району|Кайнама а.]], [[Тамга-Терек, Алай району|Тамга-Терек а.]], [[Кум-Шоро, Алай району|Кум-Шоро а.]], [[Октябрь, Алай району|Октябрь а.]], [[Оро-Дөбө, Алай району|Оро-Дөбө а.]]
|-
|Бүлөлү айыл аймагы
|[[Кошулуш, Алай району|Кошулуш а.]], [[Кичи-Бүлөлү, Алай району|Кичи-Бүлөлү а.]], [[Көл-Чаты, Алай району|Көл-Чаты а.]], [[Чоң-Бүлөлү, Алай району|Чоң-Бүлөлү а.]]
|-
|Гүлча айыл аймагы
|Гүлча а., [[Жылы-Суу, Алай району|Жылы-Суу а.]], [[Кара-Булак, Алай району|Кара-Булак а.]], [[Курманжан Датка, Алай району|Курманжан Датка а.]], [[Таш-Короо, Алай району|Таш-Короо а.]], [[Чакмак, Алай району|Чакмак а.]]
|-
|Жаңы-Алай айыл аймагы
|[[Жаңы-Алай, Алай району|Жаңы-Алай а.]], [[Жаңы-Арык, Алай району|Жаңы-Арык а.]]
|-
|Жошолу айыл аймагы
|[[Аюу-Тапан, Алай району|Аюу-Тапан а.]], [[Жаңы-Турмуш, Алай району|Жаңы-Турмуш а.]], [[Коммунизм, Алай району|Коммунизм а.]], [[Ленин-Жол, Алай району|Ленин-Жол а.]], [[Мыязды, Алай району|Миязды а.]], [[Орто-Суу, Алай району|Орто-Суу а.]], [[Осоавиахим, Алай району|Осоавиахим а.]]
|-
|Коңур-Дөбө айыл аймагы
|[[Арпа-Тектир, Алай району|Арпа-Тектир а.]], [[Боз-Караган, Алай району|Боз-Караган а.]], [[Жар-Кыштак, Алай району|Жар-Кыштак а.]], [[Кара-Шоро, Алай району|Кара-Шоро а.]], [[Кызыл-Ой, Алай району|Кызыл-Ой а.]]
|-
|Кабылан-Көл айыл аймагы
|[[Кабылан-Көл, Алай району|Кабылан-Көл а.]], [[Күнгөй, Алай району|Күнгөй а.]], [[Кара-Жыгач, Алай району|Кара-Жыгач а.]], [[Курулуш, Алай району|Курулуш а.]]
|-
|Корул айыл аймагы
|Арал а., [[Биринчи Май, Алай району|Биринчи Май а.]], [[Кең-Жылга, Алай району|Кең-Жылга а.]], [[Тогуз-Булак, Алай району|Тогуз-Булак а.]]
|-
|Ленин айыл аймагы
|[[Гагрина, Алай району|Гагарин а.]], [[Күң-Элек, Алай району|Күң-Элек а.]], [[Мурдаш, Алай району|Мурдаш а.]], [[Согонду, Алай району|Согонду а.]]
|-
|Сары-Могол айыл аймагы
|[[Сары-Могол, Алай району|Сары-Могол а.]]
|-
|Сары-Таш айыл аймагы
|Сары-Таш а., [[Көк-Суу, Алай району|Көк-Суу а.]], [[Нура, Алай району|Нура а.]]
|-
|Талды-Суу айыл аймагы
|[[Талды-Суу, Алай району|Талды-Суу а.]], [[Арча-Булак, Алай району|Арча-Булак а.]], [[Көк-Булак, Алай району|Көк-Булак а.]], [[Кургак, Алай району|Кургак а.]], [[Сары-Могол, Алай району|Сары-Могол а.]]
|-
|Үч-Дөбө айыл аймагы
|[[Ак-Босого, Алай району|Ак-Босого а.]], [[Ак-Жай, Алай району|Ак-Жай а.]], [[Гежиге, Алай району|Гежиге а.]], [[Кызыл-Алай, Алай району|Кызыл-Алай а.]], [[Кичи-Каракол, Алай району|Кичи-Каракол а.]], [[Чоң-Каракол, Алай району|Чоң-Каракол а.]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Aravan_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Араван району]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Файл:Coat_of_arms_of_Aravan_district.png|center|68x68px]]
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; |137 721
|Алля-Анаров айыл аймагы
|[[Араван (Алля Анаров айыл аймагы)|Араван а.]], [[Аччи, Араван району|Аччи а.]], [[Жаңы-Араван, Араван району|Жаңы-Араван а.]], [[Кара-Булак, Араван району|Кара-Булак а.]], Маданият а., [[Сасык-Үңкүр, Араван району|Сасык-Үнкүр а.]], Пахта-Абад а.
|-
|Керме-Тоо айыл аймагы
|[[Гулбахор, Араван району|Гүлбахор а.]], [[Кичик-Алай, Араван району|Кичик-Алай а.]], [[Күндөлүк, Араван району|Күндөлүк а.]], [[Майдан-Тал, Араван району|Майдан-Тал а.]], [[Миң-Теке, Араван району|Миң-Теке а.]], [[Сары-Булак, Араван району|Сары-Булак а.]], [[Чогом, Араван району|Чогом а.]]
|-
|Мангыт айыл аймагы
|[[Мангыт, Араван району|Мангыт а.]], [[Жаңы-Арык, Араван району|Жаңы-Арык а.]], [[Кесек, Араван району|Кесек а.]], [[Кызыл-Коргон, Араван району|Кызыл-Коргон а.]], [[Төлөйкөн, Мангыт айыл аймагы, Араван району|Төлөйкөн а.]]
|-
|Нурабад айыл аймагы
|Кайгарач-Ачык а., [[Какыр-Пилтан, Араван району|Какыр-Пилтан а.]], [[Лангар, Араван району|Лангар а.]]
|-
|С. Юсупов айыл аймагы
|[[Араван (Араван району, С.Юсупов айыл аймагы)|Араван а.]], [[Каррак, Араван району|Каррак а.]], [[Октябрь, Араван району|Октябрь а.]], [[Суткор, Араван району|Суткор а.]], [[Эрке-Кашка, Араван району|Эрке-Кашка а.]]
|-
|Төө-Моюн айыл аймагы
|[[Ак-Шор, Араван району|Ак-Шор а.]], [[Жеке-Мисте, Араван району|Жеке-Мисте а.]], [[Керкидан, Араван району|Керкидан а.]], [[Найман, Араван району|Найман а.]], [[Сары-Таш, Араван району|Сары-Таш а.]], [[Сырт, Араван району|Сырт а.]], [[Хауз, Араван району|Хауз а.]]
|-
|Тепе-Коргон айыл аймагы
|[[Тепе-Коргон, Араван району|Тепе-Коргон а.]], [[Арап, Араван району|Арап а.]], [[Интернационал, Араван району|Интернационал а.]], [[Кесов, Араван району|Кесов а.]], [[Уйгур-Абад, Араван району|Уйгур-Абад а.]], [[Чертик, Араван району|Чертик а.]], [[Янги-Абад, Араван району|Янги-Абад а.]], Янги-Юл а.
|-
|Чек-Абад айыл аймагы
|[[Агроном, Араван району|Агроном а.]], [[Жакшылык, Араван району|Жакшылык а.]], [[Жар-Кышлак, Араван району|Жар-Кышлак а.]], [[Кочубаев, Араван району|Кочубаев а.]], [[Кукалапаш, Араван району|Кукалапаш а.]], [[Максим-Тобу, Араван району|Максим-Тобу а.]], [[Пахтачи, Араван району|Пахтачи а.]], [[Төлөйкөн, Чек-Абад айыл аймагы, Араван району|Төлөйкөн а.]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Kara-Kulja_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |[[Кара-Кулжа району]]
| rowspan=&quot;12&quot; |[[Файл:Flag of Kara-Kulja rayon.png|center|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Kara-Kulja_district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |100 320
|Алайкуу айыл аймагы
|Ара-Булак а., Бөрү-Токой а., Желе-Төбө а., [[Кан-Коргон, Кара-Кулжа району|Кан-Коргон а.]], [[Көк-Арт, Кара-Кулжа району|Көк-Арт а.]], [[Сайталаа, Кара-Кулжа району|Сайталаа а.]]
|-
|Капчыгай айыл аймагы
|[[Кара-Таш, Кара-Кулжа району|Кара-Таш а.]], [[Ничке-Суу, Кара-Кулжа району|Ничке-Суу а.]], [[Сары-Бээ, Кара-Кулжа району|Сары-Бээ а.]], [[Терек-Суу, Кара-Кулжа району|Терек-Суу а.]]
|-
|Карагуз айыл аймагы
|[[Алтын-Күрөк, Кара-Кулжа району|Алтын-Күрөк а.]], [[Жаңы-Талаа, Кара-Кулжа району|Жаңы-Талаа а.]], [[Жетим-Дөбө, Кара-Кулжа району|Жетим-Дөбө а.]], [[Калматай, Кара-Кулжа району|Калматай а.]], [[Кара-Жыгач, Кара-Кулжа району|Кара-Жыгач а.]], [[Насирдин, Кара-Кулжа району|Насирдин а.]]
|-
|Кара-Кочкор айыл аймагы
|[[Кара-Кочкор, Кара-Кулжа району|Кара-Кочкор а.]], [[Ак-Кыя, Кара-Кулжа району|Ак-Кыя а.]], Кашка-Жол а., [[Сары-Булак, Кара-Кулжа району|Сары-Булак а.]]
|-
|Кара-Кулжа айыл аймагы
|[[Кара-Кулжа, Кара-Кулжа району|Кара-Кулжа а.]], [[Бий-Мырза, Кара-Кулжа району|Бий-Мырза а.]], [[Биринчи Май, Кара-Кулжа району|Биринчи Май а.]], [[Сары-Камыш, Кара-Кулжа району|Сары-Камыш а.]]
|-
|Кашка-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Талап, Кара-Кулжа району|Жаңы-Талап а.]], [[Жийде, Кара-Кулжа району|Жийде а.]], [[Октябрь, Кара-Кулжа району|Октябрь а.]], [[Тоготой, Кара-Кулжа району|Тоготой а.]], [[Ынтымак, Кара-Кулжа району|Ынтымак а.]]
|-
|Кеңеш айыл аймагы
|[[Кеңеш, Кара-Кулжа району|Кеңеш а.]], [[Пор, Кара-Кулжа району|Пор а.]]
|-
|Кызыл-Жар айыл аймагы
|[[Кызыл-Жар, Кара-Кулжа району|Кызыл-Жар а.]], [[Кайың-Талаа, Кара-Кулжа району|Кайың-Талаа а.]], [[Коо-Чаты, Кара-Кулжа району|Коо-Чаты а.]], Күйөташ а., [[Терек, Кара-Кулжа району|Терек а.]], [[Чачырканак, Кара-Кулжа району|Чычырканак а.]]
|-
|Ой-Тал айыл аймагы
|[[Ой-Тал, Кара-Кулжа району|Ой-Тал а.]], [[Көндүк, Кара-Кулжа району|Көндүк а.]]
|-
|Сары-Булак айыл аймагы
|[[Сары-Булак, Кара-Кулжа району|Сары-Булак а.]], [[Кара-Булак, Кара-Кулжа району|Кара-Булак а.]], [[Конокбай-Талаа, Кара-Кулжа району|Конокбай-Талаа а.]], [[Кызыл-Булак, Кара-Кулжа району|Кызыл-Булак а.]], [[Сары-Күнгөй, Кара-Кулжа району|Сары-Күнгөй а.]], [[Тегерек-Саз, Кара-Кулжа району|Тегерек-Саз а.]], [[Тогуз-Булак, Кара-Кулжа району|Тогуз-Булак а.]]
|-
|Чалмин айыл аймагы
|Беш-Кемпир а., [[Буйга, Кара-Кулжа району|Буйга а.]], Орто-Талаа а., [[Токбай-Талаа, Кара-Кулжа району|Токбай-Талаа а.]]
|-
|Ылай-Тал айыл аймагы
|[[Ылай-Талаа|Ылай-Талаа а.]], [[Жылкол, Кара-Кулжа району|Жылкол а.]], [[Шаркыратма, Кара-Кулжа району|Шаркыратма а.]], [[Сай, Кара-Кулжа району|Сай а.]], [[Сары-Таш, Кара-Кулжа району|Сарыташ а.]]
|-
| rowspan=&quot;17&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Kara-Suu_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; |[[Кара-Суу району]]
| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; |жок
| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; |448 608
|'''[[Кара-Суу|Кара-Суу шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Ак-Таш айыл аймагы
|[[Ак-Таш, Кара-Суу району|Ак-Таш а.]], [[Барак, Кара-Суу району|Барак а.]], [[Жылкелди, Кара-Суу району|Жылкелди а.]]
|-
|Жаңы-Арык айыл аймагы
|[[Жаңы-Арык, Кара-Суу району|Жаңы-Арык а.]], [[Ак-Терек, Кара-Суу району|Ак-Терек а.]], [[Правда, Кара-Суу району|Правда а.]], [[Таш-Арык, Кара-Суу району|Таш-Арык а.]]
|-
|Жоош айыл аймагы
|[[Агартуу айылы|Агартуу а.]], [[Большевик, Кара-Суу району|Большевик а.]], [[Гайрат, Кара-Суу району|Гайрат а.]], [[Зарбалык, Кара-Суу району|Зарбалик а.]], [[Калинин, Кара-Суу району|Калинин а.]], [[Коммунизм, Кара-Суу району|Коммунизм а.]], [[Кызыл-Кошчу, Кара-Суу району|Кызыл-Кошчу а.]], [[Кызыл-Сарай, Кара-Суу району|Кызыл-Сарай а.]], [[Маданият, Жоош айыл аймагы, Кара-Суу району|Маданият а.]], [[Мамажан, Кара-Суу району|Мамажан а.]], [[Питомник, Кара-Суу району|Питомник а.]]
|-
|Катта-Талдык айыл аймагы
|[[Ачы, Кара-Суу району|Ачы а.]], [[Баш-Булак, Кара-Суу району|Баш-Булак а.]], [[Жаңы-Турмуш, Катта-Талдык айыл аймагы, Кара-Суу району|Жаңы-Турмуш а.]], [[Кара-Сөгөт, Кара-Суу району|Кара-Сөгөт а.]], [[Кичик, Кара-Суу району|Кичик а.]], [[Кызыл-Ордо, Кара-Суу району|Кызыл-Ордо а.]], [[Садырбай, Кара-Суу району|Садырбай а.]], [[Талдык, Кара-Суу району|Талдык а.]], [[Торгой-Булак, Кара-Суу району|Торгой-Булак а.]], [[Эшме, Кара-Суу району|Эшме а.]]
|-
|Кашкар-Кыштак айыл аймагы
|[[Кашгар-Кыштак, Кара-Суу району|Кашгар-Кыштак а.]], [[Алга-Бас, Кара-Суу району|Алга-Бас а.]], [[Анжиян-Махалла, Кара-Суу району|Анжиян-Махалла а.]], [[Бек-Жар, Кара-Суу району|Бек-Жар а.]], [[Кенжекул, Кара-Суу району|Кенжекул а.]], [[Монок, Кара-Суу району|Монок а.]], [[Тажик-Махалла, Кара-Суу району|Тажик-Махалла а.]]
|-
|Кызыл-Кыштак айыл аймагы
|[[Кызыл-Кыштак, Кара-Суу району|Кызыл-Кыштак а.]], [[Анжиян (кыштак)|Анжиян а.]], [[Бел-Кыштак, Кара-Суу району|Бел-Кыштак а.]], [[Жаңы-Кыштак, Кара-Суу району|Жаңы-Кыштак а.]], [[Карл Маркс, Кара-Суу району|Карл Маркс а.]], [[Коммунист, Кара-Суу району|Коммунист а.]], [[Кызыл-Байрак, Кара-Суу району|Кызыл-Байрак а.]]
|-
|Кызыл-Суу айыл аймагы
|[[Ак-Жар, Кара-Суу району|Ак-Жар а.]], [[Алпордо, Кара-Суу району|Алпордо а.]], [[Коргон, Кара-Суу району|Коргон а.]], [[Миялы, Кара-Суу району|Миялы а.]], [[Талаа, Кара-Суу району|Талаа а.]], [[Учкун, Кызыл-Суу айыл аймагы, Кара-Суу району|Учкун а.]], [[Чайчи, Кара-Суу району|Чайчи а.]]
|-
|Мады айыл аймагы
|[[Мады, Кара-Суу району|Мады а.]], [[Асанчек, Кара-Суу району|Асанчек а.]], [[Жоош, Кара-Суу району|Жоош а.]], [[Кыргыз-Чек, Кара-Суу району|Кыргыз-Чек а.]], [[Каарман, Кара-Суу району|Каарман а.]], [[Лаглан, Кара-Суу району|Лаглан а.]], [[Октябрь, Мады айыл аймагы, Кара-Суу району|Октябрь а.]], [[Социализм, Кара-Суу району|Социализм а.]], [[Тээке, Кара-Суу району|Тээке а.]], [[Учкун, Мады айыл аймагы, Кара-Суу району|Учкун а.]], [[Чагыр, Кара-Суу району|Чагыр а.]]
|-
|Нариманов айыл аймагы
|[[Нариман, Кара-Суу району|Нариман а.]], [[Алим-Төбө, Кара-Суу району|Алим-Тепе а.]], [[Бешмойнок, Кара-Суу району|Бешмойнок а.]], [[ВЛКСМ, Кара-Суу району|ВЛКСМ а.]], [[Жаңы-Махалла, Кара-Суу району|Жаңы-Махалла а.]], [[Жийдалик, Кара-Суу району|Жийдалик а.]], [[Жим, Кара-Суу району|Жим а.]], [[Каратай, Кара-Суу району|Каратай а.]], [[Куранкол, Кара-Суу району|Куранкол а.]], [[Кызыл-Мехнат, Кара-Суу району|Кызыл-Мехнат а.]], [[Лангар, Кара-Суу району|Лангар а.]], [[Нурдар, Кара-Суу району|Нурдар а.]], [[Осмон, Кара-Суу району|Осмон а.]], [[Тажикабад, Кара-Суу району|Тажикабад а.]]
|-
|Отуз-Адыр айыл аймагы
|[[Отуз-Адыр, Кара-Суу району|Отуз-Адыр а.]], [[Жаңы-Кызыл-Суу, Кара-Суу району|Жаңы-Кызыл-Суу а.]], [[Кара-Дөбө, Кара-Суу району|Кара-Дөбө а.]], [[Кызыл-Абад, Кара-Суу району|Кызыл-Абад а.]], [[Кыш-Абад, Кара-Суу району|Кыш-Абад а.]], [[Савай-Арык, Кара-Суу району|Савай-Арык а.]], [[Тынчтык, Кара-Суу району|Тынчтык а.]], [[Фуркат, Кара-Суу району|Фуркат а.]], [[Ынтымак (Кара-Суу району, Отуз-Адыр айыл аймагы)|Ынтымак а.]],
|-
|Папан айыл аймагы
|[[Папан, Кара-Суу району|Папан а.]], [[Ак-Буура-1, Кара-Суу району|Ак-Буура-1 а.]], [[Ак-Буура-2, Кара-Суу району|Ак-Буура-2 а.]], [[Ак-Буура-3, Кара-Суу району|Ак-Буура-3 а.]], [[Ак-Буура-4, Кара-Суу району|Ак-Буура-4 а.]], [[Ак-Терек, Кара-Суу району|Ак-Терек а.]], [[Алчалы, Кара-Суу району|Алчалы а.]], [[Ата-Мерек, Кара-Суу району|Ата-Мерек а.]], [[Андагул, Кара-Суу району|Андагул а.]], [[Бөрү, Кара-Суу району|Бөрү а.]], [[Жаны-Турмуш, Папан айыл аймагы, Кара-Суу району|Жаңы-Турмуш а.]], [[Жар-Башы, Кара-Суу району|Жар-Башы а.]], [[Камыр-Суу, Кара-Суу району|Камыр-Суу а.]], [[Карагур, Кара-Суу району|Карагур а.]], [[Кожо-Келең, Кара-Суу району|Кожо-Келең а.]], [[Кызыл-Туу, Кара-Суу району|Кызыл-Туу а.]], [[Тогуз-Булак, Кара-Суу району|Тогуз-Булак а.]], [[Чычкан-Кол, Кара-Суу району|Чычкан-Көл а.]]
|-
|Савай айыл аймагы
|[[Савай, Кара-Суу району|Савай а.]], [[Кызыл-Шарк, Кара-Суу району|Кызыл-Шарк а.]], [[Кең-Сай, Кара-Суу району|Кең-Сай а.]], [[Кечкен-Жар, Кара-Суу району|Кечкен-Жар а.]], [[Курбан-Кара, Савай айыл аймагы, Кара-Суу району|Курбан-Кара а.]], [[Кыдырша, Кара-Суу району|Кыдырша а.]], [[Октябрь, Савай айыл аймагы, Кара-Суу району|Октябрь а.]], [[Султан-Абад, Кара-Суу району|Султан- Абад а.]], [[Ынтымак (Кара-Суу району, Савай айыл аймагы)|Ынтымак а.]]
|-
|Сарай айыл аймагы
|[[Ак-Оргоо, Кара-Суу району|Ак-Өргөө а.]], [[Киров, Кара-Суу району|Киров а.]], [[Коңурат, Кара-Суу району|Коңурат а.]], [[Присавай, Сарай айыл аймагы, Кара-Суу району|Присавай а.]], [[Тельман, Кара-Суу району|Тельман а.]], [[Эркин, Кара-Суу району|Эркин а.]]
|-
|Сары-Колот айыл аймагы
|[[Сары-Колот, Кара-Суу району|Сары-Колот а.]], [[Ак-Колот, Кара-Суу району|Ак-Колот а.]], [[Шерали, Кара-Суу району|Шерали а.]], [[Курбан-Кара, Сары-Колот айыл аймагы, Кара-Суу району|Курбан-Кара а.]], [[Присавай, Сары-Колот айыл аймагы, Кара-Суу району|Присавай а.]], [[Тынчтык, Сары-Колот айыл аймагы, Кара-Суу району|Тынчтык а.]]
|-
|Төлөйкөн айыл аймагы
|[[Төлөйкөн, Кара-Суу району|Төлөйкөн а.]], [[Бодур-Таш, Кара-Суу району|Бодур-Таш а.]], [[Дыйкан-Кыштак, Кара-Суу району|Дыйкан-Кыштак а.]], [[Жапалак, Кара-Суу району|Жапалак а.]], [[Кыргызстан, Кара-Суу району|Кыргызстан а.]], [[Өзгүр, Кара-Суу району|Өзгүр а.]], [[Учар, Кара-Суу району|Учар а.]]
|-
|Шарк айыл аймагы
|[[Шарк, Кара-Суу району|Шарк а.]], [[Имам-Ата, Кара-Суу району|Имам-Ата а.]], [[Маданият, Шарк айыл аймагы, Кара-Суу району|Маданият а.]], [[Таштак, Кара-Суу району|Таштак а.]], [[Топ-Терек, Кара-Суу району|Топ-Терек а.]], [[Фуркат, Кара-Суу району|Фуркат а.]], [[Медресе, Кара-Суу району|Медресе а.]]
|-
| rowspan=&quot;17&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Nookat_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; |[[Ноокат району]]
| rowspan=&quot;17&quot; |[[Файл:Flag_of_Nookat_district.png|center|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Nookat_district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; |302 481
|'''[[Ноокат|Ноокат шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Бел айыл аймагы
|[[Бел, Ноокат району|Бел а.]], [[Борбаш, Ноокат району|Борбаш а.]], Жаш а., Таш-Булак а.
|-
|Гүлстан айыл аймагы
|[[Гүлстан, Ноокат району|Гүлстан а.]], Беш-Коргон а., Бостон а., Чоң-Кыштоо а., [[Фрунзе, Ноокат району|Фрунзе а.]]
|-
|Жаңы-Ноокат айыл аймагы
|[[Жаңы-Ноокат, Ноокат району|Жаңы-Ноокат а.]], Дөң-Кыштак а., Жандама а., Катта-Тал а., [[Кызыл-Тейит, Ноокат району|Кызыл-Тейит а.]], Күнгөй-Хасана а., Мончок-Дөбө а., [[Темир-Корук, Ноокат району|Темир-Корук а.]], Тескей а.
|-
|Токтомат Зулпуев атындагы айыл аймагы
|[[Айбек, Ноокат району|Айбек а.]], [[Ак-Чабуу, Ноокат району|Ак-Чабуу а.]], [[Интернационал, Ноокат району|Интернационал а.]], [[Караке, Ноокат району|Караке а.]], [[Коммунизм, Ноокат району|Коммунизм а.]], [[Өсөр (кыштак)|Өсөр а.]], [[Таштак, Ноокат району|Таштак а.]], [[Үч-Бай|Үч-Бай а.]], [[Чучук, Ноокат району|Чучук а.]], [[Ятан, Ноокат району|Ятан а.]]
|-
|Исанов айыл аймагы
|[[Жаңы-Базар, Ноокат району|Жаңы-Базар а.]], Жаңы-Коргон а., [[Кичи-Алай, Ноокат району|Кичи-Алай а.]], [[Кожоке, Ноокат району|Кожоке а.]], [[Федоров, Ноокат району|Фёдоров а.]], [[Чеч-Дөбө, Ноокат району|Чеч-Дөбө а.]]
|-
|Кара-Таш айыл аймагы
|[[Кара-Таш, Ноокат району|Кара-Таш а.]], [[Нойгут, Ноокат району|Нойгут а.]]
|-
|Кеңеш айыл аймагы
|[[Ак-Терек, Ноокат району|Ак-Терек а.]], [[Арбын, Ноокат району|Арбын а.]], Байыш а., Батуу а., Дары-Булак а., [[Куу-Майдан, Ноокат району|Куу-Майдан а.]], [[Шанкол, Ноокат району|Шанкол а.]], [[Чегеден, Ноокат району|Чегеден а.]]
|-
|Көк-Бел айыл аймагы
|[[Көк-Бел, Ноокат району|Көк-Бел а.]], [[Кайыңды, Ноокат району|Кайыңды а.]]
|-
|Кулатов айыл аймагы
|Абшыр-Ата а., [[Акчал, Ноокат району|Акчал а.]], Арык-Тейит а., [[Баглан, Ноокат району|Баглан а.]], [[Кожо-Арык, Ноокат району|Кожо-Арык а.]], [[Кош-Дөбө, Ноокат району|Кош-Дөбө а.]], Кулуштан а., [[Кызыл-Булак, Ноокат району|Кызыл-Булак а.]]
|-
|Кызыл-Октябрь айыл аймагы
|[[Алашан, Ноокат району|Алашан а.]], Борбаш а., [[Жийде, Ноокат району|Жийде а.]], [[Каранай, Ноокат району|Каранай а.]], [[Көк-Жар, Ноокат району|Көк-Жар а.]], [[Сарыканды, Ноокат району|Сарыканды а.]]
|-
|Кыргыз-Ата айыл аймагы
|[[Кыргыз-Ата, Ноокат району|Кыргыз-Ата а.]], [[Ак-Булак, Ноокат району|Ак-Булак а.]], [[Борко, Ноокат району|Борко а.]], [[Кара-Ой, Ноокат району|Кара-Ой а.]], [[Кара-Таш, Ноокат району|Кара-Таш а.]], [[Көтөрмө, Ноокат району|Көтөрмө а.]], [[Таш-Булак (Ноокат району, Кыргыз-Ата айыл аймагы)|Таш-Булак а.]]
|-
|Мирмахмудов айыл аймагы
|[[Арал, Ноокат району|Арал а.]], [[Барын, Ноокат району|Барын а.]], [[Будайлык, Ноокат району|Будайлык а.]], [[Капчыгай, Ноокат району|Капчыгай а.]], [[Кара-Кокту, Ноокат району|Кара-Кокту а.]], [[Чапаев, Ноокат району|Чапаев а.]]
|-
|Найман айыл аймагы
|[[Найман, Ноокат району|Найман а.]], Улуу-Тоо а.
|-
|Он-Эки-Бел айыл аймагы
|[[Он Эки-Бел, Ноокат району|Он Эки-Бел а.]], Мырза-Найман а., [[Нарай, Ноокат району|Нарай а.]], Он-Эки-Мойнок а., Орнок а.
|-
|Төөлөс айыл аймагы
|[[Ай-Тамга, Ноокат району|Ай-Тамга а.]], [[Герей-Шорон, Ноокат району|Герей-Шорон а.]], [[Додон, Ноокат району|Додон а.]], [[Жайылма, Ноокат району|Жайылма а.]], [[Кеңеш, Ноокат району|Кеңеш а.]], [[Меркит, Ноокат району|Меркит а.]], [[Муркут, Ноокат району|Муркут а.]], [[Толман, Ноокат району|Толман а.]]
|-
|Ынтымак айыл аймагы
|[[Ынтымак, Ноокат району|Ынтымак а.]], [[Акшар, Ноокат району|Акшар а.]], [[Арык-Бою, Ноокат району|Арык-Бою а.]], [[Беш-Буркан, Ноокат району|Беш-Буркан а.]], [[Дон-Маала, Ноокат району|Дон-Маала а.]], [[Ничке-Суу, Ноокат району|Ничке-Суу а.]], [[Таш-Булак (Ноокат району, Ынтымак айыл аймагы)|Таш-Булак а.]], [[Челекчи, Ноокат району|Челекчи а.]]
|-
| rowspan=&quot;20&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Özgön_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; |[[Өзгөн району]]
| rowspan=&quot;20&quot; |[[Файл:Flag of Uzgen district.svg|center|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Uzgen_rayon.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; |282 981
|'''[[Өзгөн|Өзгөн шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Ак-Жар айыл аймагы
|[[Ак-Жар, Өзгөн району|Ак-Жар а.]], [[Большевик, Өзгөн району|Большевик а.]], [[Какыр, Өзгөн району|Какыр а.]], [[Семиз-Көл, Өзгөн району|Семиз-Көл а.]]
|-
|Алтын-Булак айыл аймагы
|[[Алтын-Булак, Өзгөн району|Алтын-Булак а.]], [[Кара-Баткак, Өзгөн району|Кара-Баткак а.]], [[Кандава, Өзгөн району|Кандава а.]], [[Сасык-Булак, Өзгөн району|Сасык-Булак а.]], [[Таш-Башат, Өзгөн району|Таш-Башат а.]], [[Чечебай, Өзгөн району|Чечебай а.]]
|-
|Баш-Дөбө айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол, Өзгөн району|Жаңы-Жол а.]], Кашка-Терек а., [[Кеңеш, Өзгөн району|Кеңеш а.]], [[Кош-Коргон, Өзгөн району|Кош-Корогон а.]], [[Кызыл-Кырман, Өзгөн району|Кызыл-Кырман а.]]
|-
|Ден-Булак айыл аймагы
|[[Ден-Булак, Өзгөн району|Ден-Булак а.]], [[Бакмал, Өзгөн району|Бакмал а.]], [[Бабашуулу, Өзгөн району|Бабашуулу а.]], [[Бөксө-Жол, Өзгөн району|Бөксө-Жол а.]], [[Жаңы-Абад, Өзгөн району|Жаңы-Абад а.]], [[Кара-Дарыя, Өзгөн району|Кара-Дарыя а.]], [[Мичурин, Өзгөн району|Мичурин а.]], [[Өзгөрүш, Өзгөн району|Өзгөрүш а.]], [[Төөлөс, Өзгөн району|Төөлөс а.]], [[Чимбай, Өзгөн району|Чимбай а.]]
|-
|Жалпак-Таш айыл аймагы
|Ак-Терек а., Кара-Тарык а., [[Карл Маркс, Өзгөн району|Карл Маркс а.]], [[Киров, Өзгөн району|Киров а.]], [[Кысык-Алма, Өзгөн району|Кысык-Алма а.]], [[Курбу-Таш, Өзгөн району|Курбу-Таш а.]], [[Туз-Бел, Өзгөн району|Туз-Бел а.]], [[Үчкаптал, Өзгөн району|Үчкаптал а.]]
|-
|Жыланды айыл аймагы
|[[Жыланды, Өзгөн району|Жыланды а.]], Ботомойнок а., [[Калта, Өзгөн району|Калта а.]], [[Красный Маяк, Өзгөн району|Красный Маяк а.]], [[Прогресс, Өзгөн району|Прогресс а.]], [[Яссы, Өзгөн району|Яссы а.]]
|-
|Заргер айыл аймагы
|[[Заргер, Өзгөн району|Заргер а.]], [[Аюу, Өзгөн району|Аюу а.]], [[Жаңы-Айыл, Өзгөн району|Жаңы-Айыл а.]], [[Кайрат, Өзгөн району|Кайрат а.]], [[Кутурган, Өзгөн району|Кутурган а.]], [[Ничке-Сай, Өзгөн району|Ничке-Сай а.]], [[Токтогул, Өзгөн району|Токтогул а.]], Тосой а.
|-
|Жазы айыл аймагы
|[[Жазы, Өзгөн району|Жазы а.]], [[Жээренчи, Өзгөн району|Жээренчи а.]], [[Кара-Дыйкан, Өзгөн району|Кара-Дыйкан а.]], [[Кызыл- Дыйкан, Өзгөн району|Кызыл-Дыйкан а.]]
|-
|Ийри-Суу айыл аймагы
|[[Ак-Терек, Ийри-Суу айыл аймагы, Өзгөн району|Ак-Терек а.]], [[Жаңгакты|Жаңгакты а.]], [[Жийде (Өзгөн району)|Жийде а.]], [[Кара-Колот, Өзгөн району|Кара-Колот а.]], [[Корс-Этти, Өзгөн району|Корс-Этти а.]], [[Кыргызстан, Өзгөн району|Кыргызстан а.]], [[Орказган, Өзгөн району|Орказган а.]]
|-
|Кара-Таш айыл аймагы
|[[Ийрек, Өзгөн району|Ийрек а.]], [[Коргон, Өзгөн району|Коргон а.]], [[Үңкүр, Өзгөн району|Үңкүр а.]], [[Ынтымак, Өзгөн району|Ынтымак а.]], [[Элчибек, Өзгөн району|Элчибек а.]]
|-
|Кароол айыл аймагы
|[[Кароол, Өзгөн району|Кароол а.]], Жан-Шоро а., [[Мырза-Арык, Өзгөн району|Мырза-Арык а.]], [[Орто-Арык, Өзгөн району|Орто-Арык а.]], [[Шералы, Өзгөн району|Шералы а.]]
|-
|Көлдүк айыл аймагы
|[[Шамал-Терек, Өзгөн району|Шамал-Терек а.]], [[Чалк-Өйдө, Өзгөн району|Чалк-Өйдө а.]]
|-
|Курбаш айыл аймагы
|Курбаш а., [[Шагым, Өзгөн району|Шагым а.]], [[Эрдик, Өзгөн району|Эрдик а.]]
|-
|Кызыл-Октябрь айыл аймагы
|[[Кызыл-Октябрь, Өзгөн району|Кызыл-Октябрь а.]], [[Алга, Өзгөн району|Алга а.]], [[Беш-Абышка, Өзгөн району|Беш-Абышка а.]], [[Гузар, Өзгөн району|Гузар а.]], [[Кочкор-Ата, Өзгөн району|Кочкор-Ата а.]], [[Кремль, Өзгөн району|Кремль а.]], Курбаш а., [[Кызыл-Сенгир, Өзгөн району|Кызыл-Сенгир а.]], [[Старая Покровка, Өзгөн району|Старая Покровка а.]], [[Ынтымак, Өзгөн району|Ынтымак а.]]
|-
|Кызыл-Тоо айыл аймагы
|[[Кызыл-Тоо, Өзгөн району|Кызыл-Тоо а.]], [[Ак-Кыя, Өзгөн району|Ак-Кыя а.]], [[Донуз-Тоо, Өзгөн району|Донуз-Тоо а.]], [[Карчабек, Өзгөн району|Карчабек а.]], [[Эркин-Тоо, Өзгөн району|Эркин-Тоо а.]]
|-
|Мырза-Аке айыл аймагы
|[[Мырза-Аке, Өзгөн району|Мырза-Аке а.]], [[Адыр, Өзгөн району|Адыр а.]], [[Бабыр, Өзгөн району|Бабыр а.]]
|-
|Саламалик айыл аймагы
|[[Саламалик, Өзгөн району|Саламалик а.]], [[Ак-Терек (Саламалик айыл аймагы, Өзгөн району)|Ак-Терек а.]], [[Ара-Көл, Өзгөн району|Ара-Көл а.]], [[Кош-Этер, Өзгөн району|Кош-Этер а.]], [[Кызыл-Байрак, Өзгөн району|Кызыл-Байрак а.]], [[Кызыл-Чарба, Өзгөн району|Кызыл-Чарба а.]], [[15 Жаш, Өзгөн району|15 Жаш а.]]
|-
|Төрт-Көл айыл аймагы
|[[Ана-Кызыл, Өзгөн району|Ана-Кызыл а.]], [[Бостон, Өзгөн району|Бостон а.]], [[Шоро-Башат, Өзгөн району|Шоро-Башат а.]], [[Кыймыл, Өзгөн району|Кыймыл а.]], [[Макаренко, Өзгөн району|Макаренко а.]]
|-
|Чангет айыл аймагы
|[[Чангет, Өзгөн району|Чангет а.]], [[Өстүрүү, Өзгөн району|Өстүрүү а.]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Chong-Alay_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |[[Чоң-Алай району]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:Flag of Chong-Alay District.svg|center|50x50px]][[Файл:CoA of Chong-Alay district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |32 140
|Жекенди айыл аймагы
|[[Жекенди, Чоң-Алай району|Жекенди а.]], [[Шибээ, Чоң-Алай району|Шибээ а.]], [[Карамык, Чоң-Алай району|Карамык а.]], [[Кара-Тейит, Чоң-Алай району|Кара-Тейит а.]], [[Чулук, Чоң-Алай району|Чулук а.]]
|-
|Кашка-Суу айыл аймагы
|[[Кашка-Суу, Чоң-Алай району|Кашка-Суу а.]], [[Ачык-Суу, Чоң-Алай району|Ачык-Суу а.]], [[Бурган-Суу, Чоң-Алай району|Бурган-Суу а.]], [[Жайылма, Чоң-Алай району|Жайылма а.]], [[Кабык, Чоң-Алай району|Кабык а.]], [[Кара-Кабак, Чоң-Алай району|Кара-Кабак а.]], [[Кичи-Жайылма, Чоң-Алай району|Кичи-Жайылма а.]]
|-
|Чоң-Алай айыл аймагы
|[[Дароот-Коргон, Чоң-Алай району|Дароот-Коргон а.]], [[Жар-Башы, Чоң-Алай району|Жар-Башы а.]], [[Жаш-Тилек, Чоң-Алай району|Жаш-Тилек а.]], [[Жаман-Жар, Чоң-Алай району|Жаман-Жар а.]], [[Кара-Шыбак, Чоң-Алай району|Кара-Шыбак а.]], [[Кочкорчу, Чоң-Алай району|Кочкорчу а.]], [[Кулчу, Чоң-Алай району|Кулчу а.]], [[Кызыл-Туу, Чоң-Алай району|Кызыл-Туу а.]], [[Кызыл-Эшме, Чоң-Алай району|Кызыл-Эшме а.]], [[Сары-Булак, Чоң-Алай району|Сары-Булак а.]], [[Чак, Чоң-Алай району|Чак а.]]
|}

== Маданий турмушу ==
Облустун билимберүү системасы мектепке чейинки, жалпы билим берүү, башталгыч, орто, кесиптик-тех., атайын орто жана жогорку окуу жайларынан турат. 2001/02-окуу жылында облуста 65 мектепке чейинки мекеме (8,2 миң бала тарбияланат), 544 жалпы билим берүүчү мектеп (310,7 миң окуучу окуйт), 15 кесиптиктех. окуу жайы (2,7 миң), 7 атайын орто окуу жайы (3,3 миң студент), 4 жогорку окуу жайы (58,6 миң) бар. Жалпы билим берүүчү орто мектептердеги окуучулардын 63,8% – кыргыз, 28,7% – өзбек, 7,4% – орус, 0,1% – тажик тилдеринде окуйт. Облуста Ош соода колледжи, Ош курулуш колледжи, Ош айыл-чарба техникуму, Ош, Өзгөн мед. окуу жайлары (атайын орто билим берүүчү), Ош мамлекеттик университети, Ош технологиялык университети, Кыргыз–Өзбек университети, Гуманитардык-педагогикалык ин-ту, Москва мамлекеттик социалдык университетинин, Ж. Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин, жана Кыргыз эл аралык университетинин филиалдары иштейт.

Саламаттык сактоо тармагында облустук ул. госпиталь, 4 шаардык, 1 шаардык балдар, 3 учук, инфекциялык, 7 райондук, 4 номердик, 39 участкалык оорукана, төрөт үйү, 7 учук, 3 тери-венерологиялык, онкологиялык, психоневрологиялык, наркологиялык диспансерлер, 11 поликлиника, 6 тиш поликлиникасы, 233 фельдшер-акушердик пункт, 173 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу ж. б. иштейт (2001). Аталган мекемелерде 2330 врач, 9168 мед. орто билимдүү кызматкерлер эмгектенет (2000).

Облуста улуттук мааниге ээ театрлар, музейлер, көркөм-сүрөт мастерскойлору бар. Ош облустук маданий башкармасына караштуу 13 райондук жана шаардык бөлүмдөр, 8 облустук маданий мекемелер, 222 китепкана, 157 маданият үйү, 3 театр, 7 эс алуу паркы, 24 муз. мектеп, мамл. муз. окуу жайы иштейт (2001).

Облустун аймагындагы байыркы тарыхый-архитектуралык эстеликтер: байыркы аңчылардын тургун жайлары, шаар чалдыбарлары, байыркы мүрзөлөр, мавзолейлер, мечиттер, кербен-сарайлар, чептер ж. б. Байыркы Ош шаары (б. з. ч. 4-к., б. з. 5-к.) жана ага жакын жаткан аймактарда Жибек жолундагы маанилүү пункттар – Мырзалимдөбө, Чаяндөбө, Отузадыр, Мады, Коргошундөбө, Акбуура, Шалтакдөбө, Шоробашат Куршаб ж.б. чептер жайгашкан. Ош ш-нын аймагындагы «Сулаймантоо» (Тахт-и-Сулайман) эстелиги, Рават Абдуллахандын мечити (16–17 к.), Асаф ибн Бурхия мавзолейи (17–18-к.), Алымбек датканын (19-к.) жана Мухамад Юсуп Байкожо уулунун мечиттери (20-к.), орто кылымдарга таандык архит. эстеликтердин бири Өзгөн архит. комплексинини (3 мавзолей жана минареттен турат) ж. б-дын мааниси зор. Кокон хандыгынын тушундагы эстеликтерге – Дарооткоргон, Соголон кербен-сарайы (чептердин калдыктары) таандык.

[[Файл:Fersman 2.jpg|thumb|235x235px]]

Облустун табигый объектилери туризм менен альпинизмди өнүктүрүүдө чоң мааниге ээ. Карашоро минералдуу суулары, Саламалик жаңгак-мөмө токою, Абшырсай шаркыратмасы, [[Ажыдаар үңкүрү|Ажыдаарүңкүр]], [[Бариттүү, үңкүр|Баритүү]], [[Ферсман үңкүрү|Ферсман]] үңкүрлөрү ж.б. рекреациялык мааниге ээ.

Алай жана Чоң Алай тоолорунун бийик бөлүктөрү туризм жана алпинизмди өнүктүрүүгө өтө ыңгайлуу. Алай өрөөнүндө жана Чоң Алай кырка тоосунда 4 туристтик маршрут иштейт. Чоң Алай кырка тоосунун эң бийик – Ленин атн. чокусунун этегинде Ачыкташ альплагери орун алган. 2001-ж. Алай жана Чоң Алай райондоруна келген туристерден 112,8 миң сом киреше түшкөн. Жалпысынан алганда облустагы 83 туристтик объектинин: 16сы – табигый, 17си – тарыхый-маданий, 8и – аңчылык, 7си – дарылоо-бальнеологиялык, 4өө – курорттук, 15и – рекреациялык, 4өө - интераңчылык, 12си – археологиялык объектилер.

== Колдонулган адабияттар ==
* [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/geogr_ensclp.pdf Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714154348/http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/geogr_ensclp.pdf |date=2014-07-14 }} ISBN 9967-14-006-2

== Булактар ==
&lt;references /&gt;
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.osh.gov.kg/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240226132755/https://www.osh.gov.kg/ |date=2024-02-26 }}
{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Ош облусу|*]]
[[Категория:Тумар-2011]]</text>
      <sha1>gcfgk74s7o18uvcjccwimldpq21fz25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1792</id>
    <revision>
      <id>664830</id>
      <parentid>506684</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="gdby9ns1hfbx21jzb5ijovd08qkqzj7" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = [[Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]
 |стиль_негизги_башжазуу = background:{{Түс|Кыргызстан}}
 |стиль_башжазуу    =  background:{{Түс|Кыргызстан}}
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|30px]] [[Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]
 |сүрөт                    =  [[Файл:Emblem of Kyrgyzstan.svg|100px]]

|башжазуу1 = Облустар
|тизмек1 = [[Файл:Batken obl flag.svg|border|20px]] [[Баткен облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|border|20px]] [[Жалал-Абад облусу]]{{·w}}[[Файл:Naryn obl flag.svg|border|20px]] [[Нарын облусу]]{{·w}}[[Ош облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Talas Province Kyrgyzstan.svg|border|20px]] [[Талас облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Chuy Province.svg|border|20px]] [[Чүй облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|border|20px]] [[Ысык-Көл облусу]]

|башжазуу2 = Шаарлар
|тизмек2 = [[Файл:Flag of Bishkek.svg|border|20px]] [[Бишкек]]{{·w}}[[Файл:Flag of Osh.svg|border|20px]] [[Ош]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Кыргызстандын административдик бөлүнүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Кыргызстан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdby9ns1hfbx21jzb5ijovd08qkqzj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664831</id>
      <parentid>664830</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Калып:Кыргызстандын административдик бөлүнүшү]]&quot; барагын &quot;[[Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>664830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="gdby9ns1hfbx21jzb5ijovd08qkqzj7" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = [[Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]
 |стиль_негизги_башжазуу = background:{{Түс|Кыргызстан}}
 |стиль_башжазуу    =  background:{{Түс|Кыргызстан}}
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|30px]] [[Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]
 |сүрөт                    =  [[Файл:Emblem of Kyrgyzstan.svg|100px]]

|башжазуу1 = Облустар
|тизмек1 = [[Файл:Batken obl flag.svg|border|20px]] [[Баткен облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|border|20px]] [[Жалал-Абад облусу]]{{·w}}[[Файл:Naryn obl flag.svg|border|20px]] [[Нарын облусу]]{{·w}}[[Ош облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Talas Province Kyrgyzstan.svg|border|20px]] [[Талас облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Chuy Province.svg|border|20px]] [[Чүй облусу]]{{·w}}[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|border|20px]] [[Ысык-Көл облусу]]

|башжазуу2 = Шаарлар
|тизмек2 = [[Файл:Flag of Bishkek.svg|border|20px]] [[Бишкек]]{{·w}}[[Файл:Flag of Osh.svg|border|20px]] [[Ош]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Кыргызстандын административдик бөлүнүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Кыргызстан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdby9ns1hfbx21jzb5ijovd08qkqzj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жалал-Абад облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1793</id>
    <revision>
      <id>664835</id>
      <parentid>652800</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91374" sha1="ogz6f4x7570z9vs1a1ps8h0tk5rx1ho" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Кыргызстан}}
 |Кыргызча аталышы       = Жалал-Абад облусу
 |Өздүк аталышы          = 
 |Герб                = Coat of arms of Jalal-Abad region.png
 |Желек                 = Flag of Jalal-Abad region.png
 |Белгинин көлөмү        = 
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 

|Сүрөт                                        = Tash Komur.jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = 

 |Өлкө                   =Кыргызстан 
 |Карта                                        = Jalal-Abad Province in Kyrgyzstan.svg
|Картанын өлчөмү                              = 280px
|Административдик бирдиктин картасы           = 
|Картанын өлчөмү ае                           = 
|lat_dir                                      = N
|lat_deg                                      = 41
|lat_min                                      = 15
|lat_sec                                      = 0
|lon_dir                                      = E
|lon_deg                                      = 72
|lon_min                                      = 45
|lon_sec                                      = 0
|type                                         = adm1st
|region                                       = KG-J
|баскыч                                       = 
|CoordScale                                   = 3000000
 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Облус
 |Киргени                =
 |Курамында              = 6 шаар, 8 район
 |Борбору                = [[Манас]]
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = [[Таш-Көмүр]], [[Майлуу-Суу]], [[Кара-Көл]], [[Көк-Жаңгак]]
 |Түзүлгөн убакыты       = [[21-ноябрь]] [[1939]]
 |Таратылган убакыты     = 
 |Башчысы                =  
  |Башчынын түрү         = Губернатору
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = 
 |Тилдери                        =[[Кыргыз тили]], [[Орус тили]] 
 |Калкы                          = 1 214 400
  |Санак жылы                    = 2019
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    =3 
  |Жыштыгы                       = 30,76
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                = * [[Кыргыздар]]: 725 321 - 71,82 %
* [[Өзбектер]]: 250 748 - 24,83 %
* Башкалар: 33 774 - 3,35 %
  |Диний курамы                  = Мусулманчылык
 |Жер аянты                      = 33 700
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = Jalal-Abad Province in Kyrgyzstan.svg
 |Картанын көлөмү                = 
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = [[UTC+6]]
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = KG-J
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 3722
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = 
 |Унаа коду                      = D,04
 |Сайты                          = https://gov.kg/ky/region/zhalal-abad
 |Commons түрмөгү                = 
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}
'''Жалал-Абад облусу''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түштүк-батышындагы [[административдик-аймактык бирдик]].

Жалпы аянты 33,7 миң км&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2.&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;

Административдик борбору — [[Жалал-Абад|Манас шаары]].

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын_административдик-аймактык_түзүлүшү}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Карта
!Аталыш
!Туу, герб
!Туруктуу калк
2021, миң адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;
!Баш ийген
айыл аймактар (а. а.), шаарлар жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Государственный классификатор|2012|с=15—28}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Aksy_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |[[Аксы району]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:CoA of Aksy district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |137 103
|'''[[Кербен (шаар)|Кербен шаары]]'''
|[[Ак-Дөбө, Аксы району|Ак-Дөбө а.]], [[Жетиген, Аксы району|Жетиген а.]], [[Күлүк-Дөбө|Күлүк-Дөбө а.]], [[Курулуш, Аксы району|Курулуш а.]], [[Мамай (айыл)|Мамай а.]], [[Устукан (айыл)|Устукан а.]]
|-
|Авлетим айыл аймагы
|[[Авлетим|Авлетим а.]], [[Байкашка-Терек|Байкашка-Терек а.]], [[Дерес-Сай|Дерес-Сай а.]], [[Жаңгактуу-Булак|Жаңгактуу-Булак а.]], [[Ит-Агар|Ит-Агар а.]], [[Коргон, Аксы району|Коргон а.]], [[Мукур|Мукур а.]], [[Тегирмен-Сай|Тегирмен-Сай а.]], [[Товар-Сай|Товар-Сай а.]]
|-
|Ак-Жол айыл аймагы
|[[Ак-Жол (Аксы району)|Ак-Жол а.]], [[Жолборсту|Жолборсту а.]], [[Кара-Тыт|Кара-Тыт а.]], [[Кечүү|Кечүү а.]], [[Кызыл-Бейит|Кызыл-Бейит а.]], [[Күрп, Аксы району|Күрп а.]], [[Райкомол|Райкомол а.]], [[Разан-Сай|Разан-Сай а.]], [[Тегене|Тегене а.]]
|-
|Ак-Суу айыл аймагы
|[[Ак-Суу, Аксы району|Ак-Суу а.]], [[Ак-Сай, Аксы району|Ак-Сай а.]], [[Коргон-Дөбө|Коргон-Дөбө а.]]
|-
|Жаңы-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол, Аксы району|Жаңы-Жол а.]], [[Кой-Таш, Аксы району|Кой-Таш а.]], [[Таштак, Аксы району|Таштак а.]], [[Терс, Аксы району|Терс а.]]
|-
|Жерге-Тал айыл аймагы
|[[Жерге-Тал (Аксы району)|Жерге-Тал а.]], [[Боспиек|Боспиек а.]], [[Кызыл-Капчыгай (Аксы району)|Кызыл-Капчыгай а.]]
|-
|Кара-Жыгач айыл аймагы
|[[Кара-Жыгач, Аксы району|Кара-Жыгач а.]], [[Дардак-Дөбө|Дардак-Дөбө а.]], [[Кара-Ой, Аксы району|Кара-Ой а.]], [[Сыны, Аксы району|Сыны а.]], [[Тор-Камыш, Аксы району|Тор-Камыш а.]], [[Чарба, Аксы району|Чарба а.]]
|-
|Кара-Суу айыл аймагы
|[[Кара-Суу, Аксы району|Кара-Суу а.]], [[Жүзүмжан, Аксы району|Жүзүмжан а.]], [[Кезарт, Аксы району|Кезарт а.]], [[Кызыл-Көл, Аксы району|Кызыл-Көл а.]], [[Сай-Булуң, Аксы району|Сай-Булуң а.]], [[Топ-Жаңгак, Аксы району|Топ-Жаңгак а.]], [[Түрдүк, Аксы району|Түрдүк а.]], [[Чалдыбар, Аксы району|Чалдыбар а.]], [[Чат, Аксы району|Чат а.]]
|-
|Кашка-Суу айыл аймагы
|[[Кашка-Суу, Аксы району|Кашка-Суу а.]], [[Жаңы-Айыл, Аксы району|Жаңы-Айыл а.]], [[Кара-Дөбө, Аксы району|Кара-Дөбө а.]], Кара-Башат а., [[Өлөң-Булак (кыштак)|Өлөң-Булак а.]], Согот а., Тосту а., Туюк-Жар а., Чарбак а.
|-
|Кызыл-Туу айыл аймагы
|[[Кызыл-Туу, Аксы району|Кызыл-Туу а.]], [[Аркыт (Аксы району)|Аркыт а.]], [[Жол-Сай, Аксы району|Жол-Сай а.]], [[Жылгын, Аксы району|Жылгын а.]]
|-
|Мавлянов айыл аймагы
|[[Атана, Аксы району|Атана а.]], Жаңгак а., [[Мундуз, Аксы району|Мундуз а.]],[[Сары-Кашка, Аксы району|Сары-Кашка а.]], [[Семет, Аксы району|Семет а.]], Таш-Жар а., [[Торук, Аксы району|Торук а.]], [[Улук, Аксы району|Улук а.]], [[Чие, Аксы району|Чие а.]]
|-
|Назаралиев айыл аймагы
|[[Жыл-Кол, Аксы району|Жыл-Кол а.]], [[Кум, Аксы району|Кум а.]], [[Кызыл-Жар, Аксы району|Кызыл-Жар а.]], [[Нарын, Аксы району|Нарын а.]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Ala-Buka_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Ала-Бука району]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Файл:Coat_of_arms_of_Ala-Buka_district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; |108 647
|Ак-Коргон айыл аймагы
|[[Ак-Коргон, Ала-Бука району|Ак-Коргон а.]], [[Баястан, Ала-Бука району|Баястан а.]], [[Падек, Ала-Бука району|Падек а.]], [[Сафедбулан, Ала-Бука району|Сафедбулан а.]]
|-
|Ак-Там айыл аймагы
|[[Ак-Там, Ала-Бука району|Ак-Там а.]], [[Жапа-Салды, Ала-Бука району|Жапа-Салды а.]], [[Кызыл-Ата, Ала-Бука району|Кызыл-Ата а.]]
|-
|Ала-Бука айыл аймагы
|[[Ала-Бука|Ала-Бука а.]], [[Достук, Ала-Бука району|Достук а.]], [[Сапалак, Ала-Бука району|Сапалак а.]], [[Сары-Талаа, Ала-Бука району|Сары-Талаа а.]]
|-
|Көк-Серек айыл аймагы
|[[Ак-Тайлак, Ала-Бука району|Ак-Тайлак а.]], [[Бирлешкен, Ала-Бука району|Бирлешкен а.]], [[Кош-Болот, Ала-Бука району|Кош-Болот а.]], [[Сары-Кол, Ала-Бука району|Сары-Кол а.]], [[Теңги|Теңги а.]], [[Төлөкө, Ала-Бука району|Төлөкө а.]]
|-
|Көк-Таш айыл аймагы
|[[Көк-Таш, Ала-Бука району|Көк-Таш а.]], [[Булак-Башы, Ала-Бука району|Булак-Башы а.]], [[Жалгыз-Өрүк, Ала-Бука району|Жалгыз-Өрүк а.]], [[Күлпөк-Сай|Күлпөк-Сай а.]], [[Орто-Суу, Ала-Бука району|Орто-Суу а.]], [[Чоң-Сай, Ала-Бука району|Чоң-Сай а.]]
|-
|Өрүктү айыл аймагы
|[[Өрүктү, Ала-Бука району|Өрүктү а.]], [[Кеңкол, Ала-Бука району|Кеңкол а.]], [[Орто-Токой, Ала-Бука району|Орто-Токой а.]], [[Өрүктү-Сай, Ала-Бука району|Өрүктү-Сай а.]], [[Чолок-Тума, Ала-Бука району|Чолок-Тума а.]]
|-
|Биринчи Май айыл аймагы
|[[Ажек, Ала-Бука району|Ажек а.]], [[Айры-Там|Айры-Там а.]], [[Ак-Башат, Ала-Бука району|Ак-Башат а.]], [[Алма-Бел, Ала-Бука району|Алма-Бел а.]], [[Жаңы-Шаар, Ала-Бука району|Жаңы-Шаар а.]], [[Кара-Үңкүр, Ала-Бука району|Кара-Үңкүр а.]], [[Совет-Сай, Ала-Бука району|Совет-Сай а.]]
|-
|Төрөгелди Балтагулов айыл аймагы
|[[Баймак, Ала-Бука району|Баймак а.]], Кажар а., [[Кашкалак, Ала-Бука району|Кашкалак а.]], [[Келте, Ала-Бука району|Келте а.]], [[Кош-Алмурут, Ала-Бука району|Кош-Алмурут а.]], [[Кош-Терек, Ала-Бука району|Кош-Терек а.]], [[Ызар, Ала-Бука району|Ызар а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Bazar-Korgon_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |[[Базар-Коргон району]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |жок
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |183 908
|[[Базар-Коргон|'''Базар-Коргон шаары''']]
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Акман айыл аймагы
|[[Жаңы-Акман, Базар-Коргон району|Жаңы-Акман а.]], [[Жараке, Базар-Коргон району|Жараке а.]], [[Кайырма, Базар-Коргон району|Кайырма а.]], [[Колот, Базар-Коргон району|Колот а.]], Коргон-Жар а., [[Кош-Коргон, Базар-Коргон району|Кош-Коргон а.]], [[Таш-Булак, Базар-Коргон району|Таш-Булак а.]]
|-
|Арстанбап айыл аймагы
|[[Арстанбап|Арстанбап а.]], [[Ак-Терек, Базар-Коргон району|Ак-Терек а.]], [[Бел-Терек, Базар-Коргон району|Бел-Терек а.]], Гава а., [[Гүмкана|Гүмкана а.]], Дашман а., [[Жай-Терек, Базар-Коргон району|Жай-Терек а.]], [[Жарадар, Базар-Коргон району|Жарадар а.]]
|-
|Бешик-Жон айыл аймагы
|[[Бешик-Жон, Базар-Коргон району|Бешик-Жон а.]], [[Баймундуз, Базар-Коргон району|Баймундуз а.]], [[Жон, Базар-Коргон району|Жон а.]], [[Карача, Базар-Коргон району|Карача а.]], [[Көк-Алма, Базар-Коргон району|Көк-Алма а.]]
|-
|Кеңеш айыл аймагы
|[[Аук, Базар-Коргон району|Аук а.]], [[Биринчи Май, Базар-Коргон району|Биринчи Май а.]], [[Шыдыр, Базар-Коргон району|Шыдыр а.]], [[Кара-Жыгач, Базар-Коргон району|Кара-Жыгач а.]], [[Кызыл-Октябрь, Базар-Коргон району|Кызыл-Октябрь а.]], Коткор а., [[Могол-Коргон, Базар-Коргон району|Могол-Коргон а.]], [[Сейитказы|Сейитказы а.]], Совет а.,
|-
|Кызыл-Үңкүр айыл аймагы
|[[Кызыл-Үңкүр|Кызыл-Үңкүр а.]], [[Ак-Булак, Базар-Коргон району|Ак-Булак а.]], [[Жаз-Кечүү, Базар-Коргон району|Жаз-Кечүү а.]], [[Катар-Жаңгак|Катар-Жаңгак а.]], [[Көсө-Терек, Базар-Коргон району|Көсө-Терек а.]]
|-
|Могол айыл аймагы
|[[Бувакол|Бувакол а.]], Кайнар а., [[Кара-Ой, Базар-Коргон району|Кара-Ой а.]], [[Кызыл-Суу, Базар-Коргон району|Кызыл-Суу а.]], [[Көктоңду|Көктоңду а.]], [[Чарбак, Базар-Коргон району|Чарбак а.]], [[Чкалов, Базар-Коргон району|Чкалов а.]]
|-
|Сайдыкум айыл аймагы
|[[Сайдыкум, Базар-Коргон району|Сайдыкум а.]], [[Аркалык, Базар-Коргон району|Аркалык а.]], [[Дукур, Базар-Коргон району|Дукур а.]], [[Жаңы-Абад, Базар-Коргон району|Жаңы-Абад а.]], [[Жаш-Ленин, Базар-Коргон району|Жаш-Ленин а.]], [[Кызыл-Ай, Базар-Коргон району|Кыргыз-Каба а., Кызыл-Ай а.]], [[Тойчубек-Чек, Базар-Коргон району|Тойчубек-Чек а.]], [[Төш, Базар-Коргон району|Төш а.]], [[Турпак-Коргон, Базар-Коргон району|Турпак-Коргон а.]], [[Хажир-Абад, Базар-Коргон району|Хажир-Абад а.]], [[Чек, Базар-Коргон району|Чек а.]], [[Чоң-Курулуш, Базар-Коргон району|Чоң-Курулуш а.]]
|-
|Талдуу-Булак айыл аймагы
|[[Ак-Терек, Базар-Коргон району|Ак-Терек а.]], [[Ак-Тыт, Базар-Коргон району|Ак-Тыт а.]], [[Каба, Базар-Коргон району|Каба а.]], [[Катар-Жаңгак|Катар-Жаңгак а.]], [[Көк-Алма, Базар-Коргон району|Көк-Алма а.]], [[Кыргоо, Базар-Коргон району|Кыргоо а.]], [[Сары-Жайык|Сары-Жайык а.]], [[Үч-Булак, Базар-Коргон району|Үч-Булак а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Nooken_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |[[Ноокен району]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |жок
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |145 187
|'''[[Кочкор-Ата|Кочкор-Ата шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Арал айыл аймагы
|[[Арал, Ноокен району|Арал а.]], [[Интернационал, Ноокен району|Интернационал а.]], [[Рассвет, Ноокен району|Рассвет а.]], [[Чертак-Таш|Чертак-Таш а.]], [[Черемушки, Ноокен району|Черёмушки а.]]
|-
|Бүргөндү айыл аймагы
|[[Бүргөндү, Ноокен району|Бүргөндү а.]], Жаңы-Арык а., [[Жеңиш, Ноокен району|Жеңиш а.]], [[Кичи-Бүргөндү, Ноокен району|Кичи-Бүргөндү а.]], Кокондук а., [[Курама, Ноокен району|Курама а.]], [[Кызыл-Кыя, Ноокен району|Кызыл-Кыя а.]], [[Ноошкен, Ноокен району|Ноошкен а.]], [[Ууру-Жар, Ноокен району|Ууру-Жар а.]]
|-
|Достук айыл аймагы
|[[Достук, Ноокен району|Достук а.]], [[Шамалды-Сай|Шамалды-Сай а.]], [[Шынг-Сай, Ноокен району|Шынг-Сай а.]], [[Кудук, Ноокен району|Кудук а.]], [[Кызыл-Туу, Ноокен району, Достук айыл аймагы|Кызыл-Туу а.]], [[Сары-Камыш, Ноокен району|Сары-Камыш а.]]
|-
|Масы айыл аймагы
|[[Массы, Ноокен району|Масы а.]], [[Апыртан, Ноокен району|Апыртан а.]], [[Беш-Жыгач, Ноокен району|Беш-Жыгач а.]], Бөгөт а., [[Кызыл-Туу, Ноокен району, Масы айыл аймагы|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Момбеков айыл аймагы
|[[Момбеков, Ноокен району|Момбеков а.]], [[Бостон, Ноокен району|Бостон а.]], [[Жазгак, Ноокен району|Жазгак а.]], [[Жаңы-Кыштак, Ноокен району|Жаңы-Кыштак а.]], [[Көк-Таш, Ноокен району|Көк-Таш а.]], [[Кочкор-Ата, Ноокен району|Кочкор-Ата а.]], [[Курулуш, Ноокен району|Курулуш а.]], Чек а.
|-
|Ноокат айыл аймагы
|[[Курулуш, Ноокен району|Курулуш а.]], [[Кара-Булак, Ноокен району|Кара-Булак а.]], [[Киров, Ноокен району|Киров а.]], [[Коминтерн, Ноокен району|Коминтерн а.]], [[Кызыл-Жылдыз, Ноокен району|Кызыл-Жылдыз а.]], [[Параканда, Ноокен району|Параканда а.]], [[Рахманжан, Ноокен району|Рахманжан а.]]
|-
|Сакалды айыл аймагы
|[[Сакалды, Ноокен району|Сакалды а.]], [[Аримжан, Ноокен району|Аримжан а.]], [[Бөбүй|Бөбүй а.]], [[Кагазды, Ноокен району|Кагазды а.]], [[Кызыл-Кыргызстан, Ноокен району|Кызыл-Кыргызстан а.]], [[Чек, Ноокен району, Сакалды айыл аймагы|Чек а.]], [[Чоң-Багыш, Ноокен району|Чоң-Багыш а.]]
|-
|Шайдан айыл аймагы
|[[Алма, Ноокен району|Алма а.]], [[Бирдик, Ноокен району|Бирдик а.]], [[Жаңы-Арык, Ноокен району, Шайдан айыл аймагы|Жаңы-Арык а.]], [[Жон-Арык, Ноокен району|Жон-Арык а.]], [[Көк-Айдар, Ноокен району|Көк-Айдар а.]], [[Тоскоол, Ноокен району|Тоскоол а.]], [[Эски-Масы|Эски-Масы а.]]
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Suzak_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |[[Сузак району]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:Coat of arms of Suzak district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |308 243
|'''[[Көк-Жаңгак|Көк-Жаңгак шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Багыш айыл аймагы
|[[Багыш, Сузак району|Багыш а.]], [[Беш-Бала, Сузак району|Беш-Бала а.]], [[Кедей-Арык, Сузак району|Кедей-Арык а.]], [[Кызыл-Туу, Сузак району|Кызыл-Туу а.]], [[Октябрь, Сузак району|Октябрь а.]], [[Сары-Булак, Сузак району, Багыш айыл аймагы|Сары-Булак а.]], [[Сафаровка, Сузак району|Сафаровка а.]]
|-
|Барпы айыл аймагы
|[[Ачы, Сузак району|Ачы а.]], [[Боз-Чычкан|Боз-Чычкан а.]], [[Беш-Мойнок, Сузак району|Беш-Мойнок а.]], [[Жаңы-Айыл, Сузак району|Жаңы-Айыл а.]], [[Жар-Кыштак (Сузак району)|Жар-Кыштак а.]], [[Дөбөй, Сузак району|Дөбөй а.]], [[Канды, Сузак району|Канды а.]], [[Комсомол, Сузак району, Барпы айыл аймагы|Комсомол а.]], [[Миң-Өрүк, Сузак району|Миң-Өрүк а.]], [[Маркай, Сузак району|Маркай а.]], [[Пригородный, Сузак району|Пригородный а.]], [[Сай, Сузак району|Сай а.]], [[Таштак, Сузак району, Барпы айыл аймагы|Таштак а.]], [[Төөлөс, Сузак району|Төөлөс а.]], [[Түрк-Маала, Сузак району|Түрк-Маала а.]], [[Үлгү, Сузак району|Үлгү а.]], [[Чаңгет-Сай|Чаңгет-Сай а.]], [[Чеке-Дөбө|Чеке-Дөбө а.]], [[Чокмор, Сузак району|Чокмор а.]]
|-
|Кара-Алма айыл аймагы
|[[Кара-Алма, Сузак району|Кара-Алма а.]], [[Орток, Сузак району|Орток а.]], Туура-Жаңгак а., [[Урумбаш (Сузак району, Кара-Алма айыл аймагы)|Урумбаш]] а.
|-
|Кара-Дарыя айыл аймагы
|[[Арал, Сузак району, Кара-Дарыя айыл аймагы|Арал а.]], [[Төш, Сузак району|Төш а.]], [[Чаңгыр-Таш|Чаңгыр-Таш а.]]
|-
|Көк-Арт айыл аймагы
|[[Комсомол, Сузак району, Көк-Арт айыл аймагы|Комсомол а.]], [[Михайловка, Сузак району|Михайловка а.]], Подгорное а., [[Үч-Малай, Сузак району|Үч-Малай а.]]
|-
|Курманбек айыл аймагы
|[[Жоон-Күнгөй, Сузак району|Жоон-Күнгөй а.]], [[Калмак-Кырчын, Сузак району|Калмак-Кырчын а.]], [[Канжыга, Сузак району|Канжыга а.]], [[Кара-Чолок, Сузак району|Кара-Чолок а.]], [[Сары-Булак, Сузак району, Курманбек айыл аймагы|Сары-Булак а.]], [[Саты, Сузак району|Саты а.]], [[Таран-Базар, Сузак району|Таран-Базар а.]], [[Урумбаш (Сузак району, Курманбек айыл аймагы)|Урумбаш а.]]
|-
|Кыз-Көл айыл аймагы
|[[Кыз-Көл, Сузак району|Кыз-Көл а.]], [[Ак-Булак, Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы|Ак-Булак а.]], [[Ак-Тоок, Сузак району|Ак-Тоок а.]], [[Жаны-Арык, Сузак району|Жаңы-Арык а.]], [[Жылан-Темир, Сузак району|Жылан-Темир а.]], [[Карамарт|Карамарт а.]], [[Каду, Сузак району|Каду а.]], [[Кара-Булак, Сузак району|Кара-Булак а.]], [[Катыраңкы|Катыраңкы а.]], [[Кашка-Терек, Сузак району|Кашка-Терек а.]], [[Кызыл-Кыя, Сузак району|Кызыл-Кыя а.]], [[Сары-Булак, Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы|Сары-Булак а.]]
|-
|Кызыл-Туу айыл аймагы
|[[Ак-Баш, Сузак району|Ак-Баш а.]], [[Ак-Булак, Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы|Ак-Булак а.]], [[Ак-Терек, Сузак району|Ак-Терек а.]], [[Акчалуу, Сузак району|Акчалуу а.]], [[Алмалуу-Булак, Сузак району|Алмалуу-Булак а.]], [[Алчалуу, Сузак району|Алчалуу а.]], [[Бостон (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)|Бостон а.]], [[Жаңы-Ачы, Сузак району|Жаңы-Ачы а.]], [[Жашасын-2, Сузак району|Жашасын-2 а.]], [[Кара-Инген, Сузак району|Кара-Инген а.]], [[Кара-Көл, Сузак району|Кара-Көл а.]], [[Кашка-Суу, Сузак району|Кашка-Суу а.]], [[Кызыл-Алма, Сузак району|Кызыл-Алма а.]], [[Кызыл-Сеңир, Сузак району|Кызыл-Сеңир а.]], [[Мундуз, Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы|Мундуз а.]], [[Орто-Азия, Сузак району|Орто-Азия а.]], [[Соку-Таш, Сузак району|Соку-Таш а.]], [[Талаа-Булак, Сузак району|Талаа-Булак а.]], [[Таштак, Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы|Таштак а.]], [[Шатрак, Сузак району|Шатрак а.]]
|-
|Ленин айыл аймагы
|[[Ленин, Сузак району|Ленин а.]], [[Жыгач-Коргон, Сузак району|Жыгач-Коргон а.]], [[Орто-Сай, Сузак району|Орто-Сай а.]]
|-
|Сайпидин Атабеков айыл аймагы
|[[Балта-Казы, Сузак району|Балта-Казы а.]], [[Бек-Абад, Сузак району|Бек-Абад а.]], [[Бостон (Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы)|Бостон а.]], Бөкөй а., [[Жаңы-Жер, Сузак району|Жаңы-Жер а.]], [[Жийде, Сузак району|Жийде а.]], [[Кайнар, Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы|Кайнар а.]], [[Кара-Жыгач, Сузак району|Кара-Жыгач а.]], [[Кашкар-Маала, Сузак району|Кашкар-Маала а.]], [[Кызыл-Багыш, Сузак району|Кызыл-Багыш а.]], [[Кыргыз-Абад, Сузак району|Кыргыз-Абад а.]], [[Мундуз, Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы|Мундуз а.]], [[Найман, Сузак району|Найман а.]], [[Таш-Булак, Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы|Таш-Булак а.]], [[Түрк-Абад, Сузак району|Түрк-Абад а.]], [[Өзбек-Абад, Сузак району|Өзбек-Абад а.,]] [[Чек, Сузак району|Чек а.]], [[Ширин, Сузак району|Ширин а.]]
|-
|Сузак айыл аймагы
|[[Сузак|Сузак а.]][[Арал, Сузак району, Сузак айыл аймагы|, Арал а.]], [[Благовещенка|Благовещенка а.]], [[Достук, Сузак району|Достук а.]], [[Жаңы-Дыйкан, Сузак району|Жаңы-Дыйкан а.]], [[Камыш-Башы, Сузак району|Камыш-Башы а.]], [[Кыр-Жол (Сузак району, Сузак айыл аймагы)|Кыр-Жол а.]], [[Садда, Сузак району|Садда а.]]
|-
|Таш-Булак айыл аймагы
|[[Таш-Булак, Сузак району, Таш-Булак айыл аймагы|Таш-Булак а.]], [[Арал (Сузак району, Таш-Булак айыл аймагы)|Арал а.]], [[Гүлстан, Сузак району|Гүлстан а.]], [[Димитровка, Сузак району|Димитровка а.]], [[Доскана, Сузак району|Доскана а.]], Жаңы-Арал а., Ирригатор а., Теплица а., Чолок-Терек а., Ынтымак а., [[Эшме, Сузак району|Эшме а.]]
|-
|Ырыс айыл аймагы
|[[Ырыс, Сузак району|Ырыс а.]], [[Арал-Сай (Сузак району)|Арал-Сай а.]], [[Дөмөр|Дөмөр а.]], [[Жар-Кыштак (Сузак району)|Жар-Кыштак а.]], [[Кайнар, Сузак району, Ырыс айыл аймагы|Кайнар а.]], [[Кургак-Көл, Сузак району|Кургак-Көл а.]], [[Күмүш-Азиз, Сузак району|Күмүш-Азиз а.]], [[Кыр-Жол (Сузак району, Ырыс айыл аймагы)|Кыр-Жол а.]], [[Ладан-Кара, Сузак району|Ладан-Кара а.]], [[Масадан, Сузак району|Масадан а.]], [[Сасык-Булак, Сузак району|Сасык-Булак а.]], [[Тотуя|Тотуя а.]], [[Чымчык-Жар, Сузак району|Чымчык-Жар а.]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Toguz-Toro_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |[[Тогуз-Торо району]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:Coat of arms of Toguz-Toro district.png|50px|center]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |25 497
|Атай айыл аймагы
|[[Атай, Тогуз-Торо району|Атай а.]], [[Карл Маркс, Тогуз-Торо району|Карл Маркс а.]]
|-
|Каргалык айыл аймагы
|[[Казарман|Казарман а.]], Кызыл-Жылдыз а., [[Макмал, Тогуз-Торо району|Макмал а.]], [[Чет-Булак, Тогуз-Торо району|Чет-Булак а.]]
|-
|Көк-Ирим айыл аймагы
|[[Арал, Тогуз-Торо району|Арал а.]], [[Бирдик, Тогуз-Торо району|Бирдик а.]]
|-
|Сары-Булуң айыл аймагы
|[[Кара-Суу, Тогуз-Торо району|Кара-Суу а.]], [[Табылгыты, Тогуз-Торо району|Табылгыты а.]]
|-
|Тогуз-Торо айыл аймагы
|[[Дөдөмөл, Тогуз-Торо району|Дөдөмөл а.]], [[Кош-Булак, Тогуз-Торо району|Кош-Булак а.]], [[Ленин, Тогуз-Торо району|Ленин а.]], [[Өрнөк, Тогуз-Торо району|Өрнөк а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Toktogul_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; |[[Токтогул району]]
| rowspan=&quot;11&quot; |[[Файл:Flag of Toktogul District.svg|center|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Toktogul_rayon.png|center|58x58px]]
| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; |103 310
|'''[[Токтогул|Токтогул шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Абды Сүйөркулов айыл аймагы
|[[Кара-Жыгач, Токтогул району|Кара-Жыгач а.]], [[Көтөрмө, Токтогул району|Көтөрмө а.]], [[Торкент, Токтогул району|Торкент а.]]
|-
|Аралбаев айыл аймагы
|[[Алмалуу, Токтогул району|Алмалуу а.]], [[Толук|Толук а.]], [[Ноот, Токтогул району|Ноот а.]], [[Чаар-Таш, Токтогул району|Чаар-Таш а.]]
|-
|Бел-Алды айыл аймагы
|[[Бел-Алды, Токтогул району|Бел-Алды а.]], [[Коргон, Токтогул району|Коргон а.]], [[Сары-Сөгөт, Токтогул району|Сары-Сөгөт а.]]
|-
|Жаңы-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол, Токтогул району|Жаңы-Жол а.]], [[Арал, Токтогул району|Арал а.]], [[Кара-Суу, Токтогул району|Кара-Суу а.]], [[Комсомол, Токтогул району|Комсомол а.]], [[Куйбышев, Токтогул району|Куйбышев а.]], [[Кызыл-Туу, Токтогул району|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Кетмен-Дөбө айыл аймагы
|Беке-Чал а., [[Терек-Суу, Токтогул району|Терек-Суу а.]], [[Чоң-Арык, Токтогул району|Чоң-Арык а.]], [[Эшсай, Токтогул району|Эшсай а.]]
|-
|Кызыл-Өзгөрүш айыл аймагы
|[[Кызыл-Өзгөрүш, Токтогул району|Кызыл-Өзгөрүш а.]], [[Ак-Жар, Токтогул району|Ак-Жар а.]], [[Аң-Арык, Токтогул району|Аң-Арык а.]], [[Бел -Кара-Суу, Токтогул району|Бел-Кара-Суу а.]], [[Бууракан, Токтогул району|Бууракан а.]], Жар-Таш а., [[Камыш-Башы, Токтогул району|Камыш-Башы а.]], [[Коңур-Өгүз|Коңур-Өгүз а.]], [[Кош-Таш|Кош-Таш а.]], [[Орто-Жон, Токтогул району|Орто-Жон а.]], [[Чеч-Дөбө, Токтогул району|Чеч-Дөбө а.]], [[Шайык, Токтогул району|Шайык а.]]
|-
|Никче-Сай айыл аймагы
|[[Ничке-Сай, Токтогул району|Ничке-Сай а.]], [[Чоргочу, Токтогул району|Чоргочу а.]]
|-
|Сары-Камыш айыл аймагы
|[[Бирлик, Токтогул району|Бирлик а.]], [[Көтөрмө, Токтогул району|Көтөрмө а.]]
|-
|Үч-Терек айыл аймагы
|[[Үч-Терек, Токтогул району|Үч-Терек а.]], [[Жетиген, Токтогул району|Жетиген а.]], [[Кызыл-Ураан, Токтогул району|Кызыл-Ураан а.]], [[Саргата, Токтогул району|Саргата а.]], Такталык а.
|-
|Чолпон-Ата айыл аймагы
|[[Чолпон-Ата, Токтогул району|Чолпон-Ата а.]], [[Ак-Тектир, Токтогул району|Ак-Тектир а.]], [[Балыкты, Токтогул району|Балыкты а.]], [[Кара-Күңгөй, Токтогул району|Кара-Күңгөй а.]], [[Кушчу-Суу, Токтогул району|Кушчу-Суу а.]], [[Мазар-Суу, Токтогул району|Мазар-Суу а.]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Chatkal_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |[[Чаткал району]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Файл:Flag of Chatkal District 2022.svg|center|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Chatkal_district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |28 625
|Каныш-Кыя айыл аймагы
|[[Каныш-Кыя|Каныш-Кыя а.]], [[Айгыр-Жар, Чаткал району|Айгыр-Жал а.]], [[Башкы-Терек, Чаткал району|Башкы-Терек а.]], [[Коргон-Сай, Чаткал району|Коргон-Сай а.]], [[Кызыл-Токой, Чаткал району|Кызыл-Токой а.]], [[Чакмак-Суу, Чаткал району|Чакмак-Суу а.]], Жер-Капчыгай а., Кайың-Суу а., Кара-Булак а., Кара-Суу а.
|-
|Сумсар айыл аймагы
|[[Сумсар, Чаткал району|Сумсар а.]], Мончок-Дөбө а., [[Шекафтар|Шекафтар а.]]
|-
|Терек-Сай айыл аймагы
|[[Терек-Сай|Терек-Сай а.]], Ак-Терек а., Болуш а.
|-
|Чаткал айыл аймагы
|[[Ак-Таш, Чаткал району|Ак-Таш а.]], Беш-Арал а., [[Жаңы-Базар, Чаткал району|Жаңы-Базар а.]], [[Курулуш, Чаткал району|Курулуш а.]], Чандалаш а.
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Жалал-Абад|Жалал-Абад шаары]]
|[[Файл:Flag of Manas.svg|center|50x50px]][[Файл:Jalalabad_coa.svg|center|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |112 997
(123 239 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
| align=&quot;center&quot; |жок
|Камандар а., [[Качкынчы|Качкынчы а.]], Көлмө а., [[Кызыл-Кыргызстан, Жалал-Абад шаары|Кызыл-Кыргызстан а.]], Кызыл-Суу а., [[Таш-Кутчу|Таш-Кутчу а.]], Тельман а.
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Кара-Көл|Кара-Көл шаары]]
| align=&quot;center&quot; |жок
| align=&quot;center&quot; |22 963
(26 901 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''Кетмен-Төбө шаар тибиндеги посёлок''
|[[Жазы-Кечүү|Жазы-Кечүү а.]]
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Майлуу-Суу|Майлуу-Суу шаары]]
|[[Файл:Coat_of_arms_of_Mailuu-Suu.png|center|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |22 441
(25 892 ― баш ийген калктуу

конуштар менен)
|''Көк-Таш шаар тибиндеги посёлок''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Таш-Көмүр|Таш-Көмүр шаары]]
|[[Файл:Coat_of_arms_of_Tash-Komur.png|center|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |24 124
(44 065 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''Кызыл-Жар шаар тибиндеги посёлок, [[Шамалды-Сай|Шамалды-Сай шаар тибиндеги посёлок]]''
|Кашкулак а., Кудук-Сай а., Кызыл-Алма а., Теңдик а., Чүйүт-Сай а.
|}

== Табияты ==
Облустун аймагынын басымдуу бөлүгү Түштүк-Батыш Теңир-Тоонун, бир аз бөлүгү (Тогуз-Торо ойдуңу) Ички Теңир-Тоонун аймактарынан орун алган. Алар негизинен [[Баргана өрөөнү|Фергана өрөөнүн]] түндүгүнөн курчаган бийик, орто бийик жана жапыз тоолор, жалдар, дөңсөөлөр, адырлар тилкеси, тоо этегиндеги жантайыңкы түздүктөр жана тоо аралык өрөөндөр болуп саналат. Деңиз деңгээлинен эң бийик жери 4503 м (Чаткал кырка тоосундагы Авлетим чокусу), эң жапыз жери 600 м (Базар-Коргон районунун аймагында). Облустун түн.-батыш, түн. жана чыгыш чет жакалары боюнча Батыш жана Ички Теңир-Тоо системаларына кирген бийик кырка тоолор Чаткал (бийиктиги 4503 м), Суусамыр-Тоо, Молдо-Тоо (түштүк капталдары) созулуп жатат. Облустун борбордук бөлүгүн Фергана (түн.-батышын), Кочкор-Төбө, Ат-Ойнок, Исфан-Жайлоо, Чаак-Тоо, Бабаш-Ата кырка тоолору ээлеп, түштүк-батышты карай жайпаң рельефтүү этек тоолорго өтөт. Фергана өрөөнүн түндүктөн торогон тоолордо дарыя өрөөндөрү жана салыштырмалуу бийикт. 100-400 мге жеткен адыр-дөңсөөлөр кезектешип жайгашат. Дарыя алаптарын Көкарт (мында облустун борбору [[Жалал-Абад шаары]] жайгашкан), Кара-Үңкүр, Нанай (Пачатанын алабы), Ала-Бука өрөөндөрү ээлейт. Облустун курамына о. Эле обочороок жайгашкан тоо аралык ири өрөөндөр Кетмен-Төбө, Тогуз-Торо жана Чаткал ойдундары да кирет. Кетмен-Төбө жана Тогуз-Торо ойдуңдары облустун Фергана өрөөнүнө караган негизги бөлүгүнөн Фергана жана Ат-Ойнок, Чаткал өрөөнү Чаткал кырка тоолору аркылуу бөлүнүп турат.

== Географиялык абалы ==
Кырка тоолору байыркы кристаллдык тоо тектерден (гранит, порфир), ал эми тоо капталдары жана тоо аралык ойдуңдары карбон, девон жана палеоген-неоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмө тектерден түзүлгөн. Кен байлыктарынын ичинен облус отун-энергетика ресурстарына бай. [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] ГЭС каскады ([[Токтогул ГЭСи|Токтогул]], [[Күрпсай ГЭCи|Күрп-Сай]], [[Ташкөмүр ГЭСи|Таш-Көмүр]], [[Шамалды-Сай ГЭСи|Шамалды-Сай]], [[Үч-Коргон ГЭСи|Үч-Коргон]]) бар; Камбар-Ата I, II ГЭСтери курулууда. Таш көмүр Көк-Жаңгак, Таш-Көмүрдөн казылып алынат. [[Мунай]] менен табигый газ кендери Чаңгыр-Таш, Майлы-Суу, Избаскен, Кочкор-Атадан чыгат. Андан сырткары сурьма (Терек кени), полиметалл (Сумсар кени), марганец кенташы (Кара-Алма суусунун төмөнкү агымында) жана башка кендер да бар. Металл эмес [[Кен байлыктар|кен байлыктардан]] озокерит (Майлы-Сай), гипс (Сузак районунда) жана башка кендер чыгат. Ысык жана минералдуу булактар чыккан жерлер да арбын (Жалал-Абад, Майлы-Суу жана башка). Облустун аймагы рекреациялык ресурстарга бай; мында туристтерди кызыктыруучу Арстанбап, Кызыл-Үңкүр, Кара-Алма, Сары-Челек, Пачата сыяктуу кооз жерлер бар.

== Климаты ==
Тоолордун орографиялык түзүлүшүнүн өзгөчөлүгү арктикалык суук жана континенттик аба массаларынын аймактын климатына тийгизген таасирин кыйла басаңдатат. Жай мезгилинде бийик кырка тоолор Орто жана [[Борбордук Азия]] чөлдөрүнүн аптабын кыйла серүүндөтөт. Бирок, батыштан соккон аба агымы жана анын түн.-батыш, түштүкбатыш салаалары Түн. жана Чыгыш Ферганага тоскоолсуз кирип, облустун аймагына жана анын түрдүү ландшафттык зоналарына жагымдуу аба ырайын түзөт. Ички Теңир-Тоодо жайгашкан Кетмен-Төбө жана Тогуз-Торо өрөөндөрүнүн климаты облустун Фергана өндүрү жак бөлүгүнө караганда кыйла башкачараак. Бул өрөөндөрдө муздак тоо абасы туруп калат; декабрдан мартка чейинки темп-расынын орточо максимуму Түштүк Кыргызстандын башка метеорологиялык станцияларыныкына караганда 10°Сге төмөн болот. [[Жаан-чачын]] режими окшош болгондугуна карабастан, жааган жаан-чачындын өлчөмү менен абанын темпрасынын ортосунда айырмачылык сөзсүз болот. Аймактын деңиз деңгээлинен бийиктигине, тоо капталдарынын экспозицияларына жана рельефинин өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу жайы ысык, жылуу, серүүн же суук болушу мүмкүн. Июлдун орточо температурасы этек тоо-адырлуу зонада 2522°С, жапыз тоолуу зонада 22-15°С, орто бийик тоолуу зонада 15-10°С, бийик тоолуу зонада 105°С, нивалдык-гляциалдык зонада 5-0°С. Жайдын биринчи жарымы жаанчыл, экинчи жарымы жана күз маалы өтө кургакчыл. Кышы жалпысынан мелүүн-суук, январдын орточо температурасы -3°Сден -15°Сге чейин. Эң төмөнкү темп-ра бийик тоолуу ойдуңдарда адатта Кызыл-Жарда (Тар ойдуңу) абсолюттук минимум -40,9°С, Чаткалда 39,8°С, ал эми ушул эле мезгилде муздак аба туруп калган ойдуңдарда Ошто -25,9°С, Кербенде(1280 м бийиктикте) -26,1°С гана болот. Ушундай эле кубулуш кышында Фергана өрөөнүндө да температуралык инверсияга байланыштуу пайда болот; тоолордо ойдуңдарга караганда жылуураак келет. Атмосфералык жаан-чачын бийиктик зоналуулук боюнча өзгөрөт жана ал ным алып келүүчү аба агымдарына карата жайгашуу экспозициясына байланыштуу. Фергана, Ат-Ойнок, Талас Ала-Тоолорунун түштүк-батыш капталдарында жаан-чачын 500-900 мм жана андан да мол жаайт. Токой-шалбаалуу талаа алкагында мелүүн-жылуу жана нымдуу жер ортолук деңиздик климат мүнөздүү, жаан-чачындын жылдык өлчөмү 500 ммден 900 ммге чейин, анын 50%и вегетация мезгилине туура келет. Чаткал системасына кирген тоолор орографиялык жактан ыктоодо жайгашкандыктан, жаан-чачынга салыштырмалуу жарды (400-500 мм), ал эми Чаткал кырка тоосунун түштүк-батыш капталына тоо аралык ички ойдуңдарындагыдай эле 300400 мм гана жаан-чачын жаайт. Жаан-чачын эң мол жааган мезгили жаз маалы, анын жылдык өлчөмүнүн 60%тен ашыгы кыш-жаз мезгилине туура келет, август-сентябрь эң аз жааган мезгил. Жаан-чачын көбүнчө жамгыр түрүндө жаайт. Тоолордо 2500-3000 мден жогору кардын өлчөмү кыйла зор (жылдык жаан-чачындын 30-50%). Кар катмарынын калыңдыгы тоо этеги-адырлуу зонада 20-25 смден, бийик тоолордо 90-100 смге чейин жетет. Фергана тоо тизмегинин кыр бөлүгүнө жакын кардын калыңдыгы 150 смдей болот.

== Суулары ==
Облустун аймагы, айрыкча Фергана тоо тизмегинин капталдары агын суу тармагынын жыштыгы жана алардын суусунун молдуулугу менен айырмаланат. Ири дарыялары: Нарын, Чаткал, Кара-Дарыя. Нарын дарыясы Фергана тоо тизмегинин тармактарын жана Чаак-Тоону кесип агат. Облустун чегинде Нарынга сол тараптан Көк-Ирим, Кемпир-Ата, Ничке-Сай жана башка, оң тараптан Толук, Торкен, Чычкан, Узун-Акмат, Кара-Суу жана башка суулар куят. Бул суулар терең өрөөндөр менен шар агып, нуктарында босоголор көп. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынан агып түшкөн суулардын бардыгы Кара-Дарыянын оң куймалары Чаңгет, Көгарт, КараҮңкүр, Майлы-Суу жана башка Ал эми облустун батышындагы Пачата, Чанач, Касан-Сай, Сумсар суулары Сыр-Дарыяга оң тараптан куят. Чаткал дарыясы Талас Ала-Тоосунун түштүк-батыш капталынан башталып, төмөнкү агымында кууш жана терең шаңшаардан чыга беришинде Пскем суусу менен кошулуп, Чырчык дарыясын түзөт. Анын ири куймалары: Чандалаш, Терс, Кара-Корум, Теректи-Сай жана башка Облустун дарыялары суу энергиясына өтө бай; Нарын дарыясына ГЭС каскады суу сактагычтары менен курулган. Дарыя суулары дээрлик сугатка пайдаланылат. Чаткал кырка тоосунун түндүк-чыгышындагы этек тоолорунда Сары-Челек, Көгала, Кара-Суу жана башка, Чаак-Тоонун түштүк капталдарында Кара-Көл жана башка көлдөрүнүн, дарыя өрөөндөрүн көчкү бөгөп калышынан пайда болгон тоо көлдөрү бар.

== Флорасы ==
Аймактын топурак-өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү келип, таралышына бийиктик алкактуулук мүнөздүү. Облустун аймагынын эң жапыз бөлүгүн (деңиз деңгээлинен 500-900 м бийиктикте) шыбак-эфемердүү чөл жана жарым чөл өсүмдүктөрү (ак шыбак, ыраң, баялыш жана башка) ээлеп, анда ачык боз жана кадимки боз топурактар өөрчүйт. Бул топурактарга аз кесекчелүү борпоң структура мүнөздүү, чириндиси салыштырмалуу аз, ал эми минералдык сиңимдүү заттары арбын. Сугарганда түрдүү маданий өсүмдүктөр жакшы өсөт. Талаа өсүмдүктөрү бийик адырларды, айрым жерлерде жапыз тоолорду ээлеп, деңиз деңгээлинен 900-1300 м бийиктиктеги кеңири тилкени камтыйт. Чириндиси салыштырмалуу мол күңүрт боз топурак басымдуу. Өсүмдүктөрдөн пияз, түптүү арпа, түктүү буудайык, кызыл от, о. эле шыбак, сарындыз өсөт. Ушул эле зонада талаа жана шалбаа өсүмдүктөрүнүн арасында ксерофиттик сейрек токой, жыгач мистенин массивдери, сейрек долоно кездешет.

Деңиз деңгээлинен 1000-2200 м бийиктикте токойлуу талаа зонасы жайгашкан. Мында жаңгакмөмө жемиш токою талаалашкан шалбаалуу, бадалдуу, сейрек алмалуу жерлер менен кезектешип жатат. Токой астында кара коңур токой, бадалдар, шалбаа жана талаа өсүмдүктөрүнүн астында күңүрт боз тоо-талаа топурактары өөрчүйт. Жаңгак токоюнун астында өөрчүгөн топурак өзгөчө касиетке ээ: чириндиге бай, ал топуракка каралжын өң берип турат, жаңгак сымал структуралуу, ным сыйымдуулугу өтө зор жана башка Ошого байланыштуу, капталдардын кыйла эңкейиштигине карабай агын суулар жокко эсе, кар жана жамгыр суулары бүт кыртышка сиңип кетет. Облустун аймагынын зор аянтын (700 миң га) ээлеген жаңгак-мөмө-жемиш токоюнун чарбалык мааниси өтө зор. Ал токойлор Фергана жана Чаткал кырка тоолорунун Фергана өрөөнүн караган этек тоолорун ээлейт. Айрым жаңгак дарактары бириндеп 800 м бийиктиктен эле кездеше баштайт. Жаңгак токою деңиз деңгээлинен 1000-1200 мден 1800-1900 м бийиктикке чейин эң кеңири таралган. Жаңгак токоюнун арасында алма, алча, айвансары, карагат, итмурун, изирик жана башка дарак-бадал өсүмдүктөрү өсөт. Андан жогору 2200 м бийиктикке чейин да бирин-серин жаңгак дарактары кездешет. Жаңгак токоюнун чет жакаларында жапайы мөмө-жемиш дарактары алмурут, алча, бадам, жүзүм жана башка өсөт. Токой өсүмдүктөрү тоо капталдарынын түштүк, о. эле чыгыш экспозицияларынан башка бүт беттеринде өсүп, алар негизинен жаңгак жана жапайы мөмө-жемиш дарактарынан турат. Токойлуу талаа зонасынын ачык түштүк жана бир аз чыгыш капталдары эфемероиддүү шалбаа жана талаа менен капталган; аюу чач, пияз түптүү арпа, түктүү буудайык, кызыл от, ак сокто, кылкансыз түбү бош жана башка үстөмдүк кылат. Түрдүү чөп өсүмдүктөрүнөн бийик чатыр гүлдүүлөр аюу чач, шашыр өсөт. Кеңири аймакты ээлеген шалбаалуу талаанын бул бөлүктөрү негизинен кеч жаздагы жайкы жайыт катары пайдаланылат. Бул зонанын жантайыңкы капталдарында жана жайык кырларында кайрак эгин эгилет.
Субальп зонасы 2000-3000 м бийиктикти ээлейт. Мында субальп шалбаасы жана карагай, көк карагай, арча, кайың ж. б-дан турган токой өсүмдүктөрү кеңири таралган. Субальп зонасында күңүрт түстөгү тоо-токой жана тоо-шалбаа-талаанын күрөң, чанда кара топурак сымал топурак типтери өөрчүйт. Чөп өсүмдүктөрдөн флёмис, крестовник, шимүүр, түлкү куйрук, ак сокто жана башка өсөт. Субальп шалбаасы жайкы жайыт катары кеңири пайдаланылат. Альп зонасы кырка тоолордун бийик (3000 мден жогору) бөлүгүн ээлейт. Анда чымдак-чала чымдашкан тоо-шалбаа альп топурактары өөрчүйт. Зонанын басымдуу бөлүгүн аска, корум таш-шагылдар, чакан бөлүгүн альп шалбаасы ээлейт. Альп өсүмдүктөрүнүн ичинен эң кеңири таралганы көбүргөн басымдуулук кылган фитоценоздор болуп саналат. Көбүргөн менен кошо каз таман, козу кулак, таран жана башка да өсөт. Альп шалбаа зонасы кыска мезгилге жайыт катары пайдаланылат.

== Калкы ==
Облустун калкы республиканын калкынын 18,7%ын (2009; 993,8 миң) түзөт. Анын 23,0%ы (228,3 миң) шаарларда, калган 76,0%ы (765,5 миң) айыл-кыштактарда турат. Калкынын саны боюнча республикада Ош облусунан кийин 2-орунда. Көп улуттуу; басымдуу бөлүгү кыргыздар (2006; 71,0%), ошондой эле өзбек (24,6%), орус (1,2%), тажик (0,6%), түрк (0,6%), татар (0,5%), украин (0,1%) жана башка улуттардын өкүлдөрү да жашайт. Калктын орточо жыштыгы жалпы республиканыкына караганда бир аз жогору: 1 км2 жерге 29 адам (республикада 26) туура келет. Шаарлары: Жалал-Абад (облустун борбору, 97,2 миң), Таш-Көмүр (31,7 миң), Кара-Көл (20,8 миң), Майлы-Суу (22,8 миң), Кочкор-Ата (14,8 миң), Кербен (13,2 миң), Көк-Жаңгак (15,6 миң); шаарчалары: Кызыл-Жар (2,6), Кетмен-Төбө (1,9 миң), Көк-Таш (2,7 миң), Сумсар (6,0 миң), Терек-Сай (2,4 миң), Токтогул (16,4 миң), Шамалды-Сай (9,5 миң). Облустун калк көп жашаган айылдары (2009-жылы эл каттоо): Базар-Коргон (33,4 миң киши), Сузак (24,0 миң), Масы (13,9 миң), Казарман (9,5 миң), АлаБука (10,8 миң), Каныш-Кыя (2,4 миң).

Облустун жалпы калкынын жаш курактары боюнча бөлүнүшү: 16 жашка чейинки жаштардын саны 2006-жылы 388,1 миң адам (жалпы калктын 40,1%), эмгекке жарактуулары 510,4 миң
(53,1%), эмгек жашынан өткөндөр 62,3 миң (6,5%).

== Улуттук курамы ==
*[[Кыргыздар]] – 824 977 (71.9 %) (2016)
*[[Өзбектер]] – 289 587 (25.2 %)
*[[Орустар]] – 6 903 (0.6 %)
*[[Түрктөр]] – 6 569 (0.5 %)
*[[Тажиктер]] - 6 308 (0.5 %)
*[[Уйгурлар]] – 3 718 (0.3 %)
*[[Татарлар]] – 2 852 (0.2 %)
*[[Азербайжандар]] – 1 029 (0.08 %)
*Башка улуттар - 4 577 (0.3 %)

== Экономикасы ==
Жалал-Абад облусу экономикалык жактан өнүгүү деңгээли боюнча республикада Чүй облусунан кийинки 2-регион. Анын өнүгүшүн өнөр жай, айыл чарба, курулуш, транспорт жана байланыш, соода жана коомдук тамактануу тармактары, ал эми социалдык өсүшүн тейлөө кызмат, билим жана илим, саламаттык сактоо, маданият жана башка тармактарынын деңгээли аныктайт. Бул тармактар базар экономикасынын шартына ылайык ар түрлүү менчикке тиешелүү өндүрүштүк же тейлөөчү ишкана жана мекемелерден (өнөр жайчакан жана өнөктөш ишканалар, кооперациялар, акционердик коомдор, биржа жана фирмалар, дыйкан жана фермер чарбалары, ошондой эле жеке дыйкан чарбалары) жана башка өзүнчө ээлик кылуучу субъектилерден турат. Облуста 2009-жылдын башында чарба жүргүзүүчү субъектилердин саны 110202 болгон. Алардын 2,2%и мамлекеттик менчиктеги, 2,1%и коммуналык жана 95,7%и жеке менчиктеги ишканалар. Ишканалар түрлөрү боюнча ири (0,3%), орто (0,5%) жана чакан (1,8%), дыйкан (фермер) чарбалары (78,7%), жеке ишкерлер (18,1%) жана башка обочолонгон бөлүмчөлөр (0,6%) болуп бөлүнөт.

== Өнөр жай ==
Өнөр жай тармагында бардыгы 135 ишкана иштейт, алардын ичинен 102си өзүнчө баланста турган өнөр жайишканалары болгон (2005). Аларда 17,4 миңден ашык жумушчу иштеп, 2006-жылы 7007,8 млн сомдук (республиканын 19,5%) продукция өндүргөн. Ө. ж-дын негизги тармактары: электрэнергетика (өнөр жайпродукциясынын 54,0%ин түзөт), машина куруу (19,2%), отун (10,1%), түстүү металлургия (6,3%), жеңил (6,2%), тамак-аш (2,8%) жана башка өнөр жайтармактары. Облустун өнөр жайтармактарынан электр-энергетика, машина куруу, отун жана түстүү металлургиянын респ-дагы орду кыйла жогору.
* Электр энергетика
Облустун өнөр жайынын 54,0% продукциясын өндүрүп (республиканын электр-энергетикасынын 83,3%), 4 ишкананы камтыйт: Токтогул ГЭС каскадынын «Электрстанция» ААК (2007-жылы 1,9 млрд сомдук продукция өндүргөн), «Электрстанция» ААКтын ПСГЭСи (851,2 млн сом), «Улуттук электр» ААК (95,0 млн сом) жана «Жалал-Абад электро» АК (446,0 млн сом). Бул тармакта облустун жалпы өнөр жайында иштеген калктын 21,8%и эмгектенип, өнөр жайындагы негизги өндүрүш каражатынын (фондунун) 43,7%и топтолгон. Облуста 2008-жылы 10,5 млрд кВт-с электр энергиясы (республикадагы электр энергиясынын 89,4%и) өндүрүлгөн. Өндүрүлгөн электр энергиясынын басымдуу бөлүгү республиканын башка региондорунда пайдаланылат, чет өлкөлөргө экспорттолот.

2025-жылы Жалал-Абад аймагында энергетика жана өнөр жай тармактарындагы жаңы ивестициялык долбоорлор, анын ичинде &quot;Авлетим&quot; ГЭСин куруу, Жалал-Абад жашыл энергия долбоорун өнүктүрүү, &quot;Тегене&quot; көмүр кенин иштетүү жана [[Токтогул суу сактагычы|Токтогул суу сактагычында]] осетр балык чарбасын түзүү сунушталган&lt;ref&gt;https://www.tazabek.kg/news:2239386&lt;/ref&gt;.
* Отун өнөр жайы
Облустун үчүнчү маанилүү өнөр жай тармагы. Бул тармакта 2007-жылы өнөр жай продукциясынын 10,1%и өндүрүлгөн. Отун өнөр жай структурасына көмүр казып алуу, нефть жана жаратылыш газын өндүрүү, нефтини кайра иштетүү тармактары кирет. Көмүр казып алуу тармагында 4 ишкана иштеп, аларда 219 адам эмгектенген. 2008-жылы 44,7 миң т көмүр казылып алынган (респ-да казылып алынган көмүрдүн 9,1%и), 2005-жылы «Тегене» ЖЧКнын кубаттуулугунун 44,0%и, «Көк-Жаңгак шахтасы» МАКтын 25,8%и, «Таш-Көмүр» МАКтын 27,4%и гана пайдаланылган болсо, «Коргон-Таш» АК иштебей турган. Көмүр казып алуудагы мындай акыбалга биринчиден өндүрүлгөн көмүрдүн өздүк наркынын кымбаттыгы, экинчиден алардын сапатынын начардыгы, үчүнчүдөн аларды сатуудагы рыноктун тардыгы же жоктугу себеп болууда.
* Мунай жана табигый газ өндүрүү
Облустагы «Кыргызмунайгаз» АКсы, «Ань-Банг» ЖАК иштешкен. Алар 2008-жылы 55,0 миң т нефть (республика боюнча өндүрүүнүн 77,0%и) жана 17,3 млн м3 табигый газ (100%) өндүргөн. Облуста өндүрүлгөн жаратылыш газы Жалал-Абад, Кочкор-Ата шаарына берилип, азыраак бөлүгү Тажикстанга экспорттолот. Отун өнөр жайынын маанилүү тармактарынын бири нефтини кайра иштетүү. «Кыргыз Петролеум Компани» (КПК) биргелешкен ишканасы облуста өндүрүлгөн жана бөлөк өлкөлөрдөн ташылып келинген нефтини кайра иштетип, бензин (2007-жылы 35,0 миң т же респ-дагынын 46,7%и), дизелдик күйүүчү май (136,2 миң т же 95,8%и), мазут (220,0 миң тже 98,6%и) өндүргөн. Ишкана чыгарган нефть продуктулары республиканын түштүк райондорун толук камсыздай алат.
* Түстүү металлургия
Жалпы өнөр жай продукциясынын 6,3%ын түстүү металлургия өндүрүп, өнөр жай тармактарынын ичинен 4-орунда турат. Бул тармактын 3 ишканасы бар, алар: Макмал алтын кен комбинаты (2005-жылы 389,6 млн сомдук продукция өндүргөн; 1143 адам иштеген); «Кыргызалтын» ААКтын филиалы «Терек-Сай кени» (24,2 млн сом өндүрүп, 464 адам иштеген); «Кристалл» МАК (жарым өткөргүчтүү кристаллдык кремний жана башка түрлөрүн чыгаруучу КМШ өлкөлөрүндөгү жалгыз ишкана).
* Машина куруу жана металл иштетүү 
Өнөр жай тармактарынын ичинде 19,2% продукция өндүрүп, электр-энергетика ө. ж-нан кийинки 2-орунду ээлейт. Тармактын 19 ишканасы бар; ирилери: «Майлы-Суу электр лампа заводу» АК, «Нур» АК, ТТО з-ду, «Достук» АК, «Гидросталь-конструкция» АК, «Кыргызэлектроизолит» з-ду, ОП-36/10 ишканасы, «Жетиген» АК, «Анар» з-ду, «Ротор» чакан ишканасы жана башка Облустун машина куруу өнөр жайреспубликанын масштабында ушул тармактын 46,1% продукциясын өндүрүп, облустардын ичинен 1-орунда турат. Негизги продукциялары: электр лампалары (2007-жылы 171,2 млн даана), электр өткөрбөөчү (изоляциялоочу) материалдар (тасмалар) жана түтүкчөлөр, электр жылыткычтар, насос, автомобиль тетиктери. Бул тармакта өндүрүлгөн продукциянын көп түрү экспортко чыгарылат. «Майлы-Суу электр лампа заводу» АКтын продукциясынын 80,0%ке жакыны, «Нур» АКтын 60,0%тен ашык продукциясы экспорттолот. Негизги ишканалары Жалал-Абад, Кара-Көл, Көк-Жаңгак, Таш-Көмүр, Кочкор-Ата ш-нда, Сумсар шаарчасында жайгашкан.
* Токой, жыгаччылык жана целлюлоза-кагаз өнөр жайы
23 ишкана иштейт. Анын 18и токой өстүрүп, эмерек жана башка буюмдарды жасоого жарактуу жыгачтарды, отун даярдайт. Ал эми 5 ишкана жыгачтан эмерек жана башка буюмдарды жасоого ылайыкташкан. Негизги ишканалары: Жалал-Абад ш-ндагы «Эмерек», «Көгарт» АКтары, Базар-Коргон районундагы «Кыргыз-түрк вуд ИНДАСТРИ» биргелешкен ишканасы, токой чарбачылыгындагы чакан ишкана-цехтер жана башка Жаңгак жыгачынан, айрыкча анын уюлунан (кап) жогорку сапаттагы, баалуу, дүйнөлүк рынокко өтүмдүү эмерек жана башка буюмдарды жасоого жетишүү үчүн аракеттер көрүлүүдө.
* Курулуш материалдарын өндүрүү тармагы
12 ишкана иштейт (2007); негизги ишканалары: «Кыргызкурулушматериалдар» АК, «Темирташ» АК, темир-бетон заводу (Жалал-Абад ш-нда), «Ока-Керамика» ЖЧК (Кочкор-Атада), «Береке» АК (Майлы-Сууда), «Таш-Рабат» ЖЧК (Токтогул шаарчасында); чыгарган негизги продукциялары: темир-бетон конструкциялары, кыш, карапа, черепица, бетон, курулуш аралашмалары жана башка Айрым курулуш материалдары (кыш жана башка) Өзбекстанга (Анжиян, Наманган обл-на) сатылат.
* Жеңил өнөр жай
Жеңил өнөр жай тармагы өндүргөн продукциясынын көлөмү боюнча облустун өнөр жай структурасында 6,2%ти түзүп, 5-орунду ээлейт. Иштеген адамдардын саны боюнча тармактын респ-дагы үлүшү 17,3%, өндүргөн продукциясынын көлөмү боюнча 49,0%ти түзгөн. 2005-жылы жеңил өнөр жайтармагында 28 ишкана иштеген. Ири ишканалары: «Кыргыз пахтасы» жабык АК, «Мата» ААК, «Ак алтын» биргелешкен ишканасы, «Юнисеп Каттон-Рефинери», «Глейзер-Дунай-Нарын», «Актилек-А» ЖЧКлары жана башка Жеңил өнөр жайишканалары негизинен Жалал-Абад, Көк-Жаңгак, Майлы-Суу ш-нда, Аксы, Базар-Коргон, Ноокен, Токтогул р-ндорунда жайгашкан. Алардын чыгарган негизги продукциялары: чигитинен тазаланып таңылган пахта буласы, токулбаган кездеме, о. эле көйнөк, шым, төшөк, бут кийим жана башка Пахта буласы экспортко (негизинен Россияга) чыгарылат.
* Тамак-аш өнөр жайы
Облустун айыл чарбасында өндүрүлгөн продукцияларды кайра иштетип, эл керектөөчү товарларды, айрыкча азык-түлүктү өндүрүп, калктын муктаждыгын камсыз кылып туруучу маанилүү тармак. Анда 2006-жылы 54 ишкана иштеген. Ири ишканалары: «Келечек» АК (колбаса азыктары), «Сары алтын» (Таш-Көмүр ш-нда, ферменттелген тамеки), «Арак заводу» (41,5 млн сом), «Таттуу суу» (кондитер азыктары) АКтары, «Азиз тамеки» (ферменттелген тамеки). Ири ишканалары негизинен Жалал-Абад, Таш-Көмүр ш-нда жана Ала-Бука районунда жайгашкан. Облустун тамак-аш өнөр жай ишканалары 2008-жылы респ-да чыгарылган өсүмдүк майынын 69,6%, кондитер азыктарынын 13,5%, спирт ичимдигинин 4,8%, минералдуу суунун 20,8%, ферменттелген тамекинин 10,3%ин жана башка өндүргөн.
* Тоют чыгаруу өнөр жайы
Ун-акшак жана аралаш тоют чыгаруу өнөр жайында 2008-жылы 6 ишкана иштеп, аларда жалпы өнөр жайында иштегендердин 0,6%и эмгектенген. Негизги ишканалары Жалал-Абад шаарында жайгашкан; ири ишканалары: «Дан-ЮГ», «Марьям и Ко» ЖЧКлары, «Азретайып», Таш-Көмүр шаарындагы «Техник» АКтары жана башка Облустун башка ишканалары да бул тармактын кошумча продукцияларын чыгарат; ошондой эле облустун шаарларында, райондорунда, айыл-кыштактарында жеке менчик тегирмендер ун-акшак тартышат. 2008-жылы облуста 70,5 миң т ун чыгарылып, ал республикада өндүрүлгөн ундун 22,4%ин түзгөн.
Полиграфия өнөр жайынын 5 ишканасы иштейт; алар Жалал-Абад, Таш-Көмүр ш-ндагы басмаканалар жана чакан ишкана. Негизги продукциялары: китеп, гезит, бланк, этикетка жана башка ИДПнин 49,9%и а. ч-га туура келет. 2008-жылы 46 а. ч. кооперациясы, 2 орток дыйкан чарбасы, 4 АК, 8,2 миң жеке дыйкан (фермер) субъектилери катталып, алар 18467,5 млн сомдук продукция өндүргөн (республиканын жалпы продукциясынын 16,4%). А. ч-нда өндүрүлгөн продукциянын 62,4%и дыйканчылыкка туура келет, ал пахта, тамеки жана жашылча өстүрүүгө адистешкен. Кийинки жылдарда облустун жеринде кант кызылча жана май алынуучу өсүмдүктөр өстүрүлө баштады.
== Айыл чарбасы ==
Айыл чарбага жарактуу жери 1857,3 миң га, анын 9,0%и (167,1 миң га) айдоо, 0,5%и (9,2 миң га) көп жылдык мөмө-жемиш дарактары, 2,1%и (39,0 миң га) чабынды жана 88,4%и (1642,1 миң га) жайыт (2008). Эгин аянты 875,5 миң га болуп (респ-дагы эгин аянтынын 14,6%и), анда 72,9 миң га дан (12,4%), 22,9 миң га пахта (67,5%), 4,5 миң га тамеки (31,0%), 5,6 миң га картөшкө (8,1%), 7,2 миң га жашылча (15,3%), 13,5 миң га тоют (8,0%), 19,9 миң га май алынчу өсүмдүктөр (34,8%), калган 1,1 миң га жерге бакча өсүмдүктөрү эгилген. Булардан башка облустун жеринде 6,8 миң га мөмө-жемиш бактары (14,0%), 1,3 миң га жүзүм (16,7%) аянты болгон. 2008-жылы 234,9 миң т дан (респ-кадагынын жалпы 15,5%), 63,2 миң т пахта (66,6%), 1,1 миң т тамеки (8,1%), 96,6 миң т картөшкө (7,2%), 153,1 миң т жашылча (18,6%), 18,9 миң т бакча өсүмдүктөрү (28,8%), 39,5 миң т мөмө-жемиш (21,3%) жана 6,2 миң т жүзүм (23,4%) алынган.
* Мал чарба тармагы
Айыл чарба продукциясынын 37,1%ин өндүрөт. Облустун бардык чарбаларында 2009-жылдын 1-январында малдын саны миң баш менен эсептегенде: уй 241,3 (республиканын 19,7%), кой менен эчки 855,3 (19,0%), жылкы 51,6 (16,0%), чочко 0,9 (1,4%), үй куштары 756,4 (14,2%) болгон. Облустун мал чарбасынан 2008-жылы тирүү салмакта эсептегенде 46,8 миң т эт (республикада өндүрүлгөн эттин 14,1%и), 234,5 миң т чийки сүт (17,4%), 1,7 миң т жүн (14,5% ) жана 37,8 млн даана жумуртка (10,2%) өндүрүлгөн.

== Транспорту ==
Жалал-Абад облусунда автомобиль, темир жана аба жолдор жана куур транспорту бар. Алардын ичинен негизги орунду автомобиль транспорту ээлейт. 2000-жылы автомобиль транспорту менен 4971,9 миң т жүк (респ-дагы жүктүн 13,6%и), 461,6 млн жүргүнчү (10,6%) ташылган. Автомобиль жолунун негизин Бишкек Ош жолу түзөт. Андан башка Жалал-Абад Казарман, Үч-Коргон Кербен Ала-Бука Каныш-Кыя жана башка автомобиль жолдору жана Кара-Суу Жалал-Абад Көк-Жаңгак жана Наманган (Өзбекстан) Үч-Коргон Таш-Көмүр темир жол тармактары өтөт. Алардын узундугу чектелүү болгону менен башка өлкөлөр менен экономикалык байланыш түзүүдө мааниси чоң. Кочкор-Ата шаарчасынан ЖалалАбад ш-на чейин газ кууру жеткирилген. Жалал-Абад шаарында, Казарман, Кербен, Каныш-Кыя кыштагында аэропорттор иштеп, алардын Бишкек менен аба жол каттамы бар. Жалал-Абад  шаары Каракол, Чолпон-Ата шаары жана Казарман кыштагы менен жалпы аба жолдору аркылуу байланышат. Облустагы бардык шаарлар жана райондун борборлору облустун борбору Жалал-Абад шаары менен аба, кабель жана радиореле линиясы аркылуу байланышат. Облуста калкка кызмат көрсөтүүнүн жалпы көлөмү 2008-жылы 1199,6 млн сомду түзүп, республиканыкынын 7,1%ине барабар болгон.

2025-жылы Жалал-Абад облусунда келечектеги Чыгыш-Батыш транспорттук коридорунун негизги элементи болгон [[Кытай]]-[[Кыргызстан]]-[[Өзбекстан]] эл аралык [[темир жол]] долбоорунун алкагында туннель курулушу башталган&lt;ref&gt;https://economist.kg/transport/2025/04/29/v-dzhalal-abadskoi-oblasti-nachali-stroitielstvo-tonnielia-zhielieznoi-doroghi-knr-kr-ruz/&lt;/ref&gt;. Бул долбоор [[Борбордук Азия]] өлкөлөрүн Кытай менен байланыштырып, аймактын транзиттик потенциалын кеңейте турган жаңы транспорттук-логистикалык коридордун бир бөлүгү катары каралууда.

== Маданий турмушу ==
Облуста 13 ЖОЖ бар; анда 22,3 миң студент билим алып, аларда 970 окутуучу (анын ичинен 9 илимдин доктору, 67 илимдин кандидаты) иштеген. Ошондой эле 8 атайын орто (3,5 миң студент; 292 окутуучу), 22 кесиптик-техниктик (5,0 миң окуучу) окуу жайлары жана жалпы билим берүүчү 416 мектеп (221,3 миң окуучу; 14,1 миң мугалим) бар. Облус боюнча 293 мектепте кыргыз, 6 мектепте орус жана 38инде өзбек тилдеринде, ал эми 74 мектепте сабактар кыргыз, орус, өзбек тилдеринде окутулат.
Облус боюнча 92 клуб тибиндеги мекемелер, 3 автоклуб, 189 массалык китепканалар (2,0 млн нуска китеп жана журналдары менен), 11 ар түрдүү музейлер, а. и. Аксыдагы жана Тогуз-Тородогу тарых-мекен таануу музейлери, Сузак районунда Барпынын үй-музейи жана башка бар. Алардан башка балдардын 14 муз., 4 көркөм өнөр, 1 көркөм сүрөт мектептери, Жалал-Абад ш-ндагы Барпы атындагы кыргыз драма театры, Т. Тыныбеков атындагы филармония жана башка бар. Облусунун радио уктуруу жана телекөрсөтүү студиясы иштейт. 2006-жылы облуста 309 мед. дарылоо мекемеси болгон, анын 261и айылдык амбулаториялар, ооруканалар, фельдшердик-акушердик пункттар. Бардык мед. мекемелеринде 1664 врач (10 миң адамга 19 врач), 7066 мед. орто билимдүү кызматкер (81), 7700 орундуу койка (10 миң адамга 89 койка) болгон. Кийинки жылдарда ири ооруканаларда акы төлөп дарылануучулар үчүн атайын палаталар иштей баштады.

Жалал-Абад ш-нын жанында дарылык касиети жогору болгон минералдуу суунун базасында Жалал-Абад курорту иштейт. Облустун аймагы жаратылыш шартынын кооздугу, кен байлыктарынын ар түрдүүлүгү жана тарыхый эстеликтеринин сакталышы менен белгилүү. Дүйнө жүзүндөгү жаңгак токойлордун ичинен эң зор аянтты ээлеген белгилүү Түштүк Кырг-н жаңгак жана жемиш токоюнун 90%и облустун аймагында. Сары-Челек көлүнүн айланасы, Аркыт, Арстанбап, Кызыл-Үңкүр, Кара-Алма жана башка жерлердин кооздугун айрыкча белгилөөгө болот. Облустун аймагында таш доорунда адам жашаган Кара-Суу тургун жайы, Саймалы-Таш (б. з. ч. 2-к. б. з. 8-к.) жана Чаар-Таштагы таш бетине чегилген сүрөт-эстеликтер, Торкен көрүстөнүнүн (1-5-к.) калдыктары, 10-12-кылымдагы Күлбөс-Хан, Чанчар-Хан жана Тогуз-Торо шаар-чептеринин чалдыбарлары, Шах-Фазил (12-к.), Арстан бабанын (16-к.) кабырлары, Ыдырыс пайгамбардын күмбөзү (19-к-дын башы) жана акыркы жылдарда калыбына келтирилип, кайра курулган Курманбек баатырдын күмбөзү бар.

== Окуу жайлары ==
*  [[Жалал-Абад мамлекеттик университети]]
*  Жалал-Абад медицина окуу жайы
*  [[Жалал-Абад шаарындагы эл-аралык университет|Кыргызстан эл аралык университети Жалал-Абад институту]]
*  Экономика жана ишкердик Университети
*  Жалал-Абад маданият техникуму
*  Жалал-Абад педагогика окуу жайы
* [[Жалал-Абад областтык китепкананын тарыхы|Жалал-Абад областтык китепкана]]

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5

== Шилтемелер ==
{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Жалал-Абад облусу| ]]</text>
      <sha1>ogz6f4x7570z9vs1a1ps8h0tk5rx1ho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664836</id>
      <parentid>664835</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91393" sha1="s3ffkethn7xwe4bt9nxktc41w64w23y" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Кыргызстан}}
 |Кыргызча аталышы       = Жалал-Абад облусу
 |Өздүк аталышы          = 
 |Герб                = Coat of arms of Jalal-Abad region.png
 |Желек                 = Flag of Jalal-Abad region.png
 |Белгинин көлөмү        = 
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 

|Сүрөт                                        = Tash Komur.jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = 

 |Өлкө                   =Кыргызстан 
 |Карта                                        = Jalal-Abad Province in Kyrgyzstan.svg
|Картанын өлчөмү                              = 280px
|Административдик бирдиктин картасы           = 
|Картанын өлчөмү ае                           = 
|lat_dir                                      = N
|lat_deg                                      = 41
|lat_min                                      = 15
|lat_sec                                      = 0
|lon_dir                                      = E
|lon_deg                                      = 72
|lon_min                                      = 45
|lon_sec                                      = 0
|type                                         = adm1st
|region                                       = KG-J
|баскыч                                       = 
|CoordScale                                   = 3000000
 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Облус
 |Киргени                =
 |Курамында              = 6 шаар, 8 район
 |Борбору                = [[Манас]]
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = [[Таш-Көмүр]], [[Майлуу-Суу]], [[Кара-Көл]], [[Көк-Жаңгак]]
 |Түзүлгөн убакыты       = [[21-ноябрь]] [[1939]]
 |Таратылган убакыты     = 
 |Башчысы                =  
  |Башчынын түрү         = Губернатору
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = 
 |Тилдери                        =[[Кыргыз тили]], [[Орус тили]] 
 |Калкы                          = 1 214 400
  |Санак жылы                    = 2019
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    =3 
  |Жыштыгы                       = 30,76
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                = * [[Кыргыздар]]: 725 321 - 71,82 %
* [[Өзбектер]]: 250 748 - 24,83 %
* Башкалар: 33 774 - 3,35 %
  |Диний курамы                  = Мусулманчылык
 |Жер аянты                      = 33 700
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = Jalal-Abad Province in Kyrgyzstan.svg
 |Картанын көлөмү                = 
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = [[UTC+6]]
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = KG-J
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 3722
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = 
 |Унаа коду                      = D,04
 |Сайты                          = https://gov.kg/ky/region/zhalal-abad
 |Commons түрмөгү                = 
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}
'''Жалал-Абад облусу''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түштүк-батышындагы [[административдик-аймактык бирдик]].

Жалпы аянты 33,7 миң км&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2.&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;

Административдик борбору — [[Жалал-Абад|Манас шаары]].

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын_административдик-аймактык_түзүлүшү}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Карта
!Аталыш
!Туу, герб
!Туруктуу калк
2021, миң адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;
!Баш ийген
айыл аймактар (а. а.), шаарлар жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Государственный классификатор|2012|с=15—28}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Aksy_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |[[Аксы району]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:CoA of Aksy district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |137 103
|'''[[Кербен (шаар)|Кербен шаары]]'''
|[[Ак-Дөбө, Аксы району|Ак-Дөбө а.]], [[Жетиген, Аксы району|Жетиген а.]], [[Күлүк-Дөбө|Күлүк-Дөбө а.]], [[Курулуш, Аксы району|Курулуш а.]], [[Мамай (айыл)|Мамай а.]], [[Устукан (айыл)|Устукан а.]]
|-
|Авлетим айыл аймагы
|[[Авлетим|Авлетим а.]], [[Байкашка-Терек|Байкашка-Терек а.]], [[Дерес-Сай|Дерес-Сай а.]], [[Жаңгактуу-Булак|Жаңгактуу-Булак а.]], [[Ит-Агар|Ит-Агар а.]], [[Коргон, Аксы району|Коргон а.]], [[Мукур|Мукур а.]], [[Тегирмен-Сай|Тегирмен-Сай а.]], [[Товар-Сай|Товар-Сай а.]]
|-
|Ак-Жол айыл аймагы
|[[Ак-Жол (Аксы району)|Ак-Жол а.]], [[Жолборсту|Жолборсту а.]], [[Кара-Тыт|Кара-Тыт а.]], [[Кечүү|Кечүү а.]], [[Кызыл-Бейит|Кызыл-Бейит а.]], [[Күрп, Аксы району|Күрп а.]], [[Райкомол|Райкомол а.]], [[Разан-Сай|Разан-Сай а.]], [[Тегене|Тегене а.]]
|-
|Ак-Суу айыл аймагы
|[[Ак-Суу, Аксы району|Ак-Суу а.]], [[Ак-Сай, Аксы району|Ак-Сай а.]], [[Коргон-Дөбө|Коргон-Дөбө а.]]
|-
|Жаңы-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол, Аксы району|Жаңы-Жол а.]], [[Кой-Таш, Аксы району|Кой-Таш а.]], [[Таштак, Аксы району|Таштак а.]], [[Терс, Аксы району|Терс а.]]
|-
|Жерге-Тал айыл аймагы
|[[Жерге-Тал (Аксы району)|Жерге-Тал а.]], [[Боспиек|Боспиек а.]], [[Кызыл-Капчыгай (Аксы району)|Кызыл-Капчыгай а.]]
|-
|Кара-Жыгач айыл аймагы
|[[Кара-Жыгач, Аксы району|Кара-Жыгач а.]], [[Дардак-Дөбө|Дардак-Дөбө а.]], [[Кара-Ой, Аксы району|Кара-Ой а.]], [[Сыны, Аксы району|Сыны а.]], [[Тор-Камыш, Аксы району|Тор-Камыш а.]], [[Чарба, Аксы району|Чарба а.]]
|-
|Кара-Суу айыл аймагы
|[[Кара-Суу, Аксы району|Кара-Суу а.]], [[Жүзүмжан, Аксы району|Жүзүмжан а.]], [[Кезарт, Аксы району|Кезарт а.]], [[Кызыл-Көл, Аксы району|Кызыл-Көл а.]], [[Сай-Булуң, Аксы району|Сай-Булуң а.]], [[Топ-Жаңгак, Аксы району|Топ-Жаңгак а.]], [[Түрдүк, Аксы району|Түрдүк а.]], [[Чалдыбар, Аксы району|Чалдыбар а.]], [[Чат, Аксы району|Чат а.]]
|-
|Кашка-Суу айыл аймагы
|[[Кашка-Суу, Аксы району|Кашка-Суу а.]], [[Жаңы-Айыл, Аксы району|Жаңы-Айыл а.]], [[Кара-Дөбө, Аксы району|Кара-Дөбө а.]], Кара-Башат а., [[Өлөң-Булак (кыштак)|Өлөң-Булак а.]], Согот а., Тосту а., Туюк-Жар а., Чарбак а.
|-
|Кызыл-Туу айыл аймагы
|[[Кызыл-Туу, Аксы району|Кызыл-Туу а.]], [[Аркыт (Аксы району)|Аркыт а.]], [[Жол-Сай, Аксы району|Жол-Сай а.]], [[Жылгын, Аксы району|Жылгын а.]]
|-
|Мавлянов айыл аймагы
|[[Атана, Аксы району|Атана а.]], Жаңгак а., [[Мундуз, Аксы району|Мундуз а.]],[[Сары-Кашка, Аксы району|Сары-Кашка а.]], [[Семет, Аксы району|Семет а.]], Таш-Жар а., [[Торук, Аксы району|Торук а.]], [[Улук, Аксы району|Улук а.]], [[Чие, Аксы району|Чие а.]]
|-
|Назаралиев айыл аймагы
|[[Жыл-Кол, Аксы району|Жыл-Кол а.]], [[Кум, Аксы району|Кум а.]], [[Кызыл-Жар, Аксы району|Кызыл-Жар а.]], [[Нарын, Аксы району|Нарын а.]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Ala-Buka_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Ала-Бука району]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Файл:Coat_of_arms_of_Ala-Buka_district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; |108 647
|Ак-Коргон айыл аймагы
|[[Ак-Коргон, Ала-Бука району|Ак-Коргон а.]], [[Баястан, Ала-Бука району|Баястан а.]], [[Падек, Ала-Бука району|Падек а.]], [[Сафедбулан, Ала-Бука району|Сафедбулан а.]]
|-
|Ак-Там айыл аймагы
|[[Ак-Там, Ала-Бука району|Ак-Там а.]], [[Жапа-Салды, Ала-Бука району|Жапа-Салды а.]], [[Кызыл-Ата, Ала-Бука району|Кызыл-Ата а.]]
|-
|Ала-Бука айыл аймагы
|[[Ала-Бука|Ала-Бука а.]], [[Достук, Ала-Бука району|Достук а.]], [[Сапалак, Ала-Бука району|Сапалак а.]], [[Сары-Талаа, Ала-Бука району|Сары-Талаа а.]]
|-
|Көк-Серек айыл аймагы
|[[Ак-Тайлак, Ала-Бука району|Ак-Тайлак а.]], [[Бирлешкен, Ала-Бука району|Бирлешкен а.]], [[Кош-Болот, Ала-Бука району|Кош-Болот а.]], [[Сары-Кол, Ала-Бука району|Сары-Кол а.]], [[Теңги|Теңги а.]], [[Төлөкө, Ала-Бука району|Төлөкө а.]]
|-
|Көк-Таш айыл аймагы
|[[Көк-Таш, Ала-Бука району|Көк-Таш а.]], [[Булак-Башы, Ала-Бука району|Булак-Башы а.]], [[Жалгыз-Өрүк, Ала-Бука району|Жалгыз-Өрүк а.]], [[Күлпөк-Сай|Күлпөк-Сай а.]], [[Орто-Суу, Ала-Бука району|Орто-Суу а.]], [[Чоң-Сай, Ала-Бука району|Чоң-Сай а.]]
|-
|Өрүктү айыл аймагы
|[[Өрүктү, Ала-Бука району|Өрүктү а.]], [[Кеңкол, Ала-Бука району|Кеңкол а.]], [[Орто-Токой, Ала-Бука району|Орто-Токой а.]], [[Өрүктү-Сай, Ала-Бука району|Өрүктү-Сай а.]], [[Чолок-Тума, Ала-Бука району|Чолок-Тума а.]]
|-
|Биринчи Май айыл аймагы
|[[Ажек, Ала-Бука району|Ажек а.]], [[Айры-Там|Айры-Там а.]], [[Ак-Башат, Ала-Бука району|Ак-Башат а.]], [[Алма-Бел, Ала-Бука району|Алма-Бел а.]], [[Жаңы-Шаар, Ала-Бука району|Жаңы-Шаар а.]], [[Кара-Үңкүр, Ала-Бука району|Кара-Үңкүр а.]], [[Совет-Сай, Ала-Бука району|Совет-Сай а.]]
|-
|Төрөгелди Балтагулов айыл аймагы
|[[Баймак, Ала-Бука району|Баймак а.]], Кажар а., [[Кашкалак, Ала-Бука району|Кашкалак а.]], [[Келте, Ала-Бука району|Келте а.]], [[Кош-Алмурут, Ала-Бука району|Кош-Алмурут а.]], [[Кош-Терек, Ала-Бука району|Кош-Терек а.]], [[Ызар, Ала-Бука району|Ызар а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Bazar-Korgon_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |[[Базар-Коргон району]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |жок
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |183 908
|[[Базар-Коргон|'''Базар-Коргон шаары''']]
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Акман айыл аймагы
|[[Жаңы-Акман, Базар-Коргон району|Жаңы-Акман а.]], [[Жараке, Базар-Коргон району|Жараке а.]], [[Кайырма, Базар-Коргон району|Кайырма а.]], [[Колот, Базар-Коргон району|Колот а.]], Коргон-Жар а., [[Кош-Коргон, Базар-Коргон району|Кош-Коргон а.]], [[Таш-Булак, Базар-Коргон району|Таш-Булак а.]]
|-
|Арстанбап айыл аймагы
|[[Арстанбап|Арстанбап а.]], [[Ак-Терек, Базар-Коргон району|Ак-Терек а.]], [[Бел-Терек, Базар-Коргон району|Бел-Терек а.]], Гава а., [[Гүмкана|Гүмкана а.]], Дашман а., [[Жай-Терек, Базар-Коргон району|Жай-Терек а.]], [[Жарадар, Базар-Коргон району|Жарадар а.]]
|-
|Бешик-Жон айыл аймагы
|[[Бешик-Жон, Базар-Коргон району|Бешик-Жон а.]], [[Баймундуз, Базар-Коргон району|Баймундуз а.]], [[Жон, Базар-Коргон району|Жон а.]], [[Карача, Базар-Коргон району|Карача а.]], [[Көк-Алма, Базар-Коргон району|Көк-Алма а.]]
|-
|Кеңеш айыл аймагы
|[[Аук, Базар-Коргон району|Аук а.]], [[Биринчи Май, Базар-Коргон району|Биринчи Май а.]], [[Шыдыр, Базар-Коргон району|Шыдыр а.]], [[Кара-Жыгач, Базар-Коргон району|Кара-Жыгач а.]], [[Кызыл-Октябрь, Базар-Коргон району|Кызыл-Октябрь а.]], Коткор а., [[Могол-Коргон, Базар-Коргон району|Могол-Коргон а.]], [[Сейитказы|Сейитказы а.]], Совет а.,
|-
|Кызыл-Үңкүр айыл аймагы
|[[Кызыл-Үңкүр|Кызыл-Үңкүр а.]], [[Ак-Булак, Базар-Коргон району|Ак-Булак а.]], [[Жаз-Кечүү, Базар-Коргон району|Жаз-Кечүү а.]], [[Катар-Жаңгак|Катар-Жаңгак а.]], [[Көсө-Терек, Базар-Коргон району|Көсө-Терек а.]]
|-
|Могол айыл аймагы
|[[Бувакол|Бувакол а.]], Кайнар а., [[Кара-Ой, Базар-Коргон району|Кара-Ой а.]], [[Кызыл-Суу, Базар-Коргон району|Кызыл-Суу а.]], [[Көктоңду|Көктоңду а.]], [[Чарбак, Базар-Коргон району|Чарбак а.]], [[Чкалов, Базар-Коргон району|Чкалов а.]]
|-
|Сайдыкум айыл аймагы
|[[Сайдыкум, Базар-Коргон району|Сайдыкум а.]], [[Аркалык, Базар-Коргон району|Аркалык а.]], [[Дукур, Базар-Коргон району|Дукур а.]], [[Жаңы-Абад, Базар-Коргон району|Жаңы-Абад а.]], [[Жаш-Ленин, Базар-Коргон району|Жаш-Ленин а.]], [[Кызыл-Ай, Базар-Коргон району|Кыргыз-Каба а., Кызыл-Ай а.]], [[Тойчубек-Чек, Базар-Коргон району|Тойчубек-Чек а.]], [[Төш, Базар-Коргон району|Төш а.]], [[Турпак-Коргон, Базар-Коргон району|Турпак-Коргон а.]], [[Хажир-Абад, Базар-Коргон району|Хажир-Абад а.]], [[Чек, Базар-Коргон району|Чек а.]], [[Чоң-Курулуш, Базар-Коргон району|Чоң-Курулуш а.]]
|-
|Талдуу-Булак айыл аймагы
|[[Ак-Терек, Базар-Коргон району|Ак-Терек а.]], [[Ак-Тыт, Базар-Коргон району|Ак-Тыт а.]], [[Каба, Базар-Коргон району|Каба а.]], [[Катар-Жаңгак|Катар-Жаңгак а.]], [[Көк-Алма, Базар-Коргон району|Көк-Алма а.]], [[Кыргоо, Базар-Коргон району|Кыргоо а.]], [[Сары-Жайык|Сары-Жайык а.]], [[Үч-Булак, Базар-Коргон району|Үч-Булак а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Nooken_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |[[Ноокен району]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |жок
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |145 187
|'''[[Кочкор-Ата|Кочкор-Ата шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Арал айыл аймагы
|[[Арал, Ноокен району|Арал а.]], [[Интернационал, Ноокен району|Интернационал а.]], [[Рассвет, Ноокен району|Рассвет а.]], [[Чертак-Таш|Чертак-Таш а.]], [[Черемушки, Ноокен району|Черёмушки а.]]
|-
|Бүргөндү айыл аймагы
|[[Бүргөндү, Ноокен району|Бүргөндү а.]], Жаңы-Арык а., [[Жеңиш, Ноокен району|Жеңиш а.]], [[Кичи-Бүргөндү, Ноокен району|Кичи-Бүргөндү а.]], Кокондук а., [[Курама, Ноокен району|Курама а.]], [[Кызыл-Кыя, Ноокен району|Кызыл-Кыя а.]], [[Ноошкен, Ноокен району|Ноошкен а.]], [[Ууру-Жар, Ноокен району|Ууру-Жар а.]]
|-
|Достук айыл аймагы
|[[Достук, Ноокен району|Достук а.]], [[Шамалды-Сай|Шамалды-Сай а.]], [[Шынг-Сай, Ноокен району|Шынг-Сай а.]], [[Кудук, Ноокен району|Кудук а.]], [[Кызыл-Туу, Ноокен району, Достук айыл аймагы|Кызыл-Туу а.]], [[Сары-Камыш, Ноокен району|Сары-Камыш а.]]
|-
|Масы айыл аймагы
|[[Массы, Ноокен району|Масы а.]], [[Апыртан, Ноокен району|Апыртан а.]], [[Беш-Жыгач, Ноокен району|Беш-Жыгач а.]], Бөгөт а., [[Кызыл-Туу, Ноокен району, Масы айыл аймагы|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Момбеков айыл аймагы
|[[Момбеков, Ноокен району|Момбеков а.]], [[Бостон, Ноокен району|Бостон а.]], [[Жазгак, Ноокен району|Жазгак а.]], [[Жаңы-Кыштак, Ноокен району|Жаңы-Кыштак а.]], [[Көк-Таш, Ноокен району|Көк-Таш а.]], [[Кочкор-Ата, Ноокен району|Кочкор-Ата а.]], [[Курулуш, Ноокен району|Курулуш а.]], Чек а.
|-
|Ноокат айыл аймагы
|[[Курулуш, Ноокен району|Курулуш а.]], [[Кара-Булак, Ноокен району|Кара-Булак а.]], [[Киров, Ноокен району|Киров а.]], [[Коминтерн, Ноокен району|Коминтерн а.]], [[Кызыл-Жылдыз, Ноокен району|Кызыл-Жылдыз а.]], [[Параканда, Ноокен району|Параканда а.]], [[Рахманжан, Ноокен району|Рахманжан а.]]
|-
|Сакалды айыл аймагы
|[[Сакалды, Ноокен району|Сакалды а.]], [[Аримжан, Ноокен району|Аримжан а.]], [[Бөбүй|Бөбүй а.]], [[Кагазды, Ноокен району|Кагазды а.]], [[Кызыл-Кыргызстан, Ноокен району|Кызыл-Кыргызстан а.]], [[Чек, Ноокен району, Сакалды айыл аймагы|Чек а.]], [[Чоң-Багыш, Ноокен району|Чоң-Багыш а.]]
|-
|Шайдан айыл аймагы
|[[Алма, Ноокен району|Алма а.]], [[Бирдик, Ноокен району|Бирдик а.]], [[Жаңы-Арык, Ноокен району, Шайдан айыл аймагы|Жаңы-Арык а.]], [[Жон-Арык, Ноокен району|Жон-Арык а.]], [[Көк-Айдар, Ноокен району|Көк-Айдар а.]], [[Тоскоол, Ноокен району|Тоскоол а.]], [[Эски-Масы|Эски-Масы а.]]
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Suzak_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |[[Сузак району]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:Coat of arms of Suzak district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; |308 243
|'''[[Көк-Жаңгак|Көк-Жаңгак шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Багыш айыл аймагы
|[[Багыш, Сузак району|Багыш а.]], [[Беш-Бала, Сузак району|Беш-Бала а.]], [[Кедей-Арык, Сузак району|Кедей-Арык а.]], [[Кызыл-Туу, Сузак району|Кызыл-Туу а.]], [[Октябрь, Сузак району|Октябрь а.]], [[Сары-Булак, Сузак району, Багыш айыл аймагы|Сары-Булак а.]], [[Сафаровка, Сузак району|Сафаровка а.]]
|-
|Барпы айыл аймагы
|[[Ачы, Сузак району|Ачы а.]], [[Боз-Чычкан|Боз-Чычкан а.]], [[Беш-Мойнок, Сузак району|Беш-Мойнок а.]], [[Жаңы-Айыл, Сузак району|Жаңы-Айыл а.]], [[Жар-Кыштак (Сузак району)|Жар-Кыштак а.]], [[Дөбөй, Сузак району|Дөбөй а.]], [[Канды, Сузак району|Канды а.]], [[Комсомол, Сузак району, Барпы айыл аймагы|Комсомол а.]], [[Миң-Өрүк, Сузак району|Миң-Өрүк а.]], [[Маркай, Сузак району|Маркай а.]], [[Пригородный, Сузак району|Пригородный а.]], [[Сай, Сузак району|Сай а.]], [[Таштак, Сузак району, Барпы айыл аймагы|Таштак а.]], [[Төөлөс, Сузак району|Төөлөс а.]], [[Түрк-Маала, Сузак району|Түрк-Маала а.]], [[Үлгү, Сузак району|Үлгү а.]], [[Чаңгет-Сай|Чаңгет-Сай а.]], [[Чеке-Дөбө|Чеке-Дөбө а.]], [[Чокмор, Сузак району|Чокмор а.]]
|-
|Кара-Алма айыл аймагы
|[[Кара-Алма, Сузак району|Кара-Алма а.]], [[Орток, Сузак району|Орток а.]], Туура-Жаңгак а., [[Урумбаш (Сузак району, Кара-Алма айыл аймагы)|Урумбаш]] а.
|-
|Кара-Дарыя айыл аймагы
|[[Арал, Сузак району, Кара-Дарыя айыл аймагы|Арал а.]], [[Төш, Сузак району|Төш а.]], [[Чаңгыр-Таш|Чаңгыр-Таш а.]]
|-
|Көк-Арт айыл аймагы
|[[Комсомол, Сузак району, Көк-Арт айыл аймагы|Комсомол а.]], [[Михайловка, Сузак району|Михайловка а.]], Подгорное а., [[Үч-Малай, Сузак району|Үч-Малай а.]]
|-
|Курманбек айыл аймагы
|[[Жоон-Күнгөй, Сузак району|Жоон-Күнгөй а.]], [[Калмак-Кырчын, Сузак району|Калмак-Кырчын а.]], [[Канжыга, Сузак району|Канжыга а.]], [[Кара-Чолок, Сузак району|Кара-Чолок а.]], [[Сары-Булак, Сузак району, Курманбек айыл аймагы|Сары-Булак а.]], [[Саты, Сузак району|Саты а.]], [[Таран-Базар, Сузак району|Таран-Базар а.]], [[Урумбаш (Сузак району, Курманбек айыл аймагы)|Урумбаш а.]]
|-
|Кыз-Көл айыл аймагы
|[[Кыз-Көл, Сузак району|Кыз-Көл а.]], [[Ак-Булак, Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы|Ак-Булак а.]], [[Ак-Тоок, Сузак району|Ак-Тоок а.]], [[Жаны-Арык, Сузак району|Жаңы-Арык а.]], [[Жылан-Темир, Сузак району|Жылан-Темир а.]], [[Карамарт|Карамарт а.]], [[Каду, Сузак району|Каду а.]], [[Кара-Булак, Сузак району|Кара-Булак а.]], [[Катыраңкы|Катыраңкы а.]], [[Кашка-Терек, Сузак району|Кашка-Терек а.]], [[Кызыл-Кыя, Сузак району|Кызыл-Кыя а.]], [[Сары-Булак, Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы|Сары-Булак а.]]
|-
|Кызыл-Туу айыл аймагы
|[[Ак-Баш, Сузак району|Ак-Баш а.]], [[Ак-Булак, Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы|Ак-Булак а.]], [[Ак-Терек, Сузак району|Ак-Терек а.]], [[Акчалуу, Сузак району|Акчалуу а.]], [[Алмалуу-Булак, Сузак району|Алмалуу-Булак а.]], [[Алчалуу, Сузак району|Алчалуу а.]], [[Бостон (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)|Бостон а.]], [[Жаңы-Ачы, Сузак району|Жаңы-Ачы а.]], [[Жашасын-2, Сузак району|Жашасын-2 а.]], [[Кара-Инген, Сузак району|Кара-Инген а.]], [[Кара-Көл, Сузак району|Кара-Көл а.]], [[Кашка-Суу, Сузак району|Кашка-Суу а.]], [[Кызыл-Алма, Сузак району|Кызыл-Алма а.]], [[Кызыл-Сеңир, Сузак району|Кызыл-Сеңир а.]], [[Мундуз, Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы|Мундуз а.]], [[Орто-Азия, Сузак району|Орто-Азия а.]], [[Соку-Таш, Сузак району|Соку-Таш а.]], [[Талаа-Булак, Сузак району|Талаа-Булак а.]], [[Таштак, Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы|Таштак а.]], [[Шатрак, Сузак району|Шатрак а.]]
|-
|Ленин айыл аймагы
|[[Ленин, Сузак району|Ленин а.]], [[Жыгач-Коргон, Сузак району|Жыгач-Коргон а.]], [[Орто-Сай, Сузак району|Орто-Сай а.]]
|-
|Сайпидин Атабеков айыл аймагы
|[[Балта-Казы, Сузак району|Балта-Казы а.]], [[Бек-Абад, Сузак району|Бек-Абад а.]], [[Бостон (Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы)|Бостон а.]], Бөкөй а., [[Жаңы-Жер, Сузак району|Жаңы-Жер а.]], [[Жийде, Сузак району|Жийде а.]], [[Кайнар, Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы|Кайнар а.]], [[Кара-Жыгач, Сузак району|Кара-Жыгач а.]], [[Кашкар-Маала, Сузак району|Кашкар-Маала а.]], [[Кызыл-Багыш, Сузак району|Кызыл-Багыш а.]], [[Кыргыз-Абад, Сузак району|Кыргыз-Абад а.]], [[Мундуз, Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы|Мундуз а.]], [[Найман, Сузак району|Найман а.]], [[Таш-Булак, Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы|Таш-Булак а.]], [[Түрк-Абад, Сузак району|Түрк-Абад а.]], [[Өзбек-Абад, Сузак району|Өзбек-Абад а.,]] [[Чек, Сузак району|Чек а.]], [[Ширин, Сузак району|Ширин а.]]
|-
|Сузак айыл аймагы
|[[Сузак|Сузак а.]][[Арал, Сузак району, Сузак айыл аймагы|, Арал а.]], [[Благовещенка|Благовещенка а.]], [[Достук, Сузак району|Достук а.]], [[Жаңы-Дыйкан, Сузак району|Жаңы-Дыйкан а.]], [[Камыш-Башы, Сузак району|Камыш-Башы а.]], [[Кыр-Жол (Сузак району, Сузак айыл аймагы)|Кыр-Жол а.]], [[Садда, Сузак району|Садда а.]]
|-
|Таш-Булак айыл аймагы
|[[Таш-Булак, Сузак району, Таш-Булак айыл аймагы|Таш-Булак а.]], [[Арал (Сузак району, Таш-Булак айыл аймагы)|Арал а.]], [[Гүлстан, Сузак району|Гүлстан а.]], [[Димитровка, Сузак району|Димитровка а.]], [[Доскана, Сузак району|Доскана а.]], Жаңы-Арал а., Ирригатор а., Теплица а., Чолок-Терек а., Ынтымак а., [[Эшме, Сузак району|Эшме а.]]
|-
|Ырыс айыл аймагы
|[[Ырыс, Сузак району|Ырыс а.]], [[Арал-Сай (Сузак району)|Арал-Сай а.]], [[Дөмөр|Дөмөр а.]], [[Жар-Кыштак (Сузак району)|Жар-Кыштак а.]], [[Кайнар, Сузак району, Ырыс айыл аймагы|Кайнар а.]], [[Кургак-Көл, Сузак району|Кургак-Көл а.]], [[Күмүш-Азиз, Сузак району|Күмүш-Азиз а.]], [[Кыр-Жол (Сузак району, Ырыс айыл аймагы)|Кыр-Жол а.]], [[Ладан-Кара, Сузак району|Ладан-Кара а.]], [[Масадан, Сузак району|Масадан а.]], [[Сасык-Булак, Сузак району|Сасык-Булак а.]], [[Тотуя|Тотуя а.]], [[Чымчык-Жар, Сузак району|Чымчык-Жар а.]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Toguz-Toro_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |[[Тогуз-Торо району]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |[[Файл:Coat of arms of Toguz-Toro district.png|50px|center]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |25 497
|Атай айыл аймагы
|[[Атай, Тогуз-Торо району|Атай а.]], [[Карл Маркс, Тогуз-Торо району|Карл Маркс а.]]
|-
|Каргалык айыл аймагы
|[[Казарман|Казарман а.]], Кызыл-Жылдыз а., [[Макмал, Тогуз-Торо району|Макмал а.]], [[Чет-Булак, Тогуз-Торо району|Чет-Булак а.]]
|-
|Көк-Ирим айыл аймагы
|[[Арал, Тогуз-Торо району|Арал а.]], [[Бирдик, Тогуз-Торо району|Бирдик а.]]
|-
|Сары-Булуң айыл аймагы
|[[Кара-Суу, Тогуз-Торо району|Кара-Суу а.]], [[Табылгыты, Тогуз-Торо району|Табылгыты а.]]
|-
|Тогуз-Торо айыл аймагы
|[[Дөдөмөл, Тогуз-Торо району|Дөдөмөл а.]], [[Кош-Булак, Тогуз-Торо району|Кош-Булак а.]], [[Ленин, Тогуз-Торо району|Ленин а.]], [[Өрнөк, Тогуз-Торо району|Өрнөк а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Toktogul_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; |[[Токтогул району]]
| rowspan=&quot;11&quot; |[[Файл:Flag of Toktogul District.svg|center|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Toktogul_rayon.png|center|58x58px]]
| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; |103 310
|'''[[Токтогул|Токтогул шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|Абды Сүйөркулов айыл аймагы
|[[Кара-Жыгач, Токтогул району|Кара-Жыгач а.]], [[Көтөрмө, Токтогул району|Көтөрмө а.]], [[Торкент, Токтогул району|Торкент а.]]
|-
|Аралбаев айыл аймагы
|[[Алмалуу, Токтогул району|Алмалуу а.]], [[Толук|Толук а.]], [[Ноот, Токтогул району|Ноот а.]], [[Чаар-Таш, Токтогул району|Чаар-Таш а.]]
|-
|Бел-Алды айыл аймагы
|[[Бел-Алды, Токтогул району|Бел-Алды а.]], [[Коргон, Токтогул району|Коргон а.]], [[Сары-Сөгөт, Токтогул району|Сары-Сөгөт а.]]
|-
|Жаңы-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол, Токтогул району|Жаңы-Жол а.]], [[Арал, Токтогул району|Арал а.]], [[Кара-Суу, Токтогул району|Кара-Суу а.]], [[Комсомол, Токтогул району|Комсомол а.]], [[Куйбышев, Токтогул району|Куйбышев а.]], [[Кызыл-Туу, Токтогул району|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Кетмен-Дөбө айыл аймагы
|Беке-Чал а., [[Терек-Суу, Токтогул району|Терек-Суу а.]], [[Чоң-Арык, Токтогул району|Чоң-Арык а.]], [[Эшсай, Токтогул району|Эшсай а.]]
|-
|Кызыл-Өзгөрүш айыл аймагы
|[[Кызыл-Өзгөрүш, Токтогул району|Кызыл-Өзгөрүш а.]], [[Ак-Жар, Токтогул району|Ак-Жар а.]], [[Аң-Арык, Токтогул району|Аң-Арык а.]], [[Бел -Кара-Суу, Токтогул району|Бел-Кара-Суу а.]], [[Бууракан, Токтогул району|Бууракан а.]], Жар-Таш а., [[Камыш-Башы, Токтогул району|Камыш-Башы а.]], [[Коңур-Өгүз|Коңур-Өгүз а.]], [[Кош-Таш|Кош-Таш а.]], [[Орто-Жон, Токтогул району|Орто-Жон а.]], [[Чеч-Дөбө, Токтогул району|Чеч-Дөбө а.]], [[Шайык, Токтогул району|Шайык а.]]
|-
|Никче-Сай айыл аймагы
|[[Ничке-Сай, Токтогул району|Ничке-Сай а.]], [[Чоргочу, Токтогул району|Чоргочу а.]]
|-
|Сары-Камыш айыл аймагы
|[[Бирлик, Токтогул району|Бирлик а.]], [[Көтөрмө, Токтогул району|Көтөрмө а.]]
|-
|Үч-Терек айыл аймагы
|[[Үч-Терек, Токтогул району|Үч-Терек а.]], [[Жетиген, Токтогул району|Жетиген а.]], [[Кызыл-Ураан, Токтогул району|Кызыл-Ураан а.]], [[Саргата, Токтогул району|Саргата а.]], Такталык а.
|-
|Чолпон-Ата айыл аймагы
|[[Чолпон-Ата, Токтогул району|Чолпон-Ата а.]], [[Ак-Тектир, Токтогул району|Ак-Тектир а.]], [[Балыкты, Токтогул району|Балыкты а.]], [[Кара-Күңгөй, Токтогул району|Кара-Күңгөй а.]], [[Кушчу-Суу, Токтогул району|Кушчу-Суу а.]], [[Мазар-Суу, Токтогул району|Мазар-Суу а.]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan_Chatkal_Raion.png|center|100x100px]]
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |[[Чаткал району]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Файл:Flag of Chatkal District 2022.svg|center|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Chatkal_district.png|center|50x50px]]
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |28 625
|Каныш-Кыя айыл аймагы
|[[Каныш-Кыя|Каныш-Кыя а.]], [[Айгыр-Жар, Чаткал району|Айгыр-Жал а.]], [[Башкы-Терек, Чаткал району|Башкы-Терек а.]], [[Коргон-Сай, Чаткал району|Коргон-Сай а.]], [[Кызыл-Токой, Чаткал району|Кызыл-Токой а.]], [[Чакмак-Суу, Чаткал району|Чакмак-Суу а.]], Жер-Капчыгай а., Кайың-Суу а., Кара-Булак а., Кара-Суу а.
|-
|Сумсар айыл аймагы
|[[Сумсар, Чаткал району|Сумсар а.]], Мончок-Дөбө а., [[Шекафтар|Шекафтар а.]]
|-
|Терек-Сай айыл аймагы
|[[Терек-Сай|Терек-Сай а.]], Ак-Терек а., Болуш а.
|-
|Чаткал айыл аймагы
|[[Ак-Таш, Чаткал району|Ак-Таш а.]], Беш-Арал а., [[Жаңы-Базар, Чаткал району|Жаңы-Базар а.]], [[Курулуш, Чаткал району|Курулуш а.]], Чандалаш а.
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Жалал-Абад|Жалал-Абад шаары]]
|[[Файл:Flag of Manas.svg|center|50x50px]][[Файл:Jalalabad_coa.svg|center|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |112 997
(123 239 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
| align=&quot;center&quot; |жок
|Камандар а., [[Качкынчы|Качкынчы а.]], Көлмө а., [[Кызыл-Кыргызстан, Жалал-Абад шаары|Кызыл-Кыргызстан а.]], Кызыл-Суу а., [[Таш-Кутчу|Таш-Кутчу а.]], Тельман а.
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Кара-Көл|Кара-Көл шаары]]
| align=&quot;center&quot; |жок
| align=&quot;center&quot; |22 963
(26 901 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''Кетмен-Төбө шаар тибиндеги посёлок''
|[[Жазы-Кечүү|Жазы-Кечүү а.]]
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Майлуу-Суу|Майлуу-Суу шаары]]
|[[Файл:Coat_of_arms_of_Mailuu-Suu.png|center|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |22 441
(25 892 ― баш ийген калктуу

конуштар менен)
|''Көк-Таш шаар тибиндеги посёлок''
| align=&quot;center&quot; |жок
|-
|
| align=&quot;center&quot; |[[Таш-Көмүр|Таш-Көмүр шаары]]
|[[Файл:Coat_of_arms_of_Tash-Komur.png|center|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |24 124
(44 065 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''Кызыл-Жар шаар тибиндеги посёлок, [[Шамалды-Сай|Шамалды-Сай шаар тибиндеги посёлок]]''
|Кашкулак а., Кудук-Сай а., Кызыл-Алма а., Теңдик а., Чүйүт-Сай а.
|}

== Табияты ==
Облустун аймагынын басымдуу бөлүгү Түштүк-Батыш Теңир-Тоонун, бир аз бөлүгү (Тогуз-Торо ойдуңу) Ички Теңир-Тоонун аймактарынан орун алган. Алар негизинен [[Баргана өрөөнү|Фергана өрөөнүн]] түндүгүнөн курчаган бийик, орто бийик жана жапыз тоолор, жалдар, дөңсөөлөр, адырлар тилкеси, тоо этегиндеги жантайыңкы түздүктөр жана тоо аралык өрөөндөр болуп саналат. Деңиз деңгээлинен эң бийик жери 4503 м (Чаткал кырка тоосундагы Авлетим чокусу), эң жапыз жери 600 м (Базар-Коргон районунун аймагында). Облустун түн.-батыш, түн. жана чыгыш чет жакалары боюнча Батыш жана Ички Теңир-Тоо системаларына кирген бийик кырка тоолор Чаткал (бийиктиги 4503 м), Суусамыр-Тоо, Молдо-Тоо (түштүк капталдары) созулуп жатат. Облустун борбордук бөлүгүн Фергана (түн.-батышын), Кочкор-Төбө, Ат-Ойнок, Исфан-Жайлоо, Чаак-Тоо, Бабаш-Ата кырка тоолору ээлеп, түштүк-батышты карай жайпаң рельефтүү этек тоолорго өтөт. Фергана өрөөнүн түндүктөн торогон тоолордо дарыя өрөөндөрү жана салыштырмалуу бийикт. 100-400 мге жеткен адыр-дөңсөөлөр кезектешип жайгашат. Дарыя алаптарын Көкарт (мында облустун борбору [[Жалал-Абад шаары]] жайгашкан), Кара-Үңкүр, Нанай (Пачатанын алабы), Ала-Бука өрөөндөрү ээлейт. Облустун курамына о. Эле обочороок жайгашкан тоо аралык ири өрөөндөр Кетмен-Төбө, Тогуз-Торо жана Чаткал ойдундары да кирет. Кетмен-Төбө жана Тогуз-Торо ойдуңдары облустун Фергана өрөөнүнө караган негизги бөлүгүнөн Фергана жана Ат-Ойнок, Чаткал өрөөнү Чаткал кырка тоолору аркылуу бөлүнүп турат.

== Географиялык абалы ==
Кырка тоолору байыркы кристаллдык тоо тектерден (гранит, порфир), ал эми тоо капталдары жана тоо аралык ойдуңдары карбон, девон жана палеоген-неоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмө тектерден түзүлгөн. Кен байлыктарынын ичинен облус отун-энергетика ресурстарына бай. [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] ГЭС каскады ([[Токтогул ГЭСи|Токтогул]], [[Күрпсай ГЭCи|Күрп-Сай]], [[Ташкөмүр ГЭСи|Таш-Көмүр]], [[Шамалды-Сай ГЭСи|Шамалды-Сай]], [[Үч-Коргон ГЭСи|Үч-Коргон]]) бар; Камбар-Ата I, II ГЭСтери курулууда. Таш көмүр Көк-Жаңгак, Таш-Көмүрдөн казылып алынат. [[Мунай]] менен табигый газ кендери Чаңгыр-Таш, Майлы-Суу, Избаскен, Кочкор-Атадан чыгат. Андан сырткары сурьма (Терек кени), полиметалл (Сумсар кени), марганец кенташы (Кара-Алма суусунун төмөнкү агымында) жана башка кендер да бар. Металл эмес [[Кен байлыктар|кен байлыктардан]] озокерит (Майлы-Сай), гипс (Сузак районунда) жана башка кендер чыгат. Ысык жана минералдуу булактар чыккан жерлер да арбын (Жалал-Абад, Майлы-Суу жана башка). Облустун аймагы рекреациялык ресурстарга бай; мында туристтерди кызыктыруучу Арстанбап, Кызыл-Үңкүр, Кара-Алма, Сары-Челек, Пачата сыяктуу кооз жерлер бар.

== Климаты ==
Тоолордун орографиялык түзүлүшүнүн өзгөчөлүгү арктикалык суук жана континенттик аба массаларынын аймактын климатына тийгизген таасирин кыйла басаңдатат. Жай мезгилинде бийик кырка тоолор Орто жана [[Борбордук Азия]] чөлдөрүнүн аптабын кыйла серүүндөтөт. Бирок, батыштан соккон аба агымы жана анын түн.-батыш, түштүкбатыш салаалары Түн. жана Чыгыш Ферганага тоскоолсуз кирип, облустун аймагына жана анын түрдүү ландшафттык зоналарына жагымдуу аба ырайын түзөт. Ички Теңир-Тоодо жайгашкан Кетмен-Төбө жана Тогуз-Торо өрөөндөрүнүн климаты облустун Фергана өндүрү жак бөлүгүнө караганда кыйла башкачараак. Бул өрөөндөрдө муздак тоо абасы туруп калат; декабрдан мартка чейинки темп-расынын орточо максимуму Түштүк Кыргызстандын башка метеорологиялык станцияларыныкына караганда 10°Сге төмөн болот. [[Жаан-чачын]] режими окшош болгондугуна карабастан, жааган жаан-чачындын өлчөмү менен абанын темпрасынын ортосунда айырмачылык сөзсүз болот. Аймактын деңиз деңгээлинен бийиктигине, тоо капталдарынын экспозицияларына жана рельефинин өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу жайы ысык, жылуу, серүүн же суук болушу мүмкүн. Июлдун орточо температурасы этек тоо-адырлуу зонада 2522°С, жапыз тоолуу зонада 22-15°С, орто бийик тоолуу зонада 15-10°С, бийик тоолуу зонада 105°С, нивалдык-гляциалдык зонада 5-0°С. Жайдын биринчи жарымы жаанчыл, экинчи жарымы жана күз маалы өтө кургакчыл. Кышы жалпысынан мелүүн-суук, январдын орточо температурасы -3°Сден -15°Сге чейин. Эң төмөнкү темп-ра бийик тоолуу ойдуңдарда адатта Кызыл-Жарда (Тар ойдуңу) абсолюттук минимум -40,9°С, Чаткалда 39,8°С, ал эми ушул эле мезгилде муздак аба туруп калган ойдуңдарда Ошто -25,9°С, Кербенде(1280 м бийиктикте) -26,1°С гана болот. Ушундай эле кубулуш кышында Фергана өрөөнүндө да температуралык инверсияга байланыштуу пайда болот; тоолордо ойдуңдарга караганда жылуураак келет. Атмосфералык жаан-чачын бийиктик зоналуулук боюнча өзгөрөт жана ал ным алып келүүчү аба агымдарына карата жайгашуу экспозициясына байланыштуу. Фергана, Ат-Ойнок, Талас Ала-Тоолорунун түштүк-батыш капталдарында жаан-чачын 500-900 мм жана андан да мол жаайт. Токой-шалбаалуу талаа алкагында мелүүн-жылуу жана нымдуу жер ортолук деңиздик климат мүнөздүү, жаан-чачындын жылдык өлчөмү 500 ммден 900 ммге чейин, анын 50%и вегетация мезгилине туура келет. Чаткал системасына кирген тоолор орографиялык жактан ыктоодо жайгашкандыктан, жаан-чачынга салыштырмалуу жарды (400-500 мм), ал эми Чаткал кырка тоосунун түштүк-батыш капталына тоо аралык ички ойдуңдарындагыдай эле 300400 мм гана жаан-чачын жаайт. Жаан-чачын эң мол жааган мезгили жаз маалы, анын жылдык өлчөмүнүн 60%тен ашыгы кыш-жаз мезгилине туура келет, август-сентябрь эң аз жааган мезгил. Жаан-чачын көбүнчө жамгыр түрүндө жаайт. Тоолордо 2500-3000 мден жогору кардын өлчөмү кыйла зор (жылдык жаан-чачындын 30-50%). Кар катмарынын калыңдыгы тоо этеги-адырлуу зонада 20-25 смден, бийик тоолордо 90-100 смге чейин жетет. Фергана тоо тизмегинин кыр бөлүгүнө жакын кардын калыңдыгы 150 смдей болот.

== Суулары ==
Облустун аймагы, айрыкча Фергана тоо тизмегинин капталдары агын суу тармагынын жыштыгы жана алардын суусунун молдуулугу менен айырмаланат. Ири дарыялары: Нарын, Чаткал, Кара-Дарыя. Нарын дарыясы Фергана тоо тизмегинин тармактарын жана Чаак-Тоону кесип агат. Облустун чегинде Нарынга сол тараптан Көк-Ирим, Кемпир-Ата, Ничке-Сай жана башка, оң тараптан Толук, Торкен, Чычкан, Узун-Акмат, Кара-Суу жана башка суулар куят. Бул суулар терең өрөөндөр менен шар агып, нуктарында босоголор көп. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынан агып түшкөн суулардын бардыгы Кара-Дарыянын оң куймалары Чаңгет, Көгарт, КараҮңкүр, Майлы-Суу жана башка Ал эми облустун батышындагы Пачата, Чанач, Касан-Сай, Сумсар суулары Сыр-Дарыяга оң тараптан куят. Чаткал дарыясы Талас Ала-Тоосунун түштүк-батыш капталынан башталып, төмөнкү агымында кууш жана терең шаңшаардан чыга беришинде Пскем суусу менен кошулуп, Чырчык дарыясын түзөт. Анын ири куймалары: Чандалаш, Терс, Кара-Корум, Теректи-Сай жана башка Облустун дарыялары суу энергиясына өтө бай; Нарын дарыясына ГЭС каскады суу сактагычтары менен курулган. Дарыя суулары дээрлик сугатка пайдаланылат. Чаткал кырка тоосунун түндүк-чыгышындагы этек тоолорунда Сары-Челек, Көгала, Кара-Суу жана башка, Чаак-Тоонун түштүк капталдарында Кара-Көл жана башка көлдөрүнүн, дарыя өрөөндөрүн көчкү бөгөп калышынан пайда болгон тоо көлдөрү бар.

== Флорасы ==
Аймактын топурак-өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү келип, таралышына бийиктик алкактуулук мүнөздүү. Облустун аймагынын эң жапыз бөлүгүн (деңиз деңгээлинен 500-900 м бийиктикте) шыбак-эфемердүү чөл жана жарым чөл өсүмдүктөрү (ак шыбак, ыраң, баялыш жана башка) ээлеп, анда ачык боз жана кадимки боз топурактар өөрчүйт. Бул топурактарга аз кесекчелүү борпоң структура мүнөздүү, чириндиси салыштырмалуу аз, ал эми минералдык сиңимдүү заттары арбын. Сугарганда түрдүү маданий өсүмдүктөр жакшы өсөт. Талаа өсүмдүктөрү бийик адырларды, айрым жерлерде жапыз тоолорду ээлеп, деңиз деңгээлинен 900-1300 м бийиктиктеги кеңири тилкени камтыйт. Чириндиси салыштырмалуу мол күңүрт боз топурак басымдуу. Өсүмдүктөрдөн пияз, түптүү арпа, түктүү буудайык, кызыл от, о. эле шыбак, сарындыз өсөт. Ушул эле зонада талаа жана шалбаа өсүмдүктөрүнүн арасында ксерофиттик сейрек токой, жыгач мистенин массивдери, сейрек долоно кездешет.

Деңиз деңгээлинен 1000-2200 м бийиктикте токойлуу талаа зонасы жайгашкан. Мында жаңгакмөмө жемиш токою талаалашкан шалбаалуу, бадалдуу, сейрек алмалуу жерлер менен кезектешип жатат. Токой астында кара коңур токой, бадалдар, шалбаа жана талаа өсүмдүктөрүнүн астында күңүрт боз тоо-талаа топурактары өөрчүйт. Жаңгак токоюнун астында өөрчүгөн топурак өзгөчө касиетке ээ: чириндиге бай, ал топуракка каралжын өң берип турат, жаңгак сымал структуралуу, ным сыйымдуулугу өтө зор жана башка Ошого байланыштуу, капталдардын кыйла эңкейиштигине карабай агын суулар жокко эсе, кар жана жамгыр суулары бүт кыртышка сиңип кетет. Облустун аймагынын зор аянтын (700 миң га) ээлеген жаңгак-мөмө-жемиш токоюнун чарбалык мааниси өтө зор. Ал токойлор Фергана жана Чаткал кырка тоолорунун Фергана өрөөнүн караган этек тоолорун ээлейт. Айрым жаңгак дарактары бириндеп 800 м бийиктиктен эле кездеше баштайт. Жаңгак токою деңиз деңгээлинен 1000-1200 мден 1800-1900 м бийиктикке чейин эң кеңири таралган. Жаңгак токоюнун арасында алма, алча, айвансары, карагат, итмурун, изирик жана башка дарак-бадал өсүмдүктөрү өсөт. Андан жогору 2200 м бийиктикке чейин да бирин-серин жаңгак дарактары кездешет. Жаңгак токоюнун чет жакаларында жапайы мөмө-жемиш дарактары алмурут, алча, бадам, жүзүм жана башка өсөт. Токой өсүмдүктөрү тоо капталдарынын түштүк, о. эле чыгыш экспозицияларынан башка бүт беттеринде өсүп, алар негизинен жаңгак жана жапайы мөмө-жемиш дарактарынан турат. Токойлуу талаа зонасынын ачык түштүк жана бир аз чыгыш капталдары эфемероиддүү шалбаа жана талаа менен капталган; аюу чач, пияз түптүү арпа, түктүү буудайык, кызыл от, ак сокто, кылкансыз түбү бош жана башка үстөмдүк кылат. Түрдүү чөп өсүмдүктөрүнөн бийик чатыр гүлдүүлөр аюу чач, шашыр өсөт. Кеңири аймакты ээлеген шалбаалуу талаанын бул бөлүктөрү негизинен кеч жаздагы жайкы жайыт катары пайдаланылат. Бул зонанын жантайыңкы капталдарында жана жайык кырларында кайрак эгин эгилет.
Субальп зонасы 2000-3000 м бийиктикти ээлейт. Мында субальп шалбаасы жана карагай, көк карагай, арча, кайың ж. б-дан турган токой өсүмдүктөрү кеңири таралган. Субальп зонасында күңүрт түстөгү тоо-токой жана тоо-шалбаа-талаанын күрөң, чанда кара топурак сымал топурак типтери өөрчүйт. Чөп өсүмдүктөрдөн флёмис, крестовник, шимүүр, түлкү куйрук, ак сокто жана башка өсөт. Субальп шалбаасы жайкы жайыт катары кеңири пайдаланылат. Альп зонасы кырка тоолордун бийик (3000 мден жогору) бөлүгүн ээлейт. Анда чымдак-чала чымдашкан тоо-шалбаа альп топурактары өөрчүйт. Зонанын басымдуу бөлүгүн аска, корум таш-шагылдар, чакан бөлүгүн альп шалбаасы ээлейт. Альп өсүмдүктөрүнүн ичинен эң кеңири таралганы көбүргөн басымдуулук кылган фитоценоздор болуп саналат. Көбүргөн менен кошо каз таман, козу кулак, таран жана башка да өсөт. Альп шалбаа зонасы кыска мезгилге жайыт катары пайдаланылат.

== Калкы ==
Облустун калкы республиканын калкынын 18,7%ын (2009; 993,8 миң) түзөт. Анын 23,0%ы (228,3 миң) шаарларда, калган 76,0%ы (765,5 миң) айыл-кыштактарда турат. Калкынын саны боюнча республикада Ош облусунан кийин 2-орунда. Көп улуттуу; басымдуу бөлүгү кыргыздар (2006; 71,0%), ошондой эле өзбек (24,6%), орус (1,2%), тажик (0,6%), түрк (0,6%), татар (0,5%), украин (0,1%) жана башка улуттардын өкүлдөрү да жашайт. Калктын орточо жыштыгы жалпы республиканыкына караганда бир аз жогору: 1 км2 жерге 29 адам (республикада 26) туура келет. Шаарлары: Жалал-Абад (облустун борбору, 97,2 миң), Таш-Көмүр (31,7 миң), Кара-Көл (20,8 миң), Майлы-Суу (22,8 миң), Кочкор-Ата (14,8 миң), Кербен (13,2 миң), Көк-Жаңгак (15,6 миң); шаарчалары: Кызыл-Жар (2,6), Кетмен-Төбө (1,9 миң), Көк-Таш (2,7 миң), Сумсар (6,0 миң), Терек-Сай (2,4 миң), Токтогул (16,4 миң), Шамалды-Сай (9,5 миң). Облустун калк көп жашаган айылдары (2009-жылы эл каттоо): Базар-Коргон (33,4 миң киши), Сузак (24,0 миң), Масы (13,9 миң), Казарман (9,5 миң), АлаБука (10,8 миң), Каныш-Кыя (2,4 миң).

Облустун жалпы калкынын жаш курактары боюнча бөлүнүшү: 16 жашка чейинки жаштардын саны 2006-жылы 388,1 миң адам (жалпы калктын 40,1%), эмгекке жарактуулары 510,4 миң
(53,1%), эмгек жашынан өткөндөр 62,3 миң (6,5%).

== Улуттук курамы ==
*[[Кыргыздар]] – 824 977 (71.9 %) (2016)
*[[Өзбектер]] – 289 587 (25.2 %)
*[[Орустар]] – 6 903 (0.6 %)
*[[Түрктөр]] – 6 569 (0.5 %)
*[[Тажиктер]] - 6 308 (0.5 %)
*[[Уйгурлар]] – 3 718 (0.3 %)
*[[Татарлар]] – 2 852 (0.2 %)
*[[Азербайжандар]] – 1 029 (0.08 %)
*Башка улуттар - 4 577 (0.3 %)

== Экономикасы ==
Жалал-Абад облусу экономикалык жактан өнүгүү деңгээли боюнча республикада Чүй облусунан кийинки 2-регион. Анын өнүгүшүн өнөр жай, айыл чарба, курулуш, транспорт жана байланыш, соода жана коомдук тамактануу тармактары, ал эми социалдык өсүшүн тейлөө кызмат, билим жана илим, саламаттык сактоо, маданият жана башка тармактарынын деңгээли аныктайт. Бул тармактар базар экономикасынын шартына ылайык ар түрлүү менчикке тиешелүү өндүрүштүк же тейлөөчү ишкана жана мекемелерден (өнөр жайчакан жана өнөктөш ишканалар, кооперациялар, акционердик коомдор, биржа жана фирмалар, дыйкан жана фермер чарбалары, ошондой эле жеке дыйкан чарбалары) жана башка өзүнчө ээлик кылуучу субъектилерден турат. Облуста 2009-жылдын башында чарба жүргүзүүчү субъектилердин саны 110202 болгон. Алардын 2,2%и мамлекеттик менчиктеги, 2,1%и коммуналык жана 95,7%и жеке менчиктеги ишканалар. Ишканалар түрлөрү боюнча ири (0,3%), орто (0,5%) жана чакан (1,8%), дыйкан (фермер) чарбалары (78,7%), жеке ишкерлер (18,1%) жана башка обочолонгон бөлүмчөлөр (0,6%) болуп бөлүнөт.

== Өнөр жай ==
Өнөр жай тармагында бардыгы 135 ишкана иштейт, алардын ичинен 102си өзүнчө баланста турган өнөр жайишканалары болгон (2005). Аларда 17,4 миңден ашык жумушчу иштеп, 2006-жылы 7007,8 млн сомдук (республиканын 19,5%) продукция өндүргөн. Ө. ж-дын негизги тармактары: электрэнергетика (өнөр жайпродукциясынын 54,0%ин түзөт), машина куруу (19,2%), отун (10,1%), түстүү металлургия (6,3%), жеңил (6,2%), тамак-аш (2,8%) жана башка өнөр жайтармактары. Облустун өнөр жайтармактарынан электр-энергетика, машина куруу, отун жана түстүү металлургиянын респ-дагы орду кыйла жогору.
* Электр энергетика
Облустун өнөр жайынын 54,0% продукциясын өндүрүп (республиканын электр-энергетикасынын 83,3%), 4 ишкананы камтыйт: Токтогул ГЭС каскадынын «Электрстанция» ААК (2007-жылы 1,9 млрд сомдук продукция өндүргөн), «Электрстанция» ААКтын ПСГЭСи (851,2 млн сом), «Улуттук электр» ААК (95,0 млн сом) жана «Жалал-Абад электро» АК (446,0 млн сом). Бул тармакта облустун жалпы өнөр жайында иштеген калктын 21,8%и эмгектенип, өнөр жайындагы негизги өндүрүш каражатынын (фондунун) 43,7%и топтолгон. Облуста 2008-жылы 10,5 млрд кВт-с электр энергиясы (республикадагы электр энергиясынын 89,4%и) өндүрүлгөн. Өндүрүлгөн электр энергиясынын басымдуу бөлүгү республиканын башка региондорунда пайдаланылат, чет өлкөлөргө экспорттолот.

2025-жылы Жалал-Абад аймагында энергетика жана өнөр жай тармактарындагы жаңы ивестициялык долбоорлор, анын ичинде &quot;Авлетим&quot; ГЭСин куруу, Жалал-Абад жашыл энергия долбоорун өнүктүрүү, &quot;Тегене&quot; көмүр кенин иштетүү жана [[Токтогул суу сактагычы|Токтогул суу сактагычында]] осетр балык чарбасын түзүү сунушталган&lt;ref&gt;https://www.tazabek.kg/news:2239386&lt;/ref&gt;.
* Отун өнөр жайы
Облустун үчүнчү маанилүү өнөр жай тармагы. Бул тармакта 2007-жылы өнөр жай продукциясынын 10,1%и өндүрүлгөн. Отун өнөр жай структурасына көмүр казып алуу, нефть жана жаратылыш газын өндүрүү, нефтини кайра иштетүү тармактары кирет. Көмүр казып алуу тармагында 4 ишкана иштеп, аларда 219 адам эмгектенген. 2008-жылы 44,7 миң т көмүр казылып алынган (респ-да казылып алынган көмүрдүн 9,1%и), 2005-жылы «Тегене» ЖЧКнын кубаттуулугунун 44,0%и, «Көк-Жаңгак шахтасы» МАКтын 25,8%и, «Таш-Көмүр» МАКтын 27,4%и гана пайдаланылган болсо, «Коргон-Таш» АК иштебей турган. Көмүр казып алуудагы мындай акыбалга биринчиден өндүрүлгөн көмүрдүн өздүк наркынын кымбаттыгы, экинчиден алардын сапатынын начардыгы, үчүнчүдөн аларды сатуудагы рыноктун тардыгы же жоктугу себеп болууда.
* Мунай жана табигый газ өндүрүү
Облустагы «Кыргызмунайгаз» АКсы, «Ань-Банг» ЖАК иштешкен. Алар 2008-жылы 55,0 миң т нефть (республика боюнча өндүрүүнүн 77,0%и) жана 17,3 млн м3 табигый газ (100%) өндүргөн. Облуста өндүрүлгөн жаратылыш газы Жалал-Абад, Кочкор-Ата шаарына берилип, азыраак бөлүгү Тажикстанга экспорттолот. Отун өнөр жайынын маанилүү тармактарынын бири нефтини кайра иштетүү. «Кыргыз Петролеум Компани» (КПК) биргелешкен ишканасы облуста өндүрүлгөн жана бөлөк өлкөлөрдөн ташылып келинген нефтини кайра иштетип, бензин (2007-жылы 35,0 миң т же респ-дагынын 46,7%и), дизелдик күйүүчү май (136,2 миң т же 95,8%и), мазут (220,0 миң тже 98,6%и) өндүргөн. Ишкана чыгарган нефть продуктулары республиканын түштүк райондорун толук камсыздай алат.
* Түстүү металлургия
Жалпы өнөр жай продукциясынын 6,3%ын түстүү металлургия өндүрүп, өнөр жай тармактарынын ичинен 4-орунда турат. Бул тармактын 3 ишканасы бар, алар: Макмал алтын кен комбинаты (2005-жылы 389,6 млн сомдук продукция өндүргөн; 1143 адам иштеген); «Кыргызалтын» ААКтын филиалы «Терек-Сай кени» (24,2 млн сом өндүрүп, 464 адам иштеген); «Кристалл» МАК (жарым өткөргүчтүү кристаллдык кремний жана башка түрлөрүн чыгаруучу КМШ өлкөлөрүндөгү жалгыз ишкана).
* Машина куруу жана металл иштетүү 
Өнөр жай тармактарынын ичинде 19,2% продукция өндүрүп, электр-энергетика ө. ж-нан кийинки 2-орунду ээлейт. Тармактын 19 ишканасы бар; ирилери: «Майлы-Суу электр лампа заводу» АК, «Нур» АК, ТТО з-ду, «Достук» АК, «Гидросталь-конструкция» АК, «Кыргызэлектроизолит» з-ду, ОП-36/10 ишканасы, «Жетиген» АК, «Анар» з-ду, «Ротор» чакан ишканасы жана башка Облустун машина куруу өнөр жайреспубликанын масштабында ушул тармактын 46,1% продукциясын өндүрүп, облустардын ичинен 1-орунда турат. Негизги продукциялары: электр лампалары (2007-жылы 171,2 млн даана), электр өткөрбөөчү (изоляциялоочу) материалдар (тасмалар) жана түтүкчөлөр, электр жылыткычтар, насос, автомобиль тетиктери. Бул тармакта өндүрүлгөн продукциянын көп түрү экспортко чыгарылат. «Майлы-Суу электр лампа заводу» АКтын продукциясынын 80,0%ке жакыны, «Нур» АКтын 60,0%тен ашык продукциясы экспорттолот. Негизги ишканалары Жалал-Абад, Кара-Көл, Көк-Жаңгак, Таш-Көмүр, Кочкор-Ата ш-нда, Сумсар шаарчасында жайгашкан.
* Токой, жыгаччылык жана целлюлоза-кагаз өнөр жайы
23 ишкана иштейт. Анын 18и токой өстүрүп, эмерек жана башка буюмдарды жасоого жарактуу жыгачтарды, отун даярдайт. Ал эми 5 ишкана жыгачтан эмерек жана башка буюмдарды жасоого ылайыкташкан. Негизги ишканалары: Жалал-Абад ш-ндагы «Эмерек», «Көгарт» АКтары, Базар-Коргон районундагы «Кыргыз-түрк вуд ИНДАСТРИ» биргелешкен ишканасы, токой чарбачылыгындагы чакан ишкана-цехтер жана башка Жаңгак жыгачынан, айрыкча анын уюлунан (кап) жогорку сапаттагы, баалуу, дүйнөлүк рынокко өтүмдүү эмерек жана башка буюмдарды жасоого жетишүү үчүн аракеттер көрүлүүдө.
* Курулуш материалдарын өндүрүү тармагы
12 ишкана иштейт (2007); негизги ишканалары: «Кыргызкурулушматериалдар» АК, «Темирташ» АК, темир-бетон заводу (Жалал-Абад ш-нда), «Ока-Керамика» ЖЧК (Кочкор-Атада), «Береке» АК (Майлы-Сууда), «Таш-Рабат» ЖЧК (Токтогул шаарчасында); чыгарган негизги продукциялары: темир-бетон конструкциялары, кыш, карапа, черепица, бетон, курулуш аралашмалары жана башка Айрым курулуш материалдары (кыш жана башка) Өзбекстанга (Анжиян, Наманган обл-на) сатылат.
* Жеңил өнөр жай
Жеңил өнөр жай тармагы өндүргөн продукциясынын көлөмү боюнча облустун өнөр жай структурасында 6,2%ти түзүп, 5-орунду ээлейт. Иштеген адамдардын саны боюнча тармактын респ-дагы үлүшү 17,3%, өндүргөн продукциясынын көлөмү боюнча 49,0%ти түзгөн. 2005-жылы жеңил өнөр жайтармагында 28 ишкана иштеген. Ири ишканалары: «Кыргыз пахтасы» жабык АК, «Мата» ААК, «Ак алтын» биргелешкен ишканасы, «Юнисеп Каттон-Рефинери», «Глейзер-Дунай-Нарын», «Актилек-А» ЖЧКлары жана башка Жеңил өнөр жайишканалары негизинен Жалал-Абад, Көк-Жаңгак, Майлы-Суу ш-нда, Аксы, Базар-Коргон, Ноокен, Токтогул р-ндорунда жайгашкан. Алардын чыгарган негизги продукциялары: чигитинен тазаланып таңылган пахта буласы, токулбаган кездеме, о. эле көйнөк, шым, төшөк, бут кийим жана башка Пахта буласы экспортко (негизинен Россияга) чыгарылат.
* Тамак-аш өнөр жайы
Облустун айыл чарбасында өндүрүлгөн продукцияларды кайра иштетип, эл керектөөчү товарларды, айрыкча азык-түлүктү өндүрүп, калктын муктаждыгын камсыз кылып туруучу маанилүү тармак. Анда 2006-жылы 54 ишкана иштеген. Ири ишканалары: «Келечек» АК (колбаса азыктары), «Сары алтын» (Таш-Көмүр ш-нда, ферменттелген тамеки), «Арак заводу» (41,5 млн сом), «Таттуу суу» (кондитер азыктары) АКтары, «Азиз тамеки» (ферменттелген тамеки). Ири ишканалары негизинен Жалал-Абад, Таш-Көмүр ш-нда жана Ала-Бука районунда жайгашкан. Облустун тамак-аш өнөр жай ишканалары 2008-жылы респ-да чыгарылган өсүмдүк майынын 69,6%, кондитер азыктарынын 13,5%, спирт ичимдигинин 4,8%, минералдуу суунун 20,8%, ферменттелген тамекинин 10,3%ин жана башка өндүргөн.
* Тоют чыгаруу өнөр жайы
Ун-акшак жана аралаш тоют чыгаруу өнөр жайында 2008-жылы 6 ишкана иштеп, аларда жалпы өнөр жайында иштегендердин 0,6%и эмгектенген. Негизги ишканалары Жалал-Абад шаарында жайгашкан; ири ишканалары: «Дан-ЮГ», «Марьям и Ко» ЖЧКлары, «Азретайып», Таш-Көмүр шаарындагы «Техник» АКтары жана башка Облустун башка ишканалары да бул тармактын кошумча продукцияларын чыгарат; ошондой эле облустун шаарларында, райондорунда, айыл-кыштактарында жеке менчик тегирмендер ун-акшак тартышат. 2008-жылы облуста 70,5 миң т ун чыгарылып, ал республикада өндүрүлгөн ундун 22,4%ин түзгөн.
Полиграфия өнөр жайынын 5 ишканасы иштейт; алар Жалал-Абад, Таш-Көмүр ш-ндагы басмаканалар жана чакан ишкана. Негизги продукциялары: китеп, гезит, бланк, этикетка жана башка ИДПнин 49,9%и а. ч-га туура келет. 2008-жылы 46 а. ч. кооперациясы, 2 орток дыйкан чарбасы, 4 АК, 8,2 миң жеке дыйкан (фермер) субъектилери катталып, алар 18467,5 млн сомдук продукция өндүргөн (республиканын жалпы продукциясынын 16,4%). А. ч-нда өндүрүлгөн продукциянын 62,4%и дыйканчылыкка туура келет, ал пахта, тамеки жана жашылча өстүрүүгө адистешкен. Кийинки жылдарда облустун жеринде кант кызылча жана май алынуучу өсүмдүктөр өстүрүлө баштады.
== Айыл чарбасы ==
Айыл чарбага жарактуу жери 1857,3 миң га, анын 9,0%и (167,1 миң га) айдоо, 0,5%и (9,2 миң га) көп жылдык мөмө-жемиш дарактары, 2,1%и (39,0 миң га) чабынды жана 88,4%и (1642,1 миң га) жайыт (2008). Эгин аянты 875,5 миң га болуп (респ-дагы эгин аянтынын 14,6%и), анда 72,9 миң га дан (12,4%), 22,9 миң га пахта (67,5%), 4,5 миң га тамеки (31,0%), 5,6 миң га картөшкө (8,1%), 7,2 миң га жашылча (15,3%), 13,5 миң га тоют (8,0%), 19,9 миң га май алынчу өсүмдүктөр (34,8%), калган 1,1 миң га жерге бакча өсүмдүктөрү эгилген. Булардан башка облустун жеринде 6,8 миң га мөмө-жемиш бактары (14,0%), 1,3 миң га жүзүм (16,7%) аянты болгон. 2008-жылы 234,9 миң т дан (респ-кадагынын жалпы 15,5%), 63,2 миң т пахта (66,6%), 1,1 миң т тамеки (8,1%), 96,6 миң т картөшкө (7,2%), 153,1 миң т жашылча (18,6%), 18,9 миң т бакча өсүмдүктөрү (28,8%), 39,5 миң т мөмө-жемиш (21,3%) жана 6,2 миң т жүзүм (23,4%) алынган.
* Мал чарба тармагы
Айыл чарба продукциясынын 37,1%ин өндүрөт. Облустун бардык чарбаларында 2009-жылдын 1-январында малдын саны миң баш менен эсептегенде: уй 241,3 (республиканын 19,7%), кой менен эчки 855,3 (19,0%), жылкы 51,6 (16,0%), чочко 0,9 (1,4%), үй куштары 756,4 (14,2%) болгон. Облустун мал чарбасынан 2008-жылы тирүү салмакта эсептегенде 46,8 миң т эт (республикада өндүрүлгөн эттин 14,1%и), 234,5 миң т чийки сүт (17,4%), 1,7 миң т жүн (14,5% ) жана 37,8 млн даана жумуртка (10,2%) өндүрүлгөн.

== Транспорту ==
Жалал-Абад облусунда автомобиль, темир жана аба жолдор жана куур транспорту бар. Алардын ичинен негизги орунду автомобиль транспорту ээлейт. 2000-жылы автомобиль транспорту менен 4971,9 миң т жүк (респ-дагы жүктүн 13,6%и), 461,6 млн жүргүнчү (10,6%) ташылган. Автомобиль жолунун негизин Бишкек Ош жолу түзөт. Андан башка Жалал-Абад Казарман, Үч-Коргон Кербен Ала-Бука Каныш-Кыя жана башка автомобиль жолдору жана Кара-Суу Жалал-Абад Көк-Жаңгак жана Наманган (Өзбекстан) Үч-Коргон Таш-Көмүр темир жол тармактары өтөт. Алардын узундугу чектелүү болгону менен башка өлкөлөр менен экономикалык байланыш түзүүдө мааниси чоң. Кочкор-Ата шаарчасынан ЖалалАбад ш-на чейин газ кууру жеткирилген. Жалал-Абад шаарында, Казарман, Кербен, Каныш-Кыя кыштагында аэропорттор иштеп, алардын Бишкек менен аба жол каттамы бар. Жалал-Абад  шаары Каракол, Чолпон-Ата шаары жана Казарман кыштагы менен жалпы аба жолдору аркылуу байланышат. Облустагы бардык шаарлар жана райондун борборлору облустун борбору Жалал-Абад шаары менен аба, кабель жана радиореле линиясы аркылуу байланышат. Облуста калкка кызмат көрсөтүүнүн жалпы көлөмү 2008-жылы 1199,6 млн сомду түзүп, республиканыкынын 7,1%ине барабар болгон.

2025-жылы Жалал-Абад облусунда келечектеги Чыгыш-Батыш транспорттук коридорунун негизги элементи болгон [[Кытай]]-[[Кыргызстан]]-[[Өзбекстан]] эл аралык [[темир жол]] долбоорунун алкагында туннель курулушу башталган&lt;ref&gt;https://economist.kg/transport/2025/04/29/v-dzhalal-abadskoi-oblasti-nachali-stroitielstvo-tonnielia-zhielieznoi-doroghi-knr-kr-ruz/&lt;/ref&gt;. Бул долбоор [[Борбордук Азия]] өлкөлөрүн Кытай менен байланыштырып, аймактын транзиттик потенциалын кеңейте турган жаңы транспорттук-логистикалык коридордун бир бөлүгү катары каралууда.

== Маданий турмушу ==
Облуста 13 ЖОЖ бар; анда 22,3 миң студент билим алып, аларда 970 окутуучу (анын ичинен 9 илимдин доктору, 67 илимдин кандидаты) иштеген. Ошондой эле 8 атайын орто (3,5 миң студент; 292 окутуучу), 22 кесиптик-техниктик (5,0 миң окуучу) окуу жайлары жана жалпы билим берүүчү 416 мектеп (221,3 миң окуучу; 14,1 миң мугалим) бар. Облус боюнча 293 мектепте кыргыз, 6 мектепте орус жана 38инде өзбек тилдеринде, ал эми 74 мектепте сабактар кыргыз, орус, өзбек тилдеринде окутулат.
Облус боюнча 92 клуб тибиндеги мекемелер, 3 автоклуб, 189 массалык китепканалар (2,0 млн нуска китеп жана журналдары менен), 11 ар түрдүү музейлер, а. и. Аксыдагы жана Тогуз-Тородогу тарых-мекен таануу музейлери, Сузак районунда Барпынын үй-музейи жана башка бар. Алардан башка балдардын 14 муз., 4 көркөм өнөр, 1 көркөм сүрөт мектептери, Жалал-Абад ш-ндагы Барпы атындагы кыргыз драма театры, Т. Тыныбеков атындагы филармония жана башка бар. Облусунун радио уктуруу жана телекөрсөтүү студиясы иштейт. 2006-жылы облуста 309 мед. дарылоо мекемеси болгон, анын 261и айылдык амбулаториялар, ооруканалар, фельдшердик-акушердик пункттар. Бардык мед. мекемелеринде 1664 врач (10 миң адамга 19 врач), 7066 мед. орто билимдүү кызматкер (81), 7700 орундуу койка (10 миң адамга 89 койка) болгон. Кийинки жылдарда ири ооруканаларда акы төлөп дарылануучулар үчүн атайын палаталар иштей баштады.

Жалал-Абад ш-нын жанында дарылык касиети жогору болгон минералдуу суунун базасында Жалал-Абад курорту иштейт. Облустун аймагы жаратылыш шартынын кооздугу, кен байлыктарынын ар түрдүүлүгү жана тарыхый эстеликтеринин сакталышы менен белгилүү. Дүйнө жүзүндөгү жаңгак токойлордун ичинен эң зор аянтты ээлеген белгилүү Түштүк Кырг-н жаңгак жана жемиш токоюнун 90%и облустун аймагында. Сары-Челек көлүнүн айланасы, Аркыт, Арстанбап, Кызыл-Үңкүр, Кара-Алма жана башка жерлердин кооздугун айрыкча белгилөөгө болот. Облустун аймагында таш доорунда адам жашаган Кара-Суу тургун жайы, Саймалы-Таш (б. з. ч. 2-к. б. з. 8-к.) жана Чаар-Таштагы таш бетине чегилген сүрөт-эстеликтер, Торкен көрүстөнүнүн (1-5-к.) калдыктары, 10-12-кылымдагы Күлбөс-Хан, Чанчар-Хан жана Тогуз-Торо шаар-чептеринин чалдыбарлары, Шах-Фазил (12-к.), Арстан бабанын (16-к.) кабырлары, Ыдырыс пайгамбардын күмбөзү (19-к-дын башы) жана акыркы жылдарда калыбына келтирилип, кайра курулган Курманбек баатырдын күмбөзү бар.

== Окуу жайлары ==
*  [[Жалал-Абад мамлекеттик университети]]
*  Жалал-Абад медицина окуу жайы
*  [[Жалал-Абад шаарындагы эл-аралык университет|Кыргызстан эл аралык университети Жалал-Абад институту]]
*  Экономика жана ишкердик Университети
*  Жалал-Абад маданият техникуму
*  Жалал-Абад педагогика окуу жайы
* [[Жалал-Абад областтык китепкананын тарыхы|Жалал-Абад областтык китепкана]]

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Жалал-Абад облусу| ]]</text>
      <sha1>s3ffkethn7xwe4bt9nxktc41w64w23y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Айлар</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3504</id>
    <revision>
      <id>664793</id>
      <parentid>516230</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="1207lr1muapqfkgiq0ue1wcynb9wj5z" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = Айлар ('''Бүгүн:''' [[{{CURRENTDAY}}-{{CURRENTMONTHNAME}}]], [[{{CURRENTYEAR}}-жыл]])
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccff
 |стиль_башжазуу    =  background:#ccccff
 |башжазуу                 =  [[Айлар]]          
 |сүрөт                    = 

|тизмек1 = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Январь|Үчтүн айы (январь)]]{{*}}[[Февраль|Бирдин айы (февраль)]]{{*}}[[Март|Жалган куран (март)]]{{*}}[[Апрель|Чын куран (апрель)]]{{*}}[[Май|Бугу (май)]]{{*}}[[Июнь|Кулжа (июнь)]]{{*}}[[Июль|Теке (июль)]]{{*}}[[Август|Баш оона (август)]]{{*}}[[Сентябрь|Аяк оона (сентябрь)]]{{*}}[[Октябрь|Тогуздун айы (октябрь)]]{{*}}[[Ноябрь|Жетинин айы (ноябрь)]]{{*}}[[Декабрь|Бештин айы (декабрь)]]&lt;/div&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Калыптар:Айлар|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1207lr1muapqfkgiq0ue1wcynb9wj5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664794</id>
      <parentid>664793</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1116" sha1="pbrxz6dkkw8m3vmt71t4c20qlw48raq" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = Айлар
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccff
 |стиль_башжазуу    =  background:#ccccff
 |башжазуу                 =  [[Айлар]]          
 |сүрөт                    = 

|тизмек1 = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Январь|Үчтүн айы (январь)]]{{*}}[[Февраль|Бирдин айы (февраль)]]{{*}}[[Март|Жалган куран (март)]]{{*}}[[Апрель|Чын куран (апрель)]]{{*}}[[Май|Бугу (май)]]{{*}}[[Июнь|Кулжа (июнь)]]{{*}}[[Июль|Теке (июль)]]{{*}}[[Август|Баш оона (август)]]{{*}}[[Сентябрь|Аяк оона (сентябрь)]]{{*}}[[Октябрь|Тогуздун айы (октябрь)]]{{*}}[[Ноябрь|Жетинин айы (ноябрь)]]{{*}}[[Декабрь|Бештин айы (декабрь)]]&lt;/div&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Калыптар:Айлар|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbrxz6dkkw8m3vmt71t4c20qlw48raq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Август</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3509</id>
    <revision>
      <id>664792</id>
      <parentid>651909</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="mqv9bjd223m1t7y6vv8chlwpycze9gf" xml:space="preserve">{{Август календары}} 
'''Август''' же '''баш оона''' — [[Григориан жылнаамасы|Григориан жылнаамасы]] боюнча 31 күндөн турган сегизинчи [[ай]]. [[Байыркы Рим|Рим]] императору Августтун ысымынан аталган. Байыркы римдиктер боюнча - алтынчы катарда турат, анткени Цезардын реформасынан улам жыл башы [[жалган куран]] айынан башталчу. Башында бул ай «секстилий» (лат.Sextilis — алтынчы) деп аталчу. Учурдагы ысымы рим императору [[Октавиан Август|Октавиан Августун]] атынын коюлган (бул айда [[Клеопатра]] каза болгон). «Аугуст» (лат.augustus) латынча &quot;кудайга тете&quot;, &quot;улуу урматтуу&quot; дегенди түшүндүрөт.
[[Файл:Ала-Арча жаратылыш паркы (2022-08-13 14-35-42).jpg|thumb|280px|Ала-Арча жаратылыш паркындагы жай. 13-август 2022-жыл]]
== Булактар ==
* [http://diesel.elcat.kg/index.php?act=attach&amp;type=post&amp;id=896598 Юдахиндин сөздүгүнөн жылнааманын берилиши] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806223114/http://diesel.elcat.kg/index.php?act=attach&amp;type=post&amp;id=896598 |date=2020-08-06 }}
{{Айлар}}
[[Категория:Календарь]]
[[Категория:Ай аталыштары]]
[[Категория:Август]]</text>
      <sha1>mqv9bjd223m1t7y6vv8chlwpycze9gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ноябрь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3512</id>
    <revision>
      <id>664791</id>
      <parentid>651913</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="6wsb4f4hrkxsd9kdlq0xwyd2nkwdet1" xml:space="preserve">{{Ноябрь календары}}

'''Ноябрь''' же '''жетинин айы''' — [[Григориан жылнаамасы|Григориан жылнаамасы]] боюнча он биринчи [[ай]] болуп саналат. Байыркы римдиктер боюнча - тогузунчу катарда турат, анткени Цезардын реформасынан улам жыл башы [[Март|март айынан]] башталчу.
[[Файл:Бишкек. Күз (11-ноябрь 2025) (1).jpg|thumb|280px|Бишкектеги күз. М.Фрунзе көчөсү 11-ноябрь 2025-жыл]]
* 1903, ноябрь — Пишпекте В.И.Лойцнер мыйзамсыз өкмөткө каршы басылмаларды жайылтууда.
* 1905, ноябрь — Кызыл-Кыя жана Сүлүктү жумушчуларынын толкундоолору.
* 1917, ноябрь — Кызыл-Кыя жана Сүлүктүдө Совет бийлигинин орнотулушу.
* 1926, ноябрь — “Коммунист” журналынын биринчи саны кыргыз тилинде чыккан.
* 1926, ноябрь — Фрунзе шаарында кыргыз [[музыка]]-[[драма]] студиясы ачылган.
* 1958, ноябрь — Кыргызстанда Коммунистттик эмгектин ударниги жана коллективи деген наам үчүн мелдеш башталган.

== Булактар ==

* Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. (ISBN 9967-00-001-5). – 160 бет. 
* Бейше Урстанбеков, Тынчтыкбек Чороев. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]. Фрунзе, Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. ISBN 5-89750-028-2. Жалпы көлөмү – 288 бет. 
* Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. - Том 1-6. 
* Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргызстан тарыхы: Эзелки замандан VII к. башына чейин. Орто мектептердин 6-классынын окуучулары үчүн. - Бишкек, 2002.
{{Айлар}}
[[Категория:Ай аталыштары]]
[[Категория:Жылнаама]]
[[Категория:Ноябрь]]</text>
      <sha1>6wsb4f4hrkxsd9kdlq0xwyd2nkwdet1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чүй облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3609</id>
    <revision>
      <id>664842</id>
      <parentid>652803</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47155" sha1="f125kom1w4ifvr6wawv1heez7imm8e6" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Кыргызстан}}
 |Кыргызча аталышы       = Чүй облусу
 |Өздүк аталышы          = 
 |Герб                = Coat of arms of Chuy province.svg
 |Желек                 = Flag of Chuy Province.svg
 |Белгинин көлөмү        = 
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 
|Сүрөт                                        = Alamudun River, Alamudun gorge, Chuy region, Kyrgyzstan.jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = 
 |Өлкө                   = [[Кыргызстан]]
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                = 
  |type                  = 
  |деңгээл               = 
  |CoordScale            =  
 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Облус
 |Киргени                = 
 |Курамында              = 1 шаар, 8 район
 |Борбору                = [[Бишкек]]
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = [[Токмок]], [[Кара-Балта]], [[Кант (шаар)|Кант]]
 |Түзүлгөн убакыты       = [[21-ноябрь]], [[1939-жыл]]
 |Таратылган убакыты     = 
 
  |Башчынын түрү         = Губернатору
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = [[Кыргыз тили]], [[орус тили]]
 |Тилдери                        = 
 |Калкы                          = 959 884&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2014-жылга карата Кыргыз Республикасынын Улуттук Статистикалык Комитетинин маалыматы |url=http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD.pdf |access-date=2011-07-22 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722132638/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD.pdf |dead-url=yes |accessdate=2016-05-10 |archivedate=2011-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722132638/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD.pdf }}&lt;/ref&gt;
  |Санак жылы                    = 2020
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    = 
  |Жыштыгы                       = 40,5
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                = 
  |Диний курамы                  = 
 |Жер аянты                      = 20,2 миң
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 4895
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 550
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = Chuy Province in Kyrgyzstan.svg
 |Картанын көлөмү                = 330
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = [[UTC+6]]
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = KG-C
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = 
 |Унаа коду                      = C, S, 08
 |Сайты                          = http://gov.btour.kg/chuy/
 |Commons түрмөгү                = Chuy Province
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}

'''Чүй облусу''' — Кыргызстандын түндүк жагында Чүй өрөөнүндө жайгашкан, [[1939|1939-жылында]] 21-ноябрда СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Фрунзе облусу болуп түзүлүп, 1959-жылы жоюлган. 1990-жылы республикалык баш ийүүдөгү райондордон азыркы аталыш менен калыбына келтирилген.

Түндүк жана батыштан [[Казакстан Республикасы]] менен, түштүк-батыштан [[Талас облусу|Талас]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]], түштүгүнөн [[Нарын облусу|Нарын]], түштүк-чыгышта Кыргызстандын [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]] облустары менен чектешет.

== Географиясы ==
Ал [[Чүй өрөөнү|Чүй]], [[Чоң Кемин|Чоң-Кемин]], [[Кичи-Кемин]] жана [[Суусамыр өрөөнү|Суусамыр]] өрөөндөрүнүн аймактарын, [[Кыргыз Ала-Тоо|Кыргыз Ала-Тоосунун]], [[Иле Ала-Тоосу|Иле Ала-Тоосунун]], [[Күнгөй Ала-Тоо|Күнгөй Ала-Тоосунун]] капталдарын камтыйт.

Деңиз деңгээлинен 550-4895 метр бийиктикте жайгашкан.

== Облусттун шаарлары ==
[[Чүй облусу]]нун акимий борбору [[Бишкек]] шаары болуп саналат, ал дагы [[Кыргызстан]] Республикасынын борбору. [[Бишкек]] республикалык баш ийүүдөгү шаары болгондуктан, [[Чүй облусу]]нун курамына кирбейт. Демек, облус боюнча статистикада (калк ж.б.) Бишкек шаары боюнча сандар жок.

Ири шаарлары: [[Токмок]] (2003-2007-жылдары облустун мурдагы борбору), [[Кант (шаар)|Кант]] жана [[Кара-Балта]].

Облуста 4 шаар, 5 шаар түрүндөгү айыл, 105 айыл өкмөтү, 327 айыл бар.[[Чүй облусу]] Респ-нын түн. бөлүгүн ээлейт. Түн. ж-а батышынан Казакстан, түш.-батышынан Талас, түштүгүнөн Жалалабат, Нарын, чыгышынан Ысыккөл облустары м-н чектешет. Облуста 8 адм. район ([[Аламүдүн]], [[Жайыл]], [[Кемин]], [[Москва району]], [[Панфилов району]], [[Сокулук]], [[Чүй]], [[Ысыката]]), 4 шаар ([[Токмок]], [[Кант]], [[Кара-Балта]], [[Шопоков]]), 5 шаарча ([[Актүз]], [[Борду]], [[Кайыңды]], [[Кемин]], [[Орловка]]), 105 айыл өкмөтү, 327 кыштак бар. Облустун чегинде респ- нын борбору - Бишкек ш. жайгашкан. Аянты 20,2 миң км2. Калкы 758,1 миң (2002). Борбору - [[Токмок]] ш. (2003). 1939-ж. чейин облустун азыркы чегинде түрдүү адм.-айм. системалар (округ, кантон, болуштук ж. б.) болгон. 1939-59-ж. Фрунзе облусу; 1959-90-ж. респ-га тике баш ийген райондор, 1990-жылдын 14-декабрынан [[Чүй облусу]]. Табияты. Облустун аймагын [[Чүй]], тоо аралык [[Чоң Кемин]] ж-а [[Суусамыр]] өрөөндөрү, о. эле аларды чектеп жаткан [[Иле]], [[Кыргыз]], [[Күнгөй]], [[Талас]] Алатоолорунун, [[Суусамыр]], [[Жумгал]] кырка тоолорунун капталдары түзөт. Абсолюттук бийиктиги 550 мден (Чүй өрөөнүнүн [[Камышановка]] кыш. туштагы түн. чет-жакасы) 4895 мге чейин ([[Кыргыз]] Ала- тоосундагы [[Аламүдүн]] чокусу). Облустун аймагынын басымдуу бөлүгүн Чүй өрөөнү ээлейт. Өрөөн негизинен түн.-батышты карай эңкейиш келип, батыш ж-а ортоңку бөлүктөрү Чүй д-на жакындаганда дээрлик жайык түздүккө айланат. Андан жогору адырлар ж-а дөңсөөлөр (айрыкча Бишкек ш. тушта), этек тоолор көтөрүлүп турат. Алар- дын 1-тилкеси [[Аларча]], [[Аламүдүн]] ж-а [[Норус]] сууларынын өрөөндөрү м-н тилмеленет, айрым дөңсөөлөрдү – [[Бешкүнгөй]] (бийикт. 1150 мге чейин), [[Басбөлтөк]] (1400 м), [[Шороба]]- шат (1750 м) ж. б. пайда кылат. Андан түштүгүрөөк, этек тоолордон бийигирээк этек тоо-дөбө-дөңсөөлөрдүн 2-тилкеси созулуп жатат. Аларды 1-тилкеден кеңдик багытта жаткан Байтик өрөөнү бөлүп турат. Кыргыз Алатоосунун капталдары асимметриялык түзүлүштө: түш. капталдары кыска ж-а тик, түндүгү жазы, айрым айрыктары 20 кмге жетип, өрөөн капчыгайлуу; ирилери: [[Ашмара]], [[Кара-Балта]], [[Аксуу]], [[Сокулук]], [[Аларча]], [[Аламүдүн]], [[Ысыката]], [[Кегети]], [[Шамшы]], [[Коңорчок]], [[Байдамтал]], [[Түн]]. ж-а Чыгыш Каракол ж. б. 3500 м бийиктиктен жогору аска-таштуу, кар-мөңгүлүү алкак башталат. [[Чүй]] өрөөнү чыгышта [[Кичи Кемин]] өрөөнүнө өтөт. Чыгышта Иле ж-а [[Күнгөй]] Алатоолорунун аралы- гында [[Чоң Кемин]] өрөөнү жайгашкан. Аталган тоолор чыгышта бири-бирине жакында- шып, [[Кемин]]-[[Челек]] тоо тоомун пайда кылат. [[Чоң Кемин]] өрөөнүнүн чыгышында Көгой- рок жайлоосу бар. Ал эми облустун түш. бөлүгүн Кырг-ндагы ири жайлоолордун бири [[Суусамыр]] өрөөнү ээлейт. Ал деңиз деңг. 2000–3200 м бийиктикте жайгашкан. Өрөөн батышты карай кууштап, таманы бийиктейт. Батышы Дубанкечүү өрөөнү, борб. бөлү- гү – [[Суусамыр]], чыгышы [[Батыш Каракол]] өрөөнү деп аталат. Кен байлыктарынан алтын ([[Талдыбулак]], [[Далпраң]], [[Камоотөр]]), темир, титан, хром, никель, коргошун, цинк, сейрек кездешүүчү элементтер (Актүз) бар. Металл эмес кендер да арбын: кум, чопо, мергель, туз, тальк, гранит-сиенит, акиташ теги, мрамор, гранит, кварцит. Тектон. жаракаларга тутумдаш жерлерден минералдуу, ысык суулар жер бетине агып чыгат ([[Ысыката]], [[Аламүдүн]], [[Аксуу капчыгайларында]]).Климаты ар түрдүүлүгү м-н өзгөчөлөнөт. Түндүгүндөгү түзөң бөлүгүнүн климаты континенттик, кургак, жайы ысык, кышы мелүүн, суук. Июлдун орт. темп-расы 17–25°С, январдыкы –7°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 270-400 мм. Бийик жайгашкан Суусамыр өрөөнүндө июлдун орт. темп-расы 13–14°С, январдыкы –20…–21°С, жылдык жаан-чачы- ны 350–370 мм. Тоо капталдары бийиктеген сайын абанын темп-расы төмөндөп, жаан- чачындын (айрым тоолордун түндүккө ж-а батышка караган капталдарында) өлчөмү арбыйт. [[Кыргыз Ала-Тоо]]сунда жалпы аянты 520 км2 жеткен 582 мөңгү бар, көбү борбордук бөлүгүндө. [[Чоң Кемин]] суусунун башы мөңгү чордону болуп саналат.

== Улуттук курамы ==
Экономикалык миграциянын натыйжасында орустар, украиндер жана башка жергиликтүү эмес улуттар азайганы менен аймактын улуттук курамы дагы эле өтө аралаш мүнөзгө ээ.
*[[Кыргыздар]] – 575,359 (64.8 %) (2016) 
*[[Орустар]] – 142,715 (16.0 %)
*[[Дунгандар|Дуңгандар]] – 57,828 (6.5 %)
*[[Уйгурлар]] – 16,999 (1.9 %)
*[[Өзбектер]] – 16,459 (1.8 %)
*[[Казактар]] – 13,140 (1.4 %)
*[[Түрктөр]] – 11,533 (1.2 %)
*[[Азербайжандар]] – 11,519 (1.2 %)
*[[Украиндер]] – 6,002 (0.6 %)
*[[Татарлар]] – 5,866 (0.66 %)
*[[Немистер]] – 5,132 (0.57 %)
*[[Корейлер]] – 4,023 (0.45 %)
*[[Тажиктер]] - 3,240 (0.36 %)
*[[Чечендер]] - 1,167 (0.13 %)
*[[Белорустар]] - 418 (0.04 %)
*[[Армяндар]] - 215 (0.02 %)
*[[Молдавандар|Молдовандар]] - 185 (0.02 %)
*[[Түркмөндөр]] - 136 (0.015 %)
*[[Грузиндер]] - 102 (0.011 %)
*[[Литтер]] - 62 (0.006 %)
*[[Латыштар]] - 49 (0.005 %)
*[[Эстондор]] - 42 (0.004 %)
*[[Жөөттөр]] - 36 (0.004 %)
*Башка улуттар - 15,253 (1.71 %)

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;!! Баш йиген айыл аймактар (а. а.), шаарлар
жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=64—78}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;17&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Alamüdün Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | [[Аламүдүн району]]|| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | 188 484 || Ак-Дөбө айыл аймагы
|[[Кайырма, Аламүдүн району|Кайырма а.]], [[Молдовановка, Аламүдүн району|Молдовановка а.]]
|-
|Ала-Арча айыл аймагы
|[[Мраморное, Аламүдүн району|Мраморное а.]], [[Рассвет, Аламүдүн району|Рассвет а.]]
|-
|Аламүдүн айыл аймагы
|[[Аламүдүн|Аламүдүн а.]], [[Садовое, Аламүдүн району|Садовое а.]]
|-
|Арашан айыл аймагы
|[[Арашан, Аламүдүн району|Арашан а.]], [[Татыр, Аламүдүн району|Татыр а.]]
|-
|Байтик айыл аймагы
|[[Байтик, Аламүдүн району|Байтик а.]], [[Арчалы, Аламүдүн району|Арчалы а.]], [[Байгелди, Аламүдүн району|Байгелди а.]], [[Баш-Кара-Суу, Аламүдүн району|Баш-Кара-Суу а.]], [[Кашка-Суу, Аламүдүн району|Кашка-Суу а.]]
|-
|Васильевск айыл аймагы
|[[Васильевка, Аламүдүн району|Васильевка а.]], [[Виноградное, Аламүдүн району|Виноградное а.]], [[Полевое, Аламүдүн району|Полевое а.]], [[Привольное, Аламүдүн району|Привольное а.]]
|-
|Грозденск айыл аймагы
|[[Гроздь, Аламүдүн району|Гроздь а.]], [[Ат-Башы, Аламүдүн району|Ат-Башы а.]], [[Бирдик, Аламүдүн району|Бирдик а.]], [[Экинчи Беш Жылдык, Аламүдүн району|Экинчи Беш Жылдык а а.]], [[Лесное, Аламүдүн району|Лесное а.]]
|-
|Кара-Жыгач айыл аймагы
|[[Кара-Жыгач, Аламүдүн району|Кара-Жыгач а.]], [[Бек-Тоо, Аламүдүн району|Бек-Тоо а.]]
|-
|Көк-Жар айыл аймагы
|[[Көк-Жар, Аламүдүн району|Көк-Жар а.]]
|-
|Лебидиновск айыл аймагы
|[[Лебединовка, Аламүдүн району|Лебидиновка а.]], [[Восток, Аламүдүн району|Восток а.]], [[Дачное, Аламүдүн району|Дачное а.]]
|-
|Ленин айыл аймагы
|[[Ленин, Аламүдүн району|Ленин а.]], [[Константиновка, Аламүдүн району|Константиновка а.]], [[Мыкан, Аламүдүн району|Мыкан а.]]
|-
|Маевский айыл аймагы
|[[Маевка, Аламүдүн району|Маевка а.]]
|-
|Октябрь айыл аймагы
|[[Октябрь, Аламүдүн району|Октябрьское а.]], [[Лубяное, Аламүдүн району|Лубяное а.]], [[Чүй, Аламүдүн району|Чүй а.]]
|-
|Пригород айыл аймагы
|[[Пригородное, Аламүдүн району|Пригородное а.]], [[Достук, Аламүдүн району|Достук а.]], [[Озерное, Аламүдүн району|Озёрное а.]], [[Степное, Аламүдүн району|Степное а.]]
|-
|Төмөнкү Ала-Арча айыл аймагы
|[[Төмөнкү Ала-Арча, Аламүдүн району|Төмөнкү Ала-Арча а.]]
|-
|Таш-Дөбө айыл аймагы
|[[Таш-Дөбө, Аламүдүн району|Таш-Дөбө а.]], [[Заречное, Аламүдүн району|Заречное а.]], [[Малиновка, Аламүдүн району|Малиновка а.]], [[Сүймөнкул Чокморов, Аламүдүн району|Сүймөнкул Чокморов атындагы а.]]
|-
|Таш-Мойнок айыл аймагы
|[[Таш-Мойнок, Аламүдүн району|Таш-Мойнок а.]], [[Кой-Таш, Аламүдүн району|Кой-Таш а.]], [[Беш-Күңгөй, Аламүдүн району|Беш-Күңгөй а.]], Тоолу Маевка а., [[Кызыл-Бирдик|Кызыл-Бирдик а.]], [[Подгорное, Аламүдүн району|Подгорное а.]], [[Прохладное, Аламүдүн району|Прохладное а.]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Jayyl Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Жайыл району]]|| rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 112 211 || '''[[Кара-Балта|Кара-Балта шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Ак-Башат айыл аймагы
|[[Ак-Башат, Жайыл району|Ак-Башат а.]], [[Айдарбек, Жайыл району|Айдарбек а.]], [[Арал, Жайыл району|Арал а.]], [[Новониколаевка, Жайыл району|Новониколаевка а.]]
|-
|Жайыл айыл аймагы
|[[Алексеевка, Жайыл району|Алексеевка а.]], [[Жайыл, Жайыл району|Жайыл а.]]
|-
|Кара-Суу айыл аймагы
|[[Кара-Суу, Жайыл району|Кара-Суу а.]], [[Ставрополовка, Жайыл району|Ставрополовка а.]]
|-
|Красновосточный айыл аймагы
|[[Калинин, Кара-Суу району|Калинин а.]], [[Калдык, Жайыл району|Калдык а.]], [[Кара-Дөбө, Жайыл району|Кара-Дөбө а.]]
|-
|Кызыл-Дыйкан айыл аймагы
|[[Кызыл-Дыйкан, Жайыл району|Кызыл-Дыйкан а.]], [[Петропавловка, Жайыл району|Петропавловка а.]]
|-
|Полтавск айыл аймагы
|[[Полтавка, Жайыл району|Полтавка а.]], [[Малтабар, Жайыл району|Малтабар а.]], [[Орто-Суу, Жайыл району|Орто-Суу а.]]
|-
|Сары-Булак айыл аймагы
|[[Сары-Булак, Жайыл району|Сары-Булак а.]], [[Моңолдор, Жайыл району|Моңолдор а.]]
|-
|Сары-Коо айыл аймагы
|[[Алтын, Жайыл району|Алтын а.]], [[Жекен, Жайыл району|Жекен а.]], [[Жон-Арык, Жайыл району|Жон-Арык а.]], [[Ийри-Суу, Жайыл району|Ийри-Суу а.]], [[Фёдоровка, Жайыл району|Фёдоровка а.]], [[Эриктүү, Жайыл району|Эриктүү а.]]
|-
|Сосновск айыл аймагы
|[[Сосновка, Жайыл району|Сосновка а.]]
|-
|Степнинск айыл аймагы
|[[Степное, Жайыл району|Степное а.]]
|-
|Суусамыр айыл аймагы
|[[Суусамыр, Жайыл району|Суусамыр а.]], [[Кайсар, Жайыл району|Кайсар а.]], [[Биринчи Май, Жайыл району|Бринчи Май а.]], [[Тунук, Жайыл району|Тунук а.]], [[Кожомкул, Жайыл району|Кожомкул а.]], [[Каракол, Жайыл району|Каракол а.]], [[Кызыл-Ой, Жайыл району|Кызыл-Ой а.]]
|-
|Талды-Булак айыл аймагы
|[[Бекитай, Жайыл району|Бекитай а.]], [[Бөксө Жол, Жайыл району|Бөксө-Жол а.]], [[Кайырма, Жайыл району|Кайырма а.]], 
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kemin Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кемин району]]|| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Kemin District.svg|50px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | 48 360 || '''[[Кемин|Кемин шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|[[Орловка, Кемин району|'''Орловка шаары''']]
|align=&quot;center&quot; | жок          
|-
|''Борду шаар тибиндеги посёлок''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Ак-Түз айыл аймагы
|[[Ак-Түз, Кемин району|Ак-Түз а.]]
|-
|Алмалуу айыл аймагы
|[[Алмалуу, Кемин району|Алмалуу а.]], [[Борду, Кемин району|Борду а.]], [[Кызыл-Суу, Кемин району|Кызыл-Суу а.]]
|-
|Боролдой айыл аймагы
|[[Боролдой, Кемин району|Боролдой а.]]
|-
|Дүйшеев айыл аймагы
|[[Кичи-Кемин, Кемин району|Кичи-Кемин а.]]
|-
|Жаңы-Алыш айыл аймагы
|[[Жаңы-Алыш, Кемин району|Жаңы-Алыш а.]]
|-
|Ильичевск айыл аймагы
|Ильичевское а., [[Жаңы-Жол, Кемин району|Жаңы-Жол а.]], [[Советское, Кемин району|Советское а.]]
|-
|Кара-Булак айыл аймагы
|[[Кара-Булак, Кемин району|Кара-Булак а.]], [[Алтымыш, Кемин району|Алтымыш а.]], [[Бейшеке, Кемин району|Бейшеке а.]], [[Чүй, Кемин району|Чуйское а.]]
|-
|Көк-Ойрок айыл аймагы
|[[Кайыңды, Кемин району|Кайыңды а.]], [[Короол-Дөбө, Кемин району|Кароол-Дөбө а.]], [[Тегирменти, Кемин району|Тегирменти а.]]
|-
|Кызыл-Октябрь айыл аймагы
|[[Кызыл-Октябрь, Кемин району|Кызыл-Октябрь а.]], Белый-Пикет а., [[Жел-Арык, Кемин району|Жел-Арык а.]], [[Дорожное, Кемин району|Дорожное а.]], [[Кашкелең, Кемин району|Кашкелең а.]], [[Кыз-Кыя, Кемин району|Кыз-Кыя а.]], [[Сасык-Булак, Кемин району|Сасык-Булак а.]], [[Ударник, Кемин району|Ударник а.]], [[Чолок, Кемин району|Чолок а.]]
|-
|Чоң-Кемин айыл аймагы
|[[Шабдан, Кемин району|Шабдан а.]], [[Калмак-Ашуу, Кемин району|Калмак-Ашуу а.]], [[Кызыл-Байрак, Кемин району|Кызыл-Байрак а.]], [[Тар-Суу, Кемин району|Тар-Суу а.]], [[Төрткүл, Кемин району|Төрткүл а.]]
|-
|Чым-Коргон айыл аймагы
|[[Чым-Коргон, Кемин району|Чым-Коргон а.]],[[Новомихайловка, Кемин району|Новомихайловка а.]], [[Самансур, Кемин району|Самансур а.]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Moskva Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Москва району]]|| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | 103 007 || Ак-Суу айыл аймагы
|[[Ак-Башат, Москва району|Ак-Башат а.]], [[Ак-Торпок, Москва району|Ак-Торпок а.]], [[Бала-Айылчы, Москва району|Бала-Айылчы а.]], [[Кепер-Арык, Москва району|Кепер-Арык а.]], [[Мураке, Москва району|Мураке а.]], [[Төмөн-Суу, Москва району|Төмөн-Суу а.]], [[Чоң-Арык, Москва району|Чоң-Арык а.]]
|-
|Александровск айыл аймагы
|[[Александровка, Москва району|Александровка а.]], [[Беш-Өрүк, Москва району|Беш-Өрүк а.]], [[Крупское, Москва району|Крупское а.]]
|-
|Беш-Терек айыл аймагы
|[[Беш-Терек, Москва району|Беш-Терек а.]]
|-
|Беловодское айыл аймагы
|[[Беловодское|Беловодское а.]], [[Кош-Дөбө, Москва району|Кош-Дөбө а.]]
|-
|Биринчи-Май айыл аймагы
|[[Ак-Суу, Москва району|Ак-Суу а.]]
|-
|Петровск айыл аймагы
|[[Петровка, Москва району|Петровка а.]], [[Заводское, Москва району|Заводское а.]], [[Кызыл-Туу, Москва району|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Предтеченск айыл аймагы
|[[Предтеченка, Москва району|Предтеченка а.]], [[Аң-Арык, Москва району|Аң-Арык а.]]
|-
|Садовск айыл аймагы
|[[Садовое, Москва району|Садовое а.]]
|-
|Сретенск айыл аймагы
|[[Сретенка, Москва району|Сретенка а.]], [[Большевик, Москва району|Большевик а.]], [[Заря, Москва району|Заря а.]]
|-
|Телек айыл аймагы
|[[Төлөк, Москва району|Төлөк а.]]
|-
|Целина айыл аймагы
|[[Кыз-Моло|Кыз-Моло а.]]
|-
|Чапаев айыл аймагы
|[[Ак-Сөөк, Москва району|Ак-Сөөк а.]], [[Маловодное, Москва району|Маловодное а.]], [[Спартак, Москва району|Спартак а.]]
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Panfilov Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; | [[Панфилов району]]|| rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; | 47 938 || '''[[Кайыңды|Кайыңды шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Вознесеновск айыл аймагы
|[[Вознесеновка, Панфилов району|Вознесеновка а.]], [[Орто-Кайырма, Панфилов району|Орто-Кайырма а.]], [[Эркин-Сай, Панфилов району|Эркин-Сай а.]]
|-
|Курама айыл аймагы
|[[Жайылма, Панфилов району|Жайылма а.]], [[Панфилов, Панфилов району|Панфилов а.]], [[Орто-Арык, Панфилов району|Орто-Арык а.]], [[Эфиронос, Панфилов району|Эфиронос а.]]
|-
|Күрпүлдөк айыл аймагы
|[[Күрпүлдөк, Панфилов району|Күрпүлдөк а.]], [[Киров, Панфилов району|Киров а.]], [[Ровное, Панфилов району|Ровное а.]]
|-
|Орто айыл аймагы
|[[Тельман, Панфилов району|Тельман а.]], [[Букара а. ]], [[Кум-Арык, Панфилов району|Кум-Арык а.]]
|-
|Фрунзе айыл аймагы
|[[Чалдыбар, Панфилов району|Чалдыбар а.]], [[Чолок-Арык, Панфилов району|Чолок-Арык а.]], [[Чорголу, Панфилов району|Чорголу а.]]
|-
|Чалдыбар айыл аймагы
|[[Биринчи Май, Панфилов району|Биринчи Май а.]], [[Озерное, Панфилов району|Озёрное а.]], [[Октябрь, Панфилов району|Октябрь а.]], [[Ойронду, Панфилов району|Ойронду а.]]
|-
| rowspan=&quot;20&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Sokuluk Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; | [[Сокулук району]]|| rowspan=&quot;20&quot; | [[Файл:Coat of arms of Sokuluk.png|50px|center]] || rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; | 194 579 || '''[[Шопоков|Шопоков шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Асылбаш айыл аймагы
|[[Асылбаш, Сокулук району|Асылбаш а.]], [[Киров, Сокулук району|Киров а.]]
|-
|Ат-Башы айыл аймагы
|[[Ак-Жол, Сокулук району|Ак-Жол а.]], [[Манас, Сокулук району|Манас а.]], [[Лесное, Сокулук району|Лесное а.]], [[Төрт-Көл, Сокулук району|Төрт-Көл а.]]
|-
|Биринчи Май айыл аймагы
|[[Биринчи Май, Сокулук району, Биринчи Май айыл аймагы|Бирнчи Май а.]], [[Национальное, Сокулук району|Национальное а.]], [[Панфилов, Сокулук району|Панфилов а.]]
|-
|Военно-Антоновск айыл аймагы
|[[Военно-Антоновка|Военно-Антоновка а.]]
|-
|Гаврилов айыл аймагы
|[[Гавриловка, Сокулук району|Гавриловка а.]], [[Жангарач, Сокулук району|Жангарач а.]], [[Романовка, Сокулук району|Романовка а.]], [[Шалта, Сокулук району|Шалта а.]]
|-
|Жыңы-Жер айыл аймагы
|[[Жаңы-Жер, Сокулук району|Жаңы-Жер а.]], [[Верхневосточное, Сокулук району|Верхневосточное а.]], [[Западное, Сокулук району|Западное а.]], [[Зеленое, Сокулук району|Зелёное а.]], [[Нижневосточное, Сокулук району|Нижневосточное а.]]
|-
|Жаңы-Пахта айыл аймагы
|[[Жаңы-Пахта, Сокулук району|Жаңы-Пахта а.]], [[Ак-Кашат, Сокулук району|Ак-Кашат а.]], [[Заря, Сокулук району|Заря а.]], [[Май, Сокулук району|Май а.]], [[Мирный, Сокулук району|Мирный а.]]
|-
|Кайназарова атындагы айыл аймагы
|[[Белек, Сокулук району|Белек а.]], [[Чат-Көл, Сокулук району|Чат-Көл а.]], [[Түз, Сокулук району|Түз а.]]
|-
|Крупская атындагы айыл аймагы
|[[Жакынкы Арал, Сокулук району|Жакынкы Арал а.]], [[Алыскы Арал, Сокулук району|Алыскы Арал а.]], [[Биринчи Май, Сокулук району, Крупская айыл аймагы|Бирнчи Май а.]], Сокулук а.
|-
|Камыш айыл аймагы
|[[Камышановка, Сокулук району|Камышановка а.]]
|-
|Күнтуу айыл аймагы
|[[Күнтуу (Сокулук району)|Күнтуу а.]], [[Достук, Сокулук району|Достук а.]], [[Кичи Шалта, Сокулук району|Кичи Шалта а.]], [[Шалта, Сокулук району|Шалта а.]], [[Чоң-Жар, Сокулук району|Чоң-Жар а.]]
|-
|Кызыл-Туу айыл аймагы
|[[Кызыл-Туу, Сокулук району|Кызыл-Туу а.]], [[Кара-Сакал, Сокулук району|Кара-Сакал а.]], [[Маловодное, Сокулук району|Маловодное а.]], [[Новое, Сокулук району|Новое а.]], [[Токбай, Сокулук району|Токбай а.]]
|-
|Төмөнкү Чүй айыл аймагы
|[[Төмөнкү Чүй, Сокулук району|Төмөнкү Чүй а.]], [[Мирное, айыл|Мирное а.]], [[Садовое, Сокулук району|Садовое а.]], [[Северное, Сокулук району|Северное а.]], [[Степное, Сокулук району|Степное а.]], [[Талтак, Сокулук району|Талтак а.]]
|-
|Новопавловка айыл аймагы
|[[Новопавловка, Сокулук району|Новопавловка а.]], [[Учкун, Сокулук району|Учкун а.]]
|-
|Орок айыл аймагы
|[[Жал, Сокулук району|Жал а.]], [[Жогорку Орок, Сокулук району|Жогорку Орок а.]], [[Калтар, Сокулук району|Калтар а.]], [[Кашка-Баш, Сокулук району|Кашка-Баш а.]], [[Төмөнкү Орок, Сокулук району|Төмөнкү Орок а.]], [[Плодовое, Сокулук району|Плодовое а.]], [[Сарбан, Сокулук району|Сарбан а.]], [[Селекционное, Сокулук району|Селекционное а.]]
|-
|Саз айыл аймагы
|[[Саз, Сокулук району|Саз а.]], [[Конуш, Сокулук району|Конуш а.]]
|-
|Сокулук айыл аймагы
|[[Сокулук, айыл|Сокулук а.]]
|-
|Төш-Булак айыл аймагы
|[[Төш-Булак, Сокулук району|Төш-Булак а.]], [[Бөрүлү, Сокулук району|Бөрүлү а.]], [[Четинди, Сокулук району|Четинди а.]]
|-
|Фрунзе айыл аймагы
|[[Фрунзе, Сокулук району|Фрунзе а.]], [[Комсомол, Сокулук району|Комсомольское а.]], [[Озерное, Аламүдүн району|Озёрное а.]], [[Студенческое, Сокулук району|Студенческое а.]]
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Chüy Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Чүй району]]|| rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Chuy district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | 54 622 || Ак-Бешим айыл аймагы
|[[Ак-Бешим, Чүй району|Ак-Бешим а.]], [[Жаңы-Жол, Чүй району|Жаңы-Жол а.]], [[Калыгул, Чүй району|Калыгул а.]]
|-
|Бурана айыл аймагы
|[[Бурана, Чүй району|Бурана а.]], [[Алга, Чүй району|Алга а.]], [[Дөң-Арык, Чүй району|Дөң-Арык а.]], [[Мээнеткеч, Чүй району|Мээнеткеч а.]]
|-
|Ибраимов айыл аймагы
|[[Кошой, Чүй району|Кошой а.]], [[Кара-Ой, Чүй району|Кара-Ой а.]], [[Кызыл-Аскер, Чүй району|Кызыл-Аскер а.]], [[Ленин, Чүй району|Ленин а.]], [[Ленин-Жол, Чүй району|Ленин-Жол а.]], [[Талды-Булак, Чүй району|Талды-Булак а.]]
|-
|Искринск айыл аймагы
|[[Искра, Чүй району|Искра а.]], [[Восточное, Чүй району|Восточное а.]], [[Жаңы-Турмуш, Чүй району|Жаңы-Турмуш а.]], [[Железнодорожное, Чүй району|Железнодорожное а.]], [[Кара-Дөбө, Чүй району|Кара-Дөбө а.]],
|-
|Кегети айыл аймагы
|[[Кегети, Чүй району|Кегети а.]], [[Арпа-Тектир, Чүй району|Арпа-Тектир а.]], [[Акматбек, Чүй району|Акматбек а.]], [[Советское, Кемин району|Советское а.]], [[Чапаев, Чүй району|Чапаев а.]]
|-
|Кош-Коргон айыл аймагы
|[[Кош-Коргон, Чүй району|Кош-Коргон а.]]
|-
|Он Бир-Жылкы айыл аймагы
|[[Он Бир-Жылга, Чүй району|Он Бир-Жылга а.]], [[Маданият, Чүй району|Маданият а.]], [[Кайырма, Чүй району|Кайырма а.]], [[Прогресс, Чүй району|Прогресс а.]]
|-
|Сайлык айыл аймагы
|[[Сайлык, Чүй району|Сайлык а.]], [[Жаңы-Чек, Чүй району|Жаңы-Чек а.]], [[Виноградное, Чүй району|Виноградное а.]]
|-
|Чүй айыл аймагы
|[[Чүй, Чүй району|Чүй а.]], [[Арал, Чүй району|Арал а.]], [[Садовое, Чүй району|Садовое а.]]
|-
|Шамшы айыл аймагы
|[[Шамшы, Чүй району|Шамшы а.]], [[Карагул, Чүй району|Карагүл а.]], [[Кош-Кашат, Чүй району|Кош-Кашат а.]], [[Чоң-Жар, Чүй району|Чоң-Жар а.]]
|-
| rowspan=&quot;19&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ysyk-Ata Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;19&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ысык-Ата району]]|| rowspan=&quot;19&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ysyk-Ata district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;19&quot; align=&quot;center&quot; | 154 340 || '''[[Кант (шаар)|Кант шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Ак-Кудук айыл аймагы
|[[Ак-Кудук, Ысык-Ата району|Ак-Кудук а.]], [[Биринчи Май, Ак-Кудук айыл аймагы|Биринчи Май а.]], [[Киров, Ысык-Ата району|Киров а.]], [[Котовский, Ысык-Ата району|Котовское а.]], [[Хун Чи, Ысык-Ата району, Ак-Кудук айылдык аймагы|Хун Чи а.]]
|-
|Бирдик айыл аймагы
|[[Бирдик, Ысык-Ата району|Бирдик а.]], [[Хун Чи, Ысык-Ата району, Бирдик айылдык аймагы|Хун Чи а.]]
|-
|Жээк айыл аймагы
|[[Жээк, Ысык-Ата району|Жээк а.]], [[Дмитриевка, Ысык-Ата району|Дмитриевка а.]], [[Гагарин, Ысык-Ата району|Гагарин а.]]
|-
|Иванов айыл аймагы
|[[Ивановка, Ысык-Ата району|Ивановка а.]]
|-
|Интернационал айыл аймагы
|[[Интернационал, Ысык-Ата району|Интернационал а.]], [[Жар-Башы, Ысык-Ата району|Жар-Башы а.]]
|-
|Ысык-Ата айыл аймагы
|[[Алмалуу, Ысык-Ата району|Алмалуу а.]], [[Горная Серафимовка, Ысык-Ата району|Горная Серафимовка а.]], [[Жогорку-Ичке-Суу, Ысык-Ата району|Жогорку-Ичке-Суу а.]], [[Ичке-Суу, Ысык-Ата району|Ичке-Суу а.]], [[Карагай-Булак, Ысык-Ата району|Карагай-Булак а.]], [[Норус, Ысык-Ата району|Норус а.]], [[Таш-Башат, Ысык-Ата району|Таш-Башат а.]], [[Тогуз-Булак, Ысык-Ата району|Тогуз-Булак а.]], [[Үч-Эмчек, Ысык-Ата району|Үч-Эмчек а.]]
|-
|Кең-Булуң айыл аймагы
|[[Кең-Булуң|Кең-Булуң а.]], [[Гидростроитель, Ысык-Ата району|Гидростроитель а.]], [[Дружба, Ысык-Ата району, Кең-Булуң айыл аймагы|Дружба а.]], [[Чолпон, Ысык-Ата району|Чолпон а.]]
|-
|Кочкорбаев айыла аймагы
|[[Кеңеш, Ысык-Ата району|Кеңеш а.]], [[Доктурбек Курманалиев, Ысык-Ата району|Доктурбек Курманалиев а.]], [[Будённовка|Будённовка а.]]
|-
|Краснореченск айыл аймагы
|[[Красная Речка, Ысык-Ата району|Красная Речка а.]]
|-
|Логвиненко айыл аймагы
|[[Новопокровка, Ысык-Ата району, Логвиненко айыл аймагы|Новопокровка а.]], [[Чоң-Далы, Ысык-Ата району|Чоң-Далы а.]]
|-
|Люксембург айыл аймагы
|[[Люксембург, Ысык-Ата району|Люксембург а.]], [[Киршёлк|Киршёлк а.]]
|-
|Милянфан айыл аймагы
|[[Милянфан|Милянфан а.]]
|-
|Сын-Таш айыл аймагы
|[[Сын-Таш, Ысык-Ата району|Сын-Таш а.]], [[Ак-Сай, Ысык-Ата району|Ак-Сай а.]], [[Жетиген, Ысык-Ата району|Жетиген а.]], [[Кызыл-Арык, Ысык-Ата району|Кызыл-Арык а.]], [[Өтөгөн, Ысык-Ата району|Өтөгөн а.]], [[Рот-Фронт, Ысык-Ата району|Рот-Фронт а.]], [[Совет, Ысык-Ата району|Советское а.]], [[Тельман, айыл|Тельман а.]]
|-
|Новопокровка айыл аймагы
|[[Новопокровка, Ысык-Ата району, Новопокровка айыл аймагы|Новопокровка а.]], [[Ленин, Ысык-Ата району|Ленин а.]], [[Сары-Жон, Ысык-Ата району|Сары-Жон а.]]
|-
|Нурманбет айыл аймагы
|[[Нурманбет, Ысык-Ата району|Нурманбет а.]], [[Алиаскар Токтоналиев, Ысык-Ата району|Алиаскар Токтоналиев а.]], [[Биринчи Май, Нурманбет айыл аймагы|Биринчи Май а.]]
|-
|Туз айыл аймагы
|[[Туз, Ысык-Ата району|Туз а.]], [[Дайырбек, Ысык-Ата району|Дайырбек а.]], [[Жайалма, Ысык-Ата району|Жайалма а.]], [[Төмөнкү Серафимовка, Ысык-Ата району|Төмөнкү Серафимовка а.]]
|-
|Узун-Кыр айыл аймагы
|[[Дружба, Ысык-Ата району, Узун-Кыр айылдык аймагы|Дружба а.]], Жер-Казар а., Нижний Норус а.
|-
|Юрьевка айыл аймагы
|[[Юрьевка, Ысык-Ата району|Юрьевка а.]], [[Ысык-Ата, Ысык-Ата району|Ысык-Ата а.]]
|-
| || [[Токмок|Токмок шаары]]|| [[Файл:Flag of Tokmok.svg|50px|center]][[Файл:Tokmak coa.svg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 71 443 || align=&quot;center&quot; | жок
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>f125kom1w4ifvr6wawv1heez7imm8e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талас облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3613</id>
    <revision>
      <id>664841</id>
      <parentid>652804</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16550" sha1="93ycjk8q0ll08tje3iyc3dclxaob3d7" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Кыргызстан}}
 |Кыргызча аталышы       = Талас облусу
 |Өздүк аталышы          = 
 |Герб                = Coat of arms of Talas Province Kyrgyzstan.svg
 |Желек                 = Flag_of_Talas_Province_Kyrgyzstan.svg
 |Белгинин көлөмү        = 70
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 
|Сүрөт                                        = Talas, Kyrgyzstan - panoramio (1).jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = 
 |Өлкө                   = Кыргызстан
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                = 
  |type                  = 
  |деңгээл               = 
  |CoordScale            =  
 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Облус
 |Киргени                = 
 |Курамында              = 1 шаар, 4 район
 |Борбору                = [[Талас шаары]]
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = 
 |Түзүлгөн убакыты       = [[22-июнь]] [[1944]]
 |Таратылган убакыты     = 
 |Башчысы                =Эралиев Дастан
  |Башчынын түрү         = Ыйгарым өкүлү 
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = [[Кыргыз тили]]
 |Тилдери                        = 
 |Калкы                          = 263 500
  |Санак жылы                    = 2019
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    = 
  |Жыштыгы                       = 20,33
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                =
  |Диний курамы                  = 
 |Жер аянты                      = 11 400
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = Talas Province in Kyrgyzstan.svg
 |Картанын көлөмү                = 
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = [[UTC+6]]
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = KG-T
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = 
 |Унаа коду                      = T, 07
 |Сайты                          = https://www.gov.kg/ky/region/talas
 |Commons түрмөгү                = 
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}

'''Талас облусу''' - Кыргызстандын түндүк батыш жагынан орун алган, өлкө ичиндеги территориясы жана калкынын саны жагынан эң аз жана чакан облус. Жалпы аянты 11 400 км², калкынын саны 2022-жылдагы эсеп боюнча 274 029 адамдан турат. 
Облустун борбору Талас шаары эң алгач кыштак катары 1877-жылы негизделген. Талас 1913-жылга чейин Ак-Чий кыштагы деп аталып, орус бийлигинин орношу менен бул жер Дмитриевка деп өзгөртүлүп, Дмитриевка борбор катары шаар деп белгиленет. 
Бирок Талас облусу аймак катары 1944-жылга чейин Чүй облусунун бир бөлүгү катары эсептелинип келген. 1944-жылы СССРдин Жогорку Советинин 22-июндагы чечимине ылайык Кыргыз ССРинин курамында облус катары уюштурулуп, борбору кайрадан мурдагы аталышы Талас шаары болуп аталган. 
1956-жылы 18-февралда Фрунзе облусуна кошулуп, 1962-жылы бул облус жоюлган соң анын аймагындагы Талас району, Киров (Азыркы Кара-Буура) району жана Ленинполь (Бакай-Ата) району Республикага түз баш ийдирилген. 
Аймактык жактан 1980-жылдын 3-сентябрынан тартып 1988-жылдын 5-октябрына чейин азыркы Жалал-Абад облусуна караштуу Токтогул району Талас облусунун курамында болгон.
Кыргыз Республикасы Эгемендүү Республика катары жарыяланганы Талас облусунун территориясы башка аймактардын эсебинен өзгөрүлө элек. Ошондой эле облустун курамына 4 район, 36 айылдык округ, 90 айыл, 1 шаар тибиндеги кыштак кирет.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын_административдик-аймактык_түзүлүшү}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;!! Баш ийген айыл аймактар (а. а.) жана шаарлар{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=60—64}}
!Айыл аймактарга жана шаардарга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Bakay-Ata Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Бакай-Ата району]]|| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | 53 359 || [[Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)|Ак-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Ак-Дөбө, Бакай-Ата району|Ак-Дөбө а.]], [[Кызыл-Сай, Бакай-Ата району|Кызыл-Сай а.]], [[Кызыл-Чарба, Бакай-Ата району|Кызыл-Чарба а.]]
|-
|[[Акназаров айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Октябрь, Бакай-Ата району|Кызыл-Октябрь а.]], [[Көк-Таш, Бакай-Ата району|Көк-Таш а.]], [[Маданият, Бакай-Ата району|Маданият а.]], [[Таш-Кудук, Бакай-Ата району|Таш-Кудук а.]], Үр-Малар а.
|-
|[[Боо-Терек айыл аймагы]]
|[[Боо-Терек, Бакай-Ата району|Боо-Терек а.]]
|-
|[[Кең-Арал айыл аймагы]]
|[[Кең-Арал, Бакай-Ата району|Кең-Арал а.]]
|-
|[[Ленинполь айыл аймагы]]
|[[Бакай-Ата|Бакай-Ата а.]], [[Наматбек, Бакай-Ата району|Наматбек а.]]
|-
|[[Миң-Булак айыл аймагы (Бакай-Ата району)|Миң-Булак айыл аймагы]]
|[[Миң-Булак, Бакай-Ата району|Миң-Булак а.]]
|-
|[[Өзгөрүш айыл аймагы]]
|[[Өзгөрүш, Бакай-Ата району|Өзгөрүш а.]]
|-
|[[Орос айыл аймагы]]
|[[Кыргызстан, Бакай-Ата району|Кыргызстан а.]], [[Жон-Коргон, Бакай-Ата району|Жон-Коргон а.]], [[Биринчи Май (Бакай-Ата району)|Биринчи Май а.]]
|-
|[[Шадыкан айыл аймагы]]
|[[Ынтымак, Бакай-Ата району|Ынтымак а.]], [[Түйтө, Бакай-Ата району|Түйтө а.]]
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kara-Buura Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кара-Буура району]]|| rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | 69 180 || [[Ак-Чий айыл аймагы (Кара-Буура району)|Ак-Чий айыл аймагы]]
|[[Жоон-Дөбө, Кара-Буура району|Жоон-Дөбө а.]], [[Жийде, Кара-Буура району|Жийде а.]]
|-
|[[Аманбаев айыл аймагы]]
|[[Аманбаев, Кара-Буура району|Аманбаев а.]], [[Ак-Жар, Кара-Буура району|Ак-Жар а.]], [[Куру-Маймак, Кара-Буура району|Куру-Маймак а.]], [[Суулу-Маймак, Кара-Буура району|Суулу-Маймак а.]]
|-
|[[Бакайыр айыл аймагы]]
|[[Ак-Башат, Кара-Буура району|Ак-Башат а.]], [[Кара-Сай, Кара-Буура району|Кара-Сай а.]]
|-
|[[Бакыян айыл аймагы]]
|[[Бакыян, Кара-Буура району|Бакыян а.]], [[Тамчы-Булак|Тамчы-Булак а.]], Камаш а.
|-
|[[Бейшеке айыл аймагы]]
|[[Бейшеке, Кара-Буура району|Бейшеке а.]], [[Кара-Буура, Кара-Буура району|Кара-Буура а.]], [[Кара-Суу, Кара-Буура району|Кара-Суу а.]]
|-
|[[Кара-Буура айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Адыр, Кара-Буура району|Кызыл-Адыр а.]], [[Чоң-Кара-Буура, Кара-Буура району|Чоң-Кара-Буура а.]], [[Үч-Булак, Кара-Буура району|Үч-Булак а.]]
|-
|[[Көк-Сай айыл аймагы]]
|[[Көк-Сай, Кара-Буура району|Көк-Сай а.]], [[Кайнар, Кара-Буура району|Кайнар а.]]
|-
|[[Маймак айыл аймагы]]
|[[Маймак, Кара-Буура району|Маймак а.]]
|-
|[[Чолпонбай айыл аймагы]]
|[[Чымгент|Чымгент а.]], [[Көк-Дөбө, Кара-Буура району|Көк-Дөбө а.]]
|-
|[[Шекер айыл аймагы]]
|[[Шекер, Кара-Буура району|Шекер а.]], [[Арчагул, Кара-Буура району|Арчагул а.]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Manas Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | [[Манас району]]|| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | 37 505 || [[Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Арал, Манас району|Арал а.]], [[Кайыңды, Манас району|Кайыңды а.]], [[Нылды, Манас району|Нылды а.]], [[Сары-Булак, Манас району|Сары-Булак а.]], Чеч-Дөбө а.
|-
|[[Кыргызстан айыл аймагы]]
|[[Талас, Манас району|Талас а.]], [[Көк-Дөбө, Манас району|Көк-Дөбө а.]], [[Манас, Манас району|Манас а.]]
|-
|[[Май айыл аймагы]]
|[[Май, Манас району|Май а.]], Новодонецкое а.
|-
|[[Покровка айыл аймагы]]
|[[Покровка, Манас району|Покровка а.]], [[Бала-Сары|Бала-Сары а.]], [[Жайылган, Манас району|Жайылган а.]], [[Кара-Арча, Манас району|Кара-Арча а.]], [[Сөгөт, Манас району|Сөгөт а.]]
|-
|[[Үч-Коргон айыл аймагы (Манас району)|Үч-Коргон айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Жылдыз, Манас району|Кызыл-Жылдыз а.]], [[Ак-Таш, Манас району|Ак-Таш а.]], [[Жийде, Манас району|Жийде а.]], [[Кеңеш, Манас району|Кеңеш а.]], [[Чоң-Капка|Чоң-Капка а.]], [[Таш-Башат, Манас району|Таш-Башат а.]], [[Үч-Коргон, Манас району|Үч-Коргон а.]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Talas Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Талас району]]|| rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 70 642 || [[Айдаралиев айыл аймагы]]
|[[Көпүрө-Базар, Талас району|Көпүрө-Базар а.]]
|-
|[[Арал айыл аймагы]]
|[[Арал, Талас району|Арал а.]]
|-
|[[Бекмолдо айыл аймагы]]
|[[Сасык-Булак, Талас району|Сасык-Булак а.]], [[Кара-Ой, Талас району|Кара-Ой а.]], [[Кеңеш, Талас району|Кеңеш а.]], [[Чоң-Токой, Талас району|Чоң-Токой а.]]
|-
|[[Бердике Баатыр айыл аймагы]]
|[[Кум-Арык, Талас району|Кум-Арык а.]], [[Арашан, Талас району|Арашан а.]], [[Козучак, Талас району|Козучак а.]] 
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Талас раону)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Туу, Талас району|Кызыл-Туу а.]], [[Көк-Кашат, Талас району|Көк-Кашат а.]], [[Чыйырчык, Талас району|Чыйырчык а.]]
|-
|[[Долон айыл аймагы]]
|[[Таш-Арык, Талас району|Таш-Арык а.]], [[Ак-Жар, Талас району|Ак-Жар а.]], [[Орто-Арык, Талас району|Орто-Арык а.]]
|-
|[[Калба айыл аймагы]]
|[[Калба, Талас району|Калба а.]], [[Атай Огонбаев, Талас району|Атай Огонбаев а.]], [[Балбал, Талас району|Балбал а.]], Беш-Таш а.
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Талас району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу, Талас району|Кара-Суу а.]]
|-
|[[Көк-Ой айыл аймагы (Талас району)|Көк-Ой айыл аймагы]]
|[[Көк-Ой, Талас району|Көк-Ой а.]]
|-
|[[Кууганды айыл аймагы]]
|[[Үч-Эмчек, Талас району|Үч-Эмчек а.]]
|-
|[[Нуржанов айыл аймагы]]
|[[Жон-Арык, Талас району|Жон-Арык а.]], [[Көк-Токой, Талас району|Көк-Токой а.]]
|-
|[[Өмүралиев айыл аймагы]]
|[[Манас, Талас району|Манас а.]], [[Чат-Базар, Талас району|Чат-Базар а.]]
|-
|[[Осмонкулов айыл аймагы]]
|[[Талды-Булак, Талас району|Талды-Булак а.]], [[Ак-Коргон, Талас району|Ак-Коргон а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Талас (шаар)|Талас шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Talas city.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 40 308 || align=&quot;center&quot; | жок
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Талас облусу]]</text>
      <sha1>93ycjk8q0ll08tje3iyc3dclxaob3d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5836</id>
    <revision>
      <id>664833</id>
      <parentid>647938</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177847" sha1="eb06f28uum8qxwgd1gpztq2s8pak5lj" xml:space="preserve">[[Файл:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү.svg|thumb|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшүнүн схемасы|399x399px]]
[[Файл:Kyrgyzstan provinces map.png|thumb|
1. [[Бишкек|Бишкек шаары]];

2. [[Баткен облусу‎]];

3. [[Чүй облусу]];

4. [[Жалал-Абад облусу]];

5. [[Нарын облусу]];

6. [[Ош облусу]];

7. [[Талас облусу]];

8. [[Ысык-Көл облусу]];

9. [[Ош (шаар)|Ош шаары]]

|222x222px]]

'''Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү''' ― бул натыйжалуу мамлекеттик башкарууну жана жергиликтүү башкарууну уюштуруу максаттарында аймактарды административдик-аймактык бирдиктерге бөлүштүрүү. 

[[Административдик-аймактык бирдиктер|Административдик-аймактык бирдик]] ― бул мамлекеттик бийлик же жергиликтүү башкаруу органдары тиешелүүлүгүнө жараша мамлекеттик башкарууну же өз алдынча башкарууну жүзөгө ашыруучу, өз ичине бир же бир нече калктуу конуштардын жана башка калк отурукташпаган аймактарды камтыган, мыйзам тарабынан аныкталган аймактар.

Аймактык бирдиктер ― мамлекеттик бийликтин же жергиликтүү башкаруунун органдары түзүлбөгөн калктуу конуштар жана атайын пайдалануу режиминдеги аймактар ([[коруктар]], [[Улуттук парк|улуттук парктар]], заказниктер, тарыхый эстеликтердин жана жаратылыш эстеликтеринин аймактары, коргонуу маанисиндеги аймактар жана башкалар).

Калктуу конуш ― жарандардын туруктуу жашоочу орду болуп эсептелген, жарандардын турмуш-тиричилигин камсыздоо үчүн зарыл керектүү турак жайы жана курулуштары, өзүнүн аталышы жана тийиштүү тартипте аныкталган аймактык чектери бар, ошондой эле Кыргызстандын мыйзамдарында белгиленген тартипте эсепке алынган жана катталган Кыргызстандын аймагынын калк тыгыз отурукташкан бөлүгү. Калктуу конуштар шаардык жана айылдык болуп бөлүнөт.

[[Кыргызстан|Кыргызстанда]] 531 административдик-аймактык бирдик:

* 7 облус;
* 40 район;
* 32 шаар (алардын ичинен 2 республикалык маанидеги шаар, 12 облустук маанидеги шаар, 18 райондук маанидеги шаар);
* 452 айыл аймагы (бир же бир нече айылдан турат)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/media/publicationarchive/5b9a991d-7133-4f31-85b5-84ba6c206e3e.pdf|title=Кыргыз Республикасынын статистикалык жылдыгы|website=|date=2016|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|editor=А. Осмоналиевдин редакциясында|pages=474 б}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;ААТ тууралуу Мыйзам&quot;&gt;{{cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202276|title=2008-жылдын 25-апрелиндеги № 65 &quot;Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык түзүлүшү тууралуу&quot; Кыргыз Республикасынын Мыйзамы|publisher=Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги|accessdate=2018-01-21}}&lt;/ref&gt;.

== Калктуу конуштардын категориялары ==
Калктуу конуштардын категориялары ― мыйзамда белгиленген белгилүү макамга ээ болгон административдик-аймактык бирдиктердин жыйындысы.

'''Республикалык маанидеги шаар категориясына''' мамлекеттик өзгөчө мааниге ээ же өнүккөн өндүрүштүү жана социалдык инфратүзүмдүү, калкынын саны 250 миң адамдан кем болбогон республикалык маанидеги администрациялык, экономикалык же маданий борбор болуп саналган калктуу конуш киргизилиши мүмкүн. Мындай шаарларда жергиликтүү башкарууну уюштуруунун өзгөчө ыкмасы белгилениши мүмкүн. Жергиликтүү башкаруу органдарынын ыйгарым укуктары башка калктуу конуштардагы жергиликтүү башкаруу органдарынын ыйгарым укуктарынан айырмаланышы ыктымал жана алардын мамлекеттик бийлик органдары менен мамилелери өзгөчө мүнөзгө ээ болот.

Республикалык маанидеги шаардын макамы мыйзам менен аныкталат.

'''Облустук маанидеги шаар''' '''категориясына''' административдик, экономикалык жана маданий борбор болуп саналган, өнөржай ишканалары, коммуналдык чарбасы жана турак жай фонду бар, өнүккөн окуу, маданий-агартуу, дарылоо жана соода мекемелерине ээ, калкынын саны 20 миңден кем болбогон калктуу конуш киргизилиши мүмкүн.

'''Райондук маанидеги шаар''' '''категориясына''' административдик, экономикалык жана маданий борбор болуп саналган, өндүрүштүк жана социалдык инфратүзүмгө, өнүккөн окуу, маданий-агартуу, дарылоо жана соода мекемелерине ээ, калкынын саны 10 миң адамдан кем болбогон калктуу конуш  киргизилиши мүмкүн.

'''Шаар тибиндеги посёлоктордун категориясына''' аймагында экономикалык маанилүү объекттер (өнөржай ишканалары, курулуштар, темиржол станциялары ж.б.) жайгашкан, ошондой эле эгерде бул калктуу конуштар ыңгайлуулуктардын белгилүү деңгээлине жетишсе, калкынын саны 2 миң адамдан кем болбосо, дарылык мааниге ээ жерлерде жайгашкан калктуу конуштар киргизилиши мүмкүн.

Өзгөчө учурларда калкынын саны азыраак, бирок административдик, экономикалык жана маданий борбор болуп саналган жана андан аркы экономикалык өсүшү жана калкынын саны көбөйүшү жакынкы келечекте боло турган калктуу конуштар тийиштүү маанидеги шаарлар, шаар тибиндеги посёлоктор категориясына киргизилиши мүмкүн.

'''Айыл категориясына''' ыңгайлуулуктардын белгилүү деңгээлине жетишкен, калкынын саны 50 адамдан кем болбогон, айыл чарба өндүрүшүндө алектенишкен жана алардын үй-бүлөө мүчөлөрү калктын санынын жарымынан көбүн түзгөн калктуу конуштар киргизилиши мүмкүн. Айылдын курамында кыштактар жана конуштар уюштурулушу мүмкүн.

Өзгөчө учурларда алыс жана баруу кыйын болгон, калкынын саны аз конуштар айыл категориясына киргизилиши мүмкүн&lt;ref name =&quot;ААТ тууралуу Мыйзам&quot;/&gt;.

== Биринчи деңгээлдеги адмистративдик-аймактык бирдиктер ==
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 0 0; font-size:95%; border-collapse: collapse;&quot;
!№
!Аталыш
!Туу, герб
!Административдик борбору
!Райондордун саны
!Туруктуу калк*
(1.01. 2021 карата)&lt;ref name=&quot;Калк&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;
!Аянты,
км²
!Жыштыгы,
адам/км²
|-
| align=&quot;center&quot; |1
|[[Бишкек|Бишкек шаары]]
|[[Файл:Flag of Bishkek.svg|50x50px]][[Файл:Coat_of_arms_of_Bishkek_Kyrgyzstan.svg|68x68px]]
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; |4**
| align=&quot;center&quot; |1 074 075
| align=&quot;center&quot; |170
| align=&quot;center&quot; |6318
|-
| align=&quot;center&quot; |2
|[[Ош|Ош шаары]]
|[[Файл:Flag_of_Osh.svg|50x50px]][[Файл:Coat of arms of Osh.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; |жок
| align=&quot;center&quot; |322 164
| align=&quot;center&quot; |185
| align=&quot;center&quot; |1741
|-
| align=&quot;center&quot; |3
|[[Баткен облусу]]
|[[Файл:Batken_obl_flag.svg|50x50px]] [[Файл:Batken_obl_coa.svg|81x81px]]
| align=&quot;center&quot; |[[Баткен|Баткен ш.]]
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |548 247
| align=&quot;center&quot; |17 000
| align=&quot;center&quot; |32
|-
| align=&quot;center&quot; |4
|[[Жалал-Абад облусу]]
|[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|50x50px]] [[Файл:Coat of arms of Jalal-Abad region.png|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |[[Манас (шаар)|Манас]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |1 260 617
| align=&quot;center&quot; |33 700
| align=&quot;center&quot; |37
|-
| align=&quot;center&quot; |5
|[[Нарын облусу]]
|[[Файл:Naryn_obl_flag.svg|50x50px]] [[Файл:Naryn_obl_coa.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |[[Нарын|Нарын ш.]]
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |292 140
| align=&quot;center&quot; |45 200
| align=&quot;center&quot; |6
|-
| align=&quot;center&quot; |6
|[[Ош облусу]]
| align=&quot;center&quot; |жок
| align=&quot;center&quot; |[[Ош|Ош ш.]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |1 391 649
| align=&quot;center&quot; |29 200
| align=&quot;center&quot; |47
|-
| align=&quot;center&quot; |7
|[[Талас облусу]]
|[[Файл:Flag_of_Talas_Province_Kyrgyzstan.svg|50x50px]] [[Файл:Coat_of_arms_of_Talas_Province_Kyrgyzstan.svg|56x56px]]
| align=&quot;center&quot; |[[Талас|Талас ш.]]
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |270 994
| align=&quot;center&quot; |11 400
| align=&quot;center&quot; |23
|-
| align=&quot;center&quot; |8
|[[Чүй облусу]]
|[[Файл:Flag_of_Chuy_Province.svg|50x50px]] [[Файл:Coat_of_arms_of_Chuy_province.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |[[Токмок|Токмок ш.]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |974 984
| align=&quot;center&quot; |20 200
| align=&quot;center&quot; |48
|-
| align=&quot;center&quot; |9
|[[Ысык-Көл облусу]]
|[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|50x50px]] [[Файл:Issyk_kul_obl_coa.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; |[[Каракол|Каракол ш.]]
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |501 933
| align=&quot;center&quot; |43 100
| align=&quot;center&quot; |11
|-
|
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |Жалпы
| align=&quot;center&quot; |'''40'''
| align=&quot;center&quot; |'''6 636 803'''
| align=&quot;center&quot; |'''199 988'''
| align=&quot;center&quot; |'''33'''
|-
| colspan=&quot;8&quot; |*Туруктуу калк ― каттоо учурунда убактылуу жок болгондорду кошкондо ушул аймакта туруктуу жашаган калк.
&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;Республикалык маанидеги шаарлардын райондору өз алдынча административдик-аймактык бирдиктер катары эсептелинбейт&lt;ref name =&quot;ААТ тууралуу Мыйзам&quot;/&gt;.
|}
Бишкек шаары 4 районго бөлүнөт: [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]], [[Октябрь району|Октябрь]], [[Биринчи май району|Биринчи май]] жана [[Свердлов району|Свердлов]]. Ленин районуна Чоң-Арык шаар тибиндеги посёлок жана Орто-Сай айылы баш ийет.

Ош шаарына 11 айыл баш ийет: Алмалык, [[Арек]], [[Жапалак кыштагы|Жапалак]], [[Керме-Тоо, Ош шаары|Керме-Тоо]], [[Кеңеш]], Өзгүр, [[Орке, Ош шаары|Орке]], [[Пятилетка, Ош шаары|Пятилетка]], Төлөйкөн, Тээке, Гүлбаартөлөйкөн{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=78—79}}.

== Экинчи жана үчүнчү деңгээлдеги административдик-аймактык бирдиктер ==

=== Баткен облусу ===
{{Негизги макала|Баткен облусу}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref name=&quot;Калк&quot; /&gt;!! Баш ийген&lt;br&gt;айыл аймактар, шаарлар жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=38—45}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Batken Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Баткен району]]|| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | 91 983 || [[Ак-Сай айыл аймагы]]
|[[Ак-Сай (Баткен району)|Ак-Сай а.]], [[Капчыгай (Баткен району)|Капчыгай а.]], [[Көк-Таш (Баткен району)|Көк-Таш а.]], [[Миң-Булак (Баткен району)|Миң-Булак а.]], [[Таштумшук|Таштумшук а.]], [[Үч-Дөбө|Үч-Дөбө а.]]
|-
|[[Ак-Татыр айыл аймагы]]
|[[Ак-Татыр (Баткен району)|Ак-Татыр а.]], [[Говсувар|Говсувар а.]], [[Рават|Рават а.]]
|-
|[[Дарыя айыл аймагы]]
|[[Чек (Баткен району)|Чек а.]], [[Жаңы-Жер (Баткен району)|Жаңы-Жер а.]], [[Жаңырык (Баткен району)|Жаңырык а.]], [[Кайыңды (Баткен району)|Кайыңды а.]], [[Кан (Баткен району)|Кан а.]], [[Коргон-Таш|Коргон-Таш а.]],[[Сары-Талаа (Баткен району)|Сары-Талаа а.]], [[Табылгы, Баткен району|Табылгы а.]], [[Тунук-Суу|Тунук-Суу а.]]
|-
|[[Кара-Бак айыл аймагы]]
|[[Кара-Бак|Кара-Бак а.]], [[Бай Кара-Бак|Бай Кара-Бак а.]], [[Достук (Баткен району)|Достук а.]], [[Дөбө (айыл)|Дөбө а.]], [[Зардалы (Баткен району)|Зардалы а.]], [[Кызыл-Бел|Кызыл-Бел а.]], [[Чет-Кызыл|Чет-Кызыл а.]], 
|-
|[[Кара-Булак айыл аймагы]]
|[[Бужум|Бужум а.]], [[Кара-Булак (Баткен району)|Кара-Булак а.]]
|-
|[[Кыштут айыл аймагы]]
|[[Таян|Таян а.]], [[Газ (Баткен району)|Газ а.]], [[Кыштут|Кыштут а.]], [[Сай (Баткен району)|Сай а.]], [[Согмент|Согмент а.]], [[Чарбак (Баткен району)|Чарбак а.]]
|-
|[[Самаркандек айыл аймагы]]
|[[Самаркандек|Самаркандек а.]], [[Жаңы-Бак|Жаңы-Бак а.]], [[Миң-Өрүк (Баткен району)|Миң-Өрүк а.]], [[Паскы-Арык|Паскы-Арык а.]]
|-
|[[Суу-Башы айыл аймагы]]
|[[Боз-Адыр|Боз-Адыр а.]], [[Айгүл-Таш|Айгүл-Таш а.]], [[Апкан|Апкан а.]], [[Бөжөй|Бөжөй а.]], [[Кара-Токой|Кара-Токой а.]]
|-
|[[Төрт-Күл айыл аймагы]]
|[[Ак-Өтөк|Ак-Өтөк а.]], [[Ак-Турпак (Баткен району)|Ак-Турпак а.]], [[Зар-Таш|Зар-Таш а.]], [[Чоң-Гара|Чоң-Гара а.]], [[Чоң-Талаа|Чоң-Талаа а.]]
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kadamjay Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кадамжай району]]|| rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | 201 457 || '''[[Айдаркен|Айдаркен шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|'''[[Кадамжай|Кадамжай шаары]]'''
|[[Пүлгөн|Пүлгөн а.]], [[Таш-Кыя (Кадамжай)|Таш-Кыя а.]], [[Чал-Таш|Чал-Таш а.]]
|-
|[[Абсамат Масалиев айыл аймагы]]
|[[Кара-Дөбө (Кадамжай району, Абсамат Масалиев айыл аймагы)|Кара-Дөбө а.]], [[Алыш (Кадамжай району)|Алыш а.]], [[Какыр (Кадамжай району, Абсамат Масалиев айыл аймагы)|Какыр а.]], [[Кожо (Кадамжай району)|Кожо а.]], [[Кон|Кон а.]], [[Лесхоз|Лесхоз а.]], [[Олагыш|Олагыш а.]], [[Таш-Коргон (Кадамжай району)|Таш-Коргон а.]]
|-
|[[Ак-Турпак айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Жер (Кадамжай району)|Жаңы-Жер а.]], [[Ак-Турпак (Кадамжай району)|Ак-Турпак а.]], [[Жаш-Тилек (Кадамжай району)|Жаш-Тилек а.]], [[Калача (Кадамжай району, Ак-Турпак айыл аймагы)|Калача а.]], [[Кара-Тумшук|Кара-Тумшук а.]], [[Келечек (Кадамжай району)|Келечек а.]], [[Кызыл-Коргон (Кадамжай району)|Кызыл-Коргон а.]], [[Миң-Чынар|Миң-Чынар а.]], [[Өрүкзар|Өрүкзар а.]], [[Өтүкчү (Кадамжай району)|Өтүкчү а.]], [[Сары-Камыш (Кадамжай району)|Сары-Камыш а.]], [[Токой (Кадамжай району)|Токой а.]], [[Чогорок (Кадамжай району)|Чогорок а.]], [[Чоң-Кара|Чоң-Кара а.]]
|-
|[[Алга айыл аймагы]]
|[[Алга, Кадамжай району|Алга а.]], [[Адыр (Кадамжай району)|Адыр а.]], [[Бөксө|Бөксө а.]], [[Жаңы-Чек (Кадамжай району)|Жаңы-Чек а.]], [[Мыргылжек|Мыргылжек а.]], [[Шак-Шак|Шак-Шак а.]], [[Чуңкур-Кыштак|Чуңкур-Кыштак а.]]
|-
|[[Бирлик айыл аймагы]]
|[[Ормош|Ормош а.]], [[Бел (Кадамжай району)|Бел а.]], [[Жал (Кадамжай району)|Жал а.]], [[Жаңы-Коргон|Жаңы-Коргон а.]], [[Жаңы-Сырт|Жаңы-Сырт а.]], [[Кичи-Айдаркен|Кичи-Айдаркен а.]], [[Моло (Кадамжай району)|Моло а.]], [[Сур|Сур а.]], [[Сырт (Кадамжай району)|Сырт а.]], [[Тескей (Кадамжай району)|Тескей а.]], [[Чечме|Чечме а.]], [[Ынтымак (Кадамжай району, Бирлик айыл аймагы)|Ынтымак а.]], [[Эшме (Кадамжай району)|Эшме а.]]
|-
|[[Көтөрмө айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Булак (Кадамжай району)|Кызыл-Булак а.]], [[Ак-Кыя (Кадамжай району)|Ак-Кыя а.]], [[Гайрат (Кадамжай району)|Гайрат а.]], [[Жалгыз-Булак|Жалгыз-Булак а.]], [[Кара-Оот|Кара-Оот а.]], [[Кара-Шоро (Кадамжай району)|Кара-Шоро а.]], [[Кескен-Таш|Кескен-Таш а.]], [[Көтөрмө (Кадамжай району)|Көтөрмө а.]], [[Тамаша (Кадамжай району)|Тамаша а.]], [[Лангар (Кадамжай району)|Лангар а.]]
|-
|[[Кыргыз-Кыштак айыл аймагы]]
|[[Кыргыз-Кыштак|Кыргыз-Кыштак а.]], [[Бүргөндү ОПХ|Бүргөндү ОПХ а.]], [[Бүргөндү ПМК|Бүргөндү ПМК а.]], [[Кайтпас|Кайтпас а.]], [[Кожо-Корум, Кадамжай району|Кожо-Корум а.]]
|-
|[[Майдан айыл аймагы]]
|[[Кара-Жыгач (Кадамжай району)|Кара-Жыгач а.]], [[Акимбек (Кадамжай району)|Акимбек а.]], [[Аустан|Аустан а.]], [[Бак (Кадамжай району)|Бак а.]], [[Жаңы-Абад (Кадамжай району)|Жаңы-Абад а.]], [[Исфайрам|Исфайрам а.]], [[Кара-Дөбө (Кадамжай району, Майдан айыл аймагы)|Кара-Дөбө а.]], [[Кара-Кыштак (Кадамжай району)|Кара-Кыштак а.]], [[Кароол (Кадамжай району)|Кароол а.]], [[Кереге-Таш (Кадамжай району)|Кереге-Таш а.]], [[Майдан (Кадамжай району)|Майдан а.]], [[Пум|Пум а.]], [[Сары-Алтын|Сары-Алтын а.]]
|-
|[[Айрыбаз айыл аймагы]]
|[[Айрыбаз|Айрыбаз а.]], [[Арпа-Сай|Арпа-Сай а.]], [[Достук (Кадамжай району)|Достук а.]], [[Көк-Талаа|Көк-Талаа а.]], [[Маяк (Кадамжай району)|Маяк а.]], [[Пылдырак|Пылдырак а.]]
|-
|[[Орозбеков айыл аймагы]]
|[[Орозбеков|Орозбеков а.]], [[Кош-Дөбө (Кадамжай району)|Кош-Дөбө а.]], [[Кудук (Кадамжай району)|Кудук а.]], [[Кулду|Кулду а.]], [[Өндүрүш (Кадамжай району)|Өндүрүш а.]], [[Сары-Талаа (Кадамжай району)|Сары-Талаа а.]], [[Учкун (Кадамжай району)|Учкун а.]]
|-
|[[Совет айыл аймагы]]
|[[Совет (Кадамжай району)|Совет а.]]
|-
|[[Үч-Коргон айыл аймагы (Кадамжай району)|Үч-Коргон айыл аймагы]]
|[[Үч-Коргон (Кадамжай району)|Үч-Коргон а.]], [[Боз, Кадамжай району|Боз а.]], [[Валакиш, Кадамжай району|Валакиш а.]], [[Какыр (Кадамжай району, Үч-Коргон айыл аймагы)|Какыр а.]], [[Калача (Кадамжай району, Үч-Коргон айыл аймагы)|Калача а.]], [[Калтак|Калтак а.]], [[Камбарабад|Камбарабад а.]], [[Разъезд|Разьезд а.]], [[Сулайманабад|Сулайманабад а.]], [[Сухана|Сухана а.]], [[Тажик-Кыштак|Тажик-Кыштак а.]], [[Чаувай (Кадамжай району, Үч-Коргон айыл аймагы)|Чаувай а.]]
|-
|[[Исхак-Полотхан айыл аймагы]]
|[[Жеңиш (Кадамжай району)|Жеңиш а.]], [[Баймаала|Баймаала а.]], [[Гүлдүрөмө|Гүлдүрөмө а.]], [[Жаңы-Айыл (Кадамжай району)|Жаңы-Айыл а.]], [[Жошук|Жошук а.]], [[Ирилеш|Ирилеш а.]], [[Көк-Тал (Кадамжай району)|Көк-Тал а.]], [[Курулуш (Кадамжай району)|Курулуш а.]], [[Ак-Өргө|Ак-Өргө а.]], [[Таш-Дөбө (Кадамжай району)|Таш-Дөбө а.]], [[Ынтымак (Кадамжай району, Халмион айыл аймагы)|Ынтымак а.]], [[Чекелик|Чекелик а.]], [[Шады|Шады а.]]
|-
|[[Чаувай айыл аймагы]]
|[[Чаувай (Кадамжай району, Чаувай айыл аймагы)|Чаувай а.]]
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Leilek Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Лейлек району]]|| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Coat of arms of Leilek district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | 146 020 || '''[[Раззаков (шаар)|Раззаков шаары]]'''
|[[Голбо|Голбо а.]], [[Самат|Самат а.]], [[Чимген|Чимген а.]], [[Тайлан|Тайлан а.]], [[Ак-Босого (Раззаков)|Ак-Босого а.]], [[Ак-Булак (Раззаков)|Ак-Булак а.]]
|-
|[[Ак-Суу айыл аймагы (Лейлек району)|Ак-Суу айыл аймагы]]
|[[Ак-Суу (Лейлек району)|Ак-Суу а.]], [[Алга (Лейлек району)|Алга а.]], [[Жезкен|Жезкен а.]], [[Жеңиш (Лейлек району)|Жеңиш а.]], [[Суу-Башы|Суу-Башы а.]]
|-
|[[Бешкент айыл аймагы]]
|[[Бешкент|Бешкент а.]], [[Кайгарач|Кайгарач а.]], [[Карл Маркс (Лейлек району)|Карл Маркс а.]], [[СССРдин 50 жылдыгы|СССРдин 50 жылдыгы а.]], [[Эски-Оочу|Эски-Оочу а.]]
|-
|[[Жаңы-Жер айыл аймагы]]
|[[Центральное|Центральное а.]], [[Арка (айыл)|Арка а.]], [[Достук (Лейлек району)|Достук а.]]
|-
|[[Катраң айыл аймагы]]
|[[Катраң (айыл)|Катраң а.]], [[Жаңы-Турмуш (Лейлек району)|Жаңы-Турмуш а.]], [[Өзгөрүш (Лейлек району)|Өзгөрүш а.]]
|-
|[[Кулунду айыл аймагы]]
|[[Кулунду|Кулунду а.]], [[Булак-Башы (Лейлек району)|Булак-Башы а.]], [[Интернациональное|Интернациональное а.]], [[Коммунизм (Лейлек району)|Коммунизм а.]], [[Ленин (Лейлек району)|Ленин а.]], [[Максат (айыл)|Максат а.]]
|-
|[[Лейлек айыл аймагы]]
|[[Коргон, Лейлек району|Коргон а.]], [[Ак-Терек (Лейлек району)|Ак-Терек а.]], [[Кара-Суу (Лейлек району)|Кара-Суу а.]], [[Лейлек|Лейлек а.]], [[Чуянчы|Чуянчы а.]]
|-
|[[Кең-Талаа айыл аймагы]]
|[[Мурас (айыл)|Мурас а.]], [[Кереге-Таш (Лейлек району)|Кереге-Таш а.]], [[Жети-Таш|Жети-Таш а.]], [[Үч-Булак (Лейлек району)|Үч-Булак а.]]
|-
|[[Сумбула айыл аймагы]]
|[[Андарак|Андарак а.]], [[Искра (Лейлек району)|Искра а.]], [[Сары-Дөбө (Лейлек району)|Сары-Дөбө а.]], [[Көк-Таш (Лейлек району)|Көк-Таш а.]]
|-
|[[Тогуз-Булак айыл аймагы]]
|[[Тогуз-Булак (Лейлек району)|Тогуз-Булак а.]], [[Ай-Көл|Ай-Көл а.]], [[Кара-Булак (Лейлек району)|Кара-Булак а.]], [[Кыргызстандын 50 жылдыгы|Кыргызстандын 50 жылдыгы а]]., [[Маданият (Лейлек району)|Маданият а.]], [[Чапаев (Лейлек району)|Чапаев а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Баткен|Баткен шаары]]|| [[Файл:Batken flag.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Batken city.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 19 765
(27 730 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
|align=&quot;center&quot; | жок
|[[Булак-Башы (Баткен)|Булак-Башы а.]], [[Кызыл-Жол|Кызыл-Жол а.]], [[Базар-Башы|Базар-Башы а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Кызыл-Кыя|Кызыл-Кыя шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Kyzyl-Kiya.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 42 564
(56 819 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
|align=&quot;center&quot; | жок
|[[Караван (Кызыл-Кыя)|Караван а.]], [[Ак-Булак (Кызыл-Кыя)|Ак-Булак а.]], [[Жин-Жиген|Жин-Жиген а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Сүлүктү|Сүлүктү шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Suluktu.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 14 770
(24 238 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
| ''Чыгыш шаар тибиндеги посёлок''
|[[Кольцо|Кольцо а.]]
|}

=== Жалал-Абад облусу ===
{{Негизги макала|Жалал-Абад облусу}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref name=&quot;Калк&quot; /&gt;!! Баш ийген&lt;br&gt;айыл аймактар, шаарлар жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=16—31}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Aksy Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Аксы району]]|| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:CoA of Aksy district.png|50px|center]]  || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | 137 103 || '''[[Кербен (шаар)|Кербен шаары]]'''
|[[Ак-Дөбө (Кербен)|Ак-Дөбө а.]], [[Жетиген (Кербен)|Жетиген а.]], [[Күлүк-Дөбө|Күлүк-Дөбө а.]], [[Курулуш (Кербен)|Курулуш а.]], [[Мамай (айыл)|Мамай а.]], [[Устукан (айыл)|Устукан а.]]
|-
|Авлетим айыл аймагы
|[[Авлетим|Авлетим а.]], [[Байкашка-Терек|Байкашка-Терек а.]], [[Дерес-Сай|Дерес-Сай а.]], [[Жаңгактуу-Булак|Жаңгактуу-Булак а.]], [[Ит-Агар|Ит-Агар а.]], [[Коргон (Аксы району)|Коргон а.]], [[Мукур|Мукур а.]], [[Тегирмен-Сай|Тегирмен-Сай а.]], [[Товар-Сай|Товар-Сай а.]]
|-
|[[Ак-Жол айыл аймагы]]
|[[Ак-Жол (Аксы району)|Ак-Жол а.]], [[Жолборсту|Жолборсту а.]], [[Кара-Тыт|Кара-Тыт а.]], [[Кечүү|Кечүү а.]], [[Кызыл-Бейит|Кызыл-Бейит а.]], [[Күрп, Аксы району|Күрп а.]], [[Райкомол|Райкомол а.]], [[Разан-Сай|Разан-Сай а.]], [[Тегене|Тегене а.]]
|-
|[[Ак-Суу айыл аймагы (Аксы району)|Ак-Суу айыл аймагы]]
|[[Ак-Суу (Аксы району)|Ак-Суу а.]], [[Ак-Сай (Аксы району)|Ак-Сай а.]], [[Коргон-Дөбө|Коргон-Дөбө а.]]
|-
|Жаңы-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол (Аксы району)|Жаңы-Жол а.]], [[Кой-Таш (Аксы району)|Кой-Таш а.]], [[Таштак, Аксы району|Таштак а.]], [[Терс, Аксы району|Терс а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Аксы району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Жерге-Тал (Аксы району)|Жерге-Тал а.]], [[Боспиек|Боспиек а.]], [[Кызыл-Капчыгай (айыл)|Кызыл-Капчыгай а.]]
|-
|[[Кара-Жыгач айыл аймагы (Аксы району)|Кара-Жыгач айыл аймагы]]
|[[Кара-Жыгач (Аксы району)|Кара-Жыгач а.]], [[Дардак-Дөбө|Дардак-Дөбө а.]], [[Кара-Ой (Аксы району)|Кара-Ой а.]], [[Сыны|Сыны а.]], [[Тор-Камыш|Тор-Камыш а.]], [[Чарба (айыл)|Чарба а.]]
|-
|Кара-Суу айыл аймагы
|[[Кара-Суу (Аксы району)|Кара-Суу а.]], [[Жүзүмжан|Жүзүмжан а.]], [[Кезарт|Кезарт а.]], [[Кызыл-Көл|Кызыл-Көл а.]], [[Сай-Булуң|Сай-Булуң а.]], [[Топ-Жаңгак|Топ-Жаңгак а.]], [[Түрдүк|Түрдүк а.]], [[Чалдыбар (Аксы району)|Чалдыбар а.]], [[Чат (айыл)|Чат а.]]
|-
|Кашка-Суу айыл аймагы
|[[Кашка-Суу (Аксы району)|Кашка-Суу а.]], [[Жаңы-Айыл (Аксы району)|Жаңы-Айыл а.]], [[Кара-Дөбө (Аксы району)|Кара-Дөбө а.]], [[Кара-Башат|Кара-Башат а.]], [[Өлөң-Булак|Өлөң-Булак а.]], Согот а., [[Тосту|Тосту а.]], [[Туюк-Жар|Туюк-Жар а.]], [[Чарбак (Аксы району)|Чарбак а.]]
|-
|Кызыл-Туу айыл аймагы
|[[Кызыл-Туу (Аксы району)|Кызыл-Туу а.]], [[Аркыт (айыл)|Аркыт а.]], [[Жол-Сай|Жол-Сай а.]], [[Жылгын (айыл)|Жылгын а.]]
|-
|Мавлянов айыл аймагы
|[[Атана|Атана а.]], Жаңгак а., [[Мундуз (Аксы району)|Мундуз а.]],[[Сары-Кашка|Сары-Кашка а.]], [[Семет|Семет а.]], Таш-Жар а., [[Торук|Торук а.]], [[Улук (айыл)|Улук а.]], [[Чие (айыл)|Чие а.]]
|-
|Назаралиев айыл аймагы
|[[Жыл-Кол|Жыл-Кол а.]], [[Кум (айыл)|Кум а.]], [[Кызыл-Жар (Аксы району)|Кызыл-Жар а.]], [[Нарын (айыл)|Нарын а.]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ala-Buka Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ала-Бука району]]|| rowspan=&quot;8&quot; | [[Файл:Flag of Ala-Buka District.svg|50px|center]] [[Файл:Coat_of_arms_of_Ala-Buka_district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | 108 647 || Ак-Коргон айыл аймагы
|[[Ак-Коргон (Ала-Бука району)|Ак-Коргон а.]], [[Баястан (айыл)|Баястан а.]], [[Падек|Падек а.]], [[Сафедбулан|Сафедбулан а.]]
|-
|Ак-Там айыл аймагы
|[[Ак-Там|Ак-Там а.]], [[Жапа-Салды|Жапа-Салды а.]], [[Кызыл-Ата|Кызыл-Ата а.]]
|-
|Ала-Бука айыл аймагы
|[[Ала-Бука|Ала-Бука а.]], [[Достук (Ала-Бука району)|Достук а.]], [[Сапалак|Сапалак а.]], [[Сары-Талаа (Ала-Бука району)|Сары-Талаа а.]]
|-
|Көк-Серек айыл аймагы
|[[Ак-Тайлак|Ак-Тайлак а.]], [[Бирлешкен|Бирлешкен а.]], [[Кош-Болот|Кош-Болот а.]], [[Сары-Кол (айыл)|Сары-Кол а.]], [[Теңги|Теңги а.]], [[Төлөкө|Төлөкө а.]]
|-
|Көк-Таш айыл аймагы
|[[Көк-Таш (Ала-Бука району)|Көк-Таш а.]], [[Булак-Башы (Ала-Бука району)|Булак-Башы а.]], [[Жалгыз-Өрүк (Ала-Бука району)|Жалгыз-Өрүк а.]], [[Күлпөк-Сай|Күлпөк-Сай а.]], [[Орто-Суу (Ала-Бука району)|Орто-Суу а.]], [[Чоң-Сай|Чоң-Сай а.]]
|-
|Өрүктү айыл аймагы
|[[Өрүктү|Өрүктү а.]], [[Кеңкол, Ала-Бука району|Кеңкол а.]], [[Орто-Токой (Ала-Бука району)|Орто-Токой а.]], [[Өрүктү-Сай|Өрүктү-Сай а.]], [[Чолок-Тума|Чолок-Тума а.]]
|-
|Биринчи Май айыл аймагы
|[[Ажек|Ажек а.]], [[Айры-Там|Айры-Там а.]], [[Ак-Башат (Ала-Бука району)|Ак-Башат а.]], [[Алма-Бел|Алма-Бел а.]], [[Жаңы-Шаар|Жаңы-Шаар а.]], [[Кара-Үңкүр (Ала-Бука району)|Кара-Үңкүр а.]], [[Совет-Сай|Совет-Сай а.]]
|-
|Төрөгелди Балтагулов айыл аймагы
|[[Баймак|Баймак а.]], Кажар а., [[Кашкалак|Кашкалак а.]], [[Келте|Келте а.]], [[Кош-Алмурут|Кош-Алмурут а.]], [[Кош-Терек|Кош-Терек а.]], [[Ызар|Ызар а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Файл:Kyrgyzstan Bazar-Korgon Raion.png|100px|center]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |[[Базар-Коргон району]]
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |жок
| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |183 908
|'''[[Базар-Коргон|Базар-Коргон шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; |жок
|-
| Акман айыл аймагы
|[[Жаңы-Акман, Базар-Коргон району|Жаңы-Акман а.]], [[Жараке, Базар-Коргон району|Жараке а.]], [[Кайырма, Базар-Коргон району|Кайырма а.]], [[Колот, Базар-Коргон району|Колот а.]], Коргон-Жар а., [[Кош-Коргон, Базар-Коргон району|Кош-Коргон а.]], [[Таш-Булак, Базар-Коргон району|Таш-Булак а.]]
|-
|Арстанбап айыл аймагы
|[[Арстанбап|Арстанбап а.]], [[Ак-Терек (Базар-Коргон району)|Ак-Терек а.]], [[Бел-Терек|Бел-Терек а.]], Гава а., [[Гүмкана|Гүмкана а.]], Дашман а., [[Жай-Терек, Базар-Коргон району|Жай-Терек а.]], [[Жарадар, Базар-Коргон району|Жарадар а.]]
|-
|Бешик-Жон айыл аймагы
|[[Бешик-Жон|Бешик-Жон а.]], [[Баймундуз|Баймундуз а.]], [[Жон, Базар-Коргон району|Жон а.]], [[Карача (айыл)|Карача а.]], [[Көк-Алма, Базар-Коргон району|Көк-Алма а.]]
|-
|Кеңеш айыл аймагы
|[[Биринчи Май (Базар-Коргон району)|Биринчи Май а.]], [[Шыдыр|Шыдыр а.]], [[Кара-Жыгач (Базар-Коргон району)|Кара-Жыгач а.]], [[Кызыл-Октябрь (Базар-Коргон району)|Кызыл-Октябрь а.]], Коткор а., [[Могол-Коргон|Могол-Коргон а.]], [[Сейитказы|Сейитказы а.]],
|-
|Кызыл-Үңкүр айыл аймагы
|[[Кызыл-Үңкүр|Кызыл-Үңкүр а.]], [[Ак-Булак (Базар-Коргон району)|Ак-Булак а.]], [[Жаз-Кечүү, Базар-Коргон району|Жаз-Кечүү а.]], [[Катар-Жаңгак|Катар-Жаңгак а.]], [[Көсө-Терек|Көсө-Терек а.]]
|-
|Могол айыл аймагы
|[[Бувакол|Бувакол а.]], Кайнар а., [[Кара-Ой (Базар-Коргон району)|Кара-Ой а.]], [[Кызыл-Суу (Базар-Коргон району)|Кызыл-Суу а.]], [[Көктоңду|Көктоңду а.]], [[Чарбак (Базар-Коргон району)|Чарбак а.]], [[Чкалов, Базар-Коргон району|Чкалов а.]]
|-
|Сайдыкум айыл аймагы
|[[Сайдыкум|Сайдыкум а.]], [[Аркалык (айыл)|Аркалык а.]], [[Дукур|Дукур а.]], [[Жаңы-Абад (Базар-Коргон району)|Жаңы-Абад а.]], [[Жаш-Ленин|Жаш-Ленин а.]], Кыргыз-Каба а., [[Кызыл-Ай|Кызыл-Ай а.]], [[Тойчубек-Чек|Тойчубек-Чек а.]], [[Төш (Базар-Коргон району)|Төш а.]], [[Турпак-Коргон|Турпак-Коргон а.]], [[Хажир-Абад|Хажир-Абад а.]], [[Чек (Базар-Коргон району)|Чек а.]], [[Чоң-Курулуш|Чоң-Курулуш а.]]
|-
|Талдуу-Булак айыл аймагы
|[[Ак-Терек (Базар-Коргон району)|Ак-Терек а.]], [[Ак-Тыт, Базар-Коргон району|Ак-Тыт а.]], [[Каба|Каба а.]], [[Катар-Жаңгак|Катар-Жаңгак а.]], [[Көк-Алма, Базар-Коргон району|Көк-Алма а.]], [[Кыргоо, Базар-Коргон району|Кыргоо а.]], [[Сары-Жайык|Сары-Жайык а.]], [[Үч-Булак (Базар-Коргон району)|Үч-Булак а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Nooken Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ноокен району]]|| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Nooken district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | 145 187 || '''[[Кочкор-Ата|Кочкор-Ата шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Арал айыл аймагы
|[[Арал (Ноокен району)|Арал а.]], [[Интернационал (Ноокен району)|Интернационал а.]], [[Рассвет (Ноокен району)|Рассвет а.]], [[Чертак-Таш|Чертак-Таш а.]], [[Черёмушки|Черёмушки а.]]
|-
|Бүргөндү айыл аймагы
|[[Бүргөндү, Ноокен району|Бүргөндү а.]], [[Жаңы-Арык (Ноокен району, Бүргөндү айыл аймагы)|Жаңы-Арык а.]], [[Жеңиш (Ноокен району)|Жеңиш а.]], [[Кичи-Бүргөндү|Кичи-Бүргөндү а.]], [[Кокондук|Кокондук а.]], [[Курама, Ноокен району|Курама а.]], [[Кызыл-Кыя (Ноокен району)|Кызыл-Кыя а.]], [[Ноошкен|Ноошкен а.]], [[Ууру-Жар|Ууру-Жар а.]]
|-
|Достук айыл аймагы
|[[Достук (Ноокен району)|Достук а.]], [[Шамалды-Сай|Шамалды-Сай а.]], [[Шынг-Сай, Ноокен району|Шынг-Сай а.]], [[Кудук (Ноокен району)|Кудук а.]], [[Кызыл-Туу (Ноокен району, Достук айыл аймагы)|Кызыл-Туу а.]], [[Сары-Камыш (Ноокен району)|Сары-Камыш а.]]
|-
|Масы айыл аймагы
|[[Масы|Масы а.]], [[Апыртан|Апыртан а.]], [[Беш-Жыгач|Беш-Жыгач а.]], [[Бөгөт (айыл)|Бөгөт а.]], [[Кызыл-Туу (Ноокен району, Масы айыл аймагы)|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Момбеков айыл аймагы
|[[Момбеков (айыл)|Момбеков а.]], [[Бостон, Ноокен району|Бостон а.]], [[Жазгак|Жазгак а.]], [[Жаңы-Кыштак (Ноокен району)|Жаңы-Кыштак а.]], [[Көк-Таш (Ноокен району)|Көк-Таш а.]], [[Кочкор-Ата (Ноокен району)|Кочкор-Ата а.]], [[Курулуш (Ноокен району, Момбеков айыл аймагы)|Курулуш а.]], [[Чек (Ноокен району, Момбеков айыл аймагы)|Чек а.]]
|-
|Ноокат айыл аймагы
|[[Курулуш (Ноокен району, Ноокат айыл аймагы)|Курулуш а.]], [[Кара-Булак (Ноокен району)|Кара-Булак а.]], [[Киров (Ноокен району)|Киров а.]], [[Коминтерн (Ноокен району)|Коминтерн а.]], [[Кызыл-Жылдыз (Ноокен району)|Кызыл-Жылдыз а.]], [[Параканда|Параканда а.]], [[Рахманжан|Рахманжан а.]]
|-
|Сакалды айыл аймагы
|[[Сакалды, Ноокен району|Сакалды а.]], [[Аримжан|Аримжан а.]], [[Бөбүй|Бөбүй а.]], [[Кагазды|Кагазды а.]], [[Кызыл-Кыргызстан (Ноокен району)|Кызыл-Кыргызстан а.]], [[Чек (Ноокен району, Сакалды айыл аймагы)|Чек а.]], [[Чоң-Багыш|Чоң-Багыш а.]]
|-
|Шайдан айыл аймагы
|[[Алма, Ноокен району|Алма а.]], [[Бирдик (Ноокен району)|Бирдик а.]], [[Жаңы-Арык (Ноокен району, Шайдан айыл аймагы)|Жаңы-Арык а.]], [[Жон-Арык (Ноокен району)|Жон-Арык а.]], [[Көк-Айдар|Көк-Айдар а.]], [[Тоскоол (айыл)|Тоскоол а.]], [[Эски-Масы|Эски-Масы а.]]
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Suzak Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Сузак району]]|| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Suzak district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | 308 243 || '''[[Көк-Жаңгак|Көк-Жаңгак шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Багыш айыл аймагы
|[[Багыш, Сузак району|Багыш а.]], [[Беш-Бала|Беш-Бала а.]], [[Кедей-Арык|Кедей-Арык а.]], [[Кызыл-Туу (Сузак району)|Кызыл-Туу а.]], [[Октябрь (Сузак району)|Октябрь а.]], [[Сары-Булак (Сузак району, Багыш айыл аймагы)|Сары-Булак а.]], [[Сафаровка|Сафаровка а.]]
|-
|Барпы айыл аймагы
|[[Ачы (айыл)|Ачы а.]], [[Боз-Чычкан|Боз-Чычкан а.]], [[Беш-Мойнок, Сузак району|Беш-Мойнок а.]], [[Жаңы-Айыл (Сузак району)|Жаңы-Айыл а.]], [[Жар-Кыштак (Сузак району, Барпы айыл аймагы)|Жар-Кыштак а.]], [[Дөбөй|Дөбөй а.]], [[Канды, Сузак району|Канды а.]], [[Комсомол (Сузак району, Барпы айыл аймагы)|Комсомол а.]], [[Миң-Өрүк (Сузак району)|Миң-Өрүк а.]], [[Маркай|Маркай а.]], [[Пригородный|Пригородный а.]], [[Сай (Сузак району)|Сай а.]], [[Таштак (Сузак району, Барпы айыл аймагы)|Таштак а.]], [[Төөлөс (Сузак району)|Төөлөс а.]], [[Түрк-Маала|Түрк-Маала а.]], [[Үлгү (айыл)|Үлгү а.]], [[Чаңгет-Сай|Чаңгет-Сай а.]], [[Чеке-Дөбө|Чеке-Дөбө а.]], [[Чокмор (айыл)|Чокмор а.]]
|-
|Кара-Алма айыл аймагы
|[[Кара-Алма (айыл)|Кара-Алма а.]], [[Орток (Сузак району)|Орток а.]], [[Туура-Жаңгак|Туура-Жаңгак а.]], [[Урумбаш (Сузак району, Кара-Алма айыл аймагы)|Урумбаш а.]]
|-
|Кара-Дарыя айыл аймагы
|[[Арал (Сузак району, Кара-Дарыя айыл аймагы)|Арал а.]], [[Төш (Сузак району)|Төш а.]], [[Чаңгыр-Таш|Чаңгыр-Таш а.]]
|-
|Көк-Арт айыл аймагы
|[[Комсомол (Сузак району, Көк-Арт айыл аймагы)|Комсомол а.]], [[Михайловка (Сузак району)|Михайловка а.]], [[Подгорное (Сузак району)|Подгорное а.]], [[Үч-Малай|Үч-Малай а.]]
|-
|Курманбек айыл аймагы
|[[Жоон-Күңгөй|Жоон-Күңгөй а.]], [[Калмак-Кырчын|Калмак-Кырчын а.]], [[Канжыга (айыл)|Канжыга а.]], [[Кара-Чолок|Кара-Чолок а.]], [[Сары-Булак (Сузак району, Курманбек айыл аймагы)|Сары-Булак а.]], [[Саты (Сузак району)|Саты а.]], [[Таран-Базар|Таран-Базар а.]], [[Урумбаш (Сузак району, Курманбек айыл аймагы)|Урумбаш а.]]
|-
|Кыз-Көл айыл аймагы
|[[Кыз-Көл|Кыз-Көл а.]], [[Ак-Булак (Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы)|Ак-Булак а.]], [[Ак-Тоок|Ак-Тоок а.]], [[Жаңы-Арык (Сузак району)|Жаңы-Арык а.]], [[Жылан-Темир|Жылан-Темир а.]], [[Карамарт|Карамарт а.]], [[Каду, Сузак району|Каду а.]], [[Кара-Булак (Сузак району)|Кара-Булак а.]], [[Катыраңкы|Катыраңкы а.]], [[Кашка-Терек, Сузак району|Кашка-Терек а.]], [[Кызыл-Кыя (Сузак району)|Кызыл-Кыя а.]], [[Сары-Булак (Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы)|Сары-Булак а.]]
|-
|Кызыл-Туу айыл аймагы
|[[Ак-Баш, Сузак району|Ак-Баш а.]], [[Ак-Булак (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)|Ак-Булак а.]], [[Ак-Терек (Сузак району)|Ак-Терек а.]], [[Акчалуу, Сузак району|Акчалуу а.]], [[Алмалуу-Булак, Сузак району|Алмалуу-Булак а.]], [[Алчалуу, Сузак району|Алчалуу а.]], [[Бостон (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)|Бостон а.]], [[Жаңы-Ачы|Жаңы-Ачы а.]], [[Жашасын-2, Сузак району|Жашасын-2 а.]], [[Кара-Инген|Кара-Инген а.]], [[Кара-Көл, Сузак району|Кара-Көл а.]], [[Кашка-Суу (Сузак району)|Кашка-Суу а.]], [[Кызыл-Алма, Сузак району|Кызыл-Алма а.]], [[Кызыл-Сеңир, Сузак району|Кызыл-Сеңир а.]], [[Мундуз (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)|Мундуз а.]], [[Орто-Азия, Сузак району|Орто-Азия а.]], [[Соку-Таш|Соку-Таш а.]], [[Талаа-Булак, Сузак району|Талаа-Булак а.]], [[Таштак, Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы|Таштак а.]], [[Шатрак|Шатрак а.]]
|-
|Ленин айыл аймагы
|[[Ленин (Сузак району)|Ленин а.]], [[Жыгач-Коргон, Сузак району|Жыгач-Коргон а.]], [[Орто-Сай (Сузак району)|Орто-Сай а.]]
|-
|Сайпидин Атабеков айыл аймагы
|[[Балта-Казы|Балта-Казы а.]], [[Бек-Абад|Бек-Абад а.]], [[Бостон (Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы)|Бостон а.]], [[Бөкөй (айыл)|Бөкөй а.]], [[Жаңы-Жер (Сузак району)|Жаңы-Жер а.]], [[Жийде (Сузак району)|Жийде а.]], [[Кайнар (Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы)|Кайнар а.]], [[Кара-Жыгач (Сузак району)|Кара-Жыгач а.]], [[Кашкар-Маала, Сузак району|Кашкар-Маала а.]], [[Кызыл-Багыш, Сузак району|Кызыл-Багыш а.]], [[Кыргыз-Абад, Сузак району|Кыргыз-Абад а.]], [[Мундуз (Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы)|Мундуз а.]], [[Найман (Сузак району)|Найман а.]], [[Таш-Булак (Сузак району, Сайпидин Атабеков айыл аймагы)|Таш-Булак а.]], [[Түрк-Абад, Сузак району|Түрк-Абад а.]], [[Өзбек-Абад, Сузак району|Өзбек-Абад а.,]] [[Чек (Сузак району)|Чек а.]], [[Ширин, Сузак району|Ширин а.]]
|-
|Сузак айыл аймагы
|[[Сузак|Сузак а.]][[Арал (Сузак району, Сузак айыл аймагы)|, Арал а.]], [[Благовещенка|Благовещенка а.]], [[Достук (Сузак району)|Достук а.]], [[Жаңы-Дыйкан|Жаңы-Дыйкан а.]], [[Камыш-Башы (Сузак району)|Камыш-Башы а.]], [[Кыр-Жол (Сузак району, Сузак айыл аймагы)|Кыр-Жол а.]], [[Садда|Садда а.]]
|-
|Таш-Булак айыл аймагы
|[[Таш-Булак (Сузак району, Таш-Булак айыл аймагы)|Таш-Булак а.]], [[Арал (Сузак району, Таш-Булак айыл аймагы)|Арал а.]], [[Гүлстан, Сузак району|Гүлстан а.]], [[Димитровка (Сузак району)|Димитровка а.]], [[Доскана|Доскана а.]], [[Жаңы-Арал|Жаңы-Арал а.]], [[Ирригатор (айыл)|Ирригатор а.]], [[Теплица (айыл)|Теплица а.]], [[Чолок-Терек|Чолок-Терек а.]], [[Ынтымак (Сузак району)|Ынтымак а.]], [[Эшме (Сузак району)|Эшме а.]]
|-
|[[Ырыс айыл аймагы]]
|[[Ырыс|Ырыс а.]], [[Арал-Сай (Сузак району)|Арал-Сай а.]], [[Дөмөр|Дөмөр а.]], [[Жар-Кыштак (Сузак району, Ырыс айыл аймагы)|Жар-Кыштак а.]], [[Кайнар (Сузак району, Ырыс айыл аймагы)|Кайнар а.]], [[Кургак-Көл|Кургак-Көл а.]], [[Күмүш-Азиз|Күмүш-Азиз а.]], [[Кыр-Жол (Сузак району, Ырыс айыл аймагы)|Кыр-Жол а.]], [[Ладан-Кара|Ладан-Кара а.]], [[Масадан|Масадан а.]], [[Сасык-Булак (Сузак району)|Сасык-Булак а.]], [[Тотуя|Тотуя а.]], [[Чымчык-Жар|Чымчык-Жар а.]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Toguz-Toro Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | [[Тогуз-Торо району]]|| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Toguz-Toro district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | 25 497 || Атай айыл аймагы
|[[Атай (Тогуз-Торо району)|Атай а.]], [[Карл Маркс (Тогуз-Торо району)|Карл Маркс а.]]
|-
|Каргалык айыл аймагы
|[[Казарман|Казарман а.]], [[Кызыл-Жылдыз (Тогуз-Торо району)|Кызыл-Жылдыз а.]], [[Макмал|Макмал а.]], [[Чет-Булак|Чет-Булак а.]]
|-
|Көк-Ирим айыл аймагы
|[[Арал (Тогуз-Торо району)|Арал а.]], [[Бирдик (Тогуз-Торо району)|Бирдик а.]]
|-
|Сары-Булуң айыл аймагы
|[[Кара-Суу (Тогуз-Торо району)|Кара-Суу а.]], [[Табылгыты (Тогуз-Торо району)|Табылгыты а.]]
|-
|Тогуз-Торо айыл аймагы
|[[Дөдөмөл|Дөдөмөл а.]], [[Кош-Булак, Тогуз-Торо району|Кош-Булак а.]], [[Ленин (Тогуз-Торо району)|Ленин а.]], [[Өрнөк (Тогуз-Торо району)|Өрнөк а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Toktogul Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | [[Токтогул району]]|| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Flag of Toktogul District.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Toktogul rayon.png|50px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | 103 310 || '''[[Токтогул|Токтогул шаары]]'''
| align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Абды Сүйөркулов айыл аймагы
|[[Кара-Жыгач (Токтогул району)|Кара-Жыгач а.]], [[Көтөрмө (Токтогул району, Абды Сүйөркулов айыл аймагы)|Көтөрмө а.]], [[Торкент|Торкент а.]]
|-
|Аралбаев айыл аймагы
|[[Алмалуу (Токтогул району)|Алмалуу а.]], [[Толук|Толук а.]], [[Ноот, Токтогул району|Ноот а.]], [[Чаар-Таш, Токтогул району|Чаар-Таш а.]]
|-
|Бел-Алды айыл аймагы
|[[Бел-Алды, Токтогул району|Бел-Алды а.]], [[Коргон (Токтогул району)|Коргон а.]], [[Сары-Сөгөт, Токтогул району|Сары-Сөгөт а.]]
|-
|Жаңы-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол (Токтогул району)|Жаңы-Жол а.]], [[Арал, Токтогул району|Арал а.]], [[Кара-Суу, Токтогул району|Кара-Суу а.]], [[Комсомол (Токтогул району)|Комсомол а.]], [[Куйбышев (Токтогул району)|Куйбышев а.]], [[Кызыл-Туу (Токтогул району)|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Кетмен-Дөбө айыл аймагы
|Беке-Чал а., [[Терек-Суу (Токтогул району)|Терек-Суу а.]], [[Чоң-Арык (Токтогул району)|Чоң-Арык а.]], [[Эшсай, Токтогул району|Эшсай а.]]
|-
|Кызыл-Өзгөрүш айыл аймагы
|[[Кызыл-Өзгөрүш, Токтогул району|Кызыл-Өзгөрүш а.]], [[Ак-Жар (Токтогул району)|Ак-Жар а.]], [[Аң-Арык (Токтогул району)|Аң-Арык а.]], [[Бел -Кара-Суу, Токтогул району|Бел-Кара-Суу а.]], [[Бууракан, Токтогул району|Бууракан а.]], Жар-Таш а., [[Камыш-Башы (Токтогул району)|Камыш-Башы а.]], [[Коңур-Өгүз|Коңур-Өгүз а.]], [[Кош-Таш|Кош-Таш а.]], [[Орто-Жон, Токтогул району|Орто-Жон а.]], [[Чеч-Дөбө, Токтогул району|Чеч-Дөбө а.]], [[Шайык, Токтогул району|Шайык а.]]
|-
|Никче-Сай айыл аймагы
|[[Ничке-Сай, Токтогул району|Ничке-Сай а.]], [[Чоргочу|Чоргочу а.]]
|-
|Сары-Камыш айыл аймагы
|[[Бирлик (Токтогул району)|Бирлик а.]], [[Көтөрмө (Токтогул району, Сары-Камыш айыл аймагы)|Көтөрмө а.]]
|-
|Үч-Терек айыл аймагы
|[[Үч-Терек, Токтогул району|Үч-Терек а.]], [[Жетиген, Токтогул району|Жетиген а.]], [[Кызыл-Ураан|Кызыл-Ураан а.]], [[Саргата, Токтогул району|Саргата а.]], Такталык а.
|-
|Чолпон-Ата айыл аймагы
|[[Чолпон-Ата, Токтогул району|Чолпон-Ата а.]], [[Ак-Тектир, Токтогул району|Ак-Тектир а.]], [[Балыкты, Токтогул району|Балыкты а.]], [[Кара-Күңгөй (Токтогул району)|Кара-Күңгөй а.]], [[Кушчу-Суу, Токтогул району|Кушчу-Суу а.]], [[Мазар-Суу, Токтогул району|Мазар-Суу а.]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Chatkal Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; | [[Чаткал району]]|| rowspan=&quot;4&quot; | [[Файл:Flag of Chatkal District 2022.svg|50px|center]] [[Файл:Coat of arms of Chatkal district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; | 28 625 || [[Каныш-Кыя айыл аймагы]]
|[[Каныш-Кыя|Каныш-Кыя а.]], [[Айгыр-Жал (Чаткал району)|Айгыр-Жал а.]], [[Башкы-Терек, Чаткал району|Башкы-Терек а.]], [[Коргон-Сай|Коргон-Сай а.]], [[Кызыл-Токой, Чаткал району|Кызыл-Токой а.]], [[Чакмак-Суу, Чаткал району|Чакмак-Суу а.]], [[Жер-Капчыгай|Жер-Капчыгай а.]], [[Кайың-Суу|Кайың-Суу а.]], [[Кара-Булак (Чаткал району)|Кара-Булак а.]], [[Кара-Суу (Чаткал району)|Кара-Суу а.]]
|-
|[[Сумсар айыл аймагы]]
|[[Сумсар, Чаткал району|Сумсар а.]], [[Мончок-Дөбө (Чаткал району)|Мончок-Дөбө а.]], [[Шекафтар|Шекафтар а.]]
|-
|[[Терек-Сай айыл аймагы]]
|[[Терек-Сай|Терек-Сай а.]], [[Ак-Терек (Чаткал району)|Ак-Терек а.]], [[Болуш (Чаткал району)|Болуш а]].
|-
|[[Чаткал айыл аймагы]]
|[[Ак-Таш (Чаткал району)|Ак-Таш а.]], [[Беш-Арал|Беш-Арал а.]], [[Жаңы-Базар (Чаткал району)|Жаңы-Базар а.]], [[Курулуш (Чаткал району)|Курулуш а.]], [[Чандалаш (айыл)|Чандалаш а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Манас (шаар)|Манас шаары]]|| [[Файл:Flag of Manas.svg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 112 997
(123 239 ― баш ийген калктуу конуштар менен)
|align=&quot;center&quot; | жок
|Камандар а., [[Качкынчы|Качкынчы а.]], Көлмө а., [[Кызыл-Кыргызстан (Жалал-Абад)|Кызыл-Кыргызстан а.]], Кызыл-Суу а., [[Таш-Кутчу|Таш-Кутчу а.]], Тельман а.
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Кара-Көл|Кара-Көл шаары]]|| align=&quot;center&quot; | жок || align=&quot;center&quot; | 22 963
(26 901 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
| ''Кетмен-Төбө шаар тибиндеги посёлок''
|[[Жазы-Кечүү|Жазы-Кечүү а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Майлуу-Суу|Майлуу-Суу шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Mailuu-Suu.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 22 441
(25 892 ― баш ийген калктуу

конуштар менен)
| ''Көк-Таш шаар тибиндеги посёлок''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Таш-Көмүр|Таш-Көмүр шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Tash-Komur.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 24 124
(44 065 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''[[Кызыл-Жар (Таш-Көмүр)|Кызыл-Жар шаар тибиндеги посёлок]], [[Шамалды-Сай|Шамалды-Сай шаар тибиндеги посёлок]]''
|Кашкулак а., [[Кудук-Сай|Кудук-Сай а.]], [[Кызыл-Алма (Таш-Көмүр шаары)|Кызыл-Алма а.]], [[Теңдик (Таш-Көмүр)|Теңдик а.]], [[Чүйүт-Сай|Чүйүт-Сай а.]]
|}

=== Нарын облусу ===
{{Негизги макала|Нарын облусу}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Турукттуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref name=&quot;Калк&quot; /&gt;!! Баш ийген айыл аймактар жана шаарлар{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=31—38}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ak-Talaa Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ак-Талаа району]]|| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ak-Talaa district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 33 007 || [[Ак-Тал айыл аймагы]]
|[[Ак-Тал|Ак-Тал а.]]
|-
|[[Ак-Чий айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Ак-Чий айыл аймагы]]
|[[Ак-Чий (Ак-Талаа району)|Ак-Чий а.]], [[Жаңы-Тилек|Жаңы-Тилек а.]]
|-
|[[Баетов айыл аймагы]]
|[[Баетов (Ак-Талаа району)|Баетов а.]], [[Кайыңды-Булак (айыл)|Кайыңды-Булак а.]]
|-
|[[Жаңы-Талап айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Талап (Ак-Талаа району)|Жаңы-Талап а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал а.]], [[Чолок-Кайың|Чолок-Кайың а.]]
|-
|[[Кара-Бүргөн айыл аймагы]]
|[[Кара-Бүргөн|Кара-Бүргөн а.]]
|-
|[[Көк-Жар айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Көк-Жар айыл аймагы]]
|[[Көк-Жар (Ак-Талаа району)|Көк-Жар а.]], [[Ак-Кыя (Ак-Талаа району)|Ак-Кыя а.]]
|-
|[[Коңорчок айыл аймагы]]
|[[Коңорчок|Коңорчок а.]]
|-
|[[Кош-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кош-Дөбө (Ак-Талаа району)|Кош-Дөбө а.]]
|-
|[[Кызыл-Белес айыл аймагы]]
|[[Кадыралы (айыл)|Кадыралы а.]]
|-
|[[Терек айыл аймагы]]
|[[Терек (Ак-Талаа району)|Терек а.]], [[Орто-Сырт|Орто-Сырт а.]]
|-
|[[Тоголок-Молдо айыл аймагы]]
|[[Кара-Ой (Ак-Талаа району)|Кара-Ой а.]]
|-
|[[Үгүт айыл аймагы]]
|[[Үгүт (айыл)|Үгүт а.]], [[Байгөнчөк|Байгөнчөк а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan At-Bashy Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ат-Башы району]]|| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Flag of At-Bashy rayon.png|50px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | 55 771 || [[Ак-Жар айыл аймагы]]
|[[Ак-Жар (Ат-Башы району)|Ак-Жар а.]]
|-
|[[Ак-Талаа айыл аймагы]]
|[[Калинин (Ат-Башы району)|Калинин а.]], [[Терек-Суу (Ат-Башы району)|Терек-Суу а.]]
|-
|[[Ак-Моюн айыл аймагы]]
|[[Ак-Моюн|Ак-Моюн а.]], [[Бирдик (Ат-Башы району)|Бирдик а.]]
|-
|[[Ак-Муз айыл аймагы]]
|[[Ак-Муз|Ак-Муз а.]]
|-
|[[Ат-Башы айыл аймагы]]
|[[Ат-Башы (Ат-Башы району)|Ат-Башы а.]]
|-
|[[Ача-Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Ача-Кайыңды|Ача-Кайыңды а.]]
|-
|[[Баш-Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Баш-Кайыңды|Баш-Кайыңды а.]], [[Большевик (Ат-Башы району)|Большевик а.]]
|-
|[[Казыбек айыл аймагы]]
|[[Казыбек (айыл)|Казыбек а.]], [[Жаңы-Күч|Жыңы-Күч а.]]
|-
|[[Кара-Коюн айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Туу (Ат-Башы району)|Кызыл-Туу а.]], [[Кара-Булуң (Ат-Башы району)|Кара-Булуң а.]]
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу (Ат-Башы району)|Кара-Суу а.]], [[Дыйкан (айыл)|Дыйкан а.]]
|-
|[[Талды-Суу айыл аймагы]]
|[[Талды-Суу (Ат-Башы району)|Талды-Суу а.]], [[Биринчи Май (Ат-Башы району)|Биринчи Май а.]], [[Өзгөрүш (Ат-Башы району)|Өзгөрүш а.]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Jumgal Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Жумгал району]]|| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | 44 866 || [[Байзак айыл аймагы]]
|[[Байзак (Жумгал району)|Байзак а.]]
|-
|[[Баш-Кууганды айыл аймагы]]
|[[Баш-Кууганды|Баш-Кууганды а.]]
|-
|[[Жумгал айыл аймагы]]
|[[Жумгал, Жумгал району|Жумгал а.]], [[Лама (айыл)|Лама а.]]
|-
|[[Кабак айыл аймагы]]
|[[Табылгыты (Жумгал району)|Табылгыты а.]], [[Арал (Жумгал району)|Арал а.]], [[Кең-Суу (Жумгал району)|Кең-Суу а.]], [[Котур-Суу|Котур-Суу а.]], [[Кызыл-Коргон (Жумгал району)|Кызыл-Коргон а.]], [[Сары-Булуң (Жумгал району)|Сары-Булуң а.]], [[Табылгы (Жумгал району)|Табылгы а.]]
|-
|[[Көк-Ой айыл аймагы]]
|[[Көк-Ой (Жумгал району)|Көк-Ой а.]], [[Кичи-Арал|Кичи-Арал а.]]
|-
|[[Куйручук айыл аймагы]]
|[[Куйручук (айыл)|Куйручук а.]]
|-
|[[Кызыл-Жылдыз айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Жылдыз (Жумгал району)|Кызыл-Жылдыз а.]]
|-
|[[Миң-Куш айыл аймагы]]
|Миң-Куш а., [[Кызыл-Сөөк|Кызыл-Сөөк а.]]
|-
|[[Сүйүмбаев айыл аймагы]]
|[[Таш-Дөбө (Жумгал району)|Таш-Дөбө а.]]
|-
|[[Түгөл-Сай айыл аймагы]]
|[[Түгөл-Сай|Түгөл-Сай а.]], [[Эпкин (Жумгал району)|Эпкин а.]]
|-
|[[Чаек айыл аймагы]]
|[[Чаек|Чаек а.]], [[Ак-Татыр (Жумгал району)|Ак-Татыр а.]], [[Беш-Терек (Жумгал району)|Беш-Терек а.]], Чукур-Аксеки а., Шортон а.
|-
|[[Чоң-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Чоң-Дөбө|Чоң-Дөбө а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kochkor Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кочкор району]]|| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | 67 363 || [[Ак-Кыя айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу (Кочкор району)|Кара-Суу а.]], [[Жаңы-Жол (Кочкор району)|Жаңы-Жол а.]]
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Кочкор району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Мантыш|Мантыш а.]], [[Ак-Талаа (Кочкор району)|Ак-Талаа а.]], [[Кара-Мойнок|Кара-Мойнок а.]], [[Кызыл-Дөбө|Кызыл-Дөбө а.]], [[Орток (Кочкор району)|Орток а.]]
|-
|[[Көк-Жар айыл аймагы (Кочкор району)|Көк-Жар айыл аймагы]]
|[[Көк-Жар (Кочкор району)|Көк-Жар а.]]
|-
|[[Кочкор айыл аймагы]]
|[[Кочкор (айыл)|Кочкор а.]], [[Большевик (Кочкор району)|Большевик а.]], [[Теңдик (айыл)|Теңдик а.]]
|-
|[[Кош-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кара-Саз, Кочкор району|Кара-Саз а.]], [[Кара-Күңгөй (Кочкор району)|Кара-Күңгөй а.]]
|-
|[[Кум-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кум-Дөбө|Кум-Дөбө а.]], [[Ак-Жар (Кочкор району)|Ак-Жар а.]], [[Бугучу (айыл)|Бугучу а.]], [[Шамшы (Кочкор району)|Шамшы а.]]
|-
|[[Сары-Булак айыл аймагы (Кочкор району)|Сары-Булак айыл аймагы]]
|[[Ак-Кыя (Кочкор району)|Ак-Кыя а.]], [[Сары-Булак (Кочкор району)|Сары-Булак а.]]
|-
|[[Семиз-Бел айыл аймагы]]
|[[Кара-Тоо (айыл)|Кара-Тоо а.]], [[Арсы|Арсы а.]], [[Семиз-Бел|Семиз-Бел а.]], [[Чекилдек|Чекилдек а.]]
|-
|[[Соң-Көл айыл аймагы]]
|[[Төлөк (Кочкор району)|Төлөк а.]]
|-
|[[Талаа-Булак айыл аймагы]]
|Дөң-Алыш а., [[Комсомол (Кочкор району)|Комсомол а.]]
|-
|[[Чолпон айыл аймагы]]
|[[Чолпон (Кочкор району)|Чолпон а.]], Ак-Чий а., [[Ара-Көл (Кочкор району)|Ара-Көл а.]], Оро-Башы а., Осовиахим а., Тармал-Саз а., [[Туз (Кочкор району)|Туз а.]], Узун-Булак а., [[Эпкин (Кочкор району)|Эпкин а.]]
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Tyan'-Shan' Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Нарын району]]|| rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Naryn district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | 49 955 || [[Ак-Кудук айыл аймагы]]
|[[Сегизинчи Март|Сегизинчи Март а.]], [[Ак-Кудук (Нарын району)|Ак-Кудук а.]], [[Шоро (айыл)|Шоро а.]]
|-
|[[Достук айыл аймагы]]
|[[Достук (Нарын району)|Достук а.]]
|-
|[[Дөбөлү айыл аймагы]]
|[[Дөбөлү|Дөбөлү а.]], [[Алыш (Нарын району)|Алыш а.]], [[Кеңеш (Нарын району)|Кеңеш а.]]
|-
|[[Жан-Булак айыл аймагы]]
|[[Жан-Булак|Жан-Булак а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Нарын району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Жерге-Тал (Нарын району)|Жерге-Тал а.]], [[Жалгыз-Терек|Жалгыз-Терек а.]], [[Кызыл-Жылдыз (Нарын району)|Кызыл-Жылдыз а.]]
|-
|[[Казан-Куйган айыл аймагы]]
|[[Казан-Куйган|Казан-Куйган а.]], [[Кара-Үңкүр (Нарын району)|Кара-Үңкүр а.]]
|-
|[[Кара-Кужур айыл аймагы]]
|[[Лакол|Лакол а.]], [[Жер-Көчкү|Жер-Көчкү а.]]
|-
|[[Миң-Булак айыл аймагы]]
|[[Куйбышев (Нарын району)|Куйбышев а.]], [[Миң-Булак (Нарын району)|Миң-Булак а.]], [[Өрнөк (Нарын району)|Өрнөк а]].
|-
|[[Он-Арча айыл аймагы]]
|[[Эчки-Башы|Эчки-Башы а.]], [[Оттук (Нарын району)|Оттук а.]]
|-
|[[Орток айыл аймагы]]
|[[Таш-Башат (Нарын району)|Таш-Башат а.]], [[Кайыңды (Нарын району)|Кайыңды а.]], [[Өрүк-Там (Нарын району, Орток айыл аймагы)|Өрүк-Там а.]], Тамды-Суу а., [[Эки-Нарын|Эки-Нарын а.]]
|-
|[[Сары-Ой айыл аймагы]]
|Сары-Ой а., [[Жылан-Арык|Жылан-Арык а.]]
|-
|[[Учкун айыл аймагы]]
|[[Куланак (айыл)|Куланак а.]], [[Учкун (Нарын району)|Учкун а.]]
|-
|[[Чет-Нура айыл аймагы]]
|[[Орто-Нура|Орто-Нура а.]], [[Ак-Булуң (Нарын району)|Ак-Булуң а.]], [[Ак-Кыя (Нарын району)|Ак-Кыя а.]], [[Ийри-Суу (Нарын району)|Ийри-Суу а.]], [[Орто-Саз|Орто-Саз а.]], [[Өрүк-Там (Нарын району, Чет-Нура айыл аймагы)|Өрүк-Там а.]], [[Төш-Булак (Нарын району)|Төш-Булак а.]], [[Чет-Нура|Чет-Нура а.]]
|-
|[[Эмгек-Талаа айыл аймагы]]
|[[Ак-Талаа (Нарын району)|Ак-Талаа а.]], [[Тегерек (айыл)|Тегерек а.]], [[Эмгек-Талаа|Эмгек-Талаа а.]]
|-
|[[Эмгекчил айыл аймагы]]
|[[Эмгекчил|Эмгекчил а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Нарын|Нарын шаары]] || [[Файл:Нарын шаарынын туусу.svg|50px|center]] [[Файл:Naryn coa.svg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 41 178 || align=&quot;center&quot; | жок
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

=== Ош облусу ===
{{Негизги макала|Ош облусу}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref name=&quot;Калк&quot; /&gt;!! Баш ийген айыл аймактар жана шаарлар{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=45—60}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Alay Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Алай району]]|| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Alay district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | 87 398 || К. Белебаев атындагы айыл аймагы
|[[Аскалы, Алай району|Аскалы а.]], [[Жерге-Тал (Алай району)|Жерге-Тал а.]], [[Колдук|Колдук а.]], [[Сопу-Коргон, Алай району|Сопу-Коргон а.]], [[Таргалак|Таргалак а.]], [[Терек (Алай району)|Терек а.]], [[Чий-Талаа|Чий-Талаа а.]]
|-
|Будалы айыл аймагы
|[[Кара-Суу (Алай району)|Кара-Суу а.]], [[Кайнама|Кайнама а.]], [[Тамга-Терек|Тамга-Терек а.]], [[Кум-Шоро|Кум-Шоро а.]], [[Октябрь (Алай району)|Октябрь а.]], [[Оро-Дөбө|Оро-Дөбө а.]]
|-
|Бүлөлү айыл аймагы
|[[Кошулуш|Кошулуш а.]], [[Кичи-Бүлөлү|Кичи-Бүлөлү а.]], [[Көл-Чаты|Көл-Чаты а.]], [[Чоң-Бүлөлү|Чоң-Бүлөлү а.]]
|-
|Гүлчө айыл аймагы
|[[Гүлчө|Гүлчө а.]], [[Жылы-Суу|Жылы-Суу а.]], [[Кара-Булак (Алай району)|Кара-Булак а.]], [[Курманжан Датка (айыл)|Курманжан Датка а.]], [[Таш-Короо (Алай району)|Таш-Короо а.]], [[Чакмак (айыл)|Чакмак а.]]
|-
|Жаңы-Алай айыл аймагы
|[[Жаңы-Алай|Жаңы-Алай а.]], [[Жаңы-Арык (Алай району)|Жаңы-Арык а.]]
|-
|Жошолу айыл аймагы
|[[Аюу-Тапан|Аюу-Тапан а.]], [[Жаңы-Турмуш (Алай району)|Жаңы-Турмуш а.]], [[Коммунизм (Алай району)|Коммунизм а.]], [[Ленин-Жол (Алай району)|Ленин-Жол а.]], [[Мыязды|Миязды а.]], [[Орто-Суу (Алай району)|Орто-Суу а.]], [[Осоавиахим|Осоавиахим а.]]
|-
|Коңур-Дөбө айыл аймагы
|[[Арпа-Тектир (Алай району)|Арпа-Тектир а.]], [[Боз-Караган|Боз-Караган а.]], [[Жар-Кыштак (Алай району)|Жар-Кыштак а.]], [[Кара-Шоро (Алай району)|Кара-Шоро а.]], [[Кызыл-Ой (Алай району)|Кызыл-Ой а.]]
|-
|Кабылан-Кол айыл аймагы
|[[Кабылан-Кол|Кабылан-Кол а.]], [[Күңгөй (айыл)|Күңгөй а.]], [[Кара-Жыгач (Алай району)|Кара-Жыгач а.]], [[Курулуш (Алай району)|Курулуш а.]]
|-
|Корул айыл аймагы
|Арал а., [[Биринчи Май (Алай району)|Биринчи Май а.]], [[Кең-Жылга|Кең-Жылга а.]], [[Тогуз-Булак (Алай району)|Тогуз-Булак а.]]
|-
|Ленин айыл аймагы
|[[Гагарин (Алай району)|Гагарин а.]], [[Күң-Элек|Күң-Элек а.]], [[Мурдаш (Алай району)|Мурдаш а.]], [[Согонду|Согонду а.]]
|-
|Сары-Могол айыл аймагы
|[[Сары-Могол|Сары-Могол а.]]
|-
|Сары-Таш айыл аймагы
|Сары-Таш а., [[Көк-Суу, Алай району|Көк-Суу а.]], [[Нура|Нура а.]]
|-
|Талды-Суу айыл аймагы
|[[Талды-Суу (Алай району)|Талды-Суу а.]], [[Арча-Булак|Арча-Булак а.]], [[Көк-Булак|Көк-Булак а.]], [[Кургак (Алай району)|Кургак а.]], [[Сары-Могол|Сары-Могол а.]]
|-
|Үч-Дөбө айыл аймагы
|[[Ак-Босого|Ак-Босого а.]], [[Ак-Жай|Ак-Жай а.]], [[Гежиге|Гежиге а.]], [[Кызыл-Алай|Кызыл-Алай а.]], [[Кичи-Каракол|Кичи-Каракол а.]], [[Чоң-Каракол|Чоң-Каракол а.]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Aravan Raion.png|100px|center]]|| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | [[Араван району]]|| rowspan=&quot;8&quot; | [[Файл:Coat of arms of Aravan district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | 137 721 || Алля-Анаров айыл аймагы
|[[Араван (Араван району, Алля Анаров айыл аймагы)|Араван а.]], [[Аччи|Аччи а.]], [[Жаңы-Араван|Жаңы-Араван а.]], [[Кара-Булак (Араван району)|Кара-Булак а.]], Маданият а., [[Сасык-Үңкүр|Сасык-Үңкүр а.]], Пахта-Абад а.
|-
|Керме-Тоо айыл аймагы
|[[Гүлбахор|Гүлбахор а.]], [[Кичик-Алай|Кичик-Алай а.]], [[Күндөлүк (айыл)|Күндөлүк а.]], [[Майдан-Тал|Майдан-Тал а.]], [[Миң-Теке|Миң-Теке а.]], [[Сары-Булак (Араван району)|Сары-Булак а.]], [[Чогом|Чогом а.]]
|-
|Мангыт айыл аймагы
|[[Мангыт|Мангыт а.]], [[Жаңы-Арык (Араван району)|Жаңы-Арык а.]], [[Кесек (айыл)|Кесек а.]], [[Кызыл-Коргон (Араван району)|Кызыл-Коргон а.]], [[Төлөйкөн (Араван району, Мангыт айыл аймагы)|Төлөйкөн а.]]
|-
|Нурабад айыл аймагы
|Кайгарач-Ачык а., [[Какыр-Пилтан, Араван району|Какыр-Пилтан а.]], [[Лангар (Араван району)|Лангар а.]]
|-
|С. Юсупов айыл аймагы
|[[Араван (Араван району, С.Юсупов айыл аймагы)|Араван а.]], [[Каррак|Каррак а.]], [[Октябрь (Араван району)|Октябрь а.]], [[Сүткор|Сүткор а.]], [[Эрке-Кашка|Эрке-Кашка а.]]
|-
|Төө-Моюн айыл аймагы
|[[Ак-Шор|Ак-Шор а.]], [[Жеке-Мисте|Жеке-Мисте а.]], [[Керкидан|Керкидан а.]], [[Найман (Араван району)|Найман а.]], [[Сары-Таш (Араван району)|Сары-Таш а.]], [[Сырт (Араван району)|Сырт а.]], [[Хауз|Хауз а.]]
|-
|Тепе-Коргон айыл аймагы
|[[Тепе-Коргон|Тепе-Коргон а.]], [[Арап, Араван району|Арап а.]], [[Интернационал (Араван району)|Интернационал а.]], [[Кесов|Кесов а.]], [[Уйгур-Абад|Уйгур-Абад а.]], [[Чертик|Чертик а.]], [[Янги-Абад|Янги-Абад а.]], Янги-Юл а.
|-
|Чек-Абад айыл аймагы
|[[Агроном (айыл)|Агроном а.]], [[Жакшылык (айыл)|Жакшылык а.]], [[Жар-Кыштак (Араван району)|Жар-Кыштак а.]], [[Көчүбаев|Көчүбаев а.]], [[Кукалапаш|Кукалапаш а.]], [[Максим-Тобу|Максим-Тобу а.]], [[Пахтачы|Пахтачы а.]], [[Төлөйкөн (Араван району, Чек-Абад айыл аймагы)|Төлөйкөн а.]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kara-Kulja Raion.png|100px|center]]|| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кара-Кулжа району]]|| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Flag of Kara-Kulja rayon.png|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Kara-Kulja district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | 100 320 || Алайкуу айыл аймагы
|Ара-Булак а., Бөрү-Токой а., Желе-Төбө а., [[Кан-Коргон|Кан-Коргон а.]], [[Көк-Арт (айыл)|Көк-Арт а.]], [[Сай-Талаа|Сай-Талаа а.]]
|-
|Капчыгай айыл аймагы
|[[Кара-Таш (Кара-Кулжа району)|Кара-Таш а.]], [[Ничке-Суу (Кара-Кулжа району)|Ничке-Суу а.]], [[Сары-Бээ|Сары-Бээ а.]], [[Терек-Суу (Кара-Кулжа району)|Терек-Суу а.]]
|-
|Карагуз айыл аймагы
|[[Алтын-Күрөк|Алтын-Күрөк а.]], [[Жаңы-Талаа|Жаңы-Талаа а.]], [[Жетим-Дөбө|Жетим-Дөбө а.]], [[Калматай|Калматай а.]], [[Кара-Жыгач (Кара-Кулжа району)|Кара-Жыгач а.]], [[Насирдин|Насирдин а.]]
|-
|Кара-Кочкор айыл аймагы
|[[Кара-Кочкор|Кара-Кочкор а.]], [[Ак-Кыя (Кара-Кулжа району)|Ак-Кыя а.]], Кашка-Жол а., [[Сары-Булак (Кара-Кулжа району, Кара-Кочкор айыл аймагы)|Сары-Булак а.]]
|-
|Кара-Кулжа айыл аймагы
|[[Кара-Кулжа (айыл)|Кара-Кулжа а.]], [[Бий-Мырза|Бий-Мырза а.]], [[Биринчи Май (Кара-Кулжа району)|Биринчи Май а.]], [[Сары-Камыш (Кара-Кулжа району)|Сары-Камыш а.]]
|-
|Кашка-Жол айыл аймагы
|[[Жаңы-Талап (Кара-Кулжа району)|Жаңы-Талап а.]], [[Жийде (Кара-Кулжа району)|Жийде а.]], [[Октябрь (Кара-Кулжа району)|Октябрь а.]], [[Тоготой|Тоготой а.]], [[Ынтымак (Кара-Кулжа району)|Ынтымак а.]]
|-
|Кеңеш айыл аймагы
|[[Кеңеш (Кара-Кулжа району)|Кеңеш а.]], [[Пор|Пор а.]]
|-
|Кызыл-Жар айыл аймагы
|[[Кызыл-Жар (Кара-Кулжа району)|Кызыл-Жар а.]], [[Кайың-Талаа|Кайың-Талаа а.]], [[Коо-Чаты|Коо-Чаты а.]], Күйөташ а., [[Терек (Кара-Кулжа району)|Терек а.]], [[Чычырканак (айыл)|Чычырканак а.]]
|-
|Ой-Тал айыл аймагы
|[[Ой-Тал (Кара-Кулжа району)|Ой-Тал а.]], [[Кондук|Кондук а.]]
|-
|Сары-Булак айыл аймагы
|[[Сары-Булак (Кара-Кулжа району, Сары-Булак айыл аймагы)|Сары-Булак а.]], [[Кара-Булак (Кара-Кулжа району)|Кара-Булак а.]], [[Конокбай-Талаа|Конокбай-Талаа а.]], [[Кызыл-Булак (Кара-Кулжа району)|Кызыл-Булак а.]], [[Сары-Күңгөй|Сары-Күңгөй а.]], [[Тегерек-Саз|Тегерек-Саз а.]], [[Тогуз-Булак (Кара-Кулжа району)|Тогуз-Булак а.]]
|-
|Чалмин айыл аймагы
|Беш-Кемпир а., [[Буйга|Буйга а.]], Орто-Талаа а., [[Токбай-Талаа|Токбай-Талаа а.]]
|-
|Ылай-Тал айыл аймагы
|[[Ылай-Талаа|Ылай-Талаа а.]], [[Жылкол|Жылкол а.]], [[Шаркыратма (айыл)|Шаркыратма а.]], [[Сай (айыл)|Сай а.]], [[Сары-Таш (Кара-Кулжа району)|Сары-Таш а.]]
|-
| rowspan=&quot;17&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kara-Suu Raion.png|100px|center]]|| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кара-Суу району]]|| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | 448 608 || '''[[Кара-Суу (шаар)|Кара-Суу шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Ак-Таш айыл аймагы
|[[Ак-Таш (Кара-Суу району)|Ак-Таш а.]], [[Барак, Кара-Суу району|Барак а.]], [[Жылкелди, Кара-Суу району|Жылкелди а.]]
|-
|Жаңы-Арык айыл аймагы
|[[Жаңы-Арык (Кара-Суу району)|Жаңы-Арык а.]], [[Ак-Терек (Кара-Суу району, Жаңы-Арык айыл аймагы)|Ак-Терек а.]], [[Правда, Кара-Суу району|Правда а.]], [[Таш-Арык, Кара-Суу району|Таш-Арык а.]]
|-
|Жоош айыл аймагы
|[[Агартуу айылы|Агартуу а.]], [[Большевик (Кара-Суу району)|Большевик а.]], [[Гайрат (Кара-Суу району)|Гайрат а.]], [[Зарбалык, Кара-Суу району|Зарбалик а.]], [[Калинин (Кара-Суу району)|Калинин а.]], [[Коммунизм (Кара-Суу району)|Коммунизм а.]], [[Кызыл-Кошчу, Кара-Суу району|Кызыл-Кошчу а.]], [[Кызыл-Сарай|Кызыл-Сарай а.]], [[Маданият (Кара-Суу району, Жоош айыл аймагы)|Маданият а.]], [[Мамажан, Кара-Суу району|Мамажан а.]], [[Питомник, Кара-Суу району|Питомник а.]]
|-
|Катта-Талдык айыл аймагы
|[[Ачы, Кара-Суу району|Ачы а.]], [[Баш-Булак, Кара-Суу району|Баш-Булак а.]], [[Жаңы-Турмуш (Кара-Суу району)|Жаңы-Турмуш а.]], [[Кара-Сөгөт, Кара-Суу району|Кара-Сөгөт а.]], [[Кичик, Кара-Суу району|Кичик а.]], [[Кызыл-Ордо, Кара-Суу району|Кызыл-Ордо а.]], [[Садырбай, Кара-Суу району|Садырбай а.]], [[Талдык, Кара-Суу району|Талдык а.]], [[Торгой-Булак, Кара-Суу району|Торгой-Булак а.]], [[Эшме, Кара-Суу району|Эшме а.]]
|-
|Кашкар-Кыштак айыл аймагы
|[[Кашгар-Кыштак|Кашгар-Кыштак а.]], [[Алга-Бас|Алга-Бас а.]], [[Анжиян-Махалла, Кара-Суу району|Анжиян-Махалла а.]], [[Бек-Жар, Кара-Суу району|Бек-Жар а.]], [[Кенжекул, Кара-Суу району|Кенжекул а.]], [[Монок, Кара-Суу району|Монок а.]], [[Тажик-Махалла, Кара-Суу району|Тажик-Махалла а.]]
|-
|Кызыл-Кыштак айыл аймагы
|[[Кызыл-Кыштак, Кара-Суу району|Кызыл-Кыштак а.]], [[Анжиян (кыштак)|Анжиян а.]], [[Бел-Кыштак, Кара-Суу району|Бел-Кыштак а.]], [[Жаңы-Кыштак, Кара-Суу району|Жаңы-Кыштак а.]], [[Карл Маркс (Кара-Суу району)|Карл Маркс а.]], [[Коммунист, Кара-Суу району|Коммунист а.]], [[Кызыл-Байрак (Кара-Суу району)|Кызыл-Байрак а.]]
|-
|Кызыл-Суу айыл аймагы
|[[Ак-Жар (Кара-Суу району)|Ак-Жар а.]], [[Алпордо, Кара-Суу району|Алпордо а.]], [[Коргон, Кара-Суу району|Коргон а.]], [[Миялы, Кара-Суу району|Миялы а.]], [[Талаа, Кара-Суу району|Талаа а.]], [[Учкун (Кара-Суу району, Кызыл-Суу айыл аймагы)|Учкун а.]], [[Чайчи, Кара-Суу району|Чайчи а.]]
|-
|Мады айыл аймагы
|[[Мады, Кара-Суу району|Мады а.]], [[Асанчек, Кара-Суу району|Асанчек а.]], [[Жоош, Кара-Суу району|Жоош а.]], [[Кыргыз-Чек, Кара-Суу району|Кыргыз-Чек а.]], [[Каарман, Кара-Суу району|Каарман а.]], [[Лаглан, Кара-Суу району|Лаглан а.]], [[Октябрь (Кара-Суу району, Мады айыл аймагы)|Октябрь а.]], [[Социализм, Кара-Суу району|Социализм а.]], [[Тээке, Кара-Суу району|Тээке а.]], [[Учкун (Кара-Суу району, Мады айыл аймагы)|Учкун а.]], [[Чагыр, Кара-Суу району|Чагыр а.]]
|-
|Нариманов айыл аймагы
|[[Нариман, Кара-Суу району|Нариман а.]], [[Алим-Төбө, Кара-Суу району|Алим-Тепе а.]], [[Бешмойнок, Кара-Суу району|Бешмойнок а.]], [[ВЛКСМ, Кара-Суу району|ВЛКСМ а.]], [[Жаңы-Махалла, Кара-Суу району|Жаңы-Махалла а.]], [[Жийдалик, Кара-Суу району|Жийдалик а.]], [[Жим, Кара-Суу району|Жим а.]], [[Каратай, Кара-Суу району|Каратай а.]], [[Куранкол, Кара-Суу району|Куранкол а.]], [[Кызыл-Мехнат, Кара-Суу району|Кызыл-Мехнат а.]], [[Лангар, Кара-Суу району|Лангар а.]], [[Нурдар, Кара-Суу району|Нурдар а.]], [[Осмон, Кара-Суу району|Осмон а.]], [[Тажикабад, Кара-Суу району|Тажикабад а.]] 
|-
|Отуз-Адыр айыл аймагы
|[[Отуз-Адыр, Кара-Суу району|Отуз-Адыр а.]], [[Жаңы-Кызыл-Суу, Кара-Суу району|Жаңы-Кызыл-Суу а.]], [[Кара-Дөбө (Кара-Суу району)|Кара-Дөбө а.]], [[Кызыл-Абад|Кызыл-Абад а.]], [[Кыш-Абад, Кара-Суу району|Кыш-Абад а.]], [[Савай-Арык, Кара-Суу району|Савай-Арык а.]], [[Тынчтык (Кара-Суу району, Отуз-Адыр айыл аймагы)|Тынчтык а.]], [[Фуркат, Кара-Суу району|Фуркат а.]], [[Ынтымак (Кара-Суу району, Отуз-Адыр айыл аймагы)|Ынтымак а.]], 
|-
|Папан айыл аймагы
|[[Папан, Кара-Суу району|Папан а.]], [[Ак-Буура-1|Ак-Буура-1 а.]], [[Ак-Буура-2|Ак-Буура-2 а.]], [[Ак-Буура-3|Ак-Буура-3 а.]], [[Ак-Буура-4|Ак-Буура-4 а.]], [[Ак-Терек (Кара-Суу району, Папан айыл аймагы)|Ак-Терек а.]], [[Алчалы, Кара-Суу району|Алчалы а.]], [[Ата-Мерек, Кара-Суу району|Ата-Мерек а.]], [[Андагул, Кара-Суу району|Андагул а.]], [[Бөрү, Кара-Суу району|Бөрү а.]], [[Жаны-Турмуш|Жаны-Турмуш а.]], [[Жар-Башы (Кара-Суу району)|Жар-Башы а.]], [[Камыр-Суу, Кара-Суу району|Камыр-Суу а.]], [[Карагур, Кара-Суу району|Карагур а.]], [[Кожо-Келең, Кара-Суу району|Кожо-Келең а.]], [[Кызыл-Туу, Кара-Суу району|Кызыл-Туу а.]], [[Тогуз-Булак (Кара-Суу району)|Тогуз-Булак а.]], [[Чычкан-Кол, Кара-Суу району|Чычкан-Көл а.]]
|-
|Савай айыл аймагы
|[[Савай, Кара-Суу району|Савай а.]], [[Кызыл-Шарк, Кара-Суу району|Кызыл-Шарк а.]], [[Кең-Сай, Кара-Суу району|Кең-Сай а.]], [[Кечкен-Жар, Кара-Суу району|Кечкен-Жар а.]], [[Курбан-Кара, Савай айыл аймагы, Кара-Суу району|Курбан-Кара а.]], [[Кыдырша, Кара-Суу району|Кыдырша а.]], [[Октябрь (Кара-Суу району, Савай айыл аймагы)|Октябрь а.]], [[Султан-Абад, Кара-Суу району|Султан- Абад а.]], [[Ынтымак (Кара-Суу району, Савай айыл аймагы)|Ынтымак а.]]
|-
|Сарай айыл аймагы
|[[Ак-Оргоо|Ак-Оргоо а.]], [[Киров (Кара-Суу району)|Киров а.]], [[Коңурат, Кара-Суу району|Коңурат а.]], [[Присавай, Сарай айыл аймагы, Кара-Суу району|Присавай а.]], [[Тельман (Кара-Суу району)|Тельман а.]], [[Эркин, Кара-Суу району|Эркин а.]]
|-
|Сары-Колот айыл аймагы
|[[Сары-Колот, Кара-Суу району|Сары-Колот а.]], [[Ак-Колот, Кара-Суу району|Ак-Колот а.]], [[Шерали, Кара-Суу району|Шерали а.]], [[Курбан-Кара, Сары-Колот айыл аймагы, Кара-Суу району|Курбан-Кара а.]], [[Присавай, Сары-Колот айыл аймагы, Кара-Суу району|Присавай а.]], [[Тынчтык (Кара-Суу району, Сары-Колот айыл аймагы)|Тынчтык а.]]
|-
|Төлөйкөн айыл аймагы
|[[Төлөйкөн (Кара-Суу району)|Төлөйкөн а.]], [[Бодур-Таш, Кара-Суу району|Бодур-Таш а.]], [[Дыйкан-Кыштак, Кара-Суу району|Дыйкан-Кыштак а.]], [[Жапалак, Кара-Суу району|Жапалак а.]], [[Кыргызстан, Кара-Суу району|Кыргызстан а.]], [[Өзгүр, Кара-Суу району|Өзгүр а.]], [[Учар, Кара-Суу району|Учар а.]]
|-
|Шарк айыл аймагы
|[[Шарк, Кара-Суу району|Шарк а.]], [[Имам-Ата, Кара-Суу району|Имам-Ата а.]], [[Маданият (Кара-Суу району, Шарк айыл аймагы)|Маданият а.]], [[Таштак, Кара-Суу району|Таштак а.]], [[Топ-Терек, Кара-Суу району|Топ-Терек а.]], [[Фуркат, Кара-Суу району|Фуркат а.]], [[Медресе, Кара-Суу району|Медресе а.]]
|-
| rowspan=&quot;17&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Nookat Raion.png|100px|center]]|| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ноокат району]]|| rowspan=&quot;17&quot; | [[Файл:Flag of Nookat district.png|50px|center]] [[Файл:Coat of arms of Nookat district.png|50px|center]]|| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | 302 481 || '''[[Ноокат|Ноокат шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Бел айыл аймагы
|[[Бел, Ноокат району|Бел а.]], [[Борбаш, Ноокат району|Борбаш а.]], Жаш а., Таш-Булак а.
|-
|Гүлстан айыл аймагы
|[[Гүлстан, Ноокат району|Гүлстан а.]], Беш-Коргон а., Бостон а., Чоң-Кыштоо а., [[Фрунзе (Ноокат району)|Фрунзе а.]]
|-
|Жаңы-Ноокат айыл аймагы
|[[Жаңы-Ноокат, Ноокат району|Жаңы-Ноокат а.]], Дөң-Кыштак а., Жандама а., Катта-Тал а., [[Кызыл-Тейит, Ноокат району|Кызыл-Тейит а.]], Күнгөй-Хасана а., Мончок-Дөбө а., [[Темир-Корук, Ноокат району|Темир-Корук а.]], Тескей а.
|-
|Токтомат Зулпуев атындагы айыл аймагы
|[[Айбек, Ноокат району|Айбек а.]], [[Ак-Чабуу, Ноокат району|Ак-Чабуу а.]], [[Интернационал (Ноокат району)|Интернационал а.]], [[Караке, Ноокат району|Караке а.]], [[Коммунизм (Ноокат району)|Коммунизм а.]], [[Өсөр (кыштак)|Өсөр а.]], [[Таштак, Ноокат району|Таштак а.]], [[Үч-Бай|Үч-Бай а.]], [[Чучук, Ноокат району|Чучук а.]], [[Ятан, Ноокат району|Ятан а.]]
|-
|Исанов айыл аймагы
|[[Жаңы-Базар (Ноокат району)|Жаңы-Базар а.]], Жаңы-Коргон а., [[Кичи-Алай, Ноокат району|Кичи-Алай а.]], [[Кожоке, Ноокат району|Кожоке а.]], [[Федоров, Ноокат району|Фёдоров а.]], [[Чеч-Дөбө, Ноокат району|Чеч-Дөбө а.]]
|-
|Кара-Таш айыл аймагы
|[[Кара-Таш, Ноокат району|Кара-Таш а.]], [[Нойгут, Ноокат району|Нойгут а.]]
|-
|Кеңеш айыл аймагы
|[[Ак-Терек (Ноокат району)|Ак-Терек а.]], [[Арбын, Ноокат району|Арбын а.]], Байыш а., Батуу а., Дары-Булак а., [[Куу-Майдан, Ноокат району|Куу-Майдан а.]], [[Шанкол, Ноокат району|Шанкол а.]], [[Чегеден, Ноокат району|Чегеден а.]]
|-
|Көк-Бел айыл аймагы
|[[Көк-Бел, Ноокат району|Көк-Бел а.]], [[Кайыңды (Ноокат району)|Кайыңды а.]]
|-
|Кулатов айыл аймагы
|Абшыр-Ата а., [[Акчал, Ноокат району|Акчал а.]], Арык-Тейит а., [[Баглан, Ноокат району|Баглан а.]], [[Кожо-Арык, Ноокат району|Кожо-Арык а.]], [[Кош-Дөбө (Ноокат району)|Кош-Дөбө а.]], Кулуштан а., [[Кызыл-Булак (Ноокат району)|Кызыл-Булак а.]]
|-
|Кызыл-Октябрь айыл аймагы
|[[Алашан, Ноокат району|Алашан а.]], Борбаш а., [[Жийде (Ноокат району)|Жийде а.]], [[Каранай, Ноокат району|Каранай а.]], [[Көк-Жар (Ноокат району)|Көк-Жар а.]], [[Сарыканды, Ноокат району|Сарыканды а.]]
|-
|Кыргыз-Ата айыл аймагы
|[[Кыргыз-Ата|Кыргыз-Ата а.]], [[Ак-Булак (Ноокат району)|Ак-Булак а.]], [[Борко, Ноокат району|Борко а.]], [[Кара-Ой (Ноокат району)|Кара-Ой а.]], [[Кара-Таш, Ноокат району|Кара-Таш а.]], [[Көтөрмө (Ноокат району)|Көтөрмө а.]], [[Таш-Булак (Ноокат району, Кыргыз-Ата айыл аймагы)|Таш-Булак а.]]
|-
|Мирмахмудов айыл аймагы
|[[Арал, Ноокат району|Арал а.]], [[Барын, Ноокат району|Барын а.]], [[Будайлык, Ноокат району|Будайлык а.]], [[Капчыгай (Ноокат району)|Капчыгай а.]], [[Кара-Кокту, Ноокат району|Кара-Кокту а.]], [[Чапаев (Ноокат району)|Чапаев а.]]
|-
|Найман айыл аймагы
|[[Найман (Ноокат району)|Найман а.]], Улуу-Тоо а.
|-
|Он-Эки-Бел айыл аймагы
|[[Он Эки-Бел, Ноокат району|Он Эки-Бел а.]], Мырза-Найман а., [[Нарай, Ноокат району|Нарай а.]], Он-Эки-Мойнок а., Өрнөк а.
|-
|Төөлөс айыл аймагы
|[[Ай-Тамга, Ноокат району|Ай-Тамга а.]], [[Герей-Шорон, Ноокат району|Герей-Шорон а.]], [[Додон, Ноокат району|Додон а.]], [[Жайылма (Ноокат району)|Жайылма а.]], [[Кеңеш (Ноокат району)|Кеңеш а.]], [[Меркит, Ноокат району|Меркит а.]], [[Муркут, Ноокат району|Муркут а.]], [[Толман, Ноокат району|Толман а.]]
|-
|Ынтымак айыл аймагы
|[[Ынтымак (Ноокат району)|Ынтымак а.]], [[Акшар, Ноокат району|Акшар а.]], [[Арык-Бою, Ноокат району|Арык-Бою а.]], [[Беш-Буркан, Ноокат району|Беш-Буркан а.]], [[Дон-Маала, Ноокат району|Дон-Маала а.]], [[Ничке-Суу (Ноокат району)|Ничке-Суу а.]], [[Таш-Булак (Ноокат району, Ынтымак айыл аймагы)|Таш-Булак а.]], [[Челекчи, Ноокат району|Челекчи а.]]
|-
| rowspan=&quot;20&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Özgön Raion.png|100px|center]]|| rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; | [[Өзгөн району]]|| rowspan=&quot;20&quot; | [[Файл:Flag of Uzgen district.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Uzgen rayon.png|50px|center]] || rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; | 282 981 || '''[[Өзгөн|Өзгөн шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Ак-Жар айыл аймагы
|[[Ак-Жар (Өзгөн району)|Ак-Жар а.]], [[Большевик (Өзгөн району)|Большевик а.]], [[Какыр (Өзгөн району)|Какыр а.]], [[Семиз-Көл, Өзгөн району|Семиз-Көл а.]]
|-
|Алтын-Булак айыл аймагы
|[[Алтын-Булак, Өзгөн району|Алтын-Булак а.]], [[Кара-Баткак, Өзгөн району|Кара-Баткак а.]], [[Кандава, Өзгөн району|Кандава а.]], [[Сасык-Булак (Өзгөн району)|Сасык-Булак а.]], [[Таш-Башат (Өзгөн району)|Таш-Башат а.]], [[Чечебай, Өзгөн району|Чечебай а.]]
|-
|Баш-Дөбө айыл аймагы
|[[Жаңы-Жол (Өзгөн району)|Жаңы-Жол а.]], Кашка-Терек а., [[Кеңеш (Өзгөн району)|Кеңеш а.]], [[Кош-Коргон (Өзгөн району)|Кош-Корогон а.]], [[Кызыл-Кырман, Өзгөн району|Кызыл-Кырман а.]]
|-
|Ден-Булак айыл аймагы
|[[Ден-Булак, Өзгөн району|Ден-Булак а.]], [[Бакмал, Өзгөн району|Бакмал а.]], [[Бабашуулу, Өзгөн району|Бабашуулу а.]], [[Бөксө-Жол, Өзгөн району|Бөксө-Жол а.]], [[Жаңы-Абад (Өзгөн району)|Жаңы-Абад а.]], [[Кара-Дарыя, Өзгөн району|Кара-Дарыя а.]], [[Мичурин, Өзгөн району|Мичурин а.]], [[Өзгөрүш, Өзгөн району|Өзгөрүш а.]], [[Төөлөс, Өзгөн району|Төөлөс а.]], [[Чимбай, Өзгөн району|Чимбай а.]]
|-
|Жалпак-Таш айыл аймагы
|Ак-Терек а., Кара-Тарык а., [[Карл Маркс (Өзгөн району)|Карл Маркс а.]], [[Киров, Өзгөн району|Киров а.]], [[Кысык-Алма, Өзгөн району|Кысык-Алма а.]], [[Курбу-Таш, Өзгөн району|Курбу-Таш а.]], [[Туз-Бел|Туз-Бел а.]], [[Үчкаптал, Өзгөн району|Үчкаптал а.]]
|-
|Жыланды айыл аймагы
|[[Жыланды, Өзгөн району|Жыланды а.]], Ботомойнок а., [[Калта, Өзгөн району|Калта а.]], [[Красный Маяк, Өзгөн району|Красный Маяк а.]], [[Прогресс (Өзгөн району)|Прогресс а.]], [[Яссы, Өзгөн району|Яссы а.]]
|-
|Заргер айыл аймагы
|[[Заргер, Өзгөн району|Заргер а.]], [[Аюу, Өзгөн району|Аюу а.]], [[Жаңы-Айыл (Өзгөн району)|Жаңы-Айыл а.]], [[Кайрат, Өзгөн району|Кайрат а.]], [[Кутурган|Кутурган а.]], [[Ничке-Сай, Өзгөн району|Ничке-Сай а.]], [[Токтогул, Өзгөн району|Токтогул а.]], Тосой а.
|-
|Жазы айыл аймагы
|[[Жазы, Өзгөн району|Жазы а.]], [[Жээренчи, Өзгөн району|Жээренчи а.]], [[Кара-Дыйкан, Өзгөн району|Кара-Дыйкан а.]], [[Кызыл-Дыйкан (Өзгөн району)|Кызыл-Дыйкан а.]]
|-
|[[Ийри-Суу айыл аймагы]]
|[[Ак-Терек (Өзгөн району, Ийри-Суу айыл аймагы)|Ак-Терек а.]], [[Жаңгакты|Жаңгакты а.]], [[Жийде (Өзгөн району)|Жийде а.]], [[Кара-Колот, Өзгөн району|Кара-Колот а.]], [[Корс-Этти, Өзгөн району|Корс-Этти а.]], [[Кыргызстан, Өзгөн району|Кыргызстан а.]], [[Орказган, Өзгөн району|Орказган а.]]
|-
|Кара-Таш айыл аймагы
|[[Ийрек, Өзгөн району|Ийрек а.]], [[Коргон, Өзгөн району|Коргон а.]], [[Үңкүр, Өзгөн району|Үңкүр а.]], [[Ынтымак (Өзгөн району)|Ынтымак а.]], [[Элчибек, Өзгөн району|Элчибек а.]]
|-
|Кароол айыл аймагы
|[[Кароол (Өзгөн району)|Кароол а.]], Жан-Шоро а., [[Мырза-Арык, Өзгөн району|Мырза-Арык а.]], [[Орто-Арык (Өзгөн району)|Орто-Арык а.]], [[Шералы, Өзгөн району|Шералы а.]]
|-
|Көлдүк айыл аймагы
|[[Шамал-Терек, Өзгөн району|Шамал-Терек а.]], [[Чалк-Өйдө, Өзгөн району|Чалк-Өйдө а.]]
|-
|Курбаш айыл аймагы
|Курбаш а., [[Шагым, Өзгөн району|Шагым а.]], [[Эрдик, Өзгөн району|Эрдик а.]]
|-
|Кызыл-Октябрь айыл аймагы
|[[Кызыл-Октябрь (Өзгөн району)|Кызыл-Октябрь а.]], [[Алга, Өзгөн району|Алга а.]], [[Беш-Абышка, Өзгөн району|Беш-Абышка а.]], [[Гузар, Өзгөн району|Гузар а.]], [[Кочкор-Ата (Өзгөн району)|Кочкор-Ата а.]], [[Кремль, Өзгөн району|Кремль а.]], Курбаш а., [[Кызыл-Сенгир, Өзгөн району|Кызыл-Сенгир а.]], [[Старая Покровка, Өзгөн району|Старая Покровка а.]], [[Ынтымак (Өзгөн району)|Ынтымак а.]]
|-
|Кызыл-Тоо айыл аймагы
|[[Кызыл-Тоо, Өзгөн району|Кызыл-Тоо а.]], [[Ак-Кыя (Өзгөн району)|Ак-Кыя а.]], [[Донуз-Тоо, Өзгөн району|Донуз-Тоо а.]], [[Карчабек, Өзгөн району|Карчабек а.]], [[Эркин-Тоо, Өзгөн району|Эркин-Тоо а.]]
|-
|Мырза-Аке айыл аймагы
|[[Мырза-Аке, Өзгөн району|Мырза-Аке а.]], [[Адыр (Өзгөн району)|Адыр а.]], [[Бабыр, Өзгөн району|Бабыр а.]]
|-
|Саламалик айыл аймагы
|[[Саламалик, Өзгөн району|Саламалик а.]], [[Ак-Терек (Өзгөн району, Саламалик айыл аймагы)|Ак-Терек а.]], [[Ара-Көл (Өзгөн району)|Ара-Көл а.]], [[Кош-Этер, Өзгөн району|Кош-Этер а.]], [[Кызыл-Байрак, Өзгөн району|Кызыл-Байрак а.]], [[Кызыл-Чарба (Өзгөн району)|Кызыл-Чарба а.]], [[15 Жаш, Өзгөн району|15 Жаш а.]]
|-
|Төрт-Көл айыл аймагы
|[[Ана-Кызыл, Өзгөн району|Ана-Кызыл а.]], [[Бостон, Өзгөн району|Бостон а.]], [[Шоро-Башат, Өзгөн району|Шоро-Башат а.]], [[Кыймыл, Өзгөн району|Кыймыл а.]], [[Макаренко, Өзгөн району|Макаренко а.]]
|-
|Чангет айыл аймагы
|[[Чаңгет|Чаңгет а.]], [[Өстүрүү|Өстүрүү а.]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Chong-Alay Raion.png|100px|center]]|| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | [[Чоң-Алай району]]|| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Flag of Chong-Alay District.svg|50px|center]] [[Файл:CoA of Chong-Alay district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | 32 140 || Жекенди айыл аймагы
|[[Жекенди|Жекенди а.]], [[Шибээ (айыл)|Шибээ а.]], [[Карамык|Карамык а.]], [[Кара-Тейит|Кара-Тейит а.]], [[Чулук (айыл)|Чулук а.]]
|-
|Кашка-Суу айыл аймагы
|[[Кашка-Суу (Чоң-Алай району)|Кашка-Суу а.]], [[Ачык-Суу|Ачык-Суу а.]], [[Бурган-Суу|Бурган-Суу а.]], [[Жайылма (Чоң-Алай району)|Жайылма а.]], [[Кабык (айыл)|Кабык а.]], [[Кара-Кабак|Кара-Кабак а.]], [[Кичи-Жайылма|Кичи-Жайылма а.]]
|-
|Чоң-Алай айыл аймагы
|[[Дароот-Коргон, Чоң-Алай району|Дароот-Коргон а.]], [[Жар-Башы (Чоң-Алай району)|Жар-Башы а.]], [[Жаш-Тилек (Чоң-Алай району)|Жаш-Тилек а.]], [[Жаман-Жар|Жаман-Жар а.]], [[Кара-Шыбак|Кара-Шыбак а.]], [[Кочкорчу (Чоң-Алай району)|Кочкорчу а.]], [[Кулчу|Кулчу а.]], [[Кызыл-Туу (Чоң-Алай району)|Кызыл-Туу а.]], [[Кызыл-Эшме|Кызыл-Эшме а.]], [[Сары-Булак (Чоң-Алай району)|Сары-Булак а.]], [[Чак|Чак а.]]
|}

=== Талас облусу ===
{{Негизги макала|Талас облусу}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref name=&quot;Калк&quot; /&gt;!! Баш ийген айыл аймактар
жана шаарлар{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=60—64}}
!Айыл аймактарга жана шаардарга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Bakay-Ata Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Бакай-Ата району]]|| rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | 53 359 || [[Ак-Дөбө айыл аймагы (Бакай-Ата району)|Ак-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Ак-Дөбө (Бакай-Ата району)|Ак-Дөбө а.]], [[Кызыл-Сай|Кызыл-Сай а.]], [[Кызыл-Чарба (Бакай-Ата району)|Кызыл-Чарба а.]]
|-
|[[Акназаров айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Октябрь (Бакай-Ата району)|Кызыл-Октябрь а.]], [[Көк-Таш (Бакай-Ата району)|Көк-Таш а.]], [[Маданият (Бакай-Ата району)|Маданият а.]], [[Таш-Кудук|Таш-Кудук а.]], Үр-Малар а.
|-
|[[Боо-Терек айыл аймагы]]
|[[Боо-Терек|Боо-Терек а.]]
|-
|[[Кең-Арал айыл аймагы]]
|[[Кең-Арал|Кең-Арал а.]]
|-
|[[Ленинполь айыл аймагы]]
|[[Бакай-Ата|Бакай-Ата а.]], [[Наматбек|Наматбек а.]]
|-
|[[Миң-Булак айыл аймагы (Бакай-Ата району)|Миң-Булак айыл аймагы]]
|[[Миң-Булак (Бакай-Ата району)|Миң-Булак а.]]
|-
|[[Өзгөрүш айыл аймагы]]
|[[Өзгөрүш (Бакай-Ата району)|Өзгөрүш а.]]
|-
|[[Орос айыл аймагы]]
|[[Кыргызстан (айыл)|Кыргызстан а.]], [[Жон-Коргон|Жон-Коргон а.]], [[Биринчи Май (Бакай-Ата району)|Биринчи Май а.]]
|-
|[[Шадыкан айыл аймагы]]
|[[Ынтымак (Бакай-Ата району)|Ынтымак а.]], [[Түйтө|Түйтө а.]]
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kara-Buura Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кара-Буура району]]|| rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | 69 180 || [[Ак-Чий айыл аймагы (Кара-Буура району)|Ак-Чий айыл аймагы]]
|[[Жоон-Дөбө|Жоон-Дөбө а.]], [[Жийде (Кара-Буура району)|Жийде а.]]
|-
|[[Аманбаев айыл аймагы]]
|[[Аманбаев|Аманбаев а.]], [[Ак-Жар (Кара-Буура району)|Ак-Жар а.]], [[Куру-Маймак|Куру-Маймак а.]], [[Суулу-Маймак|Суулу-Маймак а.]]
|-
|[[Бакайыр айыл аймагы]]
|[[Ак-Башат (Кара-Буура району)|Ак-Башат а.]], [[Кара-Сай (Кара-Буура району)|Кара-Сай а.]]
|-
|[[Бакыян айыл аймагы]]
|[[Бакыян|Бакыян а.]], [[Тамчы-Булак|Тамчы-Булак а.]], Камаш а.
|-
|[[Бейшеке айыл аймагы]]
|[[Бейшеке (Кара-Буура району)|Бейшеке а.]], [[Кара-Буура, Кара-Буура району|Кара-Буура а.]], [[Кара-Суу (Кара-Буура району)|Кара-Суу а.]]
|-
|[[Кара-Буура айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Адыр|Кызыл-Адыр а.]], [[Чоң-Кара-Буура|Чоң-Кара-Буура а.]], [[Үч-Булак (Кара-Буура району)|Үч-Булак а.]]
|-
|[[Көк-Сай айыл аймагы]]
|[[Көк-Сай (Кара-Буура району)|Көк-Сай а.]], [[Кайнар (Кара-Буура району)|Кайнар а.]]
|-
|[[Маймак айыл аймагы]]
|[[Маймак|Маймак а.]]
|-
|[[Чолпонбай айыл аймагы]]
|[[Чымгент|Чымгент а.]], [[Көк-Дөбө (Кара-Буура району)|Көк-Дөбө а.]]
|-
|[[Шекер айыл аймагы]]
|[[Шекер (айыл)|Шекер а.]], [[Арчагул|Арчагул а.]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Manas Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | [[Манас району]]|| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Manas district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | 37 505 || [[Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Арал (Манас району)|Арал а.]], [[Кайыңды (Манас району)|Кайыңды а.]], [[Нылды|Нылды а.]], [[Сары-Булак (Манас району)|Сары-Булак а.]], Чеч-Дөбө а.
|-
|[[Кыргызстан айыл аймагы]]
|[[Талас (айыл)|Талас а.]], [[Көк-Дөбө (Манас району)|Көк-Дөбө а.]], [[Манас (Манас району)|Манас а.]]
|-
|[[Май айыл аймагы]]
|[[Май (Манас району)|Май а.]], Новодонецкое а.
|-
|[[Покровка айыл аймагы]]
|[[Покровка (Манас району)|Покровка а.]], [[Бала-Сары|Бала-Сары а.]], [[Жайылган|Жайылган а.]], [[Кара-Арча (Манас району)|Кара-Арча а.]], [[Сөгөт (Манас району)|Сөгөт а.]]
|-
|[[Үч-Коргон айыл аймагы (Манас району)|Үч-Коргон айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Жылдыз (Манас району)|Кызыл-Жылдыз а.]], [[Ак-Таш (Манас району)|Ак-Таш а.]], [[Жийде (Манас району)|Жийде а.]], [[Кеңеш (Манас району)|Кеңеш а.]], [[Чоң-Капка|Чоң-Капка а.]], [[Таш-Башат (Манас району)|Таш-Башат а.]], [[Үч-Коргон (Манас району)|Үч-Коргон а.]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Talas Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Талас району]]|| rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 70 642 || [[Айдаралиев айыл аймагы]]
|[[Көпүрө-Базар (Талас району)|Көпүрө-Базар а.]]
|-
|[[Арал айыл аймагы]]
|[[Арал (Талас району)|Арал а.]]
|-
|[[Бекмолдо айыл аймагы]]
|[[Сасык-Булак (Талас району)|Сасык-Булак а.]], [[Кара-Ой (Талас району)|Кара-Ой а.]], [[Кеңеш (Талас району)|Кеңеш а.]], [[Чоң-Токой|Чоң-Токой а.]]
|-
|[[Бердике Баатыр айыл аймагы]]
|[[Кум-Арык (Талас району)|Кум-Арык а.]], [[Арашан (Талас району)|Арашан а.]], [[Козучак|Козучак а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Талас раону)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Туу (Талас району)|Кызыл-Туу а.]], [[Көк-Кашат|Көк-Кашат а.]], [[Чыйырчык (айыл)|Чыйырчык а.]]
|-
|[[Долон айыл аймагы]]
|[[Таш-Арык (Талас району)|Таш-Арык а.]], [[Ак-Жар (Талас району)|Ак-Жар а.]], [[Орто-Арык (Талас району)|Орто-Арык а.]]
|-
|[[Калба айыл аймагы]]
|[[Калба|Калба а.]], [[Атай Огонбаев (айыл)|Атай Огонбаев а.]], [[Балбал (айыл)|Балбал а.]], Беш-Таш а.
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Талас району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу (Талас району)|Кара-Суу а.]]
|-
|[[Көк-Ой айыл аймагы (Талас району)|Көк-Ой айыл аймагы]]
|[[Көк-Ой (Талас району)|Көк-Ой а.]]
|-
|[[Кууганды айыл аймагы]]
|[[Үч-Эмчек (Талас району)|Үч-Эмчек а.]]
|-
|[[Нуржанов айыл аймагы]]
|[[Жон-Арык (Талас району)|Жон-Арык а.]], [[Көк-Токой|Көк-Токой а.]]
|-
|[[Өмүралиев айыл аймагы]]
|[[Манас (Талас району)|Манас а.]], [[Чат-Базар|Чат-Базар а.]]
|-
|[[Осмонкулов айыл аймагы]]
|[[Талды-Булак (Талас району)|Талды-Булак а.]], [[Ак-Коргон (Талас району)|Ак-Коргон а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Талас (шаар)|Талас шаары]]|| [[Файл:Coat of arms of Talas city.png|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 40 308 || align=&quot;center&quot; | жок
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

=== Чүй облусу ===
{{Негизги макала|Чүй облусу}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref name=&quot;Калк&quot; /&gt;!! Баш йиген айыл аймактар, шаарлар
жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=64—78}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;17&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Alamüdün Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | [[Аламүдүн району]]|| rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot; | 188 484 || [[Ак-Дөбө айыл аймагы (Аламүдүн району)|Ак-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кайырма (Аламүдүн району)|Кайырма а.]], [[Молдовановка|Молдовановка а.]]
|-
|[[Ала-Арча айыл аймагы]]
|[[Мраморное|Мраморное а.]], [[Рассвет (Аламүдүн району)|Рассвет а.]]
|-
|[[Аламүдүн айыл аймагы]]
|[[Аламүдүн|Аламүдүн а.]], [[Садовое (Аламүдүн району)|Садовое а.]]
|-
|[[Арашан айыл аймагы]]
|[[Арашан (Аламүдүн району)|Арашан а.]], [[Татыр|Татыр а.]]
|-
|[[Байтик айыл аймагы]]
|[[Байтик (айыл)|Байтик а.]], [[Арчалы (Аламүдүн району)|Арчалы а.]], [[Байгелди|Байгелди а.]], [[Баш-Кара-Суу|Баш-Кара-Суу а.]], [[Кашка-Суу (Аламүдүн району)|Кашка-Суу а.]]
|-
|[[Васильевка айыл аймагы]]
|[[Васильевка (Аламүдүн району)|Васильевка а.]], [[Виноградное (Аламүдүн району)|Виноградное а.]], [[Полевое|Полевое а.]], [[Привольное|Привольное а.]]
|-
|[[Гроздь айыл аймагы]]
|[[Гроздь|Гроздь а.]], [[Ат-Башы (Аламүдүн району)|Ат-Башы а.]], [[Бирдик (Аламүдүн району)|Бирдик а.]], [[Экинчи Беш Жылдык|Экинчи Беш Жылдык а.]], [[Лесное (Аламүдүн району)|Лесное а.]]
|-
|[[Кара-Жыгач айыл аймагы (Аламүдүн району)|Кара-Жыгач айыл аймагы]]
|[[Кара-Жыгач (Аламүдүн району)|Кара-Жыгач а.]], [[Бек-Тоо|Бек-Тоо а.]]
|-
|[[Көк-Жар айыл аймагы]]
|[[Көк-Жар (Аламүдүн району)|Көк-Жар а.]]
|-
|[[Лебидиновка айыл аймагы]]
|[[Лебединовка|Лебидиновка а.]], [[Восток (Аламүдүн району)|Восток а.]], [[Дачное|Дачное а.]]
|-
|[[Ленин айыл аймагы]]
|[[Ленин (Аламүдүн району)|Ленин а.]], [[Константиновка (Аламүдүн району)|Константиновка а.]], [[Мыкан|Мыкан а.]]
|-
|[[Маевка айыл аймагы]]
|[[Маевка (Аламүдүн району)|Маевка а.]]
|-
|[[Октябрь айыл аймагы (Аламүдүн району)|Октябрь айыл аймагы]]
|[[Октябрь (Аламүдүн району)|Октябрь а.]], [[Лубяное (Аламүдүн району)|Лубяное а.]], [[Чүй (Аламүдүн району)|Чүй а.]]
|-
|[[Пригородное айыл аймагы]]
|[[Пригородное|Пригородное а.]], [[Достук (Аламүдүн району)|Достук а.]], [[Озёрное (Аламүдүн району)|Озёрное а.]], [[Степное (Аламүдүн району)|Степное а.]]
|-
|[[Төмөнкү Ала-Арча айыл аймагы]]
|[[Төмөнкү Ала-Арча|Төмөнкү Ала-Арча а.]]
|-
|[[Таш-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Таш-Дөбө (Аламүдүн району)|Таш-Дөбө а.]], [[Заречное|Заречное а.]], [[Малиновка (Аламүдүн району)|Малиновка а.]], [[Сүймөнкул Чокморов (айыл)|Сүймөнкул Чокморов а.]]
|-
|[[Таш-Мойнок айыл аймагы]]
|[[Таш-Мойнок|Таш-Мойнок а.]], [[Кой-Таш (Аламүдүн району)|Кой-Таш а.]], [[Беш-Күңгөй|Беш-Күңгөй а.]], Горная Маевка а., [[Кызыл-Бирдик|Кызыл-Бирдик а.]], [[Подгорное, Аламүдүн району|Подгорное а.]], [[Прохладное, Аламүдүн району|Прохладное а.]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Jayyl Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Жайыл району]]|| rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 112 211 || '''[[Кара-Балта|Кара-Балта шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|[[Ак-Башат айыл аймагы]]
|[[Ак-Башат (Жайыл району)|Ак-Башат а.]], [[Айдарбек (айыл)|Айдарбек а.]], [[Арал (Жайыл району)|Арал а.]], [[Новониколаевка|Новониколаевка а.]]
|-
|[[Жайыл айыл аймагы]]
|[[Алексеевка (Жайыл району)|Алексеевка а.]], [[Жайыл, Жайыл району|Жайыл а.]]
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Жайыл району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу (Жайыл району)|Кара-Суу а.]], [[Ставрополовка|Ставрополовка а.]]
|-
|[[Красновосточный айыл аймагы]]
|[[Калинин (Кара-Суу району)|Калинин а.]], [[Калдык (айыл)|Калдык а.]], [[Кара-Дөбө (Жайыл району)|Кара-Дөбө а.]]
|-
|[[Кызыл-Дыйкан айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Дыйкан (Жайыл району)|Кызыл-Дыйкан а.]], [[Петропавловка (Жайыл району)|Петропавловка а.]]
|-
|[[Полтавка айыл аймагы]]
|[[Полтавка|Полтавка а.]], [[Малтабар|Малтабар а.]], [[Орто-Суу (Жайыл району)|Орто-Суу а.]]
|-
|[[Сары-Булак айыл аймагы (Жайыл району)|Сары-Булак айыл аймагы]]
|[[Сары-Булак (Жайыл району)|Сары-Булак а.]], [[Моңолдор, Жайыл району|Моңолдор а.]]
|-
|[[Сары-Коо айыл аймагы]]
|[[Алтын (айыл)|Алтын а.]], [[Жекен, Жайыл району|Жекен а.]], [[Жон-Арык (Жайыл району)|Жон-Арык а.]], [[Ийри-Суу (Жайыл району)|Ийри-Суу а.]], [[Фёдоровка (Жайыл району)|Фёдоровка а.]], [[Эриктүү|Эриктүү а.]]
|-
|[[Сосновка айыл аймагы]]
|[[Сосновка (Жайыл району)|Сосновка а.]]
|-
|[[Степное айыл аймагы]]
|[[Степное (Жайыл району)|Степное а.]]
|-
|[[Суусамыр айыл аймагы]]
|[[Суусамыр (айыл)|Суусамыр а.]], [[Кайсар (айыл)|Кайсар а.]], [[Биринчи Май (Жайыл району)|Бринчи Май а.]], [[Тунук, Жайыл району|Тунук а.]], [[Кожомкул, Жайыл району|Кожомкул а.]], [[Каракол (Жайыл району)|Каракол а.]], [[Кызыл-Ой (Жайыл району)|Кызыл-Ой а.]]
|-
|[[Талды-Булак айыл аймагы]]
|[[Бекитай|Бекитай а.]], [[Бөксө Жол, Жайыл району|Бөксө-Жол а.]], [[Кайырма (Жайыл району)|Кайырма а.]], 
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kemin Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кемин району]]|| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Kemin district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | 48 360 || '''[[Кемин|Кемин шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|[[Орловка, Кемин району|'''Орловка шаары''']]
|align=&quot;center&quot; | жок          
|-
|''Борду шаар тибиндеги посёлок''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|[[Ак-Түз айыл аймагы]]
|[[Ак-Түз|Ак-Түз а.]]
|-
|[[Алмалуу айыл аймагы]]
|[[Алмалуу (Кемин району)|Алмалуу а.]], [[Борду, Кемин району|Борду а.]], [[Кызыл-Суу (Кемин району)|Кызыл-Суу а.]]
|-
|[[Боролдой айыл аймагы]]
|[[Боролдой|Боролдой а.]]
|-
|[[Дүйшеев айыл аймагы]]
|[[Кичи-Кемин|Кичи-Кемин а.]]
|-
|[[Жаңы-Алыш айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Алыш|Жаңы-Алыш а.]]
|-
|[[Ильич айыл аймагы]]
|Ильич а., [[Жаңы-Жол (Кемин району)|Жаңы-Жол а.]], [[Советское (Кемин району)|Советское а.]]
|-
|[[Кара-Булак айыл аймагы]]
|[[Кара-Булак (Кемин району)|Кара-Булак а.]], [[Алтымыш (айыл)|Алтымыш а.]], [[Бейшеке (Кемин району)|Бейшеке а.]], [[Чүй (Кемин району)|Чуйское а.]]
|-
|[[Көк-Ойрок айыл аймагы]]
|[[Кайыңды (Кемин району)|Кайыңды а.]], [[Короол-Дөбө (Кемин району)|Кароол-Дөбө а.]], [[Тегирменти, Кемин району|Тегирменти а.]]
|-
|[[Кызыл-Октябрь айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Октябрь (Кемин району)|Кызыл-Октябрь а.]], Белый-Пикет а., [[Жел-Арык|Жел-Арык а.]], [[Дорожное|Дорожное а.]], [[Кашкелең|Кашкелең а.]], [[Кыз-Кыя|Кыз-Кыя а.]], [[Сасык-Булак (Кемин району)|Сасык-Булак а.]], [[Ударник|Ударник а.]], [[Чолок|Чолок а.]]
|-
|[[Чоң-Кемин айыл аймагы]]
|[[Шабдан|Шабдан а.]], [[Калмак-Ашуу|Калмак-Ашуу а.]], [[Кызыл-Байрак (Кемин району)|Кызыл-Байрак а.]], [[Тар-Суу|Тар-Суу а.]], [[Төрткүл, Кемин району|Төрткүл а.]]
|-
|[[Чым-Коргон айыл аймагы]]
|[[Чым-Коргон|Чым-Коргон а.]],[[Новомихайловка|Новомихайловка а.]], [[Самансур|Самансур а.]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Moskva Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Москва району]]|| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | 103 007 || [[Ак-Суу айыл аймагы]]
|[[Ак-Башат (Москва району)|Ак-Башат а.]], [[Ак-Торпок|Ак-Торпок а.]], [[Бала-Айылчы|Бала-Айылчы а.]], [[Кепер-Арык|Кепер-Арык а.]], [[Мураке|Мураке а.]], [[Төмөн-Суу|Төмөн-Суу а.]], [[Чоң-Арык (Москва району)|Чоң-Арык а.]]
|-
|[[Александровка айыл аймагы]]
|[[Александровка (Москва району)|Александровка а.]], [[Беш-Өрүк|Беш-Өрүк а.]], [[Крупское|Крупское а.]]
|-
|[[Беш-Терек айыл аймагы]]
|[[Беш-Терек (Москва району)|Беш-Терек а.]]
|-
|[[Беловодское айыл аймагы]]
|[[Беловодское (Москва району)|Беловодское а.]], [[Кош-Дөбө (Москва району)|Кош-Дөбө а.]]
|-
|[[Биринчи-Май айыл аймагы]]
|[[Ак-Суу (Москва району)|Ак-Суу а.]]
|-
|[[Петровка айыл аймагы]]
|[[Петровка (Москва району)|Петровка а.]], [[Заводское|Заводское а.]], [[Кызыл-Туу (Москва району)|Кызыл-Туу а.]]
|-
|[[Предтеченка айыл аймагы]]
|[[Предтеченка|Предтеченка а.]], [[Аң-Арык (Москва району)|Аң-Арык а.]]
|-
|[[Садовый айыл аймагы]]
|[[Садовое (Москва району)|Садовое а.]]
|-
|[[Сретенка айыл аймагы]]
|[[Сретенка|Сретенка а.]], [[Большевик (Москва району)|Большевик а.]], [[Заря (Москва району)|Заря а.]]
|-
|[[Төлөк айыл аймагы]]
|[[Төлөк (Москва району)|Төлөк а.]]
|-
|[[Целинный айыл аймагы]]
|[[Кыз-Моло|Кыз-Моло а.]]
|-
|[[Чапаев айыл аймагы]]
|[[Ак-Сөөк|Ак-Сөөк а.]], [[Маловодное (Москва району)|Маловодное а.]], [[Спартак (Москва району)|Спартак а.]]
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Panfilov Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; | [[Панфилов району]]|| rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; | 47 938 || '''[[Кайыңды|Кайыңды шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|[[Вознесеновка айыл аймагы]]
|[[Вознесеновка|Вознесеновка а.]], [[Орто-Кайырма|Орто-Кайырма а.]], [[Эркин-Сай|Эркин-Сай а.]]
|-
|[[Курама айыл аймагы]]
|[[Жайылма (Панфилов району)|Жайылма а.]], [[Панфилов (Панфилов району)|Панфилов а.]], [[Орто-Арык (Панфилов району)|Орто-Арык а.]], [[Эфиронос|Эфиронос а.]]
|-
|[[Күрпүлдөк айыл аймагы]]
|[[Күрпүлдөк|Күрпүлдөк а.]], [[Киров (Панфилов району)|Киров а.]], [[Ровное|Ровное а.]]
|-
|[[Орто айыл аймагы]]
|[[Тельман (Панфилов району)|Тельман а.]], [[Букара а.]], [[Кум-Арык (Панфилов району)|Кум-Арык а.]]
|-
|[[Фрунзе айыл аймагы]]
|[[Чалдыбар (Панфилов району)|Чалдыбар а.]], [[Чолок-Арык|Чолок-Арык а.]], [[Чорголу|Чорголу а.]]
|-
|[[Чалдыбар айыл аймагы]]
|[[Биринчи Май (Панфилов району)|Биринчи Май а.]], [[Озёрное (Панфилов району)|Озёрное а.]], [[Октябрь (Панфилов району)|Октябрь а.]], [[Ойронду|Ойронду а.]]
|-
| rowspan=&quot;20&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Sokuluk Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; | [[Сокулук району]]|| rowspan=&quot;20&quot; | [[Файл:Coat of arms of Sokuluk.png|50px|center]] || rowspan=&quot;20&quot; align=&quot;center&quot; | 194 579 || '''[[Шопоков|Шопоков шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|[[Асылбаш айыл аймагы]]
|[[Асылбаш, Сокулук району|Асылбаш а.]], [[Киров (Сокулук району)|Киров а.]]
|-
|[[Ат-Башы айыл аймагы]]
|[[Ак-Жол (Сокулук району)|Ак-Жол а.]], [[Манас (Сокулук району)|Манас а.]], [[Лесное (Сокулук району)|Лесное а.]], [[Төрт-Көл, Сокулук району|Төрт-Көл а.]]
|-
|[[Биринчи Май айыл аймагы]]
|[[Биринчи Май (Сокулук району, Биринчи Май айыл аймагы)|Бирнчи Май а.]], [[Национальное|Национальное а.]], [[Панфилов (Сокулук району)|Панфилов а.]]
|-
|[[Военно-Антоновка айыл аймагы]]
|[[Военно-Антоновка|Военно-Антоновка а.]]
|-
|[[Гавриловка айыл аймагы]]
|[[Гавриловка (Сокулук району)|Гавриловка а.]], [[Жангарач|Жангарач а.]], [[Романовка (Сокулук району)|Романовка а.]], [[Шалта (Сокулук району)|Шалта а.]]
|-
|[[Жыңы-Жер айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Жер (Сокулук району)|Жаңы-Жер а.]], [[Верхневосточное|Верхневосточное а.]], [[Западное|Западное а.]], [[Зелёное|Зелёное а.]], [[Нижневосточное|Нижневосточное а.]]
|-
|[[Жаңы-Пахта айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Пахта|Жаңы-Пахта а.]], [[Ак-Кашат|Ак-Кашат а.]], [[Заря (Сокулук району)|Заря а.]], [[Май (Сокулук району)|Май а.]], [[Мирный (Сокулук району)|Мирный а.]]
|-
|[[Кайназарова айыл аймагы]]
|[[Белек (айыл)|Белек а.]], [[Чат-Көл|Чат-Көл а.]], [[Түз|Түз а.]]
|-
|[[Крупская айыл аймагы]]
|[[Жакынкы Арал|Жакынкы Арал а.]], [[Алыскы Арал|Алыскы Арал а.]], [[Биринчи Май (Сокулук району, Крупская айыл аймагы)|Бирнчи Май а.]], Сокулук а.
|-
|[[Камышановка айыл аймагы]]
|[[Камышановка|Камышановка а.]]
|-
|[[Күнтуу айыл аймагы]]
|[[Күнтуу (Сокулук району)|Күнтуу а.]], [[Достук (Сокулук району)|Достук а.]], [[Кичи Шалта|Кичи Шалта а.]], [[Шалта (Сокулук району)|Шалта а.]], [[Чоң-Жар (Сокулук району)|Чоң-Жар а.]]
|-
|[[Кызыл-Туу айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Туу (Сокулук району)|Кызыл-Туу а.]], [[Кара-Сакал|Кара-Сакал а.]], [[Маловодное (Сокулук району)|Маловодное а.]], [[Новое|Новое а.]], [[Токбай|Токбай а.]]
|-
|[[Төмөнкү Чүй айыл аймагы]]
|[[Төмөнкү Чүй, Сокулук району|Төмөнкү Чүй а.]], [[Мирное|Мирное а.]], [[Садовое (Сокулук району)|Садовое а.]], [[Северное|Северное а.]], [[Степное (Сокулук району)|Степное а.]], [[Талтак|Талтак а.]]
|-
|[[Новопавловка айыл аймагы]]
|[[Новопавловка|Новопавловка а.]], [[Учкун (Сокулук району)|Учкун а.]]
|-
|[[Орок айыл аймагы]]
|[[Жал (Сокулук району)|Жал а.]], [[Жогорку Орок|Жогорку Орок а.]], [[Калтар (айыл)|Калтар а.]], [[Кашка-Баш|Кашка-Баш а.]], [[Төмөнкү Орок|Төмөнкү Орок а.]], [[Плодовое|Плодовое а.]], [[Сарбан (айыл)|Сарбан а.]], [[Селекционное|Селекционное а.]]
|-
|[[Саз айыл аймагы]]
|[[Саз (айыл)|Саз а.]], [[Конуш (айыл)|Конуш а.]]
|-
|[[Сокулук айыл аймагы]]
|[[Сокулук (Сокулук району, Сокулук айыл аймагы)|Сокулук а.]]
|-
|[[Төш-Булак айыл аймагы]]
|[[Төш-Булак (Сокулук району)|Төш-Булак а.]], [[Бөрүлү|Бөрүлү а.]], [[Четинди|Четинди а.]]
|-
|[[Фрунзе айыл аймагы]]
|[[Фрунзе (Сокулук району)|Фрунзе а.]], [[Комсомол (Сокулук району)|Комсомольское а.]], Озёрное а., [[Студенческое|Студенческое а.]]
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Chüy Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Чүй району]]|| rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Chuy district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; | 54 622 || Ак-Бешим айыл аймагы
|[[Ак-Бешим (айыл)|Ак-Бешим а.]], [[Жаңы-Жол (Чүй району)|Жаңы-Жол а.]], [[Калыгул, Чүй району|Калыгул а.]]
|-
|Бурана айыл аймагы
|[[Бурана (айыл)|Бурана а.]], [[Алга (Чүй району)|Алга а.]], [[Дөң-Арык|Дөң-Арык а.]], [[Мээнеткеч|Мээнеткеч а.]]
|-
|Ибраимов айыл аймагы
|[[Кошой (айыл)|Кошой а.]], [[Кара-Ой (Чүй району)|Кара-Ой а.]], [[Кызыл-Аскер|Кызыл-Аскер а.]], [[Ленин (Чүй району)|Ленин а.]], [[Ленин-Жол (Чүй району)|Ленин-Жол а.]], [[Талды-Булак (Чүй району)|Талды-Булак а.]]
|-
|Искринск айыл аймагы
|[[Искра (Чүй району)|Искра а.]], [[Восточное|Восточное а.]], [[Жаңы-Турмуш (Чүй району)|Жаңы-Турмуш а.]], [[Железнодорожное|Железнодорожное а.]], [[Кара-Дөбө (Чүй району)|Кара-Дөбө а.]],
|-
|Кегети айыл аймагы
|[[Кегети (айыл)|Кегети а.]], [[Арпа-Тектир (Чүй району)|Арпа-Тектир а.]], [[Акматбек|Акматбек а.]], [[Советское (Кемин району)|Советское а.]], [[Чапаев (Чүй району)|Чапаев а.]]
|-
|Кош-Коргон айыл аймагы
|[[Кош-Коргон (Чүй району)|Кош-Коргон а.]]
|-
|Он Бир-Жылкы айыл аймагы
|[[Онбир-Жылга|Онбир-Жылга а.]], [[Маданият (Чүй району)|Маданият а.]], [[Кайырма (Чүй району)|Кайырма а.]], [[Прогресс (Чүй району)|Прогресс а.]]
|-
|Сайлык айыл аймагы
|[[Сайлык|Сайлык а.]], [[Жаңы-Чек (Чүй району)|Жаңы-Чек а.]], [[Виноградное (Чүй району)|Виноградное а.]]
|-
|Чүй айыл аймагы
|[[Чүй (Чүй району)|Чүй а.]], [[Арал (Чүй району)|Арал а.]], [[Садовое (Чүй району)|Садовое а.]]
|-
|Шамшы айыл аймагы
|[[Шамшы (Чүй району)|Шамшы а.]], [[Карагул (айыл)|Карагул а.]], [[Кош-Кашат|Кош-Кашат а.]], [[Чоң-Жар (Чүй району)|Чоң-Жар а.]]
|-
| rowspan=&quot;19&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ysyk-Ata Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;19&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ысык-Ата району]]|| rowspan=&quot;19&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ysyk-Ata district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;19&quot; align=&quot;center&quot; | 154 340 || '''[[Кант (шаар)|Кант шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Ак-Кудук айыл аймагы
|[[Ак-Кудук (Ысык-Ата району)|Ак-Кудук а.]], [[Биринчи Май (Ысык-Ата району, Ак-Кудук айыл аймагы)|Биринчи Май а.]], [[Киров (Ысык-Ата району)|Киров а.]], [[Котовский|Котовский а.]], [[Хун Чи (Ысык-Ата району, Ак-Кудук айыл аймагы)|Хун Чи а.]]
|-
|Бирдик айыл аймагы
|[[Бирдик (Ысык-Ата району)|Бирдик а.]], [[Хун Чи (Ысык-Ата району, Бирдик айыл аймагы)|Хун Чи а.]]
|-
|Жээк айыл аймагы
|[[Жээк (Ысык-Ата району)|Жээк а.]], [[Дмитриевка (Ысык-Ата району)|Дмитриевка а.]], [[Гагарин (Ысык-Ата району)|Гагарин а.]]
|-
|Ивановка айыл аймагы
|[[Ивановка (Ысык-Ата району)|Ивановка а.]]
|-
|Интернационал айыл аймагы
|[[Интернационал (Ысык-Ата району)|Интернационал а.]], [[Жар-Башы (Ысык-Ата району)|Жар-Башы а.]]
|-
|Ысык-Ата айыл аймагы
|[[Алмалуу (Ысык-Ата району)|Алмалуу а.]], [[Горная Серафимовка|Горная Серафимовка а.]], [[Жогорку-Ичке-Суу|Жогорку-Ичке-Суу а.]], [[Ичке-Суу (Ысык-Ата району)|Ичке-Суу а.]], [[Карагай-Булак|Карагай-Булак а.]], [[Норус|Норус а.]], [[Таш-Башат (Ысык-Ата району)|Таш-Башат а.]], [[Тогуз-Булак (Ысык-Ата району)|Тогуз-Булак а.]], [[Үч-Эмчек (Ысык-Ата району)|Үч-Эмчек а.]]
|-
|Кең-Булуң айыл аймагы
|[[Кең-Булуң|Кең-Булуң а.]], [[Гидростроитель|Гидростроитель а.]], [[Дружба (Ысык-Ата району, Кең-Булуң айыл аймагы)|Дружба а.]], [[Чолпон (Ысык-Ата району)|Чолпон а.]]
|-
|Кочкорбаев айыла аймагы
|[[Кеңеш (Ысык-Ата району)|Кеңеш а.]], [[Доктурбек Курманалиев (айыл)|Доктурбек Курманалиев а.]], [[Будённовка|Будённовка а.]]
|-
|Красная Речка айыл аймагы
|[[Красная Речка|Красная Речка а.]]
|-
|Логвиненко айыл аймагы
|[[Новопокровка (Ысык-Ата району, Логвиненко айыл аймагы)|Новопокровка а.]], [[Чоң-Далы|Чоң-Далы а.]]
|-
|Люксембург айыл аймагы
|[[Люксембург (айыл)|Люксембург а.]], [[Киршёлк|Киршёлк а.]]
|-
|Милянфан айыл аймагы
|[[Милянфан|Милянфан а.]]
|-
|Сын-Таш айыл аймагы
|[[Сын-Таш|Сын-Таш а.]], [[Ак-Сай (Ысык-Ата району)|Ак-Сай а.]], [[Жетиген (Ысык-Ата району)|Жетиген а.]], [[Кызыл-Арык|Кызыл-Арык а.]], [[Өтөгөн|Өтөгөн а.]], [[Рот-Фронт|Рот-Фронт а.]], [[Совет (Ысык-Ата району)|Советское а.]], [[Тельман (Ысык-Ата району)|Тельман а.]]
|-
|Новопокровка айыл аймагы
|[[Новопокровка (Ысык-Ата району, Новопокровка айыл аймагы)|Новопокровка а.]], [[Ленин (Ысык-Ата району)|Ленин а.]], [[Сары-Жон|Сары-Жон а.]]
|-
|Нурманбет айыл аймагы
|[[Нурманбет|Нурманбет а.]], [[Алиаскар Токтоналиев (айыл)|Алиаскар Токтоналиев а.]], [[Биринчи Май (Ысык-Ата району, Нурманбет айыл аймагы)|Биринчи Май а.]]
|-
|Туз айыл аймагы
|[[Туз (Ысык-Ата району)|Туз а.]], [[Дайырбек|Дайырбек а.]], [[Жайалма|Жайалма а.]], [[Төмөнкү Серафимовка|Төмөнкү Серафимовка а.]]
|-
|Узун-Кыр айыл аймагы
|[[Дружба (Ысык-Ата району, Узун-Кыр айыл аймагы)|Дружба а.]], [[Жер-Казар|Жер-Казар а.]], [[Төмөнкү Норус|Төмөнкү Норус а.]]
|-
|Юрьевка айыл аймагы
|[[Юрьевка|Юрьевка а.]], [[Ысык-Ата, Ысык-Ата району|Ысык-Ата а.]]
|-
| || [[Токмок|Токмок шаары]]|| [[Файл:Flag of Tokmok.svg|50px|center]][[Файл:Tokmak coa.svg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 71 443 || align=&quot;center&quot; | жок
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

=== Ысык-Көл облусу ===
{{Негизги макала|Ысык-Көл облусу}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref name=&quot;Калк&quot; /&gt;!! Баш ийген айыл аймактар, шаарлар
жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=9—16}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ak-Suu Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ак-Суу району]]|| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ak-Suu district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | 69 439 || [[Ак-Булуң айыл аймагы]]
|[[Ак-Булуң (Ак-Суу району)|Ак-Булуң а.]], [[Ак-Булак (Ак-Суу району)|Ак-Булак а.]], [[Токтогул (Ак-Суу району)|Токтогул а.]], [[Түргөн (айыл)|Түргөн а.]]
|-
|[[Ак-Чий айыл аймагы (Ак-Суу району)|Ак-Чий айыл аймагы]]
|[[Ак-Чий (Ак-Суу району)|Ак-Чий а.]], [[Качыбек|Качыбек а.]], [[Көк-Жайык|Көк-Жайык а.]], [[Кызыл-Жар (Ак-Суу району)|Кызыл-Жар а.]], [[Советское (Ак-Суу району)|Советское а.]]
|-
|[[Бөрү-Баш айыл аймагы]]
|[[Бөрү-Баш|Бөрү-Баш а.]], [[Черик (айыл)|Черик а.]]
|-
|[[Жыргалаң айыл аймагы]]
|[[Жыргалаң (Ак-Суу району)|Жыргалаң а.]]
|-
|[[Кара-Жал айыл аймагы]]
|[[Тегизчил|Тегизчил а.]], [[Жаңы-Арык (Ак-Суу району)|Жаңы-Арык а.]], [[Кара-Жал|Кара-Жал а.]], [[Боз-Булуң|Боз-Булуң а.]]
|-
|[[Каракол айыл аймагы]]
|[[Каракол (Ак-Суу району)|Каракол а.]], [[Чолпон (Ак-Суу району)|Чолпон а.]]
|-
|[[Кереге-Таш айыл аймагы]]
|[[Кереге-Таш (Ак-Суу району)|Кереге-Таш а.]], [[Кайырма-Арык|Кайырма-Арык а.]], [[Новоконстантиновка|Новоконстантиновка а.]], [[Пионер (Ак-Суу району)|Пионер а.]], [[Сары-Камыш (Ак-Суу району)|Сары-Камыш а.]]
|-
|[[Боз-Учук айыл аймагы]]
|[[Нововознесеновка|Нововознесеновка а.]], [[Боз-Учук, Ак-Суу району|Боз-Учук а.]], [[Ичке-Жергез|Ичке-Жергез а.]]
|-
|[[Октябрь айыл аймагы]]
|[[Октябрьское|Октябрьское а.]], [[Жол-Колот|Жол-Колот а.]], [[Отуз-Уул (айыл)|Отуз-Уул а.]], [[Үч-Кайнар|Үч-Кайнар а.]]
|-
|[[Отрадное айыл аймагы]]
|[[Отрадное|Отрадное а.]], [[Орлиное|Орлиное а.]], [[Шапак (айыл)|Шапак а.]]
|-
|[[Тепкен айыл аймагы]]
|[[Тепке|Тепке а.]], [[Жылдыз (айыл)|Жылдыз а.]], [[Курбу (айыл)|Курбу а.]]
|-
|[[Теплоключенка айыл аймагы]]
|Теплоключенка а., [[Лесной, Ак-Суу району|Лесное а.]]
|-
|[[Челпек айыл аймагы]]
|[[Челпек (айыл)|Челпек а.]], [[Бурма-Суу|Бурма-Суу а.]], [[Таш-Кыя (Ак-Суу району)|Таш-Кыя а.]]
|-
|[[Эңилчек айыл аймагы]]
|[[Эңилчек (айыл)|Эңилчек а.]], [[Кең-Суу (Ак-Суу району)|Кең-Суу а.]], [[Койлуу (Ак-Суу району)|Койлуу а.]], [[Кургак (Ак-Суу району)|Кургак а.]], [[Май-Саз (Ак-Суу району)|Май-Саз а.]], [[Таш-Короо (Ак-Суу району)|Таш-Короо а.]], [[Эчкили-Таш (Ак-Суу району)|Эчкили-Таш а.]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Jeti-Ögüz Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Жети-Өгүз району]]|| rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Flag of Jeti-Ögüz District.svg|50px|center]] [[Файл:Coat of arms of Jeti-Oguz.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 93 392 || [[Ак-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Мундуз (Жети-Өгүз району)|Мундуз а.]], [[Ак-Дөбө (Жети-Өгүз району)|Ак-Дөбө а.]], [[Аң-Өстөн|Аң-Өстөн а.]], [[Тилекмат|Тилекмат а.]]
|-
|[[Ак-Шыйрак айыл аймагы]]
|[[Ак-Шыйрак, Жети-Өгүз району|Ак-Шыйрак а.]], Культцентр а., Ыштык а.
|-
|[[Алдашев айыл аймагы]]
|[[Саруу (айыл)|Саруу а.]], [[Жууку|Жууку а.]], Ысык-Көл а.
|-
|[[Барскоон айыл аймагы]]
|[[Барскоон, Жети-Өгүз району|Барскоон а.]], [[Каракол (Жети-Өгүз району)|Каракол а.]], Кара-Сай а., Сөөк а.
|-
|[[Даркан айыл аймагы]]
|[[Даркан (айыл)|Даркан а.]]
|-
|[[Жаргылчак айыл аймагы]]
|[[Ак-Терек (Жети-Өгүз району)|Ак-Терек а.]], [[Жеңиш (Жети-Өгүз району)|Жеңиш а.]], [[Кичи-Жаргылчак|Кичи-Жаргылчак а.]], [[Чоң-Жаргылчак|Чоң-Жаргылчак а.]]
|-
|[[Жети-Өгүз айыл аймагы]]
|[[Жети-Өгүз (айыл)|Жети-Өгүз а.]], [[Ак-Кочкор|Ак-Кочкор а.]], [[Желе-Дөбө (айыл)|Желе-Дөбө а.]], [[Жети-Өгүз курорту|Жети-Өгүз (Курорт) а.]], [[Кабак (айыл)|Кабак а.]], [[Талды-Булак (Жети-Өгүз району)|Талды-Булак а.]],[[Чырак (айыл)|Чырак а.]]
|-
|[[Кызыл-Суу айыл аймагы (Жети-Өгүз району)|Кызыл-Суу айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Суу (Жети-Өгүз району)|Кызыл-Суу а.]], [[Жалгыз-Өрүк (Жети-Өгүз району)|Жалгыз-Өрүк а.]], [[Кайнар (Жети-Өгүз району)|Кайнар а.]], [[Покровка Пристаны|Покровка Пристаны а.]]
|-
|[[Липенка айыл аймагы]]
|[[Липенка|Липенка а.]], [[Богатыровка|Богатыровка а.]], [[Зелёный Гай|Зелёный Гай а.]], [[Ичке-Булуң, Жети-Өгүз району|Ичке-Булуң а.]]
|-
|[[Оргочор айыл аймагы]]
|[[Оргочор, Жети-Өгүз району|Оргочор а.]], [[Боз-Бешик|Боз-Бешик а.]], [[Кургак-Айрык|Кургак-Айрык а.]], Подгорное а.
|-
|[[Светлая Поляна айыл аймагы]]
|[[Светлая Поляна|Светлая Поляна а.]], [[Чоң-Кызыл-Суу|Чоң-Кызыл-Суу а.]]
|-
|[[Тамга айыл аймагы]]
|[[Тамга (айыл)|Тамга а.]], [[Тосор|Тосор а.]]
|-
|[[Ырдык айыл аймагы]]
|Алкым а., [[Жон-Булак|Жон-Булак а.]], Комсомольское а., [[Конкино|Конкино а.]], [[Ырдык, Жети-Өгүз району|Ырдык а.]]  
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ysyk-Köl Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ысык-Көл району]]|| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Flag of Ysyk-Kul district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 84 876 || '''[[Чолпон-Ата|Чолпон-Ата шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Абдрахманов айыл аймагы
|[[Жаркынбаев|Жаркынбаев а.]], [[Кароол-Дөбө (Ысык-Көл району)|Кароол-Дөбө а.]]
|-
|Ананьево айыл аймагы
|[[Ананьево|Ананьево а.]], [[Көк-Дөбө (Ысык-Көл району)|Көк-Дөбө а.]], [[Чет-Байсоорун|Чет-Байсоорун а.]]
|-
|Бостери айыл аймагы
|[[Бостери|Бостери а.]], [[Бактуу-Долоноту|Бактуу-Долоноту а.]]
|-
|Кара-Ой айыл аймагы
|[[Кара-Ой (Ысык-Көл району)|Кара-Ой а.]]
|-
|Кум-Бел айыл аймагы
|[[Корумду (Ысык-Көл району)|Корумду а.]], [[Булан-Сөгөттү|Булан-Сөгөттү а.]]
|-
|Өрүк айыл аймагы
|[[Чоң-Өрүктү|Чоң-Өрүктү а.]], [[Орто-Өрүктү|Орто-Өрүктү а.]], [[Өрүктү-Хутор|Өрүктү-Хутор а.]]
|-
|Садыр Аке айыл аймагы
|[[Григорьевка (Ысык-Көл району)|Григорьевка а.]], [[Григорьевка Пристаны|Григорьев Пристаны а.]]
|-
|Семёновск айыл аймагы
|[[Семёновка (Ысык-Көл району)|Семёновка а.]], [[Кожояр|Кожояр а.]]
|-
|Тамчы айыл аймагы
|[[Тамчы (айыл)|Тамчы а.]], [[Кош-Көл|Кош-Көл а.]], [[Чырпыкты|Чырпыкты а.]]
|-
|Темир айыл аймагы
|[[Темир (айыл)|Темир а.]], [[Кашат (айыл)|Кашат а.]]
|-
|Тору-Айгыр айыл аймагы
|[[Тору-Айгыр (айыл)|Тору-Айгыр а.]], [[Кызыл-Өрүк|Кызыл-Өрүк а.]], [[Сары-Камыш (Ысык-Көл району)|Сары-Камыш а.]]
|-
|Чоң-Сары-Ой айыл аймагы
|[[Чоң-Сары-Ой|Чоң-Сары-Ой а.]], [[Баетов (Ысык-Көл району)|Баетов а.]], [[Өрнөк (Ысык-Көл району)|Өрнөк а.]], [[Сары-Ой (Ысык-Көл району)|Сары-Ой а.]], [[Чок-Тал, Ысык-Көл району|Чок-Тал а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Tong Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Тоң району]]|| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ton rayon.png|50px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | 53 401 || Ак-Терек айыл аймагы
|[[Кара-Коо|Кара-Коо а.]], [[Ала-Баш|Ала-Баш а.]], [[Бар-Булак|Бар-Булак а.]], [[Дөң-Талаа|Дөң-Талаа а.]], Комсомол а., [[Кызыл-Туу (Тоң району)|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Болот Мамбетов айыл аймагы
|[[Эшперов|Эшперов а.]], [[Ак-Сай (Тоң району, Болот Мамбетов айыл аймагы)|Ак-Сай а.]], [[Жер-Үй|Жер-Үй а.]], [[Көк-Сай (Тоң району)|Көк-Сай а.]]
|-
|Кажы-Сай айыл аймагы
|[[Кажы-Сай|Кажы-Сай а.]]
|-
|Көл-Төр айыл аймагы
|[[Көл-Төр (айыл)|Көл-Төр а.]], [[Тогуз-Булак (Тоң району)|Тогуз-Булак а.]], [[Коңур-Өлөң, Тоң району|Коңур-Өлөң а.]]
|-
|Көк-Мойнок айыл аймагы
|[[Ак-Өлөң|Ак-Өлөң а.]], [[Көк-Мойнок-Биринчи|Көк-Мойнок-Биринчи а.]], [[Көк-Мойнок-Экинчи|Көк-Мойнок-Экинчи а.]]
|-
|Күн-Чыгыш айыл аймагы
|[[Бөкөнбаев|Бөкөнбаев а.]], [[Арчалы (Тоң району)|Арчалы а.]]
|-
|Төрт-Күл айыл аймагы
|[[Төрт-Күл, Тоң району|Төрт-Күл а.]], [[Темир-Канат|Темир-Канат а.]], [[Туура-Суу (Тоң району, Төрт-Күл айыл аймагы)|Туура-Суу а.]]
|-
|Тоң айыл аймагы
|[[Тоң (айыл)|Тоң а.]], [[Ак-Сай (Тоң району, Тоң айыл аймагы)|Ак-Сай а.]], [[Кажы-Саз|Кажы-Саз а.]]
|-
|Улакол айыл аймагы
|[[Оттук (Тоң району)|Оттук а.]], [[Кара-Талаа|Кара-Талаа а.]], [[Кара-Шаар (айыл)|Кара-Шаар а.]], [[Туура-Суу (Тоң району, Улакол айыл аймагы)|Туура-Суу а.]], [[Шор-Булак|Шор-Булак а.]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Tüp Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Түп району]]|| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Coat of arms of Tup district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 65 169 || Ак-Булак айыл аймагы
|[[Ак-Булак (Түп району)|Ак-Булак а.]]
|-
|Ак-Булуң айыл аймагы
|[[Ак-Булуң (Түп району)|Ак-Булуң а.]], [[Беловодское (Түп району)|Беловодское а.]], [[Фрунзе (Түп району)|Фрунзенское а.]]
|-
|Арал айыл аймагы
|[[Арал (Түп району)|Арал а.]], [[Миң-Булак (Түп району)|Миң-Булак а.]], [[Долон (айыл)|Долон а.]], [[Кош-Дөбө (Түп району)|Кош-Дөбө а.]], [[Сары-Дөбө|Сары-Дөбө а.]]
|-
|Ысык-Көл айыл аймагы
|Ысык-Көл а., [[Ынтымак (Түп району)|Ынтымак а.]]
|-
|Карасаев айыл аймагы
|[[Тасма (айыл)|Тасма а.]], [[Токтоян|Токтоян а.]], [[Чоң-Тогуз-Бай|Чоң-Тогуз-Бай а.]]
|-
|Кутургу айыл аймагы
|[[Кутургу|Кутургу а.]], [[Кичи-Өрүктү|Кичи-Өрүктү а.]], [[Ой-Булак|Ой-Булак а.]], [[Ой-Тал (Түп району)|Ой-Тал а.]]
|-
|Михайловка айыл аймагы
|[[Михайловка (Түп району)|Михайловка а.]]
|-
|Сан-Таш айыл аймагы
|[[Сан-Таш|Сан-Таш а.]], [[Байзак (Түп району)|Байзак а.]], [[Каркыра (айыл)|Каркыра а.]], [[Кең-Суу (Түп району)|Кең-Суу а.]], [[Сары-Тологой (Түп району)|Сары-Тологой а.]]
|-
|Сары-Булак айыл аймагы
|[[Балбай|Балбай а.]], [[Күрмөнтү|Күрмөнтү а.]]
|-
|Талды-Суу айыл аймагы
|[[Талды-Суу (Түп району)|Талды-Суу а.]], [[Ичке-Суу (Түп району)|Ичке-Суу а.]], [[Көөчү|Көөчү а.]], [[Корумду (Түп району)|Корумду а.]]
|-
|Тогуз-Булак айыл аймагы
|[[Тогуз-Булак (Түп району)|Тогуз-Булак а.]], [[Сары-Булуң (Түп району)|Сары-Булуң а.]]
|-
|Түп айыл аймагы
|[[Түп (айыл)|Түп а.]], [[Бирлик (Түп району)|Бирлик а.]], [[Шаты (айыл)|Шаты а.]]
|-
|Чоң-Таш айыл аймагы
|[[Чоң-Таш (айыл)|Чоң-Таш а.]], [[Жылуу-Булак|Жылуу-Булак а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Балыкчы шаары]]|| [[Файл:Flag of Balykchy.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Balykchy Kyrgyzstan.svg|50px|center]] ||  align=&quot;center&quot; | 50 814
(51 305 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''[[Орто-Токой (Балыкчы)|Орто-Токой шаар тибиндеги посёлок]]''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Каракол|Каракол шаары]]|| [[Файл:Flag of Karakol.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Karakol.svg|50px|center]] ||  align=&quot;center&quot; | 81 522
(84 351 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''[[Пржевальск пристаны|Пржевальск-Пристаны шаар тибиндеги посёлок]]''
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

== Тарых ==
=== Кыргыз АО (1924―1926) ===
{{Негизги макала|Кыргыз автономиялуу облусу}}
1924-жылдын 16-сентябрында [[Түркстан Автономиялуу Советтик Социалисттик Республикасы|Түркстан АССРнин]] Борбордук аткаруу комитетинин (БАК) кезексиз сессиясы Орто Азияны улуттук-мамлекеттик бөлүштүрүшү жөнүндө чечим кабыл алган. Чечимдин алкагында [[Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы|ОСФСРдин]] курамында [[Кыргыз автономиялуу облусу|Кара-Кыргыз автономиялуу облусунун]] түзүлүшү жарыяланган. Бул чечим 1924-жылы 14-октябрда Бүткүл орусиялык борбордук аткаруу комитетинин (БОБАК) 2-сессиясында бекитилген жана 1925-жылдын 11-майында Бүткүл орусиялык советтердин жыйынында жактырылган. 1925-жылдын май айынан Кара-Кыргыз АО Кыргыз АО аталып баштайт&lt;ref name=&quot;bse&quot;&gt;{{книга|автор=|заглавие=Большая советская энциклопедия|издание=2-е изд|место=М.|издательство=БСЭ|год=1949—1960|том=29|страницы=293—294}}&lt;/ref&gt;.

Автономиялуу облусунда 4 аймак негизделген — [[Пишпек]] (21 [[болуш]] менен), [[Каракол]]-[[Нарын]] (16 болуш), [[Ош]] (20 болуш) жана [[Жалал-Абад]] (19 болуш). Болуштар 269 айыл кеңештерге бөлүнүп 1173 калктуу конуштарды камтыган&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Территориальное и административное деление Союза ССР на 1-е января 1926 года|место=М.|издательство=Издательство Главного управления коммунального хозяйства НКВД|год=1926|страницы=139|страниц=288|тираж=4000}}&lt;/ref&gt;.

=== Кыргыз АССР (1926―1936) ===
{{Негизги макала|Кыргыз Автономиялуу Социалисттик Советтик Республикасы}}
[[Файл:Кыргыз АССР (аймактар 1926-1928).png|thumb|241x241px|Кыргыз АССРдин 1926-1928-жж. болгон кантондорго бөлүнүшү]]1-февраль 1926-жылы [[Кыргыз]] АО Кыргыз АССРге айланган. Ошол эле учурда анын жаңы административдик-аймактык бөлүнүшү бекитилген. Ага ылайык аймактардын оруна 7 кантон орнолгон: [[Чүй]], [[Талас]], [[Каракол]], [[Нарын]], [[Ош]], [[Жалал-Абад]], [[Фрунзе]]. Кантондор 52 болушка, алар 455 айыл кеңешине бөлүнгөн. Ушул эле жылы [[Пишпек]]тин аталышы [[Фрунзе]]ге өзгөргөн.

1928-жылы [[Чүй]] кантону [[Фрунзе]] кантонуна кошулган, [[Жалал-Абад]] менен [[Ош]] кантондору Ош аймагына бириккен. Ошол эле учурда болуштарга бөлүнүсүнөн райондорго бөлүнүшүнө өтүү башталган. 1929-жылына Кыргыз АССР 1 аймака, 5 кантонго, 13 районго, 29 болушка жана 441 айыл кеңештерге бөлүнгөн.

1930-жылы [[Кыргызстан]]да, ошондой эле бүткүл Советтер Союзунда кантондорго бөлүнүү жоюлган. [[Кыргыз]] АССР райондорго, алар айыл кеңештерге бөлүнүп калган.

=== Кыргыз ССР (1936―1991) ===
{{Негизги макала|Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы}}

=== Кыргыз Республикасы ===
31-август 1991-жылы [[Кыргыз Республикасы]] жаралат.

7-февраль 1992-жылы [[Жалал-Абад облусу]]нун Үч-Терек району түптөлгөн, бирок 1998-жылдын 30-сентябрында жоюлган. 1992-жылдын 27-февралында [[Ош облусу]]нун [[Чоң-Алай району]] түзүлгөн.

1992-жылдын 6 мартында кээ бир райондордун аталыштары өзгөргөн: Жаңы-Жол — Аксыга, Киров — Кара-Буурага, Ленинполь — Бакай-Атага, Ленин — Ноокенге, Совет — Кара-Кулжага, Фрунзе —  Кадамжайга. Ошол эле учурда Нарын облусунун Суусамыр району түзүлгөн (1994-жылдын 28-майында [[Чүй облусу]]на өткөрүлүп берилген, 1995-жылдын августунда жоюлган.

1993-жылдын 8-майында Калинин районун аталышы [[Жайыл району]]на өзгөргөн.

1994-жылдын 16-апрелинде [[Чүй району]] жоюлган.

1998-жылдын 3-сентябрында [[Кант району]] [[Ысык-Ата району]]на кошулган.

1999-жылдын 13-октябрында Ош облусунун Баткен, Кадамжай жана Лейлек райондорунун чек арасында Баткен облусу түзүлгөн.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Кыргызстандын облустары| ]]</text>
      <sha1>eb06f28uum8qxwgd1gpztq2s8pak5lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апрель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6059</id>
    <revision>
      <id>664790</id>
      <parentid>651906</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1675" sha1="3soi55t1yq5xvsoj72q6di6qv3vjzey" xml:space="preserve">{{Апрель календары}} 
'''Апрель''' (лат. Aprīlis) же '''чын куран''' — [[Григориан жылнаамасы|Григориан жылнаамасы]] боюнча төртүнчү [[ай]], [[Байыркы Рим|Байыркы Рим]] боюнча [[Юлий Цезарь|Цезардын]] буйругунан улам экинчи [[ай]].
[[Файл:Бишкек. Борбордук сквер 2. (23-апрель 2025).jpg|thumb|280px|Бишкек. Борбордук сквер. 23-апрель 2025-жыл]]
[[Файл:Бишкек. Эмен паркы (23-апрель 2025) (13).jpg|thumb|280px|Бишкек. Эмен паркы. 23-апрель 2025-жыл]]
[[Файл:Бишкек. Эмен паркы (23-апрель 2025) (8).jpg|thumb|280px|Бишкек. Эмен паркы. 23-апрель 2025-жыл]]
[[Файл:Бишкек. Эмен паркы (23-апрель 2025) (4).jpg|thumb|280px|Бишкек. Эмен паркы. 23-апрель 2025-жыл]]
[[Файл:Кыргызстан. Ак-Талаа району. Кош-Дөбө айылы (2021-04-02 08-56-27).jpg|thumb|280px|Ак-Талаа району. Кош-Дөбө айылы 2-апрель 2021-жыл]]

== Булактар ==

* Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. - Том 1-6.
{{Айлар}}
[[Категория:Жылнаама]]
[[Категория:Апрель]]
[[ru:Апрель]]
[[ksh:Apprill (Moohnd)]]
[[ur:اپريل]]</text>
      <sha1>3soi55t1yq5xvsoj72q6di6qv3vjzey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ысык-Көл облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9105</id>
    <revision>
      <id>664843</id>
      <parentid>652802</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68541" sha1="2nqicy7u8461i7s65g3x4sviafllwpo" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Кыргызстан}}
 |Кыргызча аталышы       = Ысык-Көл облусу
 |Өздүк аталышы          = 
 |Герб                = Issyk kul obl coa.svg
 |Желек                 = Flag of Issyk-Kul Region.svg
 |Белгинин көлөмү        = 
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 
|Сүрөт                                        = Кыргызстан. Ысык-Көл. Аврора пансионаты (2022-07-25 13-04-41).jpg
|Сүрөттүн туурасы                             = 280px
|Сүрөттүн баяны                               = 
 |Өлкө                   = {{KGZ}}
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                = 
  |type                  = 
  |деңгээл               = 
  |CoordScale            =  
 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Облус
 |Киргени                = 
 |Курамында              = 3 шаар, 5 район
 |Борбору                = [[Файл:Flag of Karakol.svg | 24px | border]] [[Каракол]]
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = [[Балыкчы]], [[Чолпон-Ата]]
 |Түзүлгөн убакыты       = [[21-ноябрь]] [[1939]]
 |Таратылган убакыты     = 
 |Башчысы                = [[Далиев Уланбек Эшенович]]
  |Башчынын түрү         = Губернатору
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = [[Кыргыз тили]]
 |Тилдери                        = 
 |Калкы                          = 489 800
  |Санак жылы                    = 2019
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    = 
  |Жыштыгы                       = 10,31
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                =
  |Диний курамы                  = 
 |Жер аянты                      = 43 100
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = Issyk Kul Province in Kyrgyzstan.svg
 |Картанын көлөмү                = 
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = [[UTC+6]]
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = KG-Y
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = 
 |Унаа коду                      = I, 09
 |Сайты                          = http://ik.e-region.kg/Default.aspx
 |Commons түрмөгү                = Issyk Kul Province
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}

'''Ысык-Көл облусу'''  — [[Кыргыз Республикасы]]нын чыгыш бөлүгүндө жайгашкан облус. Борбору — [[Каракол шаары]]. Курамында 5 район ([[Ак-Суу району|Ак Суу]], [[Жети-Өгүз району|Жети Өгүз]], [[Тоң району|Тоң]], [[Түп району|Түп]], [[Ысык-Көл району|Ысык Көл]]), 3 шаар ([[Балыкчы (шаар)|Балыкчы]], [[Каракол]], [[Чолпон-Ата]]) , 5 шаарча (Ак-Булак, Жыргалаң, Кажы-Сай, [[Пржевальск пристаны|Прежевальск пристаны]], Орто-Токой)  , 57 айыл округу жана 171 айыл бар(2012). Түндүгүнөн жана түндүк-чыгышынан [[Казакстан]], чыгышынан жана түштүк-чыгышынан [[Кытай]], батышынан жана түштүк-батышынан [[Нарын облусу|Нарын]], түндүк-батышынан [[Чүй облусу|Чүй]] облустары менен чектешет. 
 
Ысык-Көл облусуна эс алуучулар абдан көп келет, 2023-жылы эле 3-6млн га чейин келген. Ысык-Көл облусундагы [[ысык-көл]] аттуу көлунө, [[Аска зоосу]]на, [[бийик-бийик тоолор]]уна суктануу, сейилдөө, Жана эс алуу үчүн келишет. Жана ошондой эле Ысык-Көл облусу [[кыргызстандын жүрөгү]] болуп саналат. 

Аянты 43,1 миң км² (республиканын аянтынын 21,6%). Калкы 496,4 миң (2020 ж.; республиканын калкынын 7,6%).(2024)

== Тарыхы ==
Б. з. ч. II миң – б. э. VIII кылымдардын аралыгында деп болжолдонгон Чолпон-Ата капчыгайындагы жана башка жерлердеги аскалардагы жазуу-петроглифтер эсепке алуу дээрлик мүмкүн болбогон байыркы эстеликтердин чакан тобун түзөт. 

[[Түп району|Түп районундагы]] Күрмөнтү айылынын жанындагы падыша коргону – алгачкы көчмөндөр доорунун таасын эстелиги. Ушул өңдүү эстеликтер Ысык-Көл сыяктуу эле Кыргызстандын башка туристтик аймактарында дагы бар. Бул б. э. ч. VII кылымдан б. э. II кылымына чейин Орто Азияда жашаган, Кир менен Дариянын перс жоокерлерин, андан соң Александр Македонскийди токтоткон айбаттуу күч болуп эсептелген малчы сактардын күмбөздөрү. 

Ошол эле доордо бул аймактарда отурукташуу-дыйканчылык маданияты жаралган. Айрым жазуу булактарында Чигу шаарынын (Кызыл-өрөөн шаары) эскерилиши анын күбөсү болуп эсептелет, айрым изилдөөчүлөр белгилегендей, Түп булуңунун Сары Булуңундагы суу алдындагы урандылар мына ошол шаардын калдыктары. Кийинки заманда отурукташуу дыйканчылык маданияты кыйла туруктуу мүнөзгө ээ болгон, ал туурасында археологиялык жана жазма булактар күбөлөп турат. Бул тууралуу күбөлөгөн акыркы тарихий-маданий эстелик катары Тору Айгырдагы ХIV кылымдагы мончонун урандыларын эсептесек болот. Аскалардагы тибет жазуулар түрүндө сакталган Будда эстеликтери эл арасына кеңири белгилүү. Тамга капчыгайында бири-биринен бир чакырымча аралыкта жайгашкан төрт таштагы жазуулар алардын ичинен эң маанилүүсү болуп саналат.

1939 ж. [[Жетинин айы|Жетинин айынын]] 21 түзүлгөн.

1959 ж. [[Үчтүн айы|Үчтүн айынын]] 27 жойулуп, кайра 1970 ж. [[Бештин айы|Бештин айынын]] 11 уйушулган.

1988 ж. [[Тогуздун айы|Тогуздун айынын]] 5 Нарын облусу менен биригип, 1990 ж. [[Бештин айы|Бештин айынын]] 14 алар кайра бөлүнгөн.

== Табияты ==
[[image:Issyk Kul at sundown.jpg|left|thumb|250px|Ысык-Көл күн батканда]]
[[Файл:AlaKol.jpg|thumb|[[Ала-Көл]]]]
Облустун аймагы негизинен 2 бөлүктөн турат: Ысык Көл ойдуңунан жана Ысык Көл сыртынан (түндүгүнөн Тескей Ала тоо, түштүгүнөн Какшаал тоо менен чектелген күдүрлүү кенен аймак). Рельеби жалпысынан татаал. Ысык Көл өрөөнү түндүктөн Күнгөй, түштүктөн Тескей Ала тоолору менен курчалган. Алар өрөөндүн чыгышы менен батышында бири бирине жакындашып, тоо аралык туйук мейкиндикти пайда кылат. Ысык Көл батышындагы Боом капчыгайы аркылуу Чүй өрөөнү менен туташат. Чоңдугу жагынан Ысык Көл өрөөнү Орто Азиада Баргана өрөөнүнөн кийинки 2-чи орунда.

Анын борбордук бөлүгүн Ысык көл ээлейт. Көл түздүктөр менен курчалган. Ичке жээк тилкелерин кум каптап жатат, майда жумуру таштар, камдашкан кумдук, саздак жерлер да кездешет.

Тескей Ала тоонун түштүгүндө деңиз деңгээлинен кыйла көтөрүңкү, климаты катаал плато сымал түздүктөр — сырт жайгашкан. Облустун аймагындагы кырка тоолор негизинен кеңдик багытта созулат. Эң чыгыш бөлүгүндө алар бири-бирине жакындашып, Кан Теңир (Муз тоо) тоо тоомун пайда кылат. Мында жалпы Теңир тоонун эң бийик жери — [[Жеңиш чокусу]] (7439 м) жайгашкан.

Кен байлыктарынан алтын (Ак Шыйрак тоосундагы Кумтөр кени), көмүр (Жыргалаң, Cөгөттү), калай (Сарыжаз суусунун өрөөнүндө), полиметалл (Жыргалаң полиметалл кендер тобу), больпрам, жез, бисмут кендери, семент дайардоого жарактуу акиташ теги (Күрмөнтү), айнек куму ж. б. курулуш материалдарынын кендери бар.

Дарылык касиети бар көптөгөн минералдуу ысык булактардын базасында Жети Өгүз, Жыргалаң, Ак Суу, Чолпон Ата «Көгүлтүр Ысык көл», Тамга, «Кыргыз деңизи» ж. б. бальнеологиалык курорттор, санаторийлер иштейт. Облуста дары баткактардын ири кендери Кызыл Суу, Тамга, Жыргалаң, Күрмөнтү, Карой, Чолпон Ата, Чоктал, Улаколдо табылган.

Климаты бийиктик алкактуулукка байланыштуу. Курчап турган кырка тоолор муздак абанын өрөөнгө киришине тоскоолдук кылат. Ошондой эле көлдүн жыл бойу тоңбогон суусу өрөөндүн климатын жумшартып, Теңир тоодогу башка тооаралык өрөөндөрдүкүнөн өзгөчөлөнүп турат. Көлдүн жээк зонасында жайы салкын, [[Теке айы|Текенин]] орточо температурасы 18°C'ге жакын. Кышы жумшак, түштүк жана түндүк жээктеринде [[Үчтүн айы|Үчтүн айынын]] орточо температурасы –2°C, батыш бөлүгүндө –4°C, чыгышында –10°C'ге чейин. Жылдык орточо температурасы 6-7°C'дай, максимуму (мүмкүн болгон максималдуу температу) 27–30°C, минимуму – 12...–18°C. Өрөөндүн батышынан улан, чыгышынан санташ шамалдары согот. Эң катуу шамал — уландын ылдамдыгы 25–30 м/сек'га жетет. Улан менен санташ бир убакта согуп, бири бирине беттешсе, көл үстүндө катуу толкунду пайда кылат. Көл жээктеринде бриз шамалдары басымдуу. Батыштан келген аба агымынын басымдуу болушу өрөөндүн батышы менен чыгышына жааган жаан-чачындын чоң айырмачылыгын пайда кылат. Өрөөндүн батышында жайгашкан Балыкчы шаарынын айланасында жылына 110 мм (Кыргызжердеги эң кургакчыл жер), чыгышында Түп аймагында 569 мм жаан-чачын жаайт. Чыгыш бөлүгүндө кар көп түшөт. Өрөөндүн батыш бөлүгүнүн жазы салкын, жайы ысык, күзү узак, кышы суук, кар жаабайт. Жаан-чачын бардык жеринде жайында көп, кышында аз жаайт. Ысык Көлдүн сырты кескин континенттик кургак, катаал климаты менен айырмаланат. Жылдык орточо температурасы 3°C'дан –7°C'ка чейин. Кышы узак, [[Үчтүн айы|Үчтүн айынын]] орточо температурасы –21°C (–40°C'ге чейин айаз болот). Жайы кыска, салкын (абанын орточо температурасы 7°C). Көп жылдык тоң менен катар айрым жерлерде топурактын мезгилдүү тоңушу да байкалат. Cырттарда жылдык жаан-чачын 200–300 мм, негизинен кар түрүндө (жай мезгилинде да) жаайт. Айазсыз күндөр чанда болот.

[[Күнгөй Ала-Тоо|Күнгөй Ала тоо]]догу мөңгүлөрдүн жалпы айанты 221 км² , [[Тескей Ала-Тоо|Тескей Ала тоо]]догу мөңгүлөрдүн айанты 1081 ккм²ди түзөт. Күнгөй Ала тоодогу мөңгүлөрдүн көбү Чоң Ак суунун өрөөнүндө топтолгон. Тескей Ала тоонун көп сууларынын (Аксай, Тоң, [[Тосор суусу|Тосор]], [[Барскон суусу|Барскон]], Жууку, Чоң Кызыл суу, Жети Өгүз, Каракол, Ак суу, Түргөн Ак суу) башталышында мөңгүлөр бар. Муз каптоонун эң ири очогу жана ири мөңгүлөр Кан тоо жана Жеңиш чокуларынын аймагында. Мында мөңгүлөрдүн жалпы айанты 1517 км²ден ашат. Ири мөңгүлөрү: [[Түштүк Эңилчек мөңгүсү|Түштүк Эңилчек]] (айанты 613,3 км² ), Кайыңды (107,5 км² ) ж. б.

Cуулары кар-мөңгүдөн куралып, Ысык көл, Сырдарыя, Тарим, бир аз бөлүгү Чүй (батышта) жана Иле (чыгышта) сайлардын алаптарына кирет. Көлгө 118 агын суу жана мезгили менен аккан өзөндөр куйуп, андан бир да суу агып чыкпайт. Батыш бөлүгүнүн суулары чакан, чыгышындагы суулардын чыгымы 6-8 м³/сек'дан 10-20 м³/сек'га чейин көбөйөт (Түп, Жыргалаң). Ири суулары: [[Жыргалаң суусу|Жыргалаң]] (уз. 250 км), [[Түп суусу|Түп]] (120 км), Каракол, [[Түргөн Аксуу|Түргөн Ак суу]], Чоң Ак суу, Жети Өгүз, Жууку, Чоң Кызыл суу, Барскон ж. б. сугатка пайдаланылат. Өрөөндүн түндүк-батыш бөлүгүнөн Чүй сайы, чыгышынан Каркыра сайы (Иле сайынын алабы) агып өтөт. Ысык Көлдүн сыртынан Нарын жана Сары Жаз суулары башталат. Облустун аймагында дүйнөдөгү тоо көлдөрүнүн ирилеринин бири – Ысык көл жайгашкан.

Өрөөндүн түздүгүндө батыштан чыгышка карай таштуу бозомук күрөң, агыш күрөң, күңүрт кара коңур, кара топурактар таралган. Cырттарда бийик тоолуу, чөлдүү талаа жана талаа, чала чым көңдүү, такырлуу, тундра жана начар өөрчүгөн таштуу топурактар басымдуу.

Өсүмдүктөрдүн таралышы бийиктик алкактуулук мыйзам ченемине байланыштуу. Алкактар сериасы облустун батышында жээк түздүктөрдөгү чөлдүү алкактан башталып, жогору жагында жарым чөл жана шалбаалуу талаага өтөт, чыгышында төмөнтөн жогору карай токой-шалбаалуу талаа алкагы жайгашкан. Андан жогору бардык жерде субальп, альп жана гласиалдык-нибалдык алкактар жатат. Батышындагы чөлдүү алкакта (1700–2200 м) учтуу күүдүрөк, теңиртоо шыбагы, [[чекенде]], көп жалбырактуу төө куйрук пормасиасы басымдуу. Жарым чөл алкагы 2500 м бийиктикке чейин жетет. Мында негизинен кауказ аккылканы жана теңиртоо шыбагы өсөт. Бадалдардан төө куйрук басымдуу. Түздүктүн чыгыш бөлүгүн талаа алкагы ээлейт. Мында дан өсүмдүкбетегелүү талаа, чыгышында түркүн чөп — дан өсүмдүктүү талаа менен алмашат. Шалбаалуу талаа алкагы өрөөндүн батышында тоонун бийик этектери менен орто бийиктиктеги тоолордун көлөкөлүү капталдарында, чыгышында түздүктөрдө жайгашкан. Бул алкакта чымдуу талаанын дан өсүмдүктөрү — бетеге, кыргыз аккылканы же чөл сулуусу, түркүн чөптөр жана мезопилл тибиндеги дан өсүмдүктөрү менен аралаш өсөт. Андан жогорку токой-шалбаа-талаа алкагы жайгашкан. Токой өсүмдүктөрү карагай менен бадалдардан турат. Алардын арасында түркүн чөптүү дан өсүмдүктөрү өсөт. Тескей Ала тоонун токойлору парк тибине кирет: карагайлар жалгыздап же топ-топ болуп өсөт. Cубальп алкагынын төмөнкү чеги өрөөндүн батышы менен чыгышында болжол менен бирдей бийиктикте (3000–3200 м) жатат. Мында бийик тоолуу түркүн чөп-бетеге-шалбаалуу талаа, ыраң-доңуз сырты жана дан өсүмдүктүү, түркүн чөптүү шалбаа өнүккөн. Альп алкагында (3400 м'ден жогору) кыска чөптүү альп шалбаасы басымдуу, бадал өсүмдүктөрү өспөйт. Нибалдык алкакта аскалуу кырлар, корум, морена, кар-мөңгү жатат. Ысык көлдүн жээгин бойлой суулардын жайылмаларында камыш, агростис, ыраң жана жапайы арпалуу шалбаа, каксоо жерлерде чычырканак, бөрү карагат, итмурун, чий өсөт. Облустун Cыртында шыбак-бетегелүү тоолуу талаа, ыраң-доңуз сырттуу шалбаа басымдуу; мамык чөп, эңилчек кездешет. Cуунун жайылмаларында табылгы, чычырканак, кайың өсөт. Өсүмдүктөрү туташ тилкени түзбөйт.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын_административдик-аймактык_түзүлүшү}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Туруктуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;!! Баш ийген айыл аймактар (а. а.), шаарлар
жана шаар тибиндеги посёлоктор{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=9—16}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ak-Suu Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ак-Суу району]]|| rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ak-Suu district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;14&quot; align=&quot;center&quot; | 69 439 || Ак-Булуң айыл аймагы
|[[Ак-Булуң, Ак-Суу району|Ак-Булуң а.]], [[Ак-Булак, Ак-Суу району|Ак-Булак а.]], [[Токтогул, Ак-Суу району|Токтогул а.]], Түргөн а.
|-
|Ак-Чий айыл аймагы
|[[Ак-Чий, Ак-Суу району|Ак-Чий а.]], [[Качыбек, Ак-Суу району|Качыбек а.]], Көк-Жайык а., Кызыл-Жар а., [[Совет, Ак-Суу району|Советское а.]]
|-
|Бөрү-Баш айыл аймагы
|[[Бөрү-Баш, Ак-Суу району|Бөрү-Баш а.]], [[Черик, Ак-Суу району|Черик а.]]
|-
|Жыргалан айыл аймагы
|[[Жыргалан, Ак-Суу району|Жыргалан а.]]
|-
|Кара-Жал айыл аймагы
|[[Тегизчил, Ак-Суу району|Тегизчил а.]], [[Жаңы-Арык, Ак-Суу району|Жаңы-Арык а.]], [[Кара-Жал, Ак-Суу району|Кара-Жал а.]], [[Боз-Булун, Ак-Суу району|Боз-Булуң а.]]
|-
|Каракол айыл аймагы
|[[Каракол, Ак-Суу району|Каракол а.]], [[Чолпон, Ак-Суу району|Чолпон а.]]
|-
|Кереге-Таш айыл аймагы
|[[Кереге-Таш, Ак-Суу району|Кереге-Таш а.]], [[Сары-Камыш, Ак-Суу району|Сары-Камыш а.]], [[Кайырма-Арык, Ак-Суу району|Кайырма-Арык а.]], [[Новоконстантиновка, Ак-Суу району|Новоконстантиновка а.]], [[Пионер, Ак-Суу району|Пионер а.]]
|-
|Боз-Учук айыл аймагы
|[[Боз-Учук, Ак-Суу району|Боз-Учук а.]], [[Ичке-Жергез, Ак-Суу району|Ичке-Жергез а.]], [[Нововознесеновка, Ак-Суу району|Нововознесеновка а.]]
|-
|Октябрь айыл аймагы
|[[Октябрь, Ак-Суу району|Октябрь а.]], [[Жол-Колот, Ак-Суу району|Жол-Колот а.]], [[Отуз-Уул, Ак-Суу району|Отуз-Уул а.]], [[Үч-Кайнар, Ак-Суу району|Үч-Кайнар а.]]
|-
|Отрадное айыл аймагы
|[[Отрадное, Ак-Суу району|Отрадное а.]], [[Орлиное, Ак-Суу району|Орлиное а.]], [[Шапак, Ак-Суу району|Шапак а.]]
|-
|Тепкен айыл аймагы
|[[Тепке, Ак-Суу району|Тепке а.]], [[Жылдыз, Ак-Суу району|Жылдыз а.]], [[Курбу, Ак-Суу району|Курбу а.]]
|-
|Теплоключевка айыл аймагы
|Теплоключенка а., [[Лесной, Ак-Суу району|Лесное а.]]
|-
|Челпек айыл аймагы
|[[Челпек (айыл)|Челпек а.]], [[Бурма-Суу, Ак-Суу району|Бурма-Суу а.]], [[Таш-Кыя, Ак-Суу району|Таш-Кыя а.]]
|-
|Эңилчек айыл аймагы
|[[Эңилчек, Ак-Суу району|Эңилчек а.]], Кең-Суу а., Койлуу а., Кургак а., Май-Саз а., Таш-Короо а., Эчкили-Таш а.
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Jeti-Ögüz Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Жети-Өгүз району]]|| rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Flag of Jeti-Ögüz District.svg|50px|center]] [[Файл:Coat of arms of Jeti-Oguz.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 93 392 || Ак-Дөбө айыл аймагы
|[[Ак-Дөбө, Жети-Өгүз району|Ак-Дөбө а.]], [[Мундуз, Жети-Өгүз району|Мундуз а.]], [[Аң-Өстөн, Жети-Өгүз району|Аң-Өстөн а.]], [[Тилекмат, Жети-Өгүз району|Тилекмат а.]]
|-
|Ак-Шыйрак айыл аймагы
|[[Ак-Шыйрак, Жети-Өгүз району|Ак-Шыйрак а.]], Культцентр а., Ыштык а.
|-
|Алдаш айыл аймагы
|[[Саруу, Жети-Өгүз району|Саруу а.]], [[Жууку, Жети-Өгүз району|Жууку а.]] Ысык-Көл а.
|-
|Барскоон айыл аймагы
|[[Барскоон, Жети-Өгүз району|Барскоон а.]], [[Каракол, Жети-Өгүз району|Каракол а.]] Кара-Сай а., Сөөк а.
|-
|Даркан айыл аймагы
|[[Даркан, Жети-Өгүз району|Даркан а.]]
|-
|Жаргылчак айыл аймагы
|[[Ак-Терек, Жети-Өгүз району|Ак-Терек а.]], [[Жеңиш, Жети-Өгүз району|Жеңиш а.]], [[Кичи-Жаргылчак, Жети-Өгүз району|Кичи-Жаргылчак а.]], [[Чоң-Жаргылчак, Жети-Өгүз району|Чоң-Жаргылчак а.]],
|-
|Жети-Өгүз айыл аймагы
|[[Жети-Өгүз, Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз а.]], [[Ак-Кочкор, Жети-Өгүз району|Ак-Кочкор а.]], [[Желе-Дөбө, Жети-Өгүз району|Желе-Дөбө а.]], [[Жети-Өгүз курорту|Жети-Өгүз (Курорт) а.]], [[Кабак, Жети-Өгүз району|Кабак а.]], [[Талды-Булак, Жети-Өгүз району|Талды-Булак а.]],[[Чырак, Жети-Өгүз району|Чырак а.]]
|-
|Кызыл-Суу айыл аймагы
|[[Кызыл-Суу, Жети-Өгүз району|Кызыл-Суу а.]], [[Жалгыз-Өрүк, Жети-Өгүз району|Жалгыз-Өрүк а.]], [[Кайнар, Жети-Өгүз району|Кайнар а.]], [[Покровская Пристань, Жети-Өгүз району|Покровская Пристань а.]]
|-
|Липен айыл аймагы
|[[Липенка, Жети-Өгүз району|Липенка а.]], [[Богатыровка, Жети-Өгүз району|Богатыровка а.]], [[Зелёный Гай|Зелёный Гай а.]], [[Ичке-Булун, Жети-Өгүз району|Ичке-Булуң а.]]
|-
|Оргочор айыл аймагы
|[[Оргочор, Жети-Өгүз району|Оргочор а.]], [[Боз-Бешик, Жети-Өгүз району|Боз-Бешик а.]], [[Кургак-Айрык, Жети-Өгүз району|Кургак-Айрык а.]], Подгорное а.
|-
|Светлополян айыл аймагы
|[[Светлая Поляна, Жети-Өгүз району|Светлая Поляна а.]], [[Чоң-Кызыл-Суу, Жети-Өгүз району|Чоң-Кызыл-Суу а.]]
|-
|Тамга айыл аймагы
|[[Тамга, Жети-Өгүз району|Тамга а.]], [[Тосор, Жети-Өгүз району|Тосор а.]]
|-
|Ырдык айыл аймагы
|[[Ырдык, Жети-Өгүз району|Ырдык а.]], Алкым а., [[Жон-Булак, Жети-Өгүз району|Жон-Булак а.]], Комсомольское а., [[Конкино, Жети-Өгүз району|Конкино а.]],
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ysyk-Köl Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ысык-Көл району]]|| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Flag of Ysyk-Kul district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 84 876 || '''[[Чолпон-Ата|Чолпон-Ата шаары]]'''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
|Абдрахманов айыл аймагы
|[[Жаркынбаев, Ысык-Көл району|Жаркынбаев а.]], [[Кароол-Дөбө, Ысык-Көл району|Кароол-Дөбө а.]]
|-
|Ананьев айыл аймагы
|[[Ананьев, Ысык-Көл району|Ананьев а.]], [[Көк-Дөбө, Ысык-Көл району|Көк-Дөбө а.]], [[Чет-Байсоорун, Ысык-Көл району|Чет-Байсоорун а.]]
|-
|Бостери айыл аймагы
|[[Бостери, Ысык-Көл району|Бостери а.]], [[Бактуу-Долоноту, Ысык-Көл району|Бактуу-Долоноту а.]]
|-
|Кара-Ой айыл аймагы
|[[Кара-Ой, Ысык-Көл району|Кара-Ой а.]]
|-
|Кум-Бел айыл аймагы
|[[Корумду, Ысык-Көл району|Корумду а.]], [[Булан-Сөгөттү, Ысык-Көл району|Булан-Сөгөттү а.]]
|-
|Өрүк айыл аймагы
|[[Чоң-Өрүктү, Ысык-Көл району|Чоң-Өрүктү а.]], [[Орто-Өрүктү, Ысык-Көл району|Орто-Өрүктү а.]], [[Өрүктү-Хутор, Ысык-Көл району|Өрүктү-Хутор а.]]
|-
|Садыр Аке айыл аймагы
|[[Григорьевка, Ысык-Көл району|Григорьевка а.]], [[Григорьевская, Ысык-Көл району|Григорьев Пристаны а.]]
|-
|Семёновск айыл аймагы
|[[Семенов, Ысык-Көл району|Семёнов а.]], [[Кожояр, Ысык-Көл району|Кожояр а.]]
|-
|Тамчы айыл аймагы
|[[Тамчы, Ысык-Көл району|Тамчы а.]], [[Кош-Көл, Ысык-Көл району|Кош-Көл а.]], [[Чырпыкты|Чырпыкты а.]]
|-
|Темир айыл аймагы
|[[Темир, Ысык-Көл району|Темир а.]], [[Кашат, Ысык-Көл району|Кашат а.]]
|-
|Тору-Айгыр айыл аймагы
|[[Тору-Айгыр, Ысык-Көл району|Тору-Айгыр а.]], [[Кызыл-Өрүк, Ысык-Көл району|Кызыл-Өрүк а.]], [[Сары-Камыш, Ысык-Көл району|Сары-Камыш а.]]
|-
|Чоң-Сары-Ой айыл аймагы
|[[Чоң-Сары-Ой, Ысык-Көл району|Чоң-Сары-Ой а.]], [[Баетов, Ысык-Көл району|Баетов а.]], [[Өрнөк, Ысык-Көл району|Өрнөк а.]], [[Сары-Ой, Ысык-Көл району|Сары-Ой а.]], [[Чок-Тал, Ысык-Көл району|Чок-Тал а.]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Tong Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | [[Тоң району]]|| rowspan=&quot;9&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ton rayon.png|50px|center]] || rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | 53 401 || Ак-Терек айыл аймагы
|[[Кара-Коо|Кара-Коо а.]], [[Ала-Баш, Тоң району|Ала-Баш а.]], [[Бар-Булак, Тоң району|Бар-Булак а.]], [[Дөң-Талаа, Тоң району|Дөң-Талаа а.]], Комсомол а., [[Кызыл-Туу, Тоң району|Кызыл-Туу а.]]
|-
|Болот Мамбетов айыл аймагы
|[[Эшперов, Тоң району|Эшперов а.]], [[Ак-Сай, Болот Мамбетов айыл аймагы, Тоң району|Ак-Сай а.]], [[Жер-Үй, Тоң району|Жер-Үй а.]], [[Көк-Сай, Тоң району|Көк-Сай а.]]
|-
|Кажы-Сай айыл аймагы
|[[Кажы-Сай, Тоң району|Кажы-Сай а.]]
|-
|Көл-Төр айыл аймагы
|[[Көл-Төр, Тоң району|Көл-Төр а.]], [[Тогуз-Булак, Тоң району|Тогуз-Булак а.]], [[Коңур-Өлөң, Тоң району|Коңур-Өлөң а.]]
|-
|Көк-Мойнок айыл аймагы
|[[Ак-Өлөн, Тоң району|Ак-Өлөн а.]], [[Көк-Мойнок-Биринчи, Тоң району|Көк-Мойнок-Биринчи а.]], [[Көк-Мойнок-Экинчи, Тоң району|Көк-Мойнок-Экинчи а.]]
|-
|Күн-Чыгыш айыл аймагы
|[[Бөкөнбаев кыштагы|Бөкөнбаев а.]], [[Арчалы, Тоң району|Арчалы а.]]
|-
|Төрт-Күл айыл аймагы
|[[Төрт-Күл, Тоң району|Төрт-Күл а.]], [[Темир-Канат, Тоң району|Темир-Канат а.]], [[Туура-Суу, Төрт-Күл айыл аймагы, Тоң району|Туура-Суу а.]]
|-
|Тоң айыл аймагы
|[[Тоң, Тоң району|Тоң а.]], [[Ак-Сай, Тоң айыл аймагы, Тоң району|Ак-Сай а.]], [[Кажы-Саз, Тоң району|Кажы-Саз а.]]
|-
|Улакол айыл аймагы
|[[Оттук, Тоң району|Оттук а.]], [[Кара-Талаа, Тоң району|Кара-Талаа а.]], [[Кара-Шаар, Тоң району|Кара-Шаар а.]], [[Туура-Суу, Улакол айыл аймагы, Тоң району|Туура-Суу а.]], [[Шор-Булак, Тоң району|Шор-Булак а.]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Tüp Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Түп району]]|| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Coat of arms of Tup district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 65 169 || Ак-Булак айыл аймагы
|[[Ак-Булак, Түп району|Ак-Булак а.]]
|-
|Ак-Булуң айыл аймагы
|[[Ак-Булуң, Түп району|Ак-Булуң а.]], [[Беловодский, Түп району|Беловодское а.]], [[Фрунзе, Түп району|Фрунзенское а.]]
|-
|Арал айыл аймагы
|[[Арал, Түп району|Арал а.]], [[Миң-Булак, Түп району|Миң-Булак а.]], [[Долон, Түп району|Долон а.]], [[Кош-Дөбө, Түп району|Кош-Дөбө а.]], [[Сары-Дөбө|Сары-Дөбө а.]]
|-
|Ысык-Көл айыл аймагы
|Ысык-Көл а., [[Ынтымак, Түп району|Ынтымак а.]]
|-
|Карасаев айыл аймагы
|[[Тасма, Түп району|Тасма а.]], [[Токтоян, Түп району|Токтоян а.]], [[Чоң-Тогуз-Бай, Түп району|Чоң-Тогуз-Бай а.]]
|-
|Кутургу айыл аймагы
|[[Кутургу, Түп району|Кутургу а.]], [[Кичи-Өрүктү, Түп району|Кичи-Өрүктү а.]], [[Ой-Булак, Түп району|Ой-Булак а.]], [[Ой-Тал, Түп району|Ой-Тал а.]]
|-
|Михайловка айыл аймагы
|[[Михайловка, Түп району|Михайловка а.]]
|-
|Сан-Таш айыл аймагы
|[[Сан-Таш, Түп району|Сан-Таш а.]], [[Байзак, Түп району|Байзак а.]], [[Каркыра, Түп району|Каркыра а.]], [[Кең-Суу, Түп району|Кең-Суу а.]], [[Сары-Төлөгөй, Түп району|Сары-Төлөгөй а.]]
|-
|Сары-Булак айыл аймагы
|[[Балбай, Түп району|Балбай а.]], [[Күрмөнтү, Түп району|Күрмөнтү а.]]
|-
|Талды-Суу айыл аймагы
|[[Талды-Суу, Түп району|Талды-Суу а.]], [[Ичке-Суу, Түп району|Ичке-Суу а.]], [[Көөчү, Түп району|Көөчү а.]], [[Корумду, Түп району|Корумду а.]]
|-
|Тогуз-Булак айыл аймагы
|[[Тогуз-Булак, Түп району|Тогуз-Булак а.]], [[Сары-Булуң, Түп району|Сары-Булуң а.]]
|-
|Түп айыл аймагы
|[[Түп, Түп району|Түп а.]], [[Бирлик, Түп району|Бирлик а.]], [[Шаты, Түп району|Шаты а.]]
|-
|Чоң-Таш айыл аймагы
|[[Чоң-Таш, Түп району|Чоң-Таш а.]], [[Жылуу-Булак|Жылуу-Булак а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Балыкчы шаары]]|| [[Файл:Flag of Balykchy.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Balykchy Kyrgyzstan.svg|50px|center]] ||  align=&quot;center&quot; | 50 814
(51 305 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''[[Орто-Токой|Орто-Токой шаар тибиндеги посёлок]]''
|align=&quot;center&quot; | жок
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Каракол|Каракол шаары]]|| [[Файл:Flag of Karakol.svg|50px|center]][[Файл:Coat of arms of Karakol.svg|50px|center]] ||  align=&quot;center&quot; | 81 522
(84 351 ― баш ийген

калктуу конуштар менен)
|''[[Пржевальск пристаны|Пржевальск-Пристаны шаар тибиндеги посёлок]]''
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

== Калкы ==
{{Жаңыртуу}}
Облустун калкы (2023 жылдын башында 538,4 миң) республиканын калкынын 7,7%ын түзөт; анын 151,522 миңи шаарларда (жалпы калктын 28,0%), 391,092 миңи (72,0%) айылдарда турушат.

=== Улуттук курамы ===
Көп улуттуу, көбү кыргыздар (91,4%), калгандары орус (5,2%), казак (1,1%), өзбек (0,6%), дуңган (0,6%), уйгур (0,4%), татар 0,2%), калмак (0,2%) ж. б.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Этникалык топ
!Калк
!Ысык-Көл облусунун калкынын үлүшү
|-
|[[Кыргыздар]]
|488,241
|91.4%
|-
|[[Орустар]]
|27,869
|5.2%
|-
|[[Казактар]]
|5,888
|1.1%
|-
|[[Өзбек|Өзбектер]]
|3,479
|0.6%
|-
|[[Дунгандар]]
|3,116
|0.6%
|-
|[[Уйгурлар]]
|2,153
|0.4%
|-
|[[Татарлар]]
|1,116
|0.2%
|-
|[[Калмактар]] (сарт-калмактар)
|1,038
|0.2%
|-
|башка топтор
|1,572
|0.3%
|}
Бир ''км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'' жерге 13 киши (республикада 36) туура келет, ал эми Ысык Көл өрөөнүндө, айрыкча анын чыгыш бөлүгүндө бул көрсөткүч 45-60 кишиге жетет.

=== Ири калктуу пункттары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Аталышы
!Калкы (2023)
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Шаарлары
|-
|[[Каракол]]
|81 952
|-
|[[Балыкчы шаары|Балыкчы]]
|52 692
|-
|[[Чолпон-Ата|Чолпон Ата]]
|12 648
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Шаарчалары
|-
|[[Пристан-Пржебалск]]
|3 492
|-
|[[Орто-Токой, Ысык-Көл облусу|Орто Токой]]
|738
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Калк көп жашаган ири айылдары
|-
|[[Кызыл-Суу (айыл)|Кызыл Суу]]
|15 464
|-
|[[Ак-Суу, Ак-Суу району|Ак Суу]]
|14 055
|-
|[[Бөкөнбаев кыштагы|Бөкөнбай]]
|13 800
|-
|[[Түп]]
|12 505
|-
|[[Барскон|Барскоон]]
|9 533
|-
|[[Ананьево|Ананиеб]]
|9 470
|-
|[[Бостери, Ысык-Көл району|Бостери]]
|9 055
|-
|[[Cаруу]]
|8 501
|-
|[[Даркан, Жети-Өгүз району|Даркан]]
|7 398
|-
|[[Григорьевка (Ысык-Көл району)|Григориепка]]
|6 014
|}
Жалпы калктын 32,6%ын (142,988 миң адам) эмгек курагына жете элек жаштар, 58,0%ын (254,327 миң) эмгек жашындагылар, калган 9,4%ын (41,075 миң) эмгек жашынан өткөндөр түзөт.

Калктын миграсиасы 2002 ж. облуска келгендердин саны 1147 адам, кеткендер 4913 адам болуп, облустун калкы 3766 адамга азайган. Азайгандардын ичинен 1746 адам республиканын башка региондоруна, айрыкча Бишкек шаарына же Чүй облусуна, 1993 адам КМШ өлкөлөрүнө, 50дөй адам алыскы чет өлкөлөргө кеткен.

== Экономикасы ==
{{Жаңыртуу}}
Ысык Көл облусу республикада экономика жактан орто деңгээлде өнүккөн, табигый шарты жана байлыктары менен өзгөчөлөнүп турган аймак. Региондун башкы байлыгы – тоңбогон Ысык көл, анын деңиз суусуна каныккан жагымдуу абасы, көл жээгиндеги куму, көптөгөн жылуу жана минералдуу суулары, ошондой эле дартка даба болуучу ылайлары, көл жээгинде курулган санаторийлер, келечектүү курорттук жана рекреасиалык ресурстары. Азыр облуста «Көгүлтүр Ысык Көл», «Чолпон Ата», «Ысык Көл», «Жыргалаң», «Жети Өгүз», «Тамга», «Ак Суу» ж. б. санаторий-курорттор (бардыгы 28) менен катар көптөгөн эс алуу үйлөрү (226), пансионаттар, балдардын эс алуу лагерлери, туристтик жана альпинисттик базалар иштеп (2002 ж. бардыгы 254), аларда жылына 612,0 миңден ашык киши эс алып, дарыланат.

Облуста рекреасиа чарбасы (эс алуу жана дарыланууну уйуштуруу), а. и. туризм келечекте экономиканын негизги, адистешкен тармагына айланып, көл кылаасы дүйнөлүк деңгээлдеги курорттук аймак болууга мүмкүнчүлүгү бар. Ал үчүн бул жерде жаратылыштын кооздугу жана байлыгы жетиштүү. Өнөр жай, айыл чарба, курулуш, транспорт ж. б. экономикалык тармактар келечекте облустун рекреасиалык комплексин тейлөөгө ылайыкташып өнүктүрүлмөкчү.

Чет өлкөлүк инбестисиаларды таап, өндүрүшкө жаңы текнологианы киргизип, региондун экономикалык жана сосиалдык деңгээлин жогорулатуу үчүн облустун борборунда 1994 ж. «Каракол» эркин экономикалык аймагы (ЭЭА) уйушулган. «Каракол» ЭЭАсында субйект катары 135 ишкана катталган, 95и иштөөдө (2000). Ушул ишканаларда 780 адам эмгектенет. Алардын ичинде 4 чет өлкө менен бирге уйушулган «Униберсал» (кыргыз-орус ишканасы), «Улар» (кыргыз-казак ишканасы), «Cаки» (кыргыз-америкалык ортоктош ишкана) ж. б. Алардын ичинен «Cаки» ортоктош ишканасы инбестисиасынын көлөмү жагынан маанилүү. «Каракол» ЭЭАна кирген ишканалар эл керектөөчү тобарларды чыгарууда жана аларды сатууда, айыл чарба чийки заттарын кайра иштетүүдө жана туристтик жүрүштөрдү уйуштурууда белгилүү бир деңгээлде аткарышканына карабастан бул ЭЭА облустун экономикасынын өсүшүнө кошкон салымы али төмөн. 2001 ж. ЭЭАда 40,1 млн сомдук өнөр жай продуксиасы өндүрүлүп, Каракол шаарынын өнөр жайынын 12%ын, Ысык Көл облусунун 0,4%ын гана түзгөн.

Базар экономикасына өтүү просессинде чарба жүргүзүүдө менчиктин көп түрлөрү пайда болду. 2002 ж. облуста статистикалык бирдиктин жалпы мамлекеттик регистрине киргизилген ээлик кылуучу субйекттердин (йуридикалык жактардын) саны 3237 (а. и. иштеп жатканы 1532) ишканага жеткен. Анын ичинен мамлекеттик менчиктеги 488 (343), коммуналык 275 (218), жеке менчик 2470 (971) ишкана болгон. Ишканалардын түрлөрү бойунча 3207ин ичинен чакан ишканалар — 2042 (1085), орточолору — 446 (302) жана ирилери — 205 (145) болгон. Жогорудагы йуридикалык жактардын ишканаларынан башка облуста жеке ишкердикте катталган жана иштеп жатышкан мекеме, ишканалардын саны арбын. 2000 ж. бир эле айыл чарба тармагында жеке ишкердиктегилердин, башкача айтканда дыйкандардын саны 5 миңден ашкан.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Өнөр жай өндүрүшү (Кумтөр алтын кенин казган ишкананы кошпогондо; 2001 ж. менен)
!
!Өнөр жай продуксиасынын көлөмү, млн сом
!Жалпы көлөмдөгү аймактардын, шаарлардын үлүшү %
|-
|Ысык-Көл облусу
|1201,1
|100,0
|-
|анын ичинен:
|
|
|-
|Ак-Суу ооданы
|308,8
|25,7
|-
|Жети-Өгүз ооданы
|260,9
|21,7
|-
|Ысык-Көл ооданы
|34,54
|2,9
|-
|Тоң ооданы
|22,1
|1,8
|-
|Түп ооданы
|116,6
|9,7
|-
|Балыкчы шаары
|209,6
|17,5
|-
|Каракол шааары
|242,6
|20,2
|-
|Чолпон-Ата шаары
|6,0
|0,5
|}
Облустагы 195 өнөр жай ишканасында (а. и. 56 ири ишкана) 9 миңден ашык жумушчу (республиканын 6,9%) иштеп, 1201,1 млн сомдук продуксиа өндүргөн (2002). Бул жерде Кумтөр алтын кен казган ишканалардын иши эсепке алынган жок. Ал эми Кумтөр алтын кенин казып алууну кошо эсептегенде облуста 10988,0 млн сомдук (республиканын 22,5%) продуксиа өндүргөн. Өнөр жайдын алтын казуудан башка негизги тармактарына тамак-аш (жалпы өнөр жайдын 23,2% продуксиасын өндүргөн), ун тартуу жана жем чыгаруу (49,0%), машина куруу (8,7%), курулуш материалдарын чыгаруу 5,8% жана отун өнөр жайы (2,5%) кирет. 2001 ж. алар чыгарган негизги продуксиалар: көмүр 29,3 миң т (республикада казып алынган көмүрдүн 6,2%), электр плиткалары 9,0 миң даана (71,7%), электр жылыткычтар 200 даана (17,4%), семент 2,4 миң (0,5%), ун 56,8 миң т (12,5%), мал майы 13,6 т (11,7%), быштак жана сүзмө 796,3 т (47,0%), арак жана спирт 1174,0 миң литр (6,5%) ж.б. Өнөр жайдын ири ишканалары: Балыкчыдагы «Ысык Көл дан азык» аксионердик коому, «Бакай Көл» биргелешкен ишкана, «Ак Жалга», «Алтын дан», «Ысык Көл электр», «Улан», «Каракол–Дан–Азык», «Күрмөнтү семент» аксионердик коомдору.

Облуста тоо-кен өнөр жайынын келечеги кең, Сары Жаз сайынын алабында алтын, калай, жез, коргошун, полиметалл, болпрам, тантал, ниобит, молибден ж. б. металлдардын кендери табылган. Сарыжаз калай кенинин базасында «Тйаншан калай» кен ылгоо комбинаты иштейт. Ал жылына 50 млн т кен казып, андан консентрат алып, аны Орусианын Нобосибирск шаарына жөнөтүп турат. Алтын кенин казып алуучу Кумтөр комбинаты 1996 жылдын айагынан ишке киришти. Кумтөр алтын кени облустун Жети Өгүз ооданынын сыртында деңиз деңгээлинен 3500-4150 м бийиктикте жайгашкан. Кенди «Камеко» корпорасиасынын (Канада) «Кумтөр Оперейтинг компани» биргелешкен ишканасы казат жана ылгайт.

=== Айыл чарба ===
Облустун айыл чарба тармагында 2002 жылдын башында 58 дыйкан чарба коллектиби, 12 айыл чарба кооператиби, 1 аксионердик коом жана 5155 жеке дыйкан чарба иштеген. Айыл чарба өндүрүшү дыйканчылыкта дан, картөшкө, мөмө-жемиш өстүрүүгө, мал чарбасында кой, уй, жана жылкы багууга адистешкен. 2001 ж. жалпы айыл чарба тармагында 79,0 миңдей адам эмгектенип, 6406,4 млн сомдук айыл чарба азык-түлүгү өндүрүлгөн (республиканын 13,4%). Айыл чарбага жарактуу жери 1591,2 миң га (облустун жалпы айантынын 36,9%), анын 11,6% айдоо жер (184,8 миң га), 0,3% көп жылдык мөмө-жемиш ж. б. дарактар (4,6 миң га), 0,8% чабынды (12,0 миң га), 87,2% жайыт (1388,1 миң га).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Дыйканчылыктан алынган түшүмдүн көлөмү бойунча оодандардын облустагы үлүшү , % менен
!Оодандар
!Дан эгиндери
!Картөшкө
!Жашылча
|-
|Жалпы облус боюнча
|100,0
|100,0
|100,0
|-
|анын ичинен:
|
|
|
|-
|Ак-Суу ооданы
|26,6
|30,4
|16,6
|-
|Жети-Өгүз ооданы
|16,0
|32,6
|21,1
|-
|Ысык Көл ооданы
|13,4
|13,8
|27,0
|-
|Тоң ооданы
|9,0
|8,3
|11,3
|-
|Түп ооданы
|35,0
|14,9
|24,0
|}
Облуста эгин эгилген жердин жалпы айанты 2001 ж. 188,9 миң га'ды (республикадагы эгиндин 15,4%) түзгөн, анын 115,8 миң га'ры же 61,3%ына дан, 24,1 миң га'рына же 12,8%на картөшкө, 5,0 миң га'рына же 2,6%ына текникалык өсүмдүктөрү, 3,2 миң га'рына же 1,5% жашылча, 40,5 миң га'рына же 23,1%ына тойут өсүмдүктөрү эгилген. Мөмө-жемиш бактары 7,5 миң га жерди (республиканын 15,4%) ээлейт. 2001 ж. 306,0 миң т дан (республикадагы дандын 16,7%), 420,0 миң т картөшкө (35,9%), 51,3 миң т жашылча (6,3%) жана 32,3 миң т мөмө-жемиш (20,7%) алынган.

Облустун түрдүү менчиктеги бардык чарбаларында 2002 жылдын [[Үчтүн айы|Үчтүн айынын]] 1-де 126,9 миң уй (республикадагы уйдун 13,1%), 590,6 миң кой-эчки (15,8%), чочко 16,4 миң (18,9%), 61,0 миң жылкы (17,2%), 337,8 миң үй куштары (10,4%) болгон. Алардан 2001 ж. тирүү салмакта эсептегенде 43,4 миң т (республиканын 12,7%), 144,0 миң т чийки сүт (12,7%), пизикалык салмактагы 2,1 миң т жүн (17,9%), 9,1 млн даана жумуртка (4,9%) өндүрүлгөн.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Мал чарба продуктуларын өндүрүү бойунча оодандардын облустагы үлүшү, % менен
!Оодандар
!Дан өндүрүү
!Сүт саап алуу
!Жүн кыркып алуу
!Жумуртка
|-
|Жалпы облус боюнча
|100,0
|100,0
|100,0
|100,0
|-
|анын ичинен:
|
|
|
|
|-
|Ак Суу ооданы
|22,4
|21,0
|19,1
|28,9
|-
|Жети Өгүз ооданы
|22,1
|22,5
|23,6
|12,6 
|-
|Ысык Көл ооданы
|21,0
|17,2
|19,0
|11,7
|-
|Тоң ооданы
|15,7
|12,3
|19,0
|6,3 
|-
|Түп ооданы
|18,8
|27,0
|19,0
|40,5 
|}

=== Транспорт ===
Облуста унаа, темир, аба жана суу жолдору бар. Унаа жолунун жалпы узундугу 6796 км (2000), анын 1645 км'и эл аралык, 2514 км'и республикалык мааниде, облустук жана жергиликтүү маанидеги жолунун узундугу 2637 км. Жолдун 80%нан көбү аспальт төшөлгөн. Негизги унаа жолу Ысык көлдүн жээгин айланта курулган Балыкчы — Чолпон Ата — Түп — Каракол — Кызыл Суу — Бөкөнбай—Балыкчы (жалпы узундугу 450 км) унаамагистралы түзөт. Бул жол аркылуу облустун дээрлик бардык калктуу пункттары байланышып, негизги жүктөрү жана жүргүнчүлөрү ташылат. Облустун батышында Балыкчы шаары аркылуу Бишкек — Токмок — Балыкчы — Нарын — Торугарт жолу, чыгышында Түп — Талды Суу — Кеген (Казакстан) жолу кетет. Көлдүн жээгин сырт менен байланыштырып турган Барскоон — Карасай — Ак Шыйрак — Эңилчек — Каракол унаа жолунун алтын, түстүү металл, курулуш материалдар ж. б. кен байлыктарын өздөштүрүүдө, ошондой эле жайкы жайыттарды пайдаланууда мааниси чоң. Облуста жүк жана жүргүнчүлөрдү ташууда унаа транспортунун мааниси зор. 2001 ж. унаалар менен 3,0 млн т жүк ташылып (республиканын 11,3%), жүргүнчүлөрдү ташуунун жүгүртүлүшү 375,5 млн жүргүнчү км (7,9%) болгон.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Облустун унаа транспорту бойунча маалымат (2001 ж.)
!Оодандар жана шаарлар
!Жүк ташуу, миң тонна
!Оодандардын жана шаарлардын үлүшү, % менен
!Жүктөрдү ташуу, млн жүргүнчү
!Оодандардын жана шаарлардын үлүшү, % менен
|-
|Жалпы облус боюнча
|2988,7
|100,0
|375,5
|100,0
|-
|анын ичинен:
|
|
|
|
|-
|Ак-Суу ооданы
|214,2
|7,2 
|19,5 
|5,2 
|-
|Жети-Өгүз ооданы
|207,3 
|6.9
|31,5 
|8,4 
|-
|Ысык-Көл ооданы
|189,2 
|6,3 
|20,0
|5,4
|-
|Тоң ооданы
|226,4 
|7,6
|39,9
|10,6 
|-
|Түп ооданы
|523,0
|17,5 
|10,7
|2,8
|-
|Балыкчы шаары
|722,0 
|24,2
|66,2 
|17,6 
|-
|Каракол шааары
|47,91 
|16,0
|144,2 
|38,4 
|-
|Чолпон Ата шаары
|427,5 
|14,3 
|43,5 
|11,6
|}
Балыкчы шаарына чейин темир жол жетет. Бул жолдун башка аймактар жана мамлекеттер менен экономикалык байланыш түзүүдө орчундуу мааниси бар. Республиканын башка аймактарынан айырмаланып, облуста суу жол транспорту бар. Негизинен эл чарба жүктөрү ташылат. Cуу жол транспортунун келечеги кең. Транспорттун бул түрү бойунча 2001 ж. 36,2 миң т жүк ташылган (1998 ж. — 30,6 миң т болгон). Ал эми жүк ташуунун жүгүртүлүшү 7,2 млн т км'ге (1996 ж. 6,1 млн км) жеткен. Аба жол транспорту жүргүнчүлөрдү жана почта жүктөрүн ташууда маанилүү. Каракол жана Тамчы шаарларында абабекеттер бар. Аба жолу Бишкек, Жалалабат, Ош, Баткен жана коңшу Өзбекстандын борбору Ташкен жана Казакстандын мурунку борбору Алма Ата менен байланыштырат.

== Маданий турмушу ==
Облуста 2001/02 окуу жылында 2 жогорку окуу жайында бардыгы болуп 9,3 миң студент окуп, 577 окутуучу иштеген. Алардын ичинен экөө илимдин доктору, 50дөн ашыгы илимдин кандидаттары.

Облустун 6 атайын орто окуу жайында 1791 студент окуп, 211 окутуучу иштешсе, 9 кесиптик окуу жайларында 2035 окуучу билим алган. Аймактын жалпы билим берүүчү 190 мектебинде 98,3 миңдей окуучу окуп, 7471 мугалим иштеген. Облуста 2 жатак-мектеп, сабактарды тереңдетип окуткан 8 мектеп, 2 гимназиа, 4 лисей болгон. Жалпы мектептердин көбүндө инпорматика кабинеттери иштейт. Мектептерде окуулар кыргыз жана орус тилдеринде жүргүзүлөт.

Облуста 155 китепкана (1559 миң нуска китеп), драма театр (Каракол), бир нече театр, оодандык, айылдык маданиат үйлөрү, мамлекеттик музейлер Каракол тарыхый-жерге таануу музейи, Ысык Көл мамлекеттик тарыхый-маданиат корук музейи, Чолпон Атадагы Казак элинин белгилүү уулу Муктар Ауэзобдун үй-музейи ж. б. болгон. Облустук, оодандык жана шаардык бир нече гезиттер чыгып турат.

1981 жылдан «Ысык Көл» үналгысы (кыргыз, орус тилинде) иштейт. 1992 ж. алгачкы телекөрсөтүү эпирге чыккан.

Облуста облустук оорукана, 5 борбордук оодандык оорукана, үй-бүлөлүк медисина борбору, 105 пелдшердик-акушердик пункт, 7 санитариалык-эпидемиологиалык стансия, 18 үйбүлөлүк дарыгерлер тобу бар (2002). «Мээрим» пондусу тарабынан Чолпон Ата шаарыннда «SOS» Кыргызжер балдар айылы, «Алтын балалык» реаблитасия борбору уйушулган.

Облуста байыркы аркеологиалык эстеликтерден палеолит дооруна (б. з. ч. 6-4 миң жылдык) таандык байыркы көчмөндөрдүн аска бетине тарткан сүрөттөрү (Сары Жаз сыртында), алгачкы темир доорундагы (б.з.ч. 7-5 к.) сак-усун көчмөндөрүнүн эстеликтери (Балыкчыдан Чолпон Атага чейин, Алабаш тоосу ж. б.), байыркы буйум-тайым чогундулары (Таштак, Кырчын, Челпек коло буйумдары), байыркы түрк эстеликтеринен 6-10 кылымга таандык балбалдар (Ысык көл чөлкөмүнүн бардык аймактарында), шаар чалдыбарлары (Барскоон, Даркан, Тоң, Барбулак, Бостери ж.б.) ж. б. сакталган. Аркеологиалык эстеликтер сибилизасианын өнүгүшүнөн, жергиликтүү уруулардын басып өткөн тарыхый жолунан, көл бойунун Чыгыш, Батыш (Улуу Жибек жолу аркылуу) менен болгон соода-экономикалык маданий байланыштарынан кабар берет.

== Негизги коомдук-экономикалык көрсөткүчтөрү ==
{{Жаңыртуу}}
* Калкы: 463,900 (1 Үчтүн айы 2015 баасында) анын ичинде: 130,800 шаардык жана 333.100 айылдык калк
* Иштеген калк: 180,300 (2008)
* Катталган жумушсуздардын саны: 4,902 (2008)
* Экспорт: 18,8 млн АКШ доллары (2008)
* Импорт: 221.7 млн АКШ доллары (2008)
* Чет өлкөлүк түз инвестициялар: 1,1 млн.долл. АКШ доллары (2008-жылы)

== Туризм ==
[[Файл:Кыргызстан. Ысык-Көл. Аврора пансионаты (2018-07-14 01-55-12).jpg|thumb|left|Аврора пансионатынын аймагы]]
[[Файл:E8211-Tamchy-lonely-tree.jpg|thumb|left|Ысык көлдүн түндүк жээгинин жана Күнгөй Ала тоонун кыркасынын ортосундагы бөксө ([[Тамчы, Ысык-Көл району|Тамчынын]] жанында)]]
Эң оболу санаторий бул-курорт. Бул ден соолук чыңдоочу, тарыхий, рекреациялык жана тоо туризми менен кеңири белгилүү. Көлдүн жээгинде, бир мезгилде 30 миң эс алуучу адамды кабыл алууга мүмкүнчүлүгү бар 128 санаторий-ден соолук чыңдоочу мекемелер жайгашкан. 

[[Ысык-Көл]] туристтик аймагы маданий-тарыхый эстеликтерге өзгөчө бай. Бул жерде бир нече миң эстелик катталган, анын ичинен 320 объектиси мамлекет тарабынан коргоого алынып, 1 500 археологиялык эстелик расмий каттодон өткөн. Алардын арасында таш, коло жана темир доорлорунун эстеликтери (жатактар, үңкүрлөр, аскадагы жазуулар), орто кылымдагы таш скульптуралары, байыркы түрктөрдүн жазуулары, шаарчалар жана чакан шаарчалар арб.


== Аймактары ==
[[Файл:E8286-Tamchy-mosque.jpg|[[Тамчы, Ысык-Көл району|Тамчы]] айылындагы [[мечит]], Ысык-Көл облусу|thumb|right]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Аймак
!Борбор
!Карта
|-
|[[Ак-Суу району|Ак-Суу аймагы]]
|[[Ак-Суу, Ак-Суу району|Ак-Суу]]
|[[Файл:Kyrgyzstan_Ak-Suu_Raion.png|100px]]
|-
|[[Жети-Өгүз району|Жети-Өгуз аймагы]]
|[[Кызыл-Суу (айыл)|Кызыл-Суу]]
|[[Файл:Kyrgyzstan_Jeti-Ögüz_Raion.png|100px]]
|-
|[[Тоң району|Тоң аймагы]]
|[[Бөкөнбаев кыштагы|Бөкөнбаев]]
|[[Файл:Kyrgyzstan_Tong_Raion.png|100px]]
|-
|[[Түп району|Түп аймагы]]
|[[Түп, Түп району|Түп]]
|[[Файл:Kyrgyzstan_Tüp_Raion.png|100px]]
|-
|[[Ысык-Көл району|Ысык-Көл аймагы]]
|[[Чолпон-Ата]]
|[[Файл:Kyrgyzstan_Ysyk-Köl_Raion.png|100px]]
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Ысык-Көл облусу| ]]</text>
      <sha1>2nqicy7u8461i7s65g3x4sviafllwpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кетмен-Төбө өрөөнү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11130</id>
    <revision>
      <id>664750</id>
      <parentid>650092</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T17:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58671-42</username>
        <id>49855</id>
      </contributor>
      <comment>/* Колдонулган адабияттар */</comment>
      <origin>664750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7142" sha1="6o1emlssx4v0yckni5pynnrrmh3ygpv" xml:space="preserve">{{Өрөөн
|Аталышы                 = Кетмен-Төбө өрөөнү
|Расмий аталышы          = 
|Сүрөт                   = 
|Сүрөттүн туурасы        = 280px
|Сүрөттүн аталышы        = Токтогул суу сактагычы жана өрөөндүн көрүнүшү
|lat_dir                 = N
|lat_deg                 = 41
|lat_min                 = 52
|lat_sec                 = 00
|lon_dir                 = E
|lon_deg                 = 72
|lon_min                 = 56
|lon_sec                 = 00
|region                  = KG-J
|CoordScale              = 100000
|Түрү                    = [[Өрөөн]]
|Аянты                   = 1200
|Эң бийик чекити         = 1000
|Эң төмөнкү чекити       = 700
|Узуну                   = 50
|Туурасы                 = 30
|Аймак                   = [[Жалал-Абад облусу]]
|Район                   = [[Токтогул району]]
|Тоо системасы           = [[Фергана тоо кыркасы]], Узун-Акмат тоо кыркасы, [[Талас Ала-Тоосу]]
|Аймактык карта 1        = Кыргызстан
|АймакКартасы туурасы 1  = 280
|Аймактык карта 2        =
|АймакКартасы туурасы 2  = 
|Викиказына              = 
}}
'''Кетмен-Төбө өрөөнү''' —Манас ата убагында эле айтылчу экен Кетмен-добо деп, Кетмен-Добо ороонуно тарыхты изилдей келсек б.з.ч 1мин жыл мурун  Сако-усундар байырлаган жер экенин тарых изи корсотуп турат, Изилдей келсек Токтогулдан Бишкекти коздой кетип бара жатканда жолдун он бетинде Арал айылынын баш жагынан баштап илгерки таш доорунун ииздери турат , ташка чегилген байыркы жашоону чагылдырып элик, теке, улак, ат устундо найза кармаган адам, ж.б. у.с корунуштор коп 1970-жылдары археологтор келип изденишкен анда мындай жыйынтык чыгарып Кетмен-Добо ороонуно б.з.ч 1 жыл мурун болгон элдер алар кимдер, алар Сако-усундар Сактар менен усундар аралашып жашашкан. Терең изилдеп келгенде азыркы Токтогул шаары б.з.ч сактардын борбор шаары болгон, далилдер бар тарыхта алгач андан кийин башкы кочодо (Абди Суеркулов) кочосундо жолдун он бетинде тундуктон туштукту коздой аллея бар ошол аллеянын асты сактарлардын соогу жатат, аны ошол убакытта бак олтургузуу иштери журуп жатканда элдер байкашат жержи казып бак олтургузганда сооктору болсо азыркы б.з типтуу адамдарга дал келбейт.   [[Ички Теңир-Тоо|Ички Теңир-тоодогу]] тектон. [[өрөөн]]. Түндүгүнөн [[Талас областы|Талас]] жана [[Суусамыр өрөөнү|Суусамыр]], батыш жана түш.-батышы-нан Узун акмат, [[Ат-Ойнок кырка тоосу|Атойнок тоолору]], түштү-гүнөн [[Фергана]], түш.-чыгышынан  Көк-Ирим кырка тоолору менен чектешет. Аян-ты 8170 км2. Басымдуу бийикт. 800–1200 м. Таманынын уз. 50 км, туурасы 22км. К.ө-нүн таманы жалпысын анба тышты карай бираз жантаныңкы келип , конус шилен-дилери — пролювий , делювий түз-дүктөрүнөн жана дарыя өрөөн үнүн тектир-челеринен турат. Өрөөн майдаагын суу-лардын өзөндөрү ,сайлар, кокту-колоттор (тереңдиги 5–10 м) менен тилмеленген.Су-гаткан алдарынын нуктары көп. К. ө-ндөпа леоген, неоген жана төртүнч үлүк мезгил- дерин деп айда болгон калыңдыгы 2 кмге жеткен чөкмө тектер палеозойдун тоо тек-терин жаап жатат. Өрөөн тектон. түзүлүшү боюнча кең дик багытын дагы асимметриялуу гра бен-мег оси нклин аль. Ал неоген мезги-линдеги тоо пайда болуу процессинде Талас — [[Фергана өрөөнү|Фергана]] тектон. жараканы бойлой кысымдын күчөшү нөн пайда болгон. Кен байлыктарынын негизгиси — неогендин көл чөкмөлөрүндөгү таш туз катмарлары ([[Кетмен-Төбө туз кени|Кетмен-Төбө кени]]). Климаты кескин континент-тик, июлдун орт. темп-расы 24°С, январды-кы—14°С. Жылдык жаан-ча чыны 376 мм. Ири суулары: Карасуу, [[Чычкан (дарыя)|Чычкан]], Узун акмат, [[Торкен]]. Эң ири көлү—Карасуу (аян- ты 3,88 км2). К.ө-нө боз топурактагы эфер-мерлүү-шыбактуу жарым чөл (800–1300м бийиктикте),  бозомтук-коңур  топ урактуу шыбактуу-кылкан актуу курга к талаа (1300–2000 м); кара коңур топурактуу кыл- канактуу дүйүм чөптүү талаа  жана  токой-шалбаалуу  талаа  (2000 –2800 м),  суб альп жана  альп (3200–3500 м), шалбаасы, аска-зоокалуу, кар-мөңгүлүү гляциалдык-ни-валдык (3500 мден жогору) ландшафт алкактары мүнөздүү. Өрөөндүн 284км2 аян-тын Токтогул суу сактагычы ээлейт.т

== Колдонулган адабияттар ==
* [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/geogr_ensclp.pdf Кыргызстандын географиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714154348/http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/geogr_ensclp.pdf |date=2014-07-14 }}  ISBN 9967-14-006-2

[[Категория:Кыргызстандын географиясы‎]]
[[Категория:Теңир-Тоо]]
[[Категория:өрөөндөр]]
[[Категория:Тумар-2011]]</text>
      <sha1>6o1emlssx4v0yckni5pynnrrmh3ygpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэй Курцвейл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12528</id>
    <revision>
      <id>664773</id>
      <parentid>664395</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T02:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32692" sha1="mzs6x0yxbipu15ubuz5xb8nsbiqo739" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 0.5em 1em; width:20em; clear:right;&quot;
|-
|colspan=2 style=&quot;text-align:center; color:blak&quot; |Рэймонд Курцвейл''' &lt;br /&gt;[[Файл:Raymond Kurzweil, Stanford 2006 (square crop).jpg|200px]] Рэймонд Курцвейл [[Стэнфорд университети|Стэнфорд университетинде]], [[2006-жыл]].
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;sky blue&quot; colspan=2 style=&quot;font-size: small&quot; |'''Жалпы маалымат'''
|-
|colspan=2 style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
|'''Төрөлгөндө берилген аты:''' || Рэймонд Курцвейл (Raymond Kurzweil)
|-
|'''Туулган жылы:''' || [[1948-жыл]], [[Бирдин айы|Бирдин айынын (февралдын)]] 12си 
|-
|'''Туулган жери:''' || Куинс, Нью-Йорк
|-
|'''Өлкө:''' || [[Файл:Flag of USA.svg|{{{1|22px}}}|border|АКШ желеги]]&lt;noinclude&gt; АКШ 
|-
|'''Илимий ишмердүүлүгү:''' || болочок таануу ([[футурология]]), долбоордоо
|-
|'''Ишмердүүлүгү:''' || болочок таануу ([[футурология]]), долбоордоо жаатындагы америкалык адис
|-
|'''Альма-матер:''' || [[Массачусетс технологиялык институту]]
|-
|-
|'''Сыйлыктары:''' || Грейс Мүррей Хоппер атындагы сыйлыктын ээси 
|}

'''Рэймонд Курцвейл''' (Raymond Kurzweil; [[1948-жыл]], 12-феврал, [[АКШ|АКШнын]] [[Нью-Йорк]] шаары) — белгилүү америкалык ойлоп табуучу жана футуролог. Ал доошту жана сүйлөө аракеттерин аныктап, компүтерде каттоо жаатында көп сандаган системаларды ойлоп тапкан. Болочок таануу (футурология) жаатында да эмгектер жарыялаган. Маселен, анын бир катар илимий-технологиялык прогноздору таамай чыккан (азыр да [[жасалма интеллект]], киши өмүрүн кескин узартуу аргалары тууралуу орчун жоромолдорун айтып келет). Анын жоромолуна караганда, жасалма интеллектти өөрчүтүү аркылуу адамзат өлбөстүктүн деңгээлине жете алат жана адамзат үчүн соолгус заттык молчулук камсыз кылынат. Анын илимий жоромолуна караганда, технологиялык сингулярдык (бирдиктүү тектик) доору жакындоодо, бул илимий-техникалык жетишкендик доору кишинин интеллектинен алда-канча жогору турган кубаттуу жасалма интеллектти иштеп чыгуу жана кишини акырындап киборгго айландыруу жүрүмү менен мүнөздөлөт. 


== Кыскача өмүр таржымакалы ==
Рэймонд (Рэй) Курцвейл [[1948-жыл]]дын, 12-февралында [[АКШ|АКШнын]] Нью-Йорк шаарынын Куинс (Queens) атуу бөлүгүндө төрөлгөн. Анын ата-энеси – динди анча терең тутпаган (б.а. секулярдык жашоо таризин туткан) жөөттөрдөн болгон. Алар экинчи дүйнөлүк согуштун алдыңкы учурунда [[Европа|Европадагы]] [[Австрия]] мамлекетинен качып чыгып, АКШга келип байырлашкан. 

Анын атасы – музыкант жана [[композитор]] болгон, энеси – визуалдык ыкманы колдонгон көркөм өнөрчү, [[сүрөтчү]] болгон. Таякеси болсо «Белл лабораториялары» (Bell Labs) компаниясында иштеп жүрүп, жээни Рэйди компүтер илимине тарткан. 

Диний тааным жаатында Рэй ээн-эркин өскөн, анткени аны ата-энеси «Унитардык универсализм» деп аталган [[Дин|динге]] тартышкан. Оболу христиандык реформачыл бутак болгон бул [[дин]] кийинчерээк христиандардан толук бөлүнүп, плюралисттик турумду тутуп калган. Бул диндин азыркы тарапкерлери өзүн атеист деп, же болбосо көп кудайга, кош кудайга, бир кудайга ишенген киши деп санашы да кабыл алынат. Дал ушул диний көз карашта бала чагын өткөргөн Рэй ар кыл диний агымдарга сабырдуу мамиле кылган.  

Бала чагынан эле Рэй илимий [[Фантастика|фантастикага]] кызыккан. 15 жашында (1963-жылы) ал статистикалык маалыматты (билгини) иштеп чыгууга багытталган компүтердик программа ойлоп тапкан. Жогорку класстарда окуп жүргөн чагында ал ар кандай үндүк калыпты тааный ала турган компүтердик программа ойлоп табат, бул программа классик композиторлордун чыгармаларына анализ кылууга мүмкүндүк берген. Ушул эле программа классикалык үлгүлөргө салып жаңы ыр жаратууга кызмат кылган.

1965-жылы Рэй Курцвейл Си-Би-Эс (CBS) сыналгы каналынын “Менин бир жашыруун сырым бар” деп аталган бир берүүсүнө чакырылат. Анда ал өзү ойлоп тапкан компүтердин (эсептегичтин) жардамы менен пианино күүсүн аткарат. 

Ошол эле 1965-жылы Курцвейл Ойлоп табуучулардын Эл аралык илим жармаңкесинде биринчи даражадагы сыйлыкка ээ болгон. 

Анын эмгеги “Уэстингхауз Талант Издөө” (Westinghouse Talent Search) сынагы тарабынан да жогору бааланат. Рэй Ак Үйгө сынак жеңүүчүлөрүнүн салтанатына чакырылып, аны [[АКШ]] президенти Линдон Б.Жонсон (Lyndon B. Johnson) өзү илимий ийгилиги менен куттуктаган.  &lt;br&gt;


== Жаш кезиндеги ойлоп табуулары жана ишмердиги ==
1968-жылы, Массачусетс технологиялык институтунда экинчи курста окуп жаткан чагында, Рэй атайын компүтердик программа иштеп чыгат. Бул программа орто мектептин жогорку класстарында окуган окуучуларды ар кыл коллеждерге багыттоо ишин аткарат. Рэй, ал кездеги 20 жаштагы студент, өзү иштеп чыккан “Коллеж тандоодо кеңеш берүү программасы” (Select College Consulting Program) деп аталган бул программаны “Харкорт, Брэйс энд Уорлд” (Harcourt, Brace &amp; World) компаниясына 100 миң долларга (2006-жылкы эсеп менен 500 миң АКШ долларына) жана автордук укук үлүшүнө сатат. 

1970-жылы Массачусетс технологиялык институтун аяктап, “Маалымат таануу илими жана адабияты” тармагында “Илим жаатындагы бакалавр” (Bachelor of Science) даражасын алат.  &lt;br&gt;

== Жетилген курактагы ишмердиги ==
Рэймонд Курцвейл 1974-жылы “Курцвейл Компүтер Продактс, Инк.” (Kurzweil Computer Products, Inc.) деп аталган жеке компаниясын негиздейт. Бул компания ар кандай арип түрү менен жазылган текстти тааный ала турган эсептегичтин (компүтердин) программасын түзүү менен алектенет. 

Рэй Курцвейлдин компаниясы иштеп чыккан жаңы программа – символдорду ([[Тамга|тамгаларды]], [[Сан|сандарды]] жана башка тийешелүү белгилерди) кайсы арипте жазылганына карабастан оптикалык усул менен тааный ала турган алгачкы компүтердик программалык система болуп калды. Буга чейин эски сканерлер анча-мынча арипти гана тааный алчу.   

Дагы бир айырмалуу жагы – Курцвейлдин компаниясынын программасы сканер аркылуу таанылган символдорду үн чыгарып окуп чагылдыруучу “окуу машинесин” негиздөөгө жол ачкан. Анын көмөгү менен азиз (сокур) кишилер кадыресе текстти сканерден өткөртүп, машина аркылуу анын текстинин мазмунун үн чыгарып окутуп угууга жетишти.

Бул жогорку тепкичке жетүү үчүн эки жаңы ачылышты жүзөгө ашырууга туура келди: оболу бети тайпак сканердин технологиясы иштелип чыкты, андан соң текстти үнгө (доошко) айлантууга мүмкүндүк кылган технологиялык каражат өндүрүлдү.  

Бул технологиялык табылгаларды өндүрүү үчүн башка да компаниялардын кызматы талап кылынды. Маселен, Bell Labs компаниясынын үлүшү чоң болду. 

1976-жылы 13-январда Рэй Курцвейл маалымат жыйынын өткөрүп, “Курцвейл окуу машинеси” (Kurzweil Reading Machine) деп аталган жаңы керемет аспап тууралуу жар салды. Маалымат жыйынына АКШдагы Азиздердин Улуттук Федерациясынын жетекчилери да катышты. 

Бул аспап Курцвейлдин атын бүт [[Дүйнө|дүйнөгө]] таанытты. 

“Си-Би-Эс” сыналгы каналынын кечки жаңылыктарын окуган америкалык даңазалуу сыналгы журналисти Уолтер Леланд Кронкайт (Walter Leland Cronkite, Jr., 1916 – 2009) мырза ошол күнкү жаңылыкты окуп жаткан маалда “Курцвейл окуу машинесин” колдонуп, ал жазган текстти машине үн чыгарып окуп берди: “Иштин жайы дал ушундай. 1976-жылдын Бирдин айынын 13ү” (&quot;And that's the way it is, January 13, 1976&quot;).  

Курцвейл 1980-жылдары электрондук музыка технологиясы жаатында иликтөөлөрүн тереңдетти.

1982-жылы ал америкалык айтылуу ырчы, аткаруучу, акын, көп аспапта ойногон өнөрпоз жана коомдук ишмер Стив Моррис (Stevland Hardaway Morris, 1950-жылы туулган) менен жолукту. “Стиви Уандер” (Stevie Wonder) өнөрпоз ысымы менен кеңири таанымал бул инсан туулгандан кийин көп узабай сокур болуп калган. 

Стиви Уандер мырза бул жолугушуу маалында Рэй Курцвейлге арызданып, заманбап электрондук синтезаторлор менен салттык улуттук музыкалык аспаптардын мүмкүнчүлүктөрү менен доош чыгаруу касиеттеринде олуттуу айырма бар экенин белгиледи. 

Курцвейл ошондон кийин жаңы максатты жүзөгө ашырууга бел байлады. Ал саллтык музыкалык аспаптардын доошун кылдат кайталай ала турган электрондук музыкалык синтезаторлордун жаңы муунун өндүрүү менен алпурушмак болду. 

Ошол эле 1982-жылы ал “Курцвейл музыкалык системалары” (Kurzweil Music Systems) компаниясын негиздеп, ал эми 1984-жылы “Курцвейл К250” (Kurzweil K250) аспабын өндүрүп чыгарды. Аны сынагандар бул аспап чыгарган пианино доошу менен чыныгы пианино доошун ажырата албай коюшту. 

Бул аспап  доошту жазуу жана чабыштыруу мүмкүнчүлүгүнөн тышкары, ар кыл музыкалык аспаптардын доошун туурай алган касиетке да ээ. Анын аркасында бир гана өнөрпоз киши бүтүндөй бир оркестрдин ишин аткарып, музыкалык чыгарма жазуу жана аткаруу өзгөчөлүгүнө ээ болду.  

“Курцвейл музыкалык системалары” компаниясы 1990-жылы музыкалык аспаптарды өндүрүүчү кореялык “Йоңг Чэңг” (Young Chang) деген компанияга сатылды. 

Курцвейл өзү “Ксерокс” (Xerox) компаниясында бир нече жыл бою кеңешчи болуп иштеди. 

2006-жылы кореялык “Хандэй” (Hyundai) компаниясы “Йоңг Чэңг” компаниясын сатып алды да, Рэй Курцвейл 2007-жылдын январында бул компаниядагы “Курцвейл музыкалык системалары” ишканасынын стратегиялык багытты иштеп чыгуу жаатындагы башкы жетекчиси (Chief Strategy Officer) кызматына дайындалды. &lt;br&gt;

== Заманбап ойлоп табуучу, ойчул жана ишкер ==
[[Файл:Raymond Kurzweil, Stanford 2006 (square crop).jpg|thumb|left|250px|Рэймонд Курцвейл 2006-жылы Стэнфорддо “Сингулярдык (Бирдиктүү тектик) саммитине катышып жаткан учурунда. АКШ.]]
Рэймонд Курцвейл 1990-жылы футурология жаатындагы өзүнүн «Ой жүгүртө алчу машинелер доору» атуу туңгуч китебин жарыялады. 

1998-жылы “Руханий машинелер доору” китеби жарык көрдү. 

2005-жылы “Сингулярдык (Бирдиктүү тектик) доору жакындоодо” («Singularity is Near») китеби окурмандарга сунушталды. 

Андан тышкары Курцвейлдин “Бирдиктүү тектик доору жакын калды: болочок тууралуу чыныгы тарых” деп аталган даректүү тасмасы чыкты. Анда технологиялык бирдиктүү тектик доор адамзатты жакынкы болочокто күтүп жатканы тууралуу илимий жоромол камтылган.  

2009-жылы Курцвейл менен медицина илимдеринин доктору Терри Гроссман биргелешип жазган «Сереге көтөрүлүү: (Түбөлүк жашоого карай тогуз кадам)» [http://www.amazon.com/Transcend-Nine-Steps-Living-Forever/product-reviews/1605292079/ref=sr_1_1_cm_cr_acr_img?ie=UTF8&amp;showViewpoints=1 китеби] жарык көрүп, бат эле бестселлерге айланды. 

2009-жылы «Гугл» (Google) компаниясы менен америкалык космос иликтөө агенттиги НАСА (NASA) биргелешип «Сингулярдык университети» («Бирдиктүү тектик университети») аттуу жогорку окуу жайын негиздеп жаткандыгы жана бул университетти Рэй Курцвейл жетектей тургандыгы тууралуу [http://lenta.ru/news/2009/02/04/together/ жарыя] кылынды. 

Бул университет жалпы адамзат кабылып жаткан жана болочокто кабылышы ыктымал болгон дүйнөлүк көйгөйлөрдү чечүү жаатында ар кыл адистерди даярдоо максатын көздөйт.  &lt;br&gt;

== Негизги алдын-ала айткан жоромолдору ==
* 2010-жылдары атайын виртуалдык аспаптар кишинин көзүнүн ичинде эле ар кыл сүрөттүү көрүнүштөрдү чагылдыра алат. Натыйжада үч башка өлчөмдө (3D) көрүүгө мүмкүндүк жараткан көз айнектикиндей натыйжа алынат. 

Кийимге төөнөлгөн уйукфондор (мобилдик телефондор) аркылуу кулакка үн жеткирилет (Bluetooth). 

Виртуалдык жардамчылар кишилерге күндөлүк турмушта ар кыл көмөгүн берип турат. Маселен, алар чет тилдеги текстти көз ачып жумгуча которуп беришет. 

[[Интернет|Интернетке]] байланган чакан компүтерлер турмушка тыгыз аралашууга көмөк кылышат.  

* Курцвейлдин пикиринче, 2014-жылы эң кубаттуу компүтерлер кишинин мээсинин кубатына тете эсептөөчү иш аткарууга жарап калышат.  

Компүтерлер өз алдынча аспап катары колдонулуп чектелбестен, буга чейин болуп көрбөгөндөй түрлөрдө колдонула баштайт. Аларды кийим-кечекке жана демейдеги колдонулчу шаймандарга жана башка заттарга туташтырып же төөнөп койсо болот. 

Виртуалдуу чындык эми көрүү жана угуу сезимдери менен чектелбестен, башка сезүү органдарына да тийешелүү боло баштайт.

* 2020-жылга карата [[Нанотехнология|нанотехнологиялык]] аспаптар саламаттык сактоо тармагында кеңири колдонула баштайт. Маселен, нанороботтор кишинин клеткасына азык жеткирет жана анын таштандысын сыртка ташып кетет. 

Нанороботтор кишинин мээсин так сканерден өткөрүп, анын иш-аракетинин чоо-жайын тактоого жетишет. 

2020-жылдардын этегинде өнөр жайда [[нанотехнология]] табылгалары кеңири колдонула баштайт. Анын аркасында көптөгөн өнүмдөр арзан наркта чыгарыла баштайт.  

2029-жылга карата компүтер айтылуу «Түринг тестинен» ийгиликтүү өтөт да, кубаттуу компүтердин акыл-эси дээрлик кишиникиндей деңгээлде болуп калат. Бул үчүн компүтер кишинин мээсинин иш-аракетин туурай ала турган деңгээлге жеткирилет. 
 
* 2030-жылдары наномашинелерди кишинин мээсинин өзүнө салууга мүмкүндүк жаралат. Алардын көмөгү менен [[мээ]] клеткасына тийешелүү сигналды жасалма жол менен жиберүү жана андан тийешелүү сигналды алуу иши жүзөгө ашырылат. 

Мунун натыйжасында виртуалдуу турмуш чындыгы калыптанат. Анын камсыз кылынышы эч кандай кошумча жабдууну жасоону талап кылбайт. 

* 2040-жылдардын ичинде кишинин денеси ар кандай шекилди ала баштайт. Кишинин денесине нанороботтор арбын жайгаштырылат. 

Кишинин денесинин ички мүчөлөрү алардан алда канча натыйжалуу иштей ала турган кибернетикалык аспаптар жана жабдуулар менен алмаштырылат. 

* 2045-жылы технологиялык бирдиктүү тек (сингулярдык) доору башат алат, деп санайт Рэй Курцвейл мырза. 

Дал ушул жаңы технологиялык доордо жалпы Жер планетасы бирдиктүү эбегейсиз залкар компүтерге айланат. 

Бул технологиялык жүрүм акырындап Ааламдын башка бөлүктөрүнө да көчүрүлө баштайт. 

Сингулярдык доордун 2045-жылдан кийинки өнүгүү баскычы тууралуу конкреттүү илимий жоромол жасоого азырынча эртелик кылат. &lt;br&gt;

== Динге жана кудайга мамилеси ==
Курцвейл балалык чагын бир гана [[Дин|динге]] байланбастан, ар кыл диний агымдарга сабырдуу мамиле кылган чөйрөдө өткөргөндүктөн, ал кийинчерээк да түркүн агымдарга ачык бойдон калган. 

2000-жылы январда, “Руханий машинелер доору” китебинин жарыяланышына байланыштуу, Курцвейл мырза Сан-Диего шаарында Биринчи унитардык универсалисттер чиркөөсүндөгү (First Unitarian Universalist Church of San Diego) сыйынууга катышкан.

2007-жылы ал [[АКШ|АКШнын]] Коннектикут штатындагы Хартфорд шаарында Ыйсанын Бирдиктүү Чиркөөсү (United Church of Christ) деген христиандык агымдын чиркөөсүндө чыгып сүйлөгөн. Бул жыйынга ошол кезде президентикке талапкер [[Обама, Барак|Барак Обама]] (Barack Obama) да катышкан.  

Өзүнүн -“Сингулярдык (Бирдиктүү тектик) доору жакындоодо” китебинде Курцвейл [[адамзат]] үчүн жаңы дин калыптанышы зарыл деген ойду айткан. 

Анын оюнча, бул болочокку [[дин]] жашоонун аң-сезимге негизделген ар кыл түрлөрүнүн өз ара сый-урмат кылуу принцибине жана илимди кадырлоо принцибине таянууга тийиш. Бул болочокку дин эч кандай көсөмдү талап кылбайт жана бул динге табынгандар сыйынууну өздөрүнүн жеке пенделик иши катары гана карайт. 

2009-жылы чыккан “Трансцендент киши” (Transcendent Man) даректүү тасмасынын этегинде Рэймонд Курцвейл мырза мындай дейт:  “Деги кудай деген барбы? Кандай десем, мен “азырынча, жок” деп айтаар элем” (&quot;Does god exist? Well, I would say not yet&quot;). &lt;br&gt;

== Курцвейлдин сынчылары ==
Рэй Курцвейлдин жактоочуларынан тышкары, сынчылары да арбын. “Машине кантип эле киши сыяктуу ой жүгүртө алсын” деп аны сындагандар көп. &lt;br&gt;

“Лотус Дивелопмент Корпорейшн (Lotus Development Corporation) компаниясынын негиздөөчүсү Митч Капор (Mitch Kapor) болсо “технологиялык сингулярдык” түшүнүгүн “140 кишинин интеллектуалдык коэффициент көрсөткүчүн аныктоо үчүн даярдалган интеллекттик усул” [http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/05/14/100008848/ деп атады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316144831/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/05/14/100008848/ |date=2010-03-16 }}. &lt;br&gt;

“Виртуалдык турмуштук чындык” (VR) терминин арбын колдонгон компүтер адистеринин бири, нью-йорктук Жарон Ланиер (Jaron Zepel Lanier) мырза болсо Курцвейлдин идеяларын “кибернетикалык тоталдаштыруу” азгырыгына алдырган ойлор катары [http://www.edge.org/3rd_culture/lanier/lanier_p1.html сыпаттады]. &lt;br&gt;

Пулитцер сыйлыгынын ээси, “Гөдел, Эшер, Бах” китебинин автору Дуглас Роберт Хофштадтер (Douglas Hofstadter) мырза болсо Курцвейлдин китебин”эчтекеге арзыбаган жана дурус идеялардын жыйындысы, бул эки топту бири-биринен ажыратуу да кыйын”, - деп [http://www.americanscientist.org/bookshelf/pub/douglas-r-hofstadter сынга алды]. &lt;br&gt;


“Технологиялык бирдиктүү тек” идеясы илимий фантастика жанрында кыйла популярдуу болуп жатканы менен, Нил [http://interviews.slashdot.org/article.pl?sid=04/10/20/1518217 Стивенсон]  жана Брюс [http://blog.longnow.org/2004/06/14/bruce-sterling-the-singularity-your-future-as-a-black-hole/ Стерлинг]  сыяктуу айрым авторлор мындай идеялардын турмушта орун алышынын ыктымалдыгына өздөрүнүн шегин билдиришти.  &lt;br&gt;

Ал эми “Сан Майкросистемз” (Sun Microsystems) компаниясынын негиздөөчүлөрүнүн бири Билл Жой (Bill Joy) мырза болсо болочокку илимий-техникалык прогресс тууралуу Курцвейлдин мезгилдик жадыбал тизимине өзүнүн макулдугун билдирди, бирок жасалма интеллект (акыл-эс), нанотехнология жана мыкты өнүккөн биотехнология түбү барып антиутопиялык (англисче dystopia) коомду, тактап айтканда, авторитардык режим орногон коомду жаратат ко деген [https://web.archive.org/web/20111118003824/http://www.wired.com/wired/archive/8.04/joy_pr.html өз санааркоосун] да кошумчалады.   &lt;br&gt; 

== Негизги чыгармалары  ==
* 1990-жылы - «Ой жүгүртө алчу машинелер доору» китеби. 
* 1998-жылы - “Руханий машинелер доору” китеби. 
* 2005-жылы  -“Сингулярдык (Бирдиктүү тектик) доору жакындоодо” китеби
* 2009-жылы - Рэй Курцвейл менен медицина илимдеринин доктору Терри Гроссман (Terry Grossman) биргелешип жазган «Сереге көтөрүлүү: (Түбөлүк бакыбат жашоого карай тогуз кадам)» (англисчеси:  Transcend: Nine Steps to Living Well Forever) китеби

* Жазылып жаткан китеби: “Акыл-эс кантип иштейт жана кантип аны түзсө болот?” (англисчеси: How The Mind Works and How To Build One) &lt;br&gt;

== Кыскача адабият  ==
* Ray Kurzweil, The age of spiritual machines: When computers exceed human intelligence. New York : Viking, 1999.  ISBN 0670882178 9780670882175. &lt;br&gt;
* Ray Kurzweil, The singularity is near: When humans transcend biology. New York: Viking, 2005. ISBN 0670033847 9780670033843.  &lt;br&gt;
* Ray Kurzweil; Terry Grossman, Transcend: Nine steps to living well forever. Emmaus, Pa.: Rodale, 2009. ISBN 9781605299563 1605299561. &lt;br&gt;

== Интернеттеги шилтемелер ==
* [http://www.proza.ru/2010/02/15/130 Курцвейлдин алдын-ала жоромолдору (орусча)]
* [http://www.kurzweilai.net/ KurzweilAI.net]  — Курцвейлдин ойлору тууралуу барак.
* [https://web.archive.org/web/20130515172254/http://www.kurzweiltech.com/ Курцвейлдин компанияларынын интернет барактары (англисче)] 
* [http://ted.com/tedtalks/tedtalksplayer.cfm?key=r_kurzweil Курцвейлдин илимий-техникалык илгерилөө тууралуу дарсы (англисче)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070325205610/http://www.ted.com/tedtalks/tedtalksplayer.cfm?key=r_kurzweil |date=2007-03-25 }} 
* [https://web.archive.org/web/20130518103007/http://www.wired.com/medtech/drugs/magazine/16-04/ff_kurzweil  Курцвейл тууралуу макала, Wired журналы (англисче)] 
* http://singinst.org/media/thesingularity {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120611161137/http://singinst.org/media/thesingularity |date=2012-06-11 }}
[[Категория:Ойлоп табуучулар]]
[[Категория:Европа]]
[[Категория:XXI кылым]]
[[Категория:XX кылым]]
[[Категория:Математиктер]]
[[Категория:Болочок таануу]]
[[Категория:Футурологдор]]
[[Категория:Фантасттар]]
[[Категория:Трансгуманисттер]]
[[Категория:Илимий фантастика]]
[[Категория:АКШ окумуштуулары‎]]
[[Категория:Туулгандар 1948-жылы‎]]</text>
      <sha1>mzs6x0yxbipu15ubuz5xb8nsbiqo739</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мари-Софи Джермен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13434</id>
    <revision>
      <id>664781</id>
      <parentid>555711</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="h531omvorzexafxff5j5d0mgtsgawj6" xml:space="preserve">{{Бириктирүү|Софи Жермен|Мари-Софи Джермен}}[[Файл:Germain.jpeg|thumb|Мари-Софи Джермен.]]
'''Мари-Софи Джармен''' - (01.04.1776.-27.06.1831.) [[Франция|француз]] [[Математика|математиги]], [[Философия|философ]] жана [[Механика|механик]].

== Өмүр баяны ==
Зергер атасынын китепканасында окуган. Өз алдынча кичинекейинен эле математик [[Монтукл]]дун өмүр жолуна кызыккан. Ата-энеси &quot;кызга ылайыктуу кесип эмес&quot; деп кашы чыгышканына карабай, изилдөөсүн улантып, көрүнүктүү окумуштуулар: [[Аламбер]], [[Фурье]], [[Гаусс]] менен кат аркылуу байланышып турган. Кээ бир учурларда эркектин ысымы менен чыгууга мажбур болгон. Өмүрүн илимге арнап турмушка да чыккан эмес.

== Эмгектери ==
Өзүнүн ысымы менен аталган бир канча формулаларды чыгарган. [[Ферманын теориясынын &quot;биринчи көрүнүшү&quot;]] [[Софи Джармен]] жөнөкөй сандар үчүн далилдеп чыккан. Ал боюнча жөнөкөй [[n саны]] жана [[2n+1]] саны да жөнөкөй. 1808-жылы [[Париж]]де жүрүп, &quot;Mémoire sur les vibrations des lames élastigues&quot; аттуу эмгегин жарыкка чыгарган.

== Сыйлыгы ==
[[Илимдер академиясы]]нын сыйлыгына татыктуу болгон.

== Колдонулган адабият ==
* Шоокум журналы. №3 20-март 2008-жыл.
{{Math-bio-stub}}
{{Physicist-stub}}
{{Philosopher-stub}}
{{Sociologist-stub}}
{{Chemist-stub}}
{{Scientist-stub}}
{{Historian-stub}}
{{FR-bio-stub}}
{{DEFAULTSORT:Джармен, Мари-Софи}} 
[[Категория:Франция окумуштуулары‎]]
[[Категория:Математиктер‎]]
[[Категория:Физиктер‎]]
[[Категория:Философтор‎]]
[[Категория:Туулгандар 1776-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 1831-жылы]]</text>
      <sha1>h531omvorzexafxff5j5d0mgtsgawj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Kyrgyzstanprovinces</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14078</id>
    <redirect title="Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү" />
    <revision>
      <id>664838</id>
      <parentid>433175</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Калып:Кыргызстандын административдик бөлүнүшү]] на [[Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]</comment>
      <origin>664838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="40q3fu1pl1hvywk34wrl5qcooc1mx7z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]</text>
      <sha1>40q3fu1pl1hvywk34wrl5qcooc1mx7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еврокөрүнүү ыр сынагы 2013</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14520</id>
    <revision>
      <id>664761</id>
      <parentid>664328</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69854" sha1="52n0tbc2gxwtyxk1tvv4kho26mc1s41" xml:space="preserve">{{Еврокөрүнүү маалымат жашыгы
|Логотип = [[Файл:Esc2013logoshchb.jpg|300px]]
|Жарымфиналдарга бөлүштүрүү = [[17-январь]] [[2013-жыл]]&lt;ref name=&quot;Semifinals&quot; /&gt;
|1-жарымфинал = [[14-май]] [[2013-жыл]]
|2-жарымфинал = [[16-май]] [[2013-жыл]]
|Финал = [[18-май]] [[2013-жыл]]
|Алып баруучулар = {{FL-SWE}} [[Петра Меде]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/43443/now-it-is-official-petra-mede-will-host-the-2013-eurovision-song-contest/ «Now it is official: Petra Mede will Host the 2013 Eurovision»]&lt;/ref&gt;
|Мүдүр = {{FL-NOR}} [[Jan Ola Sand]]
|Кожоюн телеканал = {{FL-SWE}} [[Sveriges Television|SVT]]
|Өткөрүлүүчү жай = {{FL-SWE}} [[Швеция]], [[Малмө]], [[Malmö Arena]]
|Жеңүүчү ыр = {{FL-DEN}} ''&quot;[[Only Teardrops]]&quot;'' ([[Дания]])
|Добуш берүү ыкмасы = телекөрүүчүлөр/калыстар: 50/50&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EBU confirms 50/50 vote for Eurovision Song Contest |url=http://esctoday.com/news/read/12655 |access-date=2012-10-12 |archive-date=2008-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211002140/http://www.esctoday.com/news/read/12655 |dead-url=yes |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2008-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211002140/http://www.esctoday.com/news/read/12655 }}&lt;/ref&gt;
|Өлкөлөрдүн саны = 39 
|Алгачкы катышуу = 
|Кайрылуу = {{ESC-ARM}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=38334 «Armenia confirms participation!»]&lt;/ref&gt;
|Баш тартуу = {{ESC-BH}}&lt;ref name=Bosnia /&gt;&lt;br/&gt;{{ESC-POR}}&lt;ref name=Portugal /&gt;&lt;br/&gt;{{ESC-SLK}}&lt;ref name=Slovakia /&gt;&lt;br/&gt;{{ESC-TUR}}&lt;ref name=Turkey /&gt;
|Нөл упай = болгон эмес
|мурунку = &lt;small&gt;[[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2012|2012]]&lt;/small&gt;
|кийинки = &lt;small&gt;[[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2014|2014]]&lt;/small&gt;
|theme = Биз бирдиктүүбүз»/«We Are One
}}

[[Файл:ESC 2013 Map.svg|302px|thumb|right|
{{legend|#782167|Катышуусун тактаган өлкөлөр}} 
{{legend|#22B14C|Аткаруучусун же ырын тандаган өлкөлөр}} 
{{legend|#FFC20E|Катышуудан баш тарткан өлкөлөр}} 
{{legend|#C0C0C0|Катышууга мүмкүнчүлүгү жок же кызыктар эмес өлкөлөр}}]]

[[Файл:ESC 2013 Semi-Finals.svg|thumb|right|302px| 
{{legend|#D40000|Биринчи жарымфиналдын өлкөлөрү.}} 
{{legend|#FFAAAA|Биринчи жарымфиналда добуш берүүчү өлкөлөр.}} 
{{legend|#000080|Экинчи жарымфиналдын өлкөлөрү.}} 
{{legend|#5599FF|Экинчи жарымфиналда добуш берүүчү өлкөлөр.}}]]

'''Еврокөрүнүү ыр сынагы 2013''' ({{lang-en|Eurovision Song Contest 2013}}; {{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson 2013}}; {{lang-sv|2013 Eurovisionsschlagerfestivalen}}) - [[Еврокөрүнүү ыр сынагы|«Еврокөрүнүүнүн»]] 58-сынагы болгон. Бул сынак [[Баку|Бакуда]] өткөн «[[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2012|Еврокөрүнүү 2012]]» сынагынын жеңүүчү өлкөсү болгон Швециянын [[Малмө|Малмө шаарында]] [[2013-жыл]]дын 14-майынан 18-майына чейин өткөн.&lt;ref name=&quot;Baku&quot;&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=loreen_rocks_the_european_charts Loreen rocks the European charts | News | Eurovision Song Contest — Baku 2012&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt; Швецияга жеңишти «[[Euphoria]]» деген ыры менен [[Loreen|Лорин]] аттуу ырчы алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 372 упай менен 1-орунду ээлеген.&lt;ref name=&quot;Baku&quot; /&gt;

Европадагы атактуу ыр сынагын өткөрүүдө [[Стокгольм]] жана [[Гётеборг]] шаарлары [[Малмө|Малмөгө]] атаандаштык кылышты&lt;ref name=&quot;expressen&quot;&gt;[http://www.expressen.se/noje/svt-redan-forberedda-pa-schlager-em-2013/ SVT redan förberedda på schlager-EM 2013 | Nöje | Expressen Nöje | Nöjesnyheter Musiknyheter Filmnyheter&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. Жыйынтыгында 2012-жылдын июль айында Шведциянын телерадио компаниясынын тандоосу менен Еврокөрүнүү «[[Malmö Arena]]»да өтөт деп чечилген.&lt;ref name=autogenerated20130114-2&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=malmoe_to_host_eurovision_2013 Malmö to host Eurovision Song Contest 2013]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

Эки жарымфиналдардын өткөрүлүүсү 14-май жана 16-майга туш келди, ал эми финалдык шоу 18-майга белгиленди&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=dates_announced_for_2013_contest Dates announced for 2013 Contest | News | Eurovision Song Contest — Baku 2012&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

== Өткөрүлүүчү жай ==
=== Малмө ===
«[[Мальмё Арена]]» в городе [[Мальмё]] была выбрана местной телерадиокомпанией площадкой для проведения предстоящего «Евровидения».

Мальмё расположен в провинции [[Сконе (провинция)|Сконе]] на юге Швеции, и является третьим по величине городом своей страны, а также одним из крупнейших городов [[Скандинавия|Скандинавии]]. Город находится на территории двух муниципалитетов: собственно [[Мальмё (муниципалитет)|Мальмё]] и [[Бурлёв (муниципалитет)|Бурлёв]]. Население города составляет 303 873 человека (по состоянию на 2010 год); почти треть населения — [[иммигрант]]ы и их потомки.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistik om Malmö — Malmö stad&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.malmo.se/Kommun--politik/Om-oss/Statistik-om-Malmo.html |access-date=2013-03-10 |archive-date=2010-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412100342/http://www.malmo.se/Kommun--politik/Om-oss/Statistik-om-Malmo.html |dead-url=yes |accessdate=2013-03-10 |archivedate=2010-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100412100342/http://www.malmo.se/Kommun--politik/Om-oss/Statistik-om-Malmo.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swedish police hunt serial shooter — CNN&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://articles.cnn.com/2010-10-23/world/sweden.serial.shooter_1_serial-shooter-immigrant-women-text-message?_s=PM:WORLD |access-date=2013-03-10 |archive-date=2010-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104102543/http://articles.cnn.com/2010-10-23/world/sweden.serial.shooter_1_serial-shooter-immigrant-women-text-message?_s=PM:WORLD |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Также 280 415 человек живёт в пригородах.&lt;ref&gt;http://www.scb.se/Statistik/MI/MI0810/2010A01/Tatorternami0810tab1_4.xls&lt;/ref&gt;

=== Өткөрүлүүчү жайды тандоо ===
[[Файл:Malmö Arena 2008.jpg|thumb|302px|right|[[Malmö Arena]]]]
8-июль күнү эртең менен «SVT» акыркы чечимин жарыялады. Сынак [[Малмө]] шаарынын, 15 500 көрүүчү бата турган «[[Malmö Arena]]» стадионунда өтөт&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=malmoe_to_host_eurovision_2013 Malmö to host Eurovision Song Contest 2013]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! Шаар
! Арена
! Батырымдуулугу
! Кошумча маалымат
|-
| [[Стокгольм]]&lt;br /&gt;([[Сольна]])
| «[[Friends Arena]]»
| 67 500
| Азыркы убакта курулуу ишинде; 2013-жылдын мартында «[[Melodifestivalen]]»'дин жарымфиналдарын өткөрүлүүсү долбоорлонууда, жана Еврокөрүнүүнүн финалынан беш күндөн кийин [[:en:2013 Svenska Cupen Final|Швециянын футбол боюнча чемпионаты]] өткөрүлөт.
|-bgcolor = &quot;gold&quot;
| '''[[Малмө]]'''
| {{nowrap|'''«[[Malmö Arena]]»'''}}
| '''15 500'''
| Акыркы төрт жылдын ичинде, аренада, «Melodifestivalen» ыр сынагынын жарымфиналдары өтүп турган.
|-
|rowspan=2| [[Гётеборг]]
| «[[Scandinavium]]»
| 14 000
| Аренада 1985-жылдын [[Еврокөрүнүү ыр сынагы 1985|Еврокөрүнүүсү]] өткөн.
|-
| «[[Svenska Mässan]]»
| —
| —
|-
|}

== Форматы ==
=== Алпаруучулар ===
2012-жылдын 17-октябрында Мартин Эстердаль шведдик «[[Dagens Nyheter]]» гезитине берген интервьюсунда SVT мурдагы жылдардан айырмаланып 2013-жылкы сынакта үч адамдын ордуна бир кана алып баруучу иш жүргүзөөрүн билдирген. Акыркы жолу бир алып баруучу менен сынак [[Еврокөрүнүү ыр сынагы 1995|1995-жылы]] өткөрүлгөн.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&amp;artikel=5312493 | title=Just one presenter for 2013 Eurovision | work=[[Sveriges Radio]]|accessdate=1 ноября 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=malmoe_just_one_presenter_in_2013 | title=Malmö: Just one presenter in 2013| accessdate=1 ноября 2012}}&lt;/ref&gt;

=== Графикалык шөкөт ===
[[Файл:Statue of Carl X Gustav in Malmö - Eurovision 2013.JPG|thumb|right|302px|Карл X Густав падышанын эстелигиндеги Еврокөрүнүү-2013 сынагынын көпөлөктөрү]]
Сынактын көрүнүк шөкөтү «Happy F&amp;B» брендинг агенттиги аркылуу даярдалып жана 2013-жылдын 17-январында коомчулукка ырасмый түрдө ''«We Are One»'' ({{lang-ky|Биз бирбиз}}) деген чакырык астында, сынактын графикалык шөкөтү көрсөтүлгөн.&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/42381/malmӧ-2013-theme-art-presented-we-are-one/ «Malmo 2013 Theme Art presented: We Are One»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esctoday.com/?p=38342|title=Happy F&amp;B the agency to create the 2013 look|work=ESCToday.com|accessdate=1 ноября 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6COZ9cxoy?url=http://www.esctoday.com/?p=38342|archivedate=2012-11-23|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

=== Билеттердин сатылуусу ===
2012-жылы 11-июлда сынактын шоу-продюсери Кристер Бьоркман Еврокөрүнүүнүн күйөрмандарына аз убакыт аралыгында айланууда жүргөн билеттерди сатып алуудан токтонуп туруу кеңешин берди. Аренанын долбоорлонуусу бүтө электигин жана ырасмый билеттер сатыкка коюла электигин билдирди.&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=63543&amp;_t=swedish_hosts_advise_fans_on_tickets_and_accommodation_for_malmoe_2013 Swedish hosts advise fans on tickets and accommodation for Malmö 2013 | News | Eurovision Song Contest — Baku 2012&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;

«Biljett Nu» швед веб-сайты ссынакка билеттерди сатуусун баштагандан кийин билдирүү жасалган. Бул билеттердин баасы 5 000—7 000 [[швед крону|швед крондорун]] (33 000—46 000 сом чамасында) түзгөн. Кийинчерээк бул билеттер сатыктан алып салынган.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CEO of the ticket company selling nonexistent tickets arrested {{!}} ESC Webs&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://escwebs.net/2012/07/31/ceo-of-the-ticket-company-selling-nonexistent-tickets-arrested/ |accessdate=2012-11-23 |archivedate=2014-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521235116/http://escwebs.net/2012/07/31/ceo-of-the-ticket-company-selling-nonexistent-tickets-arrested/ }}&lt;/ref&gt;

2012-жылдын 21-ноябрында «[[Sveriges Television|SVT]]» телеканалы билеттердин сатуунун башталышын ырасмый жарыялады, аларга жакынкы аралык ичинде ээ болуу мүмкүн.&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39134 «First tickets released for sale on Monday 26 November»]&lt;/ref&gt;

=== Демөөрчүлөр ===
Түз алып берүүнүн ырасмый демөөрчүлөрү болуп «[[TeliaSonera]]» телекоммуникациондук компаниясы&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39128 «TeliaSonera once again Eurovision presenting partner»]&lt;/ref&gt; жана «[[Schwarzkopf]]» немис косметика компаниясы чыкты.&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39148 «Cosmetics giant again Eurovision Beauty Partner»]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=100%
|-
! style=&quot;width:16%;&quot;| 1-себет
! style=&quot;width:16%;&quot;| 2-себет
! style=&quot;width:16%;&quot;| 3-себет
! style=&quot;width:16%;&quot;| 4-себет
! style=&quot;width:16%;&quot;| 5-себет
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{ESC-ALB}}
* {{ESC-CRO}}
* {{ESC-MAC}}
* {{ESC-MON}}
* {{ESC-SER}}
* {{ESC-SWI}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{ESC-EST}}
* {{ESC-FIN}}
* {{ESC-ICE}}
* {{ESC-IRE}}
* {{ESC-LAT}}
* {{ESC-LIT}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{ESC-ARM}}
* {{ESC-AZE}}
* {{ESC-BEL}}
* {{ESC-GEO}}
* {{ESC-RUS}}
* {{ESC-UKR}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{ESC-BUL}}
* {{ESC-BLG}}
* {{ESC-CYP}}
* {{ESC-GRE}}
* {{ESC-MAL}}
* {{ESC-NET}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{ESC-AUS}}
* {{ESC-HUN}}
* {{ESC-MOL}}
* {{ESC-ROM}}
* {{ESC-SM}}
* {{ESC-SLV}}
|}

=== Биринчи жарымфинал ===
Жарымфиналдын төмөнкү катышуучу – өлкөлөрү, жана {{ESC-UK}}, {{ESC-ITA}}, {{ESC-SWE}} добуш беришет.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; width=100%
|-
! №&lt;ref name=&quot;Runningorder&quot;&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=eurovision_2013_semi-final_running_order_revealed «Eurovision 2013: Semi-Final running order revealed»]&lt;/ref&gt;
! Өлкө&lt;ref name=&quot;Draw&quot;&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=draw_results_whos_in_which_semi-final «Draw results: Who's in which Semi-Final?»]&lt;/ref&gt;
! Тил
! Аткаруучу
! Ыр
! Котормо
! Упай
! Орун
|-
| align=center| 01
| {{ESC-AUS}}&lt;ref&gt;[http://eurofire.blog.de/2012/05/23/eurovision-2012-bisherige-startreihenfolge-finale-13728888/ Eurovision 2012: Die bisherige Startreihenfolge im Finale]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/41947/austria-listen-to-the-songs/ «Austria: Listen to the songs»]&lt;/ref&gt;
| [[Наталия Келли]]&lt;ref name=Austria&gt;[http://www.esctoday.com/45476/austria-natalia-kelly-to-shine-in-malmo/ «Austria: Natalia Kelly to Shine in Malmo»]&lt;/ref&gt;
| «[[Shine (Наталия Келлинин ыры)|Shine]]»&lt;ref name=Austria /&gt;
| «Жаркыра»
| 27
| 14
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 02
| {{ESC-EST}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Normet: Eesti Laulu korraldamist tuleb kindlasti jätkata {{!}} Uudised {{!}} Eurovisioon 2012 {{!}} ERR&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://eurovisioon.err.ee/Uudised/3cb8bf82-6be5-48bc-9a47-d20fbba8d30b |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2012-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529232337/http://eurovisioon.err.ee/uudised/3cb8bf82-6be5-48bc-9a47-d20fbba8d30b }}&lt;/ref&gt;
| [[Эстон тили|Эстончо]]&lt;ref name=&quot;Estonia&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/46999/birgit-oigemeel-will-represent-estonia-in-malmӧ/ «Birgit Õigemeel will represent Estonia in Malmӧ»]&lt;/ref&gt;
| [[Биргит Ыйгемээл]]&lt;ref name=Estonia /&gt;
| «[[Et uus saaks alguse]]»&lt;ref name=Estonia /&gt;
| «Жаңы башат»
|52
|10
|-
| align=center| 03
| {{ESC-SLV}}&lt;ref&gt;[http://www.eurosong.be/44651/slovenie-stopt-misija-eurovizija-in-de-ijskast Slovenië stopt Misija Eurovizija in de ijskast — Eurosong.be]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/40046/slovenia-confirms-participation/ «Slovenia confirms participation»]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Slovenia&gt;[http://www.rtvslo.si/zabava/glasba/hannah-potuje-na-evrovizijo-s-skladbo-straight-into-love-z-dodatkom-dubstepa/302403 «Video: Hannah potuje v Malmö s pesmijo Straight into Love!»]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Slovenia2&gt;[http://www.esctoday.com/45292/today-song-presentation-in-slovenia/ «Slovenia: Straight into love for Hannah»]&lt;/ref&gt;
|[[Манчини, Ханна|Ханна Манчини]]&lt;ref name=Slovenia/&gt;
| «[[Straight Into Love]]»&lt;ref name=Slovenia /&gt;&lt;ref name=Slovenia2 /&gt;
| «Так сүйүүгө карай»
|8
|16
|-
| align=center| 04
| {{ESC-CRO}}&lt;ref&gt;[http://eurovoix.com/croatia-2013-participation-confirmed/ Croatia: 2013 Participation Confirmed]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39215 «Croatia calls for songs in traditional style»]&lt;/ref&gt;
|[[Хорват тили|Хорватча]]&lt;ref name=Croatia&gt;[http://www.esctoday.com/42177/croatia-selects-song-for-malmo/ «Croatia selects song for Malmö»]&lt;/ref&gt;
| «[[Klapa s Mora]]»&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=klapa_s_mora_is_a_new_name_for_the_croatian_ensamble «Klapa s Mora is a new name for the Croatian ensemble»]&lt;/ref&gt;
|«[[Mižerja]]»&lt;ref name=Croatia /&gt;
|«Капа»
|38
|13
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 05
| {{ESC-DEN}}&lt;ref name=&quot;running order&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=running_order_malmoe_2013_to_be_determined_by_producers|title=Running order Malmö 2013 to be determined by producers|last=Siim|first=Jarmo|accessdate=9 ноября 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6COZArrUF?url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=running_order_malmoe_2013_to_be_determined_by_producers|archivedate=2012-11-23|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Denmark&gt;[http://www.esctoday.com/43292/result-three-acts-to-the-super-final-in-denmark/ «Result: Emmelie de Forest wins in Denmark»]&lt;/ref&gt;
| [[Эммили де Форест]]&lt;ref name=Denmark /&gt;
| «[[Only Teardrops]]»&lt;ref name=Denmark /&gt;
| «Көз жаштар гана»
|167
|1
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 06
| {{ESC-RUS}}&lt;ref&gt;[http://www.eurovision-fr.net/news/lire.php?id=1889 Eurovision-fr.net — Informations -Eurovision RUSSIE 2013 : Confirmation de participation!&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39534 «Russian broadcaster calls for songs for Sweden»]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=escrussia&gt;[http://www.esctoday.com/45848/russia-dina-garipova-selected-to-fly-russian-flag-in-malm/ «Russia: Dina Garipova selected to fly Russian flag in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Гарипова, Дина Фагимовна|Дина Гарипова]]&lt;ref name=escrussia /&gt;
| «[[What If]]»&lt;ref name=escrussia /&gt;
| «Эмне, эгер...»
|156
|2
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 07
| {{ESC-UKR}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37722 «29 countries reveal intention for 2013»]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/40549/zlata-ognevich-to-represent-ukraine-in-malmo/ «Zlata Ognevich to represent Ukraine in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Злата Огневич]]&lt;ref name=Ukraine /&gt;
| «[[Gravity (Злата Огневичтин ыры)|Gravity]]»&lt;ref name=Ukraine /&gt;
| «Тартылыш»
|140
|3
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 08
| {{ESC-NET}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nu.nl/media/2819221/tros-blijft-zich-inzetten-songfestival.html|title=TROS blijft zich inzetten voor songfestival|work=[[NU.nl]]|language=Dutch|accessdate=25 May 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArzVJfVu?url=http://www.nu.nl/media/2819221/tros-blijft-zich-inzetten-songfestival.html|archivedate=2012-09-22|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=&quot;Netherlands&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/46163/the-netherlands-anouk-with-birds-to-eurovision/ «The Netherlands: Anouk with 'Birds' to Eurovision»]&lt;/ref&gt;
| [[Анук]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«The Netherlands: Anouk confirms participation in Malmö!» |url=http://www.escdaily.com/the-netherlands-anouk-confirms-participation-in-malmo/ |accessdate=2012-11-07 |archivedate=2013-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130617044630/http://www.escdaily.com/the-netherlands-anouk-confirms-participation-in-malmo/ }}&lt;/ref&gt;
| «[[Birds (Ануктун ыры)|Birds]]»&lt;ref name=&quot;Netherlands&quot; /&gt;
| «Канаттуулар»
|75
|6
|-
| align=center| 09
| {{ESC-MNT}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39161 «Montenegro confirms 2013 participation»]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| [[Черногор тили|Черногорчо]]&lt;ref name=&quot;Montenegro&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/45152/montenegro-who-see-to-sing-igranka-in-malmo/ «Montenegro: Who See to sing Igranka in Malmo»]&lt;/ref&gt;
| «[[Who See]]» менен [[Нина Жижич]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/40379/who-see-to-represent-montenegro-in-malmo/ «Who See to represent Montenegro in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| «[[Igranka]]»&lt;ref name=&quot;Montenegro&quot; /&gt;
| «Кече»
|41
|12
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 10
| {{ESC-LIT}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malmö 2013: Lithuania will participate in 2013! |url=http://www.escdaily.com/malmo-2013-lithuania-will-participate-in-2013/ |access-date=2012-10-12 |archive-date=2012-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920063405/http://www.escdaily.com/malmo-2013-lithuania-will-participate-in-2013/ |dead-url=yes |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2012-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120920063405/http://www.escdaily.com/malmo-2013-lithuania-will-participate-in-2013/ }}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Lithuania&gt;[http://www.esctoday.com/40366/andrius-pojavis-to-represent-lithuania-in-malmo/ «Andrius Pojavis to represent Lithuania in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Андрюс Появис]]&lt;ref name=Lithuania /&gt;
| «[[Something (Андрюс Появистин ыры)|Something]]»&lt;ref name=Lithuania /&gt;
| «Эмнедир»
|53
|9
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 11
| {{ESC-BEL}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Участие белорусских артистов в конкурсе «Евровидение» следует продолжать — Карачевский {{!}} Культура {{!}}Новости культуры {{!}} БЕЛТА&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.belta.by/ru/all_news/culture/Uchastie-belorusskix-artistov-v-konkurse-Evrovidenie-sleduet-prodolzhat---Karachevskij_i_598507.html |access-date=2012-10-12 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529013031/http://www.belta.by/ru/all_news/culture/Uchastie-belorusskix-artistov-v-konkurse-Evrovidenie-sleduet-prodolzhat---Karachevskij_i_598507.html |dead-url=yes |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2012-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529013031/http://www.belta.by/ru/all_news/culture/Uchastie-belorusskix-artistov-v-konkurse-Evrovidenie-sleduet-prodolzhat---Karachevskij_i_598507.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=36426 esctoday.com &quot; Blog Archive &quot; Belarussian official: «Participation must go on»&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=38654 «Belarusian finalist songs presented»]&lt;/ref&gt;
| [[Алёна Ланская]]&lt;ref name=Belarus&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39591 «Result: Alyona Lanskaya wins Belarusian national final»]&lt;/ref&gt;
| «[[Solayoh]]»&lt;ref name=Belarus /&gt;
| «Солайо»
|64
|7
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 12
| {{ESC-MOL}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37527 «Moldova will be in Malmo»]&lt;/ref&gt;
| [[Румын тили|Румынча]]&lt;ref name=&quot;Moldova&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/48670/result-aliona-moon-to-represent-moldova-in-malmo/ «Result: Aliona Moon to represent Moldova in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Алёна Мун]]&lt;ref name=&quot;Moldova&quot; /&gt;
| «[[O mie (Алёна Мундун ыры)|O mie]]»
| «Миң»
|95
|4
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 13
| {{ESC-IRE}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=RTÉ’s Eurovision chief admits relief at not having to host 2013 contest|url=http://www.thejournal.ie/rtes-eurovision-chief-admits-relief-at-not-having-to-host-2013-contest-465660-May2012/|accessdate=28 May 2012|newspaper=The Journal|quote=RTÉ would discuss a potential change of approach to the contest “in the next few weeks”...|date=28 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Ireland&gt;[http://www.esctoday.com/46112/ryan-dolan-will-sing-for-ireland-in-malmo/ «Ryan Dolan will sing for Ireland in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Райан Долан]]&lt;ref name=Ireland /&gt;
| «[[Only Love Survives]]»&lt;ref name=Ireland /&gt;
| «Сүйүү кана жашап кетет»
|54
|8
|-
| align=center| 14
| {{ESC-CYP}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39491 «Cyprus will be in Malmo!»]&lt;/ref&gt;
| [[Грек тили|Грекче]]&lt;ref name=Cyprus&gt;&lt;/ref&gt;
|[[Деспина Олимпиу]]&lt;ref name=Cyprus&gt;{{cite web|url=http://www.escdaily.com/cyprus-despina-olympiou-internally-selected-in-2013/|title=Despina Olympiou Internally Selected in 2013|work=ESCDaily.com|accessdate=2013-01-24|archivedate=2013-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130617231423/http://www.escdaily.com/cyprus-despina-olympiou-internally-selected-in-2013/}}&lt;/ref&gt;
| «[[An Me Thimase]]»&lt;ref name=CyprusInMalmo&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430224511/http://esckaz.com/2013/cyp.htm |archivedate=2013-04-30 |title=Cyprus at Eurovision Song Contest 2013 |url=http://www.esckaz.com/2013/cyp.htm |accessdate=2013-02-16}}&lt;/ref&gt;
| «Эгер сен мени эстеп жүрсөӊ»
|11
|15
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 15
| {{ESC-BLG}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Belgická VRT uvažuje pro Eurovizi 2014 o změně výběru interpreta&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://eurocontest.cz/headline/zajimavosti/item/1884-belgick%C3%A1-vrt-uva%C5%BEuje-pro-eurovizi-2014-o-zm%C4%9Bn%C4%9B-v%C3%BDb%C4%9Bru-interpreta |access-date=2012-10-12 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402100308/http://eurocontest.cz/headline/zajimavosti/item/1884-belgick%C3%A1-vrt-uva%C5%BEuje-pro-eurovizi-2014-o-zm%C4%9Bn%C4%9B-v%C3%BDb%C4%9Bru-interpreta |dead-url=yes |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402100308/http://eurocontest.cz/headline/zajimavosti/item/1884-belgick%C3%A1-vrt-uva%C5%BEuje-pro-eurovizi-2014-o-zm%C4%9Bn%C4%9B-v%C3%BDb%C4%9Bru-interpreta }}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=&quot;Belgium&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/40120/result-roberto-bellarosa-to-sing-love-kills-in-malmo/ «Result: Roberto Bellarosa to sing Love kills in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Роберто Беллароза]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39008 «Roberto Bellarosa for Belgium in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| «[[Love Kills (Роберто Белларозанын ыры)|Love Kills]]»&lt;ref name=Belgium /&gt;
| «Сүйүү өлтүрөт»
|75
|5
|-
| align=center| 16
| {{ESC-SER}}&lt;ref&gt;[http://www.eurovision-contest.eu/8/post/2012/05/switzerland-serbia-and-ireland-confirms-2013-participation.html Switzerland, Serbia and Ireland confirms 2013 participation]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=38632 «Serbia confirms participation in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Серб тили|Сербче]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/43804/serbia-announces-15-beosong-candidates/ «Serbia reveals the15 Beosong entries»]&lt;/ref&gt;
| [[Moje 3]]&lt;ref name=Serbia&gt;[http://www.esctoday.com/47294/serbiamoje3-to-malmo/ «Serbia sends Moje 3 to Eurovision»]&lt;/ref&gt;
| «[[Ljubav je svuda]]»&lt;ref name=Serbia /&gt;
| «Сүйүү бардык жерде»
|46
|11
|-
|}

==== Биринчи жарымфиналдагы добуш берүүнүн жыйынтыктары менен жадыбал ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;
|-
! Катышуучу
! {{FL-AUS}}
! {{FL-BEL}}
! {{FL-BLG}}
! {{FL-CRO}}
! {{FL-CYP}}
! {{FL-DEN}}
! {{FL-EST}}
! {{FL-IRE}}
! {{FL-ITA}}
! {{FL-LIT}}
! {{FL-MOL}}
! {{FL-MON}}
! {{FL-RUS}}
! {{FL-SER}}
! {{FL-SLV}}
! {{FL-SWE}}
! {{FL-NET}}
! {{FL-UKR}}
! {{FL-UK}}
! Упай
! Орун
|-
| {{ESC-AUS}} ||||||||||'''12'''||||||||||8||||||||||||||||||||||||20||15
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-EST}}''' ||5||||5||5||||||4||5||10||4||3||8||10||1||4||2||2||||||1||6||75||08
|- 
| '''{{ESC-SLV}}''' ||10||5||||||8||'''12'''||3||8||||3||7||'''12'''||4||5||||1||10||10||10||5||3||116||04
|-
| {{ESC-CRO}} ||2||||||||||||||||||||||||||4||||||4||4||3|||||||17||16
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-DEN}}''' ||'''12'''||3||10||4||||4||'''12'''||10||5||5||10||10||7||2||10||'''12'''||1||1||'''12'''||'''12'''||4||146||02
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-RUS}}''' ||7||4||8||||5||||2||4||||8||6||6||1||8||3||5||'''12'''||'''12'''||7||10||'''12'''||120||03
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| {{ESC-UKR}} ||||2||||7||3||2||||||||1||1||2||||||8||3||8||||||8||||45||11
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| {{ESC-NET}} ||||||4||||2||1||||||2||||||||||||||||||6||||||1||16||17
|-
| {{ESC-MON}} ||||7||||6||1||||1||1||||2||||||8||||'''12'''||||||3||||||||41||12
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| {{ESC-LIT}} ||||||||1||||5||||||3||||||1||3||6||5||7||||||||||2||33||13
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| {{ESC-BEL}} ||4||||2||||10||||||||||||||||||||||||7||||5||3||||31||14
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-MOL}}''' ||6||'''12'''||'''12'''||3||6||7||||3||1||10||||||||7||||||3||5||1||7||8||91||07
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-IRE}}''' ||||8||1||8||||3||10||||8||||4||4||||3||1||||||7||||6||||63||09
|- 
| '''{{ESC-CYP}}''' ||8||6||7||'''12'''||||6||8||'''12'''||'''12'''||'''12'''||2||7||'''12'''||||7||10||6||8||8||2||7||152||01
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-BLG}}''' ||||||||||7||8||6||6||4||||||5||5||||||4||5||||2||||||52||10
|-
| {{ESC-SER}} ||||1||||||||||5||2||||||||||||||||||||||||||||8||18
|}

=== Экинчи жарымфинал ===
Жарымфиналдын төмөнкү катышуучу – өлкөлөрү, жана {{ESC-GER}}, {{ESC-SPA}}, {{ESC-FRA}} добуш беришет.

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; width=100%
|-
! №&lt;ref name=Runningorder /&gt;
! Өлкө&lt;ref name=Draw /&gt;
! Тил
! Аткаруучу
! Ыр
! Котормо
! Упай
! Орун
|-
| align=center| 01
| {{ESC-LAT}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Latvia: LTV will participate in Malmö!» |url=http://www.escdaily.com/latvia-will-participate-in-malmo/ |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2012-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121009000948/http://www.escdaily.com/latvia-will-participate-in-malmo/ }}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/39760/listen-to-24-latvian-semi-finalists-online/ «Listen to 24 Latvian semi-finalists online»]&lt;/ref&gt;
| «[[PeR (топ)|PeR]]»&lt;ref name=&quot;Latvia&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/45224/grupa-per-in-malmö-for-latvia/ «Grupa PeR. in Malmö for Latvia»]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| «[[Here We Go]]»&lt;ref name=Latvia /&gt;
| «Кеттик»
|13
|17
|-
| align=center| 02
| {{ESC-SM}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=38630 «San Marino most likely to be in Malmö»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=38630 «San Marino confirms participation in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]], [[Италян тили|Италянча]]&lt;ref name=&quot;San-Marino&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/43598/valentina-monetta-to-represent-san-marino-in-malmo/ «Valentina Monetta to represent San Marino in Malmo»]&lt;/ref&gt;
| [[Валентина Монетта]]&lt;ref name=&quot;San-Marino&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
| «[[Crisalide (Vola)]]»&lt;ref name=&quot;San-Marino&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
| «Куурчак (Уч)»
|47
|11
|-
| align=center| 03
| {{ESC-MAC}}&lt;ref&gt;[http://www.eurowizja.org/v10_news.php?id=7502 «Macedonia potwierdza udział w Eurowizji 2013»]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39234 «FYR Macedonia confirms participation in Malmö»]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| [[Македон тили|Македончо]]&lt;ref name=Macedonia2&gt;{{Cite web |title=«FYR Macedonia: “Imperija” to be presented on the 27th of February» |url=http://escxtra.com/2013/02/imperija-to-be-presented-on-the-27th-of-february/ |access-date=2013-02-21 |archive-date=2013-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130222034556/http://escxtra.com/2013/02/imperija-to-be-presented-on-the-27th-of-february/ |dead-url=yes |accessdate=2013-02-21 |archivedate=2013-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130222034556/http://escxtra.com/2013/02/imperija-to-be-presented-on-the-27th-of-february/ }}&lt;/ref&gt;
| [[Влатко Лозаноски]] менен [[Есма Режепова]]&lt;ref name=&quot;Macedonia&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/40722/esma-redzepova-and-vlatko-lozanovski-to-represent-fyr-macedonia/ «Esma Redzepova and Vlatko Lozanoski to represent FYR Macedonia»]&lt;/ref&gt;
| [[Пред да се раздени]]&lt;ref name=Macedonia2 /&gt;
| «Таң атканга чейин»
|28
|16
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 04
| {{ESC-AZE}}&lt;ref name=autogenerated20130114-3&gt;{{Cite web |title=esctoday.com &quot; News&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.esctoday.com/?page_id=18892 |access-date=2012-10-12 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918072951/http://www.esctoday.com/?page_id=18892 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Azerbaijan&gt;[http://www.esctoday.com/48446/azerbaijanfarid-mammadov-will-fly-the-azerbaijani-flag-in-malmoe/ «Azerbaijan:Farid Mammadov will fly the Azerbaijani flag in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Фарид Мамедов]]&lt;ref name=Azerbaijan /&gt;
| «[[Hold Me (Фарид Мамедовдун ыры)|Hold Me]]»&lt;ref name=Azerbaijan /&gt;
| «Мени кучакта»
|139
|1
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 05
| {{ESC-FIN}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Finland ook in 2013 met UMK |url=http://www.songfestivalweblog.nl/2012/04/finland-ook-in-2013-met-umk/ |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2012-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121011151833/http://www.songfestivalweblog.nl/2012/04/finland-ook-in-2013-met-umk/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=36592 esctoday.com &quot; Blog Archive &quot; Finland publishes rules for UMK 2013&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Finland&gt;[http://www.esctoday.com/43834/finland-all-finalists-known/ «Finland: All finalists known»]&lt;/ref&gt;
| [[Сиегфридс, Криста|Криста Сиегфридс]]&lt;ref&gt;[http://yle.fi/uutiset/krista_siegfrids_voitti_uuden_musiikin_kilpailun/6488436 Krista Siegfrids voitti Uuden Musiikin Kilpailun] [[YLE]] {{ref-fi}}&lt;/ref&gt;
| «[[Marry Me]]»&lt;ref&gt;{{YLE-N|3449448|Криста Сигрфридс Финляндияны Еврокөрүнүүү сынагында көргөзөт|9|2|2013|13|2|2013}}&lt;/ref&gt;
| «Мага үйлөн»
|64
|9
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 06
| {{ESC-MAL}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37430 «Malta confirms Participation in Malmö!»]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Malta&gt;[http://www.esctoday.com/44082/malta-sends-gianluca-bezzina-to-eurovision/ «Malta sends Gianluca Bezzina to Eurovision»]&lt;/ref&gt;
| [[Жанлука Беззина]]&lt;ref name=Malta /&gt;
| «[[Tomorrow (Жанлука Беззинанын ыры)|Tomorrow]]»&lt;ref name=Malta /&gt;
| «Эртең»
|118
|4
|-
| align=center| 07
| {{ESC-BUL}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=BNT: Next year we will be part of the European competition again, it only remains to specify the selection process.|url=http://www.dnes.bg/muzika-drugi/2012/05/31/sofi-iska-pak-na-evroviziia-vdignala-dvoino-reitinga.160138}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/37667/bnt-hasnt-released-rules-for-eurovision-2013/ «BNT confirms participation in Eurovision 2013!»]&lt;/ref&gt;
| [[Болгар тили|Болгарча]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/45670/three-bulgarian-candidate-songs-presented/ «Three Bulgarian candidate songs presented»]&lt;/ref&gt;
| [[Елица Тодорова]] менен [[Стоян Янкулов]]&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/44843/elitsa-and-stoyan-yankulov-stundzhi-to-represent-bulgaria/ «Elitsa and Stoyan Yankulov-Stundzhi to represent Bulgaria»]&lt;/ref&gt;
| «[[Само шампиони]]»&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot; /&gt;
| «Чемпиондор кана»
|45
|12
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 08
| {{ESC-ICE}}&lt;ref&gt;[http://www.escdaily.com/malmo-2013-iceland-confirms-participation/ Malmö 2013: Iceland confirms participation]&lt;/ref&gt;
| [[Исланд тили|Исландча]]&lt;ref name=Iceland&gt;[http://www.esctoday.com/44073/eythor-ingi-gunnlaugsson-to-represent-iceland-in-malmo/ «Eyþór Ingi Gunnlaugsson to represent Iceland in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Эйтоур Инги Гүннлөйгссон]]&lt;ref name=Iceland /&gt;
| «[[Ég á líf]]»&lt;ref name=Iceland /&gt;
| «Менин өмүрүмдө»
|72
|6
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 09
| {{ESC-GRE}}&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=70813&amp;_t=39_countries_to_take_part_in_eurovision_2013 «39 countries to take part in Eurovision 2013»]&lt;/ref&gt;
| [[Грек тили|Грекче]], [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Greece&gt;[http://www.esctoday.com/45829/koza-mostra-feat-agathona-to-represent-greece-in-malmo/ «Koza Mostra feat. Agathona to represent Greece in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| «[[Koza Mostra]]» менен [[Агафонас Иаковидис]]&lt;ref name=Greece /&gt;
| «[[Alcohol Is Free]]»&lt;ref name=Greece /&gt;
| «Акысыз алкоголь»
|121
|2
|-
| align=center| 10
| {{ESC-ISR}}&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=71223&amp;_t=tomorrow_countries_drawn_into_semi-finals_in_malmoe «Tomorrow: Countries drawn into Semi-Finals in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Жөөт тили|Жөөтчө]]&lt;ref name=Israel&gt;[http://www.esctoday.com/47776/result-moran-mazor-will-be-the-israeli-entry-in-malmo/ «Moran Mazor will be the Israeli entry in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Моран Мазор]]&lt;ref name=Israel /&gt;
| «[[Rak bishvilo]]»&lt;ref name=Israel /&gt;
| «Бир кана ал үчүн»
|40
|14
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 11
| {{ESC-ARM}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hondal|first=Victor|title=Armenia set to return in 2013|url=http://www.esctoday.com/?p=36431|work=ESCToday|date=27 May 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArzQW3vk?url=http://www.esctoday.com/?p=36431|archivedate=2012-09-22|access-date=2012-10-12|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Armenia will broadcast Eurovision-2012 final — Jan Ola Sand |url=http://www.news.az/articles/60892 |access-date=2012-10-12 |archive-date=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110172145/http://www.news.az/articles/60892 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=&quot;Armenia1&quot;&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=gor_sujyan_to_sing_lonely_planet_for_armenia «Gor Sujyan to sing &quot;Lonely Planet&quot; for Armenia»]&lt;/ref&gt;
| «[[Дорианс]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://escxtra.com/2013/01/gor-sujyan-selected-for-eurovision/|title=Armenia: Gor Sujyan Selected for Eurovision|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EB5tbXGO?url=http://escxtra.com/2013/01/gor-sujyan-selected-for-eurovision/|archivedate=2013-02-04|access-date=2013-01-24|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| «[[Lonely Planet (Дорианстын ыры)|Lonely Planet]]»&lt;ref name=Armenia1 /&gt;
| «Жалгыз планета»
|69
|7
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 12
| {{ESC-HUN}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eurocontest.cz/headline/zajimavosti/item/941-ma%C4%8Farsk%C3%A9-n%C3%A1rodn%C3%AD-kolo-zakon%C4%8Dil-%C3%BAsp%C4%9Bch-u-div%C3%A1k%C5%AF|title=Maďarské národní kolo zakončil úspěch u diváků|date=14 February 2012|work=eurocontest.cz|language=Czech|accessdate=23 May 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArzRxep4?url=http://eurocontest.cz/headline/zajimavosti/item/941-ma%C4%8Farsk%C3%A9-n%C3%A1rodn%C3%AD-kolo-zakon%C4%8Dil-%C3%BAsp%C4%9Bch-u-div%C3%A1k%C5%AF|archivedate=2012-09-22|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| [[Мажар тили|Мажарча]]&lt;ref name=&quot;Hungary&quot;&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=its_byealex_for_hungary «It's ByeAlex for Hungary!»]&lt;/ref&gt;
| [[ByeAlex]]&lt;ref name=Hungary /&gt;
| «[[Kedvesem]]»&lt;ref name=Hungary /&gt;
| «Сүйүктүүм»
|66
|8
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 13
| {{ESC-NOR}}&lt;ref name=&quot;running order&quot;/&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=MargaretBerger&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=norway_sends_margaret_berger_to_malmoe Norway sends Margaret Berger to Malmo]&lt;/ref&gt;
| [[Маргарет Бергер]]&lt;ref name=MargaretBerger/&gt;
| «[[I Feed You My Love]]»&lt;ref name=MargaretBerger /&gt;
| «Мен сүйүүмдү азыктандыруудамын»
|120
|3
|-
| align=center| 14
| {{ESC-ALB}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=36436 Albania to participate in Eurovision 2013]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37096 esctoday.com &quot; Blog Archive &quot; RTSH call for songs, deadline 9th of October&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
| [[Албан тили|Албанча]]&lt;ref name=&quot;Albania&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/40507/adrian-lulgjuraj-bledar-sejko-to-represent-albania-in-malmo/ «Adrian Lulgjuraj and Bledar Sejko to represent Albania in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Адриан Лулгюрай]] менен [[Бледар Сейко]]&lt;ref name=Albania /&gt;
| «[[Identitet]]»&lt;ref name=Albania /&gt;
| «Окшоштук»
|31
|15
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 15
| {{ESC-GEO}}&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37525 «Georgia confirms participation in Malmo»]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Georgia&gt;[http://www.esctoday.com/44409/georgia-waterfall-by-thomas-gson-snippet-available/ «Georgia: Waterfall by Thomas G:son snippet available»]&lt;/ref&gt;
|[[Софо Геловани]] менен [[Нодико Татишвили]]&lt;ref name=Georgia/&gt;
| «[[Waterfall (Софо Геловани менен Нодико Татишвилинин ыры)|Waterfall]]»&lt;ref name=Georgia /&gt;
| «Шаркыратма»
|63
|10
|-
| align=center| 16
| {{ESC-SWI}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Das sagen Musik-Promis zum Baku-Aus|url=http://www.20min.ch/entertainment/dossier/eurovision/story/25696018|accessdate=28 May 2012|newspaper=20min.ch|date=23 May 2012|language=German|archivedate=2012-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120531200203/http://www.20min.ch/entertainment/dossier/eurovision/story/25696018}}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Switzerland&gt;[http://www.esctoday.com/40086/switzerland-has-chosen-for-malmo-it-is-heilsarmee/ «Switzerland has chosen for Malmö: It is Heilsarmee»]&lt;/ref&gt;
| «[[Takasa (топ)|Takasa]]»&lt;ref name=Switzerland2&gt;[http://www.esctoday.com/48403/switzerland-new-name-outfit-and-video-for-heilsarmee/ «Switzerland: New name, outfit and video for Heilsarmee!»]&lt;/ref&gt;
| «[[You and Me (Takasaнын ыры)|You and Me]]»&lt;ref name=Switzerland /&gt;
| «Сен жана мен»
|41
|13
|- style=&quot;font-weight:bold; background:NavajoWhite;&quot;
| align=center| 17
| {{ESC-ROM}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esctoday.com/?p=36530|title=ROMANIA MOST LIKELY TO PARTICIPATE IN 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArzWWoVp?url=http://www.esctoday.com/?p=36530|archivedate=2012-09-22|access-date=2012-10-12|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=39280 «Romania confirms participation in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=&quot;Romania&quot;&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=cezar_takes_it_home_for_romania «Cezar takes it home for Romania»]&lt;/ref&gt;
| [[Чезар Оуату]]&lt;ref name=Romania /&gt;
| «[[It's My Life (Чезар Оуатунун ыры)|It's My Life]]»&lt;ref name=Romania /&gt;
| «Бул менин жашоом»
|83
|5
|-
|}

==== Биринчи жарымфиналдагы добуш берүүнүн жыйынтыктары менен жадыбал ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;
|-
! Катышуучу
! {{FL-ALB}}
! {{FL-ARM}}
! {{FL-AZE}}
! {{FL-BUL}}
! {{FL-MAC}}
! {{FL-FIN}}
! {{FL-FRA}}
! {{FL-GEO}}
! {{FL-GER}}
! {{FL-GRE}}
! {{FL-HUN}}
! {{FL-ICE}}
! {{FL-ISR}}
! {{FL-LAT}}
! {{FL-MAL}}
! {{FL-NOR}}
! {{FL-ROM}}
! {{FL-SM}}
! {{FL-SPA}}
! {{FL-SWI}}
! Упай
! Орун
|-
| {{ESC-LAT}} ||||||||||2||||||7||||||3||||||||||||||||1||13||17
|-
| {{ESC-SM}} ||4||1||||5||1||5||1||||1||2||||4||3||6||||4||||10||||47||11
|- 
| {{ESC-MAC}} ||12||||||5||||||||||||||||||||||5||||||2||||4||28||16
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-AZE}}''' ||8||||||12||8||3||8||12||||12||12||8||12||7||12||5||12||3||2||3||139||1
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-FIN}}''' ||6||7||12||||||||7||||3||||5||7||1||8||1||8||3||7||8||2||64||9
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-MAL}}''' ||7||4||8||||5||||2||4||||8||6||6||1||8||3||5||'''12'''||'''12'''||7||10||'''12'''||120||03
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-UKR}}''' ||||2||||7||3||2||||||||1||1||2||||||8||3||8||||||8||||45||11
|- 
| {{ESC-BUL}} ||||||4||||2||1||||||2||||||||||||||||||6||||||1||16||17
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-GRE}}''' ||||7||||6||1||||1||1||||2||||||8||||'''12'''||||||3||||||||41||12
|- 
| {{ESC-ISR}} ||||||||1||||5||||||3||||||1||3||6||5||7||||||||||2||33||13
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-ARM}}''' ||4||||2||||10||||||||||||||||||||||||7||||5||3||||31||14
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-HUN}}''' ||6||'''12'''||'''12'''||3||6||7||||3||1||10||||||||7||||||3||5||1||7||8||91||07
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-NOR}}''' ||||8||1||8||||3||10||||8||||4||4||||3||1||||||7||||6||||63||09
|- 
| {{ESC-ALB}} ||8||6||7||'''12'''||||6||8||'''12'''||'''12'''||'''12'''||2||7||'''12'''||||7||10||6||8||8||2||7||152||01
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-GEO}}''' ||||||||||7||8||6||6||4||||||5||5||||||4||5||||2||||||52||10
|-
| {{ESC-SWI}} ||||1||||||||||5||2||||||||||||||||||||||||||||8||18
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
| '''{{ESC-ROM}}''' ||||1||||||||||5||2||||||||||||||||||||||||||||8||18
|}

=== Финал ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; width=100%
! # !! Өлкө !! Тил !! Аткаруучу !! Чыгарма !! Котормо !! Упай !! Орун
|-
| align=center| 01
| {{ESC-FRA}}&lt;ref name=&quot;France and Spain&quot;&gt;{{cite web|title=Eurovision 2013: The Participants and Entries|url=http://eurovisiontimes.wordpress.com/eurovision-2013/eurovision-2013-the-participants-and-entries/|work=eurovisiontimes.worldpress.com|accessdate=23 октября 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6COZBp1PA?url=http://eurovisiontimes.wordpress.com/eurovision-2013/eurovision-2013-the-participants-and-entries/|archivedate=2012-11-23|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=38477 «France confirms participation»]&lt;/ref&gt;
| [[Француз тили|Французча]]&lt;ref name=&quot;France2&quot; /&gt;
| [[Амандин Буржуа]]&lt;ref name=&quot;France1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.leparisien.fr/musique/amandine-bourgeois-representera-la-france-a-l-eurovision-22-01-2013-2502625.php|title = Amandine Bourgeois Representera La France a l'Eurovision|work=Le Parisien}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;France2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.esctoday.com/42845/amandine-bourgeois-to-represent-france/|title=Amandine Bourgeois To Represent France|work=ESCToday}}&lt;/ref&gt;
| «[[L’enfer et moi]]»&lt;ref name=&quot;France2&quot; /&gt;
| «Тозок жана мен»
|14
|23
|- 
| align=center| 02
| {{ESC-LIT}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Андрюс Появис]]
| «[[Something (Андрюс Появистин ыры)|Something]]»
| «Эмнедир»
|17
|22
|- 
| align=center| 03
| {{ESC-MOL}}
| [[Румын тили|Румынча]]
| [[Алёна Мун]]
| «[[O mie (Алёна Мундун ыры)|O mie]]»
| «Миң»
|71
|11
|- 
| align=center| 04
| {{ESC-FIN}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Сиегфридс, Криста|Криста Сиегфридс]]
| «[[Marry Me]]»
| «Мага үйлөн»
|13
|24
|- 
| align=center| 05
| {{ESC-SPA}}&lt;ref name=Spain&gt;{{cite web|url=http://www.vanitatis.com/cine-tv/2012/05/16/tve-no-se-plantea-abandonar-el-festival-de-eurovision-18836/|title=TVE no se plantea abandonar el Festival de Eurovisión|language=spanish|work=Vanitatis.com|date=16 May 2012|accessdate=27 May 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArzTnPFe?url=http://www.vanitatis.com/cine-tv/2012/05/16/tve-no-se-plantea-abandonar-el-festival-de-eurovision-18836/|archivedate=2012-09-22|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| [[Испан тили|Испанча]]&lt;ref name=&quot;Spain&quot;/&gt;
| [[El Sueño de Morfeo]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/40138/el-sueno-de-morfeo-to-represent-spain-in-malmo/ «El Sueño de Morfeo to represent Spain in Malmö»]&lt;/ref&gt;
| «[[Contigo hasta el final]]»&lt;ref name=&quot;Spain2&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/46562/results-spanish-song-for-malmo-selected-contigo-hasta-el-final/ «Results: Spanish song for Malmö selected- Contigo hasta el final»]&lt;/ref&gt;
| «Сени менен аягына чейин»
|08
|25
|- 
| align=center| 06
| {{ESC-BLG}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Роберто Беллароза]]
| «[[Love Kills (Роберто Белларозанын ыры)|Love Kills]]»
| «Сүйүү өлтүрөт»
|71
|12
|- 
| align=center| 07
| {{ESC-EST}}
| [[Эстон тили|Эстончо]]
| [[Биргит Ыйгемээл]]
| «[[Et uus saaks alguse]]»
| «Жаңы башат»
|19
|20
|- 
| align=center| 08
| {{ESC-BEL}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Алёна Ланская]]
| «[[Solayoh]]»
| «Солэйо»
|48
|16
|- 
| align=center| 09
| {{ESC-MAL}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Жанлука Беззина]]
| «[[Tomorrow (Жанлука Беззинанын ыры)|Tomorrow]]»
| «Эртең»
|120
|08
|- 
| align=center| 10
| {{ESC-RUS}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Гарипова, Дина Фагимовна|Дина Гарипова]]
| «[[What If]]»
| «Эмне, эгер...»
|174
|05
|-
| align=center| 11
| {{ESC-GER}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Der ESC 2013|url=http://www.eurovision.de/event/termine/termine193.html|publisher=Eurovision.de|accessdate=30 May 2012|language=German|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArzT8pbj?url=http://www.eurovision.de/event/termine/termine193.html|archivedate=2012-09-22|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Germany&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=its_cascada_for_germany «It’s Cascada for Germany!»]&lt;/ref&gt;
| [[Cascada]]&lt;ref name=Germany /&gt;
| «[[Glorious (Каскаданын ыры)|Glorious]]»&lt;ref name=Germany /&gt;
| «Даңктуу»
|08
|25
|- 
| align=center| 12
| {{ESC-ARM}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| «[[Дорианс]]»
| «[[Lonely Planet (Дорианстын ыры)|Lonely Planet]]»
| «Жалгыз планета»
|41
|18
|- 
| align=center| 14
| {{ESC-ROM}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Чезар Оуату]]
| «[[It's My Life (Чезар Оуатунун ыры)|It's My Life]]»
| «Бул менин жашоом»
|65
|13
|- 
| align=center| 13
| {{ESC-NET}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Анук]]
| «[[Birds (Ануктун ыры)|Birds]]»
| «Канаттуулар»
|114
|09
|- 
| align=center| 15
| {{ESC-UK}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Kingdom: BBC Going Back to National Final&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.escflashmalta.com/index.php/music-news/international-music-news/item/2032-united-kingdom-bbc-going-back-to-national-final |access-date=2012-10-12 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402221003/http://www.escflashmalta.com/index.php/music-news/international-music-news/item/2032-united-kingdom-bbc-going-back-to-national-final |dead-url=yes |accessdate=2012-10-12 |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402221003/http://www.escflashmalta.com/index.php/music-news/international-music-news/item/2032-united-kingdom-bbc-going-back-to-national-final }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://eurovisiontimes.wordpress.com/2012/06/10/eurovision-2013-uk-goes-back-to-national-final/ Eurovision 2013: UK Goes Back to National Final]&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=&quot;UnitedKingdom&quot;&gt;[http://www.esctoday.com/47607/uk-holding-out-for-a-hero-it-is-bonnie-tyler/ «UK: Holding out for a hero – it is Bonnie Tyler with Believe in me»]&lt;/ref&gt;
| [[Бонни Тайлер]]&lt;ref name=UnitedKingdom /&gt;
| «[[Believe in Me (Бонни Тайлердин ыры)|Believe in Me]]»&lt;ref name=UnitedKingdom /&gt;
| «Мага ишен» 
|23
|19
|- 
| align=center| 16
| [[Файл:Swedench.png|{{{1|22px}}}|]] [[Швеция]] (кожоюн)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.escdaily.com/sweden-new-venue-for-melodifestivalen-2013-final/|title=Sweden: New venue for Melodifestivalen 2013 final|last=Toronidis|first=Theofilos|date=26 March 2012|work=ESCDaily.com|accessdate=23 May 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArzX9V8x?url=http://www.escdaily.com/sweden-new-venue-for-melodifestivalen-2013-final/|archivedate=2012-09-22|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| [[Англис тили|Англисче]]&lt;ref name=Sweden&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=robin_stjernberg_wins_melodifestivalen_2013 «Robin Stjernberg wins Melodifestivalen 2013»]&lt;/ref&gt;
| [[Робин Стйернберг]]&lt;ref name=Sweden /&gt;
| «[[You (Робин Стйернбергдин ыры)|You]]»&lt;ref name=Sweden /&gt;
| «Сен»
|62
|14
|- 
| align=center| 17
| {{ESC-HUN}}
| [[Мажар тили|Мажарча]]
| [[ByeAlex]]
| «[[Kedvesem]]»
| «Сүйүктүүм»
|84
|10
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=center| 18
| {{ESC-DEN}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Эммили де Форест]]
| «[[Only Teardrops]]»
| «Көз жаштар гана»
|281
|01
|- 
| align=center| 19
| {{ESC-ICE}}
| [[Исланд тили|Исландча]]
| [[Эйтоур Инги Гүннлөйгссон]]
| «[[Ég á líf]]»
| «Менин өмүрүмдө»
|47
|17
|- bgcolor = &quot;silver&quot;
| align=center| 20
| {{ESC-AZE}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Фарид Мамедов]]
| «[[Hold Me (Фарид Мамедовдун ыры)|Hold Me]]»
| «Мени кучакта»
|234
|02
|- 
| align=center| 21
| {{ESC-GRE}}
| [[Грек тили|Грекче]], [[Англис тили|Англисче]]
| «[[Koza Mostra]]» менен [[Агафонас Иаковидис]]
| «[[Alcohol Is Free]]»
| «Акысыз алкоголь»
|152
|06
|- bgcolor = &quot;#ED9121&quot;
| align=center| 22
| {{ESC-UKR}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Злата Огневич]]
| «[[Gravity (Злата Огневичтин ыры)|Gravity]]»
| «Тартылыш»
|214
|03
|-
| align=center| 23
| {{ESC-ITA}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italy: Participation Confirmed {{!}} escXtra&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://escxtra.com/2012/10/participation-confirmed-6/ |access-date=2012-11-07 |archive-date=2014-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328025449/http://escxtra.com/2012/10/participation-confirmed-6/ |dead-url=yes |accessdate=2012-11-07 |archivedate=2014-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328025449/http://escxtra.com/2012/10/participation-confirmed-6/ }}&lt;/ref&gt;
| [[Италян тили|Италянча]]&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/45470/tonight-sanremo-2013-final-italian-eurovision-2013-candidate-annoucement/ «Tonight: Sanremo 2013 final- Italian Eurovision 2013 candidate annoucement»]&lt;/ref&gt;
| [[Марко Менгони]]&lt;ref name=Italy&gt;[http://www.esctoday.com/45548/italy-marco-mengoni-to-represent-italy-in-malmo/ «Italy: Marco Mengoni to represent Italy in Malmö,wins San Remo too»]&lt;/ref&gt;
| «[[L'essenziale]]»&lt;ref name=Italy /&gt;
| «Басымдуу»
|126
|07
|- 
| align=center| 24
| {{ESC-NOR}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Маргарет Бергер]]
| «[[I Feed You My Love]]»
| «Мен сүйүүмдү азыктандыруудамын»
|191
|04
|- 
| align=center| 25
| {{ESC-GEO}}
| [[Англис тили|Англисче]]
|[[Софо Геловани]] менен [[Нодико Татишвили]]
| «[[Waterfall (Софо Геловани менен Нодико Татишвилинин ыры)|Waterfall]]»
| «Шаркыратма»
|50
|15
|- 
| align=center| 26
| {{ESC-IRE}}
| [[Англис тили|Англисче]]
| [[Райан Долан]]
| «[[Only Love Survives]]»
| «Сүйүү кана жашап кетет»
|05
|
|}

=== Катышуудан баш тартуу ===
* {{ESC-AND}} — Андорранын өкмөт башчысы [[Антони Марти Петит]] Европа телерадиоберүү бирикмесинин башкармасы менен жолугушуу убагында Андорра каржылоонун азаюусуна байланыштуу 2013 жылыкы Еврокөрүнүүгө кайрылып келбөөсүн билдирген&lt;ref&gt;[http://eurovoix.com/andorra-will-not-be-at-the-contest-in-2013/ Andorra: Will Not Be At The Contest In 2013&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.
* {{ESC-LIE}} — Жергиликтүү «1FLTV» телеканалынын башчысы Петер Кёлбелдин айтымында, өкмөт тарабынан керектүү каржылоо жок болгондуктан, мамлекет жакынкы жылдар аралыгында сынакка катыша албайт&lt;ref&gt;[http://eurovisiontimes.wordpress.com/2011/11/29/exclusive-no-participation-of-liechtenstein-at-eurovision-2012/ No Participation of Liechtenstein at Eurovision 2012 &quot; The Eurovision Times&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. Позднее, 17 сентября 2012 года, было окончательно принято решение, по которому карликовое государство не будет дебютировать на конкурсе в Мальмё.&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37490 «Liechtenstein won’t be in Malmö»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-LUX}} — 2012-жылдын 13-сентябрында, 2013 жылкы сынакка Люксембург катышпай тургандыгын жергиликтүү «[[RTL Télé Lëtzebuerg]]» телеканалы ырасмый түрдө жарыялаган. Себеби жумуш күчүнүн жетишпөөсү жана өлкөнүн каржылоосу азайгандыгында.&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37282 «Luxembourg won’t be in Malmo»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-MOR}} — 2012-жылдын 20-сентябрында, марокконун «SNRT» телерадиокомпаниясы сынакка катышуудан ырасмый баш тартты. Баш тартуунун себеби айтылган эмес.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=esctoday.com &quot; News&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.esctoday.com/?page_id=18892 |access-date=2012-10-12 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918072951/http://www.esctoday.com/?page_id=18892 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{ESC-MON}} — 2012-жылдын 24-сентябрында, жергиликтүү «[[Télé Monte Carlo]]» телеканалы  Монаконун 2013-жылдагы сынактан ырасмый түрдө баш тарткандыгын айткан. Баш тартуунун себеби айтылган эмес&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37643 «Monaco will not be in Eurovision 2013!»]&lt;/ref&gt;.
* {{ESC-POL}} — 2012-жылдын 22-ноябрында, «[[TVP Polonia|TVP]]» поляк телеканалы сынакка кайтып келүүдөн баш тарткандыгын ырасмый түрдө билдирди. Себеби, бир тыянакка келиши татаал болуп калган.&lt;ref name=Poland&gt;{{Cite web |title=«No return: Poland will not be in Malmö» |url=http://www.esctoday.com/?p=39143 |access-date=2012-11-22 |archive-date=2017-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211145708/http://www.esctoday.com/?p=39143 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{ESC-POR}} — 2012-жылдын 22-ноябрында, португалдык «[[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]» телеканалы Португалия сынакка катышуудан ырасмый түрдө баш тарткандыгын билдирди. Баш тартуунун себеби айтылган эмес&lt;ref name=Portugal&gt;{{Cite web |title=«Portugal will not participate in Eurovision 2013» |url=http://www.esctoday.com/?p=39164 |access-date=2012-11-23 |archive-date=2017-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211112308/http://www.esctoday.com/?p=39164 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; .
* {{ESC-CZE}} — Чех телерадиокомпаниясынын өкүлдөрү сынакка кызыгуу төмөн экендигин айтып катышуудан баш тартышкан, бирок 2014-жылы кайтып келүүсүн четке каккан жок.&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37548&amp;utm_source=dlvr.it&amp;utm_medium=facebook esctoday.com &quot; Blog Archive &quot; Czech Republic won’t be in Sweden 2013&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;

=== Болбой калган алгачкы катышуу ===
* {{ESC-LIE}} — По словам главы местной телекомпании «1FLTV» Петера Кёлбеля, из-за непредоставления правительством необходимых субсидий, у страны нет шансов для участия на Евровидении в ближайшие годы&lt;ref&gt;[http://eurovisiontimes.wordpress.com/2011/11/29/exclusive-no-participation-of-liechtenstein-at-eurovision-2012/ No Participation of Liechtenstein at Eurovision 2012 &quot; The Eurovision Times&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. Позднее, 17 сентября 2012 года, было окончательно принято решение, по которому карликовое государство не будет дебютировать на конкурсе в Мальмё.&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/?p=37490 «Liechtenstein won’t be in Malmö»]&lt;/ref&gt;

=== Кайрылып келген аткаруучулар ===
==== Толук ыйгарымдуу аткаруучу катары чыккандар ====
* {{ESC-SM}}: [[Монетта, Валентина|Валентина Монетта]] ([[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2012|Еврокөрүнүү 2012]] — {{ESC-SM}}).
* {{ESC-BUL}}: [[Тодорова, Елица|Елица Тодорова]] менен [[Янкулов, Стоян|Стоян Янкулов]] ([[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2007|Еврокөрүнүү 2007]] — {{ESC-BUL}}).

==== Бэк-вокалчы катары чыккандар ====
* {{ESC-ARM}}: [[Гор Сужян]] ([[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2010|Еврокөрүнүү 2010]], [[Ева Ривас|Ева Ривастын]] бэк-вокалчысы катары ({{ESC-ARM}}) — 7-орун).
* {{ESC-MOL}}: [[Алёна Мун]] ([[Еврокөрүнүү ыр сынагы 2012|Еврокөрүнүү 2012]], [[Паша Парфений|Паши Парфенийдин]] бэк-вокалчысы катары ({{ESC-MOL}}) — 11-орун).

== Баяндамачылар ==
* {{ESC-AST}} — Жулия Земиро ({{lang-en|Julia Zemiro}}) менен Сэм Пенг ({{lang-en|Sam Pang}})&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.tv/page/news?id=71103&amp;_t=australia_2012_coverage_a_big_success «Australia: 2012 coverage a big success»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-AUS}} — Энди Нолл ({{lang-de|Andi Knoll}})&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Natália Kelly eröffnet den &quot;Eurovision Song Contest 2013&quot;» |url=http://kundendienst.orf.at/programm/fernsehen/orf1/sc.html |access-date=2013-03-30 |archive-date=2014-01-16 |archive-url=https://archive.is/20140116115052/http://kundendienst.orf.at/programm/fernsehen/orf1/sc.html |dead-url=yes |accessdate=2013-03-30 |archivedate=2014-01-16 |archiveurl=https://archive.is/20140116115052/http://kundendienst.orf.at/programm/fernsehen/orf1/sc.html }}&lt;/ref&gt;
* {{ESC-UK}} — Скотт Миллс ({{lang-en|Scott Mills}}) менен [[Ана Матроник]] ({{lang-en|Ana Matronic}}); [[Грэм Нортон]] ({{lang-en|Graham Norton}})&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/47670/united-kingdom-ana-matronic-to-commentate/ «UK: Ana Matronic to commentate»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-HUN}} — Габор Гүндел Такач ({{lang-hu|Gábor Gundel Takács}})
* {{ESC-GER}} — Петер Урбан ({{lang-en|Peter Urban}})&lt;ref&gt;[http://www.eurovision.de/peterurban117.html «Peter Urban: Die Stimme»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-DEN}} — Оле Топхолм ({{lang-da|Ole Tøpholm}})&lt;ref&gt;[http://www.dr.dk/melodigrandprix/Artikler/2013/0318162457.htm «Kommentator forudser: Emmelie får kamp til stregen»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-NET}} — Ян Смит ({{lang-nl|Jan Smit}}) жана Даниэл Деккер ({{lang-nl|Daniël Dekker}})&lt;ref&gt;[http://www.eurovisionartists.nl/index.htm?content/esf480.asp «Nederlandse televisiecommentatoren bij het Eurovisie Songfestival»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-IRE}} — Марти Уилан ({{lang-en|Marty Whelan}})
* {{ESC-ICE}} — Феликс Бергссон ({{lang-is|Felix Bergsson}})&lt;ref&gt;[http://www.ruv.is/frett/felix-tekur-vid-af-hrafnhildi-i-eurovision «Felix tekur við af Hrafnhildi í Eurovision»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-SPA}} — Хосе Мария Иньиго ({{lang-es|José María Íñigo}})
* {{ESC-ITA}} — Федерика Жентиле ({{lang-it|Federica Gentile}}), Марко Ардемани ({{lang-it|Marco Ardemagni}}) жана Филиппо Солибелло ({{lang-it|Filippo Solibello}})&lt;ref&gt;[http://www.eurofestival.ws/2013/03/29/esc-2013-al-timone-rai-ancora-federica-gentile-e-solibello-ardemagni/ «ESC 2013: al timone Rai ancora Federica Gentile e Solibello-Ardemagni»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-SM}} — Лия Фиорио ({{lang-it|Lia Fiorio}}) жана Жижи Рестиво ({{lang-it|Gigi Restivo}})&lt;ref&gt;[http://www.eurofestival.ws/2013/03/27/sm-tv-san-marino-confermati-i-conduttori-per-leurovision-2013/# «SM Tv San Marino: confermati i conduttori per l’Eurovision 2013»]&lt;/ref&gt;
* {{ESC-EST}} — Марко Рейкоп ({{lang-et|Marko Reikop}})
* {{ESC-FRA}} — Сирил Феро ({{lang-fr|Cyril Féraud}}) жана Мирей Дүма ({{lang-fr|Mireille Dumas}})&lt;ref&gt;[http://www.esctoday.com/39579/special-selection-committee-to-select-french-entry-and-representative/ «Special Committee to select French entry and representative»]&lt;/ref&gt;

== Эскертмелер ==
{{reflist|3}}

== Шилтемелер ==
{{Commons категория|Eurovision Song Contest 2013|Еврокөрүнүү ыр сынагы 2013}}

* [http://eurovision.se/ Еврокөрүнүү 2013 ырасмый сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826120005/http://www.eurovision.se/ |date=2012-08-26 }}
* [http://eurovision.tv Еврокөрүнүүнүн ырасмый сайты]
* [https://web.archive.org/web/20130220190214/http://www.esckaz.com/2013/ ESCKaz сайтындагы Еврокөрүнүү 2013 жаңылыктары]

{{Еврокөрүнүү ыр сынагы 2013}}
{{Еврокөрүнүү ыр сынагы жылдар боюнча}}

[[Категория:Еврокөрүнүү ыр сынагы]]</text>
      <sha1>52n0tbc2gxwtyxk1tvv4kho26mc1s41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бишкек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14811</id>
    <revision>
      <id>664844</id>
      <parentid>662556</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87494" sha1="cr9j4ioa1r88jgnnqhdqhybzywpxgqo" xml:space="preserve">{{Башка маанилер|Бишкек (түшүнүк)}}
{{ОЖ
|макамы                     = Борбор шаар
 |кыргызча аталышы           = Бишкек
 |расмий аталышы             = 
 |сүрөт                      = Bishkek Montage 2020.png
 |сүрөт ачыктамасы           = 
 |баш ийгени               = Мамлекеттик деңгээлдеги шаар
 |өлкө                       = Кыргызстан 
 |герб                       = Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg
 |желек                      = Flag of Bishkek.svg
 |гербдин сүрөттөлүшү        = 
 |желектин сүрөттөлүшү       = 
 |гербдин туурасы            = 70
 |желектин туурасы           = 150
  |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 52|lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = 74|lon_min = 34|lon_sec = 
  |CoordAddon                =
  |CoordScale                = 40000
 |өлкө картасынын өлчөмү  = 300
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = 
 |облус                     =
 |таблицадагы облус        = 
 |район түрү              = 
 |район                      = 
 |таблицадагы район          = 
 |коомдун түрү               = 
 |коом                       = 
 |таблицадагы коом           = 
 |ички бөлүнүшү              = [[Биринчи май району|Биринчи-Май]], [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]], [[Октябрь району|Октябр]], [[Свердлов району|Свердлов]]
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = Айбек Жунушалиев Жанышбекович
 |негизделген күнү           = 1825
 |биринчи белгиленген        = 1864
 |мурунку аталышы            = Пишпек ([[1926]] чейин)&lt;br /&gt;Фрунзе ([[1926]]-[[1991]])
 |статустун берилиши           = 1878
 |аймагы                     = 386,6
 |бийиктиктин түрү                 = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 750—900
 |климаты                    = кескин континенталдуу
 |расмий тили                = кыргыз тили
 |расмий тили2               = орус тили
  |калкы                     = {{Өсүү}} 1 270 910&lt;ref&gt;https://kaktus.media/doc/493330_naskolko_vyrastet_naselenie_bishkeka_posle_yvelicheniia_ego_territorii_dannye.html&lt;/ref&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2024
  |жыштыгы                   = 6.226
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = [[кыргыздар]] — 66.2 % &lt;br /&gt; [[орустар]] — 23,0 % &lt;br /&gt; [[уйгурлар]]  — 1,6 % &lt;br /&gt; [[татарлар]] — 1,5 % &lt;br /&gt; [[корейлер]] — 1,4% &lt;br /&gt; [[өзбек|өзбектер]] — 1,4% &lt;br /&gt; [[казактар]] — 1,1 % &lt;br /&gt; [[украиндер]] — 1,0% &lt;br /&gt; [[дунгандар]] — 0,5%
  |диний курамы              = мусулман, христиан
  |этнохороним               = Бишкектик
 |убакыт аралыгы             =+06:00
 |DST                        = 
 |телефон коду               = +996 312
 |почта индекси              = 720000
 |почта индекстери           = 
 |автоунаа коду              = 01, BB, E
 |идентификатордун түрү         = 
 |цифралык идентификатор     = 
 |Commons түрмөгүндө         = Bishkek
 |сайты                      = https://bishkek.gov.kg/ky
 |сайтынын тили              = ky
|статусу=Шаар}}'''Бишкек''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] саясий, экономикалык, илимий жана маданий [[Борбор|борбору]]; транспорттук башкы түйүн. Бишкек шаарында 4 администрациалык-аймактык бирдик — [[Биринчи май району|Биринчи Май]], [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]], [[Октябрь району|Октябрь]], [[Свердлов району|Свердлов]] райондору кирет.

Кокон хандыгы 1825-жылы жергиликтүү кербен жолдорун көзөмөлдөө жана жергиликтүү элден салык чогултуу үчүн Пишпек чебин курган. 1860-жылдын 4-сентябрында кыргыздардын макулдугу менен полковник Аполлон Циммерман жетектеген орус аскерлери чепти басып алышкан. Бүгүнкү күндө эски чептин урандыларын Жибек Жолу проспектисинин түндүк тарабынан, жаңы борбордук мечиттен алыс эмес жерден табууга болот&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://trvlland.com/blog-kyrgyzstan/bishkek-the-capital-of-kyrgyzstan/ Travel Land. Bishkek – the capital of Kyrgyzstan]&lt;/ref&gt;.

1868-жылы чептин ордунда мурдагы «Пишпек» аталышы менен отурукташкан жай түптөлгөн жана [[Түркстан генерал-губернаторлугу|Түркстан генерал-губернаторлугунун]] [[Жети-Суу облусу|Жети-Суу облусунун]] курамына кирген.

1925-жылы [[Түркстан генерал-губернаторлугу|Түркстан генерал-губернаторлугунда]] [[Кыргыз автономиялуу облусу|Кара-Кыргыз автономиялуу облусу]] түзүлүп, Пишпек анын борбору болуп белгиленген. 1926-жылы Советтер Союзунун Коммунисттик партиясы шаарды ушул жерде туулган большевиктердин аскер башчысы [[Михаил Фрунзе|Михаил Фрунзенин]] (1885–1925) урматына Фрунзе деп өзгөрткөн. Фрунзе 1936-жылы СССРде улуттук-аймактык чек бөлүү аяктаган этапта [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын]] борбору болгон. 1991-жылы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши борбордун аталышын Бишкек деп атаган&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/6-1685/edition/318960/ru Кыргыз Республикасынын Укуктук маалыматтардын борборлоштурулган банкы. ПОСТАНОВЛЕНИЕ ВЕРХОВНОГО СОВЕТА РЕСПУБЛИКИ КЫРГЫЗСТАН О восстановлении исторического  названия города Фрунзе]&lt;/ref&gt;.

Бишкек [[Теңир-Тоо]] (Тянь-Шань) тоо кыркаларынын уландысы болгон [[Кыргыз Ала-Тоо|Кыргыз Ала-Тоосунун]] түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен болжол менен 800 метр бийиктикте жайгашкан. Шаардын жанындагы тоолордун бийиктиги 4 895 метрге чейин жетет. Шаардын түндүк тарабында аз адырлуу талаалар коңшу Казакстандын аймагына чейин созулуп жатат жана амактын басымдуу бөлүгүн Чүй дарыясынын суусу менен сугарылат. 

Бишкек аркылуу Түркстан–Сибирь темир жолунун ички тармагы өтөт.

Бишкек — кенен бульварлары, мрамор менен капталган коомдук имараттары жана аларды курчап турган ички короолору бар советтик стилдеги көптөгөн турак үйлөрү бар абдан чоң шаар. 

Шаар борборунан сырткарыраакта жекече курулган миңдеген майда үйлөр жайгашкан. 2024-жылы Кыргыз Республикасынын айыл аймактарынын жана шаарларынын деңгээлиндеги административдик-аймактык бирдиктер жөнүндө мыйзамынын негизинде шаарга курамына 23 айылды камтыган 8 айыл аймагы жана ошондой эле [[Аламүдүн району|Аламүдүн]] жана [[Сокулук району|Сокулук]] райондорунун курамынан кошумча чектеш калктуу конуштар/контурлар киргизилген&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/4-5363/edition/12923/kg Кыргыз Республикасынын Укуктук маалыматтардын борборлоштурулган банкы. 2024-жылдын 18-июлундагы № 128 Кыргыз Республикасынын айыл аймактарынын жана шаарларынын деңгээлиндеги административдик-аймактык бирдиктер жөнүндө КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ]&lt;/ref&gt;.

Бишкектин көчөлөрү тор сыяктуу, иреттүү долборлонгон, алардын көбүнүн эки тарабында тең ысык жай мезгилинде көлөкө берип туруучу бактар отургузулган жана арык тармактары орнотулган.

== Этимологиясы ==
Кээ бир булактарда шаардын аталышынын келип чыгышы (этимологиясы) тууралуу төмөнкүдөй уламыш келтирилет: баатырдын кош бойлуу жубайы кымыз быша турган бишкегин жоготуп алат. Аны издеп жүрүп, ал капысынан уул төрөп, ага Бишкек деген ысым берет. Бишкек чоңоюп, кадырлуу инсан болот. Ал дүйнөдөн кайткандан кийин [[Аламүдүн суусу|Аламүдүн дарыясынын]] жээгиндеги дөбөгө сөөгү коюлат (мурунку чыгыш автобекети менен мурунку Ысык-Көл кинотеатрынын, азыркы Борбордук мечиттин ортосундагы аймак). Ал жерге күмбөз тургузулган. Бул курулушту XVII–XVIII кылымдардагы саякатчылар көрүп, өз жазууларында сүрөттөп калтырышкан&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.bishkek.gov.kg/ky/history Бишкек шаарынын мэриясынын расмий сайты. Шаардын тарыхы]&lt;/ref&gt;.

Совет бийлигинин тушунда, 1926-жылдан 1991-жылга чейин, шаар большевик Михаил Фрунзенин урматына Фрунзе деп аталган.

== Тарыхы ==
[[Файл:Bishkek_03-2016_img40_Kuznechnaya_fortress.jpg|thumb|280x280px|&quot;Темир усталар чебинин&quot; ураандылары]]
[[Файл:Central_Bank_KASSR.jpg|thumb|280x280px|[[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРинин]] Борбордук банкы, 1927]]
[[Файл:Пишпек_шаарындагы_1925-жылдын_8-мартындагы_митинг.jpg|thumb|280x280px|Пишпек шаарындагы 1925-жылдын 8-мартындагы митинг. Дзержинский жана Киров көчөлөрүнүн кесилиши (азыркы Токтоболот Абдумомунов көчөсүнүн жана Эркиндик бульварынын кесилиши)]]
[[Файл:Пишпек_шаарындагы_1924-ж._7-ноябрындагы_демонстрация.jpg|thumb|280x280px|Пишпек шаарындагы 1924-жылдын 7-ноябрындагы демонстрация]]
[[Файл:В.И._Ленин_каза_болгон_күнү_Пишпек_шаарынын_Кызыл_аянтында_өткөн_митинг_(1924-ж).jpg|thumb|280x280px|Ленин Владимир каза болгон күнү Пишпек шаарынын Кызыл аянтында өткөн митинг]]
[[Файл:Interhelpo_4.jpg|thumb|280x280px|Интергельпо кооперативинин жумушчулары]]
[[Файл:1925-жылы Пишпек шаарынын жанындагы талаа, кийин ал жерде &quot;Интергельпо&quot; кооперативинин өндүрүш ишканалары курулат.jpg|thumb|280x280px|1925-жылдан кийин Интергельпо кооперативинин өндүрүштүк мастерскойлору айдаган Пишпекке жакын жайгашкан талаа]]
Азыркы шаардын аймагында адамдар эң байыркы заманда эле отурукташкан. Аламүдүн ГЭСтеринин жанынан табылган таш эмгек куралдары Бишкектин айланасында алгачкы адамдар биздин заманга чейин 5-4-миң жылдыктарда жашагандыгын далилдейт. Биздин заманга чейин 2 миң жылдыктын аягында азыркы шаардын аймагында коло доорунун уруулары жайланышкан. Алар малчылык, дыйканчылык, карапа өндүрүшү жана металлургиялык өнөрчүлүктөрдү аркалап келишкен&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Темир доорунун башталышы менен Кыргызстандын аймагында сак (б.з.ч.7-3-к.) жана усун (б.з.ч. 3-к. - б.з.ч. 5-к.) уруу бирликтери түзүлгөн. Бишкек шаары өзүнүн пайдалуу географиялык абалы менен Улуу Жибек Жолуна милдеттүү. Байыркы убактан баштап кербендер Кытайдан эки каттам менен өтүшкөн. Иле Ала-Тоосунун ыңгайлуу жериндеги жолдун чыгыш бутагы (Кордай аркылуу) Чүй өрөөнүнө чыккан жана бул жактан Ысык-Көлдүн жанынан Борбордук Тянь-Шань аркылуу өткөн башка жол менен кезиккен. Дал ушул жолдордун кесилишинде байыртадан көпөстөр үчүн эс алуу жайы болгон кербен-сарай жайгашкан. Бул жер тилкеси эзелтеден кыргыздардын солто уруусуна таандык экендиги тарыхый белгиленген. Бул жерлердин жолдорунда адатта жандуу соода жүргүзүлгөн&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Орто кылымда Аламүдүн жана Ала-Арча сууларынын алабын көчмөн жана отурукташып дыйканчылык кылган түрк уруулары мекендеген. Орто кылымдагы эң ири шаарлардын бири азыркы Бишкек шаар чалдыбары (VII–XXII кылымдары) болгон. Татаал планда салынып, бекем чеп курулмаларынан турган бул шаар 25–30 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;дей аянтты ээлеген (Бишкек-1 (Чыгыш) автобекетинин жана мурунку Ключевой, Кызыл-Аскер айылдарынын аймагы). Кийин &quot;Темир усталар чеби&quot; аталып калган дагы бир байыркы чоң чептин (VII–XIII кылымдары) урандылары, азыркы Абдумомунов жана Орозбеков көчөлөрүнүн, Кара-Жыгач багы менен Аламүдүн суусунун ортосунда жайгашкан&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

XVI кылымда Батыш жана Чыгыш - эки цивилизациянын ортосунда соода жана маданий байланыш толугу менен үзүлгөндүгү тарыхта калган. Легендалуу &quot;жибек жол” жашоосун токтоткон, шаарлар жок болгон. Согуштар, чума эпидемиясы, жер титирөөлөр гүлдөп жаткан Чүй өрөөнүн чөлгө айлантты. Шаар жашоосу башка көнүмүштөргө – бир жерде отурукташууну талап кылбаган көчмөндөрдүн жашоо көнүмүшүнө алмашылды. Укмуштуу сарайлар жана күчтүү чептер, көңүлдүү жана ызы-чуу соода жана өнөрчүлүк кербендер урап кеткен дөңгө айланган же такыр эле жер менен теңелген. Ала-Арча жана Аламүдүн сууларынын аралыгындагы Чүй өрөөнү жүз жылдарга кыргыздардын кырк уруусунун бири болгон солто уруусунун жайыты болуп калган.  Жети-Суулук кыргыз жана казак жайлоолору аркылуу Борбордук Азиядан Кытайга өткөн сейрек кездешүүчү соода кербендери бул таш жерлерди жандандырып турган.

Аламүдүн жана Ала-Арча сууларынын аралыгы көптөгөн булактарда ыйык жер катары эсептелет. Дем берүүчү жана дарылоочу суу менен булактар эскерилет, башка кызыктуу фактылар да келтирилет. Ошол үчүн бул жерлер көптөгөн элдер үчүн өзгөчө баалуу жана кызыктыруучу болуп калган. Ушуга байланыштуу байыртадан бул жакта форпосттор, кербен-сарайлар, чептер пайда болгон. Кокон чеби пайда болгонго чейин бир белгилүү аталыш, кыштак же айыл – Жал деп аталган. Жазылган булактары менен сүрөттөлгөн Кокон хандыгы суу аралыгындагы аймакты басып алган жана Мадали хандын буйругу боюнча 1825-жылы бул жакта Пишпек чеби курулган. Чеп Аламүдүн суусунун батыш жагында азыркы &quot;Темир усталар чебинин&quot; ордунда 6 га аянты ээлеген.

Борбор Азияны ээлеп алууга умтулган Орусия аскерлери 1860-жылы 4-сентябрда Пишпек чебин убактылуу басып алган. Бирок алар кетээри менен мында кокондуктардын бийлиги кайра орногон. 

1862-жылдын 13-октябрында Ала-Тоо округунун начальниги Г.А.Колпаковский 1400 адамдан турган отряды, артиллерияны колдонуу менен чепти толугу менен курчап алууну баштаган. Ушул эле жылдын 24-октябрында кокондуктар багынышкан. 1862-жылдын 2-ноябрда орус отряды чептин калдыктарын таштап, Верный шаарына кеткен. Кокондуктардан өч алуу үчүн [[Байтик баатыр|Байтик]] [[Байтик баатыр|баатырдын]] буйругу боюнча кыргыздар чептин калдыктарын таптакыр талкалашкан. 

Кыргыздар 1863-жылы Орусинын курамына кошулушкан. Омсктогу генерал-губернаторлукта Орусиянын курамына кирүү жөнүндө келишимге кол коюлган. Өлкөдө өз алдынча башкаруу тутуму негизделген. Чүй өрөөнүндө жана Пишпек чебинин урандыларынын жанында падыша администрациясынын көзөмөлү алдында бир катар шаардык жана дыйканчылык кыштактар пайда болгон.

1864-жылы казак-орустардын бекети, ага удаа чакан базар, 1887-жылы ат-почта бекети курулган.

1865-жылга чейин чүйлүк кыргыздар административдик жактан Ала-Тоо округунун (борбору — [[Алматы|Верный]] шаары) начальнигине баш ийген, 1865–67 жылдары [[Түркстан облусу|Түркстан]] облусуна, кийин Токмок уездинин курамында Жети-Суу облусуна кирген.  

1868-жылы – Лебединовка, Ново-Покровка айылы жана 50 үй-бүлө Пишпек өзөнүндө почта трактынын айланысында отурукташкан. Ташкент жолу келечектеги Пишпек уезддик шаарынын биринчи көчөсү болуп калган. Пенза, Самара, Воронеж, Тамбов губернияларынан биринчи орус дыйканчыл үй-бүлөлөр, алгач жер тамдарды жана кепелерди куруу менен, өзүлөрү үчүн тракт жолунун жээгиндеги короо-жай участокторун тандап алган. Биринчи жайгашкандарга Ташкенттен, Намангандан жана Өзбекстандын башка жерлеринен соодагер-өзбектер кошулган. Аламүдүн суусунун жээгинде кыргыздар, малы жана короо-жайы жок өзбектер, мындан сырткары Бишкек кокон чебинин мурунку гарнизонунун аскерлеринин үй-бүлөлөрү жашашкан. 

1876-жылы Пишпекте 58 үй-бүлө (88 эркен жана 94 аял) жашаган. Улуту боюнча жашоочулар төмөнкүчө бөлүнүшкөн: рус улутундагылардын 9 үй-бүлөсү, өзбек улутундагылардын 48 үй-бүлөсү жана татар улутундагылардын 1 үй-бүлөсү.

1878-жылы 29-апрелде уездин борбору Токмоктон Пишпекке көчүрүлүп, ага шаар макамы берилген. Шаар калкынын саны 1913-жылы 18 468 адамга жеткен.Пишпекте кустардык-өнөр жайлык мүнөздөгү алгачкы ишканалар, анын ичинде тегирмендер XIX кылымдын 2-жарымында пайда болгон. 

1883-жылы булгаары заводу, 1885-жылы сыр-быштак жасоо ишканасы иштей баштаган. Шаарда өнөр жайга караганда базардык-стационардык типтеги соода багыты тезирээк өнүккөн. 

1878-жылы алгачкы чакан оорукана менен дарыкана ачылган. 

1879-жылы бир класстуу окуу жай, кийин башка окуу жайлар ачылган. 

1916-жылы жайында Пишпек уездинин көп бөлүгүндө улуттук-боштондук көтөрүлүшү баштаган. [[Орусия|Орусияда]] февраль буржуазия-демократиялык революциясы жеңгенден кийин, 1917-жылы мартта Пишпек солдат жана жумушчу депутаттар кеңеши уюшулуп, анда чечүүчү позициянын [[Убактылуу өкмөт|Убактылуу өкмөттү]] колдогон меньшевиктер менен эсерлер ээлеп алышкан. 

1918-жылы 7-январда Пишпектеги жана уездеги бийлик иш жүзүндө большевиктердин карамагына өткөн. 

1924-жылы алгачкы кыргыз гезети &quot;Эркин-Тоо&quot; чыккан. 

1924-жылы 14-октябрдан тартып Пишпек — Кара Кыргыз автономиялуу облусунун (1925-жылы 25-майдан кийин Кыргыз автономиялуу облусу), 1926-жылы 1-февралынан тартып Кыргыз Советтик Социалисттик автономиялуу облусунун борбор шаары болгон.

1926-жылы мамлекеттик басмакана менен музей негизделген.

1926-жылы 12-майда Пишкек шаарынын аталышы [[Фрунзе]] шаары деп өзгөртүлгөн. 1936-жылы 5-декабрдан тартып Фрунзе шаары — [[Кыргыз ССР|Кыргыз ССРинин]] борбору болгон.

1932-жылы педагогика, 1938-жылы зооветеринария, 1939-жылы медицина институттары ачылган.

1938-жылы Фрунзе шарында 3 администрадивдик район: Пролетар району (азыркы [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]]), [[Биринчи май району|Биринчи Май району]], [[Свердлов району]] түзүлгөн. 

1961-жылы шаарга Кызыл-Аскер, Привокзальный (Попеновка), [[Төкөлдөш]] айылдары, Аламүдүн, Көк-Жар айылдарынын бир бөлүгү, 1984-ж. Чоң-Арык, Орто-Сай айылдары кошулган. 

1974-жылы жаңы администрадивдик бирдик болгон [[Октябрь району]] түптөлгөн. 
[[Файл:Kilometre_zero_Bishkek.jpg|thumb|373x373px|Бишкек шаарынын нөлдүк километри]]
1991-жылы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши борбордун аталышын Бишкек деп өзгөрткөн жана Бишкек шаары эгемен Кыргыз Республикасынын борбор шаары&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Географиясы ==
Шаар Кыргыз Ала-Тоосунун этегинде, Чүй өрөөнүнүн борбордук бөлүгүндө, Аламүдүн жана [[Ала-Арча]] сууларынын шилендиси пайда кылган жантайыңкы түздүктөн орун алган. Деңиз деңгээлинен 750–900 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Лөс сымал кыртыш каптаган түздүк бара-бара түндүктү карай жантайып, Чүй суусунун жайылмасына кошулат. Бишкек тушта Чүй суусунун нугу Чүй өрөөнүнүн түндүк жагына карай четтеп, шаардан 20 ''км''дей аралыктан өтөт. Чүй өрөөнүнүн Бишкек шаарынын туштагы жазылыгы 60 ''км''дей.

[[Чүй]] өрөөнүнүн Бишкек шаарында жайгашкан борбор бөлүгү геологиалык структурасы боюнча кеңдикке жакын багытта созулуп жаткан асимметриалык мегасинклинал. Шаардын азыркы чеги Чүй синеклизасынын Бишкек ийилүүсү деп аталган түштүк бөлүгүнө дал келет. Ийилүү палеоген-неогенде пайда болгон чөкмө тектер менен толгон. Алар палеозой пундаментинин үстүндө жатат. Палеозой тоо тек катмарлары 5000 ''м''ден ашык тереңдикте (геопизикалык маалыматтар боюнча) жатып, негизинен гнейс, кристаллдык сланес жана акиташ тегинен, ошондой эле эпузиа тоо тектеринен турат. Үстүндөгү палеоген-неоген тоо тек  катмарларынын жалпы калыңдыгы 4,5–5,0 ''км''. Аларды төртүнчүлүк мезгилде пайда болгон борпоң тоо тектердин калың кабаты жаап жатат. Алар кой таштардан, арасында кум-шагыл ширелген майда жумуру таштардан, ар кандай бүртүктөгү кумдардын жана кумдуу чопонун кабатчалары менен топторунан түзүлгөн аллүбий-пролүбий чөкмө тоо тектерден турат.

Сейсмдик аймакташтуруунун маалыматы боюнча шаар аймагы 9 баллдуу зонада жайгашкан. Шаардын аймагындагы 4 жерден 1500–2000 ''м'' тереңдиктен бургулоо көзөнөгү аркылуу минералдуу ысык суу чыгарылган. Курамы клорид-натрий калцийлүү. Дарылык касиети бар. Муун, тери, ичеги-карын оорууларын дарылоодо пайдаланса болот.

=== Климаты ===
Бишкек шаары мелүүн алкактагы континенттик  климаттуу  аймактын түштүк чегинде жайгашкан. Бир жылда орто эсеп менен 322 күн (2000 саат) бою күн тиет. Күн эң көп тийген ай [[Теке айы|Теке]] (332 саат), эң аз тийгени [[Бештин айы]] (126 саат). Абанын жылдык орточо температурасы 10,2''°С'', [[Үчтүн айы|Үчтүн айыныкы]] – 4,6''°С'', [[Теке айы|Текеники]] – 24,5''°С''. 1930 жылы  [[Бештин айы|Бештин айында]] эң төмөнкү температура (–38''°С''),  1983-жылы [[Теке айы|Текеде]] эң жогорку температура  (43''°С'') катталган. Шаардын түштүк бөлүгү түндүк бөлүгүнөн 1—2''°С''ка жылуураак. Үшүк жүрүү жазында [[Чын куран айы|Чын Курандын]] ортосунда токтоп, күзүндө [[Тогуздун айы|Тогуздун айынын]] ортосунан башталат. Бирок бул мөөнөттөр өзгөрүп да кетиши мүмкүн. Шаар нымдын негизги булагы – деңиз менен океандан алыс жайгашкандыктан жаан-чачын аз болот. Жылдык жаан-чачындын орточо өлчөмү 409 ''мм''. Көбү [[Жалган куран|Жалган Куран]]-[[Теке айы|Теке]], жылдын кургакчыл мезгили (11%) [[Теке айы|Теке]]–[[Аяк оона айы|Айак Оона]] айларына туура келет. Кар [[Бештин айы|Бештин айынын]] ортосунан [[Бирдин айы|Бирдин айынын]] аягына чейин жатат. Жаан-чачындуу кыштагы кардын орточо калыңдыгы 13 ''см'', аз түшкөндөгү орточо калыңдыгы 3–7 ''см''. Бишкектин климатына тоо-өрөөн желаргысы  мүнөздүү. Анын  ылдамдыгы  2–3 ''м/сек''ден  ашпайт.  Ылдамдыгы 15 ''м/сек''ге жеткен шамал негизинен батыштан согот жана жылына орто эсеп менен  30дай  жолу болот. Жылдын суук мезгилинде жылына орто эсеп менен 30–40 күн шаарды жөө туман жана мунарык басып турат.
{{Шаардын аба ырайы
 | Туурасы    = 100%
 | Абалы      = collapsed
 | Жер_илик   = Бишкектин
 | Булак      = Погода и климат&lt;ref&gt;[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38353.htm Погода и климат. Климат мира. Бишкек]&lt;/ref&gt;

 | Үчт_ор     = -2.7  | Үчт_ор_ж-ч = 75
 | Бир_ор     = -0.8  | Бир_ор_ж-ч = 75
 | Жал_ор     = 4.9   | Жал_ор_ж-ч = 71
 | Чын_ор     = 11.2  | Чын_ор_ж-ч = 63
 | Буг_ор     = 16.4  | Буг_ор_ж-ч = 60
 | Кул_ор     = 21.4  | Кул_ор_ж-ч = 50
 | Тек_ор     = 24.2  | Тек_ор_ж-ч = 46
 | Баш_ор     = 22.8  | Баш_ор_ж-ч = 45
 | Аяк_ор     = 17.1  | Аяк_ор_ж-ч = 48
 | Тог_ор     = 10.1  | Тог_ор_ж-ч = 60
 | Жет_ор     = 3.3   | Жет_ор_ж-ч = 71
 | Беш_ор     = -1.5  | Беш_ор_ж-ч = 77
 | Жыл_ор     = 10.5  | Жыл_ор_ж-ч = 62

 | Үчт_ор_мин  = -7.1  | Үчт_ор_макс = 2.7
 | Бир_ор_мин  = -5.2  | Бир_ор_макс = 4.6
 | Жал_ор_мин  = 0.0   | Жал_ор_макс = 10.7
 | Чын_ор_мин  = 5.3   | Чын_ор_макс = 17.8
 | Буг_ор_мин  = 10.1  | Буг_ор_макс = 22.9
 | Кул_ор_мин  = 14.3  | Кул_ор_макс = 28.2
 | Тек_ор_мин  = 16.5  | Тек_ор_макс = 31.4
 | Баш_ор_мин  = 14.8  | Баш_ор_макс = 30.3
 | Аяк_ор_мин  = 9.7   | Аяк_ор_макс = 24.8
 | Тог_ор_мин  = 4.2   | Тог_ор_макс = 17.0
 | Жет_ор_мин  = -1.1  | Жет_ор_макс = 8.9
 | Беш_ор_мин  = -5.3  | Беш_ор_макс = 3.3
 | Жыл_ор_мин  = 5.1   | Жыл_ор_макс = 16.9

 | Үчт_а_мин  = -31.9 | Үчт_а_макс = 20.0
 | Бир_а_мин  = -34.0 | Бир_а_макс = 25.4
 | Жал_а_мин  = -20.8 | Жал_а_макс = 30.5
 | Чын_а_мин  = -12.3 | Чын_а_макс = 34.7
 | Буг_а_мин  = -4.1  | Буг_а_макс = 36.7
 | Кул_а_мин  = 3.9   | Кул_а_макс = 40.9
 | Тек_а_мин  = 7.4   | Тек_а_макс = 42.8
 | Баш_а_мин  = 5.1   | Баш_а_макс = 39.7
 | Аяк_а_мин  = -4.6  | Аяк_а_макс = 37.1
 | Тог_а_мин  = -13.4 | Тог_а_макс = 34.2
 | Жет_а_мин  = -25.8 | Жет_а_макс = 29.8
 | Беш_а_мин  = -29.1 | Беш_а_макс = 23.7
 | Жыл_а_мин  = -34.0 | Жыл_а_макс = 42.8

}}


=== Суулары ===
Бишкек шаарынын негизги суу артериялары мурда [[Ала-Арча суусу|Ала-Арча]] жана [[Аламүдүн суусу|Аламүдүн]] суулары болгон. Алар Бишкектин аймагында тармактанган нуктар менен түштүктөн түндүктү карай аккан. Шаар курулушунун кеңири кулач жайышына байланыштуу алардын көптөгөн салаалары эки гана нукка бириктирилген. Суу агымын жөнгө салуу үчүн Бишкектин түштүк тарабындагы тоо этектеринде курулган суу сактагычтар жана көптөгөн сугат каналдары аркылуу шаар айланасындагы чарбалардын жерлерин жана шаар аймагын сугарууга пайдаланылат.

Бишкектин  ирригация  системасына шаар аркылуу ар тарапка салынган арыктар менен каналдар тармагы кирет. Шаар аркылуу Батыш жана Түштүк Чоң Чүй  каналдары өтөт. Бишкектен түндүгүрөөктө Төмөнкү Ала-Арча суу сактагычы жайгашкан: бир бөлүгү шаардын аймагына кирет. Кара жыгач багында жана [[Бишкек Эркин Экономикалык зонасы|Бишкек Эркин Экономикалык Аймагында (ЭЭА)]] көлмөлөр бар.

Шаардын түштүк бөлүгүнө түндүктүн кадимки боз топурагы мүнөздүү, түндүк (төмөнкү) бөлүгүн боз шалбаа, шалбаа жана шалбаалуу-саздак топурактары каптап жатат. Табигый өсүмдүктөр шаардын чет-жакасындагы бош жерлерге гана мүнөздүү. Шаардын түндүк бөлүгүнүн өсүмдүк эгилбеген бош жерлеринде камыш, жекен, ыраң чөп, көлмө жана суу жээктеринде жапайы тал, терек, сейрек жийде кезигет. Шаардын түштүк жагында тоо этектеринин адырларында кургакчыл жерге мүнөздүү өсүмдүктөр басымдуулук кылат. Адырлардын төмөнкү бөлүктөрүн эпемер-шыбактуу жарым чөл ээлейт.

=== Флорасы жана фаунасы ===
Шаардын жаныбарлар дүйнөсүнүн негизин палеарктикалык ландшафттын маданий фаунасынын типтүү өкүлдөрү түзөт. Сүт эмүүчүлөрдүн негизгилери жарганаттар (эргежээл-нетопырь, кечки кожан), чычкан түркүмүндөгү кемиргичтер (үй чычкандары, боз келемиштер). Чет жактардагы жерлерде жер казгычтар, токой чычканы, жөнөкөй талаа чычканы, сейрек-таажылуу кум чычкандары, арс чычкандар, кулактуу кирпилер жүрүшөт. Сейилбактарда жана гүл бакчаларда акклиматташкан тыйын чычкан-телеуткалар үйүрлөшкөн. Шаар чегинде 100дөн ашык түрдөгү куштар кездешет, алардын ичинен 30дайы уялашат. Уялагандардын көп саны таранчылар (үй, талаа), бактектер (кичи, жөнөкөй), чабалекейлер (карлыгачтар, сары белдүү), кара таркылдак, чыйырчыктар. Аз санда уялагандар ак кула токой ак чымчыгы, борбаш-куу, жашыл чымчык, байкалбас жылкычы чымчык, чоң сары чымчык, князёк, жаргалдак, ала чымчык, боз чымын кармагыч, кыргый короолуу, сасык үпүп. Аябай аз сандагылар түкүргүч, карлыгач, топулуу торгой, булбул, козодой ж.б. Мезгилдик жер которууда  калаага короолу, пеночка, боз таркылдак, боз чымчык, кызгылт чыйырчык, боз чымчык (кичине чымчык), калтырак чымчык, токой чымчыгы, сары баштуу торгой, үрпөк баш, кызыл куйрук, күкүк, жылкычы чымчык ж.б. келишет. Кыштагандар негизинен боз карга, чыйырчык, таан. Кыштагандардан бир аз жапалак үкүлөрдүн тобу кездешет. Айрым убактарда кыргый-карчыгалар да кышташат.  Куштар менен сүт эмүүчүлөрдүн жыштыгы анча көп эмес. Суу-кургакта жүрүүчүлөрдөн  жашыл бакалар, көлмөлөрдөгү жана борбор азиядагы кур бакалар кездешет. Бакалар четтеги көлмөлөрдө жашашат. Шаар чекесине чектешкен жерлерде саймалуу жана суу жыландары да кезигет. Суу-кургакта жүрүүчүлөрдүн жана сойлоочулардын саны жашоо-тиричилик шарттарынын начарлашына жана аларга түздөн-түз аңчылыкка чыгып жатышкандыктан кемүүдө. Шаар четиндеги айрым каналдарда жана көлмөлөрдө елец, ит чабак, кызыл канат, чабак, маринка, сазан, боз ит чабак, сом, чүй тикен, амур чабактары ж.б. жашашат. Алардын айрымдары балык кармоо сүйүүчүлөрүнүн объекттери болуп саналат.

== Калкы ==
{{Калктын санынын тарыхы
|аталышы         = Бишкектин калкынын санынын тарыхы
|тегиздөө        = right
|мамычалар       = 2
|график-позиция  = bottom
|пайыз           = pagr
|1876|182
|1882|2135
|1893|4857
|1897|6615
|1902|9656
|1907|13752
|1913|20102
|1926|36610
|1939|92783
|1959|223831
|1970|436459
|1979|535450
|1989|619903
|1999|762308
|2009|835743
|2010|846500
|2011|859800
|2012|874400
|2021|1074075
|2022|1113800
|2023|1145000
|2024|1294800
|2025|1321900
|булактар= Булактар:&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=85 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии). Семиреченская область] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629062446/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=85 |date=29 June 2011 }} – First General Russian Empire Census of 1897. Population in provinces, districts, towns of Russian Empire (without Finland). Semirech'e Province (Demoscope.ru) {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Petrov |first=Vladimir |year=2005 |title=Пишпек исчезающий 1825–1926 (Pishpek disappearing. 1825–1926) |place=Bishkek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Pisarskoy |first1=Evgeniy |last2=Kurbatov |first2=Valentin |year=1976 |title=Архитектура Советской Киргизии (Architecture of Soviet Kirghizia.) |publisher=Stroyizdat |place=Moscow}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |year=1908 |title=Review of Semirech'e Oblast for 1907 (Обзор Семиреченской области за 1907 год) |url=http://rarebooks.net.kg/ru/view/56/ |url-status=dead |publisher=Publishing House of Semirech'e Provincial Administration |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722132014/http://rarebooks.net.kg/ru/view/56/ |archive-date=22 July 2011 |access-date=6 March 2011 |place=Verniy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |year=1903 |title=Review of Semirech'e Oblast for 1902 (Обзор Семиреченской области за 1902 год) |url=http://rarebooks.net.kg/ru/view/54/ |url-status=dead |publisher=Publishing House of Semirech'e Provincial Administration |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713165604/http://rarebooks.net.kg/ru/view/54/ |archive-date=13 July 2018 |access-date=7 March 2011 |place=Verniy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |year=1928 |title=Всесоюзная перепись населения 1926 года : Киргизская АССР. (All-Union Census of 1926: Kyrgyz ASSR) |url=http://rarebooks.net.kg/ru/view/30/ |url-status=dead |publisher=CSU SSSR |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722132021/http://rarebooks.net.kg/ru/view/30/ |archive-date=22 July 2011 |access-date=6 March 2011 |place=Moscow}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_pop_39_2.php| title = 1939 census USSR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php| title = 1959 census USSR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stat09/&gt;&lt;ref name=pop21/&gt;
}}
Шаарда 1940-жылы — 104,5 миң, 195-жылы — 218,0 миң, 1979-жылы — 535,5 миң, 1989-жылы — 619,9 миң, 1999-жылы — 762,3 миң адам жашаган.

Шаар калкынын саны 2009-жылы [[Жалган куран|жалган курандагы]] эл каттоо боюнча 835,743 миң адам болуп, республикадагы калктын 15,6 % түзгөн.

2019-жылы 1 027,245 миң калк жашап, анын 1 022,721 миңи (99,6%) шаарда, 2,39 миңи (0,4%) шаардын чет-жакасындагы Орто-Сай айылында жашаган.

Эркектер жалпы калктын 46,3%, аялдар 53,7% түзөт. 2019-жылы үйлөнгөндөрдүн саны 6695 же болбосо 1000 кишиге эсептегенде 7,7 жана ажырашкандар 1870 же 1000 кишиге эсептегенде 2,2 түзгөн.

2019-жылы Бишкек шаардык кеңеши боюнча 1000 адамга төрөлгөндөрдүн саны 28,8, өлгөндөрдүн саны 4,7, табигый өсүш 22,912 миңди түзүп, төрөлгөн 1000 баланын (1 жашка чейинки) 21,7 өлүмгө дуушар болгон.

2019-жылы жумушсуздардын саны (катталганы боюнча) Бишкек шаары боюнча 7017 адамды түзгөн. 2009-жылы шаар боюнча жалпы калктын 24,4% эмгекке жарамдуудан жаш, 65,8% эмгекке жарамдуу, 9,8% улуу муундагы адамдар болгон.

Бишкек шаарынын калкынын 2002 жылкы миграциясы: келгендердин саны 5741 адам, кеткендер — 12654 адам болуп, алардын ичинен чет өлкөлөрдөн шаарга 1017 адам жана өлкөнүн башка региондорунан шаарга 4724 адам келип, шаардан башка чет өлкөлөргө 8092 адам жана өлкөнүн башка региондоруна 4562 адам кетип, жалпы миграциялык азайуу 6913 адамды түзгөн.

=== Улуттук курамы ===
Бишкек шаарынын калкы полиэтникалык (көп улуттуу) курамга ээ. XIX кылымдын аягында жана совет мезгилинде шаарда орус, украин жана башка улуттар басымдуулук кылса, эгемендүүлүк жылдарында кыргыздар басымдуулук кылышат.
{| class=&quot;standard sortable&quot;
|+1989–2019-жылдардагы эл каттоолорго жана 2019-жылдагы расмий маалыматтарга ылайык калктын этникалык курамы:
!Улут
!1989-жыл&lt;ref name=&quot;Этно2009.Бишкек2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120321015617/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA.pdf Перепись населения Киргизии 2009. Бишкек]&lt;/ref&gt;
!%
!1999-жыл&lt;ref name=&quot;Этно2009.Бишкек2&quot; /&gt;
!%
!2009-жыл&lt;ref name=&quot;Этно2009.Бишкек2&quot; /&gt;
!%
!2019-жыл&lt;ref name=&quot;Демографический ежегодник&quot;&gt;{{Cite web|url=http://stat.kg/media/publicationarchive/124c2f33-e6f2-453d-91a8-4d916ce10a66.rar|title=Демографический ежегодник Кыргызской Республики 2014—2018|access-date=2020-02-16|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216131911/http://stat.kg/media/publicationarchive/124c2f33-e6f2-453d-91a8-4d916ce10a66.rar|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!%
|-
|Жалпы саны
| align=&quot;right&quot; |619903
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
| align=&quot;right&quot; |762308
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
| align=&quot;right&quot; |835743
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
| align=&quot;right&quot; |1 027 245
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
|-
|[[Кыргыздар]]
| align=&quot;right&quot; |141841
| align=&quot;right&quot; |22,88 %
| align=&quot;right&quot; |398000
| align=&quot;right&quot; |52,21 %
| align=&quot;right&quot; |552957
| align=&quot;right&quot; |66,16 %
| align=&quot;right&quot; |763 826
| align=&quot;right&quot; |74,36 %
|-
|[[Орустар]]
| align=&quot;right&quot; |345387
| align=&quot;right&quot; |55,72 %
| align=&quot;right&quot; |252831
| align=&quot;right&quot; |33,17 %
| align=&quot;right&quot; |192080
| align=&quot;right&quot; |22,98 %
| align=&quot;right&quot; |165 029
| align=&quot;right&quot; |16,07 %
|-
|[[Уйгурлар]]
| align=&quot;right&quot; |10977
| align=&quot;right&quot; |1,77 %
| align=&quot;right&quot; |13143
| align=&quot;right&quot; |1,72 %
| align=&quot;right&quot; |13380
| align=&quot;right&quot; |1,60 %
| align=&quot;right&quot; |15 983
| align=&quot;right&quot; |1,56 %
|-
|[[Өзбектер]]
| align=&quot;right&quot; |10390
| align=&quot;right&quot; |1,68 %
| align=&quot;right&quot; |12393
| align=&quot;right&quot; |1,63 %
| align=&quot;right&quot; |11801
| align=&quot;right&quot; |1,41 %
| align=&quot;right&quot; |13 990
| align=&quot;right&quot; |1,36 %
|-
|[[Корейлер]]
| align=&quot;right&quot; |10043
| align=&quot;right&quot; |1,62 %
| align=&quot;right&quot; |12710
| align=&quot;right&quot; |1,67 %
| align=&quot;right&quot; |12014
| align=&quot;right&quot; |1,44 %
| align=&quot;right&quot; |12 423
| align=&quot;right&quot; |1,21 %
|-
|[[Татарлар]]
| align=&quot;right&quot; |16984
| align=&quot;right&quot; |2,74 %
| align=&quot;right&quot; |15817
| align=&quot;right&quot; |2,07 %
| align=&quot;right&quot; |12712
| align=&quot;right&quot; |1,52 %
| align=&quot;right&quot; |11 775
| align=&quot;right&quot; |1,15 %
|-
|[[Казактар]]
| align=&quot;right&quot; |8943
| align=&quot;right&quot; |1,44 %
| align=&quot;right&quot; |12064
| align=&quot;right&quot; |1,58 %
| align=&quot;right&quot; |9013
| align=&quot;right&quot; |1,08 %
| align=&quot;right&quot; |10 301
| align=&quot;right&quot; |1,00 %
|-
|[[Дунгандар]]
| align=&quot;right&quot; |2618
| align=&quot;right&quot; |0,42 %
| align=&quot;right&quot; |3558
| align=&quot;right&quot; |0,47 %
| align=&quot;right&quot; |4040
| align=&quot;right&quot; |0,48 %
| align=&quot;right&quot; |5305
| align=&quot;right&quot; |0,52 %
|-
|[[Украиндер]]
| align=&quot;right&quot; |34321
| align=&quot;right&quot; |5,54 %
| align=&quot;right&quot; |16125
| align=&quot;right&quot; |2,12 %
| align=&quot;right&quot; |7987
| align=&quot;right&quot; |0,96 %
| align=&quot;right&quot; |4630
| align=&quot;right&quot; |0,45 %
|-
|[[Түрктөр]]
| align=&quot;right&quot; |908
| align=&quot;right&quot; |0,15 %
| align=&quot;right&quot; |2277
| align=&quot;right&quot; |0,30 %
| align=&quot;right&quot; |3149
| align=&quot;right&quot; |0,38 %
| align=&quot;right&quot; |3746
| align=&quot;right&quot; |0,36 %
|-
|[[Азербайжандар]]
| align=&quot;right&quot; |2166
| align=&quot;right&quot; |0,35 %
| align=&quot;right&quot; |2454
| align=&quot;right&quot; |0,32 %
| align=&quot;right&quot; |2142
| align=&quot;right&quot; |0,26 %
| align=&quot;right&quot; |2722
| align=&quot;right&quot; |0,26 %
|-
|[[Немистер]]
| align=&quot;right&quot; |13619
| align=&quot;right&quot; |2,20 %
| align=&quot;right&quot; |5228
| align=&quot;right&quot; |0,69 %
| align=&quot;right&quot; |2554
| align=&quot;right&quot; |0,31 %
| align=&quot;right&quot; |2416
| align=&quot;right&quot; |0,24 %
|-
|[[Тажиктер]]
| align=&quot;right&quot; |709
| align=&quot;right&quot; |0,11 %
| align=&quot;right&quot; |1828
| align=&quot;right&quot; |0,24 %
| align=&quot;right&quot; |817
| align=&quot;right&quot; |0,10 %
| align=&quot;right&quot; |1055
| align=&quot;right&quot; |0,10 %
|-
|[[Түркмөндөр]]
| align=&quot;right&quot; |369
| align=&quot;right&quot; |0,06 %
| align=&quot;right&quot; |132
| align=&quot;right&quot; |0,02 %
| align=&quot;right&quot; |703
| align=&quot;right&quot; |0,08 %
| align=&quot;right&quot; |784
| align=&quot;right&quot; |0,08 %
|-
|[[Армяндар]]
| align=&quot;right&quot; |1218
| align=&quot;right&quot; |0,20 %
| align=&quot;right&quot; |726
| align=&quot;right&quot; |0,10 %
| align=&quot;right&quot; |512
| align=&quot;right&quot; |0,06 %
| align=&quot;right&quot; |486
| align=&quot;right&quot; |0,05 %
|-
|[[Беларустар]]
| align=&quot;right&quot; |4119
| align=&quot;right&quot; |0,66 %
| align=&quot;right&quot; |1341
| align=&quot;right&quot; |0,18 %
| align=&quot;right&quot; |638
| align=&quot;right&quot; |0,08 %
| align=&quot;right&quot; |393
| align=&quot;right&quot; |0,04 %
|-
|[[Жөөттөр]]
| align=&quot;right&quot; |4822
| align=&quot;right&quot; |0,78 %
| align=&quot;right&quot; |1293
| align=&quot;right&quot; |0,17 %
| align=&quot;right&quot; |498
| align=&quot;right&quot; |0,06 %
| align=&quot;right&quot; |379
| align=&quot;right&quot; |0,04 %
|-
|Башка улуттар
| align=&quot;right&quot; |10469
| align=&quot;right&quot; |1,69 %
| align=&quot;right&quot; |10388
| align=&quot;right&quot; |1,36 %
| align=&quot;right&quot; |8746
| align=&quot;right&quot; |1,05 %
| align=&quot;right&quot; |12 002
| align=&quot;right&quot; |1,17 %
|}
== Экономикасы ==
Бишкек шаарынын экономикалык жана социалдык жактан башка дубандарга салыштырмалуу жогору деңгээлде өнүккөн, саясий жактан [[Кыргыз Республикасы|Кыргыз Республикасынын]] борбору катары өзгөчөлөнгөн аймак. Шаарда өнөр жай, транспорт, байланыш, курулуш жана элди социалдык жактан тейлеген соода, илим, билим берүү, саламаттыкты сактоо ж.б. тармактар өнүккөн.

Бишкек шаарынын экономикалык жана социалдык жактан башка дубандарга салыштырмалуу жогору деңгээлде өнүккөн, саясий жактан [[Кыргыз Республикасы|Кыргыз Республикасынын]] борбору катары өзгөчөлөнгөн аймак. Шаарда өнөр жай, транспорт, байланыш, курулуш жана элди социалдык жактан тейлеген соода, илим, билим берүү, саламаттыкты сактоо ж.б. тармактар өнүккөн.

Кийинки жылдары, Кыргызстанда жана анын аймактарында өндүрүштү рыноктук шартка ылайыкташтыруу максатында, чарбанын бардык тармактарында экономикалык реформа жүргүзүү башталган. Натыйжада, өндүрүшкө структуралык өзгөрүүлөр киргизилип, менчиктин ар түрдүү формасындагы ишканалар көбөйдү. 2003-жылдын 1-январына карата, статистикалык бирдиктин мамлекеттик регистрине киргизилген ээлик кылуучу (юридикалык жактар) ишкана, уюм жана мекемелердин катталган саны 23531 (а.и. иштегендери 19902) болгон. Алардын ичинен менчиктин формалары боюнча 1240 (842) мамлекеттик, 399 (240) коммуналдык, 21956 (8820) жеке менчикке таандык. Ал эми жалпы 23531 субъектилердин түрлөрү боюнча: 21813 (8527) чакан ишканалар, 1049 (771) орто жана 669 (604) ири ишканалар.

Рыноктук шартка ылайыкташкан ушул ишканалар – өнөр жай, курулуш, транспорт, соода же тейлөөнүн башка тармактарына таандык. Өндүрүштү базар экономикасынын шартына ылайыкташтыруунун натыйжасында шаардын өнөр жайында дагы эң ири структуралык өзгөрүүлөр болду.

Өндүргөн продукциялары рыногун жоготуп, сатылбай калган өнөр жай ишканалары, айрыкча Бишкектеги машина куруу тармагынын ири ишканаларынын өндүрүшү токтотулду же аларды башка өтүмдүү буюмдарды жасоого толук кайра курууга туура келди. Кээ бир ишканалар жарым жартылай иштеп калышты. Ошого байланыштуу Бишкек шаарынын өнөр жай өндүрүшү 1991—95 жылдары 4 эсеге төмөндөгөн.

Шаарда 1991-жылы чөп таңгактоочу машина жасоо 20 миң даанага жетсе, 1996-жылы анын 200 араң чыгарылган. Электр машиналар 1125тен, 64кө, металлды кесүүчү станоктор 1146дан 27ге, токулган кийимдер 16 млн даанадан 1,4 млн даанага, бут кийимдер 3,5 млн жуптан 380 миң жупка чейин кыскарган. Ошондуктан, өнөр жай өндүргөн продукциянын көлөмү боюнча Бишкектин республикадагы үлүшү 1991-жылы 31,0%тен, 1996-жылы 20,7%ке чейин азайган. Ал эми, 1996-жылы шаардын өнөр жай өндүрүшүндөгү төмөндөө токтолуп, кайра жогорулоого багыт алды.

1995-жылга салыштырганда бир жылдык өсүш продукциянын көлөмү боюнча 3,0%ти түзгөн. Жогоруда белгиленген өзгөрүүлөргө карабастан, Бишкек шаары дагы эле Республиканын эң ири өнөр жай түйүнү катары белгилүү. 2002-жылы шаарында 125 ишкана иштеп, Кыргызстандын өнөр жайынын 20,0%ин же 8903,0 млн сомдук продукциясын өндүргөн. Анын ичинен кеңири керектелүүчү товарлардын үлүшү шаардын өнөр жай өндүргөн продукциянын 63,5%ин түзгөн.

Шаарда өнөр жай өндүрүшүнүн бардык тармактары бар. Алардын ичинен негизгилери машина куруу жана металл иштетүү (2000-жылы 445,9 млн сомдук продукция чыгарган), жеңил (576,6 млн), тамак-аш (1877,3 млн) өнөр жайлары жана электрэнергетика (996,6 млн сом) негизги орунду ээлеп, алар 2000-ж. жалпы өнөр жайдын 60%тен көбүрөөк продукциясын өндүргөн. Ушул тармактардын республикадагы үлүшү дагы жогору. 2000-жылы шаардын машина куруу өнөр жай Республиканын ушул тармагы өндүргөн продукциянын 26,2%ин, тамак-аш 29,0%ин жана жеңил өнөр жай 23,5%ин чыгарган.
[[Файл:Southern Gates Bishkek.jpg|thumb|Түштүк дарбазадагы сейил-бак]]
Бишкектин ири өнөр жай ишканалары: 

* Бишкек ЖЭБ (ТЭЦ, 2000-жылы 454,3 млн сомдук продукция өндүргөн),
* &quot;РЕЕМТСМА – Кыргызстан&quot; АК (386,6 млн),
* &quot;Дастан&quot; корпорациясы (302,1 млн), камволдук-нооту (174,3 млн),
* &quot;Кока-Кола – Бишкек – Ботлерс&quot; ишканасы (162,0 миң),
* &quot;Бишкек дан-азык&quot; (52,5 млн);
* Бишкек машина куруу заводу (110,4 млн),
* &quot;Бишкексүт&quot; (114,6 млн),
* &quot;Таттуу&quot; (29,0 млн),
* &quot;Кыргызшампаны&quot; (46,9 млн),
* &quot;Кыргызавтомаш&quot; (55,6 млн),
* &quot;Жылдыз&quot; (10,1 млн),
* &quot;Байпак&quot; (9,0 млн),
* &quot;Бишкек темир-бетон заводу&quot; (37,8 млн сом),
* &quot;Булгаары&quot; биргелешкен ишканасы (14,3 млн) акционердик коомдору ж.б.&lt;br /&gt;

Өнөр жайдын негизги продукциялары:

* электроэнергия (2002-жылы 1060 млн кВт/с),
* касса аппараттары (72 даана),
* автомобиль радиаторлору (178,2 даана),
* мебелдер (172,0 млн сом),
* бетондон жасалган курама курулуш конструкциялары (59,4 миң т),
* кыш жана плита материалдары (16,3 млн даана),
* токулган кийим (15,6 миң даана),
* жүн кездемелери (374 миң м3),
* байпактар (3793,6 миң жуп),
* бут кийимдер (37,9 миң жуп),
* эт (6,3т), сүт (17,4 миң т),
* пиво (4722 миң дикалитр),
* шампан (260 миң дикалитр),
* коньяк (27,5 миң дикалитр),
* сигарет жана папиростор (3168,6 даана),
* ун (27,2 миң т), нан азыктары (41,3 миң т),
* чай (2,7 миң т) ж. б.&lt;br /&gt;

Көпчүлүгү, айрыкча машина куруу жана жеңил өнөр жай тармактарынын продукциялары чет өлкөлөргө сатылып, алар менен экономикалык байланыш түзүүдө жана Республиканын өнүгүшүндө Бишкек шаарынын мааниси зор. Экспортко сатылган продукциялардын көлөмү 2002-жылы 312,9 млн [[АКШ]]нын долларын (Республиканын экспортунун 64,4%) түзүп, региондордун ичинен биринчи орунда болгон. Ошол эле мезгилде башка өлкөлөрдөн сатып алынган калк кеңири керектөөчү продукциялардын, башкача айтканда импорттук көлөмү 363,9 млн долларга жетип, импорттун 62,0%ин түзгөн. Натыйжада, Бишкек шаарынын өзүнүн бюджетин өзү толук каражаттоо менен Республиканын бюджетин толуктоодо зор салымы бар.&lt;br /&gt;

Башка аймактардан айырмаланып, шаардын калкына социалдык жактан берилүүчү төлөмдөрдү жергиликтүү бюджеттин эсебинен шаар өзү камсыз кылат.

Бишкекте калкты соода жана тиричилик жактан тейлөөчү тармактардын өнүгүү деңгээли дагы Республиканын орто көрсөткүчүнөн бир кыйла жогору. 2002-жылы шаарда товарларды соодалап жүргүзүүнүн көлөмү 23,0 млрд сом, калкты тейлөөнүн көлөмү 4,7 млрд сом, а.и. калкты тиричилик жактан тейлөөнүн көлөмү 477,6 млн сомго жеткен. Башкача айтканда Республиканын орто көрсөткүчүнө салыштырганда Бишкекте соода жүргүзүүнүн көлөмүн адамдын санына эсептегенде 1,5 эсеге, ал эми калкты тиричилик жактан тейлөөнүн көлөмү 6,0 эсеге жогору болгон. 1995-жылы Бишкек шаарында [[Эркин экономикалык аймактар|Эркин экономикалык аймак]] (ЭЭА) түзүлгөн. Анын курамына шаардын &quot;Манас&quot; аэропорту, Өкмөттүн алдындагы Улуттук көргөзмө борборунун жери, илгертен &quot;Акчий&quot; деп аталып келген Чүй дубанынын Аламүдүн районундагы азыркы Мрамор айылынын чет-жакасындагы жерлер кирет. &quot;Бишкек&quot; ЭЭАнын жалпы аянты 489га. 2002-жылдын башталышында &quot;Бишкек&quot; ЭЭАда 412 ишкана катталып, анын 172си иштеген. Аларда 2814 адам эмгектенген. &quot;Бишкек&quot; ЭЭАда 2001-жылы 1181,8 млн сомдук продукция өндүрүлгөн, сыртка сатылган продукциянын көлөмү 12,6 млн АКШнын долларын жана сырттан келген инвестициянын көлөмү 1,2 млн долларды түзгөн.

== Маданий турмушу ==
[[Файл:Nationallibrary.jpg|left|thumb|Улуттук китепкана]]
[[Файл:The National Theatre in Bishkek (2006-10-14).jpg|thumb|221x221px|Опера жана балет театры]]
Бишкек шаары Республиканын [[илим]], [[билим]], саламаттыкты сактоо, [[көркөм өнөр]] жана [[маданият]] мекемелеринин көпчүлүгү жайгашкан ири борбор катары белгилүү. Республиканын илим изилдөө мекемелеринин дээрлик бардыгы Бишкек шаарында жайгашкан. Билим берүү жагынан 2002/2003-окуу жылында 25 жогорку окуу жайында 65,4 миң студент (алардын 85,0%и контракт менен) окуган. Жогорку окуу жайларында 4594 мугалим иштеп, алардын 226сы илимдин доктору, 1400 илимдин кандидаты. Шаарда жалпы билим берүүчү 116 орто мектеп, алардын ичинен 3 жатак-мектеп, 3 атайын мектеп жана 3 кечки мектеп иштеп, аларда 104,3 миң окуучу окуп, 5570 мугалим эмгектенген. Ушул мектептердин кээ бирлери гимназия, лицейлер жана 20 жеке менчик мектептер. Жеке менчик мектептерде 1,9 миң окуучу окуган. Ар кандай сабактарды тереңдетип окуткан мектеп, гимназия жана лицейлердин саны 32. Бардык мектептердин көбүндө информатика кабинеттери бар. Дээрлик бардык мектептерде китепкана жана ашкана иштейт. Шаардын мектептеринде бир класста орт. алганда 27 окуучу окуп, бул республикада эң жогорку чек болуп саналат. Саламаттыкты сактоо тармагында 2002-жылы 9680 орундуу (10 миң адамга 163 орун) 32 оорукана болуп, аларда ар түрдүү адистиктеги 3792 дарыгер (10 миң адамга 97 дарыгер) жана 7253 медициналык орто билимдүү кызматкер (10 миң адамга 122) иштеген. Башкача айтканда ооруканалардагы орундарды калктын 10 миң адамына эсептегенде, шаардын деңгээли Республиканын орто көрсөткүчүнөн 1,8 эсеге, ал эми врачтардын саны боюнча 2,9 эсеге жогору болгон. Бишкекте өлкөнүн ири мейманкалары, базарлары, дүкөндөрү ж. б. жайгашкан.
[[Файл:Cosmopark.jpg|left|thumb|Космопарк ]]
Алар:  &quot;Достук&quot;, &quot;Аккеме&quot;, &quot;Саякат&quot;, &quot;Ысык-Көл&quot;, &quot;Семетей&quot;, &quot;Бишкек&quot;, &quot;Ала-Тоо&quot;, &quot;Хаятт&quot;, &quot;Эльдорадо&quot; ж.б. мейманкалар, &quot;Ош&quot;, &quot;Аламүдүн&quot;, &quot;Баткен&quot;, &quot;Ортосай&quot;, &quot;Аларча-2&quot;, &quot;Дордой&quot;, &quot;Кудайберген&quot; ж.б. базарлар, &quot;Айгүл&quot;, &quot;Айчүрөк&quot;, &quot;Береке&quot;, &quot;Берекет&quot;, &quot;Бешсары&quot;, &quot;Диньчинь&quot;, &quot;Жаңылык&quot;, &quot;Миңтүркүн&quot;, &quot;Сейтек&quot; ж.б. соода дүкөндөрү жана комплекстери д. у. с. Бишкек шаарында 22 ири китепкана иштеп, аларда 7208 миң нуска китеп болгон. Шаарда 7 театр, анын бири опера жана балет театры, экөө мамл. драма театры, 1 филармония, 3 клуб жана маданият мекемелери, 10 кинотеатр жана 11 музей иштеген. Ошондой эле шаарда мамлекеттик эмес бир нече театрлар ж.б. маданияттык мекемелер ачылган. Бишкек Кыргыз Республиканын саясий борбору болгондуктан өлкөнүн башкаруу бийликтери — Президенттин администрациясы, Өкмөт, [[Жогорку Кеңеш]], Республикалык сот жана прокуратура, ошондой эле төртүнчү бийлик деп саналган басма каражаттары – гезит, журналдар, радио жана телекөрсөтүүчү мекемелер шаарда жайгашкан. Ошондой эле Бишкекте ондон ашык чет өлкөлөрдүн өкүлчүлүктөрү иштейт. Алар: АКШ, [[Беларусь]], [[Германия]], [[Индия]], [[Иран]], [[Казакстан]], [[Кытай]], Орусия, [[Өзбекстан]], [[Пакистан]], [[Тажикстан]], [[Түркия]] ж.б.

== Транспорт ==
=== Темир жол ===
[[Файл:Bischkek II Bahnhof, Nov. 2013.jpg|thumb|[[Бишкек-2]]]]
Темир жол каттамдары үч темир жол станциялары аркылуу жургүзүлөт: Пишпек, Бишкек жана Аламедин. Жүргүнчүлөрдүн жана жуктөрдүн негизги агымы [[Орусия]]нын шаарларына бет алышат, [[Казакстан]]дын аймагы менен. Жергиликтүү шаар аралык жана жакынкы аймактарга да каттамдар бар.

=== Электр транспорту ===
{{Негизги макала|Бишкек троллейбусу}}
[[1951-жыл|1951-жылы]] 13-январда троллейбус системасын өнүктүрүүнүн биринчи этабы башталган. Троллейбус линияларынын узундугу 8,4 чакырымды түзүп, МТБ-82 моделиндеги төрт троллейбус эки каттам боюнча иштеп баштаган: № 1 каттамы Линейный, Совет, Сталин (Чүй проспекти) көчөсүнөн баштап, Крупская атындагы балдар үйүнө чейин каттаган. Ал эми №2 каттам Темир жол вокзалынан Ленин проспектиси (Жибек- Жолу) аркылуу өткөн. Троллейбустар эки орундуу сан менен номерленген. Троллейбустун эң алгачкы айдоочусу Тагильцев Николай болгон&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Бишкек шаарынын мэриясынын расмий сайты. Алгачкы троллейбус 1951-жылы каттамга чыккан |url=https://bishkek.gov.kg/ky/post/26505 |accessdate=2024-09-11 |archivedate=2024-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911115918/https://bishkek.gov.kg/ky/post/26505 }}&lt;/ref&gt;. Эң алгачкы жылдагы жүргүнчүлөрдүн жалпы саны 3228 миң адамды түзгөн&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Шаарда [[Бишкек метросу|жеңил метро]] жана электропоезд түзүлөөрү күтүлүүдө.
=== Автомобилдик (Автоунаа) ===
Шаардын коомдук транспортунун негизги түрлөрү болуп: автобустар, маршруттук таксилер, таксилер эсептелинет.

Маршруттук таксилер жургүнчулөрдүн көпчулүк бөлүгүн тейлейт, бир нече ишкана иштейт. 

Жеңил машиналардын саны 2000-жылдан 2011-жылга чейин 3 эсе, автобустар 2 эсе өскөн.

Шаардын көчөлөрү оңдолуп, жаңы жолдор да салынууда.

=== Шаар аралык байланыш ===
Ысык-Көлгө Бишкектен, жайында өзгөчө, автобустардын жана миниавтобус, таксилердин агымы көбөйөт. Көлгө чейин поезд менен да барса болот, Балыкчы шаарына чейин. 
[[Файл:Manas 2.jpg|thumb|Жаңы салынган &quot;Манас-2&quot; аэропорт терминалы]]
Бишкектен Кыргызстандын башка шаарларына чейин көптөгөн маршрут менен автобустар каттайт. Аларды шаардагы эки автобекет тейлейт: Батыш (жаңы) жана Чыгыш (эски) автобекет болуп.

=== Аэропорт (Абабекет) ===
Бишкек шаарынын административдик аймагында жайгашкан эл аралык [[Манас эл аралык аэропорту|&quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту]] шаардан 23 км алыстыкта жайгашкан. Аэропортту кыргыз элинин улуу эпосунун башкы каарманы — Айкөл Манастын атынан коюлган. Бул аэропорт шаарды, ошондой эле Чүй дубанынын чет өлкөлөр жана Республиканын дээрлик бардык региондору менен аба жолдору аркылуу байланыштырат. 2000-жылы Бишкек шаарынын аба жолдору менен 1173,5 миң жүргүнчү ташылган. ЭГАУнун (ИКАО) классификациясына ылайык, аэропорт 4Е классында. Учуп-конуу тилкеси 4,2 км. Ал кандай самолет болбосун, кабыл ала алат дегендик, аба ырайынын эң татаал мезгилинде дагы. Перрондун (башка самолеттор токтоо үчүн жай) жалпы аянты — 242 миң м². Жаңы терминал курулган.

Бишкек тогуз жолдун тоомунда жайгашып, өлкөдөгү эң ири транспорт түйүнү болуп да саналат. Эң ири автомагистралдары:

* Бишкек – Ош — Исфана,
* Бишкек – Балыкчы – Нарын – Торугарт – Кашкар ([[Кытай]]),
* Бишкек – Балыкчы – Каракол,
* Бишкек – Алматы ([[Казакстан]]),
* Бишкек – Карабалта – Тараз ([[Казакстан]]) – Ташкент ([[Өзбекстан]]) автоунаа жолдору ж. б.

== Архитектурасы ==
[[Файл:Bishkek.jpg|thumb|Кечки Бишкек, Ала-Тоо аянты]]Бишкектин архитектурасы 1878-жылдан башталат, себеби Верный шаарында ([[Алматы]]) генерал Г.А.Колпаковский Бишкектин генералдык планына кол койгон.
1925-жылы ал кездеги [[Пишпек]] калаасына чехословакияк комунисстерден түзүлгөн &quot;Интергельпо&quot; кооперативи шаардын архитектурасынын өнүгүшүнө зор салымдарын кошушкан. Биринчилерден болуп кооперативдик ишканаларды куруп, &quot;Жумушчулар Шаарчасын&quot; кура башташкан (бул шаарчанын планировкасы шакекчелик система болгон, ошону менен шаардын башка райондорунан өзгөчөлөнүп турган.Согуштан кийинки жылдары курулуш иштери мурункудай бойдон улана берген, бирок жаңы, кооз үйлөр салынып, шаар көркүнө келе баштаган. Уникалдуу имараттар пайда болгон, биз аларды &quot;Сталиндик стиль&quot; деп атап калганбыз.

1950-жылдары шаардын аймагына аз кабаттуу үйлөрдү салууга тыюу салынгандан баштап, көп кабаттуу үйлөр салынып, индустриалдык методдор менен шаар салууга чоң түрткү болгон. 

1960-жылдары элде айтылып калгандай &quot;хрущевкалар&quot; 4-5 кабаттуу чоң панелдик үйлөр курула баштаган.
Ушул жылдары эң эле оптималдуу вариант болуп, көп кабаттуу кичирайондорду куруу болгон. Анткени жылдан-жылга шаар тургундарынын саны өсүп турган. Кийинки жылдары кичирайондордун аймагына жеке турак жайлар курула баштаган. Башаламандык куруулар балдар бакчасынын, мектептердин, сейил-бактардын территориясына салынып, көп кичирайондордун көрүнүшүн бузушкан.

Эң акыркы кичирайон болуп, 12-кичирайон курулган. Бишкектин аймагына 50гө жакын кичирайон каралган, бирок 90-жылдары ал аймактарда массалык жерлерди тартып алуулардан кийин салынбай калган.

2000-жылдан баштап, шаардын ичинде көп кабаттуу үйлөр салынып, бирок шаар куруунун эрежелери сакталган эмес.

== Административдик-аймактык бөлүнүшү ==
{{Негизги макала|Бишкектин райондору}}
Административдик-аймактык бөлүнүшү боюнча 4 районго бөлүнгөн. Калкынын саны – 2009 жылкы эл каттоо жыйынтыгы боюнча көрсөтүлгөн.
* [[Октябр аймагы|Октябрь району]] – 245 587  (2009)
* [[Биринчи май аймагы|Биринчи Май району]] – 180 994 (2009)
* [[Свердлов аймагы|Свердлов району]] – 230 821(2009)
* [[Ленин аймагы|Ленин району]] – 205 926 (2009)
* шаар тибиндеги Чоң-Арык айылы – 10 724 (2009)
* Орто-Сай айылы – 5 646 (2009)
Ленин районуна Чоң-Арык айыл кеңеши карайт. Чоң-Арык айыл кеңешине шаар тибиндеги Чоң-Арык айылы, Орто-Сай айылы жана аэропортко жакын жайгашкан Манас айылынын жарымы карайт.

Район башчылары акимдер болуп эсептелет. Акимди мэрия жана шаар кеңеши дайындайт. Акимиат — район администрацисы болуп эсептелет.
== Түзүлүшү ==

Шаардын аянты — 160 чарчы чакырым.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Район !! Калктын саны (миң) !! Аянты (га)
|-
| Ленин || 187,4 || 4373
|-
| Октябрь || 219,2 || 3200
|-
| Биринчи Май || 158,3 || 4715
|-
| Свердлов || 207,1 || 2920
|-
|}

Акимдик бөлүнүшү — 4 район.

Ленин районунун курамына Чоң-Арыктын айыл кеңеши кирет. Чоң-Арыктын ичине ШТА (ПГТ) Чоң-Арык жана Орто-Сай айылы киришет.

== Жогорку окуу жайлары ==
* [[Кыргыз улуттук университети]]

* Кыргыз эл аралык университети
* [[&quot;Ала-Тоо&quot; Эл аралык университети|Ала-Тоо эл аралык университети]]
* [[Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети]]
* [[Борбордук Азиядагы Америка университети]]
* [[Кыргыз мамлекеттик техникалык университети]]
* [[Бишкек мамлекеттик университети]]
* [[Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы|Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясы]]
* [[Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университети]]
* Эл аралык инновациялык технологиялар университети
* [[Кыргыз улуттук агрардык университети]]
[[Файл:Busicent.jpg|thumb|Бишкек шаарындагы соода борборлорунун бири]]

== Шаардын символдору ==
&lt;gallery&gt;
Gerb of Pishpek 1908.png|[[Пишпек (шаар)|Пишпек шаарынын]] герби, [[1908|1908-жыл]]
Coat of arms of Frunze Kyrgyzstan.svg|[[Фрунзе (шаар)|Фрунзе шаарынын]] герби, [[1978]]-[[1991|1991-жж]].
Coat of arms of Bishkek 1991-1994.svg|Бишкек шаарынын герби, 1991-[[1994|1994-жж.]]
Bishkek coa 1994.svg|Бишкек шаарынын герби, 1994-жылкы версиясы
Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg|Азыркы Бишкек шаарынын герби
&lt;/gallery&gt;Шаардын герби 1908-жылы 19-мартта бекитилген. Ал кезде бүткүл Кыргызстан Орус империясынын курамында болчу, Пишпек шаары Жети-Суу областында эле.

Фрунзе шаарынын герби 1978-жылы шаардык Эл кеңешинин депутаттары бекитишкен. &quot;Фрунзегорпроекттин&quot; ишкерлери  Г. Мулявин жана А. Согонов тарткан сүрөт шаардык 100-жылдыгына карата өткөрүлгөн ачык конкурста жеңип чыккан. Ал гербдин өңдөрү ак, кызыл,ультрамарин, жашыл, коло түстө болгон.1978-жылдан 1991-жылга чейин эч өзгөрүүсүз турган гербдин ылдый жагында турган Фрунзе деген жазууну &quot;Бишкек&quot; деген жазууга алмаштырышкан. 

Бишкектин жаңы гербин 1994-жылы график М. Асаналиев жана философия илимдеринин кандидаты С. Иптаров тарабынан сунушталган герб жактырылган. Ал кездеги шаар мэри Ф. Кулов жаңы герб тууралуу демилгени көтөрүп чыккан.

== Боордош шаарлар ==
Бишкектин боордош шаарлары болуп төмөнкүлөр саналат:

*[[Алма-Ата|Алмата]], Казакстан;
*[[Нур-Султан]], [[Казакстан]];
*[[Анкара]], Түркия, 1992-жылдан бери;
*[[Измир]], [[Түркия]];
*[[Үрүмчү]], Уйгурстан, [[Кытай Эл Республикасы]];
*Куми, 1991-жылдан бери;
*[[Колорадо Спрингс (Колорадо)|Колорадо Сприңс]], [[Колорадо]], АКШ, 1994-жылдан бери;
*[[Меридэн (Коннектикут)|Мэридэн]], [[Коннектикут]], [[АКШ]], 2005-жылдан бери;
*[[Казбин]], [[Иран]];
*[[Минск]], [[Беларусь]], 2008-жылдан бери.

== Колдонулган адабияттар ==
* Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977—1980. Т.1-6. 
* Урстанбеков Б. У., Чороев Т. К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2

== Булактар ==
{{Булактар|2}}


== Тышкы шилтемелер ==
* [http://bishkekgov.in.kg/ Бишкек шаар башкармалыгынын расмий сайты]

{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004225627/http://bishkekgov.in.kg/ |date=2013-10-04 }}

{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Азия өлкөлөрүнүн борборлору}}
{{Кыргызстандагы шаарлар}}

[[Категория:Бишкек| ]]
[[Категория:1878-жыл]]
[[Категория:1991-жыл]]</text>
      <sha1>cr9j4ioa1r88jgnnqhdqhybzywpxgqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өзбекстан облустары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>43245</id>
    <revision>
      <id>664846</id>
      <parentid>664570</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="liam7bg3x2n454fwgh8uiy9ecf2n5d6" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
 |аталышы    = Өзбекстан облустары
|navbar =
|state                     =
|ыкма                     = 
|ыкма_негизги_башжазуу = background:{{түс|Өзбекистан}};
 |башжазуу                 = Өзбекстан облустары 
 |сүрөт                    = [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|40px]]
 |ыкма_башжазуу            = text-align: left; background:{{түс|Өзбекстан}};
 |ыкма_тизме               = 
 |ыкма_так_сан             =  background:#f0f0f0;
 |ыкма_жуп_сан            = 
|башжазуу1 = Облус укугуна ээ шаары
|тизмек1 = [[Ташкент]]

|башжазуу2 = Республика
|тизмек2 = [[Каракалпакстан]]

|башжазуу3 = Облустар
|тизмек3 = [[Андижан облусу|Андижан]]{{•}} [[Бухара облусу|Бухара]]{{•}} [[Жызак облусу|Жызак]]{{•}} [[Кашкадарыя облусу|Кашкадарыя]]{{•}} [[Навоий облусу|Навоий]]{{•}} [[Наманган облусу|Наманган]]{{•}} [[Самарканд облусу|Самарканд]]{{•}} [[Сурхандарыя облусу|Сурхандарыя]]{{•}} [[Сырдарыя облусу|Сырдарыя]]{{•}} [[Ташкент облусу|Ташкент]]{{•}} [[Фергана облусу |Фергана]]{{•}} [[Хорезм облусу|Хорезм]]}}

&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Калыптар:Өзбекстандын административдик бөлүнүшү|{{PAGENAME}}]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Өзбекстан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>liam7bg3x2n454fwgh8uiy9ecf2n5d6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664847</id>
      <parentid>664846</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="n1de8wby05hwll0o914qx0dejd2ulhs" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
 |аталышы    = Өзбекстан облустары
|navbar =
|state                     =
|ыкма                     = 
|ыкма_негизги_башжазуу = background:{{түс|Өзбекистан}};
 |башжазуу                 = Өзбекстан облустары 
 |сүрөт                    = [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|40px]]
 |ыкма_башжазуу            = text-align: left; background:{{түс|Өзбекстан}};
 |ыкма_тизме               = 
 |ыкма_так_сан             =  background:#f0f0f0;
 |ыкма_жуп_сан            = 
|башжазуу1 = Облус укугуна ээ шаары
|тизмек1 = [[Ташкент]]

|башжазуу2 = Республика
|тизмек2 = [[Каракалпакстан]]

|башжазуу3 = Облустар
|тизмек3 = [[Андижан облусу|Андижан]]{{•}} [[Бухара облусу|Бухара]]{{•}} [[Жызак облусу|Жызак]]{{•}} [[Кашкадарыя облусу|Кашкадарыя]]{{•}} [[Навоий облусу|Навоий]]{{•}} [[Наманган облусу|Наманган]]{{•}} [[Самарканд облусу|Самарканд]]{{•}} [[Сурхандарыя облусу|Сурхандарыя]]{{•}} [[Сырдарыя облусу|Сырдарыя]]{{•}} [[Ташкент облусу|Ташкент]]{{•}} [[Фергана облусу |Фергана]]{{•}} [[Хорезм облусу|Хорезм]]}}

&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Өзбекстан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1de8wby05hwll0o914qx0dejd2ulhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Босфор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51471</id>
    <revision>
      <id>664738</id>
      <parentid>576197</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>664738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="mu0zq5u2qkrxfjy84iwnu0hdj1y4nbl" xml:space="preserve">[[Файл:Istanbul and Bosporus big.jpg|thumb|Стамбул]]
'''Босфор''', Константинополь [[Кысык|кысыгы]] (түркчө Karadeniz Bogazi, грекче Bjsporos) – [[Европа континенти|Европа]] менен [[Азия|Азияны]] ([[Кичи Азия]] жарым аралы) бөлүп турган кысык, Кара жана [[Мрамор деңизи|Мрамор деңиздерин]] туташтырат. Узундугу 30 км, туурасы 2 км, эң тайыз жери фарватеринде 20 м. Европанын жээгинде (Мрамор деңизине чыга беришинде) Алтын Мүйүз табигый гаваны бар. Мында жана анын аркы өйүзүндөгү азиялык жээгинде [[Ыстанбул|Стамбул шаары]] ([[Түркия]]) жайгашкан. Стамбул порту тушта автомобиль өтүүчү көпүрө (узундугу 2,8 кмдей) салынган.

== Булактар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

[[Категория:Кысыктар арип боюнча]]
[[Категория:Түркия]]</text>
      <sha1>mu0zq5u2qkrxfjy84iwnu0hdj1y4nbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кысык</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54266</id>
    <revision>
      <id>664739</id>
      <parentid>494548</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>664739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="3mx7cajs1nb442wvgr1dtdlpcqfso6k" xml:space="preserve">[[Файл:Strait of Gibraltar perspective.jpg|thumb|[[Гибралтар кысыгы]]]]
'''Кысык''' – [[деңиз]] же [[Көл|көлдөрдү]] бири-бирине туташтырып туруучу көл, деңиздердеги булуңдарды негизги суу алабынан бөлүп турган салыштырмалуу ичке суу мейкиндиги. Дүйнөдөгү эң узун кысык – [[Мозамбик кысыгы|Мозамбик]] (узундугу 1760 кмге жетет), эң жазы кысык – [[Дрейк кысыгы|Дрейк]] (1120 км). 

==Булактар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

[[Категория:Кысыктар| ]]</text>
      <sha1>3mx7cajs1nb442wvgr1dtdlpcqfso6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альсдорф (Айфель)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58445</id>
    <revision>
      <id>664758</id>
      <parentid>578112</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4704" sha1="bqrxfh84va0j23outfu5zzdd3ag4jeu" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Альсдорф (Айфель) 
 |расмий аталышы            = Alsdorf (Eifel) 
 |сүрөтү                   =  
 |баш ийгени                = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Alsdorf (Eifel) COA.svg 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                   = 
  |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=53 |lat_sec=20 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=28 |lon_sec=03 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Рейнланд-Пфальц 
 |таблицадагы облус         = Рейнланд-Пфальц 
 |район түрү              = Германия району{{!}}Району
 |район                  = Айфель-Битбург-Прүм 
 |таблицадагы район         = Айфель-Битбург-Прүм (район){{!}}Айфель-Битбург-Прүм 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Манфред Роденс 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 6,37 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 252 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 373 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 06568 
 |почта индекси           = 54668 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = BIT 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 07 2 32 002 
 |Commons түрмөгүндө     = Alsdorf (Eifel) 
 |сайты                   = http://www.irrel.de 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Альсдорф (Айфель)''' ({{lang-de|Alsdorf (Eifel)}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Айфель-Битбург-Прүм (район)|Айфель-Битбург-Прүм]] районуна кирет.

Калкы — 373 киши (2013-жыл)&lt;ref&gt;[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)&lt;/ref&gt;. Аянты — 6,37 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''07 2 32 002''. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Роденс.


== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20220319154637/http://www.irrel.de/ Расмий сайты]

{{Рейнланд-Пфальц райондору}}
{{Германия:Айфель-Битбург-Прүм району:Шаарлар}}
{{RhinelandPalatinate-geo-stub}}

[[Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары]]</text>
      <sha1>bqrxfh84va0j23outfu5zzdd3ag4jeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виннен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58868</id>
    <revision>
      <id>664759</id>
      <parentid>582982</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4527" sha1="dczgw5znex0k0nwy81x99g35artlp5k" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Виннен 
 |расмий аталышы            = Winnen 
 |сүрөтү                   =  
 |баш ийгени                = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = Wappen Winnen.svg
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                   = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=34 |lat_sec=24 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=0 |lon_sec=42 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Рейнланд-Пфальц 
 |таблицадагы облус         = Рейнланд-Пфальц 
 |район түрү              = Германия району{{!}}Району
 |район                  = Вестервальд 
 |таблицадагы район         = Вестервальд (район){{!}}Вестервальд 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Үрген Зимон 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 3,26 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 428 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 442 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 02663 
 |почта индекси           = 56459 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = WW 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 07 1 43 314 
 |Commons түрмөгүндө     =  
 |сайты                   = http://www.winnenww.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Виннен''' ({{lang-de|Winnen}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Вестервальд (район)|Вестервальд]] районуна кирет.

Калкы — 442 киши (2013-жыл)&lt;ref&gt;[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)&lt;/ref&gt;. Аянты — 3,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''07 1 43 314''. Муниципалитеттин башчысы — Үрген Зимон.


== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20161009022646/http://winnenww.de/ Расмий сайты]

{{Рейнланд-Пфальц райондору}}
{{Германия:Вестервальд району:Шаарлар}}
{{RhinelandPalatinate-geo-stub}}

[[Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары]]</text>
      <sha1>dczgw5znex0k0nwy81x99g35artlp5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалбаева Батина Жамалбек кызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84525</id>
    <revision>
      <id>664753</id>
      <parentid>254158</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T18:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Эсма555</username>
        <id>49856</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */</comment>
      <origin>664753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="c2bz2s75nummdy68zzw51wj24l6uwz6" xml:space="preserve">'''Чалбаева Батина Жамалбек кызы''' Саймачы. 1969-ж. [[Кочкор району|Кочкор районундагы]] КараСуу айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги № 92 «Мураскер» элдик көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайынын саймачылык бөлүмүн бүтүп, «Кыял» Бирикмесинде узданат. Кыргыз педагогикалык институттун маданият факультетинин узчулук бөлүмүндө окуйт. Ага энеси Айнагүлдүн кармаган чий, сайма, [[кийиз]] буюмдары зор багыт берген. 1992-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Батина буюмдарына композиция түзүп, бир туюнтманы берүүгө оңтойлошкон мазмунду көчөт табакчалары аркылуу элестүү берет. Анын туштуктарында илме сайма, илме дос саймасы эриш-аркак түшөт да, негизи кара жердикке кызыл-көк түстү алып, бир табакчада жалпылап, төрт оюм көчөттү бере алат. Көгүчкөн канаттанып, тынчтыкты даана элестеткен жээк көчөттөрүнөн ачык айырмалоо үчүн ак түстө «суу» жүргүзөт. Батина элдик кийимдердин ичинен чыптама, чепкен, кемсел, белдемчинин жердигине көбүнчө баркутту, чийбаркутту кочкул көк өңдө алып, мулина жип менен «кыял оюмунун» негизинде өзүнүн жарым көчөтүн кыйыштырат. Уз кызыл-көктү алдыга чыгарып, сарыны аларга жагызып, жээк көчөтүнө жашылдан «суу» түшүрөт. Аны ачыгыраак көрсөтүү үчүн «араа тиш» (саймада муну «ийрек» деп да коёт) жүртүзүп, ортолорун илме дос саймасы аркылуу көк-кызыл түстө толтурат. Ал чий буюмдары үчүн күңүрт, мала күрөң, боз, көгүш өңдөрдү тандап, бири бирине табыгый өткөрүп турат. Чырмак көчөттөрү күз маалын баамдатат.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзун уюштуруу курултайынын көргөзмөсү». Сайма үлгүлөрү үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы; 1992-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун сатуу көргөзмөсү». Сайма, чий туштуктары менен катышкан.

==Колдонулган адабияттар==
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>c2bz2s75nummdy68zzw51wj24l6uwz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Менахем Бегин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105705</id>
    <revision>
      <id>664850</id>
      <parentid>504956</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="bjdhk81hc9qgg0lkx3h0720g5xu9tps" xml:space="preserve">[[Файл:Menachem Begin 1978.jpg|thumb|Менахем Бегин (1978).]]
'''Менахем Бегин''' (ибр. מנחם בגין), туулгандагы аты-жөнү Мечислав Вольфович Бегун (пол. Mieczysław Wołfowicz Biegun; 1913-жыл16-август, Брест-Литовск - 1992-жыл 9-март, [[Тель-Авив]]) - [[Израиль|Израилдин]] саясий ишмери, 1977-жылдын июнь айынан 1983-жылга чейинки Израилдин жетинчи премьер-министри, Нобел тынчтык сыйлыгынын лауреаты (1978). 1940-жылдары Иргун жашуруун жөөт уюмунун жетекчиси болгон.

== Өмүр таржымалы ==

==Израилдеги саясий ишмердиги==

Бегин 1943-жылы декабрда жышыруун &quot;Иргун&quot; уюмунун жетекчиси болгон. Ал ушул сыпатта Англиянын аскерлерине, бийлигине жана мекемелерине каршы чабуулдарды жана террордук иш-аракеттерди уюштуруп, англия мандатына каршы көтөрүлүш баштаган (бул аракеттердин эң көзгө басары Иеурусалимдеги &quot;Дөөтү падыша&quot; мейманканасындагы Англиянын штаб-кеңсесинин жардырылышы болуп саналат). Англиялыктар анын башы үчүн 10 миң фунт (30 миң доллар) сыйлык белгилешкен.

Бегин - Израилдин Көз карандысыздыгы үчүн согуштун активдүү катышуучусу; кагылышка өзү катышпаса да, жергиликтүү командир өз алдынча иш кылса да, Эцелдин башчысы катары Дейр-Ясиндеги кыргын үчүн белгилүү өлчөмдө жооптуу. 

1948-жылы Израил Мамлекети курулганда Иргун таркап, Израилдин Коргонуу Армиясына сиңип кеткен. Бегин Иргундун негизинде &quot;Эркиндик&quot; (ибр. Херут) партиясын түзүп, анын төрагасы катары Кнессетте оңчул оппозициянын лидери болгон.

== Сыйлыктары ==

== Шилтемелер ==

{{Израилдин премьер-министирлери}}

{{DEFAULTSORT:Бегин, Менахем}}
[[Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары]]
[[Категория:Израиль]]
[[Категория:Министрлер‎]]
[[Категория:Туулгандар 1913-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 1992-жылы]]</text>
      <sha1>bjdhk81hc9qgg0lkx3h0720g5xu9tps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ош</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114251</id>
    <revision>
      <id>664845</id>
      <parentid>652375</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28057" sha1="o97jkckf3sxu328obi7x72ew5y6cw6i" xml:space="preserve">{{ОЖ
|макамы                  = шаар
 |кыргызча аталышы           = Ош
 |расмий аталышы             =
 |баш ийгени                 = Мамлекеттик денгээлдеги шаар
 |сүрөт                      = Osh 03-2016 img32 Sulayman Mountain viewpoint.jpg
 |сүрөт ачыктамасы           = 
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |герб                       = Coat of arms of Osh.png
 |желек                      = Flag of Osh.svg
 |гербдин сүрөттөлүшү        = 
 |желектин сүрөттөлүшү       = 
 |гербдин туурасы            =
 |желектин туурасы           = 
  |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 32|lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 47|lon_sec = 
  |CoordAddon                = 
  |CoordScale                = 
 |өлкө картасынын өлчөмү  = 320
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |таблицадагы облус        = 
 |район түрү              = 
 |район                      = 
 |таблицадагы район          = 
 |коомдун түрү               = 
 |коом                       = 
 |таблицадагы коом           = 
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    =  [[Жанар Акаев]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=Официально: Жанар Акаев назначен мэром Оша|author=Kaktus.Media|url=https://kaktus.media/doc/540907_oficialno:_janar_akaev_naznachen_merom_osha.html|website=Kaktus.Media|date=2026-02-18|access-date=2026-02-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |негизделген күнү           =5-октябрь 
 |биринчи белгиленген        = IX кылым
 |мурунку аталышы            = 
 |статустун берилиши           = 1876
 |аймагы                     =  182&lt;ref name=&quot;ООН&quot;&gt;[https://unstats.un.org/UNSD/Demographic/products/dyb/dyb2015/Table08.xls UN  Demographic Yearbook 2015. Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1996-2015]&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=“Нацстатком”&gt;[http://stat.kg/ru/gorod-osh/ Национальный статистический комитет КР] &lt;/ref&gt;
 |бийиктиктин түрү                 = Бийиктиги
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 870—1100
 |климаты                    = 
 |расмий тили                = кыргыз тили
 |расмий тили2               = 
  |калкы                     = {{Өсүү}} 375 400
  |элди каттоо жылы          = 2025
  |жыштыгы                   = 4935
  |агломерация               = 1 000 000
  |улуттук курамы            = [[өзбектер]] - 38%, [[кыргыздар]] - 59%, [[башка улуттар]] 3%
  |диний курамы              = мусулман, христиан
  |этнохороним               = оштук, оштуктар
 |убакыт аралыгы             = +6
 |DST                        = 
 |телефон коду               = +996 3222
 |почта индекси              = 723500 (714000 мурункусу)
 |почта индекстери           = 
 |автоунаа коду              = 02, O, Z
 |идентификатордун түрү         = 
 |цифралык идентификатор     = 
 |Commons түрмөгүндө         = Osh
 |сайты                      = oshcity.kg
 |сайтынын тили              =ky
| сайтынын тили 2 = ru
}}
'''Ош''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] экинчи ири жана [[Орто Азия|Орто Азиянын]] эң байыркы шаарларынын бири. Ош расмий эмес аталыштарда Кыргызстандын экинчи борбору деп аталат&lt;ref&gt;https://geohistory.today/osh-fergana-valley/&lt;/ref&gt;. 

Бул өлкөдөгү эң эски шаар (болжол менен 3000 жылдан ашуун), 1939-жылдан бери [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Административдик борбор|административдик борбору]] болуп саналат. 

2025-жылы шаардын этностук аралаш калкынын саны 375.400 адам болгон&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kg/kg/opendata/category/39/ Туруктуу калктын саны жылдын башына карата &lt;small&gt;(миң адам)&lt;/small&gt;]&lt;small&gt;, ☀Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. 21-май 2025-ж. каралган.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, [[Кыргыздар|кыргыз]], [[Өзбектер|өзбек]], [[Украиндер|украин]], [[Орустар|орус]], [[Корейлер|корей]] жана башка чакан этносторду камтыйт. Ал Кыргызстан менен [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Чек ара|чек арасынан]] 5 км алыстыкта жайгашкан. Ал белгилүү Ислам аалымы үчүн белгилүү. Ош шаары [[Фергана]] өрөөнүн батышында, деңиз деңгээлинен 1000 метр бийикте жайгашкан. [[Бишкек|Бишкектен]] Ошко чейинки автожолдун аралыгы 730 чакырым. Ош шаары [[Сулайман-Тоо]] жана [[Ак-Буура суусу|Ак-Буура дарыясы]] менен атактуу.

== Тарыхы ==
Шаар [[Орто Азия|Борбордук Азиядагы]] эң байыркы калктуу конуштардын бири. Ош шаары 8-кылымда [[Улуу жибек жолу|Улуу жибек жолунун]] боюнда жибек өндүрүү борбору катары белгилүү болгон жана б. з. ч. IV-кылымда – б. з. V-кылымда шаар Чыгыш жана Батыш өлкөлөрүн байланыштырган Улуу Жибек жолундагы маанилүү калаага айланган. өндүрүлгөн жибек атактуу соода жолу [[Алай тоо кыркасы|Алай тоолорунан]] өтүп Чыгыштагы [[Кашкар|Кашкарга]] жеткен.

8–10-кылымдары Ош чоңдугу бoюнча [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүндөгү]] эң ири шааарлардын бири катары саналган. 

Шаар дубал менен курчалган жана анын үч дарбазасы; Дарбаза-ий Кух (Тоо дарбазасы), Дарбаза-йи Аб (Суу дарбазасы) жана Дарбаза-йи Мугкеде (Отко сыйынуучулардын ибадатканасы дарбазасы) болгон. Макдисий 966-жылы жазып бүткөн өзүнүн «Ахсенут-текасим» аттуу эмгегинде «Ош дарыялары мол, ар түрдүү өзгөчөлүктөргө ээ шаар болуп эсептелет. Абасы таза жана молчулук бар. Жамы-мечити базарлардын ортосунда жайгашкан. Тоого жакын бай жер болуп суулары мол. Бул жерде жайгашкан чоң рибатка (аскерий гарнизон жайгашкан жай) ар тараптан көңүлдүү адамдар келишет»-деп шаардагы диний абал жөнүндө да баа жеткис маалыматтарды берет. Ош  шаарынын 13-к-дын башында [Чыңгыз хан|Чыңгыз хандын]] аскерлери кыйраткан. 13-кылымдын аягы 14-кылымдын башында жашаган Жамал Карший,өзүнүн «ал-Мулхакат бис-сурах» аттуу эмгегинде Ош шаары боюнча төмөнкүдөй маалыматтарды берет: «Ош шаары. Анда эки анча чоң эмес тоо жайгашкан: Баракух жана Ханаф. Баракух тоосунда азиз жана салих адамдардын мазарлары жайгашкан. (Ал жерде) башкалардын катарында Давуддун уулу Сулаймандын вазири Асаф ибн Бурхиянын күмбөзү бар, экөөнө Алланын рахматы болсун». 14-к-дын акырында Аксак Темирдин дөөлөтүнө, кийин Моголстанга караган. Моголдор династиясынын негиздөөчүсү Захиреддин Мухаммад Бабур өзүнүн [[Бабур-Наама]] деген эмгегинде Ош  жана о.эле Сулайман тоонун үстүндөгү чакан үй ж-дө да эскерип кеткен (1496–98). 17-к-да
калмактардын кол салуусуна жана талоонуна кириптер болуп турган. 1762-ж. Кокон ханы Эрдене басып алган. Ош тегерегиндеги айылдары менен кошо хандыктын акимдик-аймактык системасында борбордук вилайетке баш ийген бектиктин, 19-к-дын 2-жарымында Ош вилайетинин борбору болгон. 1876-жылдан Түркстан генерал-
181
губернаторлугунун Фергана облусундагы Ош уездинин борбору болуп калган. 1924-жылдан округдун, 1926-
жылдан кантондун, 1928-жылдан райондун, 1939-жылдан облустун борбору. Учурда шаарда орто кылымдын
убагында курулган Асаф-Ибн-Бурхиянын мавзолейи (13-к.,) Рават Абдулла хандын мечити (16–17-к.),,
Алымбек датканын мечити (19-к.), Мухамад Юсуп Байкожо-оглынын мечити (20-к.) ж. б. 30дан ашык
эстеликтер калыбына келтирилген. Ош ш-нда б. з. ч. 4-к.–5-к-га таандык Мырзалимдөбө, Чаяндөбө, Отузадыр
байыркы чептери, Мады, Коргошундөбө, Ак-Буура, Шалтакдөбө, Шоробашат, Куршаб, Бөрүдөбө, Дөңбулак,
Дыйкан ж. б. чептердин калдыктары сакталган. 2000-ж-дын октябрь айында Ош шаарынын 3000-жылдык
салтанаты белгиленди. Ал тууралуу алгачкы маалыматтар биринчи жолу арап булактарында IX кылымда эскерилген.

== Географиясы ==

=== Климаты ===
{{Шаардын аба ырайы
 | Туурасы    = 100%
 | Абалы      = collapsed
 | Жер_илик   = Оштун
 | Булак      = Погода и климат&lt;ref&gt;[https://www.pogodaiklimat.ru/weather.php?id=38615 Погода и климат. Климат мира. Ош]&lt;/ref&gt;

 | Үчт_ор     = -2.2  | Үчт_ор_ж-ч = 80
 | Бир_ор     = 0.2   | Бир_ор_ж-ч = 76
 | Жал_ор     = 6.3   | Жал_ор_ж-ч = 69
 | Чын_ор     = 13.5  | Чын_ор_ж-ч = 60
 | Буг_ор     = 18.2  | Буг_ор_ж-ч = 55
 | Кул_ор     = 23.2  | Кул_ор_ж-ч = 43
 | Тек_ор     = 25.8  | Тек_ор_ж-ч = 40
 | Баш_ор     = 24.3  | Баш_ор_ж-ч = 43
 | Аяк_ор     = 18.9  | Аяк_ор_ж-ч = 49
 | Тог_ор     = 12.1  | Тог_ор_ж-ч = 61
 | Жет_ор     = 5.4   | Жет_ор_ж-ч = 72
 | Беш_ор     = -0.3  | Беш_ор_ж-ч = 81
 | Жыл_ор     = 12.1  | Жыл_ор_ж-ч = 61

 | Үчт_ор_мин  = -6.3  | Үчт_ор_макс = 2.8
 | Бир_ор_мин  = -4.1  | Бир_ор_макс = 5.2
 | Жал_ор_мин  = 1.4   | Жал_ор_макс = 12.1
 | Чын_ор_мин  = 7.7   | Чын_ор_макс = 19.8
 | Буг_ор_мин  = 12.0  | Буг_ор_макс = 25.0
 | Кул_ор_мин  = 16.0  | Кул_ор_макс = 30.3
 | Тек_ор_мин  = 18.3  | Тек_ор_макс = 33.2
 | Баш_ор_мин  = 16.3  | Баш_ор_макс = 32.1
 | Аяк_ор_мин  = 11.2  | Аяк_ор_макс = 27.2
 | Тог_ор_мин  = 5.8   | Тог_ор_макс = 19.4
 | Жет_ор_мин  = 0.8   | Жет_ор_макс = 11.1
 | Беш_ор_мин  = -4.0  | Беш_ор_макс = 4.2
 | Жыл_ор_мин  = 6.6   | Жыл_ор_макс = 18.5

 | Үчт_а_мин  = -25.8 | Үчт_а_макс = 19.1
 | Бир_а_мин  = -28.6 | Бир_а_макс = 23.0
 | Жал_а_мин  = -14.0 | Жал_а_макс = 30.2
 | Чын_а_мин  = -6.5  | Чын_а_макс = 34.6
 | Буг_а_мин  = -0.7  | Буг_а_макс = 37.1
 | Кул_а_мин  = 6.5   | Кул_а_макс = 40.8
 | Тек_а_мин  = 10.2  | Тек_а_макс = 41.5
 | Баш_а_мин  = 5.8   | Баш_а_макс = 40.4
 | Аяк_а_мин  = -1.6  | Аяк_а_макс = 37.1
 | Тог_а_мин  = -7.6  | Тог_а_макс = 32.7
 | Жет_а_мин  = -20.5 | Жет_а_макс = 25.5
 | Беш_а_мин  = -24.0 | Беш_а_макс = 20.3
 | Жыл_а_мин  = -28.6 | Жыл_а_макс = 41.5

 | Үчт_суу     = 34
 | Бир_суу     = 42
 | Жал_суу     = 55
 | Чын_суу     = 54
 | Буг_суу     = 47
 | Кул_суу     = 19
 | Тек_суу     = 11
 | Баш_суу     = 7
 | Аяк_суу     = 9
 | Тог_суу     = 27
 | Жет_суу     = 33
 | Беш_суу     = 33
 | Жыл_суу     = 371
}}
== Калкы  ==
Ош — калкынын саны боюнча Бишкектен кийинки экинчи орунда турган Кыргызстандын шаары. 2012-жылдын үчтүн айынын (январь) бирине карата шаар калкынын саны 230 200 адамды түзгөн. Ош шаарына шаардык администрациядан тышкары 25,6 миң жашоочусу менен шаар четиндеги 11 айыл-кыштак карайт.  Ош шаарынын калкы саны шаар четтери менен 500 миң жашоочу деп бааланган.

Ош шаарында өзбөк жана кыргыздардан тышкары орус, түрк, татар, уйгур, тажик, азербайжан жана башка улуттар жашайт. Ош шаарын 50% тургундары Ислам (сунний) динин карманат.       

{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;  font-size: 95%;&quot; style=&quot;border: 1em solid white&quot;)
|+Шаар калкынын саны, миң. адам.
|'''Жыл'''
|1914
|1939
|1959
|1970
|1974
|1979
|1989
|1991
|1999
|2009
|2010
|2011
|2012
|2015
|2017
|2018
|-
|'''Калк, &lt;br /&gt; миң жашоочу.'''
|46
|33
|65
|120
|143
|169
|213
|212
|212
|220
|235
|231
|230
|243
|251
|288 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ош шаарынын улуттук курамы &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(каратылган аймактардан тышкары)''&lt;/small&gt;
! Улут !! Саны &lt;br /&gt;[[2009 жыл]]дын&lt;br /&gt;эл каттоосу боюнча&lt;ref name=&quot;Perep2009&quot;&gt;{{Cite web |title=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Книга III(в таблицах). Регионы Кыргызстана. Город Ош. |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |access-date=2018-07-19 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025085154/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |dead-url=yes |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174213/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf }}&lt;/ref&gt; !! Бөлүк (%)
|-
| '''Баары''' ||align=&quot;right&quot; | 232 816 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 %
|-				
|[[Өзбектер]]|| align=&quot;right&quot; | 112 469 ||align=&quot;right&quot; | 48,31 %
|-				
|[[Кыргыздар]]|| align=&quot;right&quot; | 100 218 ||align=&quot;right&quot; | 43,05 %
|-				
| [[Орустар]] ||align=&quot;right&quot; | 6 292 ||align=&quot;right&quot; | 2,70 %
|-				
| [[Түрктөр]] ||align=&quot;right&quot; | 5 506 ||align=&quot;right&quot; | 2,36 %
|-				
| [[Татарлар]] ||align=&quot;right&quot; | 2 703 ||align=&quot;right&quot; | 1,16 %
|-				
| [[Түркмөндөр]] ||align=&quot;right&quot; | 885 ||align=&quot;right&quot; | 0,38 %
|-				
| [[Уйгурлар]] ||align=&quot;right&quot; | 791 ||align=&quot;right&quot; | 0,34 %
|-				
| [[Тажиктер]] ||align=&quot;right&quot; | 679 ||align=&quot;right&quot; | 0,29 %
|-				
| [[Азербайджандыктар]] ||align=&quot;right&quot; | 587 ||align=&quot;right&quot; | 0,25 %
|-				
| [[Украиндиктер]] ||align=&quot;right&quot; | 379 ||align=&quot;right&quot; | 0,16 %
|-				
| [[Корейлер]] ||align=&quot;right&quot; | 319 ||align=&quot;right&quot; | 0,14 %
|-				
| [[Казактар]] ||align=&quot;right&quot; | 265 ||align=&quot;right&quot; | 0,11 %
|-				
| [[Кытайлыктар]] ||align=&quot;right&quot; | 221 ||align=&quot;right&quot; | 0,09 %
|-				
| [[Күрдүлөр]] ||align=&quot;right&quot; | 199 ||align=&quot;right&quot; | 0,09 %
|-				
| [[Дунгандар]] ||align=&quot;right&quot; | 92 ||align=&quot;right&quot; | 0,04 %
|-				
| [[Немецтер]] ||align=&quot;right&quot; | 90 ||align=&quot;right&quot; | 0,04 %
|-				
| башкалар ||align=&quot;right&quot; | 1121 ||align=&quot;right&quot; | 0,48 %
|}

== Маданият, билим берүү ==
* Бириктирилген Ош тарыхый-маданий корук-музейи
** [[Сулайман-Тоо]] ыйык тоосу, [[ЮНЕСКО]]нун [[Бабер|тизмесиндеги(2009-жылдан тарта) Ош шаарынын так ортосунда жайгашкан тоо.]]&lt;ref&gt;[http://knmii.lg.kg/?p=110 Город Ош. Предчувствие будущего - Кыргызский Национальный Музей Изобразительных Искусств имени Гапара Айтиева]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
** [[Бабер|Бабурдун буйругу менен  XVI кылымда курулган Сулайман-Тоонун чыгыш тарабындагы үй.]]
** [[Бабер|Тахт-и-Сулейман мечи]]ти
** [[Бабер|Ак-Буура чеби (I-XII)]]
** [[Бабер|Сулайман-Тоодо жайгашкан Краевед музейи]] 
** [[Бабер|Сулайман-Тоонун 3000 жылдыгына карата курулган «Улуу Жибек жолу» Краевед комплекси]] 
** [[Бабер|Орто кылымдык мончосу]] 
** [[Бабер|Сүрөт-Таш чокусу ( б. з. ч. I миң жылдыктын 100 таш бетиндеги сүрөттөрү)]] 

=== Мечитер   ===
* [[Бабер|Шейит-Дөбө мечити]] 
* [[Бабер|Ача-Мазар мечити]] 
* [[Бабер|Садыкбай мечити]]
* [[Бабер|Асаф-ибн-Бурхия күмбөзү (XI-XVII)]]
* [[Бабер|Рават Абдулла-хан мечити (XVII-XVIII)]]
* [[Бабер|Мухаммед Юсуф Байходжи-уулу мечити (1909)]]

* [[Бабер|Сулайман-Тоо мечити (2012)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Сулайман-Тоо: музей vs мечеть. 15 октября 2012 |url=http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2012-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |date=2012-08-27 }}&lt;/ref&gt;

=== Театр, Филармония, Кинотеатрлар ===
* Р. Абдыкадыров атындагы облустук филармония
* С. Ибраимов атындагы улуттук драма театры
* [[Ош өзбек музыкалык драма театры|З.М. Бабур атындагы Мамлекеттик академик өзбек драма театры]]
* «Семетей» кинотеатры
* «Кыргызстан» кинотеатры
* &quot;Ак-Буура&quot; кинозалы

=== Эстеликтер ===
[[Файл:Osh - Lenin (30507065375).jpg|thumb|246x246px|Ош шаарынын аянтында жайгашкан В.И. Лениндин эстелиги ]]
* [[Барсбек каган|Барсбек кагандын]] эстелиги
* [[Алымбек датка]]нын эстелиги
* [[Алишер Навои]]нин эстелиги  
* [[Манас|«Айкөл Манастын]] монументалдуу комплекси». 2013-жылдын [[Бугу айы|Бугу айында]] коюлган&lt;ref&gt;[https://archive.is/20130618032940/fergana.akipress.org/news:209633/ Монументальный комплекс «Айколь Манас» в Оше]&lt;/ref&gt;
* [[Курманжан Датка|Курманжан датканын]] эстелиги
* [[Рысбай Абдыкадыров]]дун эстелиги
* [[Токтогул Сатылганов]]дун эстелиги
* «Өчпөс от» мемориалдуу комплекси
* «Кайгылуу эне» [[Мемориалдык такта|мемориалы]]
* [[Владимир Ленин|В. И. Лениндин]] эстелиги
* «ГАЗ-АА» унаасынын эстелиги

=== ЖОЖдор ===
[[Файл:Osh state university.jpg|thumb|230x230px|[[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]]]]
* [[Ош технологиялык университети|Ош технологиялык Университети]] (Исанов көч, 81)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ошский технологический университет |url=http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035914/http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet }}&lt;/ref&gt;
* [[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]] (Ленин көч, 331)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ошский государственный университет |url=http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035510/http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet }}&lt;/ref&gt;
* Ош гуманитардык педагогикалык институту (Исанов көч, 75)
* Ош Мамлекеттик социалдык Университети
* Москва мамлекеттик социалдык Университетинин бөлүмү

== Спорт ==
* [[Алай]] футбол клубу

== Элчиликтер ==
* [[Орусия|Орусиянын]] негизги [[Консулдук өкүлчүлүк|консулдугу]]
* [[Казакстан|Казакстандын]] негизги консулдугу
* [[Кытай|Кытайдын]] (КЭР) негизги консулдугу

==Боордош шаарлар ==
* {{Желек|Түркия}} [[Маниса]], [[Түркия]] (16-май 1997-жыл)
* {{Желек|Түркия}} [[Стамбул]], [[Түркия]] (10-август 1998-жыл)
* {{Желек|Тажикстан}} [[Хужанд]], [[Тажикстан]] (3-июнь 2000-жыл)
* {{Желек|Орусия}} [[Санкт-Петербург]], [[Орусия]] (20-февраль 2004-жыл)
* {{Желек|Түркия}} [[Амасья]], [[Түркия]] (6-декабрь 2005-жыл)
* {{Желек|КЭР}} [[Кашгар]], [[КЭР]] (3-март 2006-жыл)
* {{Желек|Орусия}} [[Новосибирск]], [[Орусия]] (26-июнь 2009-жыл)
* {{Желек|Түркия}} [[Йозгат]], [[Түркия]] (2-ноябрь 2012-жыл)
* {{Желек|КЭР}} [[Үрүмчү]], [[КЭР]] (2013-жыл)
* {{Желек|КЭР}} [[Синин]], [[КЭР]] (9-декабрь 2014-жыл)
* {{Желек|Казакстан}} [[Тараз]], [[Казакстан]] (17-июнь 2016-жыл)
* {{Желек|Өзбекстан}} [[Андижан]], [[Өзбекстан]] (3-октябрь 2016-жыл)
* {{Желек|Орусия}} [[Ярославль]], [[Орусия]] 
* {{Желек|КЭР}} [[Ланьчжоу]], [[КЭР]] 
* {{Желек|КЭР}} [[Фошань]] ,[[КЭР]] 
* {{Желек|КЭР}} [[Сиань]], [[КЭР]] 
* {{Желек|Түркия}} [[Самсун]], [[Түркия]] 
* {{Желек|Кыргызстан}} [[Каракол]], [[Кыргызстан]] 
* {{Желек|Кыргызстан}} [[Чолпон-Ата]], [[Кыргызстан]] 
== Колдонулган адабияттар ==
* Кыргыз обондору / Жыйнакты түзгөндөр Б.Алагушов, К.Мадваров. – Фрунзе: «Кыргызстан» басмасы, 1970. – 474 бет. – [Кыргыз ССР Маданият министрлиги. Республикалык эл чыгармачылык үйү]. 
* Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. -   ISBN 5-89750-028-2. 
* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий био-библиографическийу свод / Отв. ред. академик У.А.Асанов. – Бишкек: Центр государственного языка и энциклопедии, 2002. – 544 стр., илл., карта.  -   ISBN 5-89750-142-4. 
* Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6...&lt;br&gt;
== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
*  http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512171635/http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm |date=2017-05-12 }}
* http://kg.wen.su/osh/istoriya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917215504/http://kg.wen.su/osh/istoriya/ |date=2011-09-17 }}
* http://oshcity.kg/kg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815074643/http://oshcity.kg/kg/ |date=2018-08-15 }}
{{Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Кыргызстандын райондору}}
{{Кыргызстандагы шаарлар}}
[[Категория:Ош шаары|*]]</text>
      <sha1>o97jkckf3sxu328obi7x72ew5y6cw6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дуа Липа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118946</id>
    <revision>
      <id>664760</id>
      <parentid>664407</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45005" sha1="avp4wwydohmx3wnk3qwq63ug0sc2q71" xml:space="preserve">
[[Файл:Glasto24 28 300624 (259 of 545) (53838014719) (cropped).jpg|thumb|'''Дуа Липа''']]
'''Дуа Липа''' (DOO -ə LEE -pə ;  төрөлгөн;{{Spaces}}1995-жылдын 22-августунда туулган) - англиялык ырчы жана ыр жазуучу. Анын сыйлыктарына жети Brit Awards жана үч [[Грэмми|Grammy Awards]] кирет.

Липа Warner Bros. Records менен 2014-жылы келишим түзгөн. Ал өзүнүн атынан аталган дебюттук альбомун 2017-жылы чыгарган, ал Улуу Британиянын альбомдор чартында үчүнчү орунду ээлеп, андан кийин &quot; Be the One &quot;, &quot; IDGAF &quot; синглдерин жана Улуу Британиянын биринчи номерлүү &quot; New Rules &quot; синглин чыгарган. Ал 2018-жылы Brit Awards сыйлыгынын &quot; Британиялык аял жеке аткаруучу&quot; жана &quot;British Breakthrough Act&quot; номинациялары менен сыйланган. Анын Келвин Харрис менен биргеликте аткарган экинчи Улуу Британиядагы биринчи сингли &quot; One Kiss &quot; Улуу Британияда 2018-жылдын эң көп сатылган ыры болуп, &quot;Жылдын ыры&quot; номинациясында Brit Award сыйлыгын жеңип алган. Кийинчерээк ал 2019-жылы Silk City менен биргеликте аткарган &quot; Electricity &quot; ыры үчүн &quot;Мыкты жаңы аткаруучу &quot; жана &quot;Мыкты бий жаздыруу &quot; номинациялары боюнча &quot;Грэмми&quot; сыйлыгын жеңип алган.

Липанын экинчи альбому, ''Future Nostalgia'' (2020), анын Улуу Британиядагы биринчи номер биринчи альбому болуп, АКШда алдыңкы үчтүккө кирген. Анын башкы сингли &quot; Don't Start Now &quot; Улуу Британиянын синглдер чартында британиялык аял ырчынын эң узакка созулган алгачкы ондукка кирип, АКШнын [[АКШдагы №1 синглдар тизмеси (Billboard)|''Billboard'' Hot 100]] чартында 2020-жылдын аягындагы бештикке кирген. Альбомдун ийгилиги андан кийинки &quot;Physical&quot;, &quot;Break My Heart&quot; жана &quot;Levitating&quot; синглдери менен уланган, алардын ичинен &quot;Levitating&quot; ыры Billboard чартынын 2021-жылдын корутундусу боюнча Hot 100 тизмесин баштап, АКШда Американын үн жазуу өнөр жайы ассоциациясынын (RIAA) &quot;Даймонд&quot; (Алмаз) сертификациясына ээ болгон. &quot;Future Nostalgia&quot; альбому Британиянын жылдын эң мыкты альбому катары Brit Award сыйлыгын жана &quot;Эң мыкты поп-вокалдык альбом&quot; номинациясы боюнча Грэмми сыйлыгын жеңип алган.

Липа андан кийин Элтон Джон менен биргеликте ырдаган &quot;Cold Heart (Pnau remix)&quot; (2021) дуэти жана өзү да дебюттук актердук ролун аткарган &quot;Барби&quot; (2023) тасмасынын саундтреги болгон &quot;Dance the Night&quot; ыры менен Улуу Британиянын хит-парадында улуттук чарттардын сап башын ээлеген үчүнчү жана төртүнчү синглдерине ээ болгон. Липа өзүнүн &quot;Radical Optimism&quot; (2024) деп аталган үчүнчү студиялык альбомун жарыкка чыгарып, ал Улуу Британиянын альбомдор чартында (UK Albums Chart) биринчи орунда дебют жасаган; ага чейин Улуу Британиянын эң мыкты ондугуна кирген &quot;Houdini&quot;, &quot;Training Season&quot; жана &quot;Illusion&quot; синглдери чыккан. Ошондой эле ал 2024-жылы тартылган &quot;Аргайл&quot; тыңчылар тасмасында экинчи пландагы ролду аткарган.

== Жаш кези ==
Дуа Липа 1995-жылы 22-августта  Англиянын [[Лондон]] шаарындагы Королева Шарлотта жана Челси ооруканасында төрөлгөн, &lt;ref name=&quot;allmusicbio&quot;&gt;{{Cite web|last=Yeung|first=Neil Z.|title=Dua Lipa {{!}} Biography &amp; History|url=https://www.allmusic.com/artist/dua-lipa-mn0003426731/biography|publisher=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt; ал косоволук албан ата-энеси Анеса ( née Rexha ) жана Дукагжин Липанын Приштинадан (азыркы Косово ) келген эң [[Косово|улуу]] баласы болгон. &lt;ref name=&quot;press kit&quot;&gt;{{Cite web|title=Global Press Kit|url=https://press.warnerrecords.com/wp-content/uploads/2018/04/dua-lipa-global-press-kit_1481573911262.pdf}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite web|last=Savage|first=Mark|title=Dua Lipa: A pop star in waiting|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35520865}}&lt;/ref&gt; Анын Рина аттуу карындашы жана Гжин аттуу иниси бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dua Lipa's Family: From Her Mum Anesa &amp; Dad Dukagjin To Her Siblings|url=https://www.capitalfm.com/artists/dua-lipa/family-mum-dad-siblings-brother-sister/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;telegrafi&quot;&gt;{{Cite web|last=Bajraktari|first=Behare|title='Era' dhe 'ODA': Rikthim, sukses, pasion!|url=https://telegrafi.com/era-dhe-oda-rikthim-sukses-pasion/}}&lt;/ref&gt; Дуа деген ысым анын чоң энеси тарабынан сунушталган жана [[Албан тили|албан тилинде]] &quot;сүйүү&quot; дегенди билдирет. &lt;ref name=&quot;fun&quot; /&gt; Анын чоң энеси [[Бошняктар|бошняк]] тектүү. &lt;ref name=&quot;talecities&quot;&gt;{{Cite web|last=Nash|first=Ed|title=A Tale of Two Cities|url=https://www.thelineofbestfit.com/features/longread/a-tale-of-two-cities}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Butler|first=Will|title=Dua Lipa speaks on Brexit, Trump and her family history in new interview|url=https://www.nme.com/news/music/dua-lipa-brexit-trump-family-history-new-interview-2293339}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;fun&quot;&gt;{{Cite web|last=Lamont|first=Tom|title=Dua Lipa: 'Pop has to be fun. You can't get upset about every little thing'|url=http://www.theguardian.com/music/2018/apr/15/dua-lipa-pop-has-to-be-fun-you-cant-get-upset-about-every-little-thing-new-rules}}&lt;/ref&gt; Анын атасынын ата-теги Косовонун Пеха шаарына барып такалат. Анын чоң аталарынын экөө тең тарыхчы болгон. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtv21.tv/vajzat-pejane-ambasadoret-e-kosoves/|title=Peja's ambassadors|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428233223/https://rtv21.tv/vajzat-pejane-ambasadoret-e-kosoves/|archivedate=2021-04-28|accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Липага музыкалык жактан атасынын таасири тийген, &lt;ref name=&quot;nylon&quot;&gt;{{Cite web|last=Gore|first=Sydney|date=23 October 2015|title=Band Crush: Dua Lipa|url=https://www.nylon.com/articles/dua-lipa-interview}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;digitalspy&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;hungertv&quot;&gt;{{Cite web|last=Fraser|first=Holly|date=26 October 2016|title=Dua Lipa On Falling in Love With Music and Growing Up Fast|url=https://www.hungertv.com/feature/dua-lipa-on-falling-in-love-with-music-and-growing-up-fast/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161031022553/https://www.hungertv.com/feature/dua-lipa-on-falling-in-love-with-music-and-growing-up-fast/|archivedate=2016-10-31|accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; ал Косовонун Oda рок-тобунун солисти жана гитаристи болгон. &lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{Cite web|last=Soichet|first=Aude|date=10 October 2018|title=How Dua Lipa went from aspiring singer to one of today's top global female pop stars|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/dua-lipa-aspiring-singer-todays-top-global-female/story?id=58393549}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;observer&quot;&gt;{{Cite web|last=Walker|first=Shaun|date=5 August 2018|title=Dua Lipa's father stages music festival for 'peace-loving' Kosovo|url=https://www.theguardian.com/music/2018/aug/05/dua-lipa-father-organises-kosovo-music-festival}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;telegrafi&quot; /&gt; Анын атасы үйдө музыка ойноону уланткан, анын ичинде өзүнүн чыгармаларын жана Дэвид Боуи, [[Боб Дилан]], Radiohead, [[Стиң|Стинг]], Полиция жана Стереопоника сыяктуу аткаруучулардын ырларын жараткан. &lt;ref name=&quot;digitalspy&quot;&gt;{{Cite web|last=Davidson|first=Amy|date=11 December 2015|title=Meet your new favourite popstar Dua Lipa – just don't call her the new Lana Del Rey|url=https://www.digitalspy.com/music/new-music/a776876/meet-your-new-favourite-popstar-dua-lipa-just-dont-call-her-the-new-lana-del-rey/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;hungertv&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;clash&quot;&gt;{{Cite web|last=Martin|first=Felicity|date=3 February 2017|title=The Realest It Gets: Dua Lipa|url=https://www.clashmusic.com/features/the-realest-it-gets-dua-lipa}}&lt;/ref&gt; Дуа Липа беш жашында ырдай баштаган. &lt;ref name=&quot;thecut&quot;&gt;{{Cite web|last=Peoples|first=Lindsay|date=27 April 2017|title=Dua Lipa Is the Anti–Pop Star|url=https://www.thecut.com/2017/04/dua-lipa-singer-interview.html}}&lt;/ref&gt;

Липа Лондондун Вест Хэмпстед шаарында чоңойгон. &lt;ref name=&quot;observer&quot; /&gt; Ал Фицжондун башталгыч мектебинде окуган &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Chapman|first=Helen|date=30 November 2017|title=Dua Lipa's former school plays New Rules to pupils each morning|url=http://camdennewjournal.com/article/dua-lipas-former-school-plays-new-rules-to-pupils-each-morning}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 December 2017|title=Londoner's Diary: How Shulman is filling the void left by Vogue|url=https://www.standard.co.uk/news/londoners-diary/londoner-s-diary-how-shulman-is-filling-the-void-left-by-vogue-a3710761.html}}&lt;/ref&gt; жана ал жердеги музыка сабактарына виолончель да кирген. &lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ал [[Хор|мектеп хоруна]] кирүү үчүн кастингге барганда, мугалими ага ырдай албай турганын айткан. &lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;digitalspy&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite web|last=Pareles|first=Jon|date=31 May 2017|title=Dua Lipa Was Raised on Pop Bangers. Now She Writes Them.|url=https://www.nytimes.com/2017/05/31/arts/music/dua-lipa-interview.html}}&lt;/ref&gt; Тогуз жашында ал Сильвия Янг театр мектебинде дем алыш күндөрү ырдоо сабактарын ала баштаган. &lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;talecities&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;elle&quot;&gt;{{Cite web|last=Levy|first=Lauren|date=9 April 2019|title=Dua Lipa Is the Future of Pop Music|url=https://www.elle.com/culture/a27075435/dua-lipa-grammy-interview/}}&lt;/ref&gt; Липа Косово 2008-жылы көз карандысыздыгын жарыялагандан кийин үй-бүлөсү менен Приштинага көчүп барган. &lt;ref name=&quot;talecities&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;thecut&quot; /&gt; Ал жерде ал ''Милениуми и Трете'' мектебинде окуган, &lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 March 2016|title=Në cilën shkollë shkoi Dua Lipa në Prishtinë (Foto)|url=https://telegrafi.com/ne-cilen-shkolle-shkoi-dua-lipa-ne-prishtine-foto/}}&lt;/ref&gt; [[албан тили]] жөнүндө көбүрөөк билген жана музыкалык карьера жасоону ойлонгон. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Collins|first=Simon|date=29 May 2017|title=From Kosovo to the world, Dua Lipa is on the rise|url=https://thewest.com.au/entertainment/from-kosovo-to-the-world-dua-lipa-is-on-the-rise-ng-b88487005z}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;eveningstandard2&quot;&gt;{{Cite web|last=Godwin|first=Richard|date=1 November 2017|title=Dua Lipa: meet pop's hottest property|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/esmagazine/dua-lipa-meet-pop-s-hottest-property-a3672811.html}}&lt;/ref&gt;

Липа 15 жашында Лондонго жалгыз кайтып келип, үй-бүлөлүк досу менен батирде жашаган.   &lt;ref name=&quot;eveningstandard&quot;&gt;{{Cite web|author=Smyth|first=David|date=29 July 2016|title=Dua Lipa talks about her teen years in Kosovo and why it's tough for new music artists to break through|url=https://www.standard.co.uk/culture/music/dua-lipa-talks-about-her-teen-years-in-kosovo-and-why-it-s-tough-for-new-music-artists-to-break-through-a3307341.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112043247/https://www.standard.co.uk/culture/music/dua-lipa-talks-about-her-teen-years-in-kosovo-and-why-it-s-tough-for-new-music-artists-to-break-through-a3307341.html|archivedate=12 January 2021|accessdate=12 January 2021|work=Evening Standard}}&lt;/ref&gt;  Парламент Хилл мектебинде ал А-деңгээл экзамендерин тапшырып, андан кийин Сильвия Янг театр мектебине жарым-жартылай окууга кайрадан кирген. &lt;ref name=&quot;eveningstandard&quot; /&gt;  Ал өзүнүн ырларын SoundCloud жана YouTube'га жүктөгөн. Ал YouTube'га Алисия Киздин &quot; If I Ain't Got You &quot; (2004) жана Кристина Агилеранын &quot; Beautiful &quot; (2002) сыяктуу ырларынын каверлерин аткарып жаткан видеолорун жарыялай баштаган. &lt;ref name=&quot;thecut&quot; /&gt; Липа 2013-жылы ''The X Factor'' үчүн ITV жарнамасында ырчы катары роль жаратып, Sister Sledgeтин 1979-жылдагы &quot; Lost in Music &quot; ырына кавер жазганга чейин кыска убакытка Topshop &lt;ref name=&quot;rollingstone&quot; /&gt; үчүн модель болуп иштеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Murphy|first=Lauren|date=30 August 2017|title=Watch: Turns out Dua Lipa appeared on an ad for The X Factor back in 2013|url=https://entertainment.ie/music/watch-turns-out-dua-lipa-appeared-on-an-ad-for-the-x-factor-back-in-2013-253465/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190320191217/https://entertainment.ie/music/watch-turns-out-dua-lipa-appeared-on-an-ad-for-the-x-factor-back-in-2013-253465/|archivedate=20 March 2019|accessdate=13 January 2021|work=|publisher=[[entertainment.ie]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Cragg|first=Michael|date=26 March 2020|title=Dua Lipa – 'Future Nostalgia' review|url=https://crackmagazine.net/article/album-reviews/dua-lipa-future-nostalgia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326235126/https://crackmagazine.net/article/album-reviews/dua-lipa-future-nostalgia/|archivedate=26 March 2020|accessdate=4 March 2021|work=[[Crack Magazine]]}}&lt;/ref&gt; Ал продюсер жана менеджер тапты. &lt;ref name=&quot;press kit&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;eveningstandard&quot; /&gt;

=== 2013–2018: мансаптын башталышы жана ''Дуа Липа'' ===
[[File:British_singer_and_songwriter_Dua_Lipa_at_the_SWR3_New_Pop_Festival_2016.jpg|thumb| Липа 2016-жылы]]
2013-жылы Липа коктейль-барда официант болуп иштеп жүргөн кезинде Бен Моусон жана Эд Миллетт жетектеген &quot;TaP Management&quot; компаниясы менен келишимге кол койгон. Липаны Моусон менен анын адвокаты тааныштырып, ага сунушталган башка басма келишимине кол койбоого кеңеш берген. Андан соң алар Дуага жумушунан кетип, бүт көңүлүн музыка жаздырууга буруусу үчүн айлык айлык акы сунушташкан. Сессиялардын биринде Липа &quot;Hotter than Hell&quot; ырын биргелешип жазган, бул ыр 2014-жылы анын &quot;Warner Bros. Records&quot; үн жаздыруу компаниясы менен келишим түзүшүнө алып келген. Миллетт кийинчерээк бул тууралуу мындай деп эскерет: &quot;Дуа чынында абдан акылдуу болчу – ал &quot;Warner Bros.&quot; компаниясына жарым-жартылай аларда ири аял поп-аткаруучусу жок болгону жана андай ырчы аларга керек болгону үчүн кол койгон. Алар аны чындап каалашкан, ошондуктан ал биринчи күндөн тартып эле команданын борбордук көңүлүндө болду.&quot;

2015-жылдын августунда Липа Эмил Хейни менен Эндрю Уайатт продюсерлик кылган &quot;New Love&quot; аттуу биринчи синглин жарыкка чыгарган. Анын экинчи сингли &quot;Be the One&quot; 2015-жылдын октябрында чыгып, Бельгия, Польша жана Словакияда биринчи орунга жетип, Европанын он бирден ашык аймагында эң мыкты ондуктун катарына кирип, Европа деңгээлинде ийгиликке ээ болгон. Австралия менен Жаңы Зеландияда бул ыр радиоэфирде улуттук ийгилик жаратып, тиешелүү түрдө 6-жана 20-орундарга көтөрүлгөн. 2015-жылдын ноябрында ал &quot;BBC Sound of... 2016&quot; узун тизмесине кирген аткаруучулардын бири катары жарыяланган.&lt;templatestyles src=&quot;Template:Quote_box/styles.css&quot; /&gt; 

Анын Улуу Британиядагы жана Европадагы биринчи турнеси 2016-жылдын январь айында башталып, &lt;ref name=&quot;digitalspy&quot; /&gt; 2016-жылдын декабрь айынын башында аяктаган. &lt;ref name=&quot;livenation&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.livenation.co.uk/artist/dua-lipa-tickets|title=Dua Lipa Tickets|date=13 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161116194033/http://www.livenation.co.uk/artist/dua-lipa-tickets|archivedate=2016-11-16|accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; 2016-жылдын 18-февралында Липа өзүнүн үчүнчү сингли &quot; Last Dance &quot; ырын чыгарды, андан кийин 6-майда &quot; Hotter than Hell &quot; ырын чыгарды. Акыркысы, айрыкча, Улуу Британияда ийгиликтүү болуп, 15-орунга жеткен &lt;ref name=&quot;UK&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/48638/dua-lipa/|title=Dua Lipa}}&lt;/ref&gt; 26-августта анын бешинчи жалпы сингли &quot; Blow Your Mind (Mwah) &quot; чыгарылып, Улуу Британияда 30-орунга көтөрүлдү. &lt;ref name=&quot;UK&quot; /&gt; Бул ырчынын АКШнын [[АКШдагы №1 синглдар тизмеси (Billboard)|''Billboard'' Hot 100]] чартына кирген биринчи чыгармасы болуп, 72-орунда дебют жасаган.  Ошондой эле, бул ыр &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAac&quot;&gt;Billboard&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; Dance Club Songs чартында биринчи орунду ээлеген  жана &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAa0&quot;&gt;Billboard&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; Mainstream Top 40 чартында 23-орунга жеткен  .

Липа Шон Полдун 2016-жылдын ноябрында чыккан &quot; No Lie &quot; синглинде катышкан,  ал Улуу Британияда онунчу орунга жеткен. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20170203/7501/|title=Official Singles Chart Top 100 {{!}} 3 February 2017 – 9 February 2017}}&lt;/ref&gt; Бул ыр чыккандан алты жыл өткөндөн кийин он өлкөдө хит болгон ондукка кирип, 2022-жылдын декабрь айына карата Шон Полдун эң көп угулган ыры болуп калды. Музыкалык клип (режиссёру Тим Накаши ) 2022-жылдын апрель айында YouTube'да 1 миллиард көрүүдөн ашты. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://urbanislandz.com/2022/04/21/sean-paul-dua-lipas-no-lie-surpasses-1-billion-views-on-youtube/|title=Sean Paul, Dua Lipa's &quot;No Lie&quot; Surpasses 1 Billion Views On YouTube|last=Leslie|first=Soje|date=21 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516114302/https://urbanislandz.com/2022/04/21/sean-paul-dua-lipas-no-lie-surpasses-1-billion-views-on-youtube/|archivedate=2022-05-16|accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Кийинки айда ''The Fader'' компаниясы Липа жөнүндө ''&quot;Көктө көрүн&quot;'' аттуу даректүү тасманы заказ кылган. &lt;ref name=&quot;See in Blue&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zxZPR4jxOM4|title=Dua Lipa – See in Blue (Documentary)|date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt; 2017-жылдын январь айында Липа EBBA Public Choice Award сыйлыгын жеңип алган &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.musicweek.com/talent/read/dua-lipa-scoops-public-choice-award-at-the-ebbas/067121|title=Dua Lipa scoops Public Choice Award at the EBBAs|last=Legrand|first=Emmanuel|date=12 January 2017}}&lt;/ref&gt; жана [[Мартин Гаррикс]] менен биргеликте жазылган &quot; Scared to Be Lonely &quot; синглин чыгарып, Улуу Британияда 14-орунга жеткен. 

2017-жылдын май айында ал Индонезиянын SCTV телеканалынын мааракесинде чыгып сүйлөп, SCTV Music Awards аземинде &quot;Эң келечектүү эл аралык жаш ырчы&quot; сыйлыгын жеңип алган. Липанын &quot;Dua Lipa&quot; аттуу биринчи альбому 2017-жылдын 2-июнунда жарык көргөн. Кийинки айда жарык көргөн анын алтынчы сингли &quot;New Rules&quot; Липанын Улуу Британиядагы биринчи номери бир ыры болуп калган жана 2015-жылдагы Адельдин &quot;Hello&quot; ырынан бери Улуу Британияда сап башына чыккан аял соло аткаруучунун алгачкы эмгеги болуп калды. Анын бүгүнкү күнгө чейинки эң көп сатылган сингли болгон бул ыр башка өлкөлөрдүн да эң мыкты ондугуна кирген, анын ичинде Австралияда экинчи, АКШда алтынчы жана Канадада жетинчи орунду ээлеген. Бул ырдын музыкалык видеосу YouTube платформасында үч миллиарддан ашык көрүү топтоду. Липа июнь айында Гластонбери фестивалында өнөрүн тартуулаган. Июль айында ал Джакартадагы Индонезиянын &quot;We The Fest&quot; музыкалык фестивалында чыгып сүйлөгөн. Октябрь айында BBC телеканалынын &quot;Later... with Jools Holland&quot; программасында ырдаган. Декабрь айында Spotify сервиси тарабынан Липа Улуу Британияда 2017-жылдын эң көп угулган аял ырчысы катары аталган. 2017-жылы анын төрт сингли Улуу Британиянын мыкты 10дугуна кирген: &quot;Be the One&quot;, &quot;New Rules&quot;, &quot;No Lie&quot; жана Лондондогу Гренфелл Тауэрде болгон өрттүн курмандыктарынын үй-бүлөлөрүнө жардам катары чыгарылган &quot;Bridge over Troubled Water&quot; кайрымдуулук сингли.
[[File:Dua_Lipa_02_08_2018_-15_(25884030647).jpg|left|thumb| Липа 2018-жылдын февраль айында Голливуд Палладиумунда]]
2018-жылдын январь айында Липа Brit Awards сыйлыгында беш номинация боюнча номинацияга ээ болгон, бул ошол жылдагы башка артисттерге караганда көп номинация. Ал ''&quot;Дуа Липа&quot;'' үчүн MasterCard сыйлыгынын &quot;Жылдын британиялык альбому&quot;, &quot;Жылдын британиялык сингли&quot; жана &quot;Жылдын британиялык видеосу&quot; сыйлыктарына, &quot;Британиялык аял соло аткаруучусу &quot; сыйлыгына көрсөтүлгөн жана акыркы эки сыйлыкты жеңип алган &quot;British Breakthrough Act&quot; тобу . &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-42677246|title=Brit Awards 2018: The winners and nominees|publisher=[[BBC]]|date=13 January 2018|accessdate=22 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180223033858/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-42677246|archivedate=23 February 2018}}&lt;/ref&gt; Бул аял сүрөтчүнүн беш номинацияга ээ болгон биринчи учуру болду.  &lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 January 2018|author=Savage|first=Mark|title=Dua Lipa makes Brit Awards history|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-42677238|publisher=[[BBC]]|accessdate=7 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181209140550/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-42677238|archivedate=9 December 2018}}&lt;/ref&gt; Липа 21-февралда Лондондогу O2 Arenaда өткөн Brit Awards сыйлыгын тапшыруу аземинде өнөрүн көрсөттү. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Липа 2018-жылдын февраль айында чыккан ''Fifty Shades Freed'' саундтреги үчүн &quot;High&quot; ырынын үстүндө америкалык ди-джей Ветан менен кызматташкан &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.youredm.com/2018/01/08/whethan-reveals-details-new-collab-dua-lipa-coming-soon/|title=Whethan Reveals Details On New Collab With Dua Lipa Coming Soon|date=8 January 2018|work=Your EDM}}&lt;/ref&gt; Ал экинчи альбому үчүн жаңы материалдардын үстүндө 2018-жылдын январь айында иштей баштаган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.co.uk/news/i0e5uu/dua-lipa-is-starting-work-on-her-second-album|title=Dua Lipa Is Starting Work On Her Second Album|work=MTV|date=4 January 2018}}&lt;/ref&gt; 6-апрелде Липа жана Келвин Харрис &quot; One Kiss &quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=iTunes – Music – One Kiss – Single by Calvin Harris, Dua Lipa|date=6 April 2018|url=https://music.apple.com/gb/album/one-kiss-single/1364709432}}&lt;/ref&gt; синглин чыгарышкан, ал 20-апрелде Улуу Британиянын синглдер чартында биринчи орунду ээлеп, Липанын чарттагы экинчи биринчи орунда турган; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Calvin Harris and Dua Lipa depose Drake in UK chart|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-43843110|date=20 April 2018}}&lt;/ref&gt; Липа вокалды аткарган жана ошондой эле сценарист катары да белгилүү. Бул сингл 2018-жылы Улуу Британияда эң көп сатылган ыр болуп, сегиз жума катары менен хит-параддын башында турган. Ал 2018-жылы 26-майда [[Киев|Киевде]] өткөн УЕФАнын Чемпиондор Лигасынын финалынын ачылыш аземинде өнөр көрсөткөн. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Dua Lipa to Perform at UEFA Champions League Opening Ceremony: 'There'll Be a Whole Lot of Girl Power'|url=https://www.billboard.com/music/pop/dua-lipa-performing-uefa-champions-league-opening-ceremony-soccer-8455039/|work=Billboard|date=8 May 2018}}&lt;/ref&gt; Липа 2018-жылдын аягында башка артисттер менен, мисалы, [[Марк Ронсон]] жана Диплонун жаңы түзүлгөн супердуэти Silk City менен биргеликте чыгармаларын чыгара турганы кабарланган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hiphopmagz.com/diplo-and-mark-ronson-debut-silk-city-confirm-dua-lipa-collab-is-coming/|title=Diplo and Mark Ronson Debut Silk City, Confirm Dua Lipa Collab Is Coming|work=HipHop Magz|date=23 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020004647/https://www.hiphopmagz.com/diplo-and-mark-ronson-debut-silk-city-confirm-dua-lipa-collab-is-coming/|archivedate=2020-10-20|accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Кийинчерээк Ронсон ырдын аталышы &quot; Электр энергиясы &quot; болорун ырастаган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/dua-lipas-new-single-electricity-with-mark-ronson-and-diplo-was-written-by-florence-welch-and-romy-from-the-xx__23408/|title=Dua Lipa's new single Electricity with Mark Ronson and Diplo was written by Florence Welch and Romy from The xx|date=17 July 2018}}&lt;/ref&gt; Ыр 9-сентябрда жарык көргөн. Липа ошондой эле италиялык ырчы Андреа Бочеллинин он алтынчы студиялык альбому ''Sì'нин'' &quot;Эгерде гана&quot; аттуу ырында катышкан. 

Липа сентябрь айында Формула-1 Сингапур Гран-присинде өнөр көрсөткөн.  Ошол эле айда Lipa британиялык Jaguar автоунаа брендинин жаңы I-PACE электр унаасын колдогон. Бренд Липанын &quot;Want To&quot; ырынын ремиксин жаратып, күйөрмандар өздөрүнүн айдоочулук жүрүм-турумуна же уккан музыкасына жараша &quot;Join the Pace&quot; веб-сайтында Dua Lipa x Jaguar ырынын өздөрүнүн версиясын түзүп, аны социалдык медиада бөлүшө турган кызматты ишке киргизди. Липанын командасынын айтымында, Jaguar жана Lipa &quot;эң көп ремикстелген ыр&quot; боюнча дүйнөлүк рекорд коюшкан. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lbbonline.com/news/jaguar-remixes-dua-lipa-and-invites-fans-to-do-the-same/|title=Jaguar Remixes Dua Lipa and Invites Fans to Do the Same|date=3 October 2018}}&lt;/ref&gt; Октябрь айында ырчы өзүнүн дебюттук альбомунун кеңейтилген версиясы болгон ''&quot;Dua Lipa: The Complete Edition&quot; аттуу'' альбомун чыгарды, ага жогоруда айтылган &quot;Want To&quot; сыяктуу үч жаңы ыр жана башка артисттер менен мурунку кызматташтыгы кирген. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/dua-lipa-will-release-a-super-deluxe-edition-of-her-debut-album-featuring-three-new-songs-this-october__23853/|title=Dua Lipa will release a super deluxe edition of her debut album featuring three new songs this October|last=White|first=Jack|date=4 September 2018}}&lt;/ref&gt; Буга түштүк кореялык [[Blackpink]] кыздар тобу менен &quot; Kiss and Make Up &quot; аттуу кызматташуу кирген. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iheart.com/content/2018-09-04-dua-lipa-announces-blackpink-collab-kiss-and-make-up-get-the-details/|title=Dua Lipa Announces BLACKPINK Collab 'Kiss And Make Up': Get The Details|last=Brooks|first=Hayden|date=4 September 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 2019–2022: ''Келечектеги ностальгия'' ===
2019-жылдын январь айында Липа 2019-жылы тартылган ''[[Алита: Согуш периштеси|&quot;Алита: Согуш периштеси]]'' &quot; тасмасынын саундтрегинин бир бөлүгү катары &quot; Ак куу ыры &quot; синглин чыгарган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2018/music/news/alita-battle-angel-to-feature-new-song-by-dua-lipa-1203092020/|title='Alita: Battle Angel' to Feature New Song by Dua Lipa|date=18 December 2018|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://music.apple.com/fr/album/swan-song-from-the-motion-picture-alita-battle-angel-single/1449762632|title=Swan Song (From the Motion Picture 'Alita: Battle Angel') – Single by Dua Lipa on iTunes|date=24 January 2019}}&lt;/ref&gt; Ошол эле айда Липа мурунку жылды экинчи студиялык альбомунун жазуу процессине жумшаганын билдирген.  Липа альбомдун үнү &quot;бийчи классындагыдай сезим калтырган&quot; &quot;ностальгиялык&quot; поп-жазуу болорун айткан. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-48880735|title=Dua Lipa reveals nerves about new album|date=5 July 2019|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; 2019-жылдын август айында Lipa Libre жыпар жытын жарнамалоо үчүн Yves Saint Laurent бренди менен өнөктөштүк түзгөн. &lt;ref name=&quot;newbeautyrules&quot;&gt;{{Cite web|date=1 August 2019|title=New Beauty Rules: Dua Lipa Is the Face of Yves Saint Laurent's Latest Fragrance|url=https://www.vogue.com/article/dua-lipa-yves-saint-laurent-libre-fragrance|work=Vogue}}&lt;/ref&gt;

Липанын &quot; Don't Start Now &quot; аттуу башкы сингли чыккандан кийин, анын экинчи альбому &quot; ''Future Nostalgia'' &quot; жана ага коштолгон турнеси 2019-жылдын декабрь айында жарыяланган. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/dua-lipa-announces-2020-uk-arena-tour-and-shares-new-album-title-2582524|title=Dua Lipa announces 2020 UK arena tour and shares new album title|author=Reilly|first=Nick|date=2 December 2019|work=[[NME]]|accessdate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220424212219/https://www.nme.com/news/music/dua-lipa-announces-2020-uk-arena-tour-and-shares-new-album-title-2582524|archivedate=24 April 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.capitalfm.com/artists/dua-lipa/new-song-dont-start-now-album/|title=Dua Lipa's New Song 'Don't Start Now' Will Drop Next Week|work=Capital FM|date=24 October 2019|accessdate=31 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191028224826/https://www.capitalfm.com/artists/dua-lipa/new-song-dont-start-now-album/|archivedate=28 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mtv&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/3148945/dua-lipa-future-nostalgia-song/|title=Dua Lipa teaches self-confidence amid a disco hurricane on 'Future Nostalgia'|author=Alston|first=Trey|date=13 December 2019|publisher=[[MTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191213231506/http://www.mtv.com/news/3148945/dua-lipa-future-nostalgia-song/|archivedate=13 December 2019|accessdate=15 December 2019}}&lt;/ref&gt; &quot;Don't Start Now&quot; ыры Улуу Британиянын синглдер чартында жана АКШнын ''Billboard'' Hot 100 чартында экинчи орунга көтөрүлгөн &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-tones-and-i-holds-off-dua-lipa-at-singles-summit/078025|title=Charts analysis: Tones And I holds off Dua Lipa at singles summit|author=Jones|first=Alan|work=[[Music Week]]|date=8 November 2019|accessdate=12 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200412195928/https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-tones-and-i-holds-off-dua-lipa-at-singles-summit/078025|archivedate=12 April 2020}}&lt;/ref&gt;  Биринчисинде ал британиялык аял артисттин эң узак мөөнөттүү мыкты 10 концертине жана ошол чарттын тарыхындагы эң узак мөөнөттүү мыкты 10 концертке кирди, бирок чокуга чыкпай туруп калды. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/the-songs-that-spent-the-most-weeks-inside-the-official-singles-chart-top-10__29522/|title=The songs that have spent the most weeks inside the Official Singles Chart Top 10|publisher=[[Official Charts Company]]|author=White|first=Jack|date=1 May 2020|accessdate=8 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125082539/https://www.officialcharts.com/chart-news/the-songs-that-spent-the-most-weeks-inside-the-official-singles-chart-top-10__29522/|archivedate=25 January 2021}}&lt;/ref&gt; Ошондой эле, ыр Улуу Британиянын Big Top 40 жана АКШнын ''Billboard'' Mainstream Top 40 чарттарында биринчи орунду ээлеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bigtop40.com/news/dua-lipa-number-1-dont-start-now/|title=Dua Lipa is the UK's Number 1 with 'Don't Start Now'|date=10 November 2019|work=[[The Official Big Top 40]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191213233721/https://www.bigtop40.com/news/dua-lipa-number-1-dont-start-now/|archivedate=13 December 2019|accessdate=15 December 2019}}&lt;/ref&gt;  Альбом чыкканга чейинки Липанын экинчи сингли &quot; Physical &quot; болгон.  Ал 2020-жылдын 30-январында чыккан, ал эми ырдын клиби бир күндөн кийин чыккан. &lt;ref name=&quot;Billboard01302020&quot; /&gt; &quot;Physical&quot; АКШнын ''Billboard'' Hot 100 чартында 60-орунда дебют жасаган.  ''&quot;Future Nostalgia&quot;'' альбому 27-мартта кеңири сынчылардын жогорку баасына ээ болуп, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://uproxx.com/pop/dua-lipa-future-nostalgia-release-date-coronavirus/|title=Dua Lipa Emotionally Announces 'Future Nostalgia' Has A New Earlier Release Date|date=23 March 2020|work=Uproxx|accessdate=24 March 2020|author=Rossignol|first=Derrick|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221205152021/https://uproxx.com/pop/dua-lipa-future-nostalgia-release-date-coronavirus/|archivedate=5 December 2022}}&lt;/ref&gt; альбомдун үчүнчү сингли &quot; Break My Heart &quot; 25-мартта чыккандан кийин чыгарылган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wxerfm.com/news/articles/2020/mar/23/dua-lipa-bumps-up-album-release-date-to-this-friday-new-track-break-my-heart-out-wednesday/998230/|title=Dua Lipa bumps up album release date to this Friday; new track 'Break My Heart' out Wednesday|author=Midwest Communications|work=104.5 and 96.1 The Point|accessdate=24 March 2020|archivedate=24 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200324131309/https://wxerfm.com/news/articles/2020/mar/23/dua-lipa-bumps-up-album-release-date-to-this-friday-new-track-break-my-heart-out-wednesday/998230/}}&lt;/ref&gt; Альбом Улуу Британиянын расмий альбомдор чартында экинчи орунда дебют жасап, 5 Seconds of Summerдин ''Calm альбомунан'' 5550 нуска артта калган.  ''&quot;Future Nostalgia&quot;'' 2020-жылдын апрель айында кийинки жумада Улуу Британиянын расмий альбомдор чартында биринчи орунга көтөрүлгөн, ал эми альбомдун төрт сингли расмий синглдер чартынын алдыңкы ондугуна кирген.  Альбом 21-кылымдагы чарттын башында туруп, бир жумалык эң төмөнкү сатуу көрсөткүчү боюнча рекордду ээлейт; ал биринчи орунда турганда — 2020-жылдын 15-майынан башталган жумада — альбомдун болгону 7317 сатуусу болгон. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Charts analysis: Dua Lipa returns to summit with historic low sale for No.1 album|work=Music Week|url=https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-dua-lipa-returns-to-summit-with-historic-low-sale-for-no-1-album/079809|accessdate=26 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210617062708/https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-dua-lipa-returns-to-summit-with-historic-low-sale-for-no-1-album/079809|archivedate=17 June 2021|author=Masterson|first=James|date=15 May 2020|quote=Dua Lipa's Future Nostalgia album rebounds back to the top of the charts for its third visit and fourth week in total but does so on a chart sale of a mere 7,317 copies.}}&lt;/ref&gt; Альбом чыккан учурда, Липа Вера Линнден берки бир календардык жылда үч мыкты ондукка кирген биринчи британиялык аял артист болгон, ал эми Линн 1952-жылы үч синглге ээ болгон. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/dua-lipa-british-vogue-interview|title=&quot;I'm Always Like, 'OK, What's Next?'&quot;: The Unstoppable Rise Of Dua Lipa|date=4 January 2021|work=Vogue|accessdate=4 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114125525/https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/dua-lipa-british-vogue-interview|archivedate=14 January 2021|first=Yomi|author=Adegoke}}&lt;/ref&gt; Акыры Липа бул рекордду &quot; Levitating &quot; сингли менен басып өтүп, ''Billboard'' Hot 100 чартында алдыңкы ондукка кирип, АКШнын жалпысынан үчүнчү алдыңкы ондугуна кирген. Липанын &quot;Physical&quot; ырынын клиби 2020-жылы Берлин музыкалык видео сыйлыктарында &quot;Мыкты көркөм режиссер&quot; номинациясына көрсөтүлгөн. Музыкалык клиптин көркөм жетекчиси - Анна Коломер Ноге. &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Berlin Music Video Awards|date=30 April 2021|title=Nominees 2020|url=https://www.berlinmva.com/bmva-nominees-2020/|work=berlinmva.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020120053/https://www.berlinmva.com/bmva-nominees-2020/|archivedate=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдын 27-апрелинде диджей Бен Хауэлл BBC News темасы менен &quot; Hallucinate &quot; ырынын ремиксин чыгарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=skK3WoK5Z8A|title=Dua Lipa BBC News Remix by Ben H|date=27 April 2020|last=Howell|first=Ben}}&lt;/ref&gt; Шотландиянын Глазго шаарындагы батиринде коронавируска байланыштуу карантин күчөгөн учурда жаралган &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YIgO_KU4yEs|title=Upload TV - BBC News Theme Dua Lipa Remix Interview - 28th April 2020|date=28 April 2020}}&lt;/ref&gt; ремикс 2023-жылдын июль айына карата YouTube'да миллиондон ашык көрүү топтогон. Аны Липа &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/dua-lipa-bbc-respond-to-hallucinate-bbc-news-theme-remix-2655377|title=Dua Lipa and BBC respond to fan who remixed 'Hallucinate' with the BBC News theme|date=28 April 2020|last=Moore|first=Sam}}&lt;/ref&gt; жана BBC Radio 1 алып баруучусу Грег Джеймс жагымдуу кабыл алышты, экинчиси Твиттерде: &quot;Бен сени [BBC] жаңы тематикалык обонго айландырды жана бул абдан мыкты. Сураныч, дароо өзгөртүп койгулачы&quot;, - деп тамашалап жазган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0orUxt-8U5o|title=Dua Lipa and BBC News theme remix goes viral|date=29 April 2020}}&lt;/ref&gt;
[[Категория:Туулгандар 1995-жылы]]
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>avp4wwydohmx3wnk3qwq63ug0sc2q71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макала долбоору:Үскүдар</title>
    <ns>118</ns>
    <id>126303</id>
    <revision>
      <id>664734</id>
      <parentid>568487</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>664734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5152" sha1="abuzuw0na7ko2c5zd8ijovacty5zsgk" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик                         
 |статусу                     = 
 |кыргызча аталышы            = 
 |расмий аталышы              = 
 |сүрөт                      = Istanbul asv2020-02 img53 Maiden's Tower.jpg
 |сүрөттүн аталышы           = Кыз мунарасы, Үскүдардын жээгинде
 |өлкө                        = 
 |мурунку аталышы             = Хризополь
 |расмий тили                 = түрк тили
 |картасы                            = 
 |облус картасы=|Кыргызча аталышы=Үскүдар|Расмий аталышы={{lang-tr|Üsküdar}}|Карта=|Өлкө={{TUR}}|Статусу=Илчеси|Административдик бирдиктин картасы=Istanbul location Üsküdar.svg|Областка карайт=[[Стамбул (ил)|Стамбул]]|Аянты=35}}
'''Үскүдар''' ({{Lang-tr|Üsküdar}}) - Стамбул илинин илчеси, [[Стамбул|Стамбулдун]] Азия бөлүгүндө.

Түндүктө Бейкоз аймагы, түштүк-чыгышта Аташехир, түштүгүндө Кадыкөй аймагы менен чектешет, батышта [[Босфор|Босфор кысыгы]] менен жууп, ал аркылуу Бешикташ, Бейоглу жана Эминөнү аймактары менен байланышат. Европанын жээгинде.

== Этимологиясы ==
Конуштун биринчи аталышы Хризополь ({{Lang-grc|Χρυσόπολις}}) болгон. Уламыш боюнча, шаар атын Агамемнон менен Хрисеид уулу Хрис атынан алган, ал каза болуп, ушул жерге коюлган. Башка версия боюнча, ал өз атын грек тилинен алган. χρυσό - алтын, анткени перстер Босфор аркылуу өткөн кемелерден салык алышкан, же күн баткандагы шаардын көрүнүшү үчүн. Үскүдар аты Рим армиясынын скутаторлорунун, атчан атчандардын (σκουτάριον) эквиттеринен келип чыккан деген түшүнүк кеңири тараган. '''Скутари''' ({{Lang-gr|Σκούταρι}}) деген ат да кездешет.

== Тарыхы ==
Үскүдар байыркы Хризополь шаарынын ордунда жайгашкан. Хризополь Халкедонго ({{lang-el|Χαλκηδων}}, азыркы Кадыкөй) көз каранды болгон. 508-ж. д. Ахемениддердин империясына кирген. 400-ж. д. Ксенофонттун он миңи Хризополдо бир нече убакытка чейин болгон.

1912-жылы аймакта 81 117 [[Мусулман|мусулмандар]], 50 360 [[армяндар]], 34 640 гректер жана 5 670 [[Еврейлер|жөөттөр]] жашаган.

== Атактуу мекендештер ==

* Василий III (1846 — 1929) — Константинопольдун патриархы.
* Забел Есаян (1878 — 1943) — армян жазуучу.
* [[Осман Зеки Үнгөр]] (1880 — 1958) — түрк композитору, [[Скрипка|каманчы]] жана [[Дирижёр|дирижеру]], &quot;Эгемендүүлүк маршы&quot; улуттук гимнинин музыкасынын автор.
* Хризостом (Константинидис) (1921—2006) — Эфес митрополити.
* Ceza (род. 1977) — түрк рэпер.

== Сүрөттөр ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
12_-_Konstantinopel%3B_Scheda-Karte_europ_Türkei.jpg|&lt;small&gt;Осмон империясынын тушунда Скутари Константинополдун жээгинде, көптөгөн көрүстөндөрү бар чоң квартал болгон. (карта [[:en:Joseph von Scheda|Джозефа фон Шеды]], 1860–70&lt;/small&gt;
Kızkulesinden Üsküdar.jpg|Кыз мунарасынан Үскүдар жээги
Uskudar Square.jpg|&lt;small&gt;Борбордук Ускудар карлуу күнү, арткы планда Михримах Султан мечити&lt;/small&gt;
Uskudar fountain.jpg|Үскүдар аянтындагы Султан Ахмет III фонтаны
Altunizade Mosque.jpg|Алтунизаде мечити
Yeni Valide Mosque-2.jpg|[[:en:Yeni Valide Camii|Йени Валиде]], Валиде-султанын жаңы мечити
Çinili Mosque.jpg|Төшөлгөн (''{{lang-tr|Çinili}}'') мечити
Namazgâh Mosque.jpg|Деревянная [[:en:Namazgâh Mosque|Намазгах мечити]]
Surp Krikor Lusavoriç Armenian Church.jpg|&lt;small&gt;Сурп Крикор Лусаворич армян чиркөөсү&lt;/small&gt;
Selimiye_Kışlası.jpg|&lt;small&gt;[[Селимие казармасы]]&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>abuzuw0na7ko2c5zd8ijovacty5zsgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664735</id>
      <parentid>664734</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bosogo багыттама калтырбастан &quot;[[Үскүдар]]&quot; барагын &quot;[[Макала долбоору:Үскүдар]]&quot; деп кайра атады: [[Википедия:Добуш берүү/&quot;Макала долбоору&quot; мейкиндигин орнотуу|“Макала долбоору” мейкиндигинин убактылуу иш тартибине ылайык]] (бир да булак жок)</comment>
      <origin>664734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5152" sha1="abuzuw0na7ko2c5zd8ijovacty5zsgk" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик                         
 |статусу                     = 
 |кыргызча аталышы            = 
 |расмий аталышы              = 
 |сүрөт                      = Istanbul asv2020-02 img53 Maiden's Tower.jpg
 |сүрөттүн аталышы           = Кыз мунарасы, Үскүдардын жээгинде
 |өлкө                        = 
 |мурунку аталышы             = Хризополь
 |расмий тили                 = түрк тили
 |картасы                            = 
 |облус картасы=|Кыргызча аталышы=Үскүдар|Расмий аталышы={{lang-tr|Üsküdar}}|Карта=|Өлкө={{TUR}}|Статусу=Илчеси|Административдик бирдиктин картасы=Istanbul location Üsküdar.svg|Областка карайт=[[Стамбул (ил)|Стамбул]]|Аянты=35}}
'''Үскүдар''' ({{Lang-tr|Üsküdar}}) - Стамбул илинин илчеси, [[Стамбул|Стамбулдун]] Азия бөлүгүндө.

Түндүктө Бейкоз аймагы, түштүк-чыгышта Аташехир, түштүгүндө Кадыкөй аймагы менен чектешет, батышта [[Босфор|Босфор кысыгы]] менен жууп, ал аркылуу Бешикташ, Бейоглу жана Эминөнү аймактары менен байланышат. Европанын жээгинде.

== Этимологиясы ==
Конуштун биринчи аталышы Хризополь ({{Lang-grc|Χρυσόπολις}}) болгон. Уламыш боюнча, шаар атын Агамемнон менен Хрисеид уулу Хрис атынан алган, ал каза болуп, ушул жерге коюлган. Башка версия боюнча, ал өз атын грек тилинен алган. χρυσό - алтын, анткени перстер Босфор аркылуу өткөн кемелерден салык алышкан, же күн баткандагы шаардын көрүнүшү үчүн. Үскүдар аты Рим армиясынын скутаторлорунун, атчан атчандардын (σκουτάριον) эквиттеринен келип чыккан деген түшүнүк кеңири тараган. '''Скутари''' ({{Lang-gr|Σκούταρι}}) деген ат да кездешет.

== Тарыхы ==
Үскүдар байыркы Хризополь шаарынын ордунда жайгашкан. Хризополь Халкедонго ({{lang-el|Χαλκηδων}}, азыркы Кадыкөй) көз каранды болгон. 508-ж. д. Ахемениддердин империясына кирген. 400-ж. д. Ксенофонттун он миңи Хризополдо бир нече убакытка чейин болгон.

1912-жылы аймакта 81 117 [[Мусулман|мусулмандар]], 50 360 [[армяндар]], 34 640 гректер жана 5 670 [[Еврейлер|жөөттөр]] жашаган.

== Атактуу мекендештер ==

* Василий III (1846 — 1929) — Константинопольдун патриархы.
* Забел Есаян (1878 — 1943) — армян жазуучу.
* [[Осман Зеки Үнгөр]] (1880 — 1958) — түрк композитору, [[Скрипка|каманчы]] жана [[Дирижёр|дирижеру]], &quot;Эгемендүүлүк маршы&quot; улуттук гимнинин музыкасынын автор.
* Хризостом (Константинидис) (1921—2006) — Эфес митрополити.
* Ceza (род. 1977) — түрк рэпер.

== Сүрөттөр ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
12_-_Konstantinopel%3B_Scheda-Karte_europ_Türkei.jpg|&lt;small&gt;Осмон империясынын тушунда Скутари Константинополдун жээгинде, көптөгөн көрүстөндөрү бар чоң квартал болгон. (карта [[:en:Joseph von Scheda|Джозефа фон Шеды]], 1860–70&lt;/small&gt;
Kızkulesinden Üsküdar.jpg|Кыз мунарасынан Үскүдар жээги
Uskudar Square.jpg|&lt;small&gt;Борбордук Ускудар карлуу күнү, арткы планда Михримах Султан мечити&lt;/small&gt;
Uskudar fountain.jpg|Үскүдар аянтындагы Султан Ахмет III фонтаны
Altunizade Mosque.jpg|Алтунизаде мечити
Yeni Valide Mosque-2.jpg|[[:en:Yeni Valide Camii|Йени Валиде]], Валиде-султанын жаңы мечити
Çinili Mosque.jpg|Төшөлгөн (''{{lang-tr|Çinili}}'') мечити
Namazgâh Mosque.jpg|Деревянная [[:en:Namazgâh Mosque|Намазгах мечити]]
Surp Krikor Lusavoriç Armenian Church.jpg|&lt;small&gt;Сурп Крикор Лусаворич армян чиркөөсү&lt;/small&gt;
Selimiye_Kışlası.jpg|&lt;small&gt;[[Селимие казармасы]]&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>abuzuw0na7ko2c5zd8ijovacty5zsgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126347</id>
    <revision>
      <id>664814</id>
      <parentid>488939</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11841" sha1="rqe5qo5aqog9oj1zxdqxt417qk21jaj" xml:space="preserve">[[Файл:Түркия илдері.jpg|500px|thumb|Түркиянын административдик бөлүнүшү]]

Административдик-аймактык жагынан [[Түркия]] 81 илге ({{lang-tr|il}} - облусу) бөлүнөт.

== Илдер ==
Илди мамлекеттик башкарууну өкмөт тарабынан дайындалган губернатор – вали ({{Lang-tr|vali}}) ишке ашырат.  Губернатордун резиденциясы вилаят ({{Lang-tr|vilayet}}) деп аталат.

Ар бир ил илчеге ({{Lang-tr|ilçe}}), же райондорго бөлүнөт.  Илдин административдик борбору анын борбордук аймагында - меркез илче ({{Lang-tr|merkez ilçe}}) жайгашкан.

Эреже катары, же алардын административдик борборлору менен бирдей аталышка ээ.  Бирок өзгөчөлүктөр бар: Хатай (административдик борбору Антакья шаары), Кожаэли (административдик борбору Измит шаары) жана Сакария (административдик борбору Адапазары шаары).

1926-жылы Түркия 57 илге бөлүнүп, 1939-жылы Хатай кошулуп, 1947-жылы Артвин, Тунжели, Каракүз (азыркы Бингөл), Битлис жана Хакари, 1953-жылы Усак, 1954-жылы Сакария жана Адыяман, 1957-жылы - Невшехир. 1957-1989-жылдары илдердин саны туруктуу болгон – 67. 1989-жылы Кырыккале, Караман, Байбурт жана Аксарай, 1990-жылы – Батман жана Ширнак, 1991-жылы – Бартын, 1994-жылы – Ыгдыр жана Ардахан, жылы – Ялова түзүлгөн. , Карабүк жана Килис, 1997-жылы - Османие, 1999-жылы - Дүзже.

Учурда Түркиянын аймагы төмөнкү же (областтарга) бөлүнөт:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Түркиянын илдер
!№
!Ил ысымы
({{Lang-ky|}})
!Ил ысымы
({{Lang-tr|}})
!Илдин аянты
км²
!Илдин калкы,
адам (2009)&lt;ref&gt;{{cite web|author=Turkish Statistical Institute|authorlink=Turkish Statistical Institute|publisher=Turkish Statistical Institute|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=6178|title=2009 Census|subtitle=Population living in cities|accessdate=2010-01-25|date=2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/69i41xDZx?url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=6178|archivedate=2012-08-06}}&lt;/ref&gt;
!Калктын жыштыгы
адам/км²
!Админ.
борбору
!Админ. 
борбордун калкы, 
перс.
!Коду
|-
|1
|Агры
|Ağrı
|11 315
|537 665
|47,52
|Агры
|79 764
|04
|-
|2
|Адана
|Adana
|14 256
|2 062 226
|144,66
|Адана
|1 130 710
|01
|-
|3
|Адыяман
|Adıyaman
|7 572
|588 475
|77,72
|Адыяман
|178 538
|02
|-
|4
|Айдын
|Aydın
|7 922
|950 757
|120,01
|Айдын
|142 267
|09
|-
|5
|Аксарай
|Aksaray
|8 051
|396 084
|49,20
|Аксарай
|129 949
|68
|-
|6
|Амасья
|Amasya
|5 731
|365 231
|63,73
|Амасья
|74 393
|05
|-
|7
|Анкара
|Ankara
|25 615
|5 017 914
|195,90
|[[Анкара]]
|3 203 362
|06
|-
|8
|Анталья
|Antalya
|20 599
|1 719 751
|83,49
|[[Анталья]]
|603 190
|07
|-
|9
|Ардахан
|Ardahan
|5 495
|133 756
|24,34
|Ардахан
|17 274
|75
|-
|10
|Артвин
|Artvin
|7 493
|191 934
|25,62
|Артвин
|23 157
|08
|-
|11
|Афьонкарахисар
|Afyonkarahisar
|14 532
|701 326
|48,26
|Афьонкарахисар
|128 516
|03
|-
|12
|Байбурт
|Bayburt
|4 043
|97 358
|24,08
|Байбурт
|32 285
|69
|-
|13
|Балыкесир
|Balıkesir
|14 442
|1 076 347
|74,53
|Балыкесир
|215 436
|10
|-
|14
|Бартын
|Bartın
|1 960
|184 178
|93,97
|Бартын
|35 992
|74
|-
|15
|Батман
|Batman
|4 671
|456 734
|97,78
|Батман
|246 678
|72
|-
|16
|Билежик
|Bilecik
|4 181
|194 326
|46,48
|Билежик
|34 105
|11
|-
|17
|Бингөл
|Bingöl
|8 402
|253 739
|30,20
|Бингөл
|68 876
|12
|-
|18
|Битлис
|Bitlis
|8 413
|388 678
|46,20
|Битлис
|44 923
|13
|-
|19
|Болу
|Bolu
|10 716
|270 654
|25,26
|Болу
|84 565
|14
|-
|20
|Бурдур
|Burdur
|7 238
|256 803
|35,48
|Бурдур
|63 363
|15
|-
|21
|Бурса
|Bursa
|11 087
|2 550 645
|230,06
|[[Бурса]]
|1 194 687
|16
|-
|22
|Ван
|Van
|20 927
|1 022 330
|48,85
|Ван
|284 464
|65
|-
|23
|Газиантеп
|Gaziantep
|7 194
|1 285 249
|178,66
|[[Газиантеп]]
|853 513
|27
|-
|24
|Гиресун
|Giresun
|7 151
|523 819
|73,25
|Гиресун
|83 636
|28
|-
|25
|Гүмүшхане
|Gümüşhane
|6 125
|186 953
|30,52
|Гүмүшхане
|30 270
|29
|-
|26
|Денизли
|Denizli
|11 716
|950 029
|81,09
|Денизли
|275 480
|20
|-
|27
|Диярбакыр
|Diyarbakır
|15 162
|1 362 708
|89,88
|Диярбакыр
|545 983
|21
|-
|28
|Дүзже
|Düzce
|1 065
|314 261
|295,08
|Дүзже
|56 649
|81
|-
|29
|Зонгулдак
|Zonguldak
|3 470
|615 599
|177,41
|Зонгулдак
|104 276
|67
|-
|30
|[[Измир (ил)|Измир]]
|İzmir
|11 811
|3 370 866
|285,40
|[[Измир]]
|2 232 265
|35
|-
|31
|Йозгат
|Yozgat
|14 083
|682 919
|48,49
|Йозгат
|73 930
|66
|-
|32
|Кайсери
|Kayseri
|17 116
|1 060 432
|61,96
|Кайсери
|536 392
|38
|-
|33
|Карабүк
|Karabük
|2 864
|225 102
|78,60
|Карабүк
|100 749
|78
|-
|34
|Караман
|Karaman
|8 816
|243 210
|27,59
|Караман
|105 384
|70
|-
|35
|Карс
|Kars
|9 594
|325 016
|33,88
|Карс
|78 473
|36
|-
|36
|Кастамону
|Kastamonu
|13 473
|375 476
|27,87
|Кастамону
|64 606
|37
|-
|37
|Кахраманмараш
|Kahramanmaraş
|14 213
|1 002 384
|70,53
|Кахраманмараш
|326 198
|46
|-
|38
|Килис
|Kilis
|1 239
|114 724
|92,59
|Килис
|70 670
|79
|-
|39
|Кожаэли
|Kocaeli
|3 635
|1 676 202
|331,80
|Измит
|195 699
|41
|-
|40
|Конья
|Konya
|40 824
|2 192 166
|53,70
|Конья
|742 690
|42
|-
|41
|Кыркларели
|Kırklareli
|6 056
|340 559
|54,24
|Кыркларели
|53 221
|39
|-
|42
|Кыршехир
|Kırşehir
|6 434
|253 239
|39,36
|Кыршехир
|88 105
|40
|-
|43
|Кырыккале
|Kırıkkale
|4 589
|383 508
|83,57
|Кырыккале
|205 078
|71
|-
|44
|Күтахья
|Kütahya
|12 119
|656 903
|54,20
|Күтахья
|166 665
|43
|-
|45
|Малатья
|Malatya
|12 235
|853 658
|69,77
|Малатья
|381 081
|44
|-
|46
|Маниса
|Manisa
|13 120
|1 260 169
|96,05
|Маниса
|214 345
|45
|-
|47
|Мардин
|Mardin
|9 097
|705 098
|77,51
|Мардин
|65 072
|47
|-
|48
|Мерсин
|Mersin
|15 737
|2 271 400
|144,34
|Мерсин
|545 000
|33
|-
|49
|Мугла
|Muğla
|12 716
|715 328
|56,25
|Мугла
|43 845
|48
|-
|50
|Муш
|Muş
|8 023
|453 654
|56,54
|Муш
|67 927
|49
|-
|51
|Невшехир
|Nevşehir
|5 438
|309 914
|56,99
|Невшехир
|67 864
|50
|-
|52
|Нигде
|Niğde
|7 318
|348 081
|47,57
|Нигде
|78 088
|51
|-
|53
|Орду
|Ordu
|5 894
|887 765
|150,62
|Орду
|112 525
|52
|-
|54
|Османие
|Osmaniye
|3 189
|458 782
|143,86
|Османие
|173 977
|80
|-
|55
|Ризе
|Rize
|3 792
|365 938
|96,50
|Ризе
|78 144
|53
|-
|56
|Сакарья
|Sakarya
|4 895
|917 373
|154,48
|Адапазары
|283 752
|54
|-
|57
|Самсун
|Samsun
|9 474
|1 209 137
|127,63
|Самсун
|363 180
|55
|-
|58
|Сивас
|Sivas
|28 129
|755 091
|26,84
|Сивас
|251 776
|58
|-
|59
|Сиирт
|Siirt
|5 465
|263 676
|48,25
|Сиирт
|98 281
|56
|-
|60
|Синоп
|Sinop
|5858
|225 574
|38,51
|Синоп
|30 502
|57
|-
|61
|Текиртоо
|Tekirdağ
|6 345
|874 475
|98,28
|Текиртоо
|107 191
|59
|-
|62
|Токат
|Tokat
|9 912
|828 027
|83,54
|Токат
|113 100
|60
|-
|63
|Трабзон
|Trabzon
|4 495
|975 137
|216,94
|Трабзон
|214 949
|61
|-
|64
|Тунжели
|Tunceli
|7 406
|93 584
|12,64
|Тунжели
|25 041
|62
|-
|65
|Ушак
|Uşak
|5 174
|322 313
|62,29
|Ушак
|137 001
|64
|-
|66
|Хаккяри
|Hakkâri
|7 729
|236 581
|30,61
|Хаккяри
|58 145
|30
|-
|67
|Хатай
|Hatay
|5 678
|1 448 418
|255,09
|Антакья
|144 910
|31
|-
|68
|Чанаккале
|Çanakkale
|9 887
|502 328
|47,03
|Чанаккале
|75 810
|17
|-
|69
|Чанкыры
|Çankırı
|8 411
|270 355
|32,14
|Чанкыры
|62 508
|18
|-
|70
|Чорум
|Çorum
|12 833
|597 065
|46,53
|Чорум
|161 321
|19
|-
|71
|Шанлыурфа
|Şanlıurfa
|19 091
|1 443 422
|75,61
|Шанлыурфа
|385 588
|63
|-
|72
|Шырнак
|Şırnak
|7 296
|353 197
|48,41
|Шырнак
|52 743
|73
|-
|73
|Ыгдыр
|Iğdır
|3 584
|168 634
|47,05
|Ыгдыр
|59 880
|76
|-
|74
|Ыспарта
|Isparta
|8 733
|513 681
|58,82
|Ыспарта
|148 496
|32
|-
|75
|[[Стамбул (ил)|Ыстанбул]]
|İstanbul
|5 170
|14 160 467
|2 248,02
|[[Ыстанбул]]
|8 803 468
|34
|-
|76
|Эдирне
|Edirne
|6 241
|398 582
|64,51
|Эдирне
|119 298
|22
|-
|77
|Элязыг
|Elâzığ
|9 181
|569 616
|62,04
|Элязыг
|266 495
|23
|-
|78
|Эрзинжан
|Erzincan
|11 974
|316 841
|26,46
|Эрзинжан
|107 175
|24
|-
|79
|Эрзурум
|Erzurum
|24 741
|937 389
|37,89
|Эрзурум
|361 235
|25
|-
|80
|Эскишаар
|Eskişehir
|13 904
|706 009
|50,78
|Эскишаар
|482 793
|26
|-
|81
|Ялова
|Yalova
|403
|220 122
|418,34
|Ялова
|70 118
|77
|-
|
|Бардыгы
|
|781 978
|71 977 744
|92,05
|
|
|
|}

== Илчелер ==
Илдер ильчен ({{Lang-tr|ilçe}}) же райондор. 2013-жылга карата алардын саны 957. Ар бир ильянын административдүү борборунда болгон меркез ильче ({{Lang-tr|merkez ilçe}}) жайгашкан же борбордук району. Көптөгөн, бирок баары эмес, аймактар чач (бужук) бөлүнөт.

== Муниципалдык түзүлүш ==
2013-жылы жергиликтүү өз алдынча башкаруу ыслаттын натыйжасында түрк муниципалдык түзүлүш төрт деңгээлдүү структурага ээ болгон.

== Статистикалык бөлгөлөр ==
[[Файл:Turkey, administrative divisions (regions+provinces) - Nmbrs (geosort) - colored.svg|400px|thumb|Түркиянын статистикалык бөлгөлөр]]
Бейрасмий түрдө, статистикалык максаттар үчүн илдер 7 өрөөнгө бириктирилген&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html|date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt;:

# [[Мармара бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Marmara Bölgesi}})
# [[Ич Анадолу бөлгөсү]] ({{Lang-tr|İç Anadolu Bölgesi}})
# [[Карадеңиз бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Karadeniz Bölgesi}})
# [[Чыгыш Анадолу бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Doğu Anadolu Bölgesi}})
# [[Эге бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Ege Bölgesi}})
# [[Акдеңиз бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Akdeniz Bölgesi}})
# [[Түштүк-Чыгыш Анадолу бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Güneydoğu Anadolu Bölgesi}})
== Булактар ==
{{Булактар|2}}


{{Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>rqe5qo5aqog9oj1zxdqxt417qk21jaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мармара аймагы (Түркия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126349</id>
    <revision>
      <id>664796</id>
      <parentid>645249</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Мармара бөлгөсү]]&quot; барагын &quot;[[Мармара аймагы (Түркия)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>645249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="1qe6xdjdtw6clvfisy4i2lkf8f1w1nm" xml:space="preserve">[[Файл:Turkey_marmara.jpg|thumb|400x400px|Мармара бөлгөсү Түркиянын картасында]]
[[Файл:Turkey_marmara_region.png|right|thumb|400x400px|Мармара бөлгөсүнүн илдер]]

[[Мармара бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Marmara Bölgesi}}) — [[Түркия|Түркиянын]] эң Батыш географиялык (статистикалык) бөлгөсү.

[[Европа]] менен [[Азия|Азияда]] бир убакта жайгашкан. Үч деңизге ([[Мрамор деңизи|Мармара]], [[Кара деңиз|Кара]] жана [[Эгей деңизи|Эге]]) жана эки кысыкка ([[Босфор]] жана [[Дарданелл|Чанаккале]]) жанаша турган 11 илди камтыйт. Бөлгөсүнүн борбору - [[Ыстанбул]] шаары.

== Илдер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Мармара бөлгөсүнүн илдер
!Ил ысымы
({{Lang-ky|}})
!Ил ысымы
({{Lang-tr|}})
!Илдин аянты
км²
!Илдин калкы,
адам (2013)&lt;ref&gt;[http://www.turkstat.gov.tr/HbGetir.do?id=15974&amp;tb_id=1 Table-1: Population of Province/District Centers and Towns/Villages and Population Growth Rate by Provinces] [http://www.turkstat.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=15974 Туркстат (The Results of Address Based Population Registration System, 2013-12-31)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkey-division |url=http://pop-stat.mashke.org/turkey-division.htm |accessdate=2022-02-01 |archivedate=2015-10-10 |archiveurl=https://archive.today/20151010143607/http://pop-stat.mashke.org/turkey-division.htm }}&lt;/ref&gt;
!Калктын жыштыгы
адам/км²
!Админ. борбору
!Админ.
борбордун калкы, адам.
!Коду
|-
|Балыкесир
|Balıkesir
|14 442
|1 162 761
|74,53
|Балыкесир
|215 436
|10
|-
|Билежик
|Bilecik
|4 181
|208 888
|46,48
|Билежик
|34 105
|11
|-
|Бурса
|Bursa
|11 087
|2 740 970
|230,06
|[[Бурса]]
|1 194 687
|16
|-
|Кожаэли
|Kocaeli
|3 635
|1 676 202
|331,80
|Кожаэли
|195 699
|41
|-
|Кыркларели
|Kırklareli
|6 056
|340 559
|54,24
|Кыркларели
|53 221
|39
|-
|Сакарья
|Sakarya
|4 895
|917 373
|154,48
|Сакарья
|283 752
|54
|-
|Текиртоо
|Tekirdağ
|6 345
|874 475
|98,28
|Текиртоо
|107 191
|59
|-
|Чанаккале
|Çanakkale
|9 887
|502 328
|47,03
|Чанаккале
|75 810
|17
|-
|Ыстанбул
|İstanbul
|5 170
|14 160 467
|2248,02
|[[Ыстанбул]]
|8 803 468
|34
|-
|Эдирне
|Edirne
|6 241
|398 582
|64,51
|Эдирне
|119 298
|22
|-
|Ялова
|Yalova
|403
|220 122
|418,34
|Ялова
|70 118
|77
|-
|бардыгы
|
|72 522
|23 202 727
|
|
|
|
|}

== Белгилер ==</text>
      <sha1>1qe6xdjdtw6clvfisy4i2lkf8f1w1nm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664812</id>
      <parentid>664796</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="0q1aph5t7qx5klfvcj30g5beshczg22" xml:space="preserve">[[Файл:Turkey_marmara.jpg|thumb|400x400px|Мармара бөлгөсү Түркиянын картасында]]
[[Файл:Turkey_marmara_region.png|right|thumb|400x400px|Мармара бөлгөсүнүн илдер]]

[[Мармара бөлгөсү]] ({{Lang-tr|Marmara Bölgesi}}) — [[Түркия|Түркиянын]] эң Батыш географиялык (статистикалык) бөлгөсү.

[[Европа]] менен [[Азия|Азияда]] бир убакта жайгашкан. Үч деңизге ([[Мрамор деңизи|Мармара]], [[Кара деңиз|Кара]] жана [[Эгей деңизи|Эге]]) жана эки кысыкка ([[Босфор]] жана [[Дарданелл|Чанаккале]]) жанаша турган 11 илди камтыйт. Бөлгөсүнүн борбору - [[Ыстанбул]] шаары.

== Илдер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Мармара бөлгөсүнүн илдер
!Ил ысымы
({{Lang-ky|}})
!Ил ысымы
({{Lang-tr|}})
!Илдин аянты
км²
!Илдин калкы,
адам (2013)&lt;ref&gt;[http://www.turkstat.gov.tr/HbGetir.do?id=15974&amp;tb_id=1 Table-1: Population of Province/District Centers and Towns/Villages and Population Growth Rate by Provinces] [http://www.turkstat.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=15974 Туркстат (The Results of Address Based Population Registration System, 2013-12-31)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkey-division |url=http://pop-stat.mashke.org/turkey-division.htm |accessdate=2022-02-01 |archivedate=2015-10-10 |archiveurl=https://archive.today/20151010143607/http://pop-stat.mashke.org/turkey-division.htm }}&lt;/ref&gt;
!Калктын жыштыгы
адам/км²
!Админ. борбору
!Админ.
борбордун калкы, адам.
!Коду
|-
|Балыкесир
|Balıkesir
|14 442
|1 162 761
|74,53
|Балыкесир
|215 436
|10
|-
|Билежик
|Bilecik
|4 181
|208 888
|46,48
|Билежик
|34 105
|11
|-
|Бурса
|Bursa
|11 087
|2 740 970
|230,06
|[[Бурса]]
|1 194 687
|16
|-
|Кожаэли
|Kocaeli
|3 635
|1 676 202
|331,80
|Кожаэли
|195 699
|41
|-
|Кыркларели
|Kırklareli
|6 056
|340 559
|54,24
|Кыркларели
|53 221
|39
|-
|Сакарья
|Sakarya
|4 895
|917 373
|154,48
|Сакарья
|283 752
|54
|-
|Текиртоо
|Tekirdağ
|6 345
|874 475
|98,28
|Текиртоо
|107 191
|59
|-
|Чанаккале
|Çanakkale
|9 887
|502 328
|47,03
|Чанаккале
|75 810
|17
|-
|Ыстанбул
|İstanbul
|5 170
|14 160 467
|2248,02
|[[Ыстанбул]]
|8 803 468
|34
|-
|Эдирне
|Edirne
|6 241
|398 582
|64,51
|Эдирне
|119 298
|22
|-
|Ялова
|Yalova
|403
|220 122
|418,34
|Ялова
|70 118
|77
|-
|бардыгы
|
|72 522
|23 202 727
|
|
|
|
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}


{{Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>0q1aph5t7qx5klfvcj30g5beshczg22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стамбул (ил)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126351</id>
    <revision>
      <id>664736</id>
      <parentid>473253</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>664736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6010" sha1="5z4vh5xad0w980041ibiemh5znc5tip" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы = Стамбул
|Өздүк аталышы = {{lang-tr|İstanbul}}
|Өлкө = Түркия
  |lat_deg = 41 |lat_dir = N |lat_min = 09 |lat_sec = 27
  |lon_deg = 28 |lon_dir = E |lon_min = 52 |lon_sec = 06
  |region     = TR-34
|Абалы = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү{{!}}Ил
|Курамында = 39 илчелер
|Башчысы = Васип Шахин
|Карта = Locator map-Istanbul Province.png
|Картанын көлөмү = 350
|Калкы = 13 624 240
|Жер аянты = 5170
|Жыштыгы = 2608
|Саат алкагы = UTC+3
|Унаа коду = 34
|Телефон коду = 212 (европалык бөлүгү)&lt;br&gt;216 (азиялык бөлүгү)
|Тили=[[Түрк тили]]
|Борбору=[[Стамбул]]
|Сайты=http://www.istanbul.gov.tr
|Узундугу=28.96
|Көлөмү=41.01
|ISO                            = TR-34
|Башчынын түрү=Валиси}}

'''Стамбул''' ({{Lang-tr|İstanbul}}) – Түркиянын түндүк-батышындагы или.

== География ==
Стамбул или бир эле учурда дүйнөнүн эки бөлүгүндө - [[Европа]] жана [[Азия|Азияда]], [[Босфор]] кысыгы менен бөлүнгөн. Аянты 5170 км².

Түштүктөн ылай аймагын [[Мрамор деңизи|Мармара деңизинин]] суулары (Кызыл аралдары кирет), түндүктөн [[Кара деңиз]] жууп жатат.

Чөл батышта Текиртоо или менен, чыгышында Кожаэли или менен чектешет.

== Административдик бөлүнүшү ==
[[Файл:Map_of_the_Districts_of_Istanbul.png|thumb|269x269px|Стамбул илчелеринин картасы]]
Административдик-аймактык жактан алганда Стамбул 39 илчелерден (райондор, {{lang-tr|ilçe, ilçeleri}}) турат.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!№
!Илче ысымы
({{Lang-ky|}})
!Илче ысымы
({{Lang-tr|}})
!Илчесинин калкы&lt;ref name=&quot;Ebelediye&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.esenyurt.gov.tr/default_B0.aspx?id=6|title=Esenyurt ilçe nüfusu. T.C. Esenyurt Kaymakamlığı resmi web sitesi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320221645/http://www.esenyurt.gov.tr/default_B0.aspx?id=6|archivedate=2014-03-20|lang=tr|accessdate=2012-08-04|deadlink=yes}} {{cite web|url=http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul|title=Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Sonuçları|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920154607/http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul|archivedate=2015-09-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;genel&quot;&gt;{{cite web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|title=Türkiye İstatistik Kurumu 2011 genel nüfus sayımı verileri|lang=tr|deadlink=yes|accessdate=2012-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804061407/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|archivedate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;
!Континент
|-
|1
|Авжылар
|Avcılar
|383 736
|[[Европа]]
|-
|2
|Адалар
|Adalar
|13 883
|[[Азия]]
|-
|3
|Арнавуткөй
|Arnavutköy
|198 230
|[[Европа]]
|-
|4
|Аташаар
|Ataşehir
|387 502
|[[Азия]]
|-
|5
|Багжылар
|Bağcılar
|746 650
|[[Европа]]
|-
|6
|Байрампаша
|Bayrampaşa
|269 709
|[[Европа]]
|-
|7
|Бакыркөй
|Bakırköy
|220 663
|[[Европа]]
|-
|8
|Бахчелиэвлер
|Bahçelievler
|600 900
|[[Европа]]
|-
|9
|Башакшаар
|Başakşehir
|284 488
|[[Европа]]
|-
|10
|Бейкоз
|Beykoz
|247 284
|[[Азия]]
|-
|11
|Бейликдүзү
|Beylikdüzü
|218 120
|[[Европа]]
|-
|12
|Беюулу
|Beyoğlu
|248 206
|[[Европа]]
|-
|13
|Бешикташ
|Beşiktaş
|187 053
|[[Европа]]
|-
|14
|Бүйүкчекмеже
|Büyükçekmece
|192 843
|[[Европа]]
|-
|15
|Газыосманпаша
|Gaziosmanpaşa
|482 553
|[[Европа]]
|-
|16
|Гүнгөрен
|Güngören
|309 135
|[[Европа]]
|-
|17
|Зейтинбурну
|Zeytinburnu
|293 228
|[[Европа]]
|-
|18
|Кадыкөй
|Kadıköy
|531 997
|[[Азия]]
|-
|19
|Картал
|Kartal
|440 887
|[[Азия]]
|-
|20
|Күчүкчекмеже
|Küçükçekmece
|711 112
|[[Европа]]
|-
|21
|Кягытхане
|Kâğıthane
|419 865
|[[Европа]]
|-
|22
|Малтөбө
|Maltepe
|452 099
|[[Азия]]
|-
|23
|Пендик
|Pendik
|609 535
|[[Азия]]
|-
|24
|Санжактөбө
|Sancaktepe
|267 537
|[[Азия]]
|-
|25
|Сарыер
|Sarıyer
|287 309
|[[Европа]]
|-
|26
|Силиври
|Silivri
|144 781
|[[Европа]]
|-
|27
|Султанбайлы
|Sultanbeyli
|298 143
|[[Азия]]
|-
|28
|Султангазы
|Sultangazi
|483 225
|[[Европа]]
|-
|29
|Тузла
|Tuzla
|197 230
|[[Азия]]
|-
|30
|Үмрание
|Ümraniye
|631 603
|[[Азия]]
|-
|31
|[[Үскүдар]]
|Üsküdar
|532 182
|[[Азия]]
|-
|32
|Фатих
|Fatih
|429 351
|[[Европа]]
|-
|33
|Чаталжа
|Çatalca
|63 379
|[[Европа]]
|-
|34
|Чекмекөй
|Çekmeköy
|183 013
|[[Азия]]
|-
|35
|Шиле
|Şile
|28 847
|[[Азия]]
|-
|36
|Шишли
|Şişli
|320 763
|[[Европа]]
|-
|37
|Эсенлер
|Esenler
|461 382
|[[Европа]]
|-
|38
|Эсеньюрт
|Esenyurt
|500 027
|[[Европа]]
|-
|39
|Эйүп
|Eyüp
|345 790
|[[Европа]]
|-
|
|Бардыгы Стамбул или
|
|13 624 240
|
|-
|
|Бардыгы европалык 
бөлүгү
|
|8 802 498
|
|-
|
|Бардыгы азиялык бөлүгү
|
|4 821 742
|
|}

== Булактар ==</text>
      <sha1>5z4vh5xad0w980041ibiemh5znc5tip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664737</id>
      <parentid>664736</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <comment>/* География */</comment>
      <origin>664737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6012" sha1="dvyfngd72pv1kx5n2qcvpohtwqu0vhw" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы = Стамбул
|Өздүк аталышы = {{lang-tr|İstanbul}}
|Өлкө = Түркия
  |lat_deg = 41 |lat_dir = N |lat_min = 09 |lat_sec = 27
  |lon_deg = 28 |lon_dir = E |lon_min = 52 |lon_sec = 06
  |region     = TR-34
|Абалы = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү{{!}}Ил
|Курамында = 39 илчелер
|Башчысы = Васип Шахин
|Карта = Locator map-Istanbul Province.png
|Картанын көлөмү = 350
|Калкы = 13 624 240
|Жер аянты = 5170
|Жыштыгы = 2608
|Саат алкагы = UTC+3
|Унаа коду = 34
|Телефон коду = 212 (европалык бөлүгү)&lt;br&gt;216 (азиялык бөлүгү)
|Тили=[[Түрк тили]]
|Борбору=[[Стамбул]]
|Сайты=http://www.istanbul.gov.tr
|Узундугу=28.96
|Көлөмү=41.01
|ISO                            = TR-34
|Башчынын түрү=Валиси}}

'''Стамбул''' ({{Lang-tr|İstanbul}}) – Түркиянын түндүк-батышындагы или.

== География ==
Стамбул или бир эле учурда дүйнөнүн эки бөлүгүндө – [[Европа]] жана [[Азия|Азияда]], [[Босфор]] кысыгы менен бөлүнгөн. Аянты 5170 км².

Түштүктөн ылай аймагын [[Мрамор деңизи|Мармара деңизинин]] суулары (Кызыл аралдары кирет), түндүктөн [[Кара деңиз]] жууп жатат.

Чөл батышта Текиртоо или менен, чыгышында Кожаэли или менен чектешет.

== Административдик бөлүнүшү ==
[[Файл:Map_of_the_Districts_of_Istanbul.png|thumb|269x269px|Стамбул илчелеринин картасы]]
Административдик-аймактык жактан алганда Стамбул 39 илчелерден (райондор, {{lang-tr|ilçe, ilçeleri}}) турат.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!№
!Илче ысымы
({{Lang-ky|}})
!Илче ысымы
({{Lang-tr|}})
!Илчесинин калкы&lt;ref name=&quot;Ebelediye&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.esenyurt.gov.tr/default_B0.aspx?id=6|title=Esenyurt ilçe nüfusu. T.C. Esenyurt Kaymakamlığı resmi web sitesi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320221645/http://www.esenyurt.gov.tr/default_B0.aspx?id=6|archivedate=2014-03-20|lang=tr|accessdate=2012-08-04|deadlink=yes}} {{cite web|url=http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul|title=Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Sonuçları|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920154607/http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul|archivedate=2015-09-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;genel&quot;&gt;{{cite web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|title=Türkiye İstatistik Kurumu 2011 genel nüfus sayımı verileri|lang=tr|deadlink=yes|accessdate=2012-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804061407/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|archivedate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;
!Континент
|-
|1
|Авжылар
|Avcılar
|383 736
|[[Европа]]
|-
|2
|Адалар
|Adalar
|13 883
|[[Азия]]
|-
|3
|Арнавуткөй
|Arnavutköy
|198 230
|[[Европа]]
|-
|4
|Аташаар
|Ataşehir
|387 502
|[[Азия]]
|-
|5
|Багжылар
|Bağcılar
|746 650
|[[Европа]]
|-
|6
|Байрампаша
|Bayrampaşa
|269 709
|[[Европа]]
|-
|7
|Бакыркөй
|Bakırköy
|220 663
|[[Европа]]
|-
|8
|Бахчелиэвлер
|Bahçelievler
|600 900
|[[Европа]]
|-
|9
|Башакшаар
|Başakşehir
|284 488
|[[Европа]]
|-
|10
|Бейкоз
|Beykoz
|247 284
|[[Азия]]
|-
|11
|Бейликдүзү
|Beylikdüzü
|218 120
|[[Европа]]
|-
|12
|Беюулу
|Beyoğlu
|248 206
|[[Европа]]
|-
|13
|Бешикташ
|Beşiktaş
|187 053
|[[Европа]]
|-
|14
|Бүйүкчекмеже
|Büyükçekmece
|192 843
|[[Европа]]
|-
|15
|Газыосманпаша
|Gaziosmanpaşa
|482 553
|[[Европа]]
|-
|16
|Гүнгөрен
|Güngören
|309 135
|[[Европа]]
|-
|17
|Зейтинбурну
|Zeytinburnu
|293 228
|[[Европа]]
|-
|18
|Кадыкөй
|Kadıköy
|531 997
|[[Азия]]
|-
|19
|Картал
|Kartal
|440 887
|[[Азия]]
|-
|20
|Күчүкчекмеже
|Küçükçekmece
|711 112
|[[Европа]]
|-
|21
|Кягытхане
|Kâğıthane
|419 865
|[[Европа]]
|-
|22
|Малтөбө
|Maltepe
|452 099
|[[Азия]]
|-
|23
|Пендик
|Pendik
|609 535
|[[Азия]]
|-
|24
|Санжактөбө
|Sancaktepe
|267 537
|[[Азия]]
|-
|25
|Сарыер
|Sarıyer
|287 309
|[[Европа]]
|-
|26
|Силиври
|Silivri
|144 781
|[[Европа]]
|-
|27
|Султанбайлы
|Sultanbeyli
|298 143
|[[Азия]]
|-
|28
|Султангазы
|Sultangazi
|483 225
|[[Европа]]
|-
|29
|Тузла
|Tuzla
|197 230
|[[Азия]]
|-
|30
|Үмрание
|Ümraniye
|631 603
|[[Азия]]
|-
|31
|[[Үскүдар]]
|Üsküdar
|532 182
|[[Азия]]
|-
|32
|Фатих
|Fatih
|429 351
|[[Европа]]
|-
|33
|Чаталжа
|Çatalca
|63 379
|[[Европа]]
|-
|34
|Чекмекөй
|Çekmeköy
|183 013
|[[Азия]]
|-
|35
|Шиле
|Şile
|28 847
|[[Азия]]
|-
|36
|Шишли
|Şişli
|320 763
|[[Европа]]
|-
|37
|Эсенлер
|Esenler
|461 382
|[[Европа]]
|-
|38
|Эсеньюрт
|Esenyurt
|500 027
|[[Европа]]
|-
|39
|Эйүп
|Eyüp
|345 790
|[[Европа]]
|-
|
|Бардыгы Стамбул или
|
|13 624 240
|
|-
|
|Бардыгы европалык 
бөлүгү
|
|8 802 498
|
|-
|
|Бардыгы азиялык бөлүгү
|
|4 821 742
|
|}

== Булактар ==</text>
      <sha1>dvyfngd72pv1kx5n2qcvpohtwqu0vhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664813</id>
      <parentid>664737</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6104" sha1="j4kzic1aj7qbe90t6fvu4li5bkovpx7" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы = Стамбул
|Өздүк аталышы = {{lang-tr|İstanbul}}
|Өлкө = Түркия
  |lat_deg = 41 |lat_dir = N |lat_min = 09 |lat_sec = 27
  |lon_deg = 28 |lon_dir = E |lon_min = 52 |lon_sec = 06
  |region     = TR-34
|Абалы = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү{{!}}Ил
|Курамында = 39 илчелер
|Башчысы = Васип Шахин
|Карта = Locator map-Istanbul Province.png
|Картанын көлөмү = 350
|Калкы = 13 624 240
|Жер аянты = 5170
|Жыштыгы = 2608
|Саат алкагы = UTC+3
|Унаа коду = 34
|Телефон коду = 212 (европалык бөлүгү)&lt;br&gt;216 (азиялык бөлүгү)
|Тили=[[Түрк тили]]
|Борбору=[[Стамбул]]
|Сайты=http://www.istanbul.gov.tr
|Узундугу=28.96
|Көлөмү=41.01
|ISO                            = TR-34
|Башчынын түрү=Валиси}}

'''Стамбул''' ({{Lang-tr|İstanbul}}) – Түркиянын түндүк-батышындагы или.

== География ==
Стамбул или бир эле учурда дүйнөнүн эки бөлүгүндө – [[Европа]] жана [[Азия|Азияда]], [[Босфор]] кысыгы менен бөлүнгөн. Аянты 5170 км².

Түштүктөн ылай аймагын [[Мрамор деңизи|Мармара деңизинин]] суулары (Кызыл аралдары кирет), түндүктөн [[Кара деңиз]] жууп жатат.

Чөл батышта Текиртоо или менен, чыгышында Кожаэли или менен чектешет.

== Административдик бөлүнүшү ==
[[Файл:Map_of_the_Districts_of_Istanbul.png|thumb|269x269px|Стамбул илчелеринин картасы]]
Административдик-аймактык жактан алганда Стамбул 39 илчелерден (райондор, {{lang-tr|ilçe, ilçeleri}}) турат.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!№
!Илче ысымы
({{Lang-ky|}})
!Илче ысымы
({{Lang-tr|}})
!Илчесинин калкы&lt;ref name=&quot;Ebelediye&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.esenyurt.gov.tr/default_B0.aspx?id=6|title=Esenyurt ilçe nüfusu. T.C. Esenyurt Kaymakamlığı resmi web sitesi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320221645/http://www.esenyurt.gov.tr/default_B0.aspx?id=6|archivedate=2014-03-20|lang=tr|accessdate=2012-08-04|deadlink=yes}} {{cite web|url=http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul|title=Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Sonuçları|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920154607/http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul|archivedate=2015-09-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;genel&quot;&gt;{{cite web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|title=Türkiye İstatistik Kurumu 2011 genel nüfus sayımı verileri|lang=tr|deadlink=yes|accessdate=2012-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804061407/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|archivedate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;
!Континент
|-
|1
|Авжылар
|Avcılar
|383 736
|[[Европа]]
|-
|2
|Адалар
|Adalar
|13 883
|[[Азия]]
|-
|3
|Арнавуткөй
|Arnavutköy
|198 230
|[[Европа]]
|-
|4
|Аташаар
|Ataşehir
|387 502
|[[Азия]]
|-
|5
|Багжылар
|Bağcılar
|746 650
|[[Европа]]
|-
|6
|Байрампаша
|Bayrampaşa
|269 709
|[[Европа]]
|-
|7
|Бакыркөй
|Bakırköy
|220 663
|[[Европа]]
|-
|8
|Бахчелиэвлер
|Bahçelievler
|600 900
|[[Европа]]
|-
|9
|Башакшаар
|Başakşehir
|284 488
|[[Европа]]
|-
|10
|Бейкоз
|Beykoz
|247 284
|[[Азия]]
|-
|11
|Бейликдүзү
|Beylikdüzü
|218 120
|[[Европа]]
|-
|12
|Беюулу
|Beyoğlu
|248 206
|[[Европа]]
|-
|13
|Бешикташ
|Beşiktaş
|187 053
|[[Европа]]
|-
|14
|Бүйүкчекмеже
|Büyükçekmece
|192 843
|[[Европа]]
|-
|15
|Газыосманпаша
|Gaziosmanpaşa
|482 553
|[[Европа]]
|-
|16
|Гүнгөрен
|Güngören
|309 135
|[[Европа]]
|-
|17
|Зейтинбурну
|Zeytinburnu
|293 228
|[[Европа]]
|-
|18
|Кадыкөй
|Kadıköy
|531 997
|[[Азия]]
|-
|19
|Картал
|Kartal
|440 887
|[[Азия]]
|-
|20
|Күчүкчекмеже
|Küçükçekmece
|711 112
|[[Европа]]
|-
|21
|Кягытхане
|Kâğıthane
|419 865
|[[Европа]]
|-
|22
|Малтөбө
|Maltepe
|452 099
|[[Азия]]
|-
|23
|Пендик
|Pendik
|609 535
|[[Азия]]
|-
|24
|Санжактөбө
|Sancaktepe
|267 537
|[[Азия]]
|-
|25
|Сарыер
|Sarıyer
|287 309
|[[Европа]]
|-
|26
|Силиври
|Silivri
|144 781
|[[Европа]]
|-
|27
|Султанбайлы
|Sultanbeyli
|298 143
|[[Азия]]
|-
|28
|Султангазы
|Sultangazi
|483 225
|[[Европа]]
|-
|29
|Тузла
|Tuzla
|197 230
|[[Азия]]
|-
|30
|Үмрание
|Ümraniye
|631 603
|[[Азия]]
|-
|31
|[[Үскүдар]]
|Üsküdar
|532 182
|[[Азия]]
|-
|32
|Фатих
|Fatih
|429 351
|[[Европа]]
|-
|33
|Чаталжа
|Çatalca
|63 379
|[[Европа]]
|-
|34
|Чекмекөй
|Çekmeköy
|183 013
|[[Азия]]
|-
|35
|Шиле
|Şile
|28 847
|[[Азия]]
|-
|36
|Шишли
|Şişli
|320 763
|[[Европа]]
|-
|37
|Эсенлер
|Esenler
|461 382
|[[Европа]]
|-
|38
|Эсеньюрт
|Esenyurt
|500 027
|[[Европа]]
|-
|39
|Эйүп
|Eyüp
|345 790
|[[Европа]]
|-
|
|Бардыгы Стамбул или
|
|13 624 240
|
|-
|
|Бардыгы европалык 
бөлүгү
|
|8 802 498
|
|-
|
|Бардыгы азиялык бөлүгү
|
|4 821 742
|
|}

== Булактар ==


{{Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>j4kzic1aj7qbe90t6fvu4li5bkovpx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Женни Ким</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129467</id>
    <revision>
      <id>664864</id>
      <parentid>642334</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="tbv1usjk12e03xtvw6qb5yq5ik9axla" xml:space="preserve">Дженни Ким  (кор. 김제니, англ. Kim Jennie; 1996-жылы 16-январда туулган), көбүнчө &quot;Дженни&quot; деген ысым менен белгилүү — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана модель. Ал Түштүк Кореянын [[Blackpink|BLACKPINK]] кыздар тобунун мүчөсү.

2018-жылдын ноябрь айында Дженни «Solo» аттуу синглин чыгаруу менен жеке ырчы катары дебют жасаган. Ыр коммерциялык ийгиликке жетип, Gaon Digital Chart жана [[Billboard World Digital Songs]] чарттарында биринчи орунду ээлеген. 2023-жылы ал HBO телеканалынын «The Idol» телесериалында роль жаратып, актёрдук дебютун жасаган.

== Өмүр баяны ==
Дженни Ким 1996-жылы 16-январда [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Сеул]] шаарында төрөлгөн. Ал тогуз жашында билим алуу максатында [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияга]] кеткен. 2006-жылы MBC телеканалынын *English Must Change to Survive* аттуу даректүү тасмасына катышкан.

2010-жылы Түштүк Кореяга кайтып келгенден кийин [[YG Entertainment]] компаниясы уюштурган кастингге катышып, сынактан ийгиликтүү өткөн. Натыйжада компанияга стажёр катары кабыл алынган.

Дженни расмий дебютуна чейин эле YG Entertainment компаниясынын башка аткаруучуларынын музыкалык долбоорлоруна катышкан. 2012-жылы Ли Хайдын «Special» аттуу ырын жаздырууга катышып, G-Dragonдун «That XX» ырынын видеоклипине тартылган.

2013-жылы G-Dragonдун «Black» аттуу синглинде жана Seungriнин «GG Be» ырында конок аткаруучу катары катышкан.

YG Entertainment компаниясы жаңы кыздар тобун түзүү пландарын жарыялагандан кийин Дженни болочок топтун мүчөлөрүнүн бири катары тааныштырыла баштаган. Алгачкы маалыматтарда анын топтун лидери болушу мүмкүн экени айтылган.

== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча музыканттар]]
[[Категория:Корей ырчылары]]</text>
      <sha1>tbv1usjk12e03xtvw6qb5yq5ik9axla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664865</id>
      <parentid>664864</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <origin>664865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4263" sha1="djg6w3ldxosl7jeeegn89fzngzuursk" xml:space="preserve">{{стиль}}
{{Музыкант
| Ысымы               = Дженни
| Нукура ысымы        = {{lang-ko|김제니}}
| Сүрөт               = Jennie at 40th Golden Disc Awards 01.png
| Туурасы             = 280px
| Сүрөткө баяндама    =
| Фон                 =
| Төрөлгөндөгү ысымы  = Ким Дженни
| Толук ысымы         = Ким Дженни
| Туулган датасы      = 16.1.1996
| Туулган жери        = [[Сеул]], [[Түштүк Корея]]
| Өлгөн датасы        =
| Өлгөн жери          =
| Активдүү жылдары    = [[2016]] — азыркы учурга чейин
| Өлкө                = {{KOR}}
| Кесиптери           = Ырчы&lt;br&gt;рэпер&lt;br&gt;модель
| Ырчылык үнү         =
| Аспаптары           =
| Жанрлары            = [[K-pop]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]
| Лакап аттары        = Дженни
| Жамааты             = [[BLACKPINK]]
| Кызматташтык        =
| Лейблдар            = [[YG Entertainment]]&lt;br&gt;ODD ATELIER
| Сыйлыктары          =
| Альма-матер         =
| Уикиказына          =
| Сайты               =
| учурдагы_мүчөлөр    =
| мурдагы_мүчөлөр     =
| Автографы           = Signature of Jennie Kim.jpg
}}
Дженни Ким  ({{lang-ko|김제니}}, {{lang-en|Kim Jennie}}; 1996-жылы 16-январда туулган), көбүнчө &quot;Дженни&quot; деген ысым менен белгилүү — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана модель. Ал Түштүк Кореянын [[Blackpink|BLACKPINK]] кыздар тобунун мүчөсү.

2018-жылдын ноябрь айында Дженни «Solo» аттуу синглин чыгаруу менен жеке ырчы катары дебют жасаган. Ыр коммерциялык ийгиликке жетип, Gaon Digital Chart жана [[Billboard World Digital Songs]] чарттарында биринчи орунду ээлеген. 2023-жылы ал HBO телеканалынын «The Idol» телесериалында роль жаратып, актёрдук дебютун жасаган.

== Өмүр баяны ==
Дженни Ким 1996-жылы 16-январда [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Сеул]] шаарында төрөлгөн. Ал тогуз жашында билим алуу максатында [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияга]] кеткен. 2006-жылы MBC телеканалынын *English Must Change to Survive* аттуу даректүү тасмасына катышкан.

2010-жылы Түштүк Кореяга кайтып келгенден кийин [[YG Entertainment]] компаниясы уюштурган кастингге катышып, сынактан ийгиликтүү өткөн. Натыйжада компанияга стажёр катары кабыл алынган.

Дженни расмий дебютуна чейин эле YG Entertainment компаниясынын башка аткаруучуларынын музыкалык долбоорлоруна катышкан. 2012-жылы Ли Хайдын «Special» аттуу ырын жаздырууга катышып, G-Dragonдун «That XX» ырынын видеоклипине тартылган.

2013-жылы G-Dragonдун «Black» аттуу синглинде жана Seungriнин «GG Be» ырында конок аткаруучу катары катышкан.

YG Entertainment компаниясы жаңы кыздар тобун түзүү пландарын жарыялагандан кийин Дженни болочок топтун мүчөлөрүнүн бири катары тааныштырыла баштаган. Алгачкы маалыматтарда анын топтун лидери болушу мүмкүн экени айтылган.

== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча музыканттар]]
[[Категория:Корей ырчылары]]</text>
      <sha1>djg6w3ldxosl7jeeegn89fzngzuursk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664866</id>
      <parentid>664865</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4248" sha1="c6kw6ts33unnk32ylydz488844m93nk" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Ысымы               = Дженни
| Нукура ысымы        = {{lang-ko|김제니}}
| Сүрөт               = Jennie at 40th Golden Disc Awards 01.png
| Туурасы             = 280px
| Сүрөткө баяндама    =
| Фон                 =
| Төрөлгөндөгү ысымы  = Ким Дженни
| Толук ысымы         = Ким Дженни
| Туулган датасы      = 16.1.1996
| Туулган жери        = [[Сеул]], [[Түштүк Корея]]
| Өлгөн датасы        =
| Өлгөн жери          =
| Активдүү жылдары    = [[2016]] — азыркы учурга чейин
| Өлкө                = {{KOR}}
| Кесиптери           = Ырчы&lt;br&gt;рэпер&lt;br&gt;модель
| Ырчылык үнү         =
| Аспаптары           =
| Жанрлары            = [[K-pop]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]
| Лакап аттары        = Дженни
| Жамааты             = [[BLACKPINK]]
| Кызматташтык        =
| Лейблдар            = [[YG Entertainment]]&lt;br&gt;ODD ATELIER
| Сыйлыктары          =
| Альма-матер         =
| Уикиказына          =
| Сайты               =
| учурдагы_мүчөлөр    =
| мурдагы_мүчөлөр     =
| Автографы           = Signature of Jennie Kim.jpg
}}
Дженни Ким  ({{lang-ko|김제니}}, {{lang-en|Kim Jennie}}; 1996-жылы 16-январда туулган), көбүнчө &quot;Дженни&quot; деген ысым менен белгилүү — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана модель. Ал Түштүк Кореянын [[Blackpink|BLACKPINK]] кыздар тобунун мүчөсү.

2018-жылдын ноябрь айында Дженни «Solo» аттуу синглин чыгаруу менен жеке ырчы катары дебют жасаган. Ыр коммерциялык ийгиликке жетип, Gaon Digital Chart жана [[Billboard World Digital Songs]] чарттарында биринчи орунду ээлеген. 2023-жылы ал HBO телеканалынын «The Idol» телесериалында роль жаратып, актёрдук дебютун жасаган.

== Өмүр баяны ==
Дженни Ким 1996-жылы 16-январда [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Сеул]] шаарында төрөлгөн. Ал тогуз жашында билим алуу максатында [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияга]] кеткен. 2006-жылы MBC телеканалынын *English Must Change to Survive* аттуу даректүү тасмасына катышкан.

2010-жылы Түштүк Кореяга кайтып келгенден кийин [[YG Entertainment]] компаниясы уюштурган кастингге катышып, сынактан ийгиликтүү өткөн. Натыйжада компанияга стажёр катары кабыл алынган.

Дженни расмий дебютуна чейин эле YG Entertainment компаниясынын башка аткаруучуларынын музыкалык долбоорлоруна катышкан. 2012-жылы Ли Хайдын «Special» аттуу ырын жаздырууга катышып, G-Dragonдун «That XX» ырынын видеоклипине тартылган.

2013-жылы G-Dragonдун «Black» аттуу синглинде жана Seungriнин «GG Be» ырында конок аткаруучу катары катышкан.

YG Entertainment компаниясы жаңы кыздар тобун түзүү пландарын жарыялагандан кийин Дженни болочок топтун мүчөлөрүнүн бири катары тааныштырыла баштаган. Алгачкы маалыматтарда анын топтун лидери болушу мүмкүн экени айтылган.

== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча музыканттар]]
[[Категория:Корей ырчылары]]</text>
      <sha1>c6kw6ts33unnk32ylydz488844m93nk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664867</id>
      <parentid>664866</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4250" sha1="b22tqhtv0j18txmz31du1g7gn86a4lv" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Ысымы               = Дженни
| Нукура ысымы        = {{lang-ko|김제니}}
| Сүрөт               = Jennie at 40th Golden Disc Awards 01.png
| Туурасы             = 280px
| Сүрөткө баяндама    =
| Фон                 =
| Төрөлгөндөгү ысымы  = Ким Дженни
| Толук ысымы         = Ким Дженни
| Туулган датасы      = 16.1.1996
| Туулган жери        = [[Сеул]], [[Түштүк Корея]]
| Өлгөн датасы        =
| Өлгөн жери          =
| Активдүү жылдары    = [[2016]] — азыркы учурга чейин
| Өлкө                = {{KOR}}
| Кесиптери           = Ырчы&lt;br&gt;рэпер&lt;br&gt;модель
| Ырчылык үнү         =
| Аспаптары           =
| Жанрлары            = [[K-pop]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]
| Лакап аттары        = Дженни
| Жамааты             = [[BLACKPINK]]
| Кызматташтык        =
| Лейблдар            = [[YG Entertainment]]&lt;br&gt;ODD ATELIER
| Сыйлыктары          =
| Альма-матер         =
| Уикиказына          =
| Сайты               =
| учурдагы_мүчөлөр    =
| мурдагы_мүчөлөр     =
| Автографы           = Signature of Jennie Kim.jpg
}}
Дженни Ким  ({{lang-ko|김제니}}, {{lang-en|Kim Jennie}}; 1996-жылы 16-январда туулган), көбүнчө &quot;Дженни&quot; деген ысым менен белгилүү — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана модель. Ал Түштүк Кореянын [[Blackpink|BLACKPINK]] кыздар тобунун мүчөсү.

2018-жылдын ноябрь айында Дженни «Solo» аттуу синглин чыгаруу менен жеке ырчы катары дебют жасаган. Ыр коммерциялык ийгиликке жетип, Gaon Digital Chart жана [[Billboard World Digital Songs]] чарттарында биринчи орунду ээлеген. 2023-жылы ал HBO телеканалынын «The Idol» телесериалында роль жаратып, актёрдук дебютун жасаган.

== Өмүр баяны ==
Дженни Ким 1996-жылы 16-январда [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Сеул]] шаарында төрөлгөн. Ал тогуз жашында билим алуу максатында [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияга]] кеткен. 2006-жылы MBC телеканалынын «English Must Change to Survive» аттуу даректүү тасмасына катышкан.

2010-жылы Түштүк Кореяга кайтып келгенден кийин [[YG Entertainment]] компаниясы уюштурган кастингге катышып, сынактан ийгиликтүү өткөн. Натыйжада компанияга стажёр катары кабыл алынган.

Дженни расмий дебютуна чейин эле YG Entertainment компаниясынын башка аткаруучуларынын музыкалык долбоорлоруна катышкан. 2012-жылы Ли Хайдын «Special» аттуу ырын жаздырууга катышып, G-Dragonдун «That XX» ырынын видеоклипине тартылган.

2013-жылы G-Dragonдун «Black» аттуу синглинде жана Seungriнин «GG Be» ырында конок аткаруучу катары катышкан.

YG Entertainment компаниясы жаңы кыздар тобун түзүү пландарын жарыялагандан кийин Дженни болочок топтун мүчөлөрүнүн бири катары тааныштырыла баштаган. Алгачкы маалыматтарда анын топтун лидери болушу мүмкүн экени айтылган.

== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча музыканттар]]
[[Категория:Корей ырчылары]]</text>
      <sha1>b22tqhtv0j18txmz31du1g7gn86a4lv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664868</id>
      <parentid>664867</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aiyanakk &quot;[[Ким Дженни]]&quot; барагын &quot;[[Женни Ким]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>664867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4250" sha1="b22tqhtv0j18txmz31du1g7gn86a4lv" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Ысымы               = Дженни
| Нукура ысымы        = {{lang-ko|김제니}}
| Сүрөт               = Jennie at 40th Golden Disc Awards 01.png
| Туурасы             = 280px
| Сүрөткө баяндама    =
| Фон                 =
| Төрөлгөндөгү ысымы  = Ким Дженни
| Толук ысымы         = Ким Дженни
| Туулган датасы      = 16.1.1996
| Туулган жери        = [[Сеул]], [[Түштүк Корея]]
| Өлгөн датасы        =
| Өлгөн жери          =
| Активдүү жылдары    = [[2016]] — азыркы учурга чейин
| Өлкө                = {{KOR}}
| Кесиптери           = Ырчы&lt;br&gt;рэпер&lt;br&gt;модель
| Ырчылык үнү         =
| Аспаптары           =
| Жанрлары            = [[K-pop]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]
| Лакап аттары        = Дженни
| Жамааты             = [[BLACKPINK]]
| Кызматташтык        =
| Лейблдар            = [[YG Entertainment]]&lt;br&gt;ODD ATELIER
| Сыйлыктары          =
| Альма-матер         =
| Уикиказына          =
| Сайты               =
| учурдагы_мүчөлөр    =
| мурдагы_мүчөлөр     =
| Автографы           = Signature of Jennie Kim.jpg
}}
Дженни Ким  ({{lang-ko|김제니}}, {{lang-en|Kim Jennie}}; 1996-жылы 16-январда туулган), көбүнчө &quot;Дженни&quot; деген ысым менен белгилүү — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана модель. Ал Түштүк Кореянын [[Blackpink|BLACKPINK]] кыздар тобунун мүчөсү.

2018-жылдын ноябрь айында Дженни «Solo» аттуу синглин чыгаруу менен жеке ырчы катары дебют жасаган. Ыр коммерциялык ийгиликке жетип, Gaon Digital Chart жана [[Billboard World Digital Songs]] чарттарында биринчи орунду ээлеген. 2023-жылы ал HBO телеканалынын «The Idol» телесериалында роль жаратып, актёрдук дебютун жасаган.

== Өмүр баяны ==
Дженни Ким 1996-жылы 16-январда [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Сеул]] шаарында төрөлгөн. Ал тогуз жашында билим алуу максатында [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияга]] кеткен. 2006-жылы MBC телеканалынын «English Must Change to Survive» аттуу даректүү тасмасына катышкан.

2010-жылы Түштүк Кореяга кайтып келгенден кийин [[YG Entertainment]] компаниясы уюштурган кастингге катышып, сынактан ийгиликтүү өткөн. Натыйжада компанияга стажёр катары кабыл алынган.

Дженни расмий дебютуна чейин эле YG Entertainment компаниясынын башка аткаруучуларынын музыкалык долбоорлоруна катышкан. 2012-жылы Ли Хайдын «Special» аттуу ырын жаздырууга катышып, G-Dragonдун «That XX» ырынын видеоклипине тартылган.

2013-жылы G-Dragonдун «Black» аттуу синглинде жана Seungriнин «GG Be» ырында конок аткаруучу катары катышкан.

YG Entertainment компаниясы жаңы кыздар тобун түзүү пландарын жарыялагандан кийин Дженни болочок топтун мүчөлөрүнүн бири катары тааныштырыла баштаган. Алгачкы маалыматтарда анын топтун лидери болушу мүмкүн экени айтылган.

== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча музыканттар]]
[[Категория:Корей ырчылары]]</text>
      <sha1>b22tqhtv0j18txmz31du1g7gn86a4lv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664870</id>
      <parentid>664868</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="ixun4fyo1k2rq10rtxrah4clk675fzo" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Ысымы               = Женни
| Нукура ысымы        = {{lang-ko|김제니}}
| Сүрөт               = Jennie at 40th Golden Disc Awards 01.png
| Туурасы             = 280px
| Сүрөткө баяндама    =
| Фон                 =
| Төрөлгөндөгү ысымы  = Женни Ким
| Толук ысымы         = Женни Ким
| Туулган датасы      = 16.1.1996
| Туулган жери        = [[Сеул]], [[Түштүк Корея]]
| Өлгөн датасы        =
| Өлгөн жери          =
| Активдүү жылдары    = [[2016]] — азыркы учурга чейин
| Өлкө                = {{KOR}}
| Кесиптери           = Ырчы&lt;br&gt;рэпер&lt;br&gt;модель
| Ырчылык үнү         =
| Аспаптары           =
| Жанрлары            = [[K-pop]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]
| Лакап аттары        = Дженни
| Жамааты             = [[BLACKPINK]]
| Кызматташтык        =
| Лейблдар            = [[YG Entertainment]]&lt;br&gt;ODD ATELIER
| Сыйлыктары          =
| Альма-матер         =
| Уикиказына          =
| Сайты               =
| учурдагы_мүчөлөр    =
| мурдагы_мүчөлөр     =
| Автографы           = Signature of Jennie Kim.jpg
}}

Женни Ким  ({{lang-ko|김제니}}, {{lang-en|Kim Jennie}}; 1996-жылы 16-январда туулган), көбүнчө &quot;Женни&quot; деген ысым менен белгилүү — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана модель. Ал Түштүк Кореянын [[Blackpink|BLACKPINK]] кыздар тобунун мүчөсү.

2018-жылдын ноябрь айында Женни «Solo» аттуу синглин чыгаруу менен жеке ырчы катары дебют жасаган. Ыр коммерциялык ийгиликке жетип, Gaon Digital Chart жана [[Billboard World Digital Songs]] чарттарында биринчи орунду ээлеген. 2023-жылы ал HBO телеканалынын «The Idol» телесериалында роль жаратып, актёрдук дебютун жасаган.

== Өмүр баяны ==
Женни Ким 1996-жылы 16-январда [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Сеул]] шаарында төрөлгөн. Ал тогуз жашында билим алуу максатында [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияга]] кеткен. 2006-жылы MBC телеканалынын «English Must Change to Survive» аттуу даректүү тасмасына катышкан.

2010-жылы Түштүк Кореяга кайтып келгенден кийин [[YG Entertainment]] компаниясы уюштурган кастингге катышып, сынактан ийгиликтүү өткөн. Натыйжада компанияга стажёр катары кабыл алынган.

Женни расмий дебютуна чейин эле YG Entertainment компаниясынын башка аткаруучуларынын музыкалык долбоорлоруна катышкан. 2012-жылы Ли Хайдын «Special» аттуу ырын жаздырууга катышып, G-Dragonдун «That XX» ырынын видеоклипине тартылган.

2013-жылы G-Dragonдун «Black» аттуу синглинде жана Seungriнин «GG Be» ырында конок аткаруучу катары катышкан.

YG Entertainment компаниясы жаңы кыздар тобун түзүү пландарын жарыялагандан кийин Дженни болочок топтун мүчөлөрүнүн бири катары тааныштырыла баштаган. Алгачкы маалыматтарда анын топтун лидери болушу мүмкүн экени айтылган.

== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча музыканттар]]
[[Категория:Корей ырчылары]]</text>
      <sha1>ixun4fyo1k2rq10rtxrah4clk675fzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Кыргызстан областары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130021</id>
    <redirect title="Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү" />
    <revision>
      <id>664840</id>
      <parentid>433109</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Калып:Кыргызстандын административдик бөлүнүшү]] на [[Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]</comment>
      <origin>664840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="40q3fu1pl1hvywk34wrl5qcooc1mx7z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]</text>
      <sha1>40q3fu1pl1hvywk34wrl5qcooc1mx7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Украинанын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130022</id>
    <revision>
      <id>664826</id>
      <parentid>512965</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="plmi10zkfxusysr95dwe8v8ej4a48r2" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = [[Украинанын административдик-аймактык түзүлүшү]]
 |стиль_негизги_башжазуу = background:{{Түс|Украина}}
 |стиль_башжазуу    =  background:{{Түс|Украина}}
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag of Ukraine.svg|30px]] [[Украинанын административдик-аймактык түзүлүшү]]
 |сүрөт                    =  [[Файл:Coat_of_Arms_of_Ukraine.svg|150px]]

|башжазуу1 = Облустар
|тизмек1 = [[Винница облусу]]{{·w}}[[Волынь облусу]]{{·w}}[[Днепропетровск облусу]]{{·w}}[[Донецк облусу]]{{·w}}[[Житомир облусу]]{{·w}}[[Закарпатье облусу]]{{·w}}[[Запорожье облусу]]{{·w}}[[Ивано-Франковск облусу]]{{·w}}[[Киев облусу]]{{·w}}[[Кировоград облусу]]{{·w}}[[Луганск облусу]]{{·w}}[[Львов облусу]]{{·w}}[[Николаев облусу]]{{·w}}[[Одесса облусу]]{{·w}}[[Полтава облусу]]{{·w}}[[Ровно облусу]]{{·w}}[[Сумы облусу]]{{·w}}[[Тернополь облусу]]{{·w}}[[Харьков облусу]]{{·w}}[[Херсон облусу]]{{·w}}[[Хмельницкий облусу]]{{·w}}[[Черкассы облусу]]{{·w}}[[Чернигов облусу]]{{·w}}[[Черновцы облусу]]

|башжазуу2 = Автономиялуу республика
|тизмек2 = [[Кырым Республикасы]]

|башжазуу3 = Шаарлар
|тизмек3 = [[Киев]]{{·w}}[[Севастополь]]


}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Украинанын административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Украина]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plmi10zkfxusysr95dwe8v8ej4a48r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.ar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131510</id>
    <revision>
      <id>664755</id>
      <parentid>511783</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T18:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4496" sha1="kucr309rcfu4qqo5sj5et2umrz9nrvd" xml:space="preserve">{{Жогорку деңгээлдеги домен|name=.ar|background=#ccccff|introduced=1987-жылдын 23-сентябры|type=[[жогорку деңгээлдеги улуттук домен]]|status=колдонууда|registry=NIC Argentina|sponsor=Аргентинанын Тышкы иштер министрлиги|intendeduse=Аргентина менен байланышкан объекттер|actualuse=Аргентинада кеңири колдонулат|restrictions=Аргентинада катталган дарек талап кылынат, экинчи деңгээлдеги домендерди каттоодо кошумча шарттар талап кылынышы мүмкүн|structure=экинчи деңгээлдеги домендерди каттоого болот
|document=[https://web.archive.org/web/20130818172208/http://infoleg.mecon.gov.ar/infolegInternet/anexos/60000-64999/64151/norma.htm эрежелер жана шарттар]
|website=[http://www.nic.ar/ www.nic.ar]
|whois=
}}

'''.ar''' — [[Аргентина]] үчүн жогорку деңгээлдеги улуттук домен. «Аргентинанын тармактык маалыматтар борбору» (NIC Argentina) тарабынан башкарылат.

== Экинчи деңгээлдеги домендер ==

* '''.com.ar''' (жалпы максат үчүн)
* '''.edu.ar''' (билим берүү мекемелери үчүн)
* '''.gob.ar''' (мамлекеттик мекемелер үчүн, омоним '''.gov.ar''')&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nic.ar/faqgob.html|title=7 de agosto de 2008|lang=es|publisher=Nic.ar|date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229015822/http://www.nic.ar/faqgob.html|archivedate=2012-02-29|accessdate=2023-09-12}}&lt;/ref&gt;
* '''.gov.ar''' (мамлекеттик мекемелер үчүн)
* '''.int.ar''' (эл аралык уюмдар үчүн)
* '''.mil.ar''' (аскердик мекемелер үчүн)
* '''.net.ar''' (жергиликтүү интернет провайдерлери үчүн)
* '''.org.ar''' (коммерциялык эмес уюмдар үчүн)
* '''.tur.ar''' (расмий туристтик агенттиктер үчүн)

Бирок, домендин аталышында кээ бир өзгөчөлүктөр бар. Алардын коомдук же мамлекеттик уюмдар менен байланышкан:

* [https://web.archive.org/web/20151225143109/http://www.argentina.ar/ argentina.ar];
* [https://web.archive.org/web/20060805055328/http://www.gobiernoelectronico.ar/ gobiernoelektronico.ar];
* [https://web.archive.org/web/20080408091852/http://www.nic.ar/puntotur.html nic.ar];
* [https://web.archive.org/web/20080921144416/http://www.promocion.ar/ promotion.ar];
* [http://www.retina.ar retina.ar];
* [http://www.uba.ar uba.ar].

== Атайын белгилер ==
2008-жылдын ноябрында домендик аталыштарда атайын символдорду, анын ичинде ñ, á, é, í, ó, ú, ä, ë, ï, ö, жана ü символдорун колдонуу жөнүндө резолюция бекитилген. '''.gob.ar''' домени мамлекеттик органдар үчүн да бекитилген (.gob испанча ''gobierno'' - өкмөт деген сөздүн кыскартмасы)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tecnologia.infobaeprofesional.com/notas/65356-Aprueban-la-incorporacion-de-la-letra-N-a-los-dominios-argentinos-en-Internet.html?cookie|title=Aprueban la incorporación de la letra Ñ a los dominios argentinos en Internet|lang=es|publisher=infobaeprofesional.com|date=|accessdate=2023-09-12|archivedate=2009-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090206121536/http://tecnologia.infobaeprofesional.com/notas/65356-Aprueban-la-incorporacion-de-la-letra-N-a-los-dominios-argentinos-en-Internet.html?cookie}}&lt;/ref&gt;.
== Булактар ==
{{Булактар}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [http://www.iana.org/root-whois/ar.htm IANA сайтындагы .ar доменин whois маалыматтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427024218/http://www.iana.org/root-whois/ar.htm |date=2006-04-27 }}
{{Жогорку деңгээлдеги улуттук домендердин жадыбалы}}
[[Категория:Жогорку деңгээлдеги улуттук домендер]]
[[Категория:DNSSEC]]</text>
      <sha1>kucr309rcfu4qqo5sj5et2umrz9nrvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтыгы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132093</id>
    <revision>
      <id>664848</id>
      <parentid>644756</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LeonardRandomise4</username>
        <id>13967</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>2026-жылга чейин жаңыртылды.</comment>
      <origin>664848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10530" sha1="kwhrci2u7fotkqrkbxsap1y4v9f6hsv" xml:space="preserve">{{Уюм
|аталышы          = Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтыгы
|альтернативдик   = {{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}}
|карта1           = Asia-Pacific Economic Cooperation nations.svg
|легенда1         = Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтыгынын мүчөлөрү жашылчалар менен көрсөтүлгөн
|түрү             = Экономикалык форум
|мүчөлүк          = 21 мамлекет
|борбор_түрү      = Штаб-квартира
|борбору          = {{Өлкө желеги|Сингапур}}
|түзүлгөн_окуясы1 = Түзүлгөн
|түзүлгөн_датасы1 = 1989, [[Канберра]]
|сайты            = www.apec.org
|Викиказына       = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Asia-Pacific Economic Cooperation|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}

'''Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтык (APEC)''' дүйнөлүк экономиканын 60% түзгөн жана регионалдык экономикалык, кызматташтык, соода жана инвестицияларды бөлүшө турган Тынч океандын 21 жээк өлкөлөрүнүн эл аралык уюму болуп саналат. Уюмдун бардык иш-аракеттери, анын ичинде мүчө өлкөлөрдүн министрлеринин жылдык жолугушуулары штаб-квартирасы [[Сингапур|Сингапурда]] жайгашкан Сеса секретариаты тарабынан ишке ашат.

== Мүчө экономикалар ==
Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтыгынын 21 мүчө өлкөсү бар. [[Тынч океан|Тынч океандын]]&lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/pacific-rim-countries, Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтыгынын мүчөлөрү да Тынч океандын бир бөлүгү болуп саналат.&lt;/ref&gt; жээк өлкөлөрүнүн көбү мүчө болгон уюм өзүнүн мүчөлөрүн &quot;мүчө экономикалар&quot; деп атайт.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Мүчө экономика:
!Ошондон бери мүчөсү:
|-
|{{Желек|Австралия}} [[Австралия]]
|1989
|-
|{{Желек|Бруней}} [[Бруней]]
|1989
|-
|{{Желек|Канада}} [[Канада]]
|1989
|-
|{{Желек|Индонезия}} [[Индонезия]]
|1989
|-
|{{Желек|Жапония}} [[Жапония]]
|1989
|-
|{{Желек|Түштүк Корея}} [[Түштүк Корея]]
|1989
|-
|{{Желек|Малайзия}} [[Малайзия]]
|1989
|-
|{{Желек|Жаңы Зеландия}} [[Жаңы Зеландия]]
|1989
|-
|{{Желек|Филиппиндер}} [[Филиппиндер]]
|1989
|-
|{{Желек|Сингапур}} [[Сингапур]]
|1989
|-
|{{Желек|Таиланд}} [[Таиланд]]
|1989
|-
|{{Желек|АКШ}} [[Америка Кошмо Штаттары|Кошмо Штаттары]]
|1989
|-
|{{Желек|Тайвань}} [[Тайвань]]&lt;ref&gt;[[Бириккен Улуттар Уюмунун]] мүчөсү катары таанылбагандыктан Тайвань уюмдун ичинде &quot;Кытай Тайбэй&quot; деген ат менен белгилүү. Тайвандын президенти жыл сайын өткөрүлүүчү лидерлердин саммитине катышпайт жана анын ордуна министрлик деңгээлдеги расмий кызматкерди жиберет.&lt;/ref&gt;
|1991
|-
|{{Желек|Кытай}} [[Кытай]]&lt;ref&gt;[[Гонконг]] менен [[Макао]] өзүнчө экономикалар болуп эсептелгендиктен, алар континенттик Кытайды гана билдирет.&lt;/ref&gt;
|1991
|-
|{{Желек|Гонконг}} [[Гонконг]]&lt;ref&gt;[[Гонконг]] APEC-ге 1991-жылы Британиянын башкаруусу астында жүргөндө кошулган. 1997-жылы Кытай жекече башкарылуучу аймакка айланып, уюмдун алкагында &quot;Гонконг, Кытай&quot; деп өзгөртүлдү.&lt;/ref&gt;
|1991
|-
|{{Желек|Мексика}} [[Мексика]]
|1993
|-
|{{Желек|Папуа — Жаңы Гвинея}} [[Папуа — Жаңы Гвинея]]
|1993
|-
|{{Желек|Чили}} [[Чили]]
|1994
|-
|{{Желек|Перу}} [[Перу]]
|1998
|-
|{{Желек|Орусия}} [[Орусия]]
|1998
|-
|{{Желек|Вьетнам}} [[Вьетнам]]
|1998
|}

== Экономикалык лидерлердин жолугушуулары&lt;ref&gt;https://www.apec.org/about-us/about-apec/history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History |date=2019-03-04 }}, Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтыгынын жылдар бою болуп өткөн саммиттеринин тарыхы тууралуу маалымат.&lt;/ref&gt; ==
Жыл сайын уюм мүчө мамлекеттердин лидерлери мүчө өлкөлөрдүн биринде чогулуп, экономикалык жана соода маселелерин талкуулоо үчүн чогулуп турган саммиттин отурумун эфирге чыгарат:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!#
!Датасы жана жылы:
!Кабыл алуучу экономика:
!Хост шаары:
|-
|1-
|6–7 Ноябрь 1989
|{{Желек|Австралия}} [[Австралия]]
|[[Канберра]]
|-
|2-
|29–31 Июль 1990
|{{Желек|Сингапур}} [[Сингапур]]
|Сингапур
|-
|3-
|12–14 Ноябрь 1991
|{{Желек|Түштүк Корея}} [[Түштүк Корея]]
|[[Сеул]]
|-
|4-
|10–11 Сентябрь 1992
|{{Желек|Таиланд}} [[Таиланд]]
|[[Бангкок]]
|-
|5-
|19–20 Ноябрь 1993
|{{Желек|АКШ}} [[Америка Кошмо Штаттары|Кошмо Штаттары]]
|[[Блейк аралы]]
|-
|6-
|15–16 Ноябрь 1994
|{{Желек|Индонезия}} [[Индонезия]]
|[[Богор]]
|-
|7-
|18–19 Ноябрь 1995
|{{Желек|Жапония}} [[Жапония]]
|[[Осака]]
|-
|8-
|24–25 Ноябрь 1996
|{{Желек|Филиппиндер}} [[Филиппиндер]]
|[[Манила]]/[[Субик]]
|-
|9-
|24–25 Ноябрь 1997
|{{Желек|Канада}} [[Канада]]
|[[Ванкувер]]
|-
|10-
|17–18 Ноябрь 1998
|{{Желек|Малайзия}} [[Малайзия]]
|[[Куала-Лумпур]]
|-
|11-
|12–13 Сентябрь 1999
|{{Желек|Жаңы Зеландия}} [[Жаңы Зеландия]]
|[[Окленд]]
|-
|12-
|15–16 Ноябрь 2000
|{{Желек|Бруней}} [[Бруней]]
|[[Бандар Сери Бегаван]]
|-
|13-
|20–21 Октябрь 2001
|{{Желек|Кытай}} [[Кытай]]
|[[Шанхай]]
|-
|14-
|26–27 Октябрь 2002
|{{Желек|Мексика}} [[Мексика]]
|[[Лос-Кабос]]
|-
|15-
|20–21 Октябрь 2003
|{{Желек|Таиланд}} [[Таиланд]]
|[[Бангкок]]
|-
|16-
|20–21 Ноябрь 2004
|{{Желек|Чили}} [[Чили]]
|[[Сантьяго]]
|-
|17-
|18–19 Ноябрь 2005
|{{Желек|Түштүк Корея}} [[Түштүк Корея]]
|[[Пусан]]
|-
|18-
|18–19 Ноябрь 2006
|{{Желек|Вьетнам}} [[Вьетнам]]
|[[Ханой]]
|-
|19-
|8–9 Сентябрь 2007
|{{Желек|Австралия}} [[Австралия]]
|[[Сидней]]
|-
|20-
|22–23 Ноябрь 2008
|{{Желек|Перу}} [[Перу]]
|[[Лима]]
|-
|21-
|14–15 Ноябрь 2009
|{{Желек|Сингапур}} [[Сингапур]]
|Сингапур
|-
|22-
|13–14 Ноябрь 2010
|{{Желек|Жапония}} [[Жапония]]
|[[Йокогама]]
|-
|23-
|12–13 Ноябрь 2011
|{{Желек|АКШ}} [[Америка Кошмо Штаттары|Кошмо Штаттары]]
|[[Гонолулу]]
|-
|24-
|9–10 Сентябрь 2012
|{{Желек|Орусия}} [[Орусия]]
|[[Владивосток]]
|-
|25-
|5–7 Октябрь 2013
|{{Желек|Индонезия}} [[Индонезия]]
|[[Бали]]
|-
|26-
|10–11 Ноябрь 2014
|{{Желек|Кытай}} [[Кытай]]
|[[Пекин]]
|-
|27-
|18–19 Ноябрь 2015
|{{Желек|Филиппиндер}} [[Филиппиндер]]
|[[Пасай]]
|-
|28-
|19–20 Ноябрь 2016
|{{Желек|Перу}} [[Перу]]
|[[Лима]]
|-
|29-
|10–11 Ноябрь 2017
|{{Желек|Вьетнам}} [[Вьетнам]]
|[[Дананг]]
|-
|30-
|17–18 Ноябрь 2018
|{{Желек|Папуа — Жаңы Гвинея}} [[Папуа — Жаңы Гвинея]]
|[[Порт-Морсби]]
|-
|&lt;s&gt;31-&lt;/s&gt; ''(оригиналдуу)''
|16–17 Ноябрь 2019 ''(жокко чыгарылган)''
|{{Желек|Чили}} [[Чили]]
|[[Сантьяго]]
|-
|31- ''(компенсация)''
|20 Ноябрь 2020
|{{Желек|Малайзия}} [[Малайзия]]
|[[Куала-Лумпур]] (дээрлик жетектелген)
|-
|32-
|16 Июль жана 12 Ноябрь 2021
|{{Желек|Жаңы Зеландия}} [[Жаңы Зеландия]]
|[[Окленд]] (дээрлик жетектелген)
|-
|33-
|18–19 Ноябрь 2022
|{{Желек|Таиланд}} [[Таиланд]]
|[[Бангкок]]
|-
|34-
|15–17 Ноябрь 2023
|{{Желек|АКШ}} [[Америка Кошмо Штаттары|Кошмо Штаттары]]
|[[Сан-Франциско]]
|-
|35-
|10–16 Ноябрь 2024
|{{Желек|Перу}} [[Перу]]
|[[Куско]]
|-
|36-
|31 Октябрь–1 Ноябрь 2025
|{{Желек|Түштүк Корея}} [[Түштүк Корея]]
|[[Кёнжу]]
|-
|37-
|18–19 Ноябрь 2026
|{{Желек|Кытай}} [[Кытай]]
|[[Шэньчжэнь]]
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://www.apec.org/ Расмий сайты]

[[Категория:Тынч океан]]</text>
      <sha1>kwhrci2u7fotkqrkbxsap1y4v9f6hsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:АКШнын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>132129</id>
    <revision>
      <id>664825</id>
      <parentid>652055</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4267" sha1="dl0f8y4obf2eohr5be5idwrrp9wcacq" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = АКШнын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = {{Түс|АКШ}}
 |стиль_башжазуу    =  {{Түс|АКШ}} 
 |башжазуу                 =  [[АКШнын административдик-аймактык түзүлүшү]]          
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1 = Штаттар
|тизмек1 = [[Файл:Flag of Idaho.svg|border|20px]] [[Айдахо |Айдахо]]{{*}}[[Айова|Айова]]{{*}}[[Алабама|Алабама]]{{*}}[[Аляска|Аляска]]{{*}}[[Аризона|Аризона]]{{*}}[[Арканзас (штат)|Арканзас]]{{*}}[[Вайоминг|Вайоминг]]{{*}}[[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]{{*}}[[Вермонт|Вермонт]]{{*}}[[Виргиния|Виргиния]]{{*}}[[Висконсин|Висконсин]]{{*}}[[Гавайи]]{{*}}[[Делавэр|Делавэр]]{{*}}[[Джорджия|Джорджия]]{{*}}[[Батыш Виргиния|Батыш Виргиния]]{{*}}[[Иллинойс|Иллинойс]]{{*}}[[Индиана|Индиана]]{{*}}[[Калифорния|Калифорния]]{{*}}[[Канзас|Канзас]]{{*}}[[Кентукки|Кентукки]]{{*}}[[Колорадо|Колорадо]]{{*}}[[Коннектикут|Коннектикут]]{{*}}[[Луизиана|Луизиана]]{{*}}[[Массачусетс|Массачусетс]]{{*}}[[Миннесота|Миннесота]]{{*}}[[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]{{*}}[[Миссури (штат)|Миссури]]{{*}}[[Мичиган (штат)|Мичиган]]{{*}}[[Монтана (штат)|Монтана]]{{*}}[[Мэн|Мэн]]{{*}}[[Мэриленд (штат)|Мэриленд]]{{*}}[[Небраска (штат)|Небраска]]{{*}}[[Невада (штат)|Невада]]{{*}}[[Нью-Гэмпшир (штат)|Нью-Гэмпшир]]{{*}}[[Нью-Жерси]]{{*}}[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]{{*}}[[Нью-Мексико (штат)|Нью-Мексико]]{{*}}[[Огайо (штат)|Огайо]]{{*}}[[Оклахома|Оклахома]]{{*}}[[Орегон (штат)|Орегон]]{{*}}[[Пенсильвания]]{{*}}[[Род-Айленд|Род-Айленд]]{{*}}[[Түндүк Дакота (штат)|Түндүк Дакота]]{{*}}[[Түндүк Каролина (штат)|Түндүк Каролина]]{{*}}[[Теннесси (штат)|Теннесси]]{{*}}[[Техас|Техас]]{{*}}[[Флорида (штат)|Флорида]]{{*}}[[Түштүк Дакота (штат)|Түштүк Дакота]]{{*}}[[Түштүк Каролина (штат)|Түштүк Каролина]]{{*}}[[Юта (штат)|Юта]]{{*}}

|башжазуу2 = Федералдык округ
|тизмек2 = [[Вашингтон]]

|башжазуу3 = Инкорпорацияланган &lt;br&gt; (курамына кирген) уюшулбаган аймактар
|тизмек3 = [[Пальмира атоллу|Пальмира]]

|башжазуу4 = Инкорпорацияланбаган &lt;br&gt; (курамына кирбеген) уюшулган аймактар
|тизмек4 = [[Виргин аралдары]]{{*}}[[Гуам]]{{*}}[[Пуэрто-Рико]]{{*}}[[Түндүк мариана аралдары]]

|башжазуу5 = Инкорпорацияланбаган &lt;br&gt; (курамына кирбеген) уюшулбаган аймактар
|тизмек5 = [[Америка Самоасы]]{{*}}[[Бейкер аралы]]{{*}}[[Жарвис аралы]]{{*}}[[Жостон атоллу]]{{*}}[[Кингмен рифи]]{{*}}[[Мидуэй атоллу]]{{*}}[[Навасса]]{{*}}[[Уэйк]]{{*}}[[Хауленд аралы]]


}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:АКШ штаттары]][[Категория:АКШ административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|АКШ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dl0f8y4obf2eohr5be5idwrrp9wcacq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.je</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132275</id>
    <revision>
      <id>664757</id>
      <parentid>494938</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2426" sha1="9vqb54v3q63pj8aenhrk74mc2yj5to4" xml:space="preserve">{{Жогорку деңгээлдеги домен
|name         = .je
|background   = #ccccff
|image        = 
|alt          = 
|introduced   = 1996-жылдын 8-августу
|type         = [[жогорку деңгээлдеги улуттук домен]]
|status       = колдонууда
|registry     = Island Networks
|sponsor      = Island Networks
|intendeduse  = [[Жерси (арал)|Жерси]] менен байланышкан уюмдар
|actualuse    = [[Жерси (арал)|Жерси]]де кеңири колдонулат
|restrictions = жок
|structure    = Экинчи деңгээлдеги домендерди каттоого болот
|document     = [https://www.channelisles.net/legal/terms-and-conditions-1 эрежелер жана шарттар]
|disputepolicy= [https://disputes.gg/ талаш-тартыштарды чечүү]
|dnssec       = бар
|idn          = 
|website      = [https://www.channelisles.net/ www.channelisles.net]
|punycode= }}'''.je''' — [[Жерси (арал)|Жерси]] үчүн [[жогорку деңгээлдеги улуттук домен]]. Бул домен коңшу Гернси аралында да колдонулат&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231104151513/https://www.channelisles.net/about-us/latest |archivedate=2023-11-04 |title=.GG and .JE celebrate two decades of service to the local community |url=https://www.channelisles.net/about-us/latest |accessdate=2023-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.gandi.net/en/domain/tld/je .JE is the official ccTLD of the Island of Jersey]&lt;/ref&gt;.
== Экинчи деңгээлдеги домендер ==
* '''.co.je''': Коммерциялык/жеке домендер үчүн.
* '''.net.je''': Интернет-провайдерлер жана коммерция үчүн.
* '''.org.je''': уюмдар үчүн.
* '''.sch.je''': башталгыч жана орто мектептер үчүн.
== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://www.iana.org/domains/root/db/je.html IANA сайтындагы .je домени үчүн whois маалыматы]

{{Жогорку деңгээлдеги улуттук домендердин жадыбалы}}
[[Категория:Жогорку деңгээлдеги улуттук домендер]]
[[Категория:DNSSEC]]
[[Категория:DNS]]</text>
      <sha1>9vqb54v3q63pj8aenhrk74mc2yj5to4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132420</id>
    <revision>
      <id>664747</id>
      <parentid>664636</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T16:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirzoulugʻbek</username>
        <id>4632</id>
      </contributor>
      <origin>664747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4408" sha1="r0fxg9pwl9k3pboj6oqhriqg2euc6s6" xml:space="preserve">{{ОЖ|макамы=Атайын статусу бар шаар
|кыргызча аталышы=Киев
|расмий аталышы={{lang-uk|Київ}}
|желек=Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg
|герб=COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg
|сүрөт=17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg
|сүрөт ачыктамасы=[[Эгемендик Майданы]]
|өлкө={{UKR}}
|облус=[[Киев облусу]]
|калкы={{азайуу}}2 950 702
|элди каттоо жылы=2022
|жыштыгы=4481}}

'''Киев''' ({{Lang-uk|Київ}}) – [[Украина|Украинанын]] борбору жана ири шаары. Ал [[Днепр|Днепрдин]] орто агымында, Днепрдин түндүгүндө жайгашкан. Украинанын саясий, социалдык-экономикалык, транспорттук, окуу-илимий, тарыхый, маданий жана руханий борбору. [[Украинанын административдик-аймактык түзүлүшү|Украинанын административдик-аймактык түзүлүш тутумунда]] Киев Конституцияда аныкталган өзгөчө статуска ээ жана [[Киев облусу|Киев облусунун]] административдик борбору болгонуна карабастан, бир дагы облустун курамына кирбейт&lt;ref&gt;''А.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Шушківський Г.&amp;nbsp;Ю.&amp;nbsp;Івакін Я.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Верменич.'' [https://esu.com.ua/search_articles.php?id=11194 Київ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022014149/https://esu.com.ua/search_articles.php?id=11194|date=22 жовтня 2021}} // [[Енциклопедія сучасної України|Енциклопедія Сучасної України]]: електронна версія [вебсайт] / гол. редкол.: І.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Дзюба, А.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Жуковський, М.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Железняк та ін.; НАН України, НТШ. Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2012.&lt;/ref&gt;. Украинанын борбордук бийлик органдарынын, чет элдик өкүлчүлүктөрдүн, Украинада иштеген көпчүлүк ишканалардын жана коомдук бирикмелердин штаб-квартиралары.

«Убактылуу жылдар жомогуна» ылайык, Киевди бир туугандары Щек жана Хорив жана эжеси Лыбидь менен Полян князы Кий негиздеген. Археологиялык маалыматтарга жана жазма булактарга караганда, Киевдин тынымсыз өнүгүшүнүн башталышы 5-кылымдын 2-жарымына туура келет. – 6-кылымдын биринчи жарымы; Киевдин экспансиясынын борбору Замкова тоосу болгон. Шаар өзүнүн бүткүл тарыхында Полянанын, [[Киев орус мамлекети|Рустун]] жана [[Украинанын административдик-аймактык түзүлүшү|Украинанын]] борбору, ошондой эле аттас княздыктын, жердин, воеводалыктын, уезддин, полктун, вице-корольдуктун, губерниянын, округдун, райондун административдик борбору болгон. генералдык округ, атап айтканда православдык мегаполис, генерал-губернатордук жана аскер округу.

Чыгыш Европанын жана [[Христиан дини|христиан дининин]] эң байыркы тарыхый борборлорунун бири - Ыйык София собору жана [[Киев-Печёра лаврасы]] [[Бүткүл дүйнөлүк мурас|ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар]] тизмесине киргизилген.

== Булактар ==

&lt;references /&gt;{{Европа өлкөлөрүнүн борборлору}}</text>
      <sha1>r0fxg9pwl9k3pboj6oqhriqg2euc6s6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>132787</id>
    <revision>
      <id>664823</id>
      <parentid>506201</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2201" sha1="mtuy5xi7ygxx4gni59szmz02se0xii1" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы           = Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = {{Түс|Канада}}
 |стиль_башжазуу    =  {{Түс|Канада}}
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag_of_Canada_(Pantone).svg|30px]] [[Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү]]          
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1   = Провинциялар
|тизмек1     =  [[Файл:Flag of Alberta.svg|20px]] [[Альберта]]{{*}}[[Файл:Flag of British Columbia.svg|20px]] [[Британия Колумбиясы (провинция)|Британия Колумбиясы]]{{*}}[[Файл:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Квебек]]{{*}}[[Файл:Flag of Manitoba.svg|20px]] [[Манитоба]]{{*}}[[Файл:Flag of Nova Scotia.svg|20px]] [[Жаңы Шотландия]]{{*}}[[Файл:Flag of New Brunswick.svg|20px]] [[Нью-Брансуик]]{{*}} [[Файл:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|20px]] [[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]{{*}}[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|20px]] [[Онтарио]]{{*}}[[Файл:Flag of Prince Edward Island.svg|20px]] [[Принц Эдуард аралы]]{{*}}[[Файл:Flag of Saskatchewan.svg|20px]] [[Саскачеван]]

|башжазуу2   = Аймактар
|тизмек2     = [[Файл:Flag of Nunavut.svg|20px]] [[Нунавут]]{{*}}[[Файл:Flag of the Northwest Territories.svg|20px]] [[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]{{*}}[[Файл:Flag of Yukon.svg|20px]] [[Юкон (аймак)]]

|башжазуу3   = Жоюлган
|тизмек3     =[[Атабаска (федералдык округ)]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Канада]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mtuy5xi7ygxx4gni59szmz02se0xii1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Австралиянын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>133351</id>
    <revision>
      <id>664820</id>
      <parentid>506315</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="8ntk1b6l69i9xa14wzcq67zrvskvuf1" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = Австралиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:{{Түс|Австралия}}
 |стиль_башжазуу    =  background:{{Түс|Австралия}}
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag of Australia.svg|30px]] [[Австралиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]          
 |сүрөт                    = [[Файл:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|150px]]

|башжазуу1 = Штаттар
|тизмек1 = [[Файл:Flag of Victoria (Australia).svg|border|20px]][[Виктория (штат)|Виктория]]{{*}}[[Файл:Flag of Western Australia.svg|border|20px]][[Батыш Австралия (штат)|Батыш Австралия]]{{*}}[[Файл:Flag of Queensland.svg|border|20px]][[Квинсленд (штат)|Квинсленд]]{{*}}[[Файл:Flag of New South Wales.svg|border|20px]][[Жаңы Түштүк Уэльс (штат)|Жаңы Түштүк Уэльс]]{{*}}[[Файл:Flag of Tasmania.svg|border|20px]][[Тасмания]]{{*}}[[Файл:Flag of South Australia.svg|border|20px]][[Түштүк Австралия (штат)|Түштүк Австралия]]

|башжазуу2 = Ички аймактар
|тизмек2 = [[Австралиянын борбордук аймагы]]{{*}}[[Түндүк аймак|Австралиянын түндүк аймагы]]{{*}}[[Жервис-Бей аймагы]]

|башжазуу3 = Тышкы аймактар
|тизмек3 = [[Антарктикадагы Австралиянын аймагы]]{{*}}[[Ашмор жана Картье аралдары]]{{*}}[[Коралл деңизи аралдары]]{{*}}[[Норфолк аралы]]{{*}}[[Херд аралы жана Макдональд аралдары]]

|башжазуу5 = Атайын макамы жок&lt;br&gt; алыскы аймактар
|тизмек5 = [[Лорд-Хау аралы]]{{*}}[[Маккуори аралы]]

|башжазуу6 = Мурдагы аймактар
|тизмек6 = '''Мурдагы ички аймактар:''' [[Борбордук Австралия]] (1927—1931){{*}}[[Түндүк Австралия]] (1927—1931) &lt;br&gt;
'''Мурдагы тышкы аймактар:''' [[Жаңы Гвинея (австралия аймагы)|Жаңы Гвинея]] (1920-1949){{*}}[[Папуа аймагы|Папуа]] (1902—1949){{*}}[[Папуа-Жаңы Гвинея аймагы|Папуа — Жаңы Гвинея]] (1949—1975)

|башжазуу7 = Австралиянын Инди океанындагы &lt;br&gt; аймактары
|тизмек7 = [[Кокос аралдары|Кокос аралдары (Киллинг)]]{{*}}[[Рождество аралы]]

|башжазуу8 = Дагы окуңуз
|тизмек8 = [[:Категория:Австралия штаттары|Австралиянын аймактары жана штаттары]]


}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Австралиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Австралия]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ntk1b6l69i9xa14wzcq67zrvskvuf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Наурунун административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>134289</id>
    <revision>
      <id>664819</id>
      <parentid>472970</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="fz3zo11sc208xdys4h360cu22rdnk25" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
 |аты                    = Наурунун административдик-аймактык түзүлүшү
 |state                  = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |navbar                 =
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccff; 
 |стиль_башжазуу         =  background:#ddddff; 
 |башжазуу               =  [[Файл:Flag_of_Nauru.svg|25px]] [[Наурунун административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = 
 |тизмек_классы          = hlist

|башжазуу1 = Округдар
|тизмек1   = 
[[Айво]]{{*}}
[[Анабар]]{{*}}
[[Анетан]]{{*}}
[[Анибар]]{{*}}
[[Баити]]{{*}}
[[Боэ]]{{*}}
[[Буада]]{{*}}
[[Денигомоду]]{{*}}
[[Ева]]{{*}}
[[Июв]]{{*}}
[[Мененг]]{{*}}
[[Нибок]]{{*}}
[[Уабо]]{{*}}
[[Ярен]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Наурунун административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Науру]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fz3zo11sc208xdys4h360cu22rdnk25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Вануатунун административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>134468</id>
    <revision>
      <id>664824</id>
      <parentid>498445</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1154" sha1="hgbq5l2isq2c8axa60iaqkw74uorwnd" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы          = Австралиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccff
 |стиль_башжазуу    =  background:#ccccff
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag of Vanuatu.svg|30px]] [[Вануатунун административдик-аймактык түзүлүшү|Вануатунун провинциялары]]          
 |сүрөт                    = [[Файл:Coat of arms of Vanuatu.svg|30px]]

|башжазуу1 = 
|тизмек1 = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Малампа]] {{*}} [[Пенама]] {{*}} [[Санма]] {{*}} [[Тафеа]] {{*}} [[Торба]] {{*}} [[Шефа]]&lt;/div&gt;


}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Вануатунун административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Вануату]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgbq5l2isq2c8axa60iaqkw74uorwnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Индиянын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>135977</id>
    <revision>
      <id>664821</id>
      <parentid>496404</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2471" sha1="4ettemb1eia9pxnb9d7uqh8enid584k" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Индиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:{{Түс|Индия}}
 |стиль_башжазуу           =  background:{{Түс|Индия}}
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag_of_India.svg|30px]] [[Индиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]          
 |сүрөт                    = [[Файл:Emblem of India (gold).svg|150px]]

|башжазуу1 = Штаттар
|тизмек1   = [[Андхра-Прадеш]]{{*}}[[Аруначал-Прадеш]]{{*}}[[Ассам]]{{*}}[[Бихар]]{{*}}[[Гоа]]{{*}}[[Гужарат]]{{*}}[[Жаркханд]]{{*}}[[Батыш Бенгалия]]{{*}}[[Карнатака]]{{*}}[[Керала]]{{*}}[[Мадхья-Прадеш]]{{*}}[[Манипур]]{{*}}[[Махараштра]]{{*}}[[Мегхалая]]{{*}}[[Мизорам]]{{*}}[[Нагаленд]]{{*}}[[Одиша]]{{*}}[[Пенджаб]]{{*}}[[Ражастхан]]{{*}}[[Сикким]]{{*}}[[Тамилнад]]{{*}}[[Телингана]]{{*}}[[Трипура]]{{*}}[[Уттаракханд]]{{*}}[[Уттар-Прадеш]]{{*}}[[Харьяна]]{{*}}[[Химачал-Прадеш]]{{*}}[[Чхаттисгарх]]

|башжазуу2 = Союздаш аймактар
|тизмек2   = [[Андаман жана Никобар аралдары]]{{*}}[[Дадра жана Нагар-Хавели жана Даман жана Диу]]{{*}}[[Жамму жана Кашмир]]{{*}}[[Дели]]{{*}}[[Ладакх]]{{*}}[[Лакшадвип]]{{*}}[[Пондичерри]]{{*}}[[Чандигарх]]


|астында     = [[Индиянын штаттарынын жана союздаш аймактарынын борборлорунун тизмеси]]{{*}}[[Индиянын автономиялуу округдары]]{{*}}[[Индиянын мүмкүн штаттары]]{{*}}[[Британ Индиясынын провинциялары]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Индиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Индия]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ettemb1eia9pxnb9d7uqh8enid584k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Бахрейндин административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>136088</id>
    <revision>
      <id>664822</id>
      <parentid>497415</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="axou6jih68gwovb7648pc03iz5xvogw" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Бахрейндин административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:{{Түс|Бахрейн}}
 |стиль_башжазуу         =  background:{{Түс|Бахрейн}}
 |башжазуу               = [[Файл:Flag of Bahrain.svg|30px]] [[Бахрейндин административдик-аймактык түзүлүшү]]          
 |сүрөт                  = [[Файл:Coat of Arms of The Kingdom of Bahrain.svg|75px]]

|башжазуу1 = Мухафазалар
|тизмек1   = [[Мухаррак мухафазасы (Бахрейн)|Мухаррак мухафазасы]]{{*}}[[Түндүк мухафаза (Бахрейн)|Түндүк мухафаза]]{{*}}[[Борбордук мухафаза (Бахрейн)|Борбордук мухафаза]]{{*}}[[Түштүк мухафаза (Бахрейн)|Түштүк мухафаза]]

|башжазуу2 = Борбор шаар
|тизмек2   = [[Манама]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Бахрейндин административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Бахрейн]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axou6jih68gwovb7648pc03iz5xvogw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>664731</id>
      <parentid>664468</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>664731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24744" sha1="64c12ald8tioxd7ix7tv22h0kbf7evd" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18664}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15277}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mirzoulugʻbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Абдырашит Сатылганов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7975}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6086}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4971}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4526}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 15 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1481}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:910}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 40 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:632}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:458}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 69 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 70 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 71 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 72 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 73 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 74 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 78 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 79 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 80 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 81 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 82 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 83 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 84 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 85 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 86 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 87 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 88 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 89 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:308}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 90 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 91 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 92 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 93 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 94 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 95 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:286}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 96 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 97 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 98 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 99 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 100 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 101 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 102 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 103 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 104 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 105 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:A.djan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;A.djan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 115 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 116 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 117 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 118 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 119 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 120 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 121 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 122 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 123 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 124 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 125 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 140 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>64c12ald8tioxd7ix7tv22h0kbf7evd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>664733</id>
      <parentid>664470</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>664733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6885" sha1="elmcxu021utqdjuzabnqugbyr5ht63m" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:116244}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:44747}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8698}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7243}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3225}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1441}}]]
|-
| 19 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1153}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|Maintenance script]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:16}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>elmcxu021utqdjuzabnqugbyr5ht63m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>664732</id>
      <parentid>664469</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>664732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24285" sha1="ranhuxaq0a30zgkxah9b0cn2twkrxus" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:116244}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:44747}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18664}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15277}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mirzoulugʻbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Абдырашит Сатылганов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8698}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7975}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7243}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6086}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4971}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4526}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 22 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3225}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1481}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1441}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 49 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 50 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 51 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 52 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 53 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1153}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:910}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 62 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:632}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:458}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 101 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 102 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 103 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 104 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 107 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 108 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 109 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 114 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 115 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 116 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 117 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 118 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 119 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 120 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 121 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 122 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 123 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 124 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 125 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 126 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 129 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:308}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 132 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 133 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 134 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 135 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 136 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 137 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 138 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 139 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:286}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 140 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 141 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 142 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 143 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 144 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 145 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 146 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 147 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 148 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 149 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 150 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
{{/end}}</text>
      <sha1>ranhuxaq0a30zgkxah9b0cn2twkrxus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барс (футбол клубу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148833</id>
    <revision>
      <id>664741</id>
      <parentid>645058</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T15:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <origin>664741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16953" sha1="9q07lzjxk1viw3vziga9eo9s87g8bbd" xml:space="preserve">{{маанилер|Барс}}
{{Футбол клубу
| аталышы = {{желек|Кыргызстан}} Барс
| негизделиши = 2024&lt;ref name=&quot;found&quot;&gt;{{cite web|url=https://fergana.media/news/135913/|title=Александр Крестинин: «В Кыргызстане появятся четыре новых футбольных клуба»|work=Фергана|date=10-12-2024|access-date=09-03-2025|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
| стадиону = «[[Ынтымак Арена]]»
| машыктыруучусу = {{желек|Грузия}} Лаша Чагиашвили
| капитаны = {{желек|Кыргызстан}} [[Валерий Кичин]]
| мелдеш = [[Кыргызстан Жогорку Лигасы|Жогорку Лига]]
| мезгил = [[2026 Кыргызстан Жогорку Лигасы|2026]]
| орун   = '''Чемпион'''
}}

'''«Барс»''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусундагы]] [[Каракол]] шаарында жайгашкан профессионалдуу футбол клубу. 2024-жылдын аягында негизделип, азыркы учурда [[Кыргызстан Жогорку Лигасы|Кыргызстан Жогорку Лигасында]] мелдешет.

Кыргызстан чемпиону (2025, 2026). «Барс» Каракол шаарындагы 3380 көрүүчү батырган «[[Ынтымак Арена]]» стадионунда ойнойт. 

== Тарых ==
=== Алгачкы сезон жана чемпиондук ===
2025-жылы [[Кыргызстан Жогорку Лигасы|Премьер-лигадагы]] командалардын саны 10дон 14кө чейин кеңейгенден кийин «Барс» лиганын дебютанты болду&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24.kg/sport/314954/|title=В чемпионате Кыргызстана по футболу в 2025 году сыграют 14 команд вместо 10|work=24.kg|lang=ru|access-date=2025-02-20|date=2024-12-20}}&lt;/ref&gt;. Ошентип, Кыргызстандын жогорку чемпионатында ойногон [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунан]] чыккан 2000-жылдан бери алгачкы клуб болду (2011-жылы «[[Ысык-Көл (ФК)|Ысык-Көл]]» командасы сезон маалында мелдештен чыгып кеткен)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fergana.agency/news/136273/|title=Футбольный эксперт рассказал о спонсорах клубов-новичков в чемпионате Кыргызстана|work=Фергана|date=2025-01-20|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;.

Команданын сезон алдындагы алгачкы бет ачары 2025-жылдын 3-мартында [[Бишкек]] шаарында өттү&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DGm0m6wtbCl/|title=Презентация команды на сезон 2025|work=[[Instagram]] клуба|date=2025-02-28|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;. «Барстын» башкы машыктыруучусу болуп [[Кыргызстан улуттук футбол курамасы|Кыргызстандын улуттук курама командасынын]] мурдагы машыктыруучусу [[Александр Крестинин]] дайындалды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sport.kg/main_news/85202-aleksandr-krestinin-budet-trenirovat-bars-iz-karakola.html|title=Александр Крестинин будет тренировать «Барс» из Каракола|work=Sport.kg|date=2024-12-12|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;. Крестининден тышкары командага «Ак шумкардын» оюнчулары: [[Кайрат Жыргалбек уулу]], [[Мирлан Мурзаев]], Марсель Исламкулов, Фархат Мусабеков, Айзар Акматов, Арген Жуматаев, кураманын капитаны [[Валерий Кичин]] жана башкалар кошулушту&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24.kg/sport/317347/|title=Валерий Кичин будет играть в футбольном клубе «Барс» (Каракол)|work=24.kg|date=2025-01-20|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transfers&quot;&gt;{{cite web|url=https://sport.kg/main_news/85597-valerij-kichin-vernulsja-igrat-v-kyrgyzstan-spustja-13-let.html|title=Валерий Кичин вернулся играть в Кыргызстан спустя 13 лет|work=Sport.kg|date=2025-01-14|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DGvUJqaNWuH/?img_index=1|title=Заявка на сезон 2025|work=[[Instagram]] клуба|date=04-03-2025|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;.

«Барс» алгачкы беттешин 2025-жылдын 5-мартында Премьер-лиганын биринчи туру алкагында [[Беш-Күңгөй]] айылынан чыккан «[[Талант (футбол клубу)|Талант]]» клубуна каршы өткөрүп, 0:3 эсеби менен ири эсепте утулуп калды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sport.kg/results-soon/86329-talant-bars.html|title=Талант - Барс 3:0|work=Sport.kg|date=05-03-2025|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;. Клуб алгачкы жеңишине 2025-жылдын 29-мартында чемпионаттын 3-турунда «[[Бишкек Сити]]» командасына каршы матчта жетти (1:0)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vb.kg/doc/444429_kpl_2025:_abdysh_ata_proigral_a_bars_oderjal_pervyu_pobedy_v_sezone.html|title=КПЛ-2025: &quot;Абдыш-Ата&quot; проиграл, а &quot;Барс&quot; одержал первую победу в сезоне|work=Вечерний Бишкек|date=2025-03-30|access-date=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;.

[[Кыргызстан футбол кубогу|Кыргызстандын кубогунун]] 1/8 финалында «Таланттан» 1:2 эсеби менен утулгандан кийин Крестинин башкы машыктыруучу кызматынан кетти&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24.kg/sport/333591/|title=Александр Крестинин ушел с поста главного тренера футбольного клуба «Барс»|work=24.kg|date=2025-06-20|access-date=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;. Анын жетекчилиги алдында «Барс» чемпионатта 12 турдан кийин үчүнчү орунда болуп, болгону эки жолу гана утулган. Жаңы башкы машыктыруучу болуп Мирлан Эшенов дайындалды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24.kg/sport/335200/|title=Мирлан Эшенов стал главным тренером ФК «Барс» вместо Александра Крестинина|work=24.kg|date=04-07-2025|access-date=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;. Ата мекендик адистин жетекчилиги астында клуб төрт оюн өткөрүп, алардын экөөсү учурдагы чемпион «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» менен болуп, бир да жолу жеңилген жок. 14-августта «Барс» өз талаасында «[[Нефтчи]]» клубуна минималдуу эсеп менен утулгандан кийин Эшенов командадан кетти&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://t.me/barsissykkul/1316|title=«Барс» Футбол клубу Мирлан Байышбекович менен эмгек келишимин токтотконун расмий түрдө жарыялайт.|work=[[Telegram]] клуба|date=2025-08-26|access-date=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;. Башкы машыктыруучунун милдетин убактылуу Игорь Суров аткарды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://t.me/barsissykkul/1357|title=Игорь Александрович Суров назначен исполняющем обязанности главного тренера.|work=клубдун расмий [[Telegram|телеграмы]]|date=2025-08-26|access-date=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;. Анын жетекчилиги алдында клуб чемпионаттын лидерлерин — «[[Дордой (футбол клубу)|Дордойду]]» (5:1) жана «[[Мурас Юнайтед|Мурас Юнайтедди]]» (2:0) утуп алды. Акырында команданы спорттук директор Канимет Аралбаев жетектеп калды.

«Нефтчиден» жеңилгенден кийин «Барс» чемпионаттын аягына чейин тогуз оюндан турган жеңиш сериясын көрсөтүп, топтордун айырмасын 27:7 кылды. Атаандаш командалардын жаңылыштыктарынын аркасында Кыргызстандын чемпиондук наамы акыркы турда ойнотулду, ага чейин «Барс» мелдештик жадыбалда биринчи орунда бир упай айырма менен келе жаткан. 8-ноябрда «Барс» өз үйүндө «Талантты» 2:1 эсеби менен жеңип, дебюттук сезонунда Кыргызстандын чемпиону болду&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/KyrgyzFootballUnion/posts/барс-футбол-клубу-2025-жылкы-кыргыз-республикасынын-чемпионубүгүн-8-ноябрь-күнү-/1289903779846676/|title=«БАРС» ФУТБОЛ КЛУБУ - 2025-ЖЫЛКЫ КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ЧЕМПИОНУ|work=[[Кыргыз футбол биримдиги|КФБнин]] расмий [[Facebook|фейсбугу]]|access-date=2025-11-24|date=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://t.me/barsissykkul/2006|title=Биз тарыхты жараттык✍🏻|work=клубдун расмий [[Telegram|телеграмы]]|date=08-11-2025|access-date=2025-11-27|lang=ky}}&lt;/ref&gt;. Клуб 70 000 АКШ доллары өлчөмүндөгү акчалай сыйлыкка ээ болуп, 2026-жылдагы [[Кыргызстан футбол суперкубогу|Кыргызстандын Суперкубогунда]] ойноо укугун алды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kfu.kg/news/1391|title=Кыргыз футбол биримдиги вручил 150 000 долларов призовым командам-призёрам Премьер-лиги 2025 года|work=[[Кыргыз футбол биримдиги]]|lang=ru|access-date=2025-11-24|date=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;. Ошондой эле клуб [[Азия|Азиядагы]] күчү боюнча үчүнчү клубдук мелдеш — [[АФК Чакырык лигасы|АФК Чакырык лигасынын]] 2026/27 сезонуна жолдомо алды.

=== 2026-сезон ===
14-январда «Барстын» башкы машыктыруучусу болуп [[Испания|испан]] Франсеск Бонет дайындалды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://t.me/barsissykkul/2054|title=Кош келиңиз, Fran🫱🏻‍🫲🏻|work=клубдун расмий [[Telegram|телеграмы]]|date=14-01-2026|access-date=18-01-2026}}&lt;/ref&gt;. 27-июнь күнү «Барс» жаңы машыктыруучу болуп [[Грузия|грузиялык]] адис Лаша Чагиашвили дайындалганын жарыялады&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://t.me/barsissykkul/2931|title=Кош келиңиз 🫱🏻‍🫲🏼🇬🇪|work=клубдун расмий [[Telegram|телеграмы]]|date=27-06-2026|accessdate=04-11-2026}}&lt;/ref&gt;.

== Стадион ==
«Барс» өз үй оюндарын 2025-жылы реконструкцияланган [[Каракол]] шаарындагы борбордук стадион — «[[Ынтымак Арена|Ынтымак Аренада]]» өткөрөт&lt;ref name=&quot;found&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaktus.media/504423|title=На реконструкцию городского стадиона в Караколе потратят 342 млн сомов|work=Kaktus Media|date=01-07-2024|access-date=09-03-2025}}&lt;/ref&gt;. Жаңыланган стадиондо клуб алгачкы оюнун 23-майда өткөрүп, анда «[[ОшМУ-Алдиер]]» командасын 2:1 эсеби менен жеңген&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://t.me/kfu_kg/26349|title=23-май күнү Каракол шаардык стадионунун салтанаттуу ачылыш аземи өтөт|work=[[Кыргыз футбол биримдиги]] в [[Telegram]]|date=2025-05-13|access-date=2025-05-14|lang=ky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sport.kg/results-soon/87557-bars-oshmu.html|title=Барс - ОшМУ 2:1|work=Sport.kg|date=2025-05-23|access-date=2025-11-25}}&lt;/ref&gt;. Стадиондун ачылыш аземинде мамлекет башчысы [[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаров]] катышкан&lt;ref name=&quot;opening3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kfu.kg/news/1094|title=В городе Каракол торжественно открылся стадион «Ынтымак Арена»|work=[[Кыргыз футбол биримдиги]]|date=2025-05-23|access-date=2025-11-25}}&lt;/ref&gt;.

== Сыйлыктар ==
=== Улуттук ===
'''[[Кыргызстан Жогорку Лигасы]]'''
* '''Чемпион:''' [[2025 Кыргызстан Премьер-лигасы|2025]], [[2026 Кыргызстан Жогорку Лигасы|2026]]

'''[[Футбол боюнча Кыргызстан Суперкубогу|Кыргызстан Суперкубогу]]'''
* '''Жеңүүчү:''' 2026

== Статистика ==
=== Кыргызстан чемпионатында ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|- bgcolor=
!Мезгил!!Мелдеш!!Орун!!Оюн!!Жңш!!Тең!!Жнл!!Топтор!!У!!Мыкты бомбардир
|-
|[[2025 Кыргызстан Премьер-лигасы|2025]]||rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;|[[Кыргызстан Жогорку Лигасы|Жогорку Лига]]||{{1}}||26||19||4||3||51-21||56||{{желек|Кыргызстан}} [[Мирлан Мурзаев]] (12 топ)
|-
|[[2026 Кыргызстан Жогорку Лигасы|2026]] ||{{1}} ||29 ||21 ||4 ||4 ||58-28 ||67 ||{{желек|Кыргызстан}} [[Кайрат Жыргалбек уулу]]&lt;br&gt;{{желек|Испания}} Альберт Торрас&lt;br&gt;(13 топтон)
|-
|[[2027 Кыргызстан Жогорку Лигасы|2027]] || || || || || || || ||
|}

=== Кыргызстан Кубогунда ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|- bgcolor=
! Мезгил
! Баскыч
! Атаандаш
! Жыйынтык
|-
| [[2025 Футбол боюнча Кыргызстан кубогу|2025]]
| 1/8 финал
| [[Талант (футбол клубу)|Талант]]
| 1:2 (конокто)
|-
| [[2026 Футбол боюнча Кыргызстан Кубогу|2026]]
| Жарым финал
| [[Мурас Юнайтед]]
| 2:9 (эки оюндун жыйынтыкы боюнча)
|-
| [[2027 Футбол боюнча Кыргызстан Кубогу|2027]]
| 
| 
| 
|}

== Башкы машыктыруучулар ==
* {{желек|Орусия}} [[Александр Крестинин]] (2024 — июнь 2025)
* {{желек|Кыргызстан}} Мирлан Эшенов (июнь – август 2025)
* {{желек|Орусия}} Игорь Суров (''милдетин аткаруучу'', август 2025)
* {{желек|Кыргызстан}} Канимет Аралбаев (''спорттук директор'', август 2025 – январь 2026)
* {{желек|Испания}} Франсеск Бонет (январь – июнь 2026)
* {{желек|Грузия}} Лаша Чагиашвили (июнь 2026 – азыркы учур)

== Булактар ==
{{булактар}}

== Шилтемелер ==
* [https://www.transfermarkt.world/bars-issyk-kul/startseite/verein/127001/saison_id/2024 «Барс» футбол клубу Transfermarkt сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250312084248/https://www.transfermarkt.world/bars-issyk-kul/startseite/verein/127001/saison_id/2024 |date=2025-03-12 }}

[[Категория:Футбол клубдар]]
[[Категория:Кыргызстан футбол клубдары]]</text>
      <sha1>9q07lzjxk1viw3vziga9eo9s87g8bbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин президенттери</title>
    <ns>14</ns>
    <id>151428</id>
    <revision>
      <id>664853</id>
      <parentid>643393</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекет башчыларынын тизмелери|Багыттоочу калыптар:Мамлекет башчыларынын тизмелери]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>664853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="5bgp48k97j41gvvmpd6lhvw6l621ucq" xml:space="preserve">[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекет башчыларынын тизмелери]]</text>
      <sha1>5bgp48k97j41gvvmpd6lhvw6l621ucq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2025-жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153987</id>
    <revision>
      <id>664788</id>
      <parentid>652279</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бештин айы (декабрь) */</comment>
      <origin>664788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5713" sha1="0i4dqbl587iqhukr5a6fn5te1irr2fo" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:34, 11 сентябрь 2026 (UTC)}}
{{Жылдар боюнча навигация|2025}}
{{Кылымдар үчүн навигация|21}}

'''2025 (эки миң жыйырма бешинчи) жыл''' — [[Шаршемби|шаршембиден]] башталган толук эмес жыл. Бул [[Биздин заман|биздин замандын]] 2025-жылы, [[XXI кылым|XXI кылымдын]] үчүнчү он жылдыгынын 5-жылы, үчүнчү миң жылдык, 2020-жылдардын алтынчы жылы. Бул учурдагы жыл.

[[Жыл сүрүү жадыбалы|Кыргыздардын жыл сүрүүсү]] боюнча бул жыл — жылкы жылы. 

Кытай календары боюнча — кызыл жылкы жылы.

== Негизки окуялар ==
=== Үчтүн айы (январь) ===
=== Бирдин айы (февраль) ===
=== Жалган куран (март) ===
=== Чын куран (апрель) ===
=== Бугу (май) ===
=== Кулжа (июнь) ===
=== Теке (июль) ===
=== Баш оона (август) ===
=== Аяк оона (сентябрь) ===
=== Тогуздун айы (октябрь) ===
=== Жетинин айы (ноябрь) ===
=== Бештин айы (декабрь) ===

* 1-декабрь — Шри-Ланкадагы кесепеттүү сел (суу ташкыны)&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c5yq26x0dd6o BBC. Sri Lanka declares state of emergency after floods and mudslides]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.savethechildren.net/news/deaths-sri-lanka-landslides-and-flooding-triggered-cyclone-ditwah-pass-600 Save the Children. Deaths in Sri Lanka from landslides and flooding triggered by Cyclone Ditwah pass 600]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nbcnews.com/video/flooding-recovery-efforts-underway-in-sri-lanka-after-cyclone-ditwah-253329989621 NBC. Flooding recovery efforts underway in Sri Lanka after Cyclone Ditwah]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.un.org/en/story/2025/12/1166671 UN. Sri Lanka cyclone: More than a million still need aid weeks after Ditwah floods]&lt;/ref&gt;.
* 7-декабрь — Бениндеги аскердик төңкөрүш жасоо аракети. Бир топ жоокер өкмөттүн таратылганын жана президент Патрис Талондун кызматтан четтетилгенин жарыялап, бийликти басып алганын билдиришкен. Бирок бир нече сааттан кийин өкмөт жана куралдуу күчтөр төңкөрүш аракети токтотулганын маалымдашкан. Бийликтин маалыматы боюнча 13–14 козголоңчу камакка алынган&lt;ref&gt;[https://www.france24.com/en/africa/20251207-live-apparent-coup-attempt-in-benin-govt-claims-army-has-situation-under-control France 24. West Africa's ECOWAS bloc deploys standby force to Benin in response to coup attempt]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/07/benin-revolt-army-failed EuroNews. Глава МВД Бенина заявил, что попытка военного переворота была предотвращена]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/articles/cjwy67ey797o BBC. Министр внутренних дел Бенина заявил, что армии удалось предотвратить попытку военного переворота]&lt;/ref&gt;.
* 8-декабрь — Жапонияда Аомори жээгине жакын жерде магнитудасы 7,5 жеткен Аомори жер титирөөсү болуп, бийиктиги 70 см чейин жеткен цунамини пайда болгон&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c7091k5pg31o BBC. Dozens injured after magnitude 7.5 quake strikes northern Japan]&lt;/ref&gt;.
* 13-декабрь — Тбилисиде (Грузия) «Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы» 23-конкурсу өткөрүлгөн.
* 14-декабрь:

** Чилидеги президенттик шайлоонун экинчи туру. Жеңишти Республикaлык партиядан талапкер Хосе Антонио Каст алган&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/15/chile-election-jose-antonio-kast Euronews. Президентом Чили избран правый консерватор Хосе Антонио Каст]&lt;/ref&gt;.
** Сиднейдеги (Австралия) Бондай пляжында ок атуу. 16 адам каза болгон.

* 21-декабрь — 18-январь 2026 — Мароккодогу Африка улуттарынын кубогу 2025.
* 26-декабрь — Израиль Сомалиленддин көз карандысыздыгын таанып, анын эгемендүүлүгүн тааныган биринчи өлкө болгон[388].
* 28-декабрь:

** Косодогу парламенттик шайлоо.
** Борбордук Африка Республикасындагы (БАР) жалпы шайлоо.
** Гвинеядагы президенттик шайлоо.
** Иранда улуттук валютасынын кунунун түшүшү жана баалардын көтөрүлүшү менен шартталган массалык нааразычылык акцияларынын башталышы.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>0i4dqbl587iqhukr5a6fn5te1irr2fo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664789</id>
      <parentid>664788</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5738" sha1="egukpqaivqa67wbun0e8tt2wb9ibjjy" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:34, 11 сентябрь 2026 (UTC)}}
{{Жылдар боюнча навигация|2025}}
{{Кылымдар үчүн навигация|21}}

'''2025 (эки миң жыйырма бешинчи) жыл''' — [[Шаршемби|шаршембиден]] башталган толук эмес жыл. Бул [[Биздин заман|биздин замандын]] 2025-жылы, [[XXI кылым|XXI кылымдын]] үчүнчү он жылдыгынын 5-жылы, үчүнчү миң жылдык, 2020-жылдардын алтынчы жылы. Бул учурдагы жыл.

[[Жыл сүрүү жадыбалы|Кыргыздардын жыл сүрүүсү]] боюнча бул жыл — жылан жылы. 

Кытай календары боюнча — жылан жылы.

== Негизки окуялар ==
=== Үчтүн айы (январь) ===
=== Бирдин айы (февраль) ===
=== Жалган куран (март) ===
=== Чын куран (апрель) ===
=== Бугу (май) ===
=== Кулжа (июнь) ===
=== Теке (июль) ===
=== Баш оона (август) ===
=== Аяк оона (сентябрь) ===
=== Тогуздун айы (октябрь) ===
=== Жетинин айы (ноябрь) ===
=== Бештин айы (декабрь) ===

* [[1-декабрь]] — Шри-Ланкадагы кесепеттүү сел (суу ташкыны)&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c5yq26x0dd6o BBC. Sri Lanka declares state of emergency after floods and mudslides]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.savethechildren.net/news/deaths-sri-lanka-landslides-and-flooding-triggered-cyclone-ditwah-pass-600 Save the Children. Deaths in Sri Lanka from landslides and flooding triggered by Cyclone Ditwah pass 600]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nbcnews.com/video/flooding-recovery-efforts-underway-in-sri-lanka-after-cyclone-ditwah-253329989621 NBC. Flooding recovery efforts underway in Sri Lanka after Cyclone Ditwah]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.un.org/en/story/2025/12/1166671 UN. Sri Lanka cyclone: More than a million still need aid weeks after Ditwah floods]&lt;/ref&gt;.
* [[7-декабрь]] — Бениндеги аскердик төңкөрүш жасоо аракети. Бир топ жоокер өкмөттүн таратылганын жана президент Патрис Талондун кызматтан четтетилгенин жарыялап, бийликти басып алганын билдиришкен. Бирок бир нече сааттан кийин өкмөт жана куралдуу күчтөр төңкөрүш аракети токтотулганын маалымдашкан. Бийликтин маалыматы боюнча 13–14 козголоңчу камакка алынган&lt;ref&gt;[https://www.france24.com/en/africa/20251207-live-apparent-coup-attempt-in-benin-govt-claims-army-has-situation-under-control France 24. West Africa's ECOWAS bloc deploys standby force to Benin in response to coup attempt]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/07/benin-revolt-army-failed EuroNews. Глава МВД Бенина заявил, что попытка военного переворота была предотвращена]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/articles/cjwy67ey797o BBC. Министр внутренних дел Бенина заявил, что армии удалось предотвратить попытку военного переворота]&lt;/ref&gt;.
* [[8-декабрь]] — Жапонияда Аомори жээгине жакын жерде магнитудасы 7,5 жеткен Аомори жер титирөөсү болуп, бийиктиги 70 см чейин жеткен цунамини пайда болгон&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c7091k5pg31o BBC. Dozens injured after magnitude 7.5 quake strikes northern Japan]&lt;/ref&gt;.
* [[13-декабрь]] — Тбилисиде (Грузия) «Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы» 23-конкурсу өткөрүлгөн.
* [[14-декабрь]]:

** Чилидеги президенттик шайлоонун экинчи туру. Жеңишти Республикaлык партиядан талапкер Хосе Антонио Каст алган&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/15/chile-election-jose-antonio-kast Euronews. Президентом Чили избран правый консерватор Хосе Антонио Каст]&lt;/ref&gt;.
** Сиднейдеги (Австралия) Бондай пляжында ок атуу. 16 адам каза болгон.

* [[21-декабрь]] — [[18-январь]] 2026 — Мароккодогу Африка улуттарынын кубогу 2025.
* [[26-декабрь]] — Израиль Сомалиленддин көз карандысыздыгын таанып, анын эгемендүүлүгүн тааныган биринчи өлкө болгон[388].
* [[28-декабрь]]:

** Косодогу парламенттик шайлоо.
** Борбордук Африка Республикасындагы (БАР) жалпы шайлоо.
** Гвинеядагы президенттик шайлоо.
** Иранда улуттук валютасынын кунунун түшүшү жана баалардын көтөрүлүшү менен шартталган массалык нааразычылык акцияларынын башталышы.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>egukpqaivqa67wbun0e8tt2wb9ibjjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган дүйнө тилдеринин атласы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154409</id>
    <revision>
      <id>664763</id>
      <parentid>662499</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6669" sha1="qdygot0mj25ktymojibc2lz32d5odl7" xml:space="preserve">[[Файл:ISBN 9789231040962 UNESCO Atlas of the world's languages in danger - Third edition 2010 - 187026eng.pdf|thumb|Үчүнчү басылмасынын мукабасы]]
'''Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган дүйнө тилдеринин атласы''' ({{lang-en|Atlas of the World's Languages in Danger}}), мурунку аталышы '''Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган''' '''тилдердин кызыл китеби''' ({{lang-en|Red Book of Endangered Languages}}) — жоголуу коркунучунда турган тилдер тууралуу маалыматтарды камтыган ЮНЕСКОнун басылмасы.

2009-жылдын январында басылманын мазмуну улам-улам толукталып турган &quot;Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган дүйнө тилдеринин атласынын&quot; онлайн-версиясы түзүлгөн.

Долбоордун негизги максаты — жоголуу коркунучунда турган тилдердин көйгөйүнө, ошондой эле дүйнөдөгү тилдик ар түрдүүлүктү сактап калуунун зарылдыгына мамлекеттик органдардын, тилдик жамааттардын жана жалпы коомчулуктун көңүлүн буруу.

== Тарыхы ==
1992-жылы Квебекте эл аралык лингвисттер конгресси өтүп, анын негизги темасы жоголуп кетүү коркунучунда турган тилдер болгон. Ошол эле жылы Лингвисттердин туруктуу эл аралык комитетинин (CIPL) алдындагы Жоголуп бара жаткан тилдер боюнча комитети ЮНЕСКОнун колдоосу астында белгилүү адистердин катышуусунда Парижде жолугушуу өткөргөн&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?id=6p6b5GQ4Q4YC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage&amp;q&amp;f=false Matthias Brenzinger. Language Diversity Endangered]&lt;/ref&gt;. Австралиялык лингвист Стивен Вурмдун демилгеси менен жоголуп бара жаткан тилдер тууралуу маалыматтарды чогултуу жана жарыялоо планы кабыл алынган.

1994-жылы электрондук &quot;Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган тилдердин кызыл китеби&quot; түзүлгөн.

1996-жылы С. Вурмдун редакциясы астында &quot;Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган дүйнө тилдеринин атласынын&quot; биринчи басылышы жарык көргөн. 

Атластын экинчи басылышы С. Вурмдун редакциясы астында 2001-жылы чыккан. Бул басылыш 90 барактан туруп, ага 14 карта барагы жана 800 тилдин сүрөттөлүшү киргизилген.

2005-жылы ЮНЕСКО атластын сыноо иретиндеги интерактивдүү онлайн версиясын жарыялаган. Ал эми анын толук версиясы 2009-жылы колдонууга берилген&lt;ref&gt;[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026 Moseley, Christopher, Nicolas, Alexandre. Atlas of the world's languages in danger]&lt;/ref&gt;.

Норвегия өкмөтүнүн колдоосу менен 2010-жылы чыккан атластын акыркы басылышы 2500 жакын тилдерди камтыйт (алардын ичинен 230 тил 1950-жылдан бери таптакыр жоголуп кеткен деп эсептелет). Атласта ар бир тилдин аталышы, анын сакталуу деңгээли жана ал кайсы өлкөдө же өлкөлөрдө сүйлөнөрү көрсөтүлгөн. Онлайн басылышында ошондой эле ар бир тилде сүйлөгөндөрдүн саны, аны сактап калуу үчүн зарыл чаралар, тиешелүү долбоорлор, маалымат булактары, ISO 639-3 коддору жана географиялык маалыматтар берилген.

== Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган тилдердин классификациясы ==

* '''Коопсуз (''safe'')''' —  тилди бардык муундар колдонушат жана анын муундар аралык өткөрүлүп берилиши үзгүлтүккө учурабайт.
* '''Аярлуу (''vulnerable'')''' — жаш муундагылардын көбү бул тилде сүйлөшөт, бирок аны колдонуу чектелүү (мисалы, бул тилде үйдө гана сүйлөшүлөт).
* '''Коркунуч алдында  (''definitely endangered'')''' — жаш муундар тарабынан эне тили катары окулбайт.
* '''Олуттуу коркунучта (''severely endangered'')''' — улуу муундар тарабынан колдонулат, бирок жаш муундагылар менен баарлашууда колдонулбайт.
* '''Жок болуп кетүү алдында (''critically endangered'')''' — улгайган адамдар тилди сактап калган. Алар тилди жарым-жартылай жана сейрек гана колдонушат.
* '''Өлүү тил / Жок болуп кеткен болушу мүмкүн (''extinct'')''' — Сүйлөгөн тирүү адам жок / Жакынкы өткөн чакта сөзсүз түрдө болгон, бирок азыркы абалы тууралуу ишенимдүү маалымат жок .
* '''Кайтадан калыбына келтирилген''' — мурда жоголуп кеткен, бирок учурда кайра жандандырылып жаткан тил.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20230826052643/https://en.wal.unesco.org/ Жоголуп кетүү коркунучу алдында турган дүйнө тилдеринин атласынын расмий сайты]
[[Категория:ЮНЕСКО]]</text>
      <sha1>qdygot0mj25ktymojibc2lz32d5odl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кайли Женнер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154704</id>
    <revision>
      <id>664859</id>
      <parentid>663298</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4367" sha1="3h42du1el6bo9lagiyv1zp0j3bk6zu3" xml:space="preserve">[[Файл:Kylie Jenner2 (cropped).png|thumb|Дженнер,Кайли]]
'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. Kylie Kristen Jenner; 1997-жылдын 10-августунда туулган, Лос-Анджелес, АКШ) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны, Kylie Cosmetics косметикалык брендинин негиздөөчүсү.[1]&lt;ref&gt;'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. ''Kylie Kristen Jenner''; 1997-жылдын 10-августунда туулган) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны. Ал ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катышып таанылган жана Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген.&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=The Business of Kylie Jenner|url=https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner|website=Vogue|date=4 November 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==
2007-жылы Женнер үй-бүлөсүнүн жашоосу тууралуу баяндаган ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катыша баштаган. Бул шоу анын коомчулукка кеңири таанылышына өбөлгө түзгөн.&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot; /&gt;

== Ишкердик ишмердүүлүгү ==
2015-жылы жЖеннер Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген. Бренд алгач эринге арналган косметикалык каражаттарды чыгарган, кийин анын ассортименти кеңейген.&lt;ref name=&quot;Coty&quot;&gt;{{cite web|title=Coty and Kylie Jenner Announce Strategic Partnership to Expand Beauty Brands Globally|url=https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands|website=Coty|date=18 November 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019-жылы Coty компаниясы Kylie Cosmetics бизнесинин 51 пайыздык үлүшүн 600 миллион АКШ долларына сатып алуу боюнча келишим түзгөн.&lt;ref name=&quot;Coty&quot; /&gt;

== Шилтемелер ==

* [https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner Vogue — Кайли Дженнердин ишкердик ишмердүүлүгү]
* [https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands Coty — расмий билдирүү]

== Колдонулган адабияттар ==
&lt;references /&gt;&lt;/ref&gt;

[2]&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

== Өмүр баяны ==
2007-жылы Женнер үй-бүлөсүнүн жашоосу тууралуу баяндаган ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катыша баштаган. Бул программа анын кеңири аудиторияга таанылышына өбөлгө түзгөн.[3]&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=How Kylie Jenner Won At Fashion, Family And Dating On The DL|url=https://www.vogue.co.uk/article/kylie-jenner-british-vogue-interview|website=British Vogue|date=13 August 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;

== Ишкердик ишмердүүлүгү ==
2015-жылы Женнер Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген. 2019-жылы Coty компаниясы анын косметикалык бизнесинин 51 пайыздык үлүшүн сатып алган.[4]&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kylie Jenner Reveals Her First-Ever Fragrance Was Inspired By...|url=https://www.vogue.com/article/kylie-jenner-cosmic-interview|website=Vogue|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==

* Vogue — Кайли Дженнердин бизнеси тууралуу
* Coty — расмий билдирүү

# &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;The Business of Kylie Jenner (англ.) (4 November 2024).&lt;/nowiki&gt;
# Coty and Kylie Jenner Announce Strategic Partnership to Expand Beauty Brands Globally (англ.) (18 November 2019).
# &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;How Kylie Jenner Won At Fashion, Family And Dating On The DL (англ.) (13 August 2024).&lt;/nowiki&gt;
# &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Kylie Jenner Reveals Her First-Ever Fragrance Was Inspired By... (англ.).&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>3h42du1el6bo9lagiyv1zp0j3bk6zu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664860</id>
      <parentid>664859</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="npaabfzaa2fsb2pjph3k6rs6rc2r18z" xml:space="preserve">[[Файл:Kylie Jenner2 (cropped).png|thumb|Дженнер,Кайли]]
'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. Kylie Kristen Jenner; 1997-жылдын 10-августунда туулган, Лос-Анджелес, АКШ) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны, Kylie Cosmetics косметикалык брендинин негиздөөчүсү.[1]&lt;ref&gt;'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. ''Kylie Kristen Jenner''; 1997-жылдын 10-августунда туулган) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны. Ал ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катышып таанылган жана Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген.&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=The Business of Kylie Jenner|url=https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner|website=Vogue|date=4 November 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==
2007-жылы Женнер үй-бүлөсүнүн жашоосу тууралуу баяндаган ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катыша баштаган. Бул шоу анын коомчулукка кеңири таанылышына өбөлгө түзгөн.&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot; /&gt;

== Ишкердик ишмердүүлүгү ==
2015-жылы жЖеннер Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген. Бренд алгач эринге арналган косметикалык каражаттарды чыгарган, кийин анын ассортименти кеңейген.&lt;ref name=&quot;Coty&quot;&gt;{{cite web|title=Coty and Kylie Jenner Announce Strategic Partnership to Expand Beauty Brands Globally|url=https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands|website=Coty|date=18 November 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019-жылы Coty компаниясы Kylie Cosmetics бизнесинин 51 пайыздык үлүшүн 600 миллион АКШ долларына сатып алуу боюнча келишим түзгөн.&lt;ref name=&quot;Coty&quot; /&gt;

== Өмүр баяны ==
2007-жылы Женнер үй-бүлөсүнүн жашоосу тууралуу баяндаган ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катыша баштаган. Бул программа анын кеңири аудиторияга таанылышына өбөлгө түзгөн.[3]&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=How Kylie Jenner Won At Fashion, Family And Dating On The DL|url=https://www.vogue.co.uk/article/kylie-jenner-british-vogue-interview|website=British Vogue|date=13 August 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

== Ишкердик ишмердүүлүгү ==
2015-жылы Женнер Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген. 2019-жылы Coty компаниясы анын косметикалык бизнесинин 51 пайыздык үлүшүн сатып алган.[4]&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=Kylie Jenner Reveals Her First-Ever Fragrance Was Inspired By...|url=https://www.vogue.com/article/kylie-jenner-cosmic-interview|website=Vogue|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==

* [https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner Vogue — Кайли Дженнердин ишкердик ишмердүүлүгү]
* [https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands Coty — расмий билдирүү]

== Булактар ==</text>
      <sha1>npaabfzaa2fsb2pjph3k6rs6rc2r18z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664861</id>
      <parentid>664860</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <origin>664861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="s9tb1lak402kojw0cj4lhej2ihfuv1d" xml:space="preserve">[[Файл:Kylie Jenner2 (cropped).png|thumb|Дженнер,Кайли]]
'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. Kylie Kristen Jenner; 1997-жылдын 10-августунда туулган, Лос-Анджелес, АКШ) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны, Kylie Cosmetics косметикалык брендинин негиздөөчүсү.[1]&lt;ref&gt;'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. ''Kylie Kristen Jenner''; 1997-жылдын 10-августунда туулган) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны. Ал ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катышып таанылган жана Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген.&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=The Business of Kylie Jenner|url=https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner|website=Vogue|date=4 November 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==
2007-жылы Женнер үй-бүлөсүнүн жашоосу тууралуу баяндаган ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катыша баштаган. Бул шоу анын коомчулукка кеңири таанылышына өбөлгө түзгөн.&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot; /&gt;

== Ишкердик ишмердүүлүгү ==
2015-жылы жЖеннер Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген. Бренд алгач эринге арналган косметикалык каражаттарды чыгарган, кийин анын ассортименти кеңейген.&lt;ref name=&quot;Coty&quot;&gt;{{cite web|title=Coty and Kylie Jenner Announce Strategic Partnership to Expand Beauty Brands Globally|url=https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands|website=Coty|date=18 November 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019-жылы Coty компаниясы Kylie Cosmetics бизнесинин 51 пайыздык үлүшүн 600 миллион АКШ долларына сатып алуу боюнча келишим түзгөн.&lt;ref name=&quot;Coty&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=Kylie Jenner Reveals Her First-Ever Fragrance Was Inspired By...|url=https://www.vogue.com/article/kylie-jenner-cosmic-interview|website=Vogue|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==

* [https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner Vogue — Кайли Дженнердин ишкердик ишмердүүлүгү]
* [https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands Coty — расмий билдирүү]

== Булактар ==</text>
      <sha1>s9tb1lak402kojw0cj4lhej2ihfuv1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664862</id>
      <parentid>664861</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <origin>664862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="qks2mvjlx2xzf282s77iwo3yq2lap0g" xml:space="preserve">[[Файл:Kylie Jenner2 (cropped).png|thumb|Дженнер,Кайли]]
'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. Kylie Kristen Jenner; 1997-жылдын 10-августунда туулган, Лос-Анджелес, АКШ) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны, Kylie Cosmetics косметикалык брендинин негиздөөчүсү.[1]&lt;ref&gt;'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. ''Kylie Kristen Jenner''; 1997-жылдын 10-августунда туулган) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны. Ал ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катышып таанылган жана Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген.&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=The Business of Kylie Jenner|url=https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner|website=Vogue|date=4 November 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==
2007-жылы Женнер үй-бүлөсүнүн жашоосу тууралуу баяндаган ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катыша баштаган. Бул шоу анын коомчулукка кеңири таанылышына өбөлгө түзгөн.

== Ишкердик ишмердүүлүгү ==
2015-жылы жЖеннер Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген. Бренд алгач эринге арналган косметикалык каражаттарды чыгарган, кийин анын ассортименти кеңейген.&lt;ref name=&quot;Coty&quot;&gt;{{cite web|title=Coty and Kylie Jenner Announce Strategic Partnership to Expand Beauty Brands Globally|url=https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands|website=Coty|date=18 November 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019-жылы Coty компаниясы Kylie Cosmetics бизнесинин 51 пайыздык үлүшүн 600 миллион АКШ долларына сатып алуу боюнча келишим түзгөн.&lt;ref name=&quot;Coty&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=Kylie Jenner Reveals Her First-Ever Fragrance Was Inspired By...|url=https://www.vogue.com/article/kylie-jenner-cosmic-interview|website=Vogue|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==

* [https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner Vogue — Кайли Дженнердин ишкердик ишмердүүлүгү]
* [https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands Coty — расмий билдирүү]

== Булактар ==</text>
      <sha1>qks2mvjlx2xzf282s77iwo3yq2lap0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664863</id>
      <parentid>664862</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="2xwzwo5j8jxepofc9e5hw372i55ekyh" xml:space="preserve">[[Файл:Kylie Jenner2 (cropped).png|thumb|Дженнер,Кайли]]
'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. Kylie Kristen Jenner; 1997-жылдын 10-августунда туулган, [[Лос-Анжелес]], [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]]) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны, [[Kylie Cosmetics]] косметикалык брендинин негиздөөчүсү.[1]&lt;ref&gt;'''Кайли Кристен Женнер''' (англ. ''Kylie Kristen Jenner''; 1997-жылдын 10-августунда туулган) — америкалык ишкер айым жана медиа инсаны. Ал ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катышып таанылган жана Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген.&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;VogueBusiness&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=The Business of Kylie Jenner|url=https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner|website=Vogue|date=4 November 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==
2007-жылы Женнер үй-бүлөсүнүн жашоосу тууралуу баяндаган ''Keeping Up with the Kardashians'' реалити-шоусуна катыша баштаган. Бул шоу анын коомчулукка кеңири таанылышына өбөлгө түзгөн.

== Ишкердик ишмердүүлүгү ==
2015-жылы Женнер Kylie Cosmetics косметикалык брендин негиздеген. Бренд алгач эринге арналган косметикалык каражаттарды чыгарган, кийин анын ассортименти кеңейген.&lt;ref name=&quot;Coty&quot;&gt;{{cite web|title=Coty and Kylie Jenner Announce Strategic Partnership to Expand Beauty Brands Globally|url=https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands|website=Coty|date=18 November 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019-жылы [[Coty]] компаниясы Kylie Cosmetics бизнесинин 51 пайыздык үлүшүн 600 миллион АКШ долларына сатып алуу боюнча келишим түзгөн.&lt;ref name=&quot;Coty&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite web|title=Kylie Jenner Reveals Her First-Ever Fragrance Was Inspired By...|url=https://www.vogue.com/article/kylie-jenner-cosmic-interview|website=Vogue|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==

* [https://www.vogue.com/article/the-business-of-kylie-jenner Vogue — Кайли Дженнердин ишкердик ишмердүүлүгү]
* [https://www.coty.com/news/coty-and-kylie-jenner-announce-strategic-partnership-to-expand-beauty-brands Coty — расмий билдирүү]

== Булактар ==</text>
      <sha1>2xwzwo5j8jxepofc9e5hw372i55ekyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Диас, Кэмерон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154917</id>
    <redirect title="Камерон Диас" />
    <revision>
      <id>664740</id>
      <parentid>663746</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2156</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Диас Кэмерон]] на [[Камерон Диас]]</comment>
      <origin>664740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="8y6jkqv5uuyvq8x4bz78ugl4h207a82" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Камерон Диас]]</text>
      <sha1>8y6jkqv5uuyvq8x4bz78ugl4h207a82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэри Голда Росс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155259</id>
    <revision>
      <id>664769</id>
      <parentid>664520</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T01:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22507" sha1="oltrxhrme62wdtbdmrh2h69egfz8p80" xml:space="preserve">{{Илимпоз|Ысымы=Мэри Голда Росс|Сүрөт=Mary G. Ross Sculpture 1.jpg|Сүрөттүн аталышы=Росстун портреттик сүрөтү|Туулган жылы=9.8.1908|Каза болгон жылы=29.4.2008|Туулган жери=Парк-Хилл, Оклахома, Кошмо Штаттар|Каза болгон жери=Лос-Альтос, Калифорния, Кошмо Штаттар|Жарандыгы=Америкалык, чероки|Илимий даражасы=Түндүк-Чыгыш мамлекеттик мугалимдер колледжи, математика боюнча бакалавр даражасы, 1928
Колорадо мамлекеттик мугалимдер колледжи (Грили), математика боюнча магистр даражасы, 1938
Калифорния университети, Лос-Анджелес, инженерия боюнча кесиптик сертификат, 1949|Илимий наамы=Silicon Valley Engineering Council’s Hall of Fame, 1992, Fellow and life member of the Society of Women Engineers, and others|Белгилүү болгондугу=Биринчи жергиликтүү америкалык аял инженер|Илимий чөйрөсү=математика жана аэрокосмостук инженерия}}

Мэри Голда Росс (9-август, 1908 – 29-апрель, 2008) [[:ru:Чероки|чероки]] жана америкалык аэрокосмос инженери болгон.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20201129004110/http://svec.herokuapp.com/hall-of-fame&lt;/ref&gt; Ал 1942-жылдан 1973-жылы пенсияга чыкканга чейин [[:ru:Lockheed|Lockheed Corporation]] компаниясында иштеген, ал жерде [[:ru:Аэрокосмическая_техника|аэрокосмос дизайны]] боюнча эмгеги менен эң жакшы эсте калган.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://mathwomen.agnesscott.org/women/maryross.htm&lt;/ref&gt; Ал Lockheed Corporation компаниясындагы абройлуу жана өтө жашыруун [[:ru:Skunk_Works|Skunk Works]] долбоорунун 40 негиздөөчү инженеринин бири болгон.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.nps.gov/people/mary-g-ross.htm&lt;/ref&gt;

Өмүр бою Росс жаш аялдарды жана жергиликтүү америкалыктарды [[:ru:STEM|илим, технология, инженерия жана математика (STEM)]] тармактарында алдыга жылдырууга арналган.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ал каза болгондон он жыл өткөндөн кийин, 2018-жылы, Росс 2019-жылкы Америка Кошмо Штаттарынын [[:ru:Монетный_двор_США|Монета салуучу жайы]] тарабынан космос программасындагы жергиликтүү америкалыктарды белгилөөчү 2019-жылкы [[:ru:Доллар_Сакагавеи|жергиликтүү америкалык 1 долларлык монетада]] сүрөттөлүш үчүн тандалып алынган.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20181216152435/https://www.usmint.gov/news/press-releases/united-states-mint-unveils-design-for-2019-native-american-1-coin-reverse&lt;/ref&gt;

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Г. Росс [[:en:Park_Hill,_Oklahoma|Парк-Хиллс, Оклахома]] шаарчасында төрөлгөн, Уильям Уоллес Росс Жуниор жана Мэри Генриетта Мур Росс үй-бүлөсүнүн беш баласынын экинчиси болгон.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://www.tahlequahdailypress.com/_services/v1/client_captcha/challenge?request=eyJ0eXAiOiJKV1QiLCJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJleHAiOjE3OTM3MTMxNzUsImlhdCI6MTc5MzcxMjg3NSwicmVkaXJlY3QiOiIvbmV3cy9nb2xkYS1yb3NzLWxlZnQtdGVhY2hpbmctdG8tc3VwcG9ydC13YXItZWZmb3J0L2FydGljbGVfYzUwMGNiYzQtZWViYS0xMWU1LTliNTctMmIxMjc2NTFmY2I1Lmh0bWwiLCJzZXJ2aWNlIjoiX2xiX3JhdGVfY21zYXBwX2ZvcmVpZ24iLCJzaXRlIjoid3d3LnRhaGxlcXVhaGRhaWx5cHJlc3MuY29tIn0.i7Aoy_uFtJRgXtWD0uu0b_7IAUXUaVXaDtPxLwWptwo&lt;/ref&gt; Ал чероки башчысы [[:ru:Росс,_Джон_(чероки)|Жон Росс-тун]] чөбөрөсү болгон. Жон Росс Эндрю Джексондун тушунда жергиликтүү америкалыктарды жерлеринен чыгаргандан кийин Оклахомадагы жаңы конуштун түзүлүшүндө чоң роль ойногон. Чероки улуту үчүн бул конуш мектеп жана өкмөт менен толук болгон.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;https://www.nationalww2museum.org/war/articles/mary-golda-ross-and-skunk-works&lt;/ref&gt;

Таланттуу бала кезинде, ал башталгыч жана орто мектепти окуу үчүн [[Тахлгуах (Оклахома)|Оклахома штатындагы Талекедеги]] [[:en:Cherokee_Nation|чероки улутунун борборунда]] чоң ата, чоң энесинин колунда жашоого жөнөтүлгөн.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/americanwomenint0000zier&lt;/ref&gt; 16 жашында Росс Талекедеги [[:en:Northeastern_State_University|Түндүк-Чыгыш мамлекеттик мугалимдер колледжине]] тапшырган. Ал 1928-жылы 20 жашында [[:ru:Математика|математика]] боюнча бакалавр даражасын алган.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;https://www.cherokeephoenix.org/_services/v1/client_captcha/challenge?request=eyJ0eXAiOiJKV1QiLCJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJleHAiOjE3OTM3MTM1NjIsImlhdCI6MTc5MzcxMzI2MiwicmVkaXJlY3QiOiIvYXJ0aWNsZS9pbmRleC8yNDcwLyIsInNlcnZpY2UiOiJfbGJfcmF0ZV9jbXNhcHBfZm9yZWlnbiIsInNpdGUiOiJ3d3cuY2hlcm9rZWVwaG9lbml4Lm9yZyJ9.ltCtvSf1cggPM3qc8yGzFs8NKPLUYGymA8VDfOv55Y4&lt;/ref&gt; 1938-жылы Росс азыркы [[:en:University_of_Northern_Colorado|Түндүк Колорадо университети]] деп аталган [[:en:University_of_Northern_Colorado|Колорадо мамлекеттик мугалимдер колледжинен]] математика боюнча магистр даражасын алган.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;https://newsmaven.io/&lt;/ref&gt; Магистрдик даражасын алуу учурунда Росс космоско болгон терең кызыгуусун канааттандыруу үчүн сунушталган [[астрономия]] сабактарын да көп окуган.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

1949-жылы, [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштан]] кийин, Локхид Мэри Г. Росту андан ары окуу үчүн [[Калифорния Университети (Лос-Анжелес)|Калифорния университетине, Лос-Анжелеске]] жөнөткөн. UCLAда окуп жатканда, ал инженерия боюнча кесиптик сертификат ала алган.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Росс бул сертификатка ээ болгон биринчи жергиликтүү америкалык аял болгон.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Карьерасы ==
Росс тогуз жыл бою, негизинен [[:en:Great_Depression_in_the_United_States|Улуу депрессия]] учурунда, Оклахоманын айылдык мектептеринде математика жана илимден сабак берүү менен карьерасын баштаган.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103122055/https://rmamp.colostate.edu/people-of-color-in-stem-mary-golda-ross/ |archivedate=2023-11-03 |title=архив көчүрмөсү |url=https://rmamp.colostate.edu/people-of-color-in-stem-mary-golda-ross/ |accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;

1936-жылы Росс [[Вашингтон|Вашингтондогу]] [[:ru:Бюро_по_делам_индейцев|Индей иштери боюнча бюросуна (BIA)]] статистикалык катчы болуп иштөө үчүн мамлекеттик кызмат сынагынан өткөн.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 1937-жылы ал Нью-Мексико штатынын Санта-Фе шаарындагы Америкалык индейлер үчүн интернат мектеби болгон Санта-Фе индей мектебинде кыздарга кеңешчи болуп которулган.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20121230144333/http://blog.nmai.si.edu/main/2009/10/mary-g-ross-blazed-a-trail-in-the-sky-as-a-woman-engineer-in-the-space-race-celebrated-museum-.html&lt;/ref&gt; Ал интернатта иштеп турганда, Росс математика боюнча магистр даражасын алуу үчүн иштеп жаткан. Магистр даражасын алгандан бир нече жыл өткөндөн кийин, 1941-жылы АКШ [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи Дүйнөлүк Согушка]] кошулгандан кийин жумуш издөө үчүн Росс Калифорнияга көчүп барган.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

1942-жылы Росс Локхид компаниясына [[:ru:Математик|математик]] болуп жумушка орношкон. Локхиддеги карьерасынын башында анын негизги милдети согуштук учактарды иштеп чыгууда иштөө болгон.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Бул мезгилдеги тапшырмаларынын бири [[:ru:Lockheed_P-38_Lightning|Локхид P-38 Lightning]] учагына басымдын тийгизген таасирин талдоо болгон. P-38 ошол кездеги эң ылдам учактардын бири болгон: ал түз учууда саатына 400 миль (640 км/саат) ылдамдыкта учкан биринчи аскердик учак болгон.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-7110-1794-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-9629359-5-6&lt;/ref&gt; Карeрасы боюнда Росс жогорку ылдамдыктагы учууларга байланыштуу көптөгөн дизайн көйгөйлөрүн жана согуштук учактардын [[:ru:Аэроупругость|аэроэластикалык]] маселелерин чечүүгө жардам берген.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Росс [[:ru:Аэрокосмическая_техника|аэрокосмостук]] дизайн тармагын өнүктүрүү үчүн жөн гана карандаш, сызгыч жана [[:en:Friden,_Inc.|Фриден]] компьютерин колдонуп, татаал эсептөөлөрдү аткара алган.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин, согуштан кайтып келген эркектер аялдарды согуш учурунда ээлеген жумуштарынан кетирип жатканда, Локхид Росссту командасында калтырууну чечкен. Алар Росссту инженердик боюнча кесиптик сертификат алуу үчүн [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLAга]] да жөнөтүшкөн, аны ал 1949-жылы алган.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

1952-жылы Росс Локхиддин [[:ru:Skunk_Works|&quot;Скункс Уоркс&quot;]] деп аталган Өнүккөн Иштеп Чыгуу Программасын негиздөөгө жардам берген. Ал бул долбоордо иштеген кырк кишинин бири болгон жана командадагы жалгыз аял болгон.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;https://www.americanindianmagazine.org/story/mary-golda-ross-she-reached-stars&lt;/ref&gt; Росс жана анын командасы тарабынан &quot;Скункс Уоркс&quot; долбоору үчүн аткарылган иш абдан жашыруун болгон, ал тургай азыркыга чейин анын көпчүлүк чоо-жайы классификацияланган.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Бирок, Росс &quot;Скункс Уоркс&quot; долбоорунда жасаган иши &quot;[[:ru:Межпланетный_полёт|планеталар аралык космос]] саякаттары, адам жана адамсыз Жер орбитасындагы учуулар, коргонуу жана жарандык максаттар үчүн орбиталык [[:ru:Искусственный_спутник|спутниктерди]] эң алгачкы изилдөөлөр үчүн алдын ала долбоордук концепцияларды&quot; камтыганы белгилүү.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Кыргызстанда [[Кансыз согуш|муздак согуш]] жана [[Ракеталык курал|ракета]] түрүндөгү жаңы курал технологияларына басым жасалып жатканда, Локхид бул өзгөрүүнү байкап, [[:en:Lockheed_Missiles_and_Space_Company|Локхид ракеталар жана космос]] бөлүмүн түзгөн.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;https://airandspace.si.edu/stories/editorial/mary-g-ross-aerospace-engineer&lt;/ref&gt; Росс бул жаңы бөлүм үчүн [[Баллистикалык ракета|баллистикалык ракеталарды]] жана башка жаңы коргонуу технологияларын изилдөө жана аткарууну баалоодо маанилүү роль ойногон. Ошондой эле ушул мезгилде Росс суу астында [[:ru:Ракета-носитель|жүрүүчү космостук кемелерге]] жана [[:ru:Поларис|Полярис]] долбооруна тиешелүү коргонуу системаларына байланыштуу технологияларды өркүндөтүү боюнча маанилүү ачылыштарды жасаган.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

Локхиддеги Росс жасаган дагы бир чоң салымы [[:ru:Аджена|Агена ракета]] долбооруна тиешелүү. Агена ракетасы Жердин орбитасында жабдууларды жана ар кандай процедураларды сыноого багытталган адам &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1966-103A&lt;/ref&gt;башкарган космостук изилдөө болгон [[:ru:Джемини_(космическая_программа)|Gemini миссиясынын]] чоң бөлүгү болгон.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Агена Gemini командасы үчүн жолугушуу жана токтоочу жай катары колдонулган. Бул долбоор 1966-жылы космоско учурулуп, ийгиликтүү миссияны аткарганда ишке ашкан. Бул долбоор Америка Кошмо Штаттарынын [[:ru:Космическая_эра|космос дооруна]] катышуусунун башталышы болгон.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Росс бул долбоордогу негизги ролу [[гидродинамика]] боюнча кеңири изилдөөлөрүн колдонуп, ракетанын өзүнө мүнөздүү критерийлерди иштеп чыгууда болгон. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;Бул Венера жана Марс планеталарына учуу миссиялары үчүн алдын ала долбоордук концепцияларды түзүүгө жардам берген.

1960-жылдардын аягында Росс жогорку деңгээлдеги өнүккөн системалар боюнча башкы инженерлик кызматка көтөрүлгөн. Бул Росске [[:ru:Посейдон_(ракета)|Посейдон]] жана [[:ru:Трайдент|Тридент]] ракеталары боюнча иштеген командага кошулууга жол ачкан.&lt;ref&gt;https://mathwomen.agnesscott.org/women/maryross.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.legacy.com/obituaries/mercurynews/obituary.aspx?n=mary-g-ross&amp;pid=109118876&lt;/ref&gt; Росс [[:ru:НАСА|NASAнын]] &quot;Планеталык учуулар боюнча колдонмосунун&quot; 3-томуна салым кошкон.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

== Кийинки жашоо ==
1973-жылы ардактуу эс алууга чыккандан кийин, Росс [[:ru:Лос-Альтос_(США)|Лос-Альтос, Калифорнияда]] жашап, жаш аялдарды жана жергиликтүү америкалык жаштарды инженердик кесиптерге тартуу боюнча иштеген.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131221002431/http://www.cherokee.org/News/Stories/23649.aspx&lt;/ref&gt; 1950-жылдардан бери ал [[:en:Society_of_Women_Engineers|Аялдардын Инженерлер Коомунун]] негиздөөчү мүчөсү болгон. Бул коом жаш аялдарды насаатчылык, стипендия жана коомчулук менен камсыз кылуу аркылуу аларды инженердик кесипке умтулууда колдоого багытталган.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Ал ошондой эле Америкалык Индейлердин Илим жана Инженердик Коомуна (AISES) жана [[:en:Council_of_Energy_Resource_Tribes|Энергетикалык Ресурстар Племендери Кеңешине]] билим берүү программаларын кеңейтүү аркылуу колдоо көрсөттү.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

96 жашында, жээни тигип берген жашыл [[:ru:Ситец|каликодон]] тигилген &quot;биринчи салттуу чероки көйнөгүн&quot; кийип, Росс Вашингтондогу&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; [[:ru:Национальный_музей_американских_индейцев|Америкалык Индейлер Улуттук музейинин]] ачылыш аземдерине катышкан. 2008-жылы каза болгондон кийин, ал музейге 400 000 долларлык [[:ru:Эндаумент|эндомент]] калтырган.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110116062019/http://www.americanindiannews.org/2011/01/museum-three-elders-a-century-of-inspiration/&lt;/ref&gt; Бул эндомент жергиликтүү америкалыктарды колдоо жана майрамдоо боюнча өзүнүн мурасын улантуу үчүн калтырылган.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

== Сыйлыктар, таанылуулар жана маанилүү салымдар ==

* 1992-жылы Силикон өрөөнүнүн инженердик кеңешинин Даңк залына киргизилген.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* NASA уюмунун «Планеталар аралык учуулардын колдонмосунун» III томунун автору.&lt;ref&gt;https://www.nasa.gov/image-feature/mary-ross-a-hidden-figure&lt;/ref&gt;
* [[:en:Theta_Sigma_Phi|Theta Sigma Phi]] аялдардын коммуникация коомчулугу тарабынан «Жылдын мыкты айымы» наамына татыган.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* [[:en:Advancing_Indigenous_Science_and_Engineering_Society|Америкалык индейлердин илим жана инженерия коому]], ошондой эле [[:en:Council_of_Energy_Resource_Tribes|Энергетикалык ресурстар урууларынын кеңеши]] тарабынан жетишкендиктери үчүн сыйлыктар менен сыйланган.
* 1961-жылы [[:en:San_Francisco_Examiner|&quot;San Francisco Examiner&quot;]] гезитинин «Өзгөчө айым» сыйлыгына ээ болгон.&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103122104/https://sites.wustl.edu/inclusion/people/mary-g-ross/ |archivedate=2023-11-03 |title=архив көчүрмөсү |url=https://sites.wustl.edu/inclusion/people/mary-g-ross/ |accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;
* 1961-жылы Калифорния штатынын Ишкер жана кесипкөй аялдар клубдарынын федерациясынын «Жетишкендиктери үчүн» сыйлыгын алган.&lt;ref&gt;https://bpwcal.org/&lt;/ref&gt;
* [[:en:Society_of_Women_Engineers|Аял-инженерлер коомунун]] мүчөсү жана өмүр бою ардактуу мүчөсү болгон.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 1992-жылы Санта-Клара өрөөнүнүн бөлүмү анын ысымын алып жүргөн стипендияны негиздеген.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;https://doodles.google/doodle/mary-g-ross-110th-birthday/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.swescv.com/scholarships/scholarship-descriptions&lt;/ref&gt;
* 2018-жылдын 9-августунда [[:ru:Google_Doodle|Google Doodle]] аркылуу эскерилген.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180809082807/https://www.newsweek.com/mary-g-ross-google-doodle-1064895&lt;/ref&gt;
* Росс 2019-жылкы [[:ru:Доллар_Сакагавеи|Сакагавеянын бир долларлык монетасынын]] арткы бетинде сүрөттөлгөн.&lt;ref&gt;https://www.americanindianmagazine.org/story/mary-golda-ross-she-reached-stars&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.usmint.gov/learn/coins-and-medals/collectible-coins/native-american-dollar-coins/2019-american-indians-in-space&lt;/ref&gt;

== Ошондой эле караңыз ==

* [[:ru:Хронология_вклада_женщин_в_науку|Илимдеги аялдардын хронологиясы]]

== Шилтемелер ==
&lt;references responsive /&gt;</text>
      <sha1>oltrxhrme62wdtbdmrh2h69egfz8p80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софи Жермен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155263</id>
    <revision>
      <id>664779</id>
      <parentid>664490</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Софи Джармен]]&quot; барагын &quot;[[Софи Жермен]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>664490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7025" sha1="g0jwiai770efi9qokfczs3cmgicwbij" xml:space="preserve">‘’‘Софи Жермен’’’ (французча: Sophie Germain; толук аты Мари-Софи Жермен; 1776-жылдын 1-апрели — 1831-жылдын 27-июну) — француз математиги, физиги жана философу. Ал сандар теориясы, серпилгичтик теориясы жана акустика тармактарында изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Софи Жермен француз математикасынын өнүгүшүнө салым кошкон жана аялдардын илимдеги ордун кеңейтүүгө аракет кылган белгилүү окумуштуулардын бири болгон.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

== Өмүр баяны ==

=== Балалык чагы жана билими ===
Софи Жермен 1776-жылдын 1-апрелинде Франциянын Париж шаарында төрөлгөн. Ал соодагердин үй-бүлөсүндө чоңойгон. Француз революциясы башталган мезгилде Софи үй-бүлөсүнүн китепканасындагы математикалык китептерди окуп, илимге кызыга баштаган.

Ал математика боюнча билимди негизинен өз алдынча алган. Кийин латын жана грек тилдерин үйрөнүп, математикалык эмгектерди окууга мүмкүнчүлүк түзгөн. Анын математикага болгон кызыгуусу үй-бүлөсүнүн баштапкы каршылыгына карабастан улана берген.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

=== Илимий ишмердүүлүгү ===
1794-жылы Парижде École Polytechnique окуу жайы ачылган. Бирок ошол мезгилде аялдарга бул окуу жайда окууга уруксат берилген эмес. Софи Жермен лекциялык материалдарды алып, математиканы өз алдынча изилдеген.

Ал окуу жайдын студенттеринин бири Антуан-Огюст Леблан деген ат менен профессор Жозеф-Луи Лагранжга математикалык иштерин жөнөткөн. Лагранж анын жөндөмүн байкап, кийин Софи Жермендин устаты жана колдоочусу болгон.

Жермен кийин Адриен-Мари Лежандр жана Карл Фридрих Гаусс сыяктуу белгилүү математиктер менен кат алышып, илимий маселелерди талкуулаган. Гаусс анын математикалык жөндөмүн жогору баалаган.{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain|title=Sophie Germain (France, 1776–1831)|website=UNESCO}}

== Илимий жетишкендиктери ==
Софи Жермен сандар теориясы, акустика жана серпилгичтик теориясы боюнча маанилүү изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Ал Пьер Ферманын акыркы теоремасына байланыштуу математикалык маселелерди изилдеп, кийин «Софи Жермен теоремасы» деп аталган натыйжага салым кошкон.

Анын серпилгичтик теориясы боюнча изилдөөлөрү материалдардын ийилүүсүн жана термелүүсүн математикалык жактан түшүндүрүүгө жардам берген. Бул иштер инженериянын жана математикалык физиканын өнүгүшүнө таасир тийгизген.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

=== Париж Илимдер академиясынын сыйлыгы ===
1816-жылы Софи Жермен серпилгичтик теориясы боюнча жүргүзгөн изилдөөсү үчүн Париж Илимдер академиясынын чоң сыйлыгына ээ болгон. Ал бул сыйлыкты алган алгачкы аялдардын бири болуп эсептелет. Анын эмгеги илимий коомчулук тарабынан таанылып, академиянын жыйындарына катышууга мүмкүнчүлүк алган.{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain|title=Sophie Germain|website=UNESCO}}

== Өлүмү ==
Софи Жермен 1831-жылдын 27-июнунда Париж шаарында 55 жашында каза болгон. Ал өмүрүнүн акыркы жылдарында ооруп жүргөнүнө карабастан, математикалык изилдөөлөрүн уланткан.

Анын илимий эмгектери кийин математиканын өнүгүшүнө жана аялдардын илимдеги ролун таанууга чоң салым кошкон.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

== Мурасы ==
Софи Жермен математиканын тарыхында маанилүү орунду ээлейт. Ал аялдарга жогорку билим алуу мүмкүнчүлүгү чектелген мезгилде өз алдынча билим алып, илимий изилдөөлөрдү жүргүзгөн.

Анын аты математикалык терминдерде, илимий эмгектерде жана билим берүү материалдарында колдонулат. Софи Жермендин өмүрү аялдардын илимге катышуусунун жана билим алуу укугунун маанилүүлүгүн көрсөтөт.{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain|title=Sophie Germain|website=UNESCO}}

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/ MacTutor — Sophie Germain]
* [https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain UNESCO — Sophie Germain]
* [https://scholarsbank.uoregon.edu/items/11326355-0a89-4e3f-b637-9b666defe10d Sophie Germain: A Mathematical Biography]</text>
      <sha1>g0jwiai770efi9qokfczs3cmgicwbij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664782</id>
      <parentid>664779</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7171" sha1="kt7bw0bjcq7p4jxvaltlv3hxxsdjs41" xml:space="preserve">{{Бириктирүү|Мари-Софи Джермен|Софи Жермен}}
[[Файл:Germain.jpeg|thumb|Мари-Софи Джермен.]]
‘’‘Софи Жермен’’’ (французча: Sophie Germain; толук аты Мари-Софи Жермен; 1776-жылдын 1-апрели — 1831-жылдын 27-июну) — француз математиги, физиги жана философу. Ал сандар теориясы, серпилгичтик теориясы жана акустика тармактарында изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Софи Жермен француз математикасынын өнүгүшүнө салым кошкон жана аялдардын илимдеги ордун кеңейтүүгө аракет кылган белгилүү окумуштуулардын бири болгон.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

== Өмүр баяны ==

=== Балалык чагы жана билими ===
Софи Жермен 1776-жылдын 1-апрелинде Франциянын Париж шаарында төрөлгөн. Ал соодагердин үй-бүлөсүндө чоңойгон. Француз революциясы башталган мезгилде Софи үй-бүлөсүнүн китепканасындагы математикалык китептерди окуп, илимге кызыга баштаган.

Ал математика боюнча билимди негизинен өз алдынча алган. Кийин латын жана грек тилдерин үйрөнүп, математикалык эмгектерди окууга мүмкүнчүлүк түзгөн. Анын математикага болгон кызыгуусу үй-бүлөсүнүн баштапкы каршылыгына карабастан улана берген.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

=== Илимий ишмердүүлүгү ===
1794-жылы Парижде École Polytechnique окуу жайы ачылган. Бирок ошол мезгилде аялдарга бул окуу жайда окууга уруксат берилген эмес. Софи Жермен лекциялык материалдарды алып, математиканы өз алдынча изилдеген.

Ал окуу жайдын студенттеринин бири Антуан-Огюст Леблан деген ат менен профессор Жозеф-Луи Лагранжга математикалык иштерин жөнөткөн. Лагранж анын жөндөмүн байкап, кийин Софи Жермендин устаты жана колдоочусу болгон.

Жермен кийин Адриен-Мари Лежандр жана Карл Фридрих Гаусс сыяктуу белгилүү математиктер менен кат алышып, илимий маселелерди талкуулаган. Гаусс анын математикалык жөндөмүн жогору баалаган.{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain|title=Sophie Germain (France, 1776–1831)|website=UNESCO}}

== Илимий жетишкендиктери ==
Софи Жермен сандар теориясы, акустика жана серпилгичтик теориясы боюнча маанилүү изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Ал Пьер Ферманын акыркы теоремасына байланыштуу математикалык маселелерди изилдеп, кийин «Софи Жермен теоремасы» деп аталган натыйжага салым кошкон.

Анын серпилгичтик теориясы боюнча изилдөөлөрү материалдардын ийилүүсүн жана термелүүсүн математикалык жактан түшүндүрүүгө жардам берген. Бул иштер инженериянын жана математикалык физиканын өнүгүшүнө таасир тийгизген.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

=== Париж Илимдер академиясынын сыйлыгы ===
1816-жылы Софи Жермен серпилгичтик теориясы боюнча жүргүзгөн изилдөөсү үчүн Париж Илимдер академиясынын чоң сыйлыгына ээ болгон. Ал бул сыйлыкты алган алгачкы аялдардын бири болуп эсептелет. Анын эмгеги илимий коомчулук тарабынан таанылып, академиянын жыйындарына катышууга мүмкүнчүлүк алган.{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain|title=Sophie Germain|website=UNESCO}}

== Өлүмү ==
Софи Жермен 1831-жылдын 27-июнунда Париж шаарында 55 жашында каза болгон. Ал өмүрүнүн акыркы жылдарында ооруп жүргөнүнө карабастан, математикалык изилдөөлөрүн уланткан.

Анын илимий эмгектери кийин математиканын өнүгүшүнө жана аялдардын илимдеги ролун таанууга чоң салым кошкон.{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/|title=Sophie Germain|website=MacTutor History of Mathematics}}

== Мурасы ==
Софи Жермен математиканын тарыхында маанилүү орунду ээлейт. Ал аялдарга жогорку билим алуу мүмкүнчүлүгү чектелген мезгилде өз алдынча билим алып, илимий изилдөөлөрдү жүргүзгөн.

Анын аты математикалык терминдерде, илимий эмгектерде жана билим берүү материалдарында колдонулат. Софи Жермендин өмүрү аялдардын илимге катышуусунун жана билим алуу укугунун маанилүүлүгүн көрсөтөт.{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain|title=Sophie Germain|website=UNESCO}}

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Germain/ MacTutor — Sophie Germain]
* [https://www.unesco.org/en/virtual-science-museum/women-science/sophie-germain UNESCO — Sophie Germain]
* [https://scholarsbank.uoregon.edu/items/11326355-0a89-4e3f-b637-9b666defe10d Sophie Germain: A Mathematical Biography]</text>
      <sha1>kt7bw0bjcq7p4jxvaltlv3hxxsdjs41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эллен Дедженерес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155288</id>
    <revision>
      <id>664783</id>
      <parentid>664673</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8550" sha1="cysslakdmupwnxr6g23xja272gqa0zp" xml:space="preserve">{{стиль}}
# Эллен Дедженерес

'''Эллен Ли Дедженерес''' (англ. Ellen Lee DeGeneres; 1958-жылдын 26-январында туулган) — америкалык комик, актриса, теле алып баруучу, жазуучу жана продюсер. Ал дүйнөгө ''The Ellen DeGeneres Show'' аттуу телеберүүсү аркылуу кеңири таанылган. Ошондой эле ''Finding Nemo'' жана ''Finding Dory'' анимациялык тасмаларындагы Дори каарманына үн берген.

[[File:Ellen DeGeneres 2011.jpg|thumb|Эллен Дедженерес, 2011-жыл.]]

## Өмүр баяны

Эллен Ли Дедженерес 1958-жылдын 26-январында АКШнын Луизиана штатындагы Метери шаарында төрөлгөн. Анын апасы Бетти Дедженерес логопед, ал эми атасы Эллиотт Дедженерес камсыздандыруу тармагында иштеген.

Бала кезинде Эллен чыгармачылыкка жана юморго кызыккан. Мектепти аяктагандан кийин Жаңы Орлеандагы университетте окуган, бирок көп өтпөй окуусун токтотуп, ар кандай жумуштарда иштеген.

Кийинчерээк ал стендап-комедия менен алектенип, чакан клубдарда жана кафелерде чыгып жүргөн. Убакыттын өтүшү менен анын юмордук таланты көпчүлүктүн көңүлүн бура баштаган.

## Карьерасынын башталышы

[[File:Ellen DeGeneres-2009.jpg|thumb|Эллен Дедженерес, 2009-жыл.]]

Эллендин чыгармачылык карьерасы 1980-жылдардын башында стендап-комик катары башталган. 1986-жылы ал ''The Tonight Show Starring Johnny Carson'' телеберүүсүнө катышкан. Бул анын карьерасындагы маанилүү учурлардын бири болгон.

1994-жылы Эллен ''[[Ellen (TV series)|Ellen]]'' аттуу телесериалда башкы ролду аткара баштаган. Сериал 1994-жылдан 1998-жылга чейин көрсөтүлгөн.

1997-жылы ал ''The Oprah Winfrey Show'' телеберүүсүндө өзүнүн жеке жашоосу тууралуу ачык билдирүү жасаган. Ошол эле жылы анын каарманы Эллен Морган да сериалда өзүнүн сексуалдык ориентациясын ачык билдирген. Бул окуя америкалык телекөрсөтүү тарыхындагы маанилүү учурлардын бири болуп калган.

## The Ellen DeGeneres Show

[[File:The Ellen DeGeneres Show logo.png|thumb|The Ellen DeGeneres Show телеберүүсүнүн логотиби.]]

2003-жылы Эллен өзүнүн ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' аттуу күндүзгү ток-шоусун алып бара баштаган. Бул программа АКШда жана башка өлкөлөрдө чоң популярдуулукка ээ болгон.

Берүүгө белгилүү актёрлор, ырчылар, спортчулар жана башка коомдук ишмерлер чакырылган. Программада маектер, оюн-зооктор, бийлер жана ар кандай кызыктуу сынактар өткөрүлгөн.

Шоунун өзгөчө бөлүктөрүнүн бири — көрүүчүлөр менен түз баарлашуу жана конокторго арналган юмордук оюндар болгон.

Программа 19 сезон көрсөтүлүп, 2022-жылдын май айында акыркы чыгарылышы эфирге чыккан. Жалпысынан шоу 64 Daytime Emmy сыйлыгын алган.

## Кинодогу карьерасы

Эллен Дедженерес кино жана анимация тармагында да белгилүү. Ал бир нече тасмаларга тартылып, айрым анимациялык каармандарга үн берген.

Анын катышкан белгилүү тасмалары:

* ''[[Mr. Wrong]]'' (1996)
* ''[[EDtv]]'' (1999)
* ''[[The Love Letter]]'' (1999)
* ''[[Finding Nemo]]'' (2003)
* ''[[Finding Dory]]'' (2016)

[[File:Ellen DeGeneres Dory Finding Nemo.jpg|thumb|Finding Nemo анимациялык тасмасындагы Дори каарманы.]]

2003-жылы чыккан ''Finding Nemo'' мультфильминде Эллен Дори аттуу балыктын үнүн аткарган. Бул каарман көрүүчүлөр арасында абдан популярдуу болгон.

2016-жылы ''Finding Dory'' аттуу уланды тасмасы жарык көрүп, анда Эллен кайрадан Доринин үнүн аткарган.

## Сыйлыктары жана жетишкендиктери

Эллен Дедженерес телевидение жана кино тармагындагы эмгектери үчүн көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон.

Анын негизги жетишкендиктери:

* 30 Primetime жана Daytime Emmy сыйлыгы.
* 20 People's Choice Awards сыйлыгы.
* 2012-жылы Mark Twain Prize for American Humor сыйлыгы.
* 2016-жылы АКШнын Президенти Барак Обама тарабынан Президенттик Эркиндик медалы менен сыйланган.

Ал ошондой эле ''Academy Awards'', ''Grammy Awards'' жана ''Primetime Emmy Awards'' сыяктуу ири иш-чараларды алып барган.

## Жеке жашоосу

[[File:Ellen DeGeneres and Portia de Rossi.jpg|thumb|Эллен Дедженерес жана Порша де Росси.]]

2008-жылы Эллен австралиялык-америкалык актриса [[Порша де Росси]] менен баш кошкон. Алардын мамилеси коомчулукка белгилүү болуп, Голливуддагы белгилүү түгөйлөрдүн бири катары таанылган.

Эллен жеке жашоосунан тышкары кайрымдуулук иштерине жана жаныбарларды коргоо долбоорлоруна да көңүл бурган.

## Коомдук ишмердүүлүгү

Эллен Дедженерес коомдук маселелер боюнча да активдүү позициясын билдирип келген. Ал LGBTQ+ коомчулугунун укуктарын колдогон коомдук ишмерлердин бири болуп саналат.

Мындан тышкары, ал жаныбарларды коргоо, билим берүү жана кайрымдуулук долбоорлоруна катышкан.

## Чыгармачылык мурасы

Эллен Дедженерес америкалык телекөрсөтүү тарыхында өзгөчө орунду ээлейт. Анын юмордук стили, теле алып баруучулук жөндөмү жана анимациялык тасмалардагы ролдору дүйнө жүзүндөгү көрүүчүлөргө таанылган.

Анын ''The Ellen DeGeneres Show'' программасы күндүзгү телеберүүлөрдүн өнүгүшүнө таасир берип, көптөгөн жылдар бою популярдуулугун сактап келген.

## Тышкы шилтемелер

* [Эллен Дедженерестин расмий сайты](https://www.ellendegeneres.com/)
* [Эллен Дедженерес — Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ellen_DeGeneres)
* [Эллен Дедженерес — Television Academy](https://www.televisionacademy.com/bios/ellen-degeneres)
* [Эллен Дедженерес — Golden Globes](https://goldenglobes.com/person/ellen-degeneres/)
* [Эллен Дедженерес — Biography](https://www.biography.com/actors/ellen-degeneres)</text>
      <sha1>cysslakdmupwnxr6g23xja272gqa0zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кристина Си</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155294</id>
    <revision>
      <id>664766</id>
      <parentid>664710</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T23:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4949" sha1="rf9riruoj50ucujs42bcx69g6vk3rug" xml:space="preserve">Кристина Эльхановна Саркисян цирк артисттеринин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. 6 жашка чейин ата-энеси менен шаардан-шаарга көчүп, ата-энесине таандык көчмө циркте жашаган. 6 жашында Саркисян музыкалык мектепке окууга кирет. Үч жыл бою фортепианодо ойногондон кийин, эстрадалык-жаз вокал бөлүмүнө өтөт. 2008-жылы Москвага көчүп келип, Заманбап искусство институтунун эстрадалык-жаз ырдоо кафедрасына тапшырган. 2010-жылы композитор Павел Мурашов менен таанышкан, ал кийинчерээк анын &quot;Мен учуп кетип жатам&quot; аттуу биринчи ырынын автору болгон. 2011-жылдын жай айларында Кристина Саркисян &quot;Унута баштадым&quot; аттуу ырына жаңы сингл жана клип чыгарды.

Black Star менен Кристина Синин кызматташтыгы 2011-жылы лейблдин артисти Music Hayk менен ырчынын биргелешкен трегин жазуудан башталган. 2013-жылдын башында Саркисян &quot;Зима&quot; синглин чыгарган. Ошол эле жылдын мартында ал лейблдин артистти болуп, ошол кезде Black Starдагы жалгыз кыз болгон. Black Star Inc. лейблиндеги биринчи иши &quot;Ну ну да&quot; сингли болгон. Rap.ru порталынын редакциясы &quot;Ну ну да&quot; чыгармасын &quot;2013-жылдын 50 мыкты ыры&quot; тизмесинде он биринчи орунга, ал эми бул ырдын клибин &quot;Жылдын клиптери. Орус версиясы&quot; тизмесинде бешинчи орунга койгон.

# {{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;[[Файл:Kristina Si на Europa Plus TV. Hit Non Stop в Витебске 2016 (cropped).jpg|thumb]]</text>
      <sha1>rf9riruoj50ucujs42bcx69g6vk3rug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664784</id>
      <parentid>664766</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Кристина си]]&quot; барагын &quot;[[Кристина Си]]&quot; деп кайра атады: Инсандын ысымы жана фамилиясы баш тамга менен жазылат</comment>
      <origin>664766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4949" sha1="rf9riruoj50ucujs42bcx69g6vk3rug" xml:space="preserve">Кристина Эльхановна Саркисян цирк артисттеринин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. 6 жашка чейин ата-энеси менен шаардан-шаарга көчүп, ата-энесине таандык көчмө циркте жашаган. 6 жашында Саркисян музыкалык мектепке окууга кирет. Үч жыл бою фортепианодо ойногондон кийин, эстрадалык-жаз вокал бөлүмүнө өтөт. 2008-жылы Москвага көчүп келип, Заманбап искусство институтунун эстрадалык-жаз ырдоо кафедрасына тапшырган. 2010-жылы композитор Павел Мурашов менен таанышкан, ал кийинчерээк анын &quot;Мен учуп кетип жатам&quot; аттуу биринчи ырынын автору болгон. 2011-жылдын жай айларында Кристина Саркисян &quot;Унута баштадым&quot; аттуу ырына жаңы сингл жана клип чыгарды.

Black Star менен Кристина Синин кызматташтыгы 2011-жылы лейблдин артисти Music Hayk менен ырчынын биргелешкен трегин жазуудан башталган. 2013-жылдын башында Саркисян &quot;Зима&quot; синглин чыгарган. Ошол эле жылдын мартында ал лейблдин артистти болуп, ошол кезде Black Starдагы жалгыз кыз болгон. Black Star Inc. лейблиндеги биринчи иши &quot;Ну ну да&quot; сингли болгон. Rap.ru порталынын редакциясы &quot;Ну ну да&quot; чыгармасын &quot;2013-жылдын 50 мыкты ыры&quot; тизмесинде он биринчи орунга, ал эми бул ырдын клибин &quot;Жылдын клиптери. Орус версиясы&quot; тизмесинде бешинчи орунга койгон.

# {{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;[[Файл:Kristina Si на Europa Plus TV. Hit Non Stop в Витебске 2016 (cropped).jpg|thumb]]</text>
      <sha1>rf9riruoj50ucujs42bcx69g6vk3rug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664786</id>
      <parentid>664784</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="7j6763rzzd0ikdifdjomvovwojokp2y" xml:space="preserve">Кристина Эльхановна Саркисян цирк артисттеринин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. 6 жашка чейин ата-энеси менен шаардан-шаарга көчүп, ата-энесине таандык көчмө циркте жашаган. 6 жашында Саркисян музыкалык мектепке окууга кирет. Үч жыл бою фортепианодо ойногондон кийин, эстрадалык-жаз вокал бөлүмүнө өтөт. 2008-жылы Москвага көчүп келип, Заманбап искусство институтунун эстрадалык-жаз ырдоо кафедрасына тапшырган. 2010-жылы композитор Павел Мурашов менен таанышкан, ал кийинчерээк анын &quot;Мен учуп кетип жатам&quot; аттуу биринчи ырынын автору болгон. 2011-жылдын жай айларында Кристина Саркисян &quot;Унута баштадым&quot; аттуу ырына жаңы сингл жана клип чыгарды.

Black Star менен Кристина Синин кызматташтыгы 2011-жылы лейблдин артисти Music Hayk менен ырчынын биргелешкен трегин жазуудан башталган. 2013-жылдын башында Саркисян &quot;Зима&quot; синглин чыгарган. Ошол эле жылдын мартында ал лейблдин артистти болуп, ошол кезде Black Starдагы жалгыз кыз болгон. Black Star Inc. лейблиндеги биринчи иши &quot;Ну ну да&quot; сингли болгон. Rap.ru порталынын редакциясы &quot;Ну ну да&quot; чыгармасын &quot;2013-жылдын 50 мыкты ыры&quot; тизмесинде он биринчи орунга, ал эми бул ырдын клибин &quot;Жылдын клиптери. Орус версиясы&quot; тизмесинде бешинчи орунга койгон.
== Булактар ==
{{Булактар|2}}
# {{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;[[Файл:Kristina Si на Europa Plus TV. Hit Non Stop в Витебске 2016 (cropped).jpg|thumb]]</text>
      <sha1>7j6763rzzd0ikdifdjomvovwojokp2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664857</id>
      <parentid>664786</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Арип боюнча инсандар|Арип боюнча инсандар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>664857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5057" sha1="p8kjthyhmcd1m237t5s3dv7oorfmp73" xml:space="preserve">Кристина Эльхановна Саркисян цирк артисттеринин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. 6 жашка чейин ата-энеси менен шаардан-шаарга көчүп, ата-энесине таандык көчмө циркте жашаган. 6 жашында Саркисян музыкалык мектепке окууга кирет. Үч жыл бою фортепианодо ойногондон кийин, эстрадалык-жаз вокал бөлүмүнө өтөт. 2008-жылы Москвага көчүп келип, Заманбап искусство институтунун эстрадалык-жаз ырдоо кафедрасына тапшырган. 2010-жылы композитор Павел Мурашов менен таанышкан, ал кийинчерээк анын &quot;Мен учуп кетип жатам&quot; аттуу биринчи ырынын автору болгон. 2011-жылдын жай айларында Кристина Саркисян &quot;Унута баштадым&quot; аттуу ырына жаңы сингл жана клип чыгарды.

Black Star менен Кристина Синин кызматташтыгы 2011-жылы лейблдин артисти Music Hayk менен ырчынын биргелешкен трегин жазуудан башталган. 2013-жылдын башында Саркисян &quot;Зима&quot; синглин чыгарган. Ошол эле жылдын мартында ал лейблдин артистти болуп, ошол кезде Black Starдагы жалгыз кыз болгон. Black Star Inc. лейблиндеги биринчи иши &quot;Ну ну да&quot; сингли болгон. Rap.ru порталынын редакциясы &quot;Ну ну да&quot; чыгармасын &quot;2013-жылдын 50 мыкты ыры&quot; тизмесинде он биринчи орунга, ал эми бул ырдын клибин &quot;Жылдын клиптери. Орус версиясы&quot; тизмесинде бешинчи орунга койгон.
== Булактар ==
{{Булактар|2}}
# {{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;[[Файл:Kristina Si на Europa Plus TV. Hit Non Stop в Витебске 2016 (cropped).jpg|thumb]]

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>p8kjthyhmcd1m237t5s3dv7oorfmp73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664858</id>
      <parentid>664857</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Арип боюнча ырчылар|Арип боюнча ырчылар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>664858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5117" sha1="tg2sq3w20k07riim2zz9m6e72iegmvs" xml:space="preserve">Кристина Эльхановна Саркисян цирк артисттеринин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. 6 жашка чейин ата-энеси менен шаардан-шаарга көчүп, ата-энесине таандык көчмө циркте жашаган. 6 жашында Саркисян музыкалык мектепке окууга кирет. Үч жыл бою фортепианодо ойногондон кийин, эстрадалык-жаз вокал бөлүмүнө өтөт. 2008-жылы Москвага көчүп келип, Заманбап искусство институтунун эстрадалык-жаз ырдоо кафедрасына тапшырган. 2010-жылы композитор Павел Мурашов менен таанышкан, ал кийинчерээк анын &quot;Мен учуп кетип жатам&quot; аттуу биринчи ырынын автору болгон. 2011-жылдын жай айларында Кристина Саркисян &quot;Унута баштадым&quot; аттуу ырына жаңы сингл жана клип чыгарды.

Black Star менен Кристина Синин кызматташтыгы 2011-жылы лейблдин артисти Music Hayk менен ырчынын биргелешкен трегин жазуудан башталган. 2013-жылдын башында Саркисян &quot;Зима&quot; синглин чыгарган. Ошол эле жылдын мартында ал лейблдин артистти болуп, ошол кезде Black Starдагы жалгыз кыз болгон. Black Star Inc. лейблиндеги биринчи иши &quot;Ну ну да&quot; сингли болгон. Rap.ru порталынын редакциясы &quot;Ну ну да&quot; чыгармасын &quot;2013-жылдын 50 мыкты ыры&quot; тизмесинде он биринчи орунга, ал эми бул ырдын клибин &quot;Жылдын клиптери. Орус версиясы&quot; тизмесинде бешинчи орунга койгон.
== Булактар ==
{{Булактар|2}}
# {{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Интернет — это анонизм» Катя Клэп, Олег Коронный и другие интернет-герои подростков|url=http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|date=2015-10-10|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша-Город]]|access-date=2015-12-25|archive-date=2016-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712172652/http://daily.afisha.ru/archive/gorod/archive/teenagers-vkontakte/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19815|title=50 лучших песен 2013. Финал|publisher=''Rap.ru''|date=2013-12-20|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001120949/https://www.rap.ru/reading/19815|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;
# {{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/19836|title=Клипы года. Русская версия|publisher=''Rap.ru''|date=2014-01-04|access-date=2016-06-12|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001113551/https://www.rap.ru/reading/19836|archivedate=2021-10-01|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;[[Файл:Kristina Si на Europa Plus TV. Hit Non Stop в Витебске 2016 (cropped).jpg|thumb]]

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Арип боюнча ырчылар]]</text>
      <sha1>tg2sq3w20k07riim2zz9m6e72iegmvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэри Барра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155301</id>
    <revision>
      <id>664768</id>
      <parentid>664727</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T01:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18459" sha1="f12ew7vjxyjm2n10ecn5z9vesak9n9c" xml:space="preserve">
Мэри Барра&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
[[Файл:Mary Barra, official portrait, Homeland Security Council.jpg|thumb|'''Мэри Барра''']]
'''Мэри Тереза Барра''' (кыз кезиндеги фамилиясы — Макела; 1961-жылдын 24-декабрянда туулган) — америкалык ишкер айым, 2014-жылдын 15-январынан бери «General Motors» компаниясынын төрайымы жана башкы аткаруучу директору (CEO) болуп иштейт. Ал «Чоң үчтүккө» кирген автоөндүрүүчү компаниянын тарыхындагы биринчи аял башкы директор болуп саналат.

2013-жылдын декабрь айында GM аны Дэниел Акерсондун ордуна башкы директор кылып дайындаган. &lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/12/11/business/gm-names-first-female-chief-executive.html|title=G.M. Names First Female Chief Executive}}&lt;/ref&gt; Башкы директор болуп дайындалганга чейин Барра глобалдык продукттарды иштеп чыгуу, сатып алуу жана жеткирүү чынжыры боюнча аткаруучу вице-президент болгон. &lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;General Motors&quot;&gt;{{Cite web|url=http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html|title=Dan Akerson to Retire as GM CEO in January 2014 Mary Barra to Become Next CEO; Dan Ammann Named President|publisher=General Motors|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216124019/http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html|archivedate=2013-12-16|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;

== Жаш кези ==
Барра 1961-жылы Мичиган штатынын Роял Оак шаарында фин тектүү ата-эненин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. &lt;ref name=&quot;CNNFortune&quot;&gt;{{Cite news|last=Taylor|first=Alex|title=Mary Barra: GM's next CEO?|url=http://management.fortune.cnn.com/2012/12/17/gm-mary-barra/|work=CNN/Fortune|date=December 17, 2012|archivedate=2013-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214071920/http://management.fortune.cnn.com/2012/12/17/gm-mary-barra/|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HelsinginSanomat&quot;&gt;{{Cite web|last=Niskakangas|first=Tuomas|title=New CEO of automotive icon is of Finnish descent|url=http://www.helsinkitimes.fi/business/8707-new-ceo-of-automotive-icon-is-of-finnish-descent.html|date=December 16, 2013|work=Helsinki Times}}&lt;/ref&gt; Анын чоң атасы Виктор Макеле Америка Кошмо Штаттарына көчүп барып, Теувадан келген финляндиялык иммигрант Мария Саариненге турмушка чыккан. Алар [[Маунтэйн Айрон (Миннесота)|Миннесота штатынын Маунтин-Айрон]] шаарында жашашкан жана эки баласы, анын ичинде бир уулу болгон. Reino Päivio &quot;Ray&quot; Mäkelä (1915–2006) 1959-жылы Ева Элизабет Пыйкконенге (1923–2004) үйлөнгөн жана Мэри Тереза Макеля алардын экинчи баласы болгон. Анын атасы GM компаниясынын Pontiac Motor бөлүмүндө 39 жыл бою шайман жана штамп жасоочу болуп иштеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dbusiness.com/mi-makers/rise-to-the-top/|title=Rise to the Top|first=Paul A.|last=Eisenstein|date=August 17, 2020|work=DBusiness}}&lt;/ref&gt; Анын апасы уулу Пол жана кызы үчүн жогорку билим алуунун ынталуу жактоочусу болгон. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.freep.com/in-depth/money/cars/general-motors/2022/06/03/gm-ceo-mary-barra-reveals-personal-details-rare-interview/9705679002/|title=GM CEO Mary Barra's rare, behind-the-scenes interview: Who she relies on in 'lonely job'|first=Jamie L.|last=LaReau|work=Detroit Free Press|date=January 26, 2023}}&lt;/ref&gt;

Барра 1985-жылы General Motors институтун (азыркы Кеттеринг университети ) бүтүрүп, ал жерден [[электротехника]] боюнча бакалавр даражасын алган. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mary Barra Fast Facts|url=https://www.cnn.com/2014/04/01/us/mary-barra-fast-facts/index.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Meet Mary Barra, Kettering graduate '85|url=https://online.kettering.edu/news/2015/09/10/meet-mary-barra-kettering-graduate-%E2%80%9885|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210606221519/https://online.kettering.edu/news/2015/09/10/meet-mary-barra-kettering-graduate-%E2%80%9885|archivedate=2021-06-06|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt; Барра Кеттеринг университетинде окуп жүргөндө инженердик ардактуу коомго Tau Beta Pi &lt;ref name=&quot;taubetapi2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tbp.org/other/NAEclass18.cfm|title=Tau Beta Pi – NAE class 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200402082529/https://www.tbp.org/other/NAEclass18.cfm|archivedate=2020-04-02|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt; (1985-жылдагы MI Zeta классы) жана IEEE-Eta Kappa Nu (Theta Epsilon бөлүм 1983) ардактуу коомуна киргизилген. Андан кийин ал Стэнфорддогу бизнес боюнча жогорку мектебинде башкы менеджер стипендиясы менен окуп, 1990-жылы бизнес башкаруу магистри даражасын алган. &lt;ref name=&quot;bb&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=40221799&amp;privcapId=61206100|title=Mary Barra: Executive Profile &amp; Biography}}&lt;/ref&gt;

== Карьера ==

=== General Motors ===
Барра 1980-жылы 18 жашында кооперативдик студент катары General Motors компаниясында иштей баштаган. &lt;ref name=&quot;shm&quot;&gt;{{Cite news|title=Mary Barra, G.M.'s New Chief, Speaking Her Mind|url=https://www.nytimes.com/2013/12/11/business/mary-barra-gms-new-chief-speaking-her-mind.html|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Анын жумушу канат панелдерин жана капотторду текшерүү болчу, ал эми ал бул жумушун колледждеги окуу акысын төлөө үчүн колдонгон. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://work.qz.com/1175673/general-motors-ceo-mary-barra-on-her-leadership-style-and-career/|title=GM CEO Mary Barra says too many women quit their jobs for the wrong reason|work=Quartz at Work}}&lt;/ref&gt; Кийинчерээк ал ар кандай инженердик жана административдик кызматтарды ээлеген, анын ичинде Детройт/Хэмтрамк монтаждоо заводун башкарган. &lt;ref name=&quot;bb&quot; /&gt;

2008-жылдын февраль айында ал Global Manufacturing Engineering компаниясынын вице-президенти болуп дайындалган. 2009-жылдын июль айында ал Глобалдык адам ресурстары боюнча вице-президент кызматына көтөрүлүп, бул кызматты 2011-жылдын февраль айына чейин ээлеген, андан кийин Глобалдык продукттарды өнүктүрүү боюнча аткаруучу вице-президент болуп дайындалган. &lt;ref name=&quot;bb&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/01/21/business/21auto.html|title=G.M. Names New Leader for Global Development|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Акыркы кызматка дизайн боюнча милдеттер кирген; ал GMдеги автомобиль платформаларынын санын азайтуу үчүн иштеген. &lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt;2013-жылдын августунда анын вице-президенттик жоопкерчилиги кеңейтилип, Глобалдык сатып алуулар жана камсыздоо чынжырын (Global Purchasing and Supply Chain) да камтыган. &lt;ref name=&quot;gm&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gm.com/company/aboutGM/GM_Corporate_Officers/mary_barra.html|title=About GM: Mary T. Barra}}&lt;/ref&gt;

Барра 2014-жылдын январь айында General Motors компаниясынын башкы директору болуп дайындалганда, ал автомобиль өндүрүүчүсүнүн биринчи аял жетекчиси болгон. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rebuilding a Giant: Mary Barra, CEO, General Motors|url=http://www.new-corner.com/rebuilding-a-giant-mary-barra-ceo-general-motors/|work=New Corner}}&lt;/ref&gt;

Башкы директор болуп иштеген биринчи жылында General Motors компаниясы 30 миллиондон ашык унаага байланыштуу 84 коопсуздук чакыртып алуусун чыгарган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.zacks.com/stock/news/159304/general-motors-gm-safety-recalls-add-up-to-84-in-2014l|title=General Motors (GM): Safety Recalls Add Up to 84 in 2014|work=Zacks Equity Research}}&lt;/ref&gt; Барра Сенаттын алдында от алдыруучу өчүргүчтүн бузук болушунан улам келип чыккан чакыртып алуулар жана өлүмдөр боюнча көрсөтмө берүү үчүн чакырылган &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/opinion/2014/07/23/gm-ignition-senate-mary-barra-editorials-debates/13068081/|title=GM reverses openness pledge: Our view|work=USA Today}}&lt;/ref&gt; . Ошол учурда Barra жана General Motors компаниялары башкы директордун жана корпорациянын имиджин жакшыртуу үчүн сыйлыктарды төлөп берген деген шек менен кармалган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.autoblog.com/2015/01/21/gm-buying-awards-mary-barra-report/|title=Is General Motors buying awards for Mary Barra?}}&lt;/ref&gt; Бул кайра чакыртып алуулар жумушчуларды компаниянын маданиятын өзгөртүү аракетинде кездешкен көйгөйлөр жөнүндө кабарлоого үндөгөн жаңы саясаттардын түзүлүшүнө алып келди &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://work.qz.com/1175673/general-motors-ceo-mary-barra-on-her-leadership-style-and-career/|title=GM CEO Mary Barra says too many women quit their jobs for the wrong reason|work=Quartz at Work}}&lt;/ref&gt; .

Башкаруучу директор (CEO) катары Барра Strobe сыяктуу айдоочусуз технологиялар стартапын сатып алуу аркылуу General Motors компаниясынын автопилоттогу жана электр машиналары рыногуна киришин жетектеген.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/09/business/general-motors-driverless.html|title=G.M. Acquires Strobe, Start-Up Focused on Driverless Technology|last=Vlasic|first=Bill|date=October 9, 2017|work=The New York Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2017-жылы Барра &quot;Детройт үчилтигинин&quot; эң көп айлык алган жетекчиси болгон, анын жалпы эмгек акысы 21,96 миллион долларды түзгөн. &lt;ref name=&quot;detroitnews.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.detroitnews.com/story/business/autos/general-motors/2018/04/27/gm-proxy-mary-barra-compensation/34313299/|title=GM paid CEO Mary Barra nearly $22M in 2017|first=Nora|last=Naughton|work=The Detroit News}}&lt;/ref&gt; 2018-жылдын ноябрь айында Барра Түндүк Америкадагы беш заводду жаап, 14 000 жумушчуну жумуштан кетиргенин жарыялаган. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/11/26/gm-unallocating-several-plants-in-2019-to-take-3-billion-to-3point8-billion-charge-in-future-quarters.html|title=GM to halt production at several plants, cut more than 14,000 jobs|first=Robert|last=Ferris|work=[[CNBC]]|date=November 26, 2018}}&lt;/ref&gt; Анын чечимин президент [[Дональд Трамп]] сынга алып, жооп катары компаниянын мамлекеттик субсидияларын алып салам деп коркуткан. &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

=== Башкармалыктар жана кеңештер ===
Барра General Dynamics компаниясынын директорлор кеңешинин мүчөсү болгон. Ал Детройт экономикалык клубунун жана Детройт айылдык күндүзгү мектебинин директорлор кеңешинде кызмат кылат. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dykema.com/news-press-kellett-elected-to-detroit-economic-club-board_041015.html|title=Dykema Chairman and CEO Peter Kellett Elected to the Detroit Economic Club Board of Directors|work=www.dykema.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theoaklandpress.com/news/detroit-country-day-school-announces-new-trustees-including-gm-ceo/article_f3d4a985-3f8e-5e98-a477-182d5e586370.html|title=Detroit Country Day School announces new trustees, including GM CEO Mary Barra|work=The Oakland Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200220182852/https://www.theoaklandpress.com/news/detroit-country-day-school-announces-new-trustees-including-gm-ceo/article_f3d4a985-3f8e-5e98-a477-182d5e586370.html|archivedate=2020-02-20|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hometownlife.com/story/news/local/birmingham/2014/10/12/gm-ceo-mary-barra-joins-detroit-country-day-school-board-trustees/17041271/|title=GM CEO Mary Barra joins Detroit Country Day School Board of Trustees|work=HometownLife}}&lt;/ref&gt; Ал Стэнфорд университетинин камкорчулар кеңешинин, Стэнфорд бизнес мектебинин консультативдик кеңешинин жана [[Дьюк Университети|Дьюк университетинин]] камкорчулар кеңешинин мүчөсү. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|title=GM CEO Barra joins Stanford University board|url=https://www.detroitnews.com/story/business/autos/general-motors/2015/07/15/gm-ceo-barra-joins-stanford-university-board/30181281/|work=Detroit News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Three Join Board of Trustees|url=https://today.duke.edu/2020/07/three-join-board-trustees|work=today.duke.edu}}&lt;/ref&gt;

2017-жылдын август айында ал Disney компаниясынын директорлор кеңешине шайланган. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barra elected to Walt Disney board|url=http://www.autonews.com/article/20170824/OEM02/170829852/barra-elected-to-walt-disney-board}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=General Motors Chairman Mary T. Barra Joins Disney Board of Directors|url=https://variety.com/2017/film/news/gm-chairman-mary-t-barra-disney-board-directors-1202538221/|work=Variety}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=GM CEO Mary Barra Joins Disney's Board Amid Successor Search|url=https://fortune.com/2017/08/24/walt-disney-gm-general-motors-mary-barra/|work=Fortune}}&lt;/ref&gt; Ал бул кеңешке шайланган 12-адам жана төртүнчү аял болгон. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Disney Adds General Motors CEO to Board of Directors|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/disney-adds-general-motors-ceo-board-directors-1032380|work=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;

2022-жылдын мартында ал Ички коопсуздук катчысы Алехандро Майоркас тарабынан Ички коопсуздук боюнча кеңеш берүүчү кеңешинин курамына дайындалган.

== Сыйлыктар ==
Барра 2023-жылы Артур В. Пейдж борборунун сыйлыктарында  сыйланып, Коомдук байланыштагы ак ниеттүүлүк үчүн Ларри Фостер сыйлыгын алган.

Барра 2018-жылдын февраль айында Улуттук инженердик академияга шайланган  &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=Spring 2018|title=Class of 2018 Elected : New Members|url=https://www.nae.edu/File.aspx?id=181157#page=49}}&lt;/ref&gt; 2018-жылдын сентябрь айында Барра Йель университетинин башкы директорунун жетекчилик институтунун &quot;Лидерликтеги легенда&quot; сыйлыгына ээ болгон. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://som.yale.edu/news/2018/09/chief-executive-leadership-institute-honors-mary-t-barra-with-legend-in-leadership-award|title=Chief Executive Leadership Institute Honors Mary T. Barra with Legend in Leadership Award|date=September 24, 2018|work=Yale School of Management}}&lt;/ref&gt;

== Жеке жашоо ==
Барра Кеттеринг университетинде окуп жүргөндө таанышкан консультант Тони Баррага турмушка чыккан жана эки баласы бар. &lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{Cite news|title=Longtime Insider Is GM's First Female CEO|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303560204579249952766187032?mod=WSJ_hps_LEFTTopStories}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
{{Булактар|30em}}{{s-start}}
{{s-bus}}
{{s-bef|before=[[Daniel Akerson]]}}
{{s-ttl|title=CEO of [[General Motors]]|years=2014–present}}
{{s-inc|rows=2}}
|-
{{s-bef|before=[[Tim Solso]]}}
{{s-ttl|title=Chairman of the Board of [[General Motors]]|years=2016–present}}
{{s-end}}
[[Категория:Туулгандар 1961-жылы]]
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>f12ew7vjxyjm2n10ecn5z9vesak9n9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-57176-64</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155305</id>
    <revision>
      <id>664742</id>
      <timestamp>2026-11-04T15:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="d9ffvz5kxzkmswrwd7rxm8dnq9bi30l" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:55, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d9ffvz5kxzkmswrwd7rxm8dnq9bi30l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Аделина Жылдызбекова</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155306</id>
    <revision>
      <id>664743</id>
      <timestamp>2026-11-04T15:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="d9ffvz5kxzkmswrwd7rxm8dnq9bi30l" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:55, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d9ffvz5kxzkmswrwd7rxm8dnq9bi30l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ву Цзяньсьюн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155307</id>
    <revision>
      <id>664744</id>
      <timestamp>2026-11-04T16:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Адинай 9Б</username>
        <id>49828</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/155334918|Ву Цзяньсюн]]&quot;</comment>
      <origin>664744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1724" sha1="at9fazxx3ydtiqzij9rkgnnkpr6rnqq" xml:space="preserve">{{Илимпоз|Альма-матер=[[Нанкинский университет]], &lt;br&gt;[[Калифорнийский университет в Беркли]]|Ысымы=Ву Цзяньсюн|Туулган жылы=31 - май 1912 жылы|Каза болгон жылы=16 - февраль 1997 жыл|Туулган жери=Тайцян , Цзянсу Бэйян өкмөтү|Каза болгон жери=Нью-Йорк , АКШ|Жарандыгы=АКШ , Кытай Республикасы|Илимий чөйрөсү=Ядролук физик, университеттин окутуучусу, физик, окумуштуу.|Иштеген жери=Берклидеги Калифорния университети, Принстон университети, Колумбия университети.}}'''Ву Цзяньсюн''' (анын ичинде '''мадам Ву''' деп да белгилүү; кыт. салт. 健东, паллл. У Цзяньsюн; англисче Chien-Shiung Wu; 31 май 1912, Тайцан - 16-февраль 1997, [[Нью-Йорк]]) - кыьай тектүү америкалык физик-ядрочу.  [[Манхэттен долбоору|Манхэттен долбооруна]] катышкан. Ал эксперимент менен алсыз өз ара аракеттенүү аркылуу мейкиндик окуунун бузулушун далилдеген, бул эксперимент анын ысымы менен аталат (Ву тажрыйбасы).

АКШнын Улуттук илимдер академиясынын мүчөсү (1958) , Кытай илимдер академиясынын чет элдик мүчө (1994) .</text>
      <sha1>at9fazxx3ydtiqzij9rkgnnkpr6rnqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Клара Хабибурахманова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155308</id>
    <revision>
      <id>664745</id>
      <timestamp>2026-11-04T16:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Акылай Кадыралыева</username>
        <id>49853</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎'''Клара Файзурахмановна Хабибурахманова''' (1933-жылы Ысык-Көл облусунун Талды-Суу айылында төрөлгөн) — кыргызстандык педагог, англис тили мугалими. Ысык-Көл облусунда көп жылдар бою билим берүү тармагында эмгектенип, жаштардын англис тилин үйрөнүүсүнө жан...&quot;</comment>
      <origin>664745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="5mzxzzd7s1ph8s3qo87ux97hnsuehlf" xml:space="preserve">'''Клара Файзурахмановна Хабибурахманова''' (1933-жылы Ысык-Көл облусунун Талды-Суу айылында төрөлгөн) — кыргызстандык педагог, англис тили мугалими. Ысык-Көл облусунда көп жылдар бою билим берүү тармагында эмгектенип, жаштардын англис тилин үйрөнүүсүнө жана эл аралык билим берүү программаларына катышуусуна көмөк көрсөткөн.&lt;ref name=&quot;100women&quot;&gt;{{Cite web|title=Клара Хабибурахманова|url=https://100women.awli.kg/kyr/klara-khabiburahmanova|website=100 аялдын тарыхы|language=ky|access-date=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==
Клара Файзурахмановна Хабибурахманова 1933-жылы Ысык-Көл облусунун Талды-Суу айылында төрөлгөн. Балалык чагы Улуу Ата Мекендик согуш жылдарына туш келип, атасы фронтто курман болгон. Орто мектепти аяктагандан кийин Алматы шаарындагы чет тилдер педагогикалык институтуна тапшырган. 1956-жылы аталган окуу жайды аяктаган.&lt;ref name=&quot;100women&quot; /&gt;

Эмгек жолун Казакстандын айылдык мектептеринде баштаган. Кийин Пржевальск (азыркы Каракол) шаарындагы жана Түп айылындагы мектептерде иштеген. 1967-жылдан тартып Ленин атындагы адистештирилген мектепте англис тилинен сабак берген. Кийинчерээк аталган мектепте директорлук кызматты аркалаган.&lt;ref name=&quot;100women&quot; /&gt;

1978-жылы Улуу Британиянын Кембридж шаарындагы англис тили боюнча жайкы окуу курстарына катышкан.&lt;ref name=&quot;100women&quot; /&gt;

1988-жылы пенсияга чыккандан кийин да педагогикалык ишмердүүлүгүн улантып, Каракол шаарындагы жеке жогорку окуу жайларында сабак берген. Ошондой эле англис тили боюнча даярдоо курстарын уюштурган. Мугалимдик ишмердүүлүгүн 2013-жылы аяктаган.&lt;ref name=&quot;100women&quot; /&gt;

== Билим берүү тармагына кошкон салымы ==
Клара Хабибурахманованын демилгеси жана көмөгү менен Каракол шаарынан 100гө жакын окуучу жана студент АКШда жана Европада эл аралык билим берүү программалары боюнча окуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон.&lt;ref name=&quot;100women&quot; /&gt;

Анын окуучуларынын арасында эл аралык деңгээлде иш алып барган адистер бар. Алардын бири — Behavox компаниясынын жетекчиси Эркин Адылов.&lt;ref name=&quot;100women&quot; /&gt;

== Колдонулган адабияттар ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>5mzxzzd7s1ph8s3qo87ux97hnsuehlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Акылай Кадыралыева</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155309</id>
    <revision>
      <id>664746</id>
      <timestamp>2026-11-04T16:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirzoulugʻbek</username>
        <id>4632</id>
      </contributor>
      <comment>Википедияга кош келиңиз</comment>
      <origin>664746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="pnmgwqx7gc0i930dkys04ensdz3ziyn" xml:space="preserve">{{Hello}}--&lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 16:34, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pnmgwqx7gc0i930dkys04ensdz3ziyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уна Падел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155310</id>
    <revision>
      <id>664748</id>
      <timestamp>2026-11-04T16:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aruuwrite</username>
        <id>49833</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1366303651|Una Padel]]&quot; барагынан которулуп түзүлдү</comment>
      <origin>664748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10976" sha1="e0sf2e64aedkxdrop1ir7my6vv2sgu5" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Уна Падел''' OBE (1956-жылдын 21-июлу – 2006-жылдын 29-августу) – британиялык кылмыш-жаза сот адилеттигинин реформатору, жаза реформасындагы иши менен белгилүү. Ал 1999-жылдан 2006-жылы каза болгонго чейин Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борборунун (CCJS) директору болуп иштеген, андан кийин борбор Уна Падел сыйлыгын негиздеген.

== Өмүрү жана карьерасы ==
Лондондун Хэмпстед шаарында Сигрид менен Уильям Х. Паделдин үй-бүлөсүндө төрөлгөн Уна Уэмблиде чоңойгон жана Престон Манор орто мектебинде жана Дарем, Йорк жана Ньюкасл университеттеринде психология боюнча даражага жана социалдык башкаруу жана социалдык иш боюнча дипломдорго ээ болгон. Ал 1980-жылы Нортумбрия пробация кызматына кошулган, 1985-жылы Түрмө реформасы трастында Стивен Шоунун орун басары болуп иштеген жана 1989-жылы Баңгизатты кыянаттык менен пайдалануу боюнча туруктуу конференциянын (азыр Баңгизатка көз карандылыкты изилдөө институту менен бириктирилип, DrugScope түзүлгөн) директорунун жардамчысы болуп дайындалган. Ал ошондой эле түрмөлөрдө ВИЧ боюнча билим берүү иштерин жүргүзгөн. 1988-жылы ал [[Prue Stevenson|Пру Стивенсон]] менен биргеликте &quot;Инсайдерлер: түрмөлөрдөгү аялдардын тажрыйбасы&quot; аттуу китепти жазган.

1993-жылы ал Лондондун бардык түрмөлөрүндө коноктор үчүн борборлорду түзүү максатында Лондон түрмөлөрүнүн коомчулук байланыштары (LPCL) деп аталган долбоорду баштаган жана 1998-жылы максатына жеткен. Андан кийин ал CLINKS уюмун негиздеген, анын максаты ыктыярдуу уюмдарды түрмөдө кызмат көрсөтүүгө үндөө болгон. 2000-жылы ал жаза реформасын караган Ламинг комитетинин мүчөсү болгон. Ал 2003-жылы OBE наамына ээ болгон. Ошол эле жылы ал жаза аткаруу системасына катышкан уюмдарды координациялаган топ болгон [[Penal Affairs Consortium|Жаза аткаруу иштери боюнча консорциумдун]] төрайымы болгон.

Падель 1999-жылдан 2006-жылы рак оорусунан каза болгонго чейин Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борборунун (CCJS) же ал иштеген кездеги Кылмыштуулукту изилдөө жана дарылоо институтунун директору болуп иштеген. Ал өзүнүн карьерасында көптөгөн жактоочу топторго жана комитеттерге катышкан.   &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/content/1/c4/38/13/Comment145.pdf|title=Comment issue 145}}&amp;nbsp;{{Small|(679&amp;nbsp;KB)}}. ''Comment'' ([[Лондон Кингс-колледжи|King's College London]]) '''145'''. February 2003. pp.&amp;nbsp;8–9. Retrieved 30 October 2010.&lt;/ref&gt;

Паделдин артында Мораг аттуу кызы, ата-энеси жана эки карындашы калды. ''The Guardian'' гезитиндеги некрологдо анын &quot;социалдык адилеттүүлүктүн терең сезими&quot; белгиленген, ал &quot;алсыздарды терең түшүнүүдөн жана аларга боор ооруудан келип чыккан. Ал кылмыштуу популизмдин партиялык саясий маанайы барган сайын күчөп, принциптер жана түзүмдөр үчүн катуу күрөшүп келген мезгилинде адептүүлүк жана адилеттүүлүк үчүн жаркын, жакшы уюштурулган жарыкты күйгүзүп турган&quot;  Борбордун кызматкери Тони Пирсон да ага урмат көрсөтүп, анын сапаттарын көрсөтүү үчүн бир окуяны келтирди: &quot;Бир нече ай мурун сотто пайда болуп, ден соолугу начарлап, кара такси айдоочусу болуп окууну баштоого уруксат алууда, мурда анча чоң эмес соттолгонуна карабастан, аны кеңсеге жеткирип бараткан айдоочуга ийгиликтүү жардам бергендеги анын кубанычын ким унутат?&quot; 

Ал каза болгондон кийин, CCJS жаза реформасына катышкан уюмдарды жана жеке адамдарды таануу үчүн анын элесине арнап жыл сайын өткөрүлүүчү Уна Падел сыйлыгын негиздеген. Биринчиси 2007-жылы Prison Chat UK жана Yarl's Wood Befrienders уюмунун төрагасы Джиллиан Маргарет Батлерге ыйгарылган.  

2001-жылы сот арачыларынын катышуусундагы сот иштерин олуттуу кылмыштар менен гана чектей турган реформалардан кийин Падел: &quot;Эң жогорку сапаттагы сот адилеттиги эң оор кылмыштар үчүн гана сакталып калганы адилетсиз көрүнөт. Салыштырмалуу анча чоң эмес кылмыштар адамдын жашоосуна кыйратуучу таасирин тийгизиши мүмкүн - мисалы, жумушунан айрылуу менен&quot;, - деп айткан.  Ал британиялык кылмышкерлер Испанияны жактырышканын, анткени эки өлкөнүн ортосунда экстрадициялоо келишими жок экенин жана &quot;ал жакка көптөгөн кылмышкерлер чогулганда, ал жамаатка айланаарын жана кылмышкер өзүн &quot;өзүнүн&quot; арасында жүргөндөй сезерин&quot; айтты. 

Кызы 13 жашында тонолгондо, ал күнөөлүүлөрдүн түрмөгө камалышын каалабай турганын айткан — бул Чарльз Мюррейдин айтымында, &quot;анын принциптерине туура келген&quot;. Ал мындай деп түшүндүрдү: &quot;Мен алардын адамдарды тоногонун токтотушун каалайм, эң негизгиси ушул.&quot;&amp;nbsp;... Идеалдуу дүйнөдө мен алардын кызыма чындыгында кандай таасир эткенин билип, идеалдуу түрдө кечирим сурашын каалайт элем.&quot;  Ал [[Prisoner voting rights|туткундардын добуш берүүсүнө]] уруксат берүүнү колдогон жана UNLOCK, Реформаланган кылмышкерлердин улуттук ассоциациясынын &quot; Добуш берүүгө тыюу салынган&quot; өнөктүгүнө катышкан. 

== Шилтемелер ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Булактар}}

=== Булактар ===
1. Morgan, Rod. Obituary: Una Padel. The Guardian. 2006-жылдын 7-сентябры. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

2. Pearson, Tony. 2005/2006 annual report. Centre for Crime and Justice Studies. 2006-жылдын сентябры. 3-бет.

3. Comment issue 145 (PDF). 2007-жылдын 6-июлунда архивделген. 2010-жылдын 30-октябрында алынган. Comment журналы (King's College London), № 145. 2003-жылдын февраль айы. 8–9-беттер.

4. Una Padel Award. Centre for Crime and Justice Studies. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

5. The Una Padel Award 2007. Centre for Crime and Justice Studies. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

6. Justice reforms target jury trials. BBC News. 2001-жылдын 9-октябры. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

7. Bidding farewell to the Costa Del Crime. BBC News. 2001-жылдын 22-ноябры. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

8. Murray, 19–20-беттер.

9. February 2004 – Barred From Voting (PDF). UNLOCK — мурда соттолгон адамдардын улуттук ассоциациясы. 2004-жылдын февраль айы. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

== Булактар ==

* &amp;nbsp;{{Small|(687&amp;nbsp;KB)}} . [[Centre for Crime and Justice Studies|Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борбору]] . 2010-жылдын 30-октябрында алынды.
* [[Charles Murray (scholar)|Мюррей, Чарльз]] (2005-жылдын июнь айы).{{Cite web|url=http://www.civitas.org.uk/pdf/cs44.pdf|title=2005/2006 ''Simple Justice''}}&amp;nbsp;{{Small|(341&amp;nbsp;KB)}} . Сивитас . Civitas веб-баракчасы үчүн [http://www.civitas.org.uk/press/prcs44.php &quot;Эмне үчүн жаза кылмыш эмес&quot; деген] макаланы караңыз. Civitas . 2005-жылдын 27-июну. 2010-жылдын 30-октябрында алынды. WebCite тарабынан 2010-жылдын 30-октябрында [https://web.archive.org/web/20110716074144/http://www.civitas.org.uk/press/prcs44.php архивделген] .
{{Сырткы шилтемелер}}
[[Категория:Кылмыш-жаза сот адилеттиги]]
[[Категория:Өлгөндөр 2006-жылы]]
[[Категория:Туулгандар 1956-жылы]]</text>
      <sha1>e0sf2e64aedkxdrop1ir7my6vv2sgu5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664749</id>
      <parentid>664748</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T16:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>29052</id>
      </contributor>
      <comment>Fix</comment>
      <origin>664749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10975" sha1="q1wkb2mt0x63m8fqrw5npgi0han0jbv" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Уна Падел''' OBE (1956-жылдын 21-июлу – 2006-жылдын 29-августу) – британиялык кылмыш-жаза сот адилеттигинин реформатору, жаза реформасындагы иши менен белгилүү. Ал 1999-жылдан 2006-жылы каза болгонго чейин Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борборунун (CCJS) директору болуп иштеген, андан кийин борбор Уна Падел сыйлыгын негиздеген.

== Өмүрү жана карьерасы ==
Лондондун Хэмпстед шаарында Сигрид менен Уильям Х. Паделдин үй-бүлөсүндө төрөлгөн Уна Уэмблиде чоңойгон жана Престон Манор орто мектебинде жана Дарем, Йорк жана Ньюкасл университеттеринде психология боюнча даражага жана социалдык башкаруу жана социалдык иш боюнча дипломдорго ээ болгон. Ал 1980-жылы Нортумбрия пробация кызматына кошулган, 1985-жылы Түрмө реформасы трастында Стивен Шоунун орун басары болуп иштеген жана 1989-жылы Баңгизатты кыянаттык менен пайдалануу боюнча туруктуу конференциянын (азыр Баңгизатка көз карандылыкты изилдөө институту менен бириктирилип, DrugScope түзүлгөн) директорунун жардамчысы болуп дайындалган. Ал ошондой эле түрмөлөрдө ВИЧ боюнча билим берүү иштерин жүргүзгөн. 1988-жылы ал [[Prue Stevenson|Пру Стивенсон]] менен биргеликте &quot;Инсайдерлер: түрмөлөрдөгү аялдардын тажрыйбасы&quot; аттуу китепти жазган.

1993-жылы ал Лондондун бардык түрмөлөрүндө коноктор үчүн борборлорду түзүү максатында Лондон түрмөлөрүнүн коомчулук байланыштары (LPCL) деп аталган долбоорду баштаган жана 1998-жылы максатына жеткен. Андан кийин ал CLINKS уюмун негиздеген, анын максаты ыктыярдуу уюмдарды түрмөдө кызмат көрсөтүүгө үндөө болгон. 2000-жылы ал жаза реформасын караган Ламинг комитетинин мүчөсү болгон. Ал 2003-жылы OBE наамына ээ болгон. Ошол эле жылы ал жаза аткаруу системасына катышкан уюмдарды координациялаган топ болгон [[Penal Affairs Consortium|Жаза аткаруу иштери боюнча консорциумдун]] төрайымы болгон.

Падель 1999-жылдан 2006-жылы рак оорусунан каза болгонго чейин Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борборунун (CCJS) же ал иштеген кездеги Кылмыштуулукту изилдөө жана дарылоо институтунун директору болуп иштеген. Ал өзүнүн карьерасында көптөгөн жактоочу топторго жана комитеттерге катышкан.   &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/content/1/c4/38/13/Comment145.pdf|title=Comment issue 145}}&amp;nbsp;{{Small|(679&amp;nbsp;KB)}}. ''Comment'' ([[Лондон Кингс-колледжи|King's College London]]) '''145'''. February 2003. pp.&amp;nbsp;8–9. Retrieved 30 October 2010.&lt;/ref&gt;

Паделдин артында Мораг аттуу кызы, ата-энеси жана эки карындашы калды. ''The Guardian'' гезитиндеги некрологдо анын &quot;социалдык адилеттүүлүктүн терең сезими&quot; белгиленген, ал &quot;алсыздарды терең түшүнүүдөн жана аларга боор ооруудан келип чыккан. Ал кылмыштуу популизмдин партиялык саясий маанайы барган сайын күчөп, принциптер жана түзүмдөр үчүн катуу күрөшүп келген мезгилинде адептүүлүк жана адилеттүүлүк үчүн жаркын, жакшы уюштурулган жарыкты күйгүзүп турган&quot;  Борбордун кызматкери Тони Пирсон да ага урмат көрсөтүп, анын сапаттарын көрсөтүү үчүн бир окуяны келтирди: &quot;Бир нече ай мурун сотто пайда болуп, ден соолугу начарлап, кара такси айдоочусу болуп окууну баштоого уруксат алууда, мурда анча чоң эмес соттолгонуна карабастан, аны кеңсеге жеткирип бараткан айдоочуга ийгиликтүү жардам бергендеги анын кубанычын ким унутат?&quot; 

Ал каза болгондон кийин, CCJS жаза реформасына катышкан уюмдарды жана жеке адамдарды таануу үчүн анын элесине арнап жыл сайын өткөрүлүүчү Уна Падел сыйлыгын негиздеген. Биринчиси 2007-жылы Prison Chat UK жана Yarl's Wood Befrienders уюмунун төрагасы Джиллиан Маргарет Батлерге ыйгарылган.  

2001-жылы сот арачыларынын катышуусундагы сот иштерин олуттуу кылмыштар менен гана чектей турган реформалардан кийин Падел: &quot;Эң жогорку сапаттагы сот адилеттиги эң оор кылмыштар үчүн гана сакталып калганы адилетсиз көрүнөт. Салыштырмалуу анча чоң эмес кылмыштар адамдын жашоосуна кыйратуучу таасирин тийгизиши мүмкүн - мисалы, жумушунан айрылуу менен&quot;, - деп айткан.  Ал британиялык кылмышкерлер Испанияны жактырышканын, анткени эки өлкөнүн ортосунда экстрадициялоо келишими жок экенин жана &quot;ал жакка көптөгөн кылмышкерлер чогулганда, ал жамаатка айланаарын жана кылмышкер өзүн &quot;өзүнүн&quot; арасында жүргөндөй сезерин&quot; айтты. 

Кызы 13 жашында тонолгондо, ал күнөөлүүлөрдүн түрмөгө камалышын каалабай турганын айткан — бул Чарльз Мюррейдин айтымында, &quot;анын принциптерине туура келген&quot;. Ал мындай деп түшүндүрдү: &quot;Мен алардын адамдарды тоногонун токтотушун каалайм, эң негизгиси ушул.&quot;&amp;nbsp;... Идеалдуу дүйнөдө мен алардын кызыма чындыгында кандай таасир эткенин билип, идеалдуу түрдө кечирим сурашын каалайт элем.&quot;  Ал [[Prisoner voting rights|туткундардын добуш берүүсүнө]] уруксат берүүнү колдогон жана UNLOCK, Реформаланган кылмышкерлердин улуттук ассоциациясынын &quot; Добуш берүүгө тыюу салынган&quot; өнөктүгүнө катышкан. 

== Шилтемелер ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Булактар}}

=== Булактар ===
1. Morgan, Rod. Obituary: Una Padel. The Guardian. 2006-жылдын 7-сентябры. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

2. Pearson, Tony. 2005/2006 annual report. Centre for Crime and Justice Studies. 2006-жылдын сентябры. 3-бет.

3. Comment issue 145 (PDF). 2007-жылдын 6-июлунда архивделген. 2010-жылдын 30-октябрында алынган. Comment журналы (King's College London), № 145. 2003-жылдын февраль айы. 8–9-беттер.

4. Una Padel Award. Centre for Crime and Justice Studies. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

5. The Una Padel Award 2007. Centre for Crime and Justice Studies. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

6. Justice reforms target jury trials. BBC News. 2001-жылдын 9-октябры. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

7. Bidding farewell to the Costa Del Crime. BBC News. 2001-жылдын 22-ноябры. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

8. Murray, 19–20-беттер.

9. February 2004 – Barred From Voting (PDF). UNLOCK — мурда соттолгон адамдардын улуттук ассоциациясы. 2004-жылдын февраль айы. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

== Булактар ==

* &amp;nbsp;{{Small|(687&amp;nbsp;KB)}} . [[Centre for Crime and Justice Studies|Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борбору]] . 2010-жылдын 30-октябрында алынды.
* [[Charles Murray (scholar)|Мюррей, Чарльз]] (2005-жылдын июнь айы).{{Cite web|url=http://www.civitas.org.uk/pdf/cs44.pdf|title=2005/2006 ''Simple Justice''}}&amp;nbsp;{{Small|(341&amp;nbsp;KB)}} . Сивитас . Civitas веб-баракчасы үчүн [http://www.civitas.org.uk/press/prcs44.php &quot;Эмне үчүн жаза кылмыш эмес&quot; деген] макаланы караңыз. Civitas . 2005-жылдын 27-июну. 2010-жылдын 30-октябрында алынды. WebCite тарабынан 2010-жылдын 30-октябрында [https://web.archive.org/web/20110716074144/http://www.civitas.org.uk/press/prcs44.php архивделген] .
{{Сырткы шилтемелер}}
[[Категория:Кылмыш-жаза сот адилеттиги]]
[[Категория:Өлгөндөр 2006-жылы]]
[[Категория:Туулгандар 1956-жылы]]</text>
      <sha1>q1wkb2mt0x63m8fqrw5npgi0han0jbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664776</id>
      <parentid>664749</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>664776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11126" sha1="lm8y5pwpzzijpa1cxrw08hm98h22e4u" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Уна Падел''' OBE (1956-жылдын 21-июлу – 2006-жылдын 29-августу) – британиялык кылмыш-жаза сот адилеттигинин реформатору, жаза реформасындагы иши менен белгилүү. Ал 1999-жылдан 2006-жылы каза болгонго чейин Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борборунун (CCJS) директору болуп иштеген, андан кийин борбор Уна Падел сыйлыгын негиздеген.

== Өмүрү жана карьерасы ==
Лондондун Хэмпстед шаарында Сигрид менен Уильям Х. Паделдин үй-бүлөсүндө төрөлгөн Уна Уэмблиде чоңойгон жана Престон Манор орто мектебинде жана Дарем, Йорк жана Ньюкасл университеттеринде психология боюнча даражага жана социалдык башкаруу жана социалдык иш боюнча дипломдорго ээ болгон. Ал 1980-жылы Нортумбрия пробация кызматына кошулган, 1985-жылы Түрмө реформасы трастында Стивен Шоунун орун басары болуп иштеген жана 1989-жылы Баңгизатты кыянаттык менен пайдалануу боюнча туруктуу конференциянын (азыр Баңгизатка көз карандылыкты изилдөө институту менен бириктирилип, DrugScope түзүлгөн) директорунун жардамчысы болуп дайындалган. Ал ошондой эле түрмөлөрдө ВИЧ боюнча билим берүү иштерин жүргүзгөн. 1988-жылы ал [[Prue Stevenson|Пру Стивенсон]] менен биргеликте &quot;Инсайдерлер: түрмөлөрдөгү аялдардын тажрыйбасы&quot; аттуу китепти жазган.

1993-жылы ал Лондондун бардык түрмөлөрүндө коноктор үчүн борборлорду түзүү максатында Лондон түрмөлөрүнүн коомчулук байланыштары (LPCL) деп аталган долбоорду баштаган жана 1998-жылы максатына жеткен. Андан кийин ал CLINKS уюмун негиздеген, анын максаты ыктыярдуу уюмдарды түрмөдө кызмат көрсөтүүгө үндөө болгон. 2000-жылы ал жаза реформасын караган Ламинг комитетинин мүчөсү болгон. Ал 2003-жылы OBE наамына ээ болгон. Ошол эле жылы ал жаза аткаруу системасына катышкан уюмдарды координациялаган топ болгон [[Penal Affairs Consortium|Жаза аткаруу иштери боюнча консорциумдун]] төрайымы болгон.

Падель 1999-жылдан 2006-жылы рак оорусунан каза болгонго чейин Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борборунун (CCJS) же ал иштеген кездеги Кылмыштуулукту изилдөө жана дарылоо институтунун директору болуп иштеген. Ал өзүнүн карьерасында көптөгөн жактоочу топторго жана комитеттерге катышкан.   &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/content/1/c4/38/13/Comment145.pdf|title=Comment issue 145|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070706145204/https://kcl.ac.uk/content/1/c4/38/13/Comment145.pdf|archivedate=2007-07-06|accessdate=2026-11-04}}&amp;nbsp;{{Small|(679&amp;nbsp;KB)}}. ''Comment'' ([[Лондон Кингс-колледжи|King's College London]]) '''145'''. February 2003. pp.&amp;nbsp;8–9. Retrieved 30 October 2010.&lt;/ref&gt;

Паделдин артында Мораг аттуу кызы, ата-энеси жана эки карындашы калды. ''The Guardian'' гезитиндеги некрологдо анын &quot;социалдык адилеттүүлүктүн терең сезими&quot; белгиленген, ал &quot;алсыздарды терең түшүнүүдөн жана аларга боор ооруудан келип чыккан. Ал кылмыштуу популизмдин партиялык саясий маанайы барган сайын күчөп, принциптер жана түзүмдөр үчүн катуу күрөшүп келген мезгилинде адептүүлүк жана адилеттүүлүк үчүн жаркын, жакшы уюштурулган жарыкты күйгүзүп турган&quot;  Борбордун кызматкери Тони Пирсон да ага урмат көрсөтүп, анын сапаттарын көрсөтүү үчүн бир окуяны келтирди: &quot;Бир нече ай мурун сотто пайда болуп, ден соолугу начарлап, кара такси айдоочусу болуп окууну баштоого уруксат алууда, мурда анча чоң эмес соттолгонуна карабастан, аны кеңсеге жеткирип бараткан айдоочуга ийгиликтүү жардам бергендеги анын кубанычын ким унутат?&quot; 

Ал каза болгондон кийин, CCJS жаза реформасына катышкан уюмдарды жана жеке адамдарды таануу үчүн анын элесине арнап жыл сайын өткөрүлүүчү Уна Падел сыйлыгын негиздеген. Биринчиси 2007-жылы Prison Chat UK жана Yarl's Wood Befrienders уюмунун төрагасы Джиллиан Маргарет Батлерге ыйгарылган.  

2001-жылы сот арачыларынын катышуусундагы сот иштерин олуттуу кылмыштар менен гана чектей турган реформалардан кийин Падел: &quot;Эң жогорку сапаттагы сот адилеттиги эң оор кылмыштар үчүн гана сакталып калганы адилетсиз көрүнөт. Салыштырмалуу анча чоң эмес кылмыштар адамдын жашоосуна кыйратуучу таасирин тийгизиши мүмкүн - мисалы, жумушунан айрылуу менен&quot;, - деп айткан.  Ал британиялык кылмышкерлер Испанияны жактырышканын, анткени эки өлкөнүн ортосунда экстрадициялоо келишими жок экенин жана &quot;ал жакка көптөгөн кылмышкерлер чогулганда, ал жамаатка айланаарын жана кылмышкер өзүн &quot;өзүнүн&quot; арасында жүргөндөй сезерин&quot; айтты. 

Кызы 13 жашында тонолгондо, ал күнөөлүүлөрдүн түрмөгө камалышын каалабай турганын айткан — бул Чарльз Мюррейдин айтымында, &quot;анын принциптерине туура келген&quot;. Ал мындай деп түшүндүрдү: &quot;Мен алардын адамдарды тоногонун токтотушун каалайм, эң негизгиси ушул.&quot;&amp;nbsp;... Идеалдуу дүйнөдө мен алардын кызыма чындыгында кандай таасир эткенин билип, идеалдуу түрдө кечирим сурашын каалайт элем.&quot;  Ал [[Prisoner voting rights|туткундардын добуш берүүсүнө]] уруксат берүүнү колдогон жана UNLOCK, Реформаланган кылмышкерлердин улуттук ассоциациясынын &quot; Добуш берүүгө тыюу салынган&quot; өнөктүгүнө катышкан. 

== Шилтемелер ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Булактар}}

=== Булактар ===
1. Morgan, Rod. Obituary: Una Padel. The Guardian. 2006-жылдын 7-сентябры. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

2. Pearson, Tony. 2005/2006 annual report. Centre for Crime and Justice Studies. 2006-жылдын сентябры. 3-бет.

3. Comment issue 145 (PDF). 2007-жылдын 6-июлунда архивделген. 2010-жылдын 30-октябрында алынган. Comment журналы (King's College London), № 145. 2003-жылдын февраль айы. 8–9-беттер.

4. Una Padel Award. Centre for Crime and Justice Studies. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

5. The Una Padel Award 2007. Centre for Crime and Justice Studies. 2010-жылдын 29-сентябрында алынган.

6. Justice reforms target jury trials. BBC News. 2001-жылдын 9-октябры. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

7. Bidding farewell to the Costa Del Crime. BBC News. 2001-жылдын 22-ноябры. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

8. Murray, 19–20-беттер.

9. February 2004 – Barred From Voting (PDF). UNLOCK — мурда соттолгон адамдардын улуттук ассоциациясы. 2004-жылдын февраль айы. 2010-жылдын 30-октябрында алынган.

== Булактар ==

* &amp;nbsp;{{Small|(687&amp;nbsp;KB)}} . [[Centre for Crime and Justice Studies|Кылмыштуулук жана адилеттүүлүк изилдөөлөр борбору]] . 2010-жылдын 30-октябрында алынды.
* [[Charles Murray (scholar)|Мюррей, Чарльз]] (2005-жылдын июнь айы).{{Cite web|url=http://www.civitas.org.uk/pdf/cs44.pdf|title=2005/2006 ''Simple Justice''}}&amp;nbsp;{{Small|(341&amp;nbsp;KB)}} . Сивитас . Civitas веб-баракчасы үчүн [http://www.civitas.org.uk/press/prcs44.php &quot;Эмне үчүн жаза кылмыш эмес&quot; деген] макаланы караңыз. Civitas . 2005-жылдын 27-июну. 2010-жылдын 30-октябрында алынды. WebCite тарабынан 2010-жылдын 30-октябрында [https://web.archive.org/web/20110716074144/http://www.civitas.org.uk/press/prcs44.php архивделген] .
{{Сырткы шилтемелер}}
[[Категория:Кылмыш-жаза сот адилеттиги]]
[[Категория:Өлгөндөр 2006-жылы]]
[[Категория:Туулгандар 1956-жылы]]</text>
      <sha1>lm8y5pwpzzijpa1cxrw08hm98h22e4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-58671-42</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155311</id>
    <revision>
      <id>664751</id>
      <timestamp>2026-11-04T17:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="cclqo9e00zkttx60rflvltkex7wbtg8" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 17:55, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cclqo9e00zkttx60rflvltkex7wbtg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Erkin367</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155312</id>
    <revision>
      <id>664752</id>
      <timestamp>2026-11-04T17:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="rqfqeg4bq3rih6xtamt1ill7mu4bh4l" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 17:56, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rqfqeg4bq3rih6xtamt1ill7mu4bh4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Эсма555</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155313</id>
    <revision>
      <id>664754</id>
      <timestamp>2026-11-04T18:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirzoulugʻbek</username>
        <id>4632</id>
      </contributor>
      <comment>Википедияга кош келиңиз</comment>
      <origin>664754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="cx59oiqnt69m6i2divoia7t3nog9azh" xml:space="preserve">{{Hello}}--&lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 18:13, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cx59oiqnt69m6i2divoia7t3nog9azh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Andy Zhang 67</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155314</id>
    <revision>
      <id>664756</id>
      <timestamp>2026-11-04T18:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="14smbm4qjgvgxputsb139xiiq609xwg" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:56, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>14smbm4qjgvgxputsb139xiiq609xwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 8bcd63c32cc7b6c6b0f5cd064f43c038</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155315</id>
    <revision>
      <id>664762</id>
      <timestamp>2026-11-04T21:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="sos678trlz11zegqyv3hp0l5dafltx6" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:56, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sos678trlz11zegqyv3hp0l5dafltx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664775</id>
      <parentid>664762</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>46567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield багыттама калтырбастан &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:Sherwin Diego]]&quot; барагын &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 8bcd63c32cc7b6c6b0f5cd064f43c038]]&quot; деп кайра атады: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Sherwin Diego|Sherwin Diego]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 8bcd63c32cc7b6c6b0f5cd064f43c038|Renamed user 8bcd63c32cc7b6c6b0f5cd064f43c038]]&quot;</comment>
      <origin>664762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="sos678trlz11zegqyv3hp0l5dafltx6" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:56, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sos678trlz11zegqyv3hp0l5dafltx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Wutkh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155316</id>
    <revision>
      <id>664764</id>
      <timestamp>2026-11-04T22:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="0pvb9duafe1tsa2z0ondngu2qebnyg5" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 22:57, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0pvb9duafe1tsa2z0ondngu2qebnyg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аиша бинт Абу Бакр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155317</id>
    <revision>
      <id>664765</id>
      <timestamp>2026-11-04T23:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Energyup888</username>
        <id>49860</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎ Аиша бинт Абу Бакр: алгачкы ислам доорундагы аалым, устат жана илимпоз аял  Аиша бинт Абу Бакр (арабча: عائشة بنت أبي بكر), Аллах андан ыраазы болсун, ислам тарыхындагы эң таасирдүү аялдардын бири болгон. Ал (Аллах андан ыраазы болсун) — Пайгамбарыбыз Мухамм...&quot;</comment>
      <origin>664765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12715" sha1="jmmk7dsn9lja7j9wujomcj5cffxd7pf" xml:space="preserve"> Аиша бинт Абу Бакр: алгачкы ислам доорундагы аалым, устат жана илимпоз аял

Аиша бинт Абу Бакр (арабча: عائشة بنت أبي بكر), Аллах андан ыраазы болсун, ислам тарыхындагы эң таасирдүү аялдардын бири болгон. Ал (Аллах андан ыраазы болсун) — Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жубайы, момундардын энеси жана ислам тарыхында өзгөчө орунду ээлеген улуу аалымдардын бири. Ал хадистерди риваят кылган белгилүү аалым, устат жана диний маселелер боюнча кадыр-барктуу илим ээси болгон. Анын билими мусулмандардын кийинки муундарына чоң таасир тийгизген.

Аиша исламдын алгачкы халифасы жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ эң жакын сахабаларынын бири болгон Абу Бакр ас-Сыддыктын кызы эле. Апасынын аты Умму Руман болгон. Анын үй-бүлөсү Меккедеги Курайш уруусуна таандык болгон. Кийинчерээк ал Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жубайларынын бири болуп, «Умму-л-Муъминин» — «Момундардын энеси» деген ардактуу наамга ээ болгон. Аиша ислам тарыхындагы эң маанилүү өзгөрүүлөр жүрүп жаткан мезгилде жашаган: исламдын пайда болушуна, Меккеден Мединага көчүүгө (хижратка) жана алгачкы мусулман коомчулугунун калыптанышына күбө болгон. Ал болжол менен 678-жылы Медина шаарында дүйнөдөн кайткан.

Аишанын эң маанилүү салымдарынын бири — алгачкы ислам коомунда илимий жана диний авторитетке ээ болушу. Анын билими хадис илимин, ислам укугун (фикх), Куранды тафсир кылууну, мурас бөлүштүрүү маселелерин, араб поэзиясын жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жеке жашоосун камтыган. Адамдар диний суроолорго жооп алуу үчүн ага кайрылышкан. Атүгүл белгилүү сахабалар да татаал маселелер боюнча анын кеңешине муктаж болушкан. Анын билими өзгөчө баалуу болгон, анткени ал Пайгамбарыбыздын ﷺ күнүмдүк жашоосунун башка мусулмандарга дайыма эле көрүнбөгөн жактарын түшүндүрүп бере алган.

Исламий булактарда Аиша болжол менен 2210 хадисти риваят кылган деп айтылат. Бул хадистерде Пайгамбарыбыздын ﷺ сөздөрү, иш-аракеттери, ибадаттары, кулк-мүнөзү, үй-бүлөлүк мамилелери жана күнүмдүк жашоосу тууралуу маалыматтар сакталган. Анын Пайгамбарыбызга ﷺ жакын болушу башка сахабалар күбө боло албаган айрым жеке жагдайларды билүүгө мүмкүнчүлүк берген. Анын риваяттары аркылуу кийинки муундар Пайгамбарыбыздын ﷺ кандай жашаганын, үй-бүлөсүнө кандай мамиле кылганын, ибадаттарды кантип аткарганын жана адамдар менен кандай мамиледе болгонун тереңирээк түшүнө алышкан. Ошентип, Аишанын салымы исламий диний илимдердин калыптанышында маанилүү орунду ээлеген.

Бирок Аиша жөн гана уккан маалыматтарын жаттап алып, башкаларга жеткирген адам болгон эмес. Ал риваяттарды талдап, айрым маалыматтардын туура түшүнүлүшүнө көңүл буруп, түшүндүрмөлөргө суроо койгону менен да белгилүү. Классикалык исламий булактарда анын башка риваятчылардын айрым маалыматтарын оңдогону же белгилүү сөздөрдүн кандай жагдайда айтылганын түшүндүргөнү тууралуу баяндар кездешет. Бул анын илимий салымы маалыматты сактоо жана жеткирүү менен гана чектелбестен, аны сын көз караш менен карап, туура чечмелөөнү да камтыганын көрсөтөт.

Аишанын таасири Пайгамбарыбыз Мухаммад ﷺ 632-жылы дүйнөдөн кайткандан кийин да уланган. Ал өмүрүнүн көп жылдарын Мединада өткөрүп, адамдарга диний билим берген. Ага диний жана укуктук маселелер боюнча суроолор менен эркектер да, аялдар да кайрылышкан. Анын шакирттери аркылуу жеткен билим кийинки исламий илимдердин өнүгүшүнө салым кошкон. Анын кадыр-баркы Куранды, хадистерди, диний өкүмдөрдү жана Пайгамбарыбыздын ﷺ жашоосун терең билгендигине негизделген. Анын илимий мурасы кийинки муундардын аалымдары тарабынан изилденип, сакталып келген.

Аишанын жашоосундагы эң оор окуялардын бири «Хадисатул-Ифк», башкача айтканда, жалган жалаа окуясы болгон. Исламий салттуу булактарда айтылгандай, бир сапар учурунда Аиша кербенден артта калып кеткен. Кийинчерээк бир сахаба аны таап, Мединага кайтарып келген. Андан соң айрым адамдар анын аброюна шек келтирген жалган ушактарды тарата башташкан. Бул окуя Аиша жана анын үй-бүлөсү үчүн оор сыноого айланган. Исламий тафсирлерде Курандын «Нур» сүрөсүнүн 11–20-аяттары ушул окуяга байланыштуу түшүрүлгөнү баяндалат. Бул аяттар Аишанын күнөөсүз экенин билдирип, жалган жалаа жапкандарды айыптайт. Ошондой эле алар адамдын аброюн коргоо, ушак таратпоо жана далилсиз айыптоолордон алыс болуу тууралуу исламий түшүнүктөрдүн маанилүү негиздеринин бири болуп саналат.

Аиша 656-жылы үчүнчү халифа Усман ибн Аффан өлтүрүлгөндөн кийин башталган саясий окуяларга да катышкан. Ошол кездеги саясий кризис азыркы Ирактын Басра шаарына жакын жерде өткөн «Жамал салгылашуусуна» алып келген. Аиша төртүнчү халифа Али ибн Абу Талибдин саясий багытына каршы чыккан башка белгилүү инсандар менен бирге бул окуяларга катышкан. Бул салгылашуу мусулмандардын ортосундагы алгачкы ири куралдуу кагылышуулардын бири болгон. Тарыхый булактарда бул окуянын себептери жана ага катышкан адамдардын саясий максаттары ар кандай чечмеленет. Салгылашуудан кийин Аиша Мединага кайтып келип, өмүрүнүн калган бөлүгүн ошол жерде өткөргөн.

Аиша бинт Абу Бакрдын тарыхый мурасын бир нече багыт аркылуу түшүнүүгө болот. Ал хадистерди сактоого жана жеткирүүгө, диний суроолорду түшүндүрүүгө, ислам укугунун өнүгүшүнө, кийинки муундарга билим берүүгө жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жашоосу тууралуу маалыматтарды мурастоого чоң салым кошкон. Анын таасири көзү өткөндөн кийин да уланып, риваяттары жана илимий түшүндүрмөлөрү кийинки муундардын исламды үйрөнүүсүндө маанилүү булакка айланган.

Аишаны тарыхый инсан катары өзгөчө маанилүү кылган нерсе — аны бир гана ролдун алкагында кароого мүмкүн эместиги. Ал бир эле учурда кыз, жубай, аалым, устат, хадис риваятчысы жана саясий окуялардын катышуучусу болгон. Аны Пайгамбарыбыз ﷺ менен болгон мамилеси аркылуу гана тааныштыруу анын ислам тарыхындагы өз алдынча илимий салымын толук ачып бере албайт.

Анын өмүр жолу билимдин, илим алуунун, эс тутумдун жана интеллектуалдык жоопкерчиликтин маанилүүлүгүн көрсөтөт. Аишанын тарыхый салымы анын Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ доорунда жашаганы менен гана чектелбейт. Ал өз билими аркылуу исламий мурастын сакталышына, түшүндүрүлүшүнө жана кийинки муундарга жеткирилишине активдүү катышкан.

 Ишенимдүү булактар жана кошумча адабияттар

1. Aisha Geissinger, *'A'isha bint Abi Bakr and her Contributions to the Formation of the Islamic Tradition* (2011). «Religion Compass» илимий журналында жарыяланган макала.
2. Sofia Rehman, *Gendering the Hadith Tradition: Recentring the Authority of Aisha, Mother of the Believers* (2024). Oxford University Press басмаканасы.
3. Shahla Haeri, *The Unforgettable Queens of Islam* (2020). Cambridge University Press басмаканасы.
4. «Сахих аль-Бухари» жана «Сахих Муслим» хадистер жыйнактары. Бул эмгектерде Аиша риваят кылган көптөгөн хадистер камтылган.
5. Oxford Bibliographies in Islamic Studies — Аиша тууралуу илимий библиографиялык материалдар.

**Тарыхый эскертүү:** Аишанын өмүрү тууралуу маалыматтар негизинен алгачкы исламий диний жана тарыхый булактар аркылуу бизге жеткен. Айрым окуялар боюнча булактарда айырмачылыктар кездешет. Ошондуктан тарыхый баяндарды, диний түшүндүрмөлөрдү жана тарыхчылар ишенимдүү деп эсептеген тыянактарды бири-биринен айырмалап кароо маанилүү.</text>
      <sha1>jmmk7dsn9lja7j9wujomcj5cffxd7pf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664787</id>
      <parentid>664765</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12730" sha1="n1xsqgqbpvuwviiwgj843egfytgejvr" xml:space="preserve">{{стиль}}
 Аиша бинт Абу Бакр: алгачкы ислам доорундагы аалым, устат жана илимпоз аял

Аиша бинт Абу Бакр (арабча: عائشة بنت أبي بكر), Аллах андан ыраазы болсун, ислам тарыхындагы эң таасирдүү аялдардын бири болгон. Ал (Аллах андан ыраазы болсун) — Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жубайы, момундардын энеси жана ислам тарыхында өзгөчө орунду ээлеген улуу аалымдардын бири. Ал хадистерди риваят кылган белгилүү аалым, устат жана диний маселелер боюнча кадыр-барктуу илим ээси болгон. Анын билими мусулмандардын кийинки муундарына чоң таасир тийгизген.

Аиша исламдын алгачкы халифасы жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ эң жакын сахабаларынын бири болгон Абу Бакр ас-Сыддыктын кызы эле. Апасынын аты Умму Руман болгон. Анын үй-бүлөсү Меккедеги Курайш уруусуна таандык болгон. Кийинчерээк ал Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жубайларынын бири болуп, «Умму-л-Муъминин» — «Момундардын энеси» деген ардактуу наамга ээ болгон. Аиша ислам тарыхындагы эң маанилүү өзгөрүүлөр жүрүп жаткан мезгилде жашаган: исламдын пайда болушуна, Меккеден Мединага көчүүгө (хижратка) жана алгачкы мусулман коомчулугунун калыптанышына күбө болгон. Ал болжол менен 678-жылы Медина шаарында дүйнөдөн кайткан.

Аишанын эң маанилүү салымдарынын бири — алгачкы ислам коомунда илимий жана диний авторитетке ээ болушу. Анын билими хадис илимин, ислам укугун (фикх), Куранды тафсир кылууну, мурас бөлүштүрүү маселелерин, араб поэзиясын жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жеке жашоосун камтыган. Адамдар диний суроолорго жооп алуу үчүн ага кайрылышкан. Атүгүл белгилүү сахабалар да татаал маселелер боюнча анын кеңешине муктаж болушкан. Анын билими өзгөчө баалуу болгон, анткени ал Пайгамбарыбыздын ﷺ күнүмдүк жашоосунун башка мусулмандарга дайыма эле көрүнбөгөн жактарын түшүндүрүп бере алган.

Исламий булактарда Аиша болжол менен 2210 хадисти риваят кылган деп айтылат. Бул хадистерде Пайгамбарыбыздын ﷺ сөздөрү, иш-аракеттери, ибадаттары, кулк-мүнөзү, үй-бүлөлүк мамилелери жана күнүмдүк жашоосу тууралуу маалыматтар сакталган. Анын Пайгамбарыбызга ﷺ жакын болушу башка сахабалар күбө боло албаган айрым жеке жагдайларды билүүгө мүмкүнчүлүк берген. Анын риваяттары аркылуу кийинки муундар Пайгамбарыбыздын ﷺ кандай жашаганын, үй-бүлөсүнө кандай мамиле кылганын, ибадаттарды кантип аткарганын жана адамдар менен кандай мамиледе болгонун тереңирээк түшүнө алышкан. Ошентип, Аишанын салымы исламий диний илимдердин калыптанышында маанилүү орунду ээлеген.

Бирок Аиша жөн гана уккан маалыматтарын жаттап алып, башкаларга жеткирген адам болгон эмес. Ал риваяттарды талдап, айрым маалыматтардын туура түшүнүлүшүнө көңүл буруп, түшүндүрмөлөргө суроо койгону менен да белгилүү. Классикалык исламий булактарда анын башка риваятчылардын айрым маалыматтарын оңдогону же белгилүү сөздөрдүн кандай жагдайда айтылганын түшүндүргөнү тууралуу баяндар кездешет. Бул анын илимий салымы маалыматты сактоо жана жеткирүү менен гана чектелбестен, аны сын көз караш менен карап, туура чечмелөөнү да камтыганын көрсөтөт.

Аишанын таасири Пайгамбарыбыз Мухаммад ﷺ 632-жылы дүйнөдөн кайткандан кийин да уланган. Ал өмүрүнүн көп жылдарын Мединада өткөрүп, адамдарга диний билим берген. Ага диний жана укуктук маселелер боюнча суроолор менен эркектер да, аялдар да кайрылышкан. Анын шакирттери аркылуу жеткен билим кийинки исламий илимдердин өнүгүшүнө салым кошкон. Анын кадыр-баркы Куранды, хадистерди, диний өкүмдөрдү жана Пайгамбарыбыздын ﷺ жашоосун терең билгендигине негизделген. Анын илимий мурасы кийинки муундардын аалымдары тарабынан изилденип, сакталып келген.

Аишанын жашоосундагы эң оор окуялардын бири «Хадисатул-Ифк», башкача айтканда, жалган жалаа окуясы болгон. Исламий салттуу булактарда айтылгандай, бир сапар учурунда Аиша кербенден артта калып кеткен. Кийинчерээк бир сахаба аны таап, Мединага кайтарып келген. Андан соң айрым адамдар анын аброюна шек келтирген жалган ушактарды тарата башташкан. Бул окуя Аиша жана анын үй-бүлөсү үчүн оор сыноого айланган. Исламий тафсирлерде Курандын «Нур» сүрөсүнүн 11–20-аяттары ушул окуяга байланыштуу түшүрүлгөнү баяндалат. Бул аяттар Аишанын күнөөсүз экенин билдирип, жалган жалаа жапкандарды айыптайт. Ошондой эле алар адамдын аброюн коргоо, ушак таратпоо жана далилсиз айыптоолордон алыс болуу тууралуу исламий түшүнүктөрдүн маанилүү негиздеринин бири болуп саналат.

Аиша 656-жылы үчүнчү халифа Усман ибн Аффан өлтүрүлгөндөн кийин башталган саясий окуяларга да катышкан. Ошол кездеги саясий кризис азыркы Ирактын Басра шаарына жакын жерде өткөн «Жамал салгылашуусуна» алып келген. Аиша төртүнчү халифа Али ибн Абу Талибдин саясий багытына каршы чыккан башка белгилүү инсандар менен бирге бул окуяларга катышкан. Бул салгылашуу мусулмандардын ортосундагы алгачкы ири куралдуу кагылышуулардын бири болгон. Тарыхый булактарда бул окуянын себептери жана ага катышкан адамдардын саясий максаттары ар кандай чечмеленет. Салгылашуудан кийин Аиша Мединага кайтып келип, өмүрүнүн калган бөлүгүн ошол жерде өткөргөн.

Аиша бинт Абу Бакрдын тарыхый мурасын бир нече багыт аркылуу түшүнүүгө болот. Ал хадистерди сактоого жана жеткирүүгө, диний суроолорду түшүндүрүүгө, ислам укугунун өнүгүшүнө, кийинки муундарга билим берүүгө жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жашоосу тууралуу маалыматтарды мурастоого чоң салым кошкон. Анын таасири көзү өткөндөн кийин да уланып, риваяттары жана илимий түшүндүрмөлөрү кийинки муундардын исламды үйрөнүүсүндө маанилүү булакка айланган.

Аишаны тарыхый инсан катары өзгөчө маанилүү кылган нерсе — аны бир гана ролдун алкагында кароого мүмкүн эместиги. Ал бир эле учурда кыз, жубай, аалым, устат, хадис риваятчысы жана саясий окуялардын катышуучусу болгон. Аны Пайгамбарыбыз ﷺ менен болгон мамилеси аркылуу гана тааныштыруу анын ислам тарыхындагы өз алдынча илимий салымын толук ачып бере албайт.

Анын өмүр жолу билимдин, илим алуунун, эс тутумдун жана интеллектуалдык жоопкерчиликтин маанилүүлүгүн көрсөтөт. Аишанын тарыхый салымы анын Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ доорунда жашаганы менен гана чектелбейт. Ал өз билими аркылуу исламий мурастын сакталышына, түшүндүрүлүшүнө жана кийинки муундарга жеткирилишине активдүү катышкан.

 Ишенимдүү булактар жана кошумча адабияттар

1. Aisha Geissinger, *'A'isha bint Abi Bakr and her Contributions to the Formation of the Islamic Tradition* (2011). «Religion Compass» илимий журналында жарыяланган макала.
2. Sofia Rehman, *Gendering the Hadith Tradition: Recentring the Authority of Aisha, Mother of the Believers* (2024). Oxford University Press басмаканасы.
3. Shahla Haeri, *The Unforgettable Queens of Islam* (2020). Cambridge University Press басмаканасы.
4. «Сахих аль-Бухари» жана «Сахих Муслим» хадистер жыйнактары. Бул эмгектерде Аиша риваят кылган көптөгөн хадистер камтылган.
5. Oxford Bibliographies in Islamic Studies — Аиша тууралуу илимий библиографиялык материалдар.

**Тарыхый эскертүү:** Аишанын өмүрү тууралуу маалыматтар негизинен алгачкы исламий диний жана тарыхый булактар аркылуу бизге жеткен. Айрым окуялар боюнча булактарда айырмачылыктар кездешет. Ошондуктан тарыхый баяндарды, диний түшүндүрмөлөрдү жана тарыхчылар ишенимдүү деп эсептеген тыянактарды бири-биринен айырмалап кароо маанилүү.</text>
      <sha1>n1xsqgqbpvuwviiwgj843egfytgejvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664856</id>
      <parentid>664787</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>664856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12719" sha1="ri4gl4jsw8xi0jcy5pusjs3sp869x83" xml:space="preserve">{{стиль}}
 Аиша бинт Абу Бакр: алгачкы ислам доорундагы аалым, устат жана илимпоз аял

Аиша бинт Абу Бакр (арабча: عائشة بنت أبي بكر), Аллах андан ыраазы болсун, ислам тарыхындагы эң таасирдүү аялдардын бири болгон. Ал (Аллах андан ыраазы болсун) — Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жубайы, момундардын энеси жана ислам тарыхында өзгөчө орунду ээлеген улуу аалымдардын бири. Ал хадистерди риваят кылган белгилүү аалым, устат жана диний маселелер боюнча кадыр-барктуу илим ээси болгон. Анын билими мусулмандардын кийинки муундарына чоң таасир тийгизген.

Аиша исламдын алгачкы халифасы жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ эң жакын сахабаларынын бири болгон Абу Бакр ас-Сыддыктын кызы эле. Апасынын аты Умму Руман болгон. Анын үй-бүлөсү Меккедеги Курайш уруусуна таандык болгон. Кийинчерээк ал Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жубайларынын бири болуп, «Умму-л-Муъминин» — «Момундардын энеси» деген ардактуу наамга ээ болгон. Аиша ислам тарыхындагы эң маанилүү өзгөрүүлөр жүрүп жаткан мезгилде жашаган: исламдын пайда болушуна, Меккеден Мединага көчүүгө (хижратка) жана алгачкы мусулман коомчулугунун калыптанышына күбө болгон. Ал болжол менен 678-жылы Медина шаарында дүйнөдөн кайткан.

Аишанын эң маанилүү салымдарынын бири — алгачкы ислам коомунда илимий жана диний авторитетке ээ болушу. Анын билими хадис илимин, ислам укугун (фикх), Куранды тафсир кылууну, мурас бөлүштүрүү маселелерин, араб поэзиясын жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жеке жашоосун камтыган. Адамдар диний суроолорго жооп алуу үчүн ага кайрылышкан. Атүгүл белгилүү сахабалар да татаал маселелер боюнча анын кеңешине муктаж болушкан. Анын билими өзгөчө баалуу болгон, анткени ал Пайгамбарыбыздын ﷺ күнүмдүк жашоосунун башка мусулмандарга дайыма эле көрүнбөгөн жактарын түшүндүрүп бере алган.

Исламий булактарда Аиша болжол менен 2210 хадисти риваят кылган деп айтылат. Бул хадистерде Пайгамбарыбыздын ﷺ сөздөрү, иш-аракеттери, ибадаттары, кулк-мүнөзү, үй-бүлөлүк мамилелери жана күнүмдүк жашоосу тууралуу маалыматтар сакталган. Анын Пайгамбарыбызга ﷺ жакын болушу башка сахабалар күбө боло албаган айрым жеке жагдайларды билүүгө мүмкүнчүлүк берген. Анын риваяттары аркылуу кийинки муундар Пайгамбарыбыздын ﷺ кандай жашаганын, үй-бүлөсүнө кандай мамиле кылганын, ибадаттарды кантип аткарганын жана адамдар менен кандай мамиледе болгонун тереңирээк түшүнө алышкан. Ошентип, Аишанын салымы исламий диний илимдердин калыптанышында маанилүү орунду ээлеген.

Бирок Аиша жөн гана уккан маалыматтарын жаттап алып, башкаларга жеткирген адам болгон эмес. Ал риваяттарды талдап, айрым маалыматтардын туура түшүнүлүшүнө көңүл буруп, түшүндүрмөлөргө суроо койгону менен да белгилүү. Классикалык исламий булактарда анын башка риваятчылардын айрым маалыматтарын оңдогону же белгилүү сөздөрдүн кандай жагдайда айтылганын түшүндүргөнү тууралуу баяндар кездешет. Бул анын илимий салымы маалыматты сактоо жана жеткирүү менен гана чектелбестен, аны сын көз караш менен карап, туура чечмелөөнү да камтыганын көрсөтөт.

Аишанын таасири Пайгамбарыбыз Мухаммад ﷺ 632-жылы дүйнөдөн кайткандан кийин да уланган. Ал өмүрүнүн көп жылдарын Мединада өткөрүп, адамдарга диний билим берген. Ага диний жана укуктук маселелер боюнча суроолор менен эркектер да, аялдар да кайрылышкан. Анын шакирттери аркылуу жеткен билим кийинки исламий илимдердин өнүгүшүнө салым кошкон. Анын кадыр-баркы Куранды, хадистерди, диний өкүмдөрдү жана Пайгамбарыбыздын ﷺ жашоосун терең билгендигине негизделген. Анын илимий мурасы кийинки муундардын аалымдары тарабынан изилденип, сакталып келген.

Аишанын жашоосундагы эң оор окуялардын бири «Хадисатул-Ифк», башкача айтканда, жалган жалаа окуясы болгон. Исламий салттуу булактарда айтылгандай, бир сапар учурунда Аиша кербенден артта калып кеткен. Кийинчерээк бир сахаба аны таап, Мединага кайтарып келген. Андан соң айрым адамдар анын аброюна шек келтирген жалган ушактарды тарата башташкан. Бул окуя Аиша жана анын үй-бүлөсү үчүн оор сыноого айланган. Исламий тафсирлерде Курандын «Нур» сүрөсүнүн 11–20-аяттары ушул окуяга байланыштуу түшүрүлгөнү баяндалат. Бул аяттар Аишанын күнөөсүз экенин билдирип, жалган жалаа жапкандарды айыптайт. Ошондой эле алар адамдын аброюн коргоо, ушак таратпоо жана далилсиз айыптоолордон алыс болуу тууралуу исламий түшүнүктөрдүн маанилүү негиздеринин бири болуп саналат.

Аиша 656-жылы үчүнчү халифа Усман ибн Аффан өлтүрүлгөндөн кийин башталган саясий окуяларга да катышкан. Ошол кездеги саясий кризис азыркы Ирактын Басра шаарына жакын жерде өткөн «Жамал салгылашуусуна» алып келген. Аиша төртүнчү халифа Али ибн Абу Талибдин саясий багытына каршы чыккан башка белгилүү инсандар менен бирге бул окуяларга катышкан. Бул салгылашуу мусулмандардын ортосундагы алгачкы ири куралдуу кагылышуулардын бири болгон. Тарыхый булактарда бул окуянын себептери жана ага катышкан адамдардын саясий максаттары ар кандай чечмеленет. Салгылашуудан кийин Аиша Мединага кайтып келип, өмүрүнүн калган бөлүгүн ошол жерде өткөргөн.

Аиша бинт Абу Бакрдын тарыхый мурасын бир нече багыт аркылуу түшүнүүгө болот. Ал хадистерди сактоого жана жеткирүүгө, диний суроолорду түшүндүрүүгө, ислам укугунун өнүгүшүнө, кийинки муундарга билим берүүгө жана Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ жашоосу тууралуу маалыматтарды мурастоого чоң салым кошкон. Анын таасири көзү өткөндөн кийин да уланып, риваяттары жана илимий түшүндүрмөлөрү кийинки муундардын исламды үйрөнүүсүндө маанилүү булакка айланган.

Аишаны тарыхый инсан катары өзгөчө маанилүү кылган нерсе — аны бир гана ролдун алкагында кароого мүмкүн эместиги. Ал бир эле учурда кыз, жубай, аалым, устат, хадис риваятчысы жана саясий окуялардын катышуучусу болгон. Аны Пайгамбарыбыз ﷺ менен болгон мамилеси аркылуу гана тааныштыруу анын ислам тарыхындагы өз алдынча илимий салымын толук ачып бере албайт.

Анын өмүр жолу билимдин, илим алуунун, эс тутумдун жана интеллектуалдык жоопкерчиликтин маанилүүлүгүн көрсөтөт. Аишанын тарыхый салымы анын Пайгамбарыбыз Мухаммаддын ﷺ доорунда жашаганы менен гана чектелбейт. Ал өз билими аркылуу исламий мурастын сакталышына, түшүндүрүлүшүнө жана кийинки муундарга жеткирилишине активдүү катышкан.

== Булактар жана кошумча адабияттар ==
1. Aisha Geissinger, *'A'isha bint Abi Bakr and her Contributions to the Formation of the Islamic Tradition* (2011). «Religion Compass» илимий журналында жарыяланган макала.

2. Sofia Rehman, *Gendering the Hadith Tradition: Recentring the Authority of Aisha, Mother of the Believers* (2024). Oxford University Press басмаканасы.

3. Shahla Haeri, *The Unforgettable Queens of Islam* (2020). Cambridge University Press басмаканасы.

4. «Сахих аль-Бухари» жана «Сахих Муслим» хадистер жыйнактары. Бул эмгектерде Аиша риваят кылган көптөгөн хадистер камтылган.

5. Oxford Bibliographies in Islamic Studies — Аиша тууралуу илимий библиографиялык материалдар.

**Тарыхый эскертүү:** Аишанын өмүрү тууралуу маалыматтар негизинен алгачкы исламий диний жана тарыхый булактар аркылуу бизге жеткен. Айрым окуялар боюнча булактарда айырмачылыктар кездешет. Ошондуктан тарыхый баяндарды, диний түшүндүрмөлөрдү жана тарыхчылар ишенимдүү деп эсептеген тыянактарды бири-биринен айырмалап кароо маанилүү.</text>
      <sha1>ri4gl4jsw8xi0jcy5pusjs3sp869x83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Energyup888</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155318</id>
    <revision>
      <id>664767</id>
      <timestamp>2026-11-04T23:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="6sxf1u1kcxuryd592lclldj4fg4rc5c" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 23:57, 4 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6sxf1u1kcxuryd592lclldj4fg4rc5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:ManInconnu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155319</id>
    <revision>
      <id>664770</id>
      <timestamp>2026-11-05T01:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="t7wsxmnc456odt0dn11574upokhuqea" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:57, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>t7wsxmnc456odt0dn11574upokhuqea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучу:Amira11a</title>
    <ns>2</ns>
    <id>155320</id>
    <revision>
      <id>664771</id>
      <timestamp>2026-11-05T02:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amira11a</username>
        <id>49862</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>664771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-58890-68</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155321</id>
    <revision>
      <id>664772</id>
      <timestamp>2026-11-05T02:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="jjdqe729xiaboc5xpbjzumldfaucztq" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 02:57, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jjdqe729xiaboc5xpbjzumldfaucztq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Amira11a</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155322</id>
    <revision>
      <id>664774</id>
      <timestamp>2026-11-05T02:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="mn4fvzdxpzqmtm4vezghy02aqsu871w" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 02:58, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mn4fvzdxpzqmtm4vezghy02aqsu871w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Ipoksname</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155323</id>
    <revision>
      <id>664777</id>
      <timestamp>2026-11-05T04:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="t0fhk29uyouditve16kblacddrrb1bh" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:58, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>t0fhk29uyouditve16kblacddrrb1bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Polik17</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155324</id>
    <revision>
      <id>664778</id>
      <timestamp>2026-11-05T05:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="66a840lz6teu57unz2o1a4naq51kbaf" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:58, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>66a840lz6teu57unz2o1a4naq51kbaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софи Джармен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155325</id>
    <redirect title="Софи Жермен" />
    <revision>
      <id>664780</id>
      <timestamp>2026-11-05T06:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Софи Джармен]]&quot; барагын &quot;[[Софи Жермен]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>664780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="afa6tsgt92k2fnaep5rzxhuchg9r328" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Софи Жермен]]</text>
      <sha1>afa6tsgt92k2fnaep5rzxhuchg9r328</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кристина си</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155326</id>
    <redirect title="Кристина Си" />
    <revision>
      <id>664785</id>
      <timestamp>2026-11-05T06:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Кристина си]]&quot; барагын &quot;[[Кристина Си]]&quot; деп кайра атады: Инсандын ысымы жана фамилиясы баш тамга менен жазылат</comment>
      <origin>664785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="72toetyq2q308wjmqmbrl1w939m999l" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кристина Си]]</text>
      <sha1>72toetyq2q308wjmqmbrl1w939m999l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Акылай Джумакадырова</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155327</id>
    <revision>
      <id>664795</id>
      <timestamp>2026-11-05T07:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="a2vxzk9aql4rc9bk00udmp129sb0w6z" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:59, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a2vxzk9aql4rc9bk00udmp129sb0w6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мармара бөлгөсү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155328</id>
    <redirect title="Мармара аймагы (Түркия)" />
    <revision>
      <id>664797</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Мармара бөлгөсү]]&quot; барагын &quot;[[Мармара аймагы (Түркия)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>664797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="4l4ptzl7h27q0k6jsbo863h1rpy7o7c" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Мармара аймагы (Түркия)]]</text>
      <sha1>4l4ptzl7h27q0k6jsbo863h1rpy7o7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елена Блаватская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155329</id>
    <revision>
      <id>664798</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elerimen</username>
        <id>49023</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎Елена Петровна Блаватская (төрөлгөндө фон Ган; 31-июль [12-август] 1831, Екатеринослав, Россия империясы — 26-апрель [8-май] 1891, Лондон, Англия) — теософиялык (пантеисттик[9]) багыттагы орус диний философу, жазуучу, публицист, оккультист жана спиритист, саякатчы. Бла...&quot;</comment>
      <origin>664798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="ojudfkeabfitv4jwf7qju003d8rc29x" xml:space="preserve">Елена Петровна Блаватская (төрөлгөндө фон Ган; 31-июль [12-август] 1831, Екатеринослав, Россия империясы — 26-апрель [8-май] 1891, Лондон, Англия) — теософиялык (пантеисттик[9]) багыттагы орус диний философу, жазуучу, публицист, оккультист жана спиритист, саякатчы. Блаватская өзүн белгилүү бир «улуу рухий башталыштын» тандалганы жана тибеттик махатмалардын бир тууганынын (чела) окуучусу деп жарыялаган, аларды ал «сырдуу билимдердин сактоочулары» деп атап, теософиянын өзүнүн версиясын жайылта баштаган. 1875-жылы Нью-Йоркто полковник Г. С. Олкотт жана адвокат У. К. Джадж менен бирге Теософиялык коомду негиздеген, анын максаты бардык философиялык жана диний окууларды, алардын ичинен чындыкты табуу болгон, бул Блаватскаянын жана анын тарапкерлеринин пикири боюнча, адамдын сезимден тышкаркы күчтөрүн ачууга, жаратылыштагы сырдуу кубулуштарды түшүнүүгө жардам бермек. Коомдун негизги максаттарынын бири «расасына, терисинин өңүнө, жынысына, кастасына жана динине карабастан Дүйнөлүк Бир туугандыкты түзүү» деп жарыяланган. Кийинчерээк коомдун штаб-квартирасы Индияга, Мадрас шаарына жакын Адьяр шаарына көчүрүлгөн; 1985-жылдан баштап коом Адьяр теософиялык коому деп аталат. Блаватскаянын негизги ишмердүүлүгү АКШда, Англияда, Францияда жана Индияда өткөн, ал жерде Теософиялык коомдун филиалдарын ачып, он миңдеген жолдоочуларды топтогон. Негизги чыгармаларын англис тилинде жазган. Блаватскаянын теософиясынын көпчүлүгү азыркы теософиялык адабиятта сакталып калган жана индуизмден, тибеттик буддизмден, гностицизмден жана люцифериандык оккультизмден алынган. Биринчи булак «расалык цикл» жөнүндөгү теософиялык теорияга салым кошкон, ага ылайык.&lt;ref&gt;https://en.wikisource.org/wiki/Woman_of_the_Century/Helene_Petrovna_Blavatsky&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ojudfkeabfitv4jwf7qju003d8rc29x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664800</id>
      <parentid>664798</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elerimen</username>
        <id>49023</id>
      </contributor>
      <origin>664800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="rylcwnu67i46yw1aocnlxkz9gp33m8p" xml:space="preserve">[[Файл:Helena Petrovna Blavatsky.jpg|thumb|Елена Петровна Блаватская]]
Елена Петровна Блаватская (төрөлгөндө фон Ган; 31-июль [12-август] 1831, Екатеринослав, Россия империясы — 26-апрель [8-май] 1891, Лондон, Англия) — теософиялык (пантеисттик[9]) багыттагы орус диний философу, жазуучу, публицист, оккультист жана спиритист, саякатчы. Блаватская өзүн белгилүү бир «улуу рухий башталыштын» тандалганы жана тибеттик махатмалардын бир тууганынын (чела) окуучусу деп жарыялаган, аларды ал «сырдуу билимдердин сактоочулары» деп атап, теософиянын өзүнүн версиясын жайылта баштаган. 1875-жылы Нью-Йоркто полковник Г. С. Олкотт жана адвокат У. К. Джадж менен бирге Теософиялык коомду негиздеген, анын максаты бардык философиялык жана диний окууларды, алардын ичинен чындыкты табуу болгон, бул Блаватскаянын жана анын тарапкерлеринин пикири боюнча, адамдын сезимден тышкаркы күчтөрүн ачууга, жаратылыштагы сырдуу кубулуштарды түшүнүүгө жардам бермек. Коомдун негизги максаттарынын бири «расасына, терисинин өңүнө, жынысына, кастасына жана динине карабастан Дүйнөлүк Бир туугандыкты түзүү» деп жарыяланган. Кийинчерээк коомдун штаб-квартирасы Индияга, Мадрас шаарына жакын Адьяр шаарына көчүрүлгөн; 1985-жылдан баштап коом Адьяр теософиялык коому деп аталат. Блаватскаянын негизги ишмердүүлүгү АКШда, Англияда, Францияда жана Индияда өткөн, ал жерде Теософиялык коомдун филиалдарын ачып, он миңдеген жолдоочуларды топтогон. Негизги чыгармаларын англис тилинде жазган. Блаватскаянын теософиясынын көпчүлүгү азыркы теософиялык адабиятта сакталып калган жана индуизмден, тибеттик буддизмден, гностицизмден жана люцифериандык оккультизмден алынган. Биринчи булак «расалык цикл» жөнүндөгү теософиялык теорияга салым кошкон, ага ылайык.&lt;ref&gt;https://en.wikisource.org/wiki/Woman_of_the_Century/Helene_Petrovna_Blavatsky&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>rylcwnu67i46yw1aocnlxkz9gp33m8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664855</id>
      <parentid>664800</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Арип боюнча инсандар|Арип боюнча инсандар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>664855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="g97q8ubses3lkclhznilamwhccd94qe" xml:space="preserve">[[Файл:Helena Petrovna Blavatsky.jpg|thumb|Елена Петровна Блаватская]]
Елена Петровна Блаватская (төрөлгөндө фон Ган; 31-июль [12-август] 1831, Екатеринослав, Россия империясы — 26-апрель [8-май] 1891, Лондон, Англия) — теософиялык (пантеисттик[9]) багыттагы орус диний философу, жазуучу, публицист, оккультист жана спиритист, саякатчы. Блаватская өзүн белгилүү бир «улуу рухий башталыштын» тандалганы жана тибеттик махатмалардын бир тууганынын (чела) окуучусу деп жарыялаган, аларды ал «сырдуу билимдердин сактоочулары» деп атап, теософиянын өзүнүн версиясын жайылта баштаган. 1875-жылы Нью-Йоркто полковник Г. С. Олкотт жана адвокат У. К. Джадж менен бирге Теософиялык коомду негиздеген, анын максаты бардык философиялык жана диний окууларды, алардын ичинен чындыкты табуу болгон, бул Блаватскаянын жана анын тарапкерлеринин пикири боюнча, адамдын сезимден тышкаркы күчтөрүн ачууга, жаратылыштагы сырдуу кубулуштарды түшүнүүгө жардам бермек. Коомдун негизги максаттарынын бири «расасына, терисинин өңүнө, жынысына, кастасына жана динине карабастан Дүйнөлүк Бир туугандыкты түзүү» деп жарыяланган. Кийинчерээк коомдун штаб-квартирасы Индияга, Мадрас шаарына жакын Адьяр шаарына көчүрүлгөн; 1985-жылдан баштап коом Адьяр теософиялык коому деп аталат. Блаватскаянын негизги ишмердүүлүгү АКШда, Англияда, Францияда жана Индияда өткөн, ал жерде Теософиялык коомдун филиалдарын ачып, он миңдеген жолдоочуларды топтогон. Негизги чыгармаларын англис тилинде жазган. Блаватскаянын теософиясынын көпчүлүгү азыркы теософиялык адабиятта сакталып калган жана индуизмден, тибеттик буддизмден, гностицизмден жана люцифериандык оккультизмден алынган. Биринчи булак «расалык цикл» жөнүндөгү теософиялык теорияга салым кошкон, ага ылайык.&lt;ref&gt;https://en.wikisource.org/wiki/Woman_of_the_Century/Helene_Petrovna_Blavatsky&lt;/ref&gt;

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>g97q8ubses3lkclhznilamwhccd94qe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>155331</id>
    <revision>
      <id>664801</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Багыттоочу жадыбал |state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;  |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү  |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff  |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff  |state                  = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;  |navbar                 =  |ба...&quot;</comment>
      <origin>664801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5280" sha1="e9jp7a9i0jdok4z0s5am60ja9mae2np" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |state                  = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]


|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

|башжазуу5               = [[Мармара аймагы (Түркия)]]
|тизмек5                 = [[Балыкесир (ил)|Балыкесир]] {{*}} [[Билежик (ил)|Билежик]] {{*}} [[Бурса (ил)|Бурса]] {{*}} [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]] {{*}} [[Эдирне (ил)|Эдирне]] {{*}} [[Стамбул (ил)|Стамбул]] {{*}} [[Кыркларели (ил)|Кыркларели]] {{*}} [[Кожаэли (ил)|Кожаэли]] {{*}} [[Сакария (ил)|Сакария]] {{*}} [[Текирдаг (ил)|Текирдаг]] {{*}} [[Ялова (ил)|Ялова]]

|башжазуу6               = [[Жер Ортолук деңиз аймагы (Түркия)]]
|тизмек6                 = [[Адана (ил)|Адана]] {{*}} [[Анталия (ил)|Анталия]] {{*}} [[Бурдур (ил)|Бурдур]] {{*}} [[Хатай (ил)|Хатай]] {{*}} [[Ыспарта (ил)|Ыспарта]] {{*}} [[Кахраманмараш (ил)|Кахраманмараш]] {{*}} [[Мерсин (ил)|Мерсин]] {{*}} [[Османие (ил)|Османие]]

|башжазуу7               = [[Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек7                 = [[Адыяман (ил)|Адыяман]] {{*}} [[Батман (ил)|Батман]] {{*}} [[Диярбакыр (ил)|Диярбакыр]] {{*}} [[Газиантеп (ил)|Газиантеп]] {{*}} [[Килис (ил)|Килис]] {{*}} [[Мардин (ил)|Мардин]] {{*}} [[Шанлыурфа (ил)|Шанлыурфа]] {{*}} [[Ширнак (ил)|Ширнак]] {{*}} [[Сиирт (ил)|Сиирт]]

&lt;include&gt;
[[Категория:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]
&lt;/include&gt;</text>
      <sha1>e9jp7a9i0jdok4z0s5am60ja9mae2np</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664802</id>
      <parentid>664801</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5288" sha1="sq90k5m253fe1ynn03i8pjlnowvbo2a" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |state                  = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]


|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

|башжазуу5               = [[Мармара аймагы (Түркия)]]
|тизмек5                 = [[Балыкесир (ил)|Балыкесир]] {{*}} [[Билежик (ил)|Билежик]] {{*}} [[Бурса (ил)|Бурса]] {{*}} [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]] {{*}} [[Эдирне (ил)|Эдирне]] {{*}} [[Стамбул (ил)|Стамбул]] {{*}} [[Кыркларели (ил)|Кыркларели]] {{*}} [[Кожаэли (ил)|Кожаэли]] {{*}} [[Сакария (ил)|Сакария]] {{*}} [[Текирдаг (ил)|Текирдаг]] {{*}} [[Ялова (ил)|Ялова]]

|башжазуу6               = [[Жер Ортолук деңиз аймагы (Түркия)]]
|тизмек6                 = [[Адана (ил)|Адана]] {{*}} [[Анталия (ил)|Анталия]] {{*}} [[Бурдур (ил)|Бурдур]] {{*}} [[Хатай (ил)|Хатай]] {{*}} [[Ыспарта (ил)|Ыспарта]] {{*}} [[Кахраманмараш (ил)|Кахраманмараш]] {{*}} [[Мерсин (ил)|Мерсин]] {{*}} [[Османие (ил)|Османие]]

|башжазуу7               = [[Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек7                 = [[Адыяман (ил)|Адыяман]] {{*}} [[Батман (ил)|Батман]] {{*}} [[Диярбакыр (ил)|Диярбакыр]] {{*}} [[Газиантеп (ил)|Газиантеп]] {{*}} [[Килис (ил)|Килис]] {{*}} [[Мардин (ил)|Мардин]] {{*}} [[Шанлыурфа (ил)|Шанлыурфа]] {{*}} [[Ширнак (ил)|Ширнак]] {{*}} [[Сиирт (ил)|Сиирт]]

&lt;includeonly&gt;
[[Категория:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>sq90k5m253fe1ynn03i8pjlnowvbo2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664803</id>
      <parentid>664802</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="670s8ysdkzlgvzvkkx22rdboksbth0v" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]


|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

|башжазуу5               = [[Мармара аймагы (Түркия)]]
|тизмек5                 = [[Балыкесир (ил)|Балыкесир]] {{*}} [[Билежик (ил)|Билежик]] {{*}} [[Бурса (ил)|Бурса]] {{*}} [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]] {{*}} [[Эдирне (ил)|Эдирне]] {{*}} [[Стамбул (ил)|Стамбул]] {{*}} [[Кыркларели (ил)|Кыркларели]] {{*}} [[Кожаэли (ил)|Кожаэли]] {{*}} [[Сакария (ил)|Сакария]] {{*}} [[Текирдаг (ил)|Текирдаг]] {{*}} [[Ялова (ил)|Ялова]]

|башжазуу6               = [[Жер Ортолук деңиз аймагы (Түркия)]]
|тизмек6                 = [[Адана (ил)|Адана]] {{*}} [[Анталия (ил)|Анталия]] {{*}} [[Бурдур (ил)|Бурдур]] {{*}} [[Хатай (ил)|Хатай]] {{*}} [[Ыспарта (ил)|Ыспарта]] {{*}} [[Кахраманмараш (ил)|Кахраманмараш]] {{*}} [[Мерсин (ил)|Мерсин]] {{*}} [[Османие (ил)|Османие]]

|башжазуу7               = [[Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)]]
|тизмек7                 = [[Адыяман (ил)|Адыяман]] {{*}} [[Батман (ил)|Батман]] {{*}} [[Диярбакыр (ил)|Диярбакыр]] {{*}} [[Газиантеп (ил)|Газиантеп]] {{*}} [[Килис (ил)|Килис]] {{*}} [[Мардин (ил)|Мардин]] {{*}} [[Шанлыурфа (ил)|Шанлыурфа]] {{*}} [[Ширнак (ил)|Ширнак]] {{*}} [[Сиирт (ил)|Сиирт]]

&lt;includeonly&gt;
[[Категория:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>670s8ysdkzlgvzvkkx22rdboksbth0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664804</id>
      <parentid>664803</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="0r786ul14d7vo39ppe3bdmp3olicngk" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

}}</text>
      <sha1>0r786ul14d7vo39ppe3bdmp3olicngk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664805</id>
      <parentid>664804</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="jmvyd2c7i7u981pb2u5c0ier28vj5ux" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

}}</text>
      <sha1>jmvyd2c7i7u981pb2u5c0ier28vj5ux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664806</id>
      <parentid>664805</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="04xlnnbjhsi9lzzh965uc4axxorjpme" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)|Эгей аймагы]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)|Кара деңиз аймагы]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)|Борбор Анадолу аймагы]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

}}</text>
      <sha1>04xlnnbjhsi9lzzh965uc4axxorjpme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664807</id>
      <parentid>664806</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="oxfm5i1m2aqjsyb7uvy0drgy9nzanrp" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)|Эгей аймагы]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)|Кара деңиз аймагы]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)|Борбор Анадолу аймагы]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

}}</text>
      <sha1>oxfm5i1m2aqjsyb7uvy0drgy9nzanrp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664808</id>
      <parentid>664807</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5337" sha1="b4iwk3n50zg1k5spwukup5fcqe6t3ff" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)|Эгей аймагы]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)|Кара деңиз аймагы]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)|Борбор Анадолу аймагы]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

|башжазуу5               = [[Мармара аймагы (Түркия)|Мармара аймагы]]
|тизмек5                 = [[Балыкесир (ил)|Балыкесир]] {{*}} [[Билежик (ил)|Билежик]] {{*}} [[Бурса (ил)|Бурса]] {{*}} [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]] {{*}} [[Эдирне (ил)|Эдирне]] {{*}} [[Стамбул (ил)|Стамбул]] {{*}} [[Кыркларели (ил)|Кыркларели]] {{*}} [[Кожаэли (ил)|Кожаэли]] {{*}} [[Сакария (ил)|Сакария]] {{*}} [[Текирдаг (ил)|Текирдаг]] {{*}} [[Ялова (ил)|Ялова]]

|башжазуу6               = [[Жер Ортолук деңиз аймагы (Түркия)|Жер Ортолук деңиз аймагы]]
|тизмек6                 = [[Адана (ил)|Адана]] {{*}} [[Анталия (ил)|Анталия]] {{*}} [[Бурдур (ил)|Бурдур]] {{*}} [[Хатай (ил)|Хатай]] {{*}} [[Ыспарта (ил)|Ыспарта]] {{*}} [[Кахраманмараш (ил)|Кахраманмараш]] {{*}} [[Мерсин (ил)|Мерсин]] {{*}} [[Османие (ил)|Османие]]

|башжазуу7               = [[Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек7                 = [[Адыяман (ил)|Адыяман]] {{*}} [[Батман (ил)|Батман]] {{*}} [[Диярбакыр (ил)|Диярбакыр]] {{*}} [[Газиантеп (ил)|Газиантеп]] {{*}} [[Килис (ил)|Килис]] {{*}} [[Мардин (ил)|Мардин]] {{*}} [[Шанлыурфа (ил)|Шанлыурфа]] {{*}} [[Ширнак (ил)|Ширнак]] {{*}} [[Сиирт (ил)|Сиирт]]
}}</text>
      <sha1>b4iwk3n50zg1k5spwukup5fcqe6t3ff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664809</id>
      <parentid>664808</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5472" sha1="olgs9bdy4pu3j6ro6fychj71s2nkbs3" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)|Эгей аймагы]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)|Кара деңиз аймагы]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)|Борбор Анадолу аймагы]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

|башжазуу5               = [[Мармара аймагы (Түркия)|Мармара аймагы]]
|тизмек5                 = [[Балыкесир (ил)|Балыкесир]] {{*}} [[Билежик (ил)|Билежик]] {{*}} [[Бурса (ил)|Бурса]] {{*}} [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]] {{*}} [[Эдирне (ил)|Эдирне]] {{*}} [[Стамбул (ил)|Стамбул]] {{*}} [[Кыркларели (ил)|Кыркларели]] {{*}} [[Кожаэли (ил)|Кожаэли]] {{*}} [[Сакария (ил)|Сакария]] {{*}} [[Текирдаг (ил)|Текирдаг]] {{*}} [[Ялова (ил)|Ялова]]

|башжазуу6               = [[Жер Ортолук деңиз аймагы (Түркия)|Жер Ортолук деңиз аймагы]]
|тизмек6                 = [[Адана (ил)|Адана]] {{*}} [[Анталия (ил)|Анталия]] {{*}} [[Бурдур (ил)|Бурдур]] {{*}} [[Хатай (ил)|Хатай]] {{*}} [[Ыспарта (ил)|Ыспарта]] {{*}} [[Кахраманмараш (ил)|Кахраманмараш]] {{*}} [[Мерсин (ил)|Мерсин]] {{*}} [[Османие (ил)|Османие]]

|башжазуу7               = [[Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек7                 = [[Адыяман (ил)|Адыяман]] {{*}} [[Батман (ил)|Батман]] {{*}} [[Диярбакыр (ил)|Диярбакыр]] {{*}} [[Газиантеп (ил)|Газиантеп]] {{*}} [[Килис (ил)|Килис]] {{*}} [[Мардин (ил)|Мардин]] {{*}} [[Шанлыурфа (ил)|Шанлыурфа]] {{*}} [[Ширнак (ил)|Ширнак]] {{*}} [[Сиирт (ил)|Сиирт]]
}}

&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>olgs9bdy4pu3j6ro6fychj71s2nkbs3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664810</id>
      <parentid>664809</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="0r5qahfvtfuf68tnr2i1ck4lsdpx73f" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)|Эгей аймагы]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)|Кара деңиз аймагы]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)|Борбор Анадолу аймагы]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

|башжазуу5               = [[Мармара аймагы (Түркия)|Мармара аймагы]]
|тизмек5                 = [[Балыкесир (ил)|Балыкесир]] {{*}} [[Билежик (ил)|Билежик]] {{*}} [[Бурса (ил)|Бурса]] {{*}} [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]] {{*}} [[Эдирне (ил)|Эдирне]] {{*}} [[Стамбул (ил)|Стамбул]] {{*}} [[Кыркларели (ил)|Кыркларели]] {{*}} [[Кожаэли (ил)|Кожаэли]] {{*}} [[Сакария (ил)|Сакария]] {{*}} [[Текирдаг (ил)|Текирдаг]] {{*}} [[Ялова (ил)|Ялова]]

|башжазуу6               = [[Жер Ортолук деңиз аймагы (Түркия)|Жер Ортолук деңиз аймагы]]
|тизмек6                 = [[Адана (ил)|Адана]] {{*}} [[Анталия (ил)|Анталия]] {{*}} [[Бурдур (ил)|Бурдур]] {{*}} [[Хатай (ил)|Хатай]] {{*}} [[Ыспарта (ил)|Ыспарта]] {{*}} [[Кахраманмараш (ил)|Кахраманмараш]] {{*}} [[Мерсин (ил)|Мерсин]] {{*}} [[Османие (ил)|Османие]]

|башжазуу7               = [[Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек7                 = [[Адыяман (ил)|Адыяман]] {{*}} [[Батман (ил)|Батман]] {{*}} [[Диярбакыр (ил)|Диярбакыр]] {{*}} [[Газиантеп (ил)|Газиантеп]] {{*}} [[Килис (ил)|Килис]] {{*}} [[Мардин (ил)|Мардин]] {{*}} [[Шанлыурфа (ил)|Шанлыурфа]] {{*}} [[Ширнак (ил)|Ширнак]] {{*}} [[Сиирт (ил)|Сиирт]]
}}

&lt;includeonly&gt;
[[Категория:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0r5qahfvtfuf68tnr2i1ck4lsdpx73f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664829</id>
      <parentid>664810</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5672" sha1="pauws5489thegumyk1f15ss7q6jmwhj" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                = Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = background:#ccccfff
 |стиль_башжазуу         = background:#ccccfff
 |navbar                 =
 |башжазуу               = [[Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]] 
 |сүрөт                  = [[Файл:Flag-map of Turkey.svg|150px]]

|башжазуу1               = [[Эгей аймагы (Түркия)|Эгей аймагы]]
|тизмек1                 = [[Афионкарахисар (ил)|Афионкарахисар]] {{*}} [[Айдын (ил)|Айдын]] {{*}} [[Денизли (ил)|Денизли]] {{*}} [[Измир (ил)|Измир]] {{*}} [[Күтахия (ил)|Күтахия]] {{*}} [[Маниса (ил)|Маниса]] {{*}} [[Мугла (ил)|Мугла]] {{*}} [[Ушак (ил)|Ушак]]

|башжазуу2               = [[Кара деңиз аймагы (Түркия)|Кара деңиз аймагы]]
|тизмек2                 = [[Амасья (ил)|Амасья]] {{*}} [[Артвин (ил)|Артвин]] {{*}} [[Бартын (ил)|Бартын]] {{*}} [[Байбурт (ил)|Байбурт]] {{*}} [[Болу (ил)|Болу]] {{*}} [[Чорум (ил)|Чорум]] {{*}} [[Дүзже (ил)|Дүзже]] {{*}} [[Гиресун (ил)|Гиресун]] {{*}} [[Гүмүшхане (ил)|Гүмүшхане]] {{*}} [[Карабүк (ил)|Карабүк]] {{*}} [[Кастамону (ил)|Кастамону]] {{*}} [[Орду (ил)|Орду]] {{*}} [[Ризе (ил)|Ризе]] {{*}} [[Самсун (ил)|Самсун]] {{*}} [[Синоп (ил)|Синоп]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Токат (ил)|Токат]] {{*}} [[Зонгулдак (ил)|Зонгулдак]]

|башжазуу3               = [[Борбор Анадолу аймагы (Түркия)|Борбор Анадолу аймагы]]
|тизмек3                 = [[Аксарай (ил)|Аксарай]] {{*}} [[Анкара (ил)|Анкара]] {{*}} [[Чанкыры (ил)|Чанкыры]] {{*}} [[Эскишехир (ил)|Эскишехи]] {{*}} [[Караман (ил)|Караман]] {{*}} [[Кайсери (ил)|Кайсери]] {{*}} [[Кырыккале (ил)|Кырыккал]] {{*}} [[Кыршехир (ил)|Кыршехир]] {{*}} [[Кония (ил)|Кония]] {{*}} [[Невшехир (ил)|Невшехир]] {{*}} [[Нигде (ил)|Нигде]] {{*}} [[Сивас (ил)|Сивас]] {{*}} [[Йозгат (ил)|Йозгат]]

|башжазуу4               = [[Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек4                 = [[Агры (ил)|Агры]] {{*}} [[Ардахан (ил)|Ардахан]] {{*}} [[Бингөл (ил)|Бингөл]] {{*}} [[Битлис (ил)|Битлис]] {{*}} [[Элазыг (ил)|Элазыг]] {{*}} [[Эрзинжан (ил)|Эрзинжан]] {{*}} [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] {{*}} [[Хаккари (ил)|Хаккари]] {{*}} [[Ыгдыр (ил)|Ыгдыр]] {{*}} [[Карс (ил)|Карс]] {{*}} [[Малатиа (ил)|Малатиа]] {{*}} [[Муш (ил)|Муш]] {{*}} [[Тунжели (ил)|Тунжели]] {{*}} [[Ван (ил)|Ван]]

|башжазуу5               = [[Мармара аймагы (Түркия)|Мармара аймагы]]
|тизмек5                 = [[Балыкесир (ил)|Балыкесир]] {{*}} [[Билежик (ил)|Билежик]] {{*}} [[Бурса (ил)|Бурса]] {{*}} [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]] {{*}} [[Эдирне (ил)|Эдирне]] {{*}} [[Стамбул (ил)|Стамбул]] {{*}} [[Кыркларели (ил)|Кыркларели]] {{*}} [[Кожаэли (ил)|Кожаэли]] {{*}} [[Сакария (ил)|Сакария]] {{*}} [[Текирдаг (ил)|Текирдаг]] {{*}} [[Ялова (ил)|Ялова]]

|башжазуу6               = [[Жер Ортолук деңиз аймагы (Түркия)|Жер Ортолук деңиз аймагы]]
|тизмек6                 = [[Адана (ил)|Адана]] {{*}} [[Анталия (ил)|Анталия]] {{*}} [[Бурдур (ил)|Бурдур]] {{*}} [[Хатай (ил)|Хатай]] {{*}} [[Ыспарта (ил)|Ыспарта]] {{*}} [[Кахраманмараш (ил)|Кахраманмараш]] {{*}} [[Мерсин (ил)|Мерсин]] {{*}} [[Османие (ил)|Османие]]

|башжазуу7               = [[Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы (Түркия)|Түштүк-Чыгыш Анадолу аймагы]]
|тизмек7                 = [[Адыяман (ил)|Адыяман]] {{*}} [[Батман (ил)|Батман]] {{*}} [[Диярбакыр (ил)|Диярбакыр]] {{*}} [[Газиантеп (ил)|Газиантеп]] {{*}} [[Килис (ил)|Килис]] {{*}} [[Мардин (ил)|Мардин]] {{*}} [[Шанлыурфа (ил)|Шанлыурфа]] {{*}} [[Ширнак (ил)|Ширнак]] {{*}} [[Сиирт (ил)|Сиирт]]
}}

&lt;includeonly&gt;
[[Категория:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү]]
&lt;/includeonly&gt;

&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Түркия]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pauws5489thegumyk1f15ss7q6jmwhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карина (ырчы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155332</id>
    <revision>
      <id>664811</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58751-56</username>
        <id>49868</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎[[Файл:240906 Karina at Musinsa Beauty Festa.jpg|thumb|Карина]]&quot;</comment>
      <origin>664811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="8aoemtz4uwa6m7hckogdut7beu10nob" xml:space="preserve">[[Файл:240906 Karina at Musinsa Beauty Festa.jpg|thumb|Карина]]</text>
      <sha1>8aoemtz4uwa6m7hckogdut7beu10nob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>14</ns>
    <id>155333</id>
    <revision>
      <id>664815</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{негизги макала|Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү}}&quot;</comment>
      <origin>664815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="4644uroxdohfd5wmyzci30qnv7g2vhu" xml:space="preserve">{{негизги макала|Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>4644uroxdohfd5wmyzci30qnv7g2vhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664816</id>
      <parentid>664815</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Түркия|Түркия]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>664816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="104ex5urezvqs1zu6aztm6sbp3cbjdv" xml:space="preserve">{{негизги макала|Түркиянын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Түркия]]</text>
      <sha1>104ex5urezvqs1zu6aztm6sbp3cbjdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>14</ns>
    <id>155334</id>
    <revision>
      <id>664817</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>664817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664818</id>
      <parentid>664817</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Багыттоочу калыптар|Багыттоочу калыптар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>664818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="n1u0rk6hftrwufxzx44248digbxwvj4" xml:space="preserve">[[Категория:Багыттоочу калыптар]]</text>
      <sha1>n1u0rk6hftrwufxzx44248digbxwvj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-58751-56</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155335</id>
    <revision>
      <id>664827</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="013xki4xkswjd0joi4wh0td6i0wm4qt" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:59, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>013xki4xkswjd0joi4wh0td6i0wm4qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-58661-58</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155336</id>
    <revision>
      <id>664828</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>664828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="013xki4xkswjd0joi4wh0td6i0wm4qt" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:59, 5 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>013xki4xkswjd0joi4wh0td6i0wm4qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Кыргызстандын административдик бөлүнүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>155337</id>
    <redirect title="Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү" />
    <revision>
      <id>664832</id>
      <timestamp>2026-11-05T10:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Калып:Кыргызстандын административдик бөлүнүшү]]&quot; барагын &quot;[[Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>664832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="40q3fu1pl1hvywk34wrl5qcooc1mx7z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Калып:Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү]]</text>
      <sha1>40q3fu1pl1hvywk34wrl5qcooc1mx7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Израилдин премьер-министирлери</title>
    <ns>10</ns>
    <id>155338</id>
    <revision>
      <id>664849</id>
      <timestamp>2026-11-05T10:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Багыттоочу жадыбал |state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;  |аталышы                  = Израилдин премьер-министирлери  |стиль_негизги_башжазуу   = background:#ccccff;  |стиль_башжазуу           = background:#ccccff;  |башжазуу                 = Израилдин премьер-министирлери  |сүрөт...&quot;</comment>
      <origin>664849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1767" sha1="1p3ht0savksous8gcnhdcnal9y2xu1v" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Израилдин премьер-министирлери
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#ccccff;
 |стиль_башжазуу           = background:#ccccff;
 |башжазуу                 = Израилдин премьер-министирлери
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1                 = 
|тизмек1                   = [[Давид Бен-Гурион]] (1948—54) {{*}} [[Моше Шарет]] (1954—55) {{*}} [[Давид Бен-Гурион]] (1955—63) {{*}} [[Леви Эшколь]] (1963—69) {{*}} [[Голда Меир]] (1969—74) {{*}} [[Ицхак Рабин]] (1974—77) {{*}} [[Менахем Бегин]] (1977—83) {{*}} [[Ицхак Шамир]] (1983—84) {{*}} [[Шимон Перес]] (1984—86) {{*}} [[Ицхак Шамир]] (1986—92) {{*}} [[Ицхак Рабин]] (1992—95) {{*}} [[Шимон Перес]] (1995—96) {{*}} [[Биньямин Нетаньяху]] (1996—99) {{*}} [[Эхуд Барак]] (1999—2001) {{*}} [[Ариэль Шарон]] (2001—06) {{*}} [[Эхуд Ольмерт]] (2006—09) {{*}} [[Биньямин Нетаньяху]] (2009—21) {{*}} [[Нафтали Беннет]] (2021—22) {{*}} [[Яир Лапид]] (2022) {{*}} [[Биньямин Нетаньяху]] (2022—а.у.)


|астында                   = 

}}

&lt;includeonly&gt;[[Категория:Израилдин премьер-министирлери]]&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Багыттоочу калыптар:Өкмөт башчылары|Израиль]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1p3ht0savksous8gcnhdcnal9y2xu1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664854</id>
      <parentid>664849</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="k25ykw7m6w2ga3kj0be9d8urn4j55t4" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Израилдин премьер-министирлери
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#ccccff;
 |стиль_башжазуу           = background:#ccccff;
 |башжазуу                 = Израилдин премьер-министирлери
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1                 = 
|тизмек1                   = &lt;center&gt;[[Давид Бен-Гурион]] (1948—54) {{*}} [[Моше Шарет]] (1954—55) {{*}} [[Давид Бен-Гурион]] (1955—63) {{*}} [[Леви Эшколь]] (1963—69) {{*}} [[Голда Меир]] (1969—74) {{*}} [[Ицхак Рабин]] (1974—77) {{*}} [[Менахем Бегин]] (1977—83) {{*}} [[Ицхак Шамир]] (1983—84) {{*}} [[Шимон Перес]] (1984—86) {{*}} [[Ицхак Шамир]] (1986—92) {{*}} [[Ицхак Рабин]] (1992—95) {{*}} [[Шимон Перес]] (1995—96) {{*}} [[Биньямин Нетаньяху]] (1996—99) {{*}} [[Эхуд Барак]] (1999—2001) {{*}} [[Ариэль Шарон]] (2001—06) {{*}} [[Эхуд Ольмерт]] (2006—09) {{*}} [[Биньямин Нетаньяху]] (2009—21) {{*}} [[Нафтали Беннет]] (2021—22) {{*}} [[Яир Лапид]] (2022) {{*}} [[Биньямин Нетаньяху]] (2022—а.у.)&lt;/center&gt;


|астында                   = 

}}

&lt;includeonly&gt;[[Категория:Израилдин премьер-министирлери]]&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Багыттоочу калыптар:Өкмөт башчылары|Израиль]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k25ykw7m6w2ga3kj0be9d8urn4j55t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Израилдин президенттери</title>
    <ns>10</ns>
    <id>155339</id>
    <revision>
      <id>664851</id>
      <timestamp>2026-11-05T10:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Багыттоочу жадыбал |state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;  |аталышы                  = Израилдин президенттери  |стиль_негизги_башжазуу   = background:#ccccff;  |стиль_башжазуу           = background:#ccccff;  |башжазуу                 = {{Желек|Израиль}} Израилдин президенттери  |сүрөт...&quot;</comment>
      <origin>664851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="f5ptflgn0hdjxrihmrwxo2oh10f99nk" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Израилдин президенттери
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#ccccff;
 |стиль_башжазуу           = background:#ccccff;
 |башжазуу                 = {{Желек|Израиль}} Израилдин президенттери
 |сүрөт                    = [[Файл:Emblem_of_Israel.svg|40px]]

|башжазуу1                 = 
|тизмек1                   = [[Хаим Вейцман]] (1949—1952) {{*}} [[Ицхак Бен-Цви]] (1952—1963) {{*}} [[Залман Шазар]] (1963—1973) {{*}} [[Эфраим Кацир]] (1973—1978) {{*}} [[Ицхак Навон]] (1978—1983) {{*}} [[Хаим Герцог]] (1983—1993) {{*}} [[Эзер Вейцман]] (1993—2000) {{*}} [[Моше Кацав]] (2000—2007) {{*}} [[Шимон Перес]] (2007—2014) {{*}} [[Реувен Ривлин]] (2014—2021) {{*}} [[Ицхак Герцог]] (2021—а.у.)


|астында                   = 

}}

&lt;includeonly&gt;[[Категория:Израилдин президенттери]]&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин президенттери|Израиль]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5ptflgn0hdjxrihmrwxo2oh10f99nk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>664852</id>
      <parentid>664851</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>664852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="qtuuk51225egazrtbha8h39jecp18pa" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Израилдин президенттери
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#ccccff;
 |стиль_башжазуу           = background:#ccccff;
 |башжазуу                 = {{Желек|Израиль}} Израилдин президенттери
 |сүрөт                    = [[Файл:Emblem_of_Israel.svg|40px]]

|башжазуу1                 = 
|тизмек1                   = &lt;center&gt;[[Хаим Вейцман]] (1949—1952) {{*}} [[Ицхак Бен-Цви]] (1952—1963) {{*}} [[Залман Шазар]] (1963—1973) {{*}} [[Эфраим Кацир]] (1973—1978) {{*}} [[Ицхак Навон]] (1978—1983) {{*}} [[Хаим Герцог]] (1983—1993) {{*}} [[Эзер Вейцман]] (1993—2000) {{*}} [[Моше Кацав]] (2000—2007) {{*}} [[Шимон Перес]] (2007—2014) {{*}} [[Реувен Ривлин]] (2014—2021) {{*}} [[Ицхак Герцог]] (2021—а.у.)&lt;center&gt;


|астында                   = 

}}

&lt;includeonly&gt;[[Категория:Израилдин президенттери]]&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин президенттери|Израиль]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtuuk51225egazrtbha8h39jecp18pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ким Дженни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155340</id>
    <redirect title="Женни Ким" />
    <revision>
      <id>664869</id>
      <timestamp>2026-11-05T11:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <comment>Aiyanakk &quot;[[Ким Дженни]]&quot; барагын &quot;[[Женни Ким]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>664869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="pbmlmfhv4i2xlbodh62x2aoiisleet4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Женни Ким]]</text>
      <sha1>pbmlmfhv4i2xlbodh62x2aoiisleet4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>