Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4344</id>
    <revision>
      <id>665056</id>
      <parentid>662649</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bosogo багыттама калтырбастан &quot;[[Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу]]&quot; барагын &quot;[[Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович]]&quot; деп кайра атады: Кыргыз Википедиясынын практикасына ылайык. Булактарга ылайык расмий аты-жөнү.</comment>
      <origin>662649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126598" sha1="if3inplc7481x7as39q9fzi2y4yq201" xml:space="preserve">{{Илимпоз
 |Ысымы                    = Тынчтыкбек Чоротегин
 |Расмий ысымы             = Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович&lt;br&gt;(Тынчтыкбек Чоротегин)
 |Сүрөт                    = Tynchtykbek_Chorotegin_18.7.2007.jpg
 |Туурасы                  = 200px
 |Сүрөттүн аталышы         = Профессор Тынчтыкбек Чоротегин. 18.7.2007.
 |Туулган жылы             = [[1959-жыл]] 28-[[Жалган куран|жалган куран айы]]
 |Туулган жери             = [[Он-Арча]] айылы, [[Нарын областы]]
 |Каза болгон жылы         = 
 |Каза болгон жери         = 
 |Жарандыгы                = {{Кыргызстан желеги}} [[Кыргызстан]]
 |Илимий чөйрөсү           = Тарых, Чыгыш таануу, Түркология, Жазма булактар, [[Кыргыз таануу]]
 |Иштеген жери             = Кыргыз Тарых Коомунун президенти, көз карандысыз публицист ([[«Азаттык» үналгысы|Азаттык үналгысы]] жана [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]])
 |Илимий даражасы          = [[тарых илимдеринин доктору]] (1998)
 |Илимий наамы             = [[профессор]] (2002)
 |Альма-матер              = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]]
 |Илимий жетекчиси         = [[Өзбекстан]] ИА профессору, тарых илимдеринин доктору [[Ахмедов Бөрү|Бөрү Ахмедов]]
 |Белгилүү окуучулары      = * тарыхчы жана жазуучу [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]]&lt;br/&gt;
* профессор, тарых илимдеринин доктору [[Каратаев, Олжобай|Олжобай Каратаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин доктору [[Кылычев, Акылбек Мукаевич|Акылбек Кылычев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Сырдыбаев, Туратбек|Туратбек Сырдыбаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Субакожоева, Чолпон Темирбековна|Чолпон Субакожоева]] &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Өмүрбек Жумадилович Алымкожоев &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Назгүл Качкынбаевна Рысмендеева &lt;br/&gt;
 |Белгилүү болгондугу      = 
 |Сыйлыктары               = *  {{Даңк медалы}}, 2011-жыл; &lt;br/&gt;
* ТүркСОЙдун Медиа тармагындагы [http://www.turksoy.org.tr/tr/haberler/turksoy_basin_odulleri_ve_mukan_tolebayev_yili_acilisi_gerceklestirildi-29-06-2013.html сыйлыгы], 2013-жыл. &lt;br/&gt;
* III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени (2016) &lt;br/&gt;
 |Кол тамгасы              = 
 |Кол тамгасынын туурасы   = 
 |Сайты                    = 
 }}{{Сноскалары жок}}
'''Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович''', ошондой эле '''Тынчтыкбек''' '''Чоротегин''' катары белгилүү&lt;ref&gt;[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/46831 Мамлекеттик сыйлыктар, ардактуу наамдар менен сыйланган адамдардын ээлери Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктарына ылайык көрсөтүлүшкөн]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www-old.knu.kg/ru/images/stories/2018/11_2018/10/hist/kaf_reg/chorotegin_ru.pdf chorotegin_ru.pdf]&lt;/ref&gt; — [[тарыхчы]], [[журналист]], [[публицист]]. [[Илимдин доктору|Тарых илимдеринин доктору]] (1998), [[профессор]] (2002). [[Кыргыз Тарых Коому|Кыргыз Тарых Коомунун]] президенти (2012-жылдын 11-февралынан), Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин профессору (2002-жылдан).

== Өмүр баяны ==

'''Бала чагы'''

1959-жылы 28-мартта [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районундагы [[Эчки-Башы]] (Он-Арча) кыштагында туулган.  Атасы - Кадырмамбет Чороев (1922-1975), энеси - Алия Кыдыраалы кызы (1924-2001). 

1966-1974-жылдары Эчки-Башы айылындагы &quot;Коммунизм&quot; орто мектебинде таалим алып, 8-классты бүтүргөн.


Анын биринчи мугалими - [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылындагы]] белгилүү педагог Өмүр Абдыкадыров болгон. 

Жетинчи класстан тартып чыгармалар жаза баштаган. Алгачкы юмордук жана сатиралык чыгармаларын 8-класста окуп жүргөндөн тартып жарыялай баштаган.

1974-76-жылдары [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын шаары|Нарын шаарындагы]] Токтогул атындагы орто мектепте окуп, аны күмүш медалы менен аяктаган. (Шаардык билим берүү мекемеси ага алтын медал ыйгарууну чечкен, бирок облустук билим берүү мекемеси облустук чектелүү квотага шилтеме кылып, анын баасын саал ылдыйкы тепкичке төмөндөтүп койгон).

'''Студенттик курак'''

1976-жылы Бишкектеги [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] тарых факультетине тапшырган.

Ага таалим берген илимпоздордун арасында Кыргыз Илимдер академиясынын мүчө-кабарчысы, тарых илиминин доктору [[Хасанов Анварбек|Анварбек Хасанов]], тарыхчы доценттер Мидил Жамгырчинов, [[Мамбеталиева, Какен|Какен Мамбеталиева]], [[Урстанбеков, Бейше|Бейше Урстанбеков]], Сейне (Ксения) Сырдыбаевна Искенова, Вольтраут Фрицовна Шелике, [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабеков]], [[Жакыпбеков, Жаныбек|Жаныбек Жакыпбеков]], Атыгай Арзыматов, Шакин Есенгараева, Ишенгүл Болжурова, [[Жумали Адилбаев]], Михаил Николаевич Федоров, философ Роза Отунбаева, ж.б. болгон. 

Студент чагында студенттик эмгек кошуундарына мүчө жана комиссар катары ар жылы жай мезгилинде катышкан. 

Университеттин &quot;Комсомолдук прожектор&quot; аталган орусча жана кыргызча сатиралык дубал гезитинин редактору болгон. Ар кыл чыгармачыл (адабий жана илимий) ийримдерге катышкан. 

4-курста окуп жаткан чагында ал кездеги илимий жетекчиси А.Хасановдун жолдомосу менен Өзбекстандын борбору Ташкен шаарына барып, 1898-жылкы Анжыян көтөрүлүшүнө тийешелүү орусиялык падышалык архив материалдарын иликтеген.

5-курста илимий темасын алмаштырып, доцент Мидил Жамгырчиновдун жетегинде орто кылымдардагы Кыргызстан тарыхы боюнча парсы булактарынын маалыматтарын (орусча котормосунда) иликтеп, атайын дипломдук иш жазган.

1981-жылы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган.

Оболу 5-курстун башында тарых факультетинин Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасына лаборант кызматында иштей баштаган, айрым төмөнкү курстарга семинар да өткөн. &lt;br&gt;

Ал эми жогорку билими тууралуу диплом алган соң, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] Элге билим берүү министрлигинин уруксатына ылайык, Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасында окутуучу болуп калтырылган. Кафедраны анын ошол кездеги илимий жетекчиси М.Б.Жамгырчинов башкарчу.  

'''Жаш окутуучу. Стажер. Аспирант'''

1981-83-жылдары КУУда эки жыл англис тилинин курсуна катышып, Чилинин социалист президенти Сальвадор Альенде тууралуу англисче монографияны эптеп-септеп орусчага которгон. Бул - анын [[Англис тили|англис тилин]] эркин баарлашууга чейинки деөгээлде үйрөнүүсүнө чоң өбөлгө болгон. 

1983-жылдын сентябрынан 1985-жылдын сентябрына чейин [[Ташкен|Ташкенде]] Өзбекстан Илимдер академиясынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда эки жылдык стажировкада окуп, араб жана түрк тилдерин үйрөндү, ара-чолодо өзбек жана уйгур тилдерин өздөштүрдү. 


1985-жылдын октябрынан 1988-жылдын декабрына чейин Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда үч жылдык күндүзгү [[аспирантура|аспирантурада]] окуган. 

Илимий жетекчиси - өзбекстандык чыгаан чыгыш таануучу, профессор (кийинчерээк академик) [[Ахмедов, Бөрү Ахмедович|Бөрү Ахмедов]] болгон. 

Аспирантура маалында [[Москва]] жана [[Ленинград]] шаарларына барып, ал жактардагы илимий китепканаларда иштеген. 

Ленинграддагы (азыркы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургдагы]]) Коомдук китепканадан чыгыш таануучу жана скандинав таануучу Омелян Прицактын &quot;Рустун келип чыгышы&quot; аттуу жарым-жартылай тыйуу салынган монографиясын окуп, советтик расмий тарыхнаамага карата кайчы пикири андан ары калыптанган. 

Аспирант кезинде Новосибирск, Бишкек (ал кездеги Фрунзе), Ташкен шаарларындагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. 

1986-жылдан тартып кыргыз тарыхы, Махмуд Кашгаринин мурасы, кыргыз тилинин көйгөйү ж.б. тууралуу макалаларды байма-бай кыргыз жана орус тилдеринде жарыялаган. 

Эмгектерине тыйуу салынган Молдо Кылыч, [[Арстанбек]], Молдо Нияз, Осмонаалы Сыдык уулу, Эшеналы Арабай уулу жана башка 1917-жылкы ыңкылапка чейин эле китептери чыккан жана чыгармалары кеңири таркаган даанышмандардын эмгектерин [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] кайра жарыялоо тууралуу ойлорун 1986-87-жылдардан тартып илимий жыйындарда ачык айтып, макалаларында орчун маселе катары козгогон. 

Ал [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] чыгыш таануу факультетин ачуу демилгесин 1988-жылы орусча мезгилдүү басма сөздө көтөрүп чыккан. 

Анын кыргыз тилин орус тилинен кем эмес колдонуу зарылдыгы тууралуу Москвадагы &quot;Правда&quot; гезитине 1988-жылы жолдогон макаласы цензуранын айынан жарык көргөн эмес. Бул макала кайра Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетине жиберилген. Бирок [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачевдун]] &quot;кайра куруулар&quot; доорунун илеби менен &quot;улутчул аспирантка&quot; каршы катаал чара көрүлбөй калган. 

1988-жылдын 14-декабрында Ташкен шаарында [[Өзбекстан]] ИАсынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. 

== Кыргызстандагы коомдук, саясий жана журналисттик ишмердиги ==
1988-жылдын этегинде [[Бишкек (шаар)|Бишкекке]] кайтып, 1989-жылдын январында КУУнун Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасынын башчысынын милдетин аткарып калды&lt;ref&gt;http://who.ca-news.org/people:16312&lt;/ref&gt;.   

1989-жылдын апрел-май айларында Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатын уюштуруу камылгаларын жетектейт. &lt;br&gt;Бул уюм ошол жылы 3-июнда Уюштуруу жыйынында расмий негизделген, Анын отуруму кыргыз тилинде өтүп, орусчага синхрондуу которулуп турган. (Котормочулар - алдыңкы студенттер [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]], Венера Койчиева жана Алмаз Кулматов болгон).

Жыйынга жазуучу-диссидент [[Сыдыкбеков Түгөлбай|Түгөлбай Сыдыкбеков]], кытайлык манасчы [[Жусуп Мамай]] келишип, батасын беришкен.

Ошол кездеги Кыргызстан Компартиясынын тымызын каршылыгы менен Т.Чоротегин [[Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты|Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын]] төрагасы болуп шайланбай калды, бирок уюмдун төрага орун басарларынын биринен болду. Негизинен, уюмду күндөлүк башкаруу ишин ал өзү аткарып келди. 

1989-жылдын жайында ал (профессор А.А.Чукубаев менен педагог адис Адыл Кожобаевдин калемдештиги астында) түзгөн Кыргызстандын жана кыргыздардын тарыхына жаңыча кароого багытталган долбоор советтик Кыргызстандын ошол кездеги Элге билим берүү министрлиги тарабынан колдоого алынып, сентябрда кыргыз жана орус тилдеринде бардык орто мектептер үчүн милдеттүү окуу программа долбоору катары жарыяланган. 

Ошол жылдын жай айларында айрым үй куруучу жаштардын бейөкмөт уюмдарынын жобосун түзүүгө кол кабыш кылган. 
 
1990-жылдын февраль айында Бишкектеги жаштардын уруксатсыз нааразылык жыйынында чыгып сүйлөгөн. 

Ошол жылы феврал-март айларында оппозициячыл жаштардын коммунисттик бийлик менен саясий талкууларын уюштуруу тобунун жетекчилерине болгон. 

[[Image:Azamat Altay and Tyntchtykbek Tchoroev_Prague_June 2003.jpg|260px|right|thumb|&quot;Азаттык үналгысынын&quot; туңгуч кызматкери жана мурдагы директору [[Азамат Алтай]] (1920-2006) &quot;Азаттыктын&quot; Прагадагы башкеңсесинде Тынчтыкбек Чоротегин (оңдо) менен. Прага шаары, Чехия. 2003-жылдын 6-июну.]]

1990-жылы май айындагы [[Кыргызстан Демократиялык Кыймылы]]нын (КДК) уюштуруучуларынын бири, анын уставынын долбоорун даярдаган. 1990-жылы октябрда жумурияттагы коммунисттик жетекчиликке каршы саясий ачкачылыкка катышкан. 

1991-жылдын апрелинен 1998-жылдын мартына чейин «Азаттык үналгысынын» Бишкектеги кабарчысы, алгачкы бюро башчысы.  

Окутуучулук жана илимпоздук иш-аракетин да уланта берген. 

1992-94-жылдары КУУнун Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасын башкарган. 

1994-1997-жылдары КУУнун күндүзгү докторантурасында окуган. Аны ийгиликтүү аяктап, 1998-жылы 10-апрелде Кыргыз Улуттук Илимдер академиясынын [[тарых институту|тарых институтунда]] доктордук диссертациясын жактаган&lt;ref&gt;Чороев (Чоротегин) Т.К.  Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-турк» эмгеги (1072— 1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары. — Адистик: 07.00.02 — Кыргызстан тарыхы: —  Тарых ил. доктору...  диссертация. —   Бишкек, 1998. — Кырг. Респ. УИА; Тарых институту. — 400 бет. — кол жазма. — (Автореферат - 48 бет). &lt;/ref&gt;. 

1998-жылдын апрелинен 2000-жылдын июлунун акырына чейин Лондондо [[Би-Би-Синин Кыргыз кызматы|Би-Би-Синин Кыргыз кызматынын]] продюсери болуп иштеген. 

[[Файл:Rémy Dor and Tyntchtykbek Tchoroev, the Sorbonne, Paris. 07.10.2003.jpg|thumb|left|Профессор Т.Чоротегин француз чыгыш таануучусу, профессор Реми Дор менен. Сорбонна унивыерситети, Париж шаары, Франция. 2003-жылдын 7-октябры.]]

2000-жылдын 25-июлунан 2011-жылдын 16-августуна чейин ал ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын - «Азаттык үналгысынын» Прагадагы башкеңсесинде иштеп келди. 

[[Файл:Usen-Asanov at Azattyk exhibition in Bishkek. 17 May 2007.jpg|thumbnail|right|Академик [[Асанов, Үсөн|Үсөн Асанов]], Кыргыз улуттук энциклопедиясынын Башкы редакциясынын жетекчиси, [[«Азаттык» үналгысы|&quot;Азаттык&quot; үналгысынын]] чыгармачыл жамаатынын китеп көргөзмөсүнүн ачылыш салтанатында сүйлөөдө. Кыргыз улуттук китепканасы, Бишкек шаары. 17.5.2007.]]

Бул убакыттын ичинде - 2003-жылдын 1-январынан тартып 2010-жылдын 30-сентябрына чейин Т.Чоротегин ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын директору болду. &lt;br&gt;
Ал 1995-жылы жайында, 1997-жылы ноябрда жана 2003-жылы июнда айтылуу Азамат Алтай менен жолуккан. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;  
Еийинчерээк ал маркум Азамат Алтайды эскерген жыйнакка редактор жана макала автору катары да салым кошкон. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

1998-жылдан 2006-жылга чейин ал жыл сайын [[Кыргыз Улуттук Университети|КУУда]] адистик сабак боюнча дарс окуп келди, калган жылдары ар кыл кыргызстандык университеттерде тарых жана журналистика жаатында ырааттуу жолугушуулар, семинарлар, талкуулар уюштуруп келди. 

Ушул тапта — ардагер, эркин изилдөөчү жана публицист.  

2012-жылдын февралынан — [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору (2019-жылы да бул ишти улантты). 

&quot;[[Кыргыз Тарых Коому]]&quot; эл аралык коомдук бирикмесинин президенти (2012-жылдын 11-февралында шайланды).  

[[Файл:Kaken Mambetalieva-75 Bishkek 19.05.2012.JPG|thumb|left|Этнограф К.Мамбеталиеванын 75 жылдык мааракесине арналган илимий жыйында. КУУ, Бишкек. 19.5.2012.]]

2012-жылдын 18-апрелинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Т. Чоротегинди КТРКнын Байкоочу Кеңешине мүчө кылып шайлады. 

2012-жылдын сентябрынан тартып Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинин Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору болуп эмгектенет. 

Ошол эле учурда, 2013-жылдын 1-сентябрынан тартып 2017-жылдын 4-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу Кыргызстан элдеринин тарыхый жана маданий мурастарынын “Мурас” Фондунун Башкармалыгынын Төрагасы кызматын аркалап турду. Андан соң бул кызматка кесиптеши жана үзөңгүлөшү [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Кыяс Молдокасымов]] келди.

Ал YouTube интернет барагындагы өз баракчасына бир катар оригиналдуу даректүү тасмаларын жарыялаган&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/channel/UCcvXo8-_r59P2rYOX-15KzA  Т.Чоротегиндин баракчасы. &lt;/ref&gt;.   &lt;br&gt;

=== Үй-бүлөсү ===
[[Файл:Nurgul Dyikanalieva and Tyntchtykbek Tchoroev in Sanji, China. 03.08.2009..JPG|thumb|right|Т.Чоротегин жубайы Нургүл Дыйканалиева менен Санжи (Шенцзи) шаарында.  ШУАР, Кытай. 2009-жылдын 3-августу.]]

Алгачкы жубайы – маркум [[Дыйканалиева, Нургүл Эсенкуловна|Нургүл Дыйканалиева]] (13.02.1957-17.09.2012) эле. 

Алар 1982-жылы апрел айынын соңку күнү [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районуна караштуу [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылында]] мусулманча никеге туруп үйлөнүшкөн, ошол жылдын 15-майында [[Бишкек шаары|Бишкек шаарында]] расмий никелик каттоодон өтүшкөн. Нургүл 2012-жылдын 16-сентябрында капысынан дуушар болгон жалпы инсульт кеселинин айынан он сааттай эс учун толук жоготуп, 17-сентябрга караган таңга маал Бишкектеги Кыргыз улуттук госпиталында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан. 

Ал андан соң 2013-жылдын 9-ноябрында [[Ботобекова, Айшат Токтоназаровна|Айшат Ботобекова]] менен баш кошту. Айшаттын кесиби - тилчи. Ал - филология илимдеринин кандидаты, кыргыздын ымдоо-жаңсоо аркылуу маалымат берүү системасын алгачкы болуп иликтеген адис. 

Бир уулу (Алмаз), төрт кызы (Бегимай, Каныкей, Канышай, Айдина) бар. Уулу Алмаз Улуу Британиянын борборундагы Лондон Экономика Мектебинин магистрдигин эл аралык мамилелер адисти боюнча аяктаган. Кызы Бегимай Австриянын Виенер Нойштадт шаарындагы университеттин магистрдигин каржы адисти боюнча аяктаган. Каныкей - студент. Канышай менен Айдина орто мектепте окуйт.

Жалпы 8 бир тууганы бар: ата-энесинин тун уулу –  [[Жумамүдүн Кадырмамбетов|Жумамүдүн Кадырмамбет]] (15.02.1946 -- 31.08.2024), эжеси Гуля Кадырмамбетова (24.10.1951), үчүнчү - агасы [[Кубанычбек Чороев]] (10.11.1954 -- 06.12.2019), төртүнчүсү -  Тынчтыкбек (28.03.1959) өзү, бешинчиси - иниси [[Чороев, Бакытбек Кадырмамбетович|Бакытбек Чороев]] (04.02.1962), алтынчысы - карындашы Гүлмира Чороева (04.02.1964), жетинчиси - карындашы Нуржан Чороева (16.12.1968), сегизинчиси - кенже иниси Нурлан Чороев (10.05.1971). &lt;br&gt;

== Илимий жана педагогдук чыгармачылыгы  ==
[[Файл:Ali Emiri beyiti T.Chorotegin 22.i.2012.jpg|thumb|left|Т.Чоротегин Стамбул шаарында маркум [[Али Эмири|Али Эмиринин]] бейитинин жанында. Түркия, 22.1.2012.]]

Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде [[Махмуд Кашгари|Махмуд Кашгаринин]] өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]” (1990) китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору. &lt;br&gt;[[Кыргызстан]], [[Казакстан]], Өзбекстан, [[Орусия]], Түркия, [[АКШ]], Британия, Франция, Германия, Чехия жана Франциядагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. Түштүк Сибирде (Эне-Сай, Алтайды), Монголияда, Казакстанда, Волга боюнда, Өзбекстандын Жизак, Самарканд аймактарында, Түркияда, Кытайда (анын ичинде Ички Монголияда жана Шинжан Уйгур автоном районунда) ж.б. жерлерде саякатта болгон. 

Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган. 

Айрым англис тилиндеги эмгектерди (Хайек, МакНейл&lt;ref&gt;Макнейл У. Г.  Батыштын башаты. I китеп.: Адамзат отмушуно кылчаюу / У. Г.  Макнейл; Котор. Т. Чоротегин, А. Койчиев, Т. Абдиев. - Бишкек: &quot;Кыргызстан-Сорос&quot; фонду, 2002. - 388 с.  1000 экз.&lt;/ref&gt;) кыргыз тилине которуп жарыялаган. [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] анын илимий жетекчилигинде тарых илими тармагында эки доктордук иш, жети кандидаттык иш жакталган. 

Т.Чоротегин 1989-жылдан бери жүздөгөн эл аралык жана жергиликтүү илимий жыйындарды, талкууларды, тегерек үстөл жана башка форматтардагы илимий шеринелерди уюштуруп келет. Алардын бири - АлтайМУ (Орусия), КУУ, КР УИАсы ж.б. шериктер 2018-жылдан тартып ырааттуу уюштуруп келе жаткан &quot;Кең АлтаЙ&quot; илимий долбоорунун илимий жыйындары жана симпозиумдары болуп саналышат. &lt;br&gt;

Ал уюштурууга жандуу катышкан илимий жыйындардын бири - тарыхчы Муратбек Кожобековдун 60 жылдыгына арналган 2018-жылы 23-ноябрда өткөн жыйын болду&lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/29616261.html&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;
Ал 2014-2025-жылдары  кыргызстандык, казакстандык, өзбекстандык, кытайлык, түркиялык,  орусиялык, германиялык, мажарстандык ж.б. илимпоздор менен биргелешип, жалпы алтай таануу, түрк тарыхы, кыргыз таануу, манас таануу жана кыргыз тарыхы жаатындагы бир катар эл аралык илимий жыйындарды уюштурууга жана баяндамасын окуп катышкан. &lt;br&gt;

2022-2024-жылдары баш кеңсеси Улан-Батор шаарында жайгашкан жана ЮНЕСКОнун колдоосу астында иштеп жаткан &quot;Көчмөндөр цивилизациясын изилдөө боюнча эл аралык институттун&quot; Академиялык кеңешинин мүчөсү болуп келет. &lt;br&gt;

Ал 2020-жылдан бери Өзбекстандын Анжыян мамлекеттик университетиндеги тарых илимдери боюнча диссертациялык кеңештин мүчөсү.&lt;br&gt;
Казакстандагы 7 томдук &quot;Казакстан тарыхы&quot; аттуу жаңы академиялык басылманын орто кылымдарга арналган томуна макала автору катары катышууда. &lt;br&gt;
&quot;Жалпы түрк тарыхы&quot; боюнча эл аралык окуу китебин даярдоодогу редакциялык отурумдарга Кыргызстандын өкүлү катары 1993-1995-жылдары жана 2014-2023-жылдары ырааттуу катышты. &lt;br&gt;
Ал Азербайжандын &quot;Баку шаарында чыгып жаткан &quot;Махмуд Кашгарлы&quot; илимий журналынын редакциялык кеңешине мүчө. &lt;br&gt; 

== Сыйлыктары жана наамдары ==

Кыргыз Республикасынын III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени менен сыйланган  (31-декабрь, 2016)&lt;ref&gt;https://nagrada.srs.kg/site/person/46035&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf |accessdate=2017-01-25 |archivedate=2020-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007070945/http://president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf }}&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;

Кыргыз Республикасынын [[Даңк медалы|&quot;Даңк&quot; медалы]] менен сыйланган (Кыргызстан, 30-август, 2011). &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/24312609.html&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;

Кыргызстан Жаштар Уюмунун илим тармагындагы сыйлыгынын лауреаты (Кыргызстан, 1992). &lt;br&gt;

Өзбекстандын Ташкен облусунун илим тармагындагы жаштар сыйлыгынын ээси (Өзбекстан, 1989). &lt;br&gt;

Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык академиянын анык мүчөсү (Кыргызстан, 1994), &lt;br&gt;

Кыргызстан Тарыхчылар Коомунун сыйлыгынын ээси (Кыргызстан, 1995). &lt;br&gt;

“Кыргыз Республикасынын Билим берүүсүнүн мыктысы (отличниги)” төш белгиси менен сыйланган (Кыргызстан, 2003). &lt;br&gt;

Мамлекеттик тил боюнча комиссиянын сыйлыгына татыган (Кыргызстан, 2012). &lt;br&gt;

ТүркСОЙ уюмунун медиа тармагындагы эл аралык сыйлыгына татыган (Түркия, 2013). &lt;br&gt;

И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ), С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинин (НарынМУ) жана Талас мамлекеттик университетинин (ТалМУ) ардактуу профессору (2019). &lt;br&gt;
Жусуп Баласагын атындагы КУУнун ардактуу доктору (2024).  &lt;br&gt;

== Айрым китептери жана китепчелери ==
* Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу. Махмуд Кашгари Барсканинин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги   түрк элдеринин тарыхы боюнча көөнөргүс булак: Илимий басылыш / Редколлегия:  К. С. Молдокасымов (төрага), ж.б.; илимий редакторлор профессор Т. Өмүрбеков, доцент К. С. Молдокасымов. – Бишкек: “Турар”  басмасы,  2017. -  376 б., сүрөт, карта. [https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples]https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples  –  “Мурас” фонду.   [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси.  - ISBN 978-9967-15-701-9.   https://web.archive.org/web/20220121024216/https://new.bizdin.kg/media/books/Chorotegin_Tynchtykbek_Kashgari_Barsqani_Diwan_940_Turar_basmasy.pdf 

* Чороев Т.К. Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы». — Фpунзе: Кыpгызстан, 1990. — 92 б. 

* Чоротегин Т.К. Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии домонгольского времени: По мусульманским источникам IX-XIII вв.  Бишкек: Фонд &quot;Сорос-Кыргызстан&quot;, 1995. - 208 с. (Научный редактор Б.А.Ахмедов). - URL: https://www.academia.edu/123620167/Migration_Processes_in_Central_Asia_From_the_Middle_of_the_Eighth_to_Early_Tenth_Century_and_Their_Consequences &lt;br&gt; 

* Чоротегин Т.К. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын “Дивану лугати-т-турк” сөз жыйнагы: (1072-1077). Жооптуу редактор Өмүркул Караев. – Бишкек: Кыргызстан, 1997. – 169 бет, сүрөт, карта.   -  (ISBN 5-655-01222-7). &lt;ref&gt;https://base.patent.kg/avtor_search.php?action=search_list&amp;id_avtor=669&lt;/ref&gt; 

* Чоротегин Т.К., [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Молдокасымов К.С.]] Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

* [[Урстанбеков, Бейше|Урстанбеков Б.У.]], Чороев Т.К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

* Тургуналы Т., Асаналиев К., Керимбаев М., Чоротегин Т. Кыргыз Жумуриятынын Конституциясынын долбоору: Альтернативдик долбоор. Проект Конституции Республики Кыргызстан: Альтернативный проект. – Бишкек, 1992. – (Авторы: Т.Тургуналы, К.Асаналиев, М.Керимбаев, Т.Чоротегин. На кыргызском и русском языках).

* Ала-Тоонун Батыштагы бүркүтү: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдык мааракесине) / Редактору Кубат Чекиров; рецензенти Арслан Капай уулу Койчиев; сүрөтчүсү Асан Турсункулов. -  Бишкек: &quot;Гүлчынар&quot; басмасы, 2010. - 60 бет, сүрөттөр. - (&quot;Азаттык&quot; үналгысы).    ISBN 978-9967-409-87-3. -  https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine &lt;br&gt;  

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.Асанов. – Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. – 544 с., илл. - ISBN 5-89750-142-4.

* Өмүрбектегин Т.Н., Чоротегин Т.К.  Түндүк Кыргызстандын Орусияга каратылышы. - Бишкек: &quot;Учкун&quot; концерни, 1992. - 24 бет. - (Кыргызстан Жаш Тарыхчылар Жамааты. &quot;Кыргыз таануучунун китеп текчесине&quot;).  

* Перелистывая книги ученого, изобретателя, педагога, энциклопедиста: К 80-летию академика У.А.Асанова / Составители И.А.Ашымов, Т.К.Чоротегин, А.З.Жуманазарова, Г.У.Асанова. - Бишкек, 2013. - 376 стр., илл. -  ISBN 978-9967-14-114-8.

* [[Халлы, Худайберди]]; Чоротегин, Тынчтыкбек. Өмүр – аккан суу: Нургүл Эсенкул кызы Дыйканалиеванын элесине арналат: Эссе, макалалар, эскерүүлөр, термелер / Жооптуу редактор, баш сөз жазган, эскерүүлөр топтомун, тиркемени, сүрөттөрдү даярдаган жана түркмөнчө тексттен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 204, XII б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-02-932-3. &lt;br&gt;

== Айрым окуу китептери жана окуу куралдары ==
'''1. Кыргыз тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К. Таластагы Атлах салгылашуусу: Кыскача булак таануучулук жана хрестоматиялык баян / Жооптуу ред. М.М.Жусупова. – Б.: Maxprint, 2022. – 136 бет, сүрөт, карта. – Талас мамлекеттик университети. – Ж.Баласагын атындагы КУУ. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. ISBN 978-9967-07-147-6 &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. IX к. башына чейин): Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби: Кайра иштелип, толукталып 2-басылышы. — Бишкек: «Билим-компьютер», 2008. — 176 б. — ISBN 978-9967-426-43-6 &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыз Тарыхы: IX - XVIII кк.: Жалпы билим берүүчү орто мектептердин 7 - класстар үчүн окуу китеби / Жооптуу ред. проф. Т.Кененсариев, М.Иманкулов. – Оңдолуп, толукталган 3-басылыш.   Бишкек: Кыргыз Билим берүү академиясынын “Окуу китеби” басма борбору, 2017. – 192 б., сүрөт, карта.    Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги. – Окуу басылма. – ISBN 978-9967-31-644-7. – “Имак Офсет” ЖЧК басмаканасында басылды. – Көлөмү 12,0 басма табак. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. VII к. башына чейин): Башталгыч курс: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1997. — 156 б. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (VII к. башы — XVIII к. аягы): Экинчи бөлүк: Орто мектептин 7-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 128 б. &lt;br&gt;

* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]], Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (XIX к. башы — 1917-ж.): III бөлүк: Орто мектептин 8-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 196 б. &lt;br&gt;

* Өмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын жаңы доордогу тарыхы: (XVII - XX кк. башы): Орто мектептердин окуучулары үчүн кошумча сынак окуу куралы / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басмасы, 1995. — 187 б. - ISBN 5-655-01032-1.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т., Осмонов Ө., Өмүрбеков Т., Нурунбетов Б.  Байыркы дүйнө тарыхы: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби. - Бишкек: &quot;Шам&quot; басмасы, 2005. - 256 б., карталар. -  ISBN 9967-10-228-4.  &lt;br&gt;

* Жалпы билим берүүчү орто мектептердин гуманитардык багыттагы 5-11-класстары үчүн программалар: Тарых / Авторлор: А.И.Идинов (жетекчиси), Т.Н.Өмүрбеков, К.С.Молдокасымов, М.Иманкулов, Л.Марченко, Т.К.Чоротегин.  - Бишкек: Технология, 1997. - 116 бет.  &lt;br&gt;

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] тарыхы: 1989-1990-окуу жылынын VIII (VII), ХI (Х) класстар үчүн Кыргыз ССРинин тарыхынын курсун тематикалык пландаштыруу // Мугалимдер газетасы. - 1989. - 1-сентябрь. &lt;br&gt; 

'''2. Орус тилиндеги окуу куралдары''' 

* Омурбеков Т. Н., Чоротегин Т. К.  История Кыргызстана (XIX в.). 8 класс: Учебник для общеобразоват. орг. с рус. яз. обучения / Отв.ред. к.и.н. К. С. Молдокасымов. — 2-е изд., исправ., доп. — Б.: Arcus, 2020. — 176 с., ил., карты. – ISBN 978-9967-31-203-6. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (История кыргызов и Кыргызстана с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Учебник для 6 кл. средних школ. - Переработ. 2-е изд. - Бишкек: Билим-компьютер, 2012. – 176 стр., илл., карты. – ISBN 978-9967-452-65-7. 

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н., Марченко Л.Ю. История кыргызов и Кыргызстана (с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Нач. курс: Учебник для 6 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова, Ж.Алымкулова. Спец.ред. М.Иманкулов. – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 152 стр., илл., карты. – ISBN 9967-415-41-X.  

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (IX-XVIII вв.): Учебник для 7 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова. Спец.ред. О.Осмонов.  – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 184 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

*  Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. История Кыргызстана (XIX в. – 1917 г.): Учебник для 8 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: М.А.Нуртумова. Спец.ред. О.Осмонов.   – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 192 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

* Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. Учебники по истории кыргызов и Кыргызстана для 6-8 классов средних школ (Бишкек, 1996 – 2020). (в нескольких изданиях; в соавторстве с профессором Т.Н.Омурбековым). 

* Чоротегин Т.К. Краткий курс по изучению арабской графики современных кыргызов КНР: (Учебное пособие для студентов-историков) / Отв. ред. проф. Т.Н.Омурбеков. - Бишкек: Кыргыз. нац. университет, 2002. - 22 с. - ISBN 9967-403-49-7. 

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. Тематическое планирование по истории Киргизской ССР для VIII (VII) –ХI (Х) классов средней школы на 1989-1990 учебный год. // Учитель Киргизстана. - 1989. – 8-сентября.  

'''3. Өзбек тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қадимги Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII бошларигача): Бошлангич курс: Ўрта мактабларнинг 6-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Иномжон Бахритдинов, Тоҳиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 1998 (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 120 бет (сахифа). 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII асри боши – XVIII аср охири): Иккинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 7-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тохиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 168 б.  – Иккинчи нашридан таржима. Дарсликни узбек тилига Д. Ҳамедова таржима қилди. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, С.Х.Холтураев. – Бишкек, 2004. – 184 б. – ISBN 9967-411-47-3.     

* Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К.  Қиргизистон тарихи: (XVIII аср охири – 1917 йил): Учинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 8-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тахиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). – 244 бет.  -  Қайта ишланиб, тулдирилган иккинчи нашридан таржима / Ўзбек тилига Равшанбек Акбаров таржима қилган. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, О.Х.Худайбердиев. – Ўш-Бишкек, 2004. – 176 б. – ISBN 9967-411-46-5.

== Айрым илимий жана илимий-жамаагаттык макалалары  ==
'''Кирилл арибинде (ар кыл тилдерде)''' 

* Чоротегин Т.К. Профессор К.Райхлдын илимий сереси // [[Карл Райхл|Райхл, Карл]]. Түрк эпостору: салттуу түрү, поэзиялык түзүлүшү / Англисче жана орусча чыгарылыштардан кыргыз тилине которгондор: Тынчтыкбек Чоротегин жана Чолпон Субакожоева; жооптуу редактор – профессор Курманбек Абакиров; “Бет ачар сөз” жазган – Карганбек Самаков. – Бишкек: Maxprint, 2026. – 424 б., сүрөт. [Манас жана Райхл] - Б. 389 -- 394. &lt;br&gt;

* Чоротегин (Чороев) Т. К., Алымкожоев О. Дж.  Юлий Геккер: Жизнь мыслителя и педагога, оборванная в годы сталинских чисток. // Universum Humanitarium. – № 1 (2021).  – Новосибирск.  – С. 116–132. – ISSN 2499-9997 (Print)  –     doi.org/10.25205/2499-9997-2021-1-116-132  –    URL:   https://univhum.elpub.ru/jour/article/view/33 
* Чоротегин Т.К. Профессор Ю Тайшань об этнографических сведениях о древних кыргызах, отраженных в труде «Мy тяныцзы чуань» // “Mahmud Kaşğarlı” Beynəlxalq elmi jurnalı. Bakı, 2023. Cilt 1, No. 2. S. 76–86.  - URL: https://www.kashgarli.az/images/kashgarli_PDF_1/Tin%C3%A7tikbek%20%C3%87oroteqin%20.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Несколько слов о кыргызском войноведе Нарынбеке Алымкулове (1958–2022) // Известия НАН Кыргызской Республики. – 2025. – № 8. – С. 75–85. – URL: https://ilim.uia.gov.kg/index.php/main/article/view/1073/1097 &lt;br&gt;
  
* Чоротегин Т.К. Атлах салгылашуусунун тарыхый орду: дин жаатындагы айрым ашыкча баа берүүлөргө сын көз караш // Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin, Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. –– Б. 117–129. ISBN: 978-605-2334-12-6. URL: https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Александр Бернштам и не отпразднованный 1100-летний юбилей эпоса «Манас» //  Вестник КНУ им.Ж.Баласагына: Гуманитарные науки. - Специальный выпуск: Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 80-летию КНУ им.Ж.Баласагына «ПРЕПОДАВАНИЕ МАНАСОВЕДЕНИЯ В ВУЗАХ КР: ПРОБЛЕМЫ, ПОИСК И РЕШЕНИЕ». Кыргызско-Китайский Институт (7 декабря 2012 г.). Ж.Баласагын атындагы КУУнун 80-жылдык мааракесине арналган “МАНАСТААНУУ” КУРСУНУН КРнын ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДА ОКУТУЛУШУ: ПРОБЛЕМАЛАР, ИЗДЕНҮҮЛӨР ЖАНА ЧЕЧИМДЕР” аттуу Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары. Кыргыз-Кытай Институту (7-декабрь, 2012-ж.) --  Бишкек: КНУ, 2012. – 465 с.  - Мында:   С. 76--80.    -   Булак: http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707031917/http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf |date=2022-07-07 }}&lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Бээжиндеги бараандуу манас таануучу // [[Жуматурду уулу, Адыл|Жуматурду, Адыл]]. Оозеки адабияттын теориясы жана манасчылык өнөр (Кытай кыргыздарынын материалдарынын негизинде). Түзүүчү – [[Субакожоева Чолпон Темирбековна|Ч.Субакожоева]]; жооптуу редакторлор: проф. [[Толобек Абдырахманов|Т.А.Абдырахманов]], проф. Т.К.Чоротегин. –– Бишкек, 2020. –– 414 б. – ISBN 978-9967-04-890-4. – Б. 24–34. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Неустанный археолог, историк-кыргызовед и его предки: Штрихи к биографии Ю.С.Худякова и его предков (К 70-летию профессора Юлия Сергеевича Худякова) // [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.  - ISBN  978-9967-15-702-6.  - С. 3-30. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башаты: Байыркы доор жана орто кылымдардын эрте мезгили // 1-эл аралык байыртадан бүгүнкүгө чейинки кыргыз-түрк мамилелери симпозиуму докладдары (3-5-май 2013, Бурса) / Китепти басмага даярдаган жана редактору проф., д-р [[Жумакунова, Гүлзура|Гүлзура Жумакунова]]. – Бурса: Улудаг университети басмаканасы, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – ISBN 978-975-6149-84-3. – XXIV+466 бет. – Улудаг университети жарыялары. – Мында: Б. 173–189.
* Чоротегин Т.К. Актан Тыныбек уулу жана 1916-жылкы Ички Теңир-Тоодогу элдик көтөрүлүш // Үркүн-100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.С.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. – Бишкек: “Турар” басмасы, 2017. – Б. 179–197. – ISBN 978-9967-15-689-0.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. &quot;Манас&quot; дастаны жана Борбордук Азиядагы көөнө жазма маданият // Тил, адабият жана искусство маселелери: Илимий журнал. - № 1. Атайын чыгарылыш. &quot;Манастан&quot; Чыңгыз Айтматовго карай: Проблемалар жана көз караштар&quot;: Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары: (Бишкек, 15-январь, 2016). - Бишкек, 2016. - Б. 3-8. - Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы. Гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмү. Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту. - ISBN 1694-6316.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Историография пост-советского Кыргызстана // Түрк Евразиясындагы жалпылык жана өзгөчөлүк: Түрктөрдүн заманбап жалпы жана чөлкөмдүк тарыхынын методологиясынын көйгөйлөрү: Эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары жана башка макалалар / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – С. 287-304. - ISBN 978-9967-12-525-5. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Караханийлер доорундагы түрктөрдүн спорт оюндары тууралуу // Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары – Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları / Tүзгөндөр: А. Мокеев, Ф. Унан, О. Каратаев, О. Йорулмаз, Ж. Алымбаев, Ж. Буйар. – Б.: 2015. – 272 б. - ISBN 978-9967-27-844-8. – Кыргыз-Түрк «Манас» университети. - Б.  241-246.
* Чороев Тынчтыкбек. К изучению исторических традиций в местной историографии: (На примере трудов [[Осмонаалы Сыдыков|Осмоналы Сыдык уулу]]) // Исторические чтения: Тезисы докл. и сообщений науч. конф., посвящ. 75-летию член-корр. АН Кирг.ССР проф. Анварбека Хасанова. –– Фрунзе: КирГУ, 1989. –– С.41-43.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Жусуп Мамайдын жылдыздык нуру // Жусуп Мамай: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 272 + XII б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN -  978-9967-12-394-6. – Б. 7-10. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К.  Тарыхчы Муратбек Кожобеков тууралуу азыноолак сөз // Кожобеков, М. Ч. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - Б. 182-185.  - ISBN 978-9967-02-942-2. &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т.К. Тагдырлаш коңшубуз – Кытай (Сапар жыйынтыгы)  // Шанхай КызматташтыкУюмунун өнүгүү тарыхынын маселелерин комплекстүү изилдөө: ЖОЖ студенттери үчүн кошумча окуу куралы. – Бишкек: “MaxPrint” басмаканасы, 2014. - 124 б. , сүрөт. - ISBN 978-9967-02-990-2. – Б. 100-119. &lt;br&gt;
* Махмуд Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы» // Ала-Тоо. — 1988. — № 4. — Б. 112—125. (Ушул эле макала: Кыpгыздаp / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек, 1991. — Т.2. — Б. 428—459). &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Вклад ученых немецкого происхождения в кыргызоведение // Известия вузов Кыргызстана. –– Бишкек: Общественное объединение &quot;Общественная академия ученых Кыргызской Республики&quot;, 2016. –– № 11-1. –– С. 124-127. –– ISSN: 1694-7681. –– URL:  https://elibrary.ru/item.asp?id=27184842  &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т. К.  Профессор [[Караев, Өмүркул|Өмүркул Караевдин]] байсалдуу жолу  // Ала-Тоо. - Кыргыз жазуучуларынын ай сайын чыга турган адабий журналы. - Бишкек: Турар, 2015. - № 12. - Б. 98-105. - ISSN 1694-6383.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Об истоках кыргызской государственности // Эхо событий. — 1995. — 27 января — 2 февраля. — С. 2.  &lt;br&gt;

* Тенгиp-Тоо (Пpитяньшанье) как pегион этногенезиса кыpгызского наpода // Кыpгызы: Этногенетич. и этнокульт. пpоцессы в дpевности и сpедневековье в Центpальной Азии: Матеpиалы Междунаp. науч. конф., посящ. 1000-летию эпоса «Манас». 22—24 сент. 1994 г.,  г.Бишкек. — Бишкек: Кыpгызстан, 1996. — С. 204—209. &lt;br&gt;
* Чороев Т.К.  Зарыктырган эмгек // Сыдыков О. “Мухтасар тарих Кыргызиа”, “Тарих кыргыз Шадманиа” / Жооптуу ред. М.Ч.Кожобеков. – Бишкек: Турар, 2014. – 320 б. - ISBN – 978-9967-15-344-8. – Б. 170-177. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Мемлүктөр доорундагы Алдыңкы Азия менен Түндүк Африкадагы  түрк таануу жөнүндө // Билим жана тарбия. - Кыргыз-Кувейт университетинин илимий-педагогикалык журналы. – Бишкек. - 2003. - № 1. – Б. 50-52. – ISBN 9967-21-497-9. &lt;br&gt;
* О роли арабографических источников в изучении этнической истории тюркских народов Центральной Азии  IX — начала XIII вв. // Из истории и археологии древнего Тянь-Шаня / Отв. ред. К.И.Ташбаева, Д.Ф.Винник. — Бишкек: Илим, 1995. — 210—217. &lt;br&gt;

* «Диван лугат ат-туpк» Махмуда Кашгаpи как источник по истоpии тюpкоязычных наpодов Сpедней и Центpальной Азии //  Оpиенталистика в Киpгизии / Отв. ред. М.Я.Сушанло. — Фpунзе: Илим, 1987. — С. 12—26. &lt;br&gt;

* Кыргызы в Сибири и просторах Азии // Древние памятники Северной Азии и их охранные раскопки: Сб. науч. трудов. — Новосибирск, 1988. — С. 143-146. (АН СССР; Сибирское отделение; Ин-т истории, филологии и философии). &lt;br&gt;

* Начало настраивало на открытие или как надо изучать письменную культуру // Комсомолец Киргизии. — 1988. — 14 октября. — С. 5. &lt;br&gt;

* Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги (1072—1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары: Тарых илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын алууга талаптанып жазылган дисс. авторефераты. — Бишкек: Кыргыз Респ. УИАсынын Тарых институту, 1998. — 48 б.  &lt;br&gt;

* Улуу казна уpпактаpга: Махмуд Кашгаpинин муpасы жөнүндө сөз // Кыpгызстан маданияты. — 1986. — 27-маpт. — Б. 10—11.  &lt;br&gt;

* Махмуд Кашгаринин “Диваны” менен “Манастагы” эпостук окуялардын мейкиндиги // “Манас” эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурасы: (“Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата өткөрүлгөн Эл аралык симпозиумдун тезистери). 27-28-август 1995-ж. – Бишкек: Кыргызстан, 1995. - Б.37.   &lt;br&gt;

* Чоротегин Т. Фу-йу кыргыздары // Заман Кыргызстан. - 1997. - 8-август.  &lt;br&gt;

* Жазма маданият жана дастан // Кыргыз руху – “Манас”: Адабий изилдөөлөр. табылгалар, эскерүүлөр / Түзгөндөр К.Эдилбаев, Э.Кылычев – Бишкек, 1995. (“Ала Тоо” журналы; Мамл. “Мурас” ишкер долбоору). – 246-249-беттер.   &lt;br&gt;

* О месте Оша в тюркском мире // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 41-49.   &lt;br&gt;

* Образование и наука: Часть первая // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 131-138.   &lt;br&gt;

* Зарыктырган эмгек: (Осмоналы Сыдык уулунун эмгеги жөнүндө) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 61—67.  &lt;br&gt;

*  Махмуд Кашгари жана анын “Түркий тилдер сөз жыйнагы” // Ала-Тоо. - 1988. – № 4. - Б. 112-125.  &lt;br&gt;

*  Көтөрүлүш улуттукпу, элдикпи? // Кыргызстан маданияты. – 1991. – 2-май.  &lt;br&gt;

* Кытайлык кыргыз тарыхчысынын чыгармачылыгы: (Анвар Байтурдун «Кыргыз тарыхы лексийаларына» жандырмак) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 294—305. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыскача түшүндүрмө сөздүк // ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. – Б. 146–148. &lt;br&gt;
*  Чороев Т.К., Урстанбеков Б.У.  Основные этапы распространения ислама в Киргизстане в VII-ХIV вв. // Вопросы истории материальной и духовной культуры Киргизстана: Сб. науч. ст. / Отв.ред. А.А. Асанканов. - Фрунзе: КирГУ, 1987. – С. 28-44.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Очерки истории кыргызов и Кыргызстана: (С древнейших времен до конца XVIII века) //  Кыргызы: 14-ти томник. 11-й том. Источники, история, этнография, культура, фольклор / Составители: Кенеш Жусупов, Каныбек Иманалиев; редакторы Темир Асанов, Рыскул Жолдошов. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – ISBN 978-9967-13-792-9. – С. 157-195. &lt;br&gt; 

* Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К.  Киргизская Советская Социалистическая Республика // Ежегодник БСЭ. 1990. – Москва: Сов. Энцикл., 1990. - Вып 34. - С. 124-128. &lt;br&gt;

* Об изучении наследия Юсуфа Баласагуни и Махмуда Кашгари (ХI век) // Сб. статей и методич. рекомендаций по истории Киргизской ССР для учителей общеобразовательных школ и проф.-техн. училищ. - Фрунзе. - 1990. - Ч.1. - С. 1-7.  &lt;br&gt;

* О некотоpых споpных названиях Баласагуна X—XII вв. // Ономастика Узбекистана: Матеpиалы научно-теоpетич. конфеpенции, посвященной 70-летию Великой Октябpьской социалистической pеволюции (Гулистан, 27—29 мая 1987 г.). — Ташкент: Ўкитувчи, 1987. — С. 43—44.  &lt;br&gt;

* Проблема далеко не частная: О реформе алфавита и об открытии востфака в КГУ // Советская Киргизия. - 1988. - 8-сентября.  &lt;br&gt;

* О роли ассоциации молодых историков в пропаганде исторических знаний среди студентов // Роль учебного науч.-производст. комплекса (УНКП) “Педвуз - школа” в подготовке будущего учителя: (Тез. докл. Респ.науч.-метод. конф., 19-20 апр. 1990 г.) – Фрунзе: КЖПИ, 1990. – Часть1. - С.28-30.  &lt;br&gt;

* Фрунзеби? Бишкекпи? Жаш тарыхчылар аныкташат // Ленинчил жаш. – 1990. – 30-июнь.  &lt;br&gt; 

* Шаакерим жана анын мурасы // Кыргызстан маданияты. – 1990. – 20-декабрь. &lt;br&gt; 

* Топонимические данные Махмуда Кашгари (XI в.) и миграция тюрков раннего средневековья // Проблемы истории и культуры народов Средней Азии и стран Зарубежного Востока. – Ташкент: Фан, 1991. - С.107-144.  &lt;br&gt; 

* “Та’рих” Мубарак-шаха Мерверруди как источник по истории тюркских народов Средней и Центральной Азии // Гуманитарные науки в Сибири. – Серия филол. – Новосибирск, 1994. - №4. - С. 75-77.  &lt;br&gt;

*  Чэкайэмо на вас Бишкеку! // Нуска. – 1995. - № 3. – Октябрь. – Б. 3. &lt;br&gt;  

* Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии середины IX — начала XIII вв. по арабоязычным и персоязычным источникам IX—XIII вв. — Спец. 07.00.03. — Всеобщая история. — Автореф. дисс. ... канд. ист. наук. — Ташкент, 1988. — 19 с. (Институт востоковедения АН Узбекистана).  &lt;br&gt;

* Этноним «кыpгыз» по данным Махмуда Кашгаpи // Вопpосы этнической истоpии киpгизского наpода / Отв. ред. О.К.Караев, И.Б.Молдобаев. — Фрунзе: Илим, 1989. — С. 113-121.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т. Элеттен Евразияга жол: Түркиядагы туңгуч кыргыз профессору [[Гүлзура Жумакунова|Гүлзура Жумакун кызы]] // Tanrı Dağlarının Anadolu’daki İlk Profesör Kızı Gülzura Cumakunova / Editörler Abdrasul İsakov, Güldana Murzakulova Editör Yardımcıları Aysel Baytok, Nazgül Kadyrova. Ankara, Bengü, 2018. – 1.Baskı. – 274 s. – ISBN 978-605-9148-82-5. – Bengü Yayınları: 186. Kırgız Edebiyatı: 19. – Б. 59–70. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К., Садырова З.Т. Караханидский поэт и мыслитель Жусуп Баласагын и его эпоха //  Turkic Studies Journal. 2025. № 1. – С. 108–129. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2025-1-108-12  -- URL:    https://tsj.enu.kz/index.php/new/article/view/587/235 &lt;br&gt;

'''Латын арибинде (ар кыл тилдерде)''' &lt;br&gt;

* Tchoroev (Chorotegin), Tynchtykbek. Kyrgyzstan as the Centre of the Nomad World: Tourism and the World Nomad Games, In: Journal of Intercultural Dialogue. Ulaanbaatar: International Institute for the Study of Nomadic Civilizations under the auspices of UNESCO, 2024. – Vol. II. – Pp. 92–106.  &lt;br&gt;

*  Tchoroev (Chorotegin), Tyntchtykbek. Historiography of Post-Soviet Kyrgyzstan, in: International Journal for Middle East Studies, 2002, Vol. 34, p. 351-374 (USA); (2002 Cambridge Un-ty Press 0020-7438/02 )  &lt;br&gt;

*  The Kyrgyz Republic, in: The Turks (English language edition) / Edited by Hasan Celal Güzel, C. Cem Oguz, and Osman Karatay Published by Yeni Tu&quot;rkiye Research &amp; Publishing Center. Ankara, 2002. Hard cover, 6 volumes, 6000 pages, ISBN 975-6782-55-2. (this chapter is in the 6th vol.).    http://www.unesco.org/culture/asia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512051520/http://www.unesco.org/culture/asia/ |date=2017-05-12 }} &lt;br&gt;

*  ‘The Kyrgyz’; in: The History of Civilisations of Central Asia, Vol. 5, Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century /Editors: Ch. Adle and Irfan Habib. Co-editor: Karl M. Baipakov. – UNESCO Publishing. Multiple History Series. Paris. 2003. - Chapter 4, p. 109 – 125. (ISBN 92-3-103876-1)  URL: http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001302/130205e.pdf    &lt;br&gt;
* Chorotegin T. A New Book On Törökul Aitmatov, His Life Journey And His Era: Tarïxtïn Aktay Baraktarï [The Blank Pages Of History]: By Roza Törökulovna Aitmatova. Edited By T. Shaydullaeva And N. Jeenalieva. - Bishkek: Uchkun, 2013. 216 Pages. (In Kyrgyz). // Journal of Central and Inner Asian Dialogue. Volume 2, Issue No. 1, Winter 2015.  - Print ISSN: 2330-6602. Online ISSN: 2330-6610. – Pp. 78-82.    URL: https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202094704/https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf |date=2017-02-02 }} &lt;br&gt;

* Kirgizistan’da Milli Bagimsizlik Icin Mucadele Tarihinden: (1916-1991) // Turk Yurdu, Eylul, No 85, Ankara, 1994. - S. 30-32. &lt;br&gt;

*  Mahmud Kaşgarinin «Divanının» orto kılımadarda cana cañı doordo maalım boluşu tuuraluu //  Dil Dergisi. — Ankara. — 1995. — No 27. — S. 33-37. — (TÖMER). &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut //  İpekyolu. —  İstanbul. — 1995. — Eylül. — Sayı 21. — S. 62-64. &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut’un Divan’ı ve Manas Destanında Dogu Turklerinin Savaşları // Bozkırdan Bagımsızlıga Manas / Hazırlayan Prof. E. Gursoy-Naskalı. — Ankara: Turk Dil Kurumu, 1995. — S. 160-164. &lt;br&gt;

* Neue Curricula und Lehrbücher zur Geschichte Kyrgyzstans // Berliner Osteuropa Info: Informationsdienst des Osteuropa-Instituts der Freien Universität Berlin. — Berlin, 1997. — Nr. 9 / Juli. — S. 23. &lt;br&gt; 
* Çorotegin Tınçtıkbek. Kırgız Devletinin Oluşumu: Eski Çağ Ve Erken Orta Çağ // I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Kırgız Türk İlişkileri Sempozyumu Bildirileri (3–5 Mayıs 2013 Bursa) / Kitabı yayına hazırlayan ve editçrü Prof. Dr. Gülzura Cumakunova. – Bursa, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – T.C. Uludağ Üniversitesi Yayınları. – 1. Baskı. –– XXII+428 s. – ISBN 978-975-6149-83-6. – S. 61–76.  &lt;br&gt;
* Çorotegin, Tınçtıkbek. Kırgızlar // Yeni Türkiye Dergisi. Ankara: YTSAM, 2023. – Ocak – Şubat 2023. Yıl 29. No. 129. ISSN 1300-4174. S. 37–48. &lt;br&gt;
* Chorotegin (Tchoroev), Tyntchtykbek. Migration Processes in Central Asia From the Middle of the Eighth to Early Tenth Century and Their Consequences // Heritage and Identity in the Turkic World: Contemporary Scholarship in Memory of Ilse Laude-Cirtautas (1926–2019) / Edited by: Alva Robinson, Kağan Arık, Elmira Köchümkulova and Jonathan North Washington. – Berlin: De Gruyter, 2023. – pp. 45–62. – Volume 33 in the series Studien zur Sprache, Geschichte und Kultur der Turkvölker. – https://doi.org/10.1515/9783110720228. – eBook Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110720228. Hardcover Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110719925. &lt;br&gt;

== Котормочулук иш-аракети ==

* [[Хатто Артур Томас|Хатто, Артур Томас]]. Чокон Валиханов өз катчысына жаздырган “Көкөтөйдүн ашы”: Арап жазмасындагы кыргызча кол жазманын фото көчүрмөсүнөн А.Т.Хаттонун англис тилине котормосу жана түшүндүрмөлөрү / Англисчеден кыргыз тилине которгон жана илимий талдаган – т.и.д., КУУнун профессору Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу Чоротегин; жооптуу редактор – профессор [[Кайыпов Сулайман|Сулайман Турду уулу Кайыпов]]. – Бишкек: MaxPrint, 2026. – viii+xviii+ 668 б., сүрөт. [Манас жана Хатто]  &lt;br&gt;

* [[Карл Райхл|Райхл, Карл]]. Түрк эпостору: салттуу түрү, поэзиялык түзүлүшү / Англисче жана орусча чыгарылыштардан кыргыз тилине которгондор: Тынчтыкбек Чоротегин жана Чолпон Субакожоева; жооптуу редактор – КУУнун профессору Курманбек Абакиров; “Бет ачар сөз” жазган – Карганбек Самаков. – Бишкек: Maxprint, 2026. – 424 б., сүрөт. [Манас жана Райхл]  &lt;br&gt;

* Кеннеди Жон Фицжералд. Каармандык өрнөктөрү / Англис тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. — Б.: Аркус, 2020. — 288 бет. –– (&quot;Өмүрү өрнөк инсандар&quot; түрмөгү). –– ISBN 978-9967-9213-4-4. &lt;br&gt;
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян. / Англ. котор. Т. Чоротегин; «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду. – Б.: Аркус бас., 2016. – 240 б., сүрөт. – («Өмүрү өрнөк инсандар» түрмөгү).    ISBN 978–9967–27–953–7. (M. K. Gandhi. An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth. – Translation from English into Kyrgyz by T. Chorotegin.) – Китептик (вертикалдык) вариант. 
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өз өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян / Англисчеден которгон Тынчтыкбек Чоротегин; котормонун ред. Т.Абдиев; адабий ред. Ж.Жапиев. – Бишкек: Аркус басмасы, 2016. – 168 бет, сүрөт. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду.   ISBN 978–9967–27–953-7.  (2000 нуска). – Альбомдук (горизонталдык) вариант. 
* Маомао. Менин атам Дэн Сяопин “маданий ыңкылап” жылдарында / Которгондор Абибилла Пазылов, Тынчтыкбек Чоротегин, Эсенбай Нурушев. – Бишкек, 2015 – 592 б., сүрөт. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” ЭКФ. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. -  ISBN  - 978-9967-27-745-8. – (Маомао. Мой отец Дэн Сяопин в годы &quot;культурной революции&quot;). - Мындагы 182-391-беттердеги текстти Т.Чоротегин орус тилинен кыргызчага которду.&lt;br&gt;
* Хайек Ф.А. Жазмыштуу текебердүүлүк: Социализмдин каталары / Англис тилинен кыргызчага которгон Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. - 268 бет. – (Hayek F.A.  The Fatal Conceit: The Errors of Socialism. The Kyrgyz translation by T.Chorotegin.) -  ISBN 9967-11-025-2.  &lt;br&gt;

* Лү Хоубин. Идеологиялык өнүгүү. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 6-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 160 б. – ISBN 978-9967-9275-8-2. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 6. Ideological Development, by Liu Houbin; Translated by Dan Xianmei. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Чен Юй, Пу Пиң. Дипломатия жана эл аралык мамилелер. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 10-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 216 б. – ISBN 978-9967-9275-7-5. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 10. Diplomacy and Foreign Relations, by Chen Yue and Pu Ping; Translated by Niu Yunping. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Кашгари Махмуд ибн Хусейин. Түркий тилдер сөз жыйнагы / Араб тилинен кыргызчалаган Т.Чороев (Чоротегин) // Байыркы орток түрк адабияты: Байыркы доор жана орто кылымдар мезгили: Хрестоматия / Түзгөн Ж.Шериев. – Бишкек: Шам, 1996. – 85-101-беттер.   &lt;br&gt;

* Макнейл Уильям Г. Батыштын башаты. Адамзат өтмүшүнө кылчаюу. 3 китептен турган басылма.  / Которгондор Т.Чоротегин, [[[[Койчиев, Арслан Капай уулу|А.Койчиев]]]], Т.Абдиев. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2002. – 1-китеп. – 388 бет.  – ISBN 9967-11-133-X. – 2-китеп. – 388 бет. -    ISBN 9967-11-134-8. (William H. McNeill. The Rise of the West: A History of the Human Community: With a retrospective essay.) &lt;br&gt;

* Бутанаев В.Я. “Кыргыз” дареги Саян-Алтай элдеринде (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987. – № 1. – 1 январь. &lt;br&gt;

* Худяков Ю.С. Енисей кыргыздары жана илим (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987.- 16 - июль. &lt;br&gt;

* Жусуп Мамай. Семетей: (Үзүндү) / (Араб графикасынан оодарма) // Нарын правдасы. - 1988. – 13-январь. &lt;br&gt;

*  Жамал Карши. Мулкахат ас-сурах (Алгы сөз жана кыргызча котормо) // Кыргызстан маданияты. - 1989. - 4-май.  &lt;br&gt; 

*  Айрым Чыгыш (мусулман) даректеринен үзүндүлөр // Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе, 1990. - Б. 275-283. &lt;br&gt;

* Красновский, Бранислав. Интергелпо (Interhelpo) / Словак тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин; кыргызча чыгарылыштын жооптуу ред. Т.К.Чоротегин, Т.Т.Сырдыбаев. – Бишкек: «Турар», 2025. – 160 бет, сүрөт. &lt;br&gt;

== Т.Чоротегин редакциялаган эмгектер  ==
* Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin , Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. – 406 s. – Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) Yayınları No: 34. – https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* [[Акунов, Аалыбек]]. Кыргызстан эгемендик доорунда (1991–2021) / Жооптуу ред. проф. Т.К.Чоротегин. – 2-бас, тол. ж-а оңд. – Бишкек, “Калем” басмасы, 2021. – 1040 бет, жадыбал., сүрөт., карталар. – ISBN 978-9967-9308-7-2. &lt;br&gt;
* ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. &lt;br&gt;
* [[Төлөбек Абдырахманов|Абдырахманов, Төлөбек]]; Абдалиева, Гүлзада. Эркиндик, теңдик, эгемендүүлүк күрөштөрү жана Үркүндөр: Биринчи китеп / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: ЖИ “Сарыбаев Т.Т.” басмаканасы, 2016. – 364 б., сүрөт. – ISBN 978-9967-04-759-4. – И.Арабаев атындагы КМУ).&lt;br&gt;
* Жаркын элеси өчпөйт: Тарыхчы жана педагог [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабековдун]](1948––1991) 70 жылдыгына: (Макалалар топтому) / Жооптуу редакторТ.К.Чоротегин. –– Бишкек: “Турар” басмасы, 2019. –– 300+xvi  б., сүрөт. –– КР Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду.  –– “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. –– Жусуп Баласагын атындагы КУУ. –– И.Арабаев атындагы КМУ. –– КРУИАсынын Тарых, археология жана этнология институту. – “Тарых жана мурас”түрмөгү.    --    ISBN  978-9967-15-959-4. &lt;br&gt;
* Арноо. Arnoo. ارنوو :Көрүнүктүү кыргыз таануучу, профессор Юлий Сергеевич Худяковдун 70 жылдыгына арналган илимий жыйнак / Редколлегия: К.С.Молдокасымов (төрага); жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: «Турар» басмасы, 2017. – 188 бет, сүрөт. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – «Тарых жана мурас» түрмөгү.  [Rus: Посвящение (Арноо): Научный сборник, посвященный 70-летнему юбилею видного кыргызоведа, профессора Юлия Сергеевича Худякова / Редколлегия: [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К.С.Молдокасымов]] (председатель), и др.; отв. ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Изд-во «Турар», 2017. – 188 с., илл. – Общ. Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – МОО «Кыргыз Тарых Коому».  – Серия “История и наследие”.]   [En: The Dedication (Arnoo): A Festshrift devoted to the 70th anniversary of Professor Yuliy Khudiakov, the prominent expert on the Kyrgyz study / Editorial Board: Kyias Moldokasymov, (Chairman), etc.; Edited by Prof. Tynchtykbek Chorotegin. – Bishkek: The Turar Printing House, 2017. - 188 p., ill. – The &quot;Muras&quot; Public Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The Kyrgyz History Society international public accosiation. - The History and Heritage Series. – ISBN 978-9967-15-703-3.]   &lt;br&gt;
* Рысмендеева Н.К. Кыргыз элинин чүкө оюндары (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Б.: МакПринт, 2016. – 176 б.

* Үркүн — 100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. — Бишкек: Турар, 2017. — 408 б.+48 б. сүрөт. — ISBN 978-9967-15-689-0. — [[«Азаттык» үналгысы]]. &lt;br&gt;
* [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.   ISBN  978-9967-15-702-6. &lt;br&gt;
* Жекшеев, Жыпар. Атуулдук ар-намыс ойгонгондо: Макалалар, эскерүүлөр / Түзгөн Венера Сагындык кызы; жооптуу ред. проф. Т.Чоротегин. - Бишкек: Турар, 2021. - 588 б., 0,25 б.т. тиркеме, түстүү сүрөт. -- &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. --  ISBN 978-9967-35-031-1. &lt;br&gt;
* 1916-2016: Улуттук боштондук көтөрүлүштүн жана Улуу Үркүндүн өчпөс тарыхы: Борбордук Азиядагы жана Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары: 2016-жылдын 21-октябры. Бишкек шаары / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 416 + iv бет, сүрөт, карта. ––  “Тарых жана маданият жылын” даярдоо жана өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. - КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - КР УИАсы. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – Кыргыз Респ. Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-967-12-616-9. &lt;br&gt;

* Улуттук боштондук көтөрүлүшкө жана Улуу Үркүнгө 100 жыл: Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган илимий-методологиялык жалпылама / Редколлегия: Т.К.Чоротегин (төрага), Т.А.Абдырахманов, ж.б.; жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов, М.Иманкулов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 144 бет, сүрөт, карта. –– КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-9967-04-748-5. &lt;br&gt;
* Доор жаңырткан элдик ыңкылаптар: 2005-жылдын 24мартында жана 2010-жылдын 7-апрелинде Кыргызстанда жүзөгө ашкан элдик ыңкылаптардын мааракелерине арналган жыйнак / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), З. Ж. Эргешов, ж.б. – Экинчи, толукталган басылыш. - Бишкек: КРПжӨ ИБнын алдындагы “Типография” мамл. ишк., 2015. – 302 + XVI б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү].  - ISBN     978-9967-12-475-2. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай жана кыргыз элинин манасчылык салты: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын (1918-2014) элесине арналган Үчүнчү эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жалал-Абат мамлекеттик университети. 22-24.05.2016. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 396+iv б., сүрөт. – “Тарых жана маданият жылын” өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. – Жалал-Абат мамлекеттик университети. – Жалал-Абат Экономика жана ишкердик университети. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү.   ISBN 978-9967-12-567-4. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай (1918-2014): Дастанда калган өмүр: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасы тууралуу илимий баяндамалардын ж-а макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б.; “Мурас” фонду. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 232+iv б., сүрөт. - – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN – 978-9967-12-486-8. &lt;br&gt;
* [[Жусуп Мамай]]: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын  чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана  макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), А. Эркебаев, ж.б. – Б.: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 514 б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас”  түрмөгү.]. - ISBN  978-9967-12-394-6.  &lt;br&gt; 
* Жусуп Мамай жана түрк калктарынын эпостору: Кыргыз Республикасынын Баатыры, манасчы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасына арналган IV эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети. Бишкек шаары, 14.04.2017. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. — Бишкек: MaxPrint басмасы, 2017. — 470+ii  б., сүрөт. — Жусуп Баласагын атындагы КУУ. — “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. — Шинжаң “Манас” изилдөө борбору. — “Мурас” фонду. — “Тарых жана мурас” түрмөгү.  — ISBN 978-9967-32-227-1. &lt;br&gt; 

* Искак Асан уулу Полот хан: Азаттык жана мамлекеттүүлүк: 2015-жылдын 17-апрелинде Баткен мамлекеттик университетинин Кызыл-Кыя гуманитардык-педагогикалык институтунда өтө турган жумурияттык илимий-тажрыйбалык жыйындын баяндамалары жана башка макалалар / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), Э. Сариева, ж. б.; илимий редакторлор профессор [[Кененсариев, Ташманбет|Т. Кененсариев]] жана доцент [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К. С. Молдокасымов]]. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 296 + ii б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - ISBN  -  978-9967-12-477-6.  &lt;br&gt;

* Кыргыздын туңгуч чыгыш таануучусу, профессор Өмүркул Караевге (1930-2002) 85 жыл: (Макалалар топтому) / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+iv  б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN – 978-9967-12-514-8. &lt;br&gt;
* Эсеналиева,  Гүлжамал Өмүракуновна.  Өмүркул Караев – кыргыз элинин жана түрктөрдүн тарыхынын чыгаан изилдөөчүсү: (Профессор Өмүркул Караевдин (1930-2002) 85 жылдыгына карата) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Оңдолуп, кошумчаланган монография. -  Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+ii б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN   978-9967-12-515-5. &lt;br&gt;

* &quot;Кыргызстан&quot; Демократиялык Кыймылы: Эгемендик менен демократия үчүн күрөштүн башаты: Кыргызстандагы демократиялык кыймылдын карлыгачы - КДКнын 25 жылдыгына арналган макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), академик А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 166 б., сүрөт. – “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-487-5. &lt;br&gt;
* Кыргызстан жана Борбордук Азия - баарлашуунун мейкиндиги: Этностор аралык мамилелерди бекемдөөнүн өтмүшү, учуру жана келечеги:  Кыргыз Республикасынын УИАсынын мүчө кабарчысы, тарых илимдеринин доктору, профессор Абылабек Асанкановдун 60 жылдыгына арналган Кыргызстандын этнологдору менен антропологдорунун II Конгрессинин (Бишкек шаары, 2015-жылдын 4-апрели) баяндамалары жана илимий макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), С.К.Алымкулова, ж.б.; жооптуу редактор А.Р.Бикбулатова, илимий редактор Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 488 б., сүрөт. - “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-474-5.&lt;br&gt;
 
* Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б.; Жооптуу редактор:  Т. К. Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 494 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN - 978-9967-12-424-0.   
*  Кара уулу Ө. Көөнө түрктөр тарыхы: (Студенттер үчүн дарстар) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Учкун, 1994. – 64.б.  &lt;br&gt;
*  [[Худяков, Юлий Сергеевич|Худяков Ю.С.]] Кыргызы на просторах Азии Отв. ред. Т.К.Чоротегин. – 2-е, исправленное изд. – Бишкек, 1995. – 232 с., илл., карты.  &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Каратаев Олжобай]]. Кыргыздардын этномаданий байланыштарынын тарыхынан. – Бишкек: “Бийиктик” басмасы, 2003. – 262 бет. – ISBN 9967-21-512-7.  &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Национально-территориальное размежевание в Ферганской долине (1924-1927 гг.) / Отв.ред. Т.К.Чороев (Чоротегин). – Бишкек: Учкун, 2001. – 120 с.   &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Осмонаалы Сыдык уулу жана анын “Тарыхтары” / Ред.: А.Мокеев, Т.К.Чоpоев. — Бишкек, 1992. — 46 б. &lt;br&gt;
* [[Кылычев, Акылбек Мукаевич]]. XIV-XV кылымдардагы Теңир-Тоо жана ага чектеш аймактардын тарыхы (Шараф ад-Дин Али Йездинин “Зафар-наме” асарынын маалыматтары боюнча) / Илимий редакторлору профессор Т.К.Чороев (Чоротегин), профессор Д.Ю.Юсупова, доцент Э.М.Кылычев. – Бишкек: “Либертос”, 2004. – 216 бет. -   ISBN 9967-22-190-9. &lt;br&gt;
* [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Кожобеков, Муратбек Чалакеевич]]. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 188 б., карта, сүрөттөр. - “Тарых жана мурас” түрмөгү [Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратына караштуу Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарын иликтөө боюнча “Мурас” кору; “Кыргыз Тарых Коому” ЭКБ.] - ISBN 978-9967-02-942-2.
*  Кыргызстандын эң байыркы мезгилдерден XIX кылымдын соңуна чейинки тарыхы: Ү.Чотонов ж.б. авторлор коллективи; Которгон С.Олжобаев, Ө.Караев; Илимий ред. Ө.Караев, Т.Чоротегин. – Бишкек, 1998. – 344 б.   &lt;br&gt;
*  Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов  / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. – ISBN 9967-11-083-X. &lt;ref&gt;Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. –   URL:   &lt;nowiki&gt;https://st-1.akipress.org/st_bilimlib/9/4c64c489b02923d5f21699d5c5fe20a8a0949b46.pdf&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt; &lt;br&gt; 
* Азамат Алтай (1920-2006): Азаттык менен демократиянын жарчысы: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдыгына арналган жыйнак) / Башкы редактору, кириш сөзүнүн автору Т.К.Чоротегин. Эскерүүлөрдүн редакторлору: В.Сагындык кызы Жуматаева, С.Жумагулов, К.Чекиров, Т.Чоротегин. Рецензент А.Капай уулу Койчиев. – Бишкек: Интерполиграф, 2010. – 320 бет, сүрөттөр. -    ISBN 978-9967-26-039-9. &lt;br&gt;
* [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович]]. Кыргыздардын теги, таралуу ареалы, этностук-маданий алакалары / Жооптуу редакторлор Тынчтыкбек Чоротегин, Памирбек Казыбаев. - Бишкек, 2013. -   290 б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-27-070-1. - (Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университетинин басылмалары. № 174. Окуу китептер тизмеси. № 47.) &lt;br&gt;
* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]] Эл башылар, эрендер жана эл тарыхы: (Тарыхий очерктер). - Бишкек: Макспринт, 2014. - 228 бет. - &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. - ISBN 978-9967-12-386-1. Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. &lt;br&gt;
*  [[Ботояров, Камбаралы|Ботояров Камбаралы]].[http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/koonorgus_muras_botoyarov.pdf  Көөнөргүс мурас / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Айбек, 1996. ISBN 5-8355-0893-Х]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   &lt;br&gt;
*  Менин сүрөттүү сөздүгүм: Англисче-кыргызча / Түзгөн Шейла Пембертон; Кыргызчалаган Таалай Абдиев; Редактору Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Кыргызстан – Сорос” фонду, 1997. – 72 б., сүрөт.  &lt;br&gt;
* Рысмендеева, Назгүл. Кыргыз элинин чүкө оюндары: (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. Бишкек: Кыргыз жер, 2016. – 176 б., сүрөт. – &quot;Мурас&quot; фонду. – &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot; ЭКБсы. – ISBN 978-9967-12-532-2.

*  Менин биринчи англисче-кыргызча сөздүгүм  / Түзгөн Эвелин Гоулдсмит; Кыргызчалаган М.Асаналиев; Редактору Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. – 164 б.; сүрөт.   &lt;br&gt;
* Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Муратбек Кожобековдун]] 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КМУ, Бишкек, 23.11.2018) / Илимий редакторлор Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2018. – 378+ii  б., сүрөт.  – И.Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.   – ISBN 978-9967-12-767-8.  (Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 60летнему юбилею ученого Муратбека Кожобекова, исследующего историю Кыргызского каганата на Енисее: (КГУ, Бишкек, 23 ноября 2018 г.) / Науч. ред. Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: Изд-во MaxPrint, 2018. – 378+iiс., илл. – Кыргыз. гос. ун-т им. И.Арабаева. – Международное общественное объединение «КыргызТарых Коому». – Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – Серия “История и наследие”.    The Proceedings of the international scientific conference devoted to the 60th anniversary of Dr. Muratbek Kojobekov, the scholar who studies the history of the Kyrgyz Khaganate in the Yenissei basin: (KSU, Bishkek, 23 November 2018) / Edited by T. Chorotegin, O.K.Karatayev. – Bishkek: MaxPrint Printing House, 2018. – 378+ii p., ill. – The Kyrgyz State University named after I.Arabayev. – The Kyrgyz History Society International Public Association. – The Muras Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The History and Heritage Series. )      &lt;br&gt;
* Акунов, Аалыбек, Темирбекова Асель. Кыргызстан в эпоху независимости (1991–2022): Книга I: Формирование новой политической системы: синдром авторитаризма./ Отв. ред. проф. Т.К.Чоротегин, – Бишкек: ИД “Калем”, 2023. – 534 стр, табл., фотографии, карты. – ISBN 978–9967–9–9. &lt;br&gt;

== Ал жана анын жашаган доору тууралуу адабият ==
* Тарыхчы жана публицист Тынчтыкбек Чоротегиндин (Чороевдин) 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз таануу маселелери: Байыркы доордон азыркы мезгилге чейин” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КУУ, Бишкек, 04.10.2019) / Илимий редактор К.С.Молдокасымов. – Бишкек: Турар басмасы, 2019. – 552+iv б., сүрөт. –– Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. –– Кыргыз Республикасынын УИАсынын Б.Жамгырчинов атындагы Тарых, археология жана этнография институту. –– Ж. Баласагын атындагы КУУ. – И. Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. -  ISBN 978-9967-15-949-5.  &lt;br&gt;

* Айтматов академиясынын академиктери / Жыйнакты түзгөн Дилдебек Андашев; Жооптуу редактору Четин Жумагулов. Китепти каржылаган Темирбек Асанбеков. – Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 2011. – 104 бет, сүрөттөр. – (Мында: 96-бетте). – ISBN 978-9967-14-087-5.  &lt;br&gt;

* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кыргызская наука в лицах. - Бишкек: Главная редакция Кыргызской энциклопедии, 2002. = Стр. 499. (Asanov U.A., Jumanazarova A.Z., Chorotegin T. Kyrgyzskaya nauka v litsakh (The Kyrgyz Science In Faces). - Bishkek, Main Editorial Board of the Kyrgyz Encyclopedy, 2002. P. 499.) - ISBN 5-89750-142-4.

* Кыргыз тарыхы: Энциклопедия / Жооптуу редактор А.Асанканов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2003. – 464 б.: сүрөт. – ISBN 5-89750-150-5. – (Мында: 421-бетте). 

* Gundula Salk. Die Sanjira Des Togolok Moldo (1860–1942). Wiesbaden. Harrassowitz Verlag. 2009. - S. 2-3. - ISBN 978-3-447-06161-2 &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Karatayev, Olcobay]]; Yılmaz, Mehmet Serhat; Yakuboğlu, Cevdet.  “Dîvânu Lugâti't-Türk” Adlı Eserin Tamamlanmasının 940. Yıldönümü: Şarkiyatçı, Tarihçi, Antropolog Prof. Dr. Tınçtıkbek K. Çorotegin’in Araştırmaları (940th Anniversary of the Completion of “Dîvânu Lugâti'tTürk”: Researches of Orientalist, Historian,  Anthropologist Prof. Dr.  Tınçtıkbek K. Çorotegin) // Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi. - Kastamonu Üniversitesi, 2017. - Volume 1 (2). pp. 89 - 99. - ISSN 2564-6583.  &lt;br&gt;
* Садыкова, Шарифа.  Сыдыков Осмоналы: (Туулган күнүнүн 130 жылдыгына карата). - Бишкек, 2008. - 84 бет. (Мында:  12-13-бетте).  - ISBN 978-9967-24-873-1.  &lt;br&gt;

* Мамбеталиев, Сулайман. Баян: Тарыхый-адабий жыйнак / Жыйнакты түзгөн жана баш редактору Гүлмира Мамбеталиева. Китепти каржылаган Аскар Мааткабыл уулу Салымбеков. – Бишкек, 2008. – 282 бет, сүрөттөр. – (Мында: Б. 135.)  – ISBN 978-9967-25-256-1.  &lt;br&gt;
* Kirgistan. Historia – społeczeństwo – polityka / Tadeusz Bodio (red.), Aalybek Akunov et. – Warszawa, 2004. Dom Wydawniczy ELIPSA. – 896 s., faks., mapy, rys., tab.   Uniwersytet Warszawski. Instytut Nauk Politycznych.. - Współczesna Azja Centralna; Współczesna Azja Centralna. – ISBN 8371515316 9788371515316. - [Кыргызстан: Тарых, коом, саясат / Проф. Т. Бодио менен проф. А.Акуновдун редакторлугу астында. - Варшава, 2004. - 896 б.]  &lt;br&gt;

== Сүрөт баян ==
&lt;gallery&gt;
Midil Jamgyrchinov at the Muras Foundation, Bishkek, Kyrgyzstan. 01 Dec 2014.JPG|thumb|Т.Чоротегиндин КМУдагы дипломдук ишинин жетекчиси - Мидил Бегималиевич Жамгырчинов, тарых илимдеринин кандидаты, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун доценти. Бештин айынын 1и, 2014-жыл.
Nurgul Dyikanalieva and Almaz Tchoroev at LSE. 17.12.2009.JPG|thumbnail|Нургүл Дыйканалиева менен Алмаз Чороев Лондон Экономика Мектебинде. Улуу Британия. 2009-жылдын 17-декабры.
Nurgul Dyikanalieva in Vienna, Austria. 09.11.2008..JPG|thumbnail|left|Нургүл Дыйканалиева Вена шаарында. Австрия. 2008-жылдын 9-ноябры.
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* http://www.youtube.com/watch?v=Dz-o3uGtIoM Дил маек   
* [http://www.azattyk.org/content/kyrgyzstan_public_tv/24552456.html КТРК Байкоочу кеңешинин жаңы курамы шайланды]
* http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909015803/http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok |date=2012-09-09 }}   
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1654363 Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович] 
* http://www.akipress.org/people/news:362/ 
* http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027104529/http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm |date=2015-10-27 }}
* http://www.for.kg/news-182549-ru.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217152338/http://www.for.kg/news-182549-ru.html |date=2014-12-17 }}
* http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2012/08/120831_choroev.shtml 
* http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722141917/http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm |date=2016-07-22 }}
* https://archive.is/20121229014528/newskg.narod.ru/kut/06/0811_8.htm
* http://www.kyrgyzstan.org.tr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091226050138/http://www.kyrgyzstan.org.tr/ |date=2009-12-26 }}
* https://nagrada.srs.kg/site/person/46035 

[[Категория:Кыргыз Тарых Коому]]
[[Категория:Кыргыз тарыхчылары‎]]
[[Категория:Чыгыш таануу]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:1959-жыл]]
[[Категория:&quot;Азаттык&quot; үналгысы]]
[[Категория:Кыргыз журналисттери]]
[[Категория:КДК]]
[[Категория:КТРК]]
[[Категория:ПИАК]]
[[Категория:Кыргыз медиасы]]
[[Категория:Түркология]]
[[Категория:Этнографтар]]
[[Категория:Булак таануучулар]]
[[Категория:Кыргыз таануучулар]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Кыргыз Улуттук Университети]]
[[Категория:Кытайлык кыргыздар]]
[[Категория:Окумуштуулар]]
[[Категория:Топонимисттер]]
[[Категория:XXI кылым]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]</text>
      <sha1>if3inplc7481x7as39q9fzi2y4yq201</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665057</id>
      <parentid>665056</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович]]&quot; ([Аталышты өзгөртүү=Администраторлор гана укуктуу] (дайыма))</comment>
      <origin>662649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126598" sha1="if3inplc7481x7as39q9fzi2y4yq201" xml:space="preserve">{{Илимпоз
 |Ысымы                    = Тынчтыкбек Чоротегин
 |Расмий ысымы             = Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович&lt;br&gt;(Тынчтыкбек Чоротегин)
 |Сүрөт                    = Tynchtykbek_Chorotegin_18.7.2007.jpg
 |Туурасы                  = 200px
 |Сүрөттүн аталышы         = Профессор Тынчтыкбек Чоротегин. 18.7.2007.
 |Туулган жылы             = [[1959-жыл]] 28-[[Жалган куран|жалган куран айы]]
 |Туулган жери             = [[Он-Арча]] айылы, [[Нарын областы]]
 |Каза болгон жылы         = 
 |Каза болгон жери         = 
 |Жарандыгы                = {{Кыргызстан желеги}} [[Кыргызстан]]
 |Илимий чөйрөсү           = Тарых, Чыгыш таануу, Түркология, Жазма булактар, [[Кыргыз таануу]]
 |Иштеген жери             = Кыргыз Тарых Коомунун президенти, көз карандысыз публицист ([[«Азаттык» үналгысы|Азаттык үналгысы]] жана [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]])
 |Илимий даражасы          = [[тарых илимдеринин доктору]] (1998)
 |Илимий наамы             = [[профессор]] (2002)
 |Альма-матер              = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]]
 |Илимий жетекчиси         = [[Өзбекстан]] ИА профессору, тарых илимдеринин доктору [[Ахмедов Бөрү|Бөрү Ахмедов]]
 |Белгилүү окуучулары      = * тарыхчы жана жазуучу [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]]&lt;br/&gt;
* профессор, тарых илимдеринин доктору [[Каратаев, Олжобай|Олжобай Каратаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин доктору [[Кылычев, Акылбек Мукаевич|Акылбек Кылычев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Сырдыбаев, Туратбек|Туратбек Сырдыбаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Субакожоева, Чолпон Темирбековна|Чолпон Субакожоева]] &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Өмүрбек Жумадилович Алымкожоев &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Назгүл Качкынбаевна Рысмендеева &lt;br/&gt;
 |Белгилүү болгондугу      = 
 |Сыйлыктары               = *  {{Даңк медалы}}, 2011-жыл; &lt;br/&gt;
* ТүркСОЙдун Медиа тармагындагы [http://www.turksoy.org.tr/tr/haberler/turksoy_basin_odulleri_ve_mukan_tolebayev_yili_acilisi_gerceklestirildi-29-06-2013.html сыйлыгы], 2013-жыл. &lt;br/&gt;
* III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени (2016) &lt;br/&gt;
 |Кол тамгасы              = 
 |Кол тамгасынын туурасы   = 
 |Сайты                    = 
 }}{{Сноскалары жок}}
'''Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович''', ошондой эле '''Тынчтыкбек''' '''Чоротегин''' катары белгилүү&lt;ref&gt;[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/46831 Мамлекеттик сыйлыктар, ардактуу наамдар менен сыйланган адамдардын ээлери Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктарына ылайык көрсөтүлүшкөн]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www-old.knu.kg/ru/images/stories/2018/11_2018/10/hist/kaf_reg/chorotegin_ru.pdf chorotegin_ru.pdf]&lt;/ref&gt; — [[тарыхчы]], [[журналист]], [[публицист]]. [[Илимдин доктору|Тарых илимдеринин доктору]] (1998), [[профессор]] (2002). [[Кыргыз Тарых Коому|Кыргыз Тарых Коомунун]] президенти (2012-жылдын 11-февралынан), Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин профессору (2002-жылдан).

== Өмүр баяны ==

'''Бала чагы'''

1959-жылы 28-мартта [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районундагы [[Эчки-Башы]] (Он-Арча) кыштагында туулган.  Атасы - Кадырмамбет Чороев (1922-1975), энеси - Алия Кыдыраалы кызы (1924-2001). 

1966-1974-жылдары Эчки-Башы айылындагы &quot;Коммунизм&quot; орто мектебинде таалим алып, 8-классты бүтүргөн.


Анын биринчи мугалими - [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылындагы]] белгилүү педагог Өмүр Абдыкадыров болгон. 

Жетинчи класстан тартып чыгармалар жаза баштаган. Алгачкы юмордук жана сатиралык чыгармаларын 8-класста окуп жүргөндөн тартып жарыялай баштаган.

1974-76-жылдары [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын шаары|Нарын шаарындагы]] Токтогул атындагы орто мектепте окуп, аны күмүш медалы менен аяктаган. (Шаардык билим берүү мекемеси ага алтын медал ыйгарууну чечкен, бирок облустук билим берүү мекемеси облустук чектелүү квотага шилтеме кылып, анын баасын саал ылдыйкы тепкичке төмөндөтүп койгон).

'''Студенттик курак'''

1976-жылы Бишкектеги [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] тарых факультетине тапшырган.

Ага таалим берген илимпоздордун арасында Кыргыз Илимдер академиясынын мүчө-кабарчысы, тарых илиминин доктору [[Хасанов Анварбек|Анварбек Хасанов]], тарыхчы доценттер Мидил Жамгырчинов, [[Мамбеталиева, Какен|Какен Мамбеталиева]], [[Урстанбеков, Бейше|Бейше Урстанбеков]], Сейне (Ксения) Сырдыбаевна Искенова, Вольтраут Фрицовна Шелике, [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабеков]], [[Жакыпбеков, Жаныбек|Жаныбек Жакыпбеков]], Атыгай Арзыматов, Шакин Есенгараева, Ишенгүл Болжурова, [[Жумали Адилбаев]], Михаил Николаевич Федоров, философ Роза Отунбаева, ж.б. болгон. 

Студент чагында студенттик эмгек кошуундарына мүчө жана комиссар катары ар жылы жай мезгилинде катышкан. 

Университеттин &quot;Комсомолдук прожектор&quot; аталган орусча жана кыргызча сатиралык дубал гезитинин редактору болгон. Ар кыл чыгармачыл (адабий жана илимий) ийримдерге катышкан. 

4-курста окуп жаткан чагында ал кездеги илимий жетекчиси А.Хасановдун жолдомосу менен Өзбекстандын борбору Ташкен шаарына барып, 1898-жылкы Анжыян көтөрүлүшүнө тийешелүү орусиялык падышалык архив материалдарын иликтеген.

5-курста илимий темасын алмаштырып, доцент Мидил Жамгырчиновдун жетегинде орто кылымдардагы Кыргызстан тарыхы боюнча парсы булактарынын маалыматтарын (орусча котормосунда) иликтеп, атайын дипломдук иш жазган.

1981-жылы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган.

Оболу 5-курстун башында тарых факультетинин Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасына лаборант кызматында иштей баштаган, айрым төмөнкү курстарга семинар да өткөн. &lt;br&gt;

Ал эми жогорку билими тууралуу диплом алган соң, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] Элге билим берүү министрлигинин уруксатына ылайык, Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасында окутуучу болуп калтырылган. Кафедраны анын ошол кездеги илимий жетекчиси М.Б.Жамгырчинов башкарчу.  

'''Жаш окутуучу. Стажер. Аспирант'''

1981-83-жылдары КУУда эки жыл англис тилинин курсуна катышып, Чилинин социалист президенти Сальвадор Альенде тууралуу англисче монографияны эптеп-септеп орусчага которгон. Бул - анын [[Англис тили|англис тилин]] эркин баарлашууга чейинки деөгээлде үйрөнүүсүнө чоң өбөлгө болгон. 

1983-жылдын сентябрынан 1985-жылдын сентябрына чейин [[Ташкен|Ташкенде]] Өзбекстан Илимдер академиясынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда эки жылдык стажировкада окуп, араб жана түрк тилдерин үйрөндү, ара-чолодо өзбек жана уйгур тилдерин өздөштүрдү. 


1985-жылдын октябрынан 1988-жылдын декабрына чейин Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда үч жылдык күндүзгү [[аспирантура|аспирантурада]] окуган. 

Илимий жетекчиси - өзбекстандык чыгаан чыгыш таануучу, профессор (кийинчерээк академик) [[Ахмедов, Бөрү Ахмедович|Бөрү Ахмедов]] болгон. 

Аспирантура маалында [[Москва]] жана [[Ленинград]] шаарларына барып, ал жактардагы илимий китепканаларда иштеген. 

Ленинграддагы (азыркы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургдагы]]) Коомдук китепканадан чыгыш таануучу жана скандинав таануучу Омелян Прицактын &quot;Рустун келип чыгышы&quot; аттуу жарым-жартылай тыйуу салынган монографиясын окуп, советтик расмий тарыхнаамага карата кайчы пикири андан ары калыптанган. 

Аспирант кезинде Новосибирск, Бишкек (ал кездеги Фрунзе), Ташкен шаарларындагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. 

1986-жылдан тартып кыргыз тарыхы, Махмуд Кашгаринин мурасы, кыргыз тилинин көйгөйү ж.б. тууралуу макалаларды байма-бай кыргыз жана орус тилдеринде жарыялаган. 

Эмгектерине тыйуу салынган Молдо Кылыч, [[Арстанбек]], Молдо Нияз, Осмонаалы Сыдык уулу, Эшеналы Арабай уулу жана башка 1917-жылкы ыңкылапка чейин эле китептери чыккан жана чыгармалары кеңири таркаган даанышмандардын эмгектерин [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] кайра жарыялоо тууралуу ойлорун 1986-87-жылдардан тартып илимий жыйындарда ачык айтып, макалаларында орчун маселе катары козгогон. 

Ал [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] чыгыш таануу факультетин ачуу демилгесин 1988-жылы орусча мезгилдүү басма сөздө көтөрүп чыккан. 

Анын кыргыз тилин орус тилинен кем эмес колдонуу зарылдыгы тууралуу Москвадагы &quot;Правда&quot; гезитине 1988-жылы жолдогон макаласы цензуранын айынан жарык көргөн эмес. Бул макала кайра Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетине жиберилген. Бирок [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачевдун]] &quot;кайра куруулар&quot; доорунун илеби менен &quot;улутчул аспирантка&quot; каршы катаал чара көрүлбөй калган. 

1988-жылдын 14-декабрында Ташкен шаарында [[Өзбекстан]] ИАсынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. 

== Кыргызстандагы коомдук, саясий жана журналисттик ишмердиги ==
1988-жылдын этегинде [[Бишкек (шаар)|Бишкекке]] кайтып, 1989-жылдын январында КУУнун Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасынын башчысынын милдетин аткарып калды&lt;ref&gt;http://who.ca-news.org/people:16312&lt;/ref&gt;.   

1989-жылдын апрел-май айларында Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатын уюштуруу камылгаларын жетектейт. &lt;br&gt;Бул уюм ошол жылы 3-июнда Уюштуруу жыйынында расмий негизделген, Анын отуруму кыргыз тилинде өтүп, орусчага синхрондуу которулуп турган. (Котормочулар - алдыңкы студенттер [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]], Венера Койчиева жана Алмаз Кулматов болгон).

Жыйынга жазуучу-диссидент [[Сыдыкбеков Түгөлбай|Түгөлбай Сыдыкбеков]], кытайлык манасчы [[Жусуп Мамай]] келишип, батасын беришкен.

Ошол кездеги Кыргызстан Компартиясынын тымызын каршылыгы менен Т.Чоротегин [[Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты|Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын]] төрагасы болуп шайланбай калды, бирок уюмдун төрага орун басарларынын биринен болду. Негизинен, уюмду күндөлүк башкаруу ишин ал өзү аткарып келди. 

1989-жылдын жайында ал (профессор А.А.Чукубаев менен педагог адис Адыл Кожобаевдин калемдештиги астында) түзгөн Кыргызстандын жана кыргыздардын тарыхына жаңыча кароого багытталган долбоор советтик Кыргызстандын ошол кездеги Элге билим берүү министрлиги тарабынан колдоого алынып, сентябрда кыргыз жана орус тилдеринде бардык орто мектептер үчүн милдеттүү окуу программа долбоору катары жарыяланган. 

Ошол жылдын жай айларында айрым үй куруучу жаштардын бейөкмөт уюмдарынын жобосун түзүүгө кол кабыш кылган. 
 
1990-жылдын февраль айында Бишкектеги жаштардын уруксатсыз нааразылык жыйынында чыгып сүйлөгөн. 

Ошол жылы феврал-март айларында оппозициячыл жаштардын коммунисттик бийлик менен саясий талкууларын уюштуруу тобунун жетекчилерине болгон. 

[[Image:Azamat Altay and Tyntchtykbek Tchoroev_Prague_June 2003.jpg|260px|right|thumb|&quot;Азаттык үналгысынын&quot; туңгуч кызматкери жана мурдагы директору [[Азамат Алтай]] (1920-2006) &quot;Азаттыктын&quot; Прагадагы башкеңсесинде Тынчтыкбек Чоротегин (оңдо) менен. Прага шаары, Чехия. 2003-жылдын 6-июну.]]

1990-жылы май айындагы [[Кыргызстан Демократиялык Кыймылы]]нын (КДК) уюштуруучуларынын бири, анын уставынын долбоорун даярдаган. 1990-жылы октябрда жумурияттагы коммунисттик жетекчиликке каршы саясий ачкачылыкка катышкан. 

1991-жылдын апрелинен 1998-жылдын мартына чейин «Азаттык үналгысынын» Бишкектеги кабарчысы, алгачкы бюро башчысы.  

Окутуучулук жана илимпоздук иш-аракетин да уланта берген. 

1992-94-жылдары КУУнун Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасын башкарган. 

1994-1997-жылдары КУУнун күндүзгү докторантурасында окуган. Аны ийгиликтүү аяктап, 1998-жылы 10-апрелде Кыргыз Улуттук Илимдер академиясынын [[тарых институту|тарых институтунда]] доктордук диссертациясын жактаган&lt;ref&gt;Чороев (Чоротегин) Т.К.  Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-турк» эмгеги (1072— 1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары. — Адистик: 07.00.02 — Кыргызстан тарыхы: —  Тарых ил. доктору...  диссертация. —   Бишкек, 1998. — Кырг. Респ. УИА; Тарых институту. — 400 бет. — кол жазма. — (Автореферат - 48 бет). &lt;/ref&gt;. 

1998-жылдын апрелинен 2000-жылдын июлунун акырына чейин Лондондо [[Би-Би-Синин Кыргыз кызматы|Би-Би-Синин Кыргыз кызматынын]] продюсери болуп иштеген. 

[[Файл:Rémy Dor and Tyntchtykbek Tchoroev, the Sorbonne, Paris. 07.10.2003.jpg|thumb|left|Профессор Т.Чоротегин француз чыгыш таануучусу, профессор Реми Дор менен. Сорбонна унивыерситети, Париж шаары, Франция. 2003-жылдын 7-октябры.]]

2000-жылдын 25-июлунан 2011-жылдын 16-августуна чейин ал ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын - «Азаттык үналгысынын» Прагадагы башкеңсесинде иштеп келди. 

[[Файл:Usen-Asanov at Azattyk exhibition in Bishkek. 17 May 2007.jpg|thumbnail|right|Академик [[Асанов, Үсөн|Үсөн Асанов]], Кыргыз улуттук энциклопедиясынын Башкы редакциясынын жетекчиси, [[«Азаттык» үналгысы|&quot;Азаттык&quot; үналгысынын]] чыгармачыл жамаатынын китеп көргөзмөсүнүн ачылыш салтанатында сүйлөөдө. Кыргыз улуттук китепканасы, Бишкек шаары. 17.5.2007.]]

Бул убакыттын ичинде - 2003-жылдын 1-январынан тартып 2010-жылдын 30-сентябрына чейин Т.Чоротегин ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын директору болду. &lt;br&gt;
Ал 1995-жылы жайында, 1997-жылы ноябрда жана 2003-жылы июнда айтылуу Азамат Алтай менен жолуккан. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;  
Еийинчерээк ал маркум Азамат Алтайды эскерген жыйнакка редактор жана макала автору катары да салым кошкон. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

1998-жылдан 2006-жылга чейин ал жыл сайын [[Кыргыз Улуттук Университети|КУУда]] адистик сабак боюнча дарс окуп келди, калган жылдары ар кыл кыргызстандык университеттерде тарых жана журналистика жаатында ырааттуу жолугушуулар, семинарлар, талкуулар уюштуруп келди. 

Ушул тапта — ардагер, эркин изилдөөчү жана публицист.  

2012-жылдын февралынан — [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору (2019-жылы да бул ишти улантты). 

&quot;[[Кыргыз Тарых Коому]]&quot; эл аралык коомдук бирикмесинин президенти (2012-жылдын 11-февралында шайланды).  

[[Файл:Kaken Mambetalieva-75 Bishkek 19.05.2012.JPG|thumb|left|Этнограф К.Мамбеталиеванын 75 жылдык мааракесине арналган илимий жыйында. КУУ, Бишкек. 19.5.2012.]]

2012-жылдын 18-апрелинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Т. Чоротегинди КТРКнын Байкоочу Кеңешине мүчө кылып шайлады. 

2012-жылдын сентябрынан тартып Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинин Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору болуп эмгектенет. 

Ошол эле учурда, 2013-жылдын 1-сентябрынан тартып 2017-жылдын 4-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу Кыргызстан элдеринин тарыхый жана маданий мурастарынын “Мурас” Фондунун Башкармалыгынын Төрагасы кызматын аркалап турду. Андан соң бул кызматка кесиптеши жана үзөңгүлөшү [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Кыяс Молдокасымов]] келди.

Ал YouTube интернет барагындагы өз баракчасына бир катар оригиналдуу даректүү тасмаларын жарыялаган&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/channel/UCcvXo8-_r59P2rYOX-15KzA  Т.Чоротегиндин баракчасы. &lt;/ref&gt;.   &lt;br&gt;

=== Үй-бүлөсү ===
[[Файл:Nurgul Dyikanalieva and Tyntchtykbek Tchoroev in Sanji, China. 03.08.2009..JPG|thumb|right|Т.Чоротегин жубайы Нургүл Дыйканалиева менен Санжи (Шенцзи) шаарында.  ШУАР, Кытай. 2009-жылдын 3-августу.]]

Алгачкы жубайы – маркум [[Дыйканалиева, Нургүл Эсенкуловна|Нургүл Дыйканалиева]] (13.02.1957-17.09.2012) эле. 

Алар 1982-жылы апрел айынын соңку күнү [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районуна караштуу [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылында]] мусулманча никеге туруп үйлөнүшкөн, ошол жылдын 15-майында [[Бишкек шаары|Бишкек шаарында]] расмий никелик каттоодон өтүшкөн. Нургүл 2012-жылдын 16-сентябрында капысынан дуушар болгон жалпы инсульт кеселинин айынан он сааттай эс учун толук жоготуп, 17-сентябрга караган таңга маал Бишкектеги Кыргыз улуттук госпиталында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан. 

Ал андан соң 2013-жылдын 9-ноябрында [[Ботобекова, Айшат Токтоназаровна|Айшат Ботобекова]] менен баш кошту. Айшаттын кесиби - тилчи. Ал - филология илимдеринин кандидаты, кыргыздын ымдоо-жаңсоо аркылуу маалымат берүү системасын алгачкы болуп иликтеген адис. 

Бир уулу (Алмаз), төрт кызы (Бегимай, Каныкей, Канышай, Айдина) бар. Уулу Алмаз Улуу Британиянын борборундагы Лондон Экономика Мектебинин магистрдигин эл аралык мамилелер адисти боюнча аяктаган. Кызы Бегимай Австриянын Виенер Нойштадт шаарындагы университеттин магистрдигин каржы адисти боюнча аяктаган. Каныкей - студент. Канышай менен Айдина орто мектепте окуйт.

Жалпы 8 бир тууганы бар: ата-энесинин тун уулу –  [[Жумамүдүн Кадырмамбетов|Жумамүдүн Кадырмамбет]] (15.02.1946 -- 31.08.2024), эжеси Гуля Кадырмамбетова (24.10.1951), үчүнчү - агасы [[Кубанычбек Чороев]] (10.11.1954 -- 06.12.2019), төртүнчүсү -  Тынчтыкбек (28.03.1959) өзү, бешинчиси - иниси [[Чороев, Бакытбек Кадырмамбетович|Бакытбек Чороев]] (04.02.1962), алтынчысы - карындашы Гүлмира Чороева (04.02.1964), жетинчиси - карындашы Нуржан Чороева (16.12.1968), сегизинчиси - кенже иниси Нурлан Чороев (10.05.1971). &lt;br&gt;

== Илимий жана педагогдук чыгармачылыгы  ==
[[Файл:Ali Emiri beyiti T.Chorotegin 22.i.2012.jpg|thumb|left|Т.Чоротегин Стамбул шаарында маркум [[Али Эмири|Али Эмиринин]] бейитинин жанында. Түркия, 22.1.2012.]]

Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде [[Махмуд Кашгари|Махмуд Кашгаринин]] өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]” (1990) китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору. &lt;br&gt;[[Кыргызстан]], [[Казакстан]], Өзбекстан, [[Орусия]], Түркия, [[АКШ]], Британия, Франция, Германия, Чехия жана Франциядагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. Түштүк Сибирде (Эне-Сай, Алтайды), Монголияда, Казакстанда, Волга боюнда, Өзбекстандын Жизак, Самарканд аймактарында, Түркияда, Кытайда (анын ичинде Ички Монголияда жана Шинжан Уйгур автоном районунда) ж.б. жерлерде саякатта болгон. 

Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган. 

Айрым англис тилиндеги эмгектерди (Хайек, МакНейл&lt;ref&gt;Макнейл У. Г.  Батыштын башаты. I китеп.: Адамзат отмушуно кылчаюу / У. Г.  Макнейл; Котор. Т. Чоротегин, А. Койчиев, Т. Абдиев. - Бишкек: &quot;Кыргызстан-Сорос&quot; фонду, 2002. - 388 с.  1000 экз.&lt;/ref&gt;) кыргыз тилине которуп жарыялаган. [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] анын илимий жетекчилигинде тарых илими тармагында эки доктордук иш, жети кандидаттык иш жакталган. 

Т.Чоротегин 1989-жылдан бери жүздөгөн эл аралык жана жергиликтүү илимий жыйындарды, талкууларды, тегерек үстөл жана башка форматтардагы илимий шеринелерди уюштуруп келет. Алардын бири - АлтайМУ (Орусия), КУУ, КР УИАсы ж.б. шериктер 2018-жылдан тартып ырааттуу уюштуруп келе жаткан &quot;Кең АлтаЙ&quot; илимий долбоорунун илимий жыйындары жана симпозиумдары болуп саналышат. &lt;br&gt;

Ал уюштурууга жандуу катышкан илимий жыйындардын бири - тарыхчы Муратбек Кожобековдун 60 жылдыгына арналган 2018-жылы 23-ноябрда өткөн жыйын болду&lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/29616261.html&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;
Ал 2014-2025-жылдары  кыргызстандык, казакстандык, өзбекстандык, кытайлык, түркиялык,  орусиялык, германиялык, мажарстандык ж.б. илимпоздор менен биргелешип, жалпы алтай таануу, түрк тарыхы, кыргыз таануу, манас таануу жана кыргыз тарыхы жаатындагы бир катар эл аралык илимий жыйындарды уюштурууга жана баяндамасын окуп катышкан. &lt;br&gt;

2022-2024-жылдары баш кеңсеси Улан-Батор шаарында жайгашкан жана ЮНЕСКОнун колдоосу астында иштеп жаткан &quot;Көчмөндөр цивилизациясын изилдөө боюнча эл аралык институттун&quot; Академиялык кеңешинин мүчөсү болуп келет. &lt;br&gt;

Ал 2020-жылдан бери Өзбекстандын Анжыян мамлекеттик университетиндеги тарых илимдери боюнча диссертациялык кеңештин мүчөсү.&lt;br&gt;
Казакстандагы 7 томдук &quot;Казакстан тарыхы&quot; аттуу жаңы академиялык басылманын орто кылымдарга арналган томуна макала автору катары катышууда. &lt;br&gt;
&quot;Жалпы түрк тарыхы&quot; боюнча эл аралык окуу китебин даярдоодогу редакциялык отурумдарга Кыргызстандын өкүлү катары 1993-1995-жылдары жана 2014-2023-жылдары ырааттуу катышты. &lt;br&gt;
Ал Азербайжандын &quot;Баку шаарында чыгып жаткан &quot;Махмуд Кашгарлы&quot; илимий журналынын редакциялык кеңешине мүчө. &lt;br&gt; 

== Сыйлыктары жана наамдары ==

Кыргыз Республикасынын III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени менен сыйланган  (31-декабрь, 2016)&lt;ref&gt;https://nagrada.srs.kg/site/person/46035&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf |accessdate=2017-01-25 |archivedate=2020-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007070945/http://president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf }}&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;

Кыргыз Республикасынын [[Даңк медалы|&quot;Даңк&quot; медалы]] менен сыйланган (Кыргызстан, 30-август, 2011). &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/24312609.html&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;

Кыргызстан Жаштар Уюмунун илим тармагындагы сыйлыгынын лауреаты (Кыргызстан, 1992). &lt;br&gt;

Өзбекстандын Ташкен облусунун илим тармагындагы жаштар сыйлыгынын ээси (Өзбекстан, 1989). &lt;br&gt;

Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык академиянын анык мүчөсү (Кыргызстан, 1994), &lt;br&gt;

Кыргызстан Тарыхчылар Коомунун сыйлыгынын ээси (Кыргызстан, 1995). &lt;br&gt;

“Кыргыз Республикасынын Билим берүүсүнүн мыктысы (отличниги)” төш белгиси менен сыйланган (Кыргызстан, 2003). &lt;br&gt;

Мамлекеттик тил боюнча комиссиянын сыйлыгына татыган (Кыргызстан, 2012). &lt;br&gt;

ТүркСОЙ уюмунун медиа тармагындагы эл аралык сыйлыгына татыган (Түркия, 2013). &lt;br&gt;

И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ), С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинин (НарынМУ) жана Талас мамлекеттик университетинин (ТалМУ) ардактуу профессору (2019). &lt;br&gt;
Жусуп Баласагын атындагы КУУнун ардактуу доктору (2024).  &lt;br&gt;

== Айрым китептери жана китепчелери ==
* Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу. Махмуд Кашгари Барсканинин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги   түрк элдеринин тарыхы боюнча көөнөргүс булак: Илимий басылыш / Редколлегия:  К. С. Молдокасымов (төрага), ж.б.; илимий редакторлор профессор Т. Өмүрбеков, доцент К. С. Молдокасымов. – Бишкек: “Турар”  басмасы,  2017. -  376 б., сүрөт, карта. [https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples]https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples  –  “Мурас” фонду.   [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси.  - ISBN 978-9967-15-701-9.   https://web.archive.org/web/20220121024216/https://new.bizdin.kg/media/books/Chorotegin_Tynchtykbek_Kashgari_Barsqani_Diwan_940_Turar_basmasy.pdf 

* Чороев Т.К. Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы». — Фpунзе: Кыpгызстан, 1990. — 92 б. 

* Чоротегин Т.К. Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии домонгольского времени: По мусульманским источникам IX-XIII вв.  Бишкек: Фонд &quot;Сорос-Кыргызстан&quot;, 1995. - 208 с. (Научный редактор Б.А.Ахмедов). - URL: https://www.academia.edu/123620167/Migration_Processes_in_Central_Asia_From_the_Middle_of_the_Eighth_to_Early_Tenth_Century_and_Their_Consequences &lt;br&gt; 

* Чоротегин Т.К. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын “Дивану лугати-т-турк” сөз жыйнагы: (1072-1077). Жооптуу редактор Өмүркул Караев. – Бишкек: Кыргызстан, 1997. – 169 бет, сүрөт, карта.   -  (ISBN 5-655-01222-7). &lt;ref&gt;https://base.patent.kg/avtor_search.php?action=search_list&amp;id_avtor=669&lt;/ref&gt; 

* Чоротегин Т.К., [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Молдокасымов К.С.]] Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

* [[Урстанбеков, Бейше|Урстанбеков Б.У.]], Чороев Т.К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

* Тургуналы Т., Асаналиев К., Керимбаев М., Чоротегин Т. Кыргыз Жумуриятынын Конституциясынын долбоору: Альтернативдик долбоор. Проект Конституции Республики Кыргызстан: Альтернативный проект. – Бишкек, 1992. – (Авторы: Т.Тургуналы, К.Асаналиев, М.Керимбаев, Т.Чоротегин. На кыргызском и русском языках).

* Ала-Тоонун Батыштагы бүркүтү: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдык мааракесине) / Редактору Кубат Чекиров; рецензенти Арслан Капай уулу Койчиев; сүрөтчүсү Асан Турсункулов. -  Бишкек: &quot;Гүлчынар&quot; басмасы, 2010. - 60 бет, сүрөттөр. - (&quot;Азаттык&quot; үналгысы).    ISBN 978-9967-409-87-3. -  https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine &lt;br&gt;  

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.Асанов. – Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. – 544 с., илл. - ISBN 5-89750-142-4.

* Өмүрбектегин Т.Н., Чоротегин Т.К.  Түндүк Кыргызстандын Орусияга каратылышы. - Бишкек: &quot;Учкун&quot; концерни, 1992. - 24 бет. - (Кыргызстан Жаш Тарыхчылар Жамааты. &quot;Кыргыз таануучунун китеп текчесине&quot;).  

* Перелистывая книги ученого, изобретателя, педагога, энциклопедиста: К 80-летию академика У.А.Асанова / Составители И.А.Ашымов, Т.К.Чоротегин, А.З.Жуманазарова, Г.У.Асанова. - Бишкек, 2013. - 376 стр., илл. -  ISBN 978-9967-14-114-8.

* [[Халлы, Худайберди]]; Чоротегин, Тынчтыкбек. Өмүр – аккан суу: Нургүл Эсенкул кызы Дыйканалиеванын элесине арналат: Эссе, макалалар, эскерүүлөр, термелер / Жооптуу редактор, баш сөз жазган, эскерүүлөр топтомун, тиркемени, сүрөттөрдү даярдаган жана түркмөнчө тексттен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 204, XII б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-02-932-3. &lt;br&gt;

== Айрым окуу китептери жана окуу куралдары ==
'''1. Кыргыз тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К. Таластагы Атлах салгылашуусу: Кыскача булак таануучулук жана хрестоматиялык баян / Жооптуу ред. М.М.Жусупова. – Б.: Maxprint, 2022. – 136 бет, сүрөт, карта. – Талас мамлекеттик университети. – Ж.Баласагын атындагы КУУ. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. ISBN 978-9967-07-147-6 &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. IX к. башына чейин): Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби: Кайра иштелип, толукталып 2-басылышы. — Бишкек: «Билим-компьютер», 2008. — 176 б. — ISBN 978-9967-426-43-6 &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыз Тарыхы: IX - XVIII кк.: Жалпы билим берүүчү орто мектептердин 7 - класстар үчүн окуу китеби / Жооптуу ред. проф. Т.Кененсариев, М.Иманкулов. – Оңдолуп, толукталган 3-басылыш.   Бишкек: Кыргыз Билим берүү академиясынын “Окуу китеби” басма борбору, 2017. – 192 б., сүрөт, карта.    Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги. – Окуу басылма. – ISBN 978-9967-31-644-7. – “Имак Офсет” ЖЧК басмаканасында басылды. – Көлөмү 12,0 басма табак. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. VII к. башына чейин): Башталгыч курс: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1997. — 156 б. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (VII к. башы — XVIII к. аягы): Экинчи бөлүк: Орто мектептин 7-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 128 б. &lt;br&gt;

* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]], Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (XIX к. башы — 1917-ж.): III бөлүк: Орто мектептин 8-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 196 б. &lt;br&gt;

* Өмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын жаңы доордогу тарыхы: (XVII - XX кк. башы): Орто мектептердин окуучулары үчүн кошумча сынак окуу куралы / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басмасы, 1995. — 187 б. - ISBN 5-655-01032-1.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т., Осмонов Ө., Өмүрбеков Т., Нурунбетов Б.  Байыркы дүйнө тарыхы: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби. - Бишкек: &quot;Шам&quot; басмасы, 2005. - 256 б., карталар. -  ISBN 9967-10-228-4.  &lt;br&gt;

* Жалпы билим берүүчү орто мектептердин гуманитардык багыттагы 5-11-класстары үчүн программалар: Тарых / Авторлор: А.И.Идинов (жетекчиси), Т.Н.Өмүрбеков, К.С.Молдокасымов, М.Иманкулов, Л.Марченко, Т.К.Чоротегин.  - Бишкек: Технология, 1997. - 116 бет.  &lt;br&gt;

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] тарыхы: 1989-1990-окуу жылынын VIII (VII), ХI (Х) класстар үчүн Кыргыз ССРинин тарыхынын курсун тематикалык пландаштыруу // Мугалимдер газетасы. - 1989. - 1-сентябрь. &lt;br&gt; 

'''2. Орус тилиндеги окуу куралдары''' 

* Омурбеков Т. Н., Чоротегин Т. К.  История Кыргызстана (XIX в.). 8 класс: Учебник для общеобразоват. орг. с рус. яз. обучения / Отв.ред. к.и.н. К. С. Молдокасымов. — 2-е изд., исправ., доп. — Б.: Arcus, 2020. — 176 с., ил., карты. – ISBN 978-9967-31-203-6. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (История кыргызов и Кыргызстана с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Учебник для 6 кл. средних школ. - Переработ. 2-е изд. - Бишкек: Билим-компьютер, 2012. – 176 стр., илл., карты. – ISBN 978-9967-452-65-7. 

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н., Марченко Л.Ю. История кыргызов и Кыргызстана (с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Нач. курс: Учебник для 6 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова, Ж.Алымкулова. Спец.ред. М.Иманкулов. – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 152 стр., илл., карты. – ISBN 9967-415-41-X.  

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (IX-XVIII вв.): Учебник для 7 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова. Спец.ред. О.Осмонов.  – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 184 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

*  Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. История Кыргызстана (XIX в. – 1917 г.): Учебник для 8 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: М.А.Нуртумова. Спец.ред. О.Осмонов.   – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 192 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

* Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. Учебники по истории кыргызов и Кыргызстана для 6-8 классов средних школ (Бишкек, 1996 – 2020). (в нескольких изданиях; в соавторстве с профессором Т.Н.Омурбековым). 

* Чоротегин Т.К. Краткий курс по изучению арабской графики современных кыргызов КНР: (Учебное пособие для студентов-историков) / Отв. ред. проф. Т.Н.Омурбеков. - Бишкек: Кыргыз. нац. университет, 2002. - 22 с. - ISBN 9967-403-49-7. 

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. Тематическое планирование по истории Киргизской ССР для VIII (VII) –ХI (Х) классов средней школы на 1989-1990 учебный год. // Учитель Киргизстана. - 1989. – 8-сентября.  

'''3. Өзбек тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қадимги Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII бошларигача): Бошлангич курс: Ўрта мактабларнинг 6-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Иномжон Бахритдинов, Тоҳиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 1998 (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 120 бет (сахифа). 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII асри боши – XVIII аср охири): Иккинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 7-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тохиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 168 б.  – Иккинчи нашридан таржима. Дарсликни узбек тилига Д. Ҳамедова таржима қилди. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, С.Х.Холтураев. – Бишкек, 2004. – 184 б. – ISBN 9967-411-47-3.     

* Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К.  Қиргизистон тарихи: (XVIII аср охири – 1917 йил): Учинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 8-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тахиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). – 244 бет.  -  Қайта ишланиб, тулдирилган иккинчи нашридан таржима / Ўзбек тилига Равшанбек Акбаров таржима қилган. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, О.Х.Худайбердиев. – Ўш-Бишкек, 2004. – 176 б. – ISBN 9967-411-46-5.

== Айрым илимий жана илимий-жамаагаттык макалалары  ==
'''Кирилл арибинде (ар кыл тилдерде)''' 

* Чоротегин Т.К. Профессор К.Райхлдын илимий сереси // [[Карл Райхл|Райхл, Карл]]. Түрк эпостору: салттуу түрү, поэзиялык түзүлүшү / Англисче жана орусча чыгарылыштардан кыргыз тилине которгондор: Тынчтыкбек Чоротегин жана Чолпон Субакожоева; жооптуу редактор – профессор Курманбек Абакиров; “Бет ачар сөз” жазган – Карганбек Самаков. – Бишкек: Maxprint, 2026. – 424 б., сүрөт. [Манас жана Райхл] - Б. 389 -- 394. &lt;br&gt;

* Чоротегин (Чороев) Т. К., Алымкожоев О. Дж.  Юлий Геккер: Жизнь мыслителя и педагога, оборванная в годы сталинских чисток. // Universum Humanitarium. – № 1 (2021).  – Новосибирск.  – С. 116–132. – ISSN 2499-9997 (Print)  –     doi.org/10.25205/2499-9997-2021-1-116-132  –    URL:   https://univhum.elpub.ru/jour/article/view/33 
* Чоротегин Т.К. Профессор Ю Тайшань об этнографических сведениях о древних кыргызах, отраженных в труде «Мy тяныцзы чуань» // “Mahmud Kaşğarlı” Beynəlxalq elmi jurnalı. Bakı, 2023. Cilt 1, No. 2. S. 76–86.  - URL: https://www.kashgarli.az/images/kashgarli_PDF_1/Tin%C3%A7tikbek%20%C3%87oroteqin%20.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Несколько слов о кыргызском войноведе Нарынбеке Алымкулове (1958–2022) // Известия НАН Кыргызской Республики. – 2025. – № 8. – С. 75–85. – URL: https://ilim.uia.gov.kg/index.php/main/article/view/1073/1097 &lt;br&gt;
  
* Чоротегин Т.К. Атлах салгылашуусунун тарыхый орду: дин жаатындагы айрым ашыкча баа берүүлөргө сын көз караш // Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin, Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. –– Б. 117–129. ISBN: 978-605-2334-12-6. URL: https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Александр Бернштам и не отпразднованный 1100-летний юбилей эпоса «Манас» //  Вестник КНУ им.Ж.Баласагына: Гуманитарные науки. - Специальный выпуск: Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 80-летию КНУ им.Ж.Баласагына «ПРЕПОДАВАНИЕ МАНАСОВЕДЕНИЯ В ВУЗАХ КР: ПРОБЛЕМЫ, ПОИСК И РЕШЕНИЕ». Кыргызско-Китайский Институт (7 декабря 2012 г.). Ж.Баласагын атындагы КУУнун 80-жылдык мааракесине арналган “МАНАСТААНУУ” КУРСУНУН КРнын ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДА ОКУТУЛУШУ: ПРОБЛЕМАЛАР, ИЗДЕНҮҮЛӨР ЖАНА ЧЕЧИМДЕР” аттуу Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары. Кыргыз-Кытай Институту (7-декабрь, 2012-ж.) --  Бишкек: КНУ, 2012. – 465 с.  - Мында:   С. 76--80.    -   Булак: http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707031917/http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf |date=2022-07-07 }}&lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Бээжиндеги бараандуу манас таануучу // [[Жуматурду уулу, Адыл|Жуматурду, Адыл]]. Оозеки адабияттын теориясы жана манасчылык өнөр (Кытай кыргыздарынын материалдарынын негизинде). Түзүүчү – [[Субакожоева Чолпон Темирбековна|Ч.Субакожоева]]; жооптуу редакторлор: проф. [[Толобек Абдырахманов|Т.А.Абдырахманов]], проф. Т.К.Чоротегин. –– Бишкек, 2020. –– 414 б. – ISBN 978-9967-04-890-4. – Б. 24–34. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Неустанный археолог, историк-кыргызовед и его предки: Штрихи к биографии Ю.С.Худякова и его предков (К 70-летию профессора Юлия Сергеевича Худякова) // [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.  - ISBN  978-9967-15-702-6.  - С. 3-30. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башаты: Байыркы доор жана орто кылымдардын эрте мезгили // 1-эл аралык байыртадан бүгүнкүгө чейинки кыргыз-түрк мамилелери симпозиуму докладдары (3-5-май 2013, Бурса) / Китепти басмага даярдаган жана редактору проф., д-р [[Жумакунова, Гүлзура|Гүлзура Жумакунова]]. – Бурса: Улудаг университети басмаканасы, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – ISBN 978-975-6149-84-3. – XXIV+466 бет. – Улудаг университети жарыялары. – Мында: Б. 173–189.
* Чоротегин Т.К. Актан Тыныбек уулу жана 1916-жылкы Ички Теңир-Тоодогу элдик көтөрүлүш // Үркүн-100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.С.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. – Бишкек: “Турар” басмасы, 2017. – Б. 179–197. – ISBN 978-9967-15-689-0.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. &quot;Манас&quot; дастаны жана Борбордук Азиядагы көөнө жазма маданият // Тил, адабият жана искусство маселелери: Илимий журнал. - № 1. Атайын чыгарылыш. &quot;Манастан&quot; Чыңгыз Айтматовго карай: Проблемалар жана көз караштар&quot;: Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары: (Бишкек, 15-январь, 2016). - Бишкек, 2016. - Б. 3-8. - Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы. Гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмү. Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту. - ISBN 1694-6316.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Историография пост-советского Кыргызстана // Түрк Евразиясындагы жалпылык жана өзгөчөлүк: Түрктөрдүн заманбап жалпы жана чөлкөмдүк тарыхынын методологиясынын көйгөйлөрү: Эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары жана башка макалалар / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – С. 287-304. - ISBN 978-9967-12-525-5. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Караханийлер доорундагы түрктөрдүн спорт оюндары тууралуу // Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары – Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları / Tүзгөндөр: А. Мокеев, Ф. Унан, О. Каратаев, О. Йорулмаз, Ж. Алымбаев, Ж. Буйар. – Б.: 2015. – 272 б. - ISBN 978-9967-27-844-8. – Кыргыз-Түрк «Манас» университети. - Б.  241-246.
* Чороев Тынчтыкбек. К изучению исторических традиций в местной историографии: (На примере трудов [[Осмонаалы Сыдыков|Осмоналы Сыдык уулу]]) // Исторические чтения: Тезисы докл. и сообщений науч. конф., посвящ. 75-летию член-корр. АН Кирг.ССР проф. Анварбека Хасанова. –– Фрунзе: КирГУ, 1989. –– С.41-43.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Жусуп Мамайдын жылдыздык нуру // Жусуп Мамай: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 272 + XII б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN -  978-9967-12-394-6. – Б. 7-10. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К.  Тарыхчы Муратбек Кожобеков тууралуу азыноолак сөз // Кожобеков, М. Ч. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - Б. 182-185.  - ISBN 978-9967-02-942-2. &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т.К. Тагдырлаш коңшубуз – Кытай (Сапар жыйынтыгы)  // Шанхай КызматташтыкУюмунун өнүгүү тарыхынын маселелерин комплекстүү изилдөө: ЖОЖ студенттери үчүн кошумча окуу куралы. – Бишкек: “MaxPrint” басмаканасы, 2014. - 124 б. , сүрөт. - ISBN 978-9967-02-990-2. – Б. 100-119. &lt;br&gt;
* Махмуд Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы» // Ала-Тоо. — 1988. — № 4. — Б. 112—125. (Ушул эле макала: Кыpгыздаp / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек, 1991. — Т.2. — Б. 428—459). &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Вклад ученых немецкого происхождения в кыргызоведение // Известия вузов Кыргызстана. –– Бишкек: Общественное объединение &quot;Общественная академия ученых Кыргызской Республики&quot;, 2016. –– № 11-1. –– С. 124-127. –– ISSN: 1694-7681. –– URL:  https://elibrary.ru/item.asp?id=27184842  &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т. К.  Профессор [[Караев, Өмүркул|Өмүркул Караевдин]] байсалдуу жолу  // Ала-Тоо. - Кыргыз жазуучуларынын ай сайын чыга турган адабий журналы. - Бишкек: Турар, 2015. - № 12. - Б. 98-105. - ISSN 1694-6383.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Об истоках кыргызской государственности // Эхо событий. — 1995. — 27 января — 2 февраля. — С. 2.  &lt;br&gt;

* Тенгиp-Тоо (Пpитяньшанье) как pегион этногенезиса кыpгызского наpода // Кыpгызы: Этногенетич. и этнокульт. пpоцессы в дpевности и сpедневековье в Центpальной Азии: Матеpиалы Междунаp. науч. конф., посящ. 1000-летию эпоса «Манас». 22—24 сент. 1994 г.,  г.Бишкек. — Бишкек: Кыpгызстан, 1996. — С. 204—209. &lt;br&gt;
* Чороев Т.К.  Зарыктырган эмгек // Сыдыков О. “Мухтасар тарих Кыргызиа”, “Тарих кыргыз Шадманиа” / Жооптуу ред. М.Ч.Кожобеков. – Бишкек: Турар, 2014. – 320 б. - ISBN – 978-9967-15-344-8. – Б. 170-177. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Мемлүктөр доорундагы Алдыңкы Азия менен Түндүк Африкадагы  түрк таануу жөнүндө // Билим жана тарбия. - Кыргыз-Кувейт университетинин илимий-педагогикалык журналы. – Бишкек. - 2003. - № 1. – Б. 50-52. – ISBN 9967-21-497-9. &lt;br&gt;
* О роли арабографических источников в изучении этнической истории тюркских народов Центральной Азии  IX — начала XIII вв. // Из истории и археологии древнего Тянь-Шаня / Отв. ред. К.И.Ташбаева, Д.Ф.Винник. — Бишкек: Илим, 1995. — 210—217. &lt;br&gt;

* «Диван лугат ат-туpк» Махмуда Кашгаpи как источник по истоpии тюpкоязычных наpодов Сpедней и Центpальной Азии //  Оpиенталистика в Киpгизии / Отв. ред. М.Я.Сушанло. — Фpунзе: Илим, 1987. — С. 12—26. &lt;br&gt;

* Кыргызы в Сибири и просторах Азии // Древние памятники Северной Азии и их охранные раскопки: Сб. науч. трудов. — Новосибирск, 1988. — С. 143-146. (АН СССР; Сибирское отделение; Ин-т истории, филологии и философии). &lt;br&gt;

* Начало настраивало на открытие или как надо изучать письменную культуру // Комсомолец Киргизии. — 1988. — 14 октября. — С. 5. &lt;br&gt;

* Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги (1072—1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары: Тарых илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын алууга талаптанып жазылган дисс. авторефераты. — Бишкек: Кыргыз Респ. УИАсынын Тарых институту, 1998. — 48 б.  &lt;br&gt;

* Улуу казна уpпактаpга: Махмуд Кашгаpинин муpасы жөнүндө сөз // Кыpгызстан маданияты. — 1986. — 27-маpт. — Б. 10—11.  &lt;br&gt;

* Махмуд Кашгаринин “Диваны” менен “Манастагы” эпостук окуялардын мейкиндиги // “Манас” эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурасы: (“Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата өткөрүлгөн Эл аралык симпозиумдун тезистери). 27-28-август 1995-ж. – Бишкек: Кыргызстан, 1995. - Б.37.   &lt;br&gt;

* Чоротегин Т. Фу-йу кыргыздары // Заман Кыргызстан. - 1997. - 8-август.  &lt;br&gt;

* Жазма маданият жана дастан // Кыргыз руху – “Манас”: Адабий изилдөөлөр. табылгалар, эскерүүлөр / Түзгөндөр К.Эдилбаев, Э.Кылычев – Бишкек, 1995. (“Ала Тоо” журналы; Мамл. “Мурас” ишкер долбоору). – 246-249-беттер.   &lt;br&gt;

* О месте Оша в тюркском мире // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 41-49.   &lt;br&gt;

* Образование и наука: Часть первая // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 131-138.   &lt;br&gt;

* Зарыктырган эмгек: (Осмоналы Сыдык уулунун эмгеги жөнүндө) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 61—67.  &lt;br&gt;

*  Махмуд Кашгари жана анын “Түркий тилдер сөз жыйнагы” // Ала-Тоо. - 1988. – № 4. - Б. 112-125.  &lt;br&gt;

*  Көтөрүлүш улуттукпу, элдикпи? // Кыргызстан маданияты. – 1991. – 2-май.  &lt;br&gt;

* Кытайлык кыргыз тарыхчысынын чыгармачылыгы: (Анвар Байтурдун «Кыргыз тарыхы лексийаларына» жандырмак) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 294—305. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыскача түшүндүрмө сөздүк // ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. – Б. 146–148. &lt;br&gt;
*  Чороев Т.К., Урстанбеков Б.У.  Основные этапы распространения ислама в Киргизстане в VII-ХIV вв. // Вопросы истории материальной и духовной культуры Киргизстана: Сб. науч. ст. / Отв.ред. А.А. Асанканов. - Фрунзе: КирГУ, 1987. – С. 28-44.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Очерки истории кыргызов и Кыргызстана: (С древнейших времен до конца XVIII века) //  Кыргызы: 14-ти томник. 11-й том. Источники, история, этнография, культура, фольклор / Составители: Кенеш Жусупов, Каныбек Иманалиев; редакторы Темир Асанов, Рыскул Жолдошов. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – ISBN 978-9967-13-792-9. – С. 157-195. &lt;br&gt; 

* Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К.  Киргизская Советская Социалистическая Республика // Ежегодник БСЭ. 1990. – Москва: Сов. Энцикл., 1990. - Вып 34. - С. 124-128. &lt;br&gt;

* Об изучении наследия Юсуфа Баласагуни и Махмуда Кашгари (ХI век) // Сб. статей и методич. рекомендаций по истории Киргизской ССР для учителей общеобразовательных школ и проф.-техн. училищ. - Фрунзе. - 1990. - Ч.1. - С. 1-7.  &lt;br&gt;

* О некотоpых споpных названиях Баласагуна X—XII вв. // Ономастика Узбекистана: Матеpиалы научно-теоpетич. конфеpенции, посвященной 70-летию Великой Октябpьской социалистической pеволюции (Гулистан, 27—29 мая 1987 г.). — Ташкент: Ўкитувчи, 1987. — С. 43—44.  &lt;br&gt;

* Проблема далеко не частная: О реформе алфавита и об открытии востфака в КГУ // Советская Киргизия. - 1988. - 8-сентября.  &lt;br&gt;

* О роли ассоциации молодых историков в пропаганде исторических знаний среди студентов // Роль учебного науч.-производст. комплекса (УНКП) “Педвуз - школа” в подготовке будущего учителя: (Тез. докл. Респ.науч.-метод. конф., 19-20 апр. 1990 г.) – Фрунзе: КЖПИ, 1990. – Часть1. - С.28-30.  &lt;br&gt;

* Фрунзеби? Бишкекпи? Жаш тарыхчылар аныкташат // Ленинчил жаш. – 1990. – 30-июнь.  &lt;br&gt; 

* Шаакерим жана анын мурасы // Кыргызстан маданияты. – 1990. – 20-декабрь. &lt;br&gt; 

* Топонимические данные Махмуда Кашгари (XI в.) и миграция тюрков раннего средневековья // Проблемы истории и культуры народов Средней Азии и стран Зарубежного Востока. – Ташкент: Фан, 1991. - С.107-144.  &lt;br&gt; 

* “Та’рих” Мубарак-шаха Мерверруди как источник по истории тюркских народов Средней и Центральной Азии // Гуманитарные науки в Сибири. – Серия филол. – Новосибирск, 1994. - №4. - С. 75-77.  &lt;br&gt;

*  Чэкайэмо на вас Бишкеку! // Нуска. – 1995. - № 3. – Октябрь. – Б. 3. &lt;br&gt;  

* Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии середины IX — начала XIII вв. по арабоязычным и персоязычным источникам IX—XIII вв. — Спец. 07.00.03. — Всеобщая история. — Автореф. дисс. ... канд. ист. наук. — Ташкент, 1988. — 19 с. (Институт востоковедения АН Узбекистана).  &lt;br&gt;

* Этноним «кыpгыз» по данным Махмуда Кашгаpи // Вопpосы этнической истоpии киpгизского наpода / Отв. ред. О.К.Караев, И.Б.Молдобаев. — Фрунзе: Илим, 1989. — С. 113-121.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т. Элеттен Евразияга жол: Түркиядагы туңгуч кыргыз профессору [[Гүлзура Жумакунова|Гүлзура Жумакун кызы]] // Tanrı Dağlarının Anadolu’daki İlk Profesör Kızı Gülzura Cumakunova / Editörler Abdrasul İsakov, Güldana Murzakulova Editör Yardımcıları Aysel Baytok, Nazgül Kadyrova. Ankara, Bengü, 2018. – 1.Baskı. – 274 s. – ISBN 978-605-9148-82-5. – Bengü Yayınları: 186. Kırgız Edebiyatı: 19. – Б. 59–70. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К., Садырова З.Т. Караханидский поэт и мыслитель Жусуп Баласагын и его эпоха //  Turkic Studies Journal. 2025. № 1. – С. 108–129. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2025-1-108-12  -- URL:    https://tsj.enu.kz/index.php/new/article/view/587/235 &lt;br&gt;

'''Латын арибинде (ар кыл тилдерде)''' &lt;br&gt;

* Tchoroev (Chorotegin), Tynchtykbek. Kyrgyzstan as the Centre of the Nomad World: Tourism and the World Nomad Games, In: Journal of Intercultural Dialogue. Ulaanbaatar: International Institute for the Study of Nomadic Civilizations under the auspices of UNESCO, 2024. – Vol. II. – Pp. 92–106.  &lt;br&gt;

*  Tchoroev (Chorotegin), Tyntchtykbek. Historiography of Post-Soviet Kyrgyzstan, in: International Journal for Middle East Studies, 2002, Vol. 34, p. 351-374 (USA); (2002 Cambridge Un-ty Press 0020-7438/02 )  &lt;br&gt;

*  The Kyrgyz Republic, in: The Turks (English language edition) / Edited by Hasan Celal Güzel, C. Cem Oguz, and Osman Karatay Published by Yeni Tu&quot;rkiye Research &amp; Publishing Center. Ankara, 2002. Hard cover, 6 volumes, 6000 pages, ISBN 975-6782-55-2. (this chapter is in the 6th vol.).    http://www.unesco.org/culture/asia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512051520/http://www.unesco.org/culture/asia/ |date=2017-05-12 }} &lt;br&gt;

*  ‘The Kyrgyz’; in: The History of Civilisations of Central Asia, Vol. 5, Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century /Editors: Ch. Adle and Irfan Habib. Co-editor: Karl M. Baipakov. – UNESCO Publishing. Multiple History Series. Paris. 2003. - Chapter 4, p. 109 – 125. (ISBN 92-3-103876-1)  URL: http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001302/130205e.pdf    &lt;br&gt;
* Chorotegin T. A New Book On Törökul Aitmatov, His Life Journey And His Era: Tarïxtïn Aktay Baraktarï [The Blank Pages Of History]: By Roza Törökulovna Aitmatova. Edited By T. Shaydullaeva And N. Jeenalieva. - Bishkek: Uchkun, 2013. 216 Pages. (In Kyrgyz). // Journal of Central and Inner Asian Dialogue. Volume 2, Issue No. 1, Winter 2015.  - Print ISSN: 2330-6602. Online ISSN: 2330-6610. – Pp. 78-82.    URL: https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202094704/https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf |date=2017-02-02 }} &lt;br&gt;

* Kirgizistan’da Milli Bagimsizlik Icin Mucadele Tarihinden: (1916-1991) // Turk Yurdu, Eylul, No 85, Ankara, 1994. - S. 30-32. &lt;br&gt;

*  Mahmud Kaşgarinin «Divanının» orto kılımadarda cana cañı doordo maalım boluşu tuuraluu //  Dil Dergisi. — Ankara. — 1995. — No 27. — S. 33-37. — (TÖMER). &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut //  İpekyolu. —  İstanbul. — 1995. — Eylül. — Sayı 21. — S. 62-64. &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut’un Divan’ı ve Manas Destanında Dogu Turklerinin Savaşları // Bozkırdan Bagımsızlıga Manas / Hazırlayan Prof. E. Gursoy-Naskalı. — Ankara: Turk Dil Kurumu, 1995. — S. 160-164. &lt;br&gt;

* Neue Curricula und Lehrbücher zur Geschichte Kyrgyzstans // Berliner Osteuropa Info: Informationsdienst des Osteuropa-Instituts der Freien Universität Berlin. — Berlin, 1997. — Nr. 9 / Juli. — S. 23. &lt;br&gt; 
* Çorotegin Tınçtıkbek. Kırgız Devletinin Oluşumu: Eski Çağ Ve Erken Orta Çağ // I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Kırgız Türk İlişkileri Sempozyumu Bildirileri (3–5 Mayıs 2013 Bursa) / Kitabı yayına hazırlayan ve editçrü Prof. Dr. Gülzura Cumakunova. – Bursa, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – T.C. Uludağ Üniversitesi Yayınları. – 1. Baskı. –– XXII+428 s. – ISBN 978-975-6149-83-6. – S. 61–76.  &lt;br&gt;
* Çorotegin, Tınçtıkbek. Kırgızlar // Yeni Türkiye Dergisi. Ankara: YTSAM, 2023. – Ocak – Şubat 2023. Yıl 29. No. 129. ISSN 1300-4174. S. 37–48. &lt;br&gt;
* Chorotegin (Tchoroev), Tyntchtykbek. Migration Processes in Central Asia From the Middle of the Eighth to Early Tenth Century and Their Consequences // Heritage and Identity in the Turkic World: Contemporary Scholarship in Memory of Ilse Laude-Cirtautas (1926–2019) / Edited by: Alva Robinson, Kağan Arık, Elmira Köchümkulova and Jonathan North Washington. – Berlin: De Gruyter, 2023. – pp. 45–62. – Volume 33 in the series Studien zur Sprache, Geschichte und Kultur der Turkvölker. – https://doi.org/10.1515/9783110720228. – eBook Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110720228. Hardcover Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110719925. &lt;br&gt;

== Котормочулук иш-аракети ==

* [[Хатто Артур Томас|Хатто, Артур Томас]]. Чокон Валиханов өз катчысына жаздырган “Көкөтөйдүн ашы”: Арап жазмасындагы кыргызча кол жазманын фото көчүрмөсүнөн А.Т.Хаттонун англис тилине котормосу жана түшүндүрмөлөрү / Англисчеден кыргыз тилине которгон жана илимий талдаган – т.и.д., КУУнун профессору Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу Чоротегин; жооптуу редактор – профессор [[Кайыпов Сулайман|Сулайман Турду уулу Кайыпов]]. – Бишкек: MaxPrint, 2026. – viii+xviii+ 668 б., сүрөт. [Манас жана Хатто]  &lt;br&gt;

* [[Карл Райхл|Райхл, Карл]]. Түрк эпостору: салттуу түрү, поэзиялык түзүлүшү / Англисче жана орусча чыгарылыштардан кыргыз тилине которгондор: Тынчтыкбек Чоротегин жана Чолпон Субакожоева; жооптуу редактор – КУУнун профессору Курманбек Абакиров; “Бет ачар сөз” жазган – Карганбек Самаков. – Бишкек: Maxprint, 2026. – 424 б., сүрөт. [Манас жана Райхл]  &lt;br&gt;

* Кеннеди Жон Фицжералд. Каармандык өрнөктөрү / Англис тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. — Б.: Аркус, 2020. — 288 бет. –– (&quot;Өмүрү өрнөк инсандар&quot; түрмөгү). –– ISBN 978-9967-9213-4-4. &lt;br&gt;
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян. / Англ. котор. Т. Чоротегин; «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду. – Б.: Аркус бас., 2016. – 240 б., сүрөт. – («Өмүрү өрнөк инсандар» түрмөгү).    ISBN 978–9967–27–953–7. (M. K. Gandhi. An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth. – Translation from English into Kyrgyz by T. Chorotegin.) – Китептик (вертикалдык) вариант. 
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өз өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян / Англисчеден которгон Тынчтыкбек Чоротегин; котормонун ред. Т.Абдиев; адабий ред. Ж.Жапиев. – Бишкек: Аркус басмасы, 2016. – 168 бет, сүрөт. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду.   ISBN 978–9967–27–953-7.  (2000 нуска). – Альбомдук (горизонталдык) вариант. 
* Маомао. Менин атам Дэн Сяопин “маданий ыңкылап” жылдарында / Которгондор Абибилла Пазылов, Тынчтыкбек Чоротегин, Эсенбай Нурушев. – Бишкек, 2015 – 592 б., сүрөт. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” ЭКФ. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. -  ISBN  - 978-9967-27-745-8. – (Маомао. Мой отец Дэн Сяопин в годы &quot;культурной революции&quot;). - Мындагы 182-391-беттердеги текстти Т.Чоротегин орус тилинен кыргызчага которду.&lt;br&gt;
* Хайек Ф.А. Жазмыштуу текебердүүлүк: Социализмдин каталары / Англис тилинен кыргызчага которгон Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. - 268 бет. – (Hayek F.A.  The Fatal Conceit: The Errors of Socialism. The Kyrgyz translation by T.Chorotegin.) -  ISBN 9967-11-025-2.  &lt;br&gt;

* Лү Хоубин. Идеологиялык өнүгүү. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 6-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 160 б. – ISBN 978-9967-9275-8-2. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 6. Ideological Development, by Liu Houbin; Translated by Dan Xianmei. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Чен Юй, Пу Пиң. Дипломатия жана эл аралык мамилелер. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 10-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 216 б. – ISBN 978-9967-9275-7-5. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 10. Diplomacy and Foreign Relations, by Chen Yue and Pu Ping; Translated by Niu Yunping. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Кашгари Махмуд ибн Хусейин. Түркий тилдер сөз жыйнагы / Араб тилинен кыргызчалаган Т.Чороев (Чоротегин) // Байыркы орток түрк адабияты: Байыркы доор жана орто кылымдар мезгили: Хрестоматия / Түзгөн Ж.Шериев. – Бишкек: Шам, 1996. – 85-101-беттер.   &lt;br&gt;

* Макнейл Уильям Г. Батыштын башаты. Адамзат өтмүшүнө кылчаюу. 3 китептен турган басылма.  / Которгондор Т.Чоротегин, [[[[Койчиев, Арслан Капай уулу|А.Койчиев]]]], Т.Абдиев. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2002. – 1-китеп. – 388 бет.  – ISBN 9967-11-133-X. – 2-китеп. – 388 бет. -    ISBN 9967-11-134-8. (William H. McNeill. The Rise of the West: A History of the Human Community: With a retrospective essay.) &lt;br&gt;

* Бутанаев В.Я. “Кыргыз” дареги Саян-Алтай элдеринде (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987. – № 1. – 1 январь. &lt;br&gt;

* Худяков Ю.С. Енисей кыргыздары жана илим (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987.- 16 - июль. &lt;br&gt;

* Жусуп Мамай. Семетей: (Үзүндү) / (Араб графикасынан оодарма) // Нарын правдасы. - 1988. – 13-январь. &lt;br&gt;

*  Жамал Карши. Мулкахат ас-сурах (Алгы сөз жана кыргызча котормо) // Кыргызстан маданияты. - 1989. - 4-май.  &lt;br&gt; 

*  Айрым Чыгыш (мусулман) даректеринен үзүндүлөр // Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе, 1990. - Б. 275-283. &lt;br&gt;

* Красновский, Бранислав. Интергелпо (Interhelpo) / Словак тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин; кыргызча чыгарылыштын жооптуу ред. Т.К.Чоротегин, Т.Т.Сырдыбаев. – Бишкек: «Турар», 2025. – 160 бет, сүрөт. &lt;br&gt;

== Т.Чоротегин редакциялаган эмгектер  ==
* Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin , Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. – 406 s. – Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) Yayınları No: 34. – https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* [[Акунов, Аалыбек]]. Кыргызстан эгемендик доорунда (1991–2021) / Жооптуу ред. проф. Т.К.Чоротегин. – 2-бас, тол. ж-а оңд. – Бишкек, “Калем” басмасы, 2021. – 1040 бет, жадыбал., сүрөт., карталар. – ISBN 978-9967-9308-7-2. &lt;br&gt;
* ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. &lt;br&gt;
* [[Төлөбек Абдырахманов|Абдырахманов, Төлөбек]]; Абдалиева, Гүлзада. Эркиндик, теңдик, эгемендүүлүк күрөштөрү жана Үркүндөр: Биринчи китеп / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: ЖИ “Сарыбаев Т.Т.” басмаканасы, 2016. – 364 б., сүрөт. – ISBN 978-9967-04-759-4. – И.Арабаев атындагы КМУ).&lt;br&gt;
* Жаркын элеси өчпөйт: Тарыхчы жана педагог [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабековдун]](1948––1991) 70 жылдыгына: (Макалалар топтому) / Жооптуу редакторТ.К.Чоротегин. –– Бишкек: “Турар” басмасы, 2019. –– 300+xvi  б., сүрөт. –– КР Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду.  –– “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. –– Жусуп Баласагын атындагы КУУ. –– И.Арабаев атындагы КМУ. –– КРУИАсынын Тарых, археология жана этнология институту. – “Тарых жана мурас”түрмөгү.    --    ISBN  978-9967-15-959-4. &lt;br&gt;
* Арноо. Arnoo. ارنوو :Көрүнүктүү кыргыз таануучу, профессор Юлий Сергеевич Худяковдун 70 жылдыгына арналган илимий жыйнак / Редколлегия: К.С.Молдокасымов (төрага); жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: «Турар» басмасы, 2017. – 188 бет, сүрөт. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – «Тарых жана мурас» түрмөгү.  [Rus: Посвящение (Арноо): Научный сборник, посвященный 70-летнему юбилею видного кыргызоведа, профессора Юлия Сергеевича Худякова / Редколлегия: [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К.С.Молдокасымов]] (председатель), и др.; отв. ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Изд-во «Турар», 2017. – 188 с., илл. – Общ. Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – МОО «Кыргыз Тарых Коому».  – Серия “История и наследие”.]   [En: The Dedication (Arnoo): A Festshrift devoted to the 70th anniversary of Professor Yuliy Khudiakov, the prominent expert on the Kyrgyz study / Editorial Board: Kyias Moldokasymov, (Chairman), etc.; Edited by Prof. Tynchtykbek Chorotegin. – Bishkek: The Turar Printing House, 2017. - 188 p., ill. – The &quot;Muras&quot; Public Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The Kyrgyz History Society international public accosiation. - The History and Heritage Series. – ISBN 978-9967-15-703-3.]   &lt;br&gt;
* Рысмендеева Н.К. Кыргыз элинин чүкө оюндары (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Б.: МакПринт, 2016. – 176 б.

* Үркүн — 100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. — Бишкек: Турар, 2017. — 408 б.+48 б. сүрөт. — ISBN 978-9967-15-689-0. — [[«Азаттык» үналгысы]]. &lt;br&gt;
* [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.   ISBN  978-9967-15-702-6. &lt;br&gt;
* Жекшеев, Жыпар. Атуулдук ар-намыс ойгонгондо: Макалалар, эскерүүлөр / Түзгөн Венера Сагындык кызы; жооптуу ред. проф. Т.Чоротегин. - Бишкек: Турар, 2021. - 588 б., 0,25 б.т. тиркеме, түстүү сүрөт. -- &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. --  ISBN 978-9967-35-031-1. &lt;br&gt;
* 1916-2016: Улуттук боштондук көтөрүлүштүн жана Улуу Үркүндүн өчпөс тарыхы: Борбордук Азиядагы жана Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары: 2016-жылдын 21-октябры. Бишкек шаары / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 416 + iv бет, сүрөт, карта. ––  “Тарых жана маданият жылын” даярдоо жана өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. - КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - КР УИАсы. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – Кыргыз Респ. Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-967-12-616-9. &lt;br&gt;

* Улуттук боштондук көтөрүлүшкө жана Улуу Үркүнгө 100 жыл: Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган илимий-методологиялык жалпылама / Редколлегия: Т.К.Чоротегин (төрага), Т.А.Абдырахманов, ж.б.; жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов, М.Иманкулов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 144 бет, сүрөт, карта. –– КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-9967-04-748-5. &lt;br&gt;
* Доор жаңырткан элдик ыңкылаптар: 2005-жылдын 24мартында жана 2010-жылдын 7-апрелинде Кыргызстанда жүзөгө ашкан элдик ыңкылаптардын мааракелерине арналган жыйнак / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), З. Ж. Эргешов, ж.б. – Экинчи, толукталган басылыш. - Бишкек: КРПжӨ ИБнын алдындагы “Типография” мамл. ишк., 2015. – 302 + XVI б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү].  - ISBN     978-9967-12-475-2. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай жана кыргыз элинин манасчылык салты: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын (1918-2014) элесине арналган Үчүнчү эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жалал-Абат мамлекеттик университети. 22-24.05.2016. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 396+iv б., сүрөт. – “Тарых жана маданият жылын” өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. – Жалал-Абат мамлекеттик университети. – Жалал-Абат Экономика жана ишкердик университети. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү.   ISBN 978-9967-12-567-4. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай (1918-2014): Дастанда калган өмүр: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасы тууралуу илимий баяндамалардын ж-а макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б.; “Мурас” фонду. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 232+iv б., сүрөт. - – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN – 978-9967-12-486-8. &lt;br&gt;
* [[Жусуп Мамай]]: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын  чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана  макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), А. Эркебаев, ж.б. – Б.: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 514 б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас”  түрмөгү.]. - ISBN  978-9967-12-394-6.  &lt;br&gt; 
* Жусуп Мамай жана түрк калктарынын эпостору: Кыргыз Республикасынын Баатыры, манасчы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасына арналган IV эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети. Бишкек шаары, 14.04.2017. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. — Бишкек: MaxPrint басмасы, 2017. — 470+ii  б., сүрөт. — Жусуп Баласагын атындагы КУУ. — “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. — Шинжаң “Манас” изилдөө борбору. — “Мурас” фонду. — “Тарых жана мурас” түрмөгү.  — ISBN 978-9967-32-227-1. &lt;br&gt; 

* Искак Асан уулу Полот хан: Азаттык жана мамлекеттүүлүк: 2015-жылдын 17-апрелинде Баткен мамлекеттик университетинин Кызыл-Кыя гуманитардык-педагогикалык институтунда өтө турган жумурияттык илимий-тажрыйбалык жыйындын баяндамалары жана башка макалалар / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), Э. Сариева, ж. б.; илимий редакторлор профессор [[Кененсариев, Ташманбет|Т. Кененсариев]] жана доцент [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К. С. Молдокасымов]]. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 296 + ii б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - ISBN  -  978-9967-12-477-6.  &lt;br&gt;

* Кыргыздын туңгуч чыгыш таануучусу, профессор Өмүркул Караевге (1930-2002) 85 жыл: (Макалалар топтому) / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+iv  б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN – 978-9967-12-514-8. &lt;br&gt;
* Эсеналиева,  Гүлжамал Өмүракуновна.  Өмүркул Караев – кыргыз элинин жана түрктөрдүн тарыхынын чыгаан изилдөөчүсү: (Профессор Өмүркул Караевдин (1930-2002) 85 жылдыгына карата) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Оңдолуп, кошумчаланган монография. -  Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+ii б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN   978-9967-12-515-5. &lt;br&gt;

* &quot;Кыргызстан&quot; Демократиялык Кыймылы: Эгемендик менен демократия үчүн күрөштүн башаты: Кыргызстандагы демократиялык кыймылдын карлыгачы - КДКнын 25 жылдыгына арналган макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), академик А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 166 б., сүрөт. – “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-487-5. &lt;br&gt;
* Кыргызстан жана Борбордук Азия - баарлашуунун мейкиндиги: Этностор аралык мамилелерди бекемдөөнүн өтмүшү, учуру жана келечеги:  Кыргыз Республикасынын УИАсынын мүчө кабарчысы, тарых илимдеринин доктору, профессор Абылабек Асанкановдун 60 жылдыгына арналган Кыргызстандын этнологдору менен антропологдорунун II Конгрессинин (Бишкек шаары, 2015-жылдын 4-апрели) баяндамалары жана илимий макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), С.К.Алымкулова, ж.б.; жооптуу редактор А.Р.Бикбулатова, илимий редактор Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 488 б., сүрөт. - “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-474-5.&lt;br&gt;
 
* Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б.; Жооптуу редактор:  Т. К. Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 494 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN - 978-9967-12-424-0.   
*  Кара уулу Ө. Көөнө түрктөр тарыхы: (Студенттер үчүн дарстар) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Учкун, 1994. – 64.б.  &lt;br&gt;
*  [[Худяков, Юлий Сергеевич|Худяков Ю.С.]] Кыргызы на просторах Азии Отв. ред. Т.К.Чоротегин. – 2-е, исправленное изд. – Бишкек, 1995. – 232 с., илл., карты.  &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Каратаев Олжобай]]. Кыргыздардын этномаданий байланыштарынын тарыхынан. – Бишкек: “Бийиктик” басмасы, 2003. – 262 бет. – ISBN 9967-21-512-7.  &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Национально-территориальное размежевание в Ферганской долине (1924-1927 гг.) / Отв.ред. Т.К.Чороев (Чоротегин). – Бишкек: Учкун, 2001. – 120 с.   &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Осмонаалы Сыдык уулу жана анын “Тарыхтары” / Ред.: А.Мокеев, Т.К.Чоpоев. — Бишкек, 1992. — 46 б. &lt;br&gt;
* [[Кылычев, Акылбек Мукаевич]]. XIV-XV кылымдардагы Теңир-Тоо жана ага чектеш аймактардын тарыхы (Шараф ад-Дин Али Йездинин “Зафар-наме” асарынын маалыматтары боюнча) / Илимий редакторлору профессор Т.К.Чороев (Чоротегин), профессор Д.Ю.Юсупова, доцент Э.М.Кылычев. – Бишкек: “Либертос”, 2004. – 216 бет. -   ISBN 9967-22-190-9. &lt;br&gt;
* [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Кожобеков, Муратбек Чалакеевич]]. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 188 б., карта, сүрөттөр. - “Тарых жана мурас” түрмөгү [Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратына караштуу Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарын иликтөө боюнча “Мурас” кору; “Кыргыз Тарых Коому” ЭКБ.] - ISBN 978-9967-02-942-2.
*  Кыргызстандын эң байыркы мезгилдерден XIX кылымдын соңуна чейинки тарыхы: Ү.Чотонов ж.б. авторлор коллективи; Которгон С.Олжобаев, Ө.Караев; Илимий ред. Ө.Караев, Т.Чоротегин. – Бишкек, 1998. – 344 б.   &lt;br&gt;
*  Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов  / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. – ISBN 9967-11-083-X. &lt;ref&gt;Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. –   URL:   &lt;nowiki&gt;https://st-1.akipress.org/st_bilimlib/9/4c64c489b02923d5f21699d5c5fe20a8a0949b46.pdf&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt; &lt;br&gt; 
* Азамат Алтай (1920-2006): Азаттык менен демократиянын жарчысы: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдыгына арналган жыйнак) / Башкы редактору, кириш сөзүнүн автору Т.К.Чоротегин. Эскерүүлөрдүн редакторлору: В.Сагындык кызы Жуматаева, С.Жумагулов, К.Чекиров, Т.Чоротегин. Рецензент А.Капай уулу Койчиев. – Бишкек: Интерполиграф, 2010. – 320 бет, сүрөттөр. -    ISBN 978-9967-26-039-9. &lt;br&gt;
* [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович]]. Кыргыздардын теги, таралуу ареалы, этностук-маданий алакалары / Жооптуу редакторлор Тынчтыкбек Чоротегин, Памирбек Казыбаев. - Бишкек, 2013. -   290 б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-27-070-1. - (Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университетинин басылмалары. № 174. Окуу китептер тизмеси. № 47.) &lt;br&gt;
* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]] Эл башылар, эрендер жана эл тарыхы: (Тарыхий очерктер). - Бишкек: Макспринт, 2014. - 228 бет. - &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. - ISBN 978-9967-12-386-1. Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. &lt;br&gt;
*  [[Ботояров, Камбаралы|Ботояров Камбаралы]].[http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/koonorgus_muras_botoyarov.pdf  Көөнөргүс мурас / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Айбек, 1996. ISBN 5-8355-0893-Х]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   &lt;br&gt;
*  Менин сүрөттүү сөздүгүм: Англисче-кыргызча / Түзгөн Шейла Пембертон; Кыргызчалаган Таалай Абдиев; Редактору Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Кыргызстан – Сорос” фонду, 1997. – 72 б., сүрөт.  &lt;br&gt;
* Рысмендеева, Назгүл. Кыргыз элинин чүкө оюндары: (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. Бишкек: Кыргыз жер, 2016. – 176 б., сүрөт. – &quot;Мурас&quot; фонду. – &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot; ЭКБсы. – ISBN 978-9967-12-532-2.

*  Менин биринчи англисче-кыргызча сөздүгүм  / Түзгөн Эвелин Гоулдсмит; Кыргызчалаган М.Асаналиев; Редактору Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. – 164 б.; сүрөт.   &lt;br&gt;
* Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Муратбек Кожобековдун]] 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КМУ, Бишкек, 23.11.2018) / Илимий редакторлор Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2018. – 378+ii  б., сүрөт.  – И.Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.   – ISBN 978-9967-12-767-8.  (Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 60летнему юбилею ученого Муратбека Кожобекова, исследующего историю Кыргызского каганата на Енисее: (КГУ, Бишкек, 23 ноября 2018 г.) / Науч. ред. Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: Изд-во MaxPrint, 2018. – 378+iiс., илл. – Кыргыз. гос. ун-т им. И.Арабаева. – Международное общественное объединение «КыргызТарых Коому». – Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – Серия “История и наследие”.    The Proceedings of the international scientific conference devoted to the 60th anniversary of Dr. Muratbek Kojobekov, the scholar who studies the history of the Kyrgyz Khaganate in the Yenissei basin: (KSU, Bishkek, 23 November 2018) / Edited by T. Chorotegin, O.K.Karatayev. – Bishkek: MaxPrint Printing House, 2018. – 378+ii p., ill. – The Kyrgyz State University named after I.Arabayev. – The Kyrgyz History Society International Public Association. – The Muras Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The History and Heritage Series. )      &lt;br&gt;
* Акунов, Аалыбек, Темирбекова Асель. Кыргызстан в эпоху независимости (1991–2022): Книга I: Формирование новой политической системы: синдром авторитаризма./ Отв. ред. проф. Т.К.Чоротегин, – Бишкек: ИД “Калем”, 2023. – 534 стр, табл., фотографии, карты. – ISBN 978–9967–9–9. &lt;br&gt;

== Ал жана анын жашаган доору тууралуу адабият ==
* Тарыхчы жана публицист Тынчтыкбек Чоротегиндин (Чороевдин) 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз таануу маселелери: Байыркы доордон азыркы мезгилге чейин” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КУУ, Бишкек, 04.10.2019) / Илимий редактор К.С.Молдокасымов. – Бишкек: Турар басмасы, 2019. – 552+iv б., сүрөт. –– Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. –– Кыргыз Республикасынын УИАсынын Б.Жамгырчинов атындагы Тарых, археология жана этнография институту. –– Ж. Баласагын атындагы КУУ. – И. Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. -  ISBN 978-9967-15-949-5.  &lt;br&gt;

* Айтматов академиясынын академиктери / Жыйнакты түзгөн Дилдебек Андашев; Жооптуу редактору Четин Жумагулов. Китепти каржылаган Темирбек Асанбеков. – Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 2011. – 104 бет, сүрөттөр. – (Мында: 96-бетте). – ISBN 978-9967-14-087-5.  &lt;br&gt;

* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кыргызская наука в лицах. - Бишкек: Главная редакция Кыргызской энциклопедии, 2002. = Стр. 499. (Asanov U.A., Jumanazarova A.Z., Chorotegin T. Kyrgyzskaya nauka v litsakh (The Kyrgyz Science In Faces). - Bishkek, Main Editorial Board of the Kyrgyz Encyclopedy, 2002. P. 499.) - ISBN 5-89750-142-4.

* Кыргыз тарыхы: Энциклопедия / Жооптуу редактор А.Асанканов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2003. – 464 б.: сүрөт. – ISBN 5-89750-150-5. – (Мында: 421-бетте). 

* Gundula Salk. Die Sanjira Des Togolok Moldo (1860–1942). Wiesbaden. Harrassowitz Verlag. 2009. - S. 2-3. - ISBN 978-3-447-06161-2 &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Karatayev, Olcobay]]; Yılmaz, Mehmet Serhat; Yakuboğlu, Cevdet.  “Dîvânu Lugâti't-Türk” Adlı Eserin Tamamlanmasının 940. Yıldönümü: Şarkiyatçı, Tarihçi, Antropolog Prof. Dr. Tınçtıkbek K. Çorotegin’in Araştırmaları (940th Anniversary of the Completion of “Dîvânu Lugâti'tTürk”: Researches of Orientalist, Historian,  Anthropologist Prof. Dr.  Tınçtıkbek K. Çorotegin) // Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi. - Kastamonu Üniversitesi, 2017. - Volume 1 (2). pp. 89 - 99. - ISSN 2564-6583.  &lt;br&gt;
* Садыкова, Шарифа.  Сыдыков Осмоналы: (Туулган күнүнүн 130 жылдыгына карата). - Бишкек, 2008. - 84 бет. (Мында:  12-13-бетте).  - ISBN 978-9967-24-873-1.  &lt;br&gt;

* Мамбеталиев, Сулайман. Баян: Тарыхый-адабий жыйнак / Жыйнакты түзгөн жана баш редактору Гүлмира Мамбеталиева. Китепти каржылаган Аскар Мааткабыл уулу Салымбеков. – Бишкек, 2008. – 282 бет, сүрөттөр. – (Мында: Б. 135.)  – ISBN 978-9967-25-256-1.  &lt;br&gt;
* Kirgistan. Historia – społeczeństwo – polityka / Tadeusz Bodio (red.), Aalybek Akunov et. – Warszawa, 2004. Dom Wydawniczy ELIPSA. – 896 s., faks., mapy, rys., tab.   Uniwersytet Warszawski. Instytut Nauk Politycznych.. - Współczesna Azja Centralna; Współczesna Azja Centralna. – ISBN 8371515316 9788371515316. - [Кыргызстан: Тарых, коом, саясат / Проф. Т. Бодио менен проф. А.Акуновдун редакторлугу астында. - Варшава, 2004. - 896 б.]  &lt;br&gt;

== Сүрөт баян ==
&lt;gallery&gt;
Midil Jamgyrchinov at the Muras Foundation, Bishkek, Kyrgyzstan. 01 Dec 2014.JPG|thumb|Т.Чоротегиндин КМУдагы дипломдук ишинин жетекчиси - Мидил Бегималиевич Жамгырчинов, тарых илимдеринин кандидаты, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун доценти. Бештин айынын 1и, 2014-жыл.
Nurgul Dyikanalieva and Almaz Tchoroev at LSE. 17.12.2009.JPG|thumbnail|Нургүл Дыйканалиева менен Алмаз Чороев Лондон Экономика Мектебинде. Улуу Британия. 2009-жылдын 17-декабры.
Nurgul Dyikanalieva in Vienna, Austria. 09.11.2008..JPG|thumbnail|left|Нургүл Дыйканалиева Вена шаарында. Австрия. 2008-жылдын 9-ноябры.
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* http://www.youtube.com/watch?v=Dz-o3uGtIoM Дил маек   
* [http://www.azattyk.org/content/kyrgyzstan_public_tv/24552456.html КТРК Байкоочу кеңешинин жаңы курамы шайланды]
* http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909015803/http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok |date=2012-09-09 }}   
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1654363 Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович] 
* http://www.akipress.org/people/news:362/ 
* http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027104529/http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm |date=2015-10-27 }}
* http://www.for.kg/news-182549-ru.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217152338/http://www.for.kg/news-182549-ru.html |date=2014-12-17 }}
* http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2012/08/120831_choroev.shtml 
* http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722141917/http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm |date=2016-07-22 }}
* https://archive.is/20121229014528/newskg.narod.ru/kut/06/0811_8.htm
* http://www.kyrgyzstan.org.tr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091226050138/http://www.kyrgyzstan.org.tr/ |date=2009-12-26 }}
* https://nagrada.srs.kg/site/person/46035 

[[Категория:Кыргыз Тарых Коому]]
[[Категория:Кыргыз тарыхчылары‎]]
[[Категория:Чыгыш таануу]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:1959-жыл]]
[[Категория:&quot;Азаттык&quot; үналгысы]]
[[Категория:Кыргыз журналисттери]]
[[Категория:КДК]]
[[Категория:КТРК]]
[[Категория:ПИАК]]
[[Категория:Кыргыз медиасы]]
[[Категория:Түркология]]
[[Категория:Этнографтар]]
[[Категория:Булак таануучулар]]
[[Категория:Кыргыз таануучулар]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Кыргыз Улуттук Университети]]
[[Категория:Кытайлык кыргыздар]]
[[Категория:Окумуштуулар]]
[[Категория:Топонимисттер]]
[[Категория:XXI кылым]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]</text>
      <sha1>if3inplc7481x7as39q9fzi2y4yq201</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665058</id>
      <parentid>665057</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126910" sha1="tjf8s4t0kqfyj506u4dtjv1kd803ryg" xml:space="preserve">{{Илимпоз
 |Ысымы                    = Тынчтыкбек Чоротегин
 |Расмий ысымы             = Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович&lt;br&gt;(Тынчтыкбек Чоротегин)
 |Сүрөт                    = Tynchtykbek_Chorotegin_18.7.2007.jpg
 |Туурасы                  = 200px
 |Сүрөттүн аталышы         = Профессор Тынчтыкбек Чоротегин. 18.7.2007.
 |Туулган жылы             = [[1959-жыл]] 28-[[Жалган куран|жалган куран айы]]
 |Туулган жери             = [[Он-Арча]] айылы, [[Нарын областы]]
 |Каза болгон жылы         = 
 |Каза болгон жери         = 
 |Жарандыгы                = {{Кыргызстан желеги}} [[Кыргызстан]]
 |Илимий чөйрөсү           = Тарых, Чыгыш таануу, Түркология, Жазма булактар, [[Кыргыз таануу]]
 |Иштеген жери             = Кыргыз Тарых Коомунун президенти, көз карандысыз публицист ([[«Азаттык» үналгысы|Азаттык үналгысы]] жана [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]])
 |Илимий даражасы          = [[тарых илимдеринин доктору]] (1998)
 |Илимий наамы             = [[профессор]] (2002)
 |Альма-матер              = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]]
 |Илимий жетекчиси         = [[Өзбекстан]] ИА профессору, тарых илимдеринин доктору [[Ахмедов Бөрү|Бөрү Ахмедов]]
 |Белгилүү окуучулары      = * тарыхчы жана жазуучу [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]]&lt;br/&gt;
* профессор, тарых илимдеринин доктору [[Каратаев, Олжобай|Олжобай Каратаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин доктору [[Кылычев, Акылбек Мукаевич|Акылбек Кылычев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Сырдыбаев, Туратбек|Туратбек Сырдыбаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Субакожоева, Чолпон Темирбековна|Чолпон Субакожоева]] &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Өмүрбек Жумадилович Алымкожоев &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Назгүл Качкынбаевна Рысмендеева &lt;br/&gt;
 |Белгилүү болгондугу      = 
 |Сыйлыктары               = *  {{Даңк медалы}}, 2011-жыл; &lt;br/&gt;
* ТүркСОЙдун Медиа тармагындагы [http://www.turksoy.org.tr/tr/haberler/turksoy_basin_odulleri_ve_mukan_tolebayev_yili_acilisi_gerceklestirildi-29-06-2013.html сыйлыгы], 2013-жыл. &lt;br/&gt;
* III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени (2016) &lt;br/&gt;
 |Кол тамгасы              = 
 |Кол тамгасынын туурасы   = 
 |Сайты                    = 
 }}{{Сноскалары жок}}
'''Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович''', ошондой эле '''Тынчтыкбек''' '''Чоротегин''' катары белгилүү&lt;ref&gt;[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/46831 Мамлекеттик сыйлыктар, ардактуу наамдар менен сыйланган адамдардын ээлери Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктарына ылайык көрсөтүлүшкөн]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www-old.knu.kg/ru/images/stories/2018/11_2018/10/hist/kaf_reg/chorotegin_ru.pdf chorotegin_ru.pdf]&lt;/ref&gt; – [[тарыхчы]], [[журналист]], [[публицист]]. [[Илимдин доктору|Тарых илимдеринин доктору]] (1998), [[профессор]] (2002). [[Кыргыз Тарых Коому|Кыргыз Тарых Коомунун]] президенти (2012-жылдын 11-февралынан), Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин профессору (2002-жылдан).

== Өмүр баяны ==

'''Бала чагы'''

1959-жылы 28-мартта [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районундагы [[Эчки-Башы]] (Он-Арча) кыштагында туулган.  Атасы – Кадырмамбет Чороев (1922-1975), энеси – Алия Кыдыраалы кызы (1924-2001). 

1966-1974-жылдары Эчки-Башы айылындагы &quot;Коммунизм&quot; орто мектебинде таалим алып, 8-классты бүтүргөн.


Анын биринчи мугалими – [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылындагы]] белгилүү педагог Өмүр Абдыкадыров болгон. 

Жетинчи класстан тартып чыгармалар жаза баштаган. Алгачкы юмордук жана сатиралык чыгармаларын 8-класста окуп жүргөндөн тартып жарыялай баштаган.

1974-76-жылдары [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын шаары|Нарын шаарындагы]] Токтогул атындагы орто мектепте окуп, аны күмүш медалы менен аяктаган. (Шаардык билим берүү мекемеси ага алтын медал ыйгарууну чечкен, бирок облустук билим берүү мекемеси облустук чектелүү квотага шилтеме кылып, анын баасын саал ылдыйкы тепкичке төмөндөтүп койгон).

'''Студенттик курак'''

1976-жылы Бишкектеги [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] тарых факультетине тапшырган.

Ага таалим берген илимпоздордун арасында Кыргыз Илимдер академиясынын мүчө-кабарчысы, тарых илиминин доктору [[Хасанов Анварбек|Анварбек Хасанов]], тарыхчы доценттер Мидил Жамгырчинов, [[Мамбеталиева, Какен|Какен Мамбеталиева]], [[Урстанбеков, Бейше|Бейше Урстанбеков]], Сейне (Ксения) Сырдыбаевна Искенова, Вольтраут Фрицовна Шелике, [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабеков]], [[Жакыпбеков, Жаныбек|Жаныбек Жакыпбеков]], Атыгай Арзыматов, Шакин Есенгараева, Ишенгүл Болжурова, [[Жумали Адилбаев]], Михаил Николаевич Федоров, философ Роза Отунбаева, ж.б. болгон. 

Студент чагында студенттик эмгек кошуундарына мүчө жана комиссар катары ар жылы жай мезгилинде катышкан. 

Университеттин &quot;Комсомолдук прожектор&quot; аталган орусча жана кыргызча сатиралык дубал гезитинин редактору болгон. Ар кыл чыгармачыл (адабий жана илимий) ийримдерге катышкан. 

4-курста окуп жаткан чагында ал кездеги илимий жетекчиси А.Хасановдун жолдомосу менен Өзбекстандын борбору Ташкен шаарына барып, 1898-жылкы Анжыян көтөрүлүшүнө тийешелүү орусиялык падышалык архив материалдарын иликтеген.

5-курста илимий темасын алмаштырып, доцент Мидил Жамгырчиновдун жетегинде орто кылымдардагы Кыргызстан тарыхы боюнча парсы булактарынын маалыматтарын (орусча котормосунда) иликтеп, атайын дипломдук иш жазган.

1981-жылы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган.

Оболу 5-курстун башында тарых факультетинин Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасына лаборант кызматында иштей баштаган, айрым төмөнкү курстарга семинар да өткөн. &lt;br&gt;

Ал эми жогорку билими тууралуу диплом алган соң, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] Элге билим берүү министрлигинин уруксатына ылайык, Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасында окутуучу болуп калтырылган. Кафедраны анын ошол кездеги илимий жетекчиси М.Б.Жамгырчинов башкарчу.  

'''Жаш окутуучу. Стажер. Аспирант'''

1981-83-жылдары КУУда эки жыл англис тилинин курсуна катышып, Чилинин социалист президенти Сальвадор Альенде тууралуу англисче монографияны эптеп-септеп орусчага которгон. Бул – анын [[Англис тили|англис тилин]] эркин баарлашууга чейинки деөгээлде үйрөнүүсүнө чоң өбөлгө болгон. 

1983-жылдын сентябрынан 1985-жылдын сентябрына чейин [[Ташкен|Ташкенде]] Өзбекстан Илимдер академиясынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда эки жылдык стажировкада окуп, араб жана түрк тилдерин үйрөндү, ара-чолодо өзбек жана уйгур тилдерин өздөштүрдү. 


1985-жылдын октябрынан 1988-жылдын декабрына чейин Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда үч жылдык күндүзгү [[аспирантура|аспирантурада]] окуган. 

Илимий жетекчиси – өзбекстандык чыгаан чыгыш таануучу, профессор (кийинчерээк академик) [[Ахмедов, Бөрү Ахмедович|Бөрү Ахмедов]] болгон. 

Аспирантура маалында [[Москва]] жана [[Ленинград]] шаарларына барып, ал жактардагы илимий китепканаларда иштеген. 

Ленинграддагы (азыркы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургдагы]]) Коомдук китепканадан чыгыш таануучу жана скандинав таануучу Омелян Прицактын &quot;Рустун келип чыгышы&quot; аттуу жарым-жартылай тыйуу салынган монографиясын окуп, советтик расмий тарыхнаамага карата кайчы пикири андан ары калыптанган. 

Аспирант кезинде Новосибирск, Бишкек (ал кездеги Фрунзе), Ташкен шаарларындагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. 

1986-жылдан тартып кыргыз тарыхы, Махмуд Кашгаринин мурасы, кыргыз тилинин көйгөйү ж.б. тууралуу макалаларды байма-бай кыргыз жана орус тилдеринде жарыялаган. 

Эмгектерине тыйуу салынган Молдо Кылыч, [[Арстанбек]], Молдо Нияз, Осмонаалы Сыдык уулу, Эшеналы Арабай уулу жана башка 1917-жылкы ыңкылапка чейин эле китептери чыккан жана чыгармалары кеңири таркаган даанышмандардын эмгектерин [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] кайра жарыялоо тууралуу ойлорун 1986-87-жылдардан тартып илимий жыйындарда ачык айтып, макалаларында орчун маселе катары козгогон. 

Ал [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] чыгыш таануу факультетин ачуу демилгесин 1988-жылы орусча мезгилдүү басма сөздө көтөрүп чыккан. 

Анын кыргыз тилин орус тилинен кем эмес колдонуу зарылдыгы тууралуу Москвадагы &quot;Правда&quot; гезитине 1988-жылы жолдогон макаласы цензуранын айынан жарык көргөн эмес. Бул макала кайра Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетине жиберилген. Бирок [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачевдун]] &quot;кайра куруулар&quot; доорунун илеби менен &quot;улутчул аспирантка&quot; каршы катаал чара көрүлбөй калган. 

1988-жылдын 14-декабрында Ташкен шаарында [[Өзбекстан]] ИАсынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. 

== Кыргызстандагы коомдук, саясий жана журналисттик ишмердиги ==
1988-жылдын этегинде [[Бишкек (шаар)|Бишкекке]] кайтып, 1989-жылдын январында КУУнун Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасынын башчысынын милдетин аткарып калды&lt;ref&gt;http://who.ca-news.org/people:16312&lt;/ref&gt;.   

1989-жылдын апрел-май айларында Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатын уюштуруу камылгаларын жетектейт. &lt;br&gt;Бул уюм ошол жылы 3-июнда Уюштуруу жыйынында расмий негизделген, Анын отуруму кыргыз тилинде өтүп, орусчага синхрондуу которулуп турган. (Котормочулар – алдыңкы студенттер [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]], Венера Койчиева жана Алмаз Кулматов болгон).

Жыйынга жазуучу-диссидент [[Сыдыкбеков Түгөлбай|Түгөлбай Сыдыкбеков]], кытайлык манасчы [[Жусуп Мамай]] келишип, батасын беришкен.

Ошол кездеги Кыргызстан Компартиясынын тымызын каршылыгы менен Т.Чоротегин [[Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты|Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын]] төрагасы болуп шайланбай калды, бирок уюмдун төрага орун басарларынын биринен болду. Негизинен, уюмду күндөлүк башкаруу ишин ал өзү аткарып келди. 

1989-жылдын жайында ал (профессор А.А.Чукубаев менен педагог адис Адыл Кожобаевдин калемдештиги астында) түзгөн Кыргызстандын жана кыргыздардын тарыхына жаңыча кароого багытталган долбоор советтик Кыргызстандын ошол кездеги Элге билим берүү министрлиги тарабынан колдоого алынып, сентябрда кыргыз жана орус тилдеринде бардык орто мектептер үчүн милдеттүү окуу программа долбоору катары жарыяланган. 

Ошол жылдын жай айларында айрым үй куруучу жаштардын бейөкмөт уюмдарынын жобосун түзүүгө кол кабыш кылган. 
 
1990-жылдын февраль айында Бишкектеги жаштардын уруксатсыз нааразылык жыйынында чыгып сүйлөгөн. 

Ошол жылы феврал-март айларында оппозициячыл жаштардын коммунисттик бийлик менен саясий талкууларын уюштуруу тобунун жетекчилерине болгон. 

[[Image:Azamat Altay and Tyntchtykbek Tchoroev_Prague_June 2003.jpg|260px|right|thumb|&quot;Азаттык үналгысынын&quot; туңгуч кызматкери жана мурдагы директору [[Азамат Алтай]] (1920-2006) &quot;Азаттыктын&quot; Прагадагы башкеңсесинде Тынчтыкбек Чоротегин (оңдо) менен. Прага шаары, Чехия. 2003-жылдын 6-июну.]]

1990-жылы май айындагы [[Кыргызстан Демократиялык Кыймылы]]нын (КДК) уюштуруучуларынын бири, анын уставынын долбоорун даярдаган. 1990-жылы октябрда жумурияттагы коммунисттик жетекчиликке каршы саясий ачкачылыкка катышкан. 

1991-жылдын апрелинен 1998-жылдын мартына чейин &quot;Азаттык үналгысынын&quot; Бишкектеги кабарчысы, алгачкы бюро башчысы.  

Окутуучулук жана илимпоздук иш-аракетин да уланта берген. 

1992-94-жылдары КУУнун Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасын башкарган. 

1994-1997-жылдары КУУнун күндүзгү докторантурасында окуган. Аны ийгиликтүү аяктап, 1998-жылы 10-апрелде Кыргыз Улуттук Илимдер академиясынын [[тарых институту|тарых институтунда]] доктордук диссертациясын жактаган&lt;ref&gt;Чороев (Чоротегин) Т.К.  Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-турк» эмгеги (1072— 1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары. — Адистик: 07.00.02 — Кыргызстан тарыхы: —  Тарых ил. доктору...  диссертация. —   Бишкек, 1998. — Кырг. Респ. УИА; Тарых институту. — 400 бет. — кол жазма. — (Автореферат - 48 бет). &lt;/ref&gt;. 

1998-жылдын апрелинен 2000-жылдын июлунун акырына чейин Лондондо [[Би-Би-Синин Кыргыз кызматы|Би-Би-Синин Кыргыз кызматынын]] продюсери болуп иштеген. 

[[Файл:Rémy Dor and Tyntchtykbek Tchoroev, the Sorbonne, Paris. 07.10.2003.jpg|thumb|left|Профессор Т.Чоротегин француз чыгыш таануучусу, профессор Реми Дор менен. Сорбонна унивыерситети, Париж шаары, Франция. 2003-жылдын 7-октябры.]]

2000-жылдын 25-июлунан 2011-жылдын 16-августуна чейин ал ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын – &quot;Азаттык үналгысынын&quot; Прагадагы башкеңсесинде иштеп келди. 

[[Файл:Usen-Asanov at Azattyk exhibition in Bishkek. 17 May 2007.jpg|thumbnail|right|Академик [[Асанов, Үсөн|Үсөн Асанов]], Кыргыз улуттук энциклопедиясынын Башкы редакциясынын жетекчиси, [[«Азаттык» үналгысы|&quot;Азаттык&quot; үналгысынын]] чыгармачыл жамаатынын китеп көргөзмөсүнүн ачылыш салтанатында сүйлөөдө. Кыргыз улуттук китепканасы, Бишкек шаары. 17.5.2007.]]

Бул убакыттын ичинде – 2003-жылдын 1-январынан тартып 2010-жылдын 30-сентябрына чейин Т.Чоротегин ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын директору болду. &lt;br&gt;
Ал 1995-жылы жайында, 1997-жылы ноябрда жана 2003-жылы июнда айтылуу Азамат Алтай менен жолуккан. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;  
Еийинчерээк ал маркум Азамат Алтайды эскерген жыйнакка редактор жана макала автору катары да салым кошкон. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

1998-жылдан 2006-жылга чейин ал жыл сайын [[Кыргыз Улуттук Университети|КУУда]] адистик сабак боюнча дарс окуп келди, калган жылдары ар кыл кыргызстандык университеттерде тарых жана журналистика жаатында ырааттуу жолугушуулар, семинарлар, талкуулар уюштуруп келди. 

Ушул тапта – ардагер, эркин изилдөөчү жана публицист.  

2012-жылдын февралынан – [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору (2019-жылы да бул ишти улантты). 

&quot;[[Кыргыз Тарых Коому]]&quot; эл аралык коомдук бирикмесинин президенти (2012-жылдын 11-февралында шайланды).  

[[Файл:Kaken Mambetalieva-75 Bishkek 19.05.2012.JPG|thumb|left|Этнограф К.Мамбеталиеванын 75 жылдык мааракесине арналган илимий жыйында. КУУ, Бишкек. 19.5.2012.]]

2012-жылдын 18-апрелинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Т. Чоротегинди КТРКнын Байкоочу Кеңешине мүчө кылып шайлады. 

2012-жылдын сентябрынан тартып Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинин Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору болуп эмгектенет. 

Ошол эле учурда, 2013-жылдын 1-сентябрынан тартып 2017-жылдын 4-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу Кыргызстан элдеринин тарыхый жана маданий мурастарынын “Мурас” Фондунун Башкармалыгынын Төрагасы кызматын аркалап турду. Андан соң бул кызматка кесиптеши жана үзөңгүлөшү [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Кыяс Молдокасымов]] келди.

Ал YouTube интернет барагындагы өз баракчасына бир катар оригиналдуу даректүү тасмаларын жарыялаган&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/channel/UCcvXo8-_r59P2rYOX-15KzA  Т.Чоротегиндин баракчасы. &lt;/ref&gt;.   &lt;br&gt;

=== Үй-бүлөсү ===
[[Файл:Nurgul Dyikanalieva and Tyntchtykbek Tchoroev in Sanji, China. 03.08.2009..JPG|thumb|right|Т.Чоротегин жубайы Нургүл Дыйканалиева менен Санжи (Шенцзи) шаарында.  ШУАР, Кытай. 2009-жылдын 3-августу.]]

Алгачкы жубайы – маркум [[Дыйканалиева, Нургүл Эсенкуловна|Нургүл Дыйканалиева]] (13.02.1957-17.09.2012) эле. 

Алар 1982-жылы апрел айынын соңку күнү [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районуна караштуу [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылында]] мусулманча никеге туруп үйлөнүшкөн, ошол жылдын 15-майында [[Бишкек шаары|Бишкек шаарында]] расмий никелик каттоодон өтүшкөн. Нургүл 2012-жылдын 16-сентябрында капысынан дуушар болгон жалпы инсульт кеселинин айынан он сааттай эс учун толук жоготуп, 17-сентябрга караган таңга маал Бишкектеги Кыргыз улуттук госпиталында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан. 

Ал андан соң 2013-жылдын 9-ноябрында [[Ботобекова, Айшат Токтоназаровна|Айшат Ботобекова]] менен баш кошту. Айшаттын кесиби – тилчи. Ал – филология илимдеринин кандидаты, кыргыздын ымдоо-жаңсоо аркылуу маалымат берүү системасын алгачкы болуп иликтеген адис. 

Бир уулу (Алмаз), төрт кызы (Бегимай, Каныкей, Канышай, Айдина) бар. Уулу Алмаз Улуу Британиянын борборундагы Лондон Экономика Мектебинин магистрдигин эл аралык мамилелер адисти боюнча аяктаган. Кызы Бегимай Австриянын Виенер Нойштадт шаарындагы университеттин магистрдигин каржы адисти боюнча аяктаган. Каныкей – студент. Канышай менен Айдина орто мектепте окуйт.

Жалпы 8 бир тууганы бар: ата-энесинин тун уулу –  [[Жумамүдүн Кадырмамбетов|Жумамүдүн Кадырмамбет]] (15.02.1946 -- 31.08.2024), эжеси Гуля Кадырмамбетова (24.10.1951), үчүнчү – агасы [[Кубанычбек Чороев]] (10.11.1954 -- 06.12.2019), төртүнчүсү -  Тынчтыкбек (28.03.1959) өзү, бешинчиси – иниси [[Чороев, Бакытбек Кадырмамбетович|Бакытбек Чороев]] (04.02.1962), алтынчысы – карындашы Гүлмира Чороева (04.02.1964), жетинчиси – карындашы Нуржан Чороева (16.12.1968), сегизинчиси – кенже иниси Нурлан Чороев (10.05.1971). &lt;br&gt;

== Илимий жана педагогдук чыгармачылыгы  ==
[[Файл:Ali Emiri beyiti T.Chorotegin 22.i.2012.jpg|thumb|left|Т.Чоротегин Стамбул шаарында маркум [[Али Эмири|Али Эмиринин]] бейитинин жанында. Түркия, 22.1.2012.]]

Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде [[Махмуд Кашгари|Махмуд Кашгаринин]] өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]” (1990) китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору. &lt;br&gt;[[Кыргызстан]], [[Казакстан]], Өзбекстан, [[Орусия]], Түркия, [[АКШ]], Британия, Франция, Германия, Чехия жана Франциядагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. Түштүк Сибирде (Эне-Сай, Алтайды), Монголияда, Казакстанда, Волга боюнда, Өзбекстандын Жизак, Самарканд аймактарында, Түркияда, Кытайда (анын ичинде Ички Монголияда жана Шинжан Уйгур автоном районунда) ж.б. жерлерде саякатта болгон. 

Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган. 

Айрым англис тилиндеги эмгектерди (Хайек, МакНейл&lt;ref&gt;Макнейл У. Г.  Батыштын башаты. I китеп.: Адамзат отмушуно кылчаюу / У. Г.  Макнейл; Котор. Т. Чоротегин, А. Койчиев, Т. Абдиев. - Бишкек: &quot;Кыргызстан-Сорос&quot; фонду, 2002. - 388 с.  1000 экз.&lt;/ref&gt;) кыргыз тилине которуп жарыялаган. [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] анын илимий жетекчилигинде тарых илими тармагында эки доктордук иш, жети кандидаттык иш жакталган. 

Т.Чоротегин 1989-жылдан бери жүздөгөн эл аралык жана жергиликтүү илимий жыйындарды, талкууларды, тегерек үстөл жана башка форматтардагы илимий шеринелерди уюштуруп келет. Алардын бири – АлтайМУ (Орусия), КУУ, КР УИАсы ж.б. шериктер 2018-жылдан тартып ырааттуу уюштуруп келе жаткан &quot;Кең АлтаЙ&quot; илимий долбоорунун илимий жыйындары жана симпозиумдары болуп саналышат. &lt;br&gt;

Ал уюштурууга жандуу катышкан илимий жыйындардын бири – тарыхчы Муратбек Кожобековдун 60 жылдыгына арналган 2018-жылы 23-ноябрда өткөн жыйын болду&lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/29616261.html&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;
Ал 2014-2025-жылдары  кыргызстандык, казакстандык, өзбекстандык, кытайлык, түркиялык,  орусиялык, германиялык, мажарстандык ж.б. илимпоздор менен биргелешип, жалпы алтай таануу, түрк тарыхы, кыргыз таануу, манас таануу жана кыргыз тарыхы жаатындагы бир катар эл аралык илимий жыйындарды уюштурууга жана баяндамасын окуп катышкан. &lt;br&gt;

2022-2024-жылдары баш кеңсеси Улан-Батор шаарында жайгашкан жана ЮНЕСКОнун колдоосу астында иштеп жаткан &quot;Көчмөндөр цивилизациясын изилдөө боюнча эл аралык институттун&quot; Академиялык кеңешинин мүчөсү болуп келет. &lt;br&gt;

Ал 2020-жылдан бери Өзбекстандын Анжыян мамлекеттик университетиндеги тарых илимдери боюнча диссертациялык кеңештин мүчөсү.&lt;br&gt;
Казакстандагы 7 томдук &quot;Казакстан тарыхы&quot; аттуу жаңы академиялык басылманын орто кылымдарга арналган томуна макала автору катары катышууда. &lt;br&gt;
&quot;Жалпы түрк тарыхы&quot; боюнча эл аралык окуу китебин даярдоодогу редакциялык отурумдарга Кыргызстандын өкүлү катары 1993-1995-жылдары жана 2014-2023-жылдары ырааттуу катышты. &lt;br&gt;
Ал Азербайжандын &quot;Баку шаарында чыгып жаткан &quot;Махмуд Кашгарлы&quot; илимий журналынын редакциялык кеңешине мүчө. &lt;br&gt; 

== Сыйлыктары жана наамдары ==

Кыргыз Республикасынын III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени менен сыйланган  (31-декабрь, 2016)&lt;ref&gt;https://nagrada.srs.kg/site/person/46035&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf |accessdate=2017-01-25 |archivedate=2020-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007070945/http://president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf }}&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;

Кыргыз Республикасынын [[Даңк медалы|&quot;Даңк&quot; медалы]] менен сыйланган (Кыргызстан, 30-август, 2011). &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/24312609.html&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;

Кыргызстан Жаштар Уюмунун илим тармагындагы сыйлыгынын лауреаты (Кыргызстан, 1992). &lt;br&gt;

Өзбекстандын Ташкен облусунун илим тармагындагы жаштар сыйлыгынын ээси (Өзбекстан, 1989). &lt;br&gt;

Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык академиянын анык мүчөсү (Кыргызстан, 1994), &lt;br&gt;

Кыргызстан Тарыхчылар Коомунун сыйлыгынын ээси (Кыргызстан, 1995). &lt;br&gt;

“Кыргыз Республикасынын Билим берүүсүнүн мыктысы (отличниги)” төш белгиси менен сыйланган (Кыргызстан, 2003). &lt;br&gt;

Мамлекеттик тил боюнча комиссиянын сыйлыгына татыган (Кыргызстан, 2012). &lt;br&gt;

ТүркСОЙ уюмунун медиа тармагындагы эл аралык сыйлыгына татыган (Түркия, 2013). &lt;br&gt;

И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ), С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинин (НарынМУ) жана Талас мамлекеттик университетинин (ТалМУ) ардактуу профессору (2019). &lt;br&gt;
Жусуп Баласагын атындагы КУУнун ардактуу доктору (2024).  &lt;br&gt;

== Айрым китептери жана китепчелери ==
* Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу. Махмуд Кашгари Барсканинин &quot;Дивану лугати т-түрк&quot; эмгеги   түрк элдеринин тарыхы боюнча көөнөргүс булак: Илимий басылыш / Редколлегия:  К. С. Молдокасымов (төрага), ж.б.; илимий редакторлор профессор Т. Өмүрбеков, доцент К. С. Молдокасымов. – Бишкек: “Турар”  басмасы,  2017. -  376 б., сүрөт, карта. [https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples]https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples  –  “Мурас” фонду.   [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси.  - ISBN 978-9967-15-701-9.   https://web.archive.org/web/20220121024216/https://new.bizdin.kg/media/books/Chorotegin_Tynchtykbek_Kashgari_Barsqani_Diwan_940_Turar_basmasy.pdf 

* Чороев Т.К. Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаpи жана анын &quot;Түpкий тилдеp сөз жыйнагы&quot;. – Фpунзе: Кыpгызстан, 1990. – 92 б.

* Чоротегин Т.К. Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии домонгольского времени: По мусульманским источникам IX-XIII вв.  Бишкек: Фонд &quot;Сорос-Кыргызстан&quot;, 1995. – 208 с. (Научный редактор Б.А.Ахмедов). – URL: https://www.academia.edu/123620167/Migration_Processes_in_Central_Asia_From_the_Middle_of_the_Eighth_to_Early_Tenth_Century_and_Their_Consequences &lt;br&gt; 

* Чоротегин Т.К. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын “Дивану лугати-т-турк” сөз жыйнагы: (1072-1077). Жооптуу редактор Өмүркул Караев. – Бишкек: Кыргызстан, 1997. – 169 бет, сүрөт, карта.   -  (ISBN 5-655-01222-7). &lt;ref&gt;https://base.patent.kg/avtor_search.php?action=search_list&amp;id_avtor=669&lt;/ref&gt; 

* Чоротегин Т.К., [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Молдокасымов К.С.]] Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

* [[Урстанбеков, Бейше|Урстанбеков Б.У.]], Чороев Т.К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

* Тургуналы Т., Асаналиев К., Керимбаев М., Чоротегин Т. Кыргыз Жумуриятынын Конституциясынын долбоору: Альтернативдик долбоор. Проект Конституции Республики Кыргызстан: Альтернативный проект. – Бишкек, 1992. – (Авторы: Т.Тургуналы, К.Асаналиев, М.Керимбаев, Т.Чоротегин. На кыргызском и русском языках).

* Ала-Тоонун Батыштагы бүркүтү: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдык мааракесине) / Редактору Кубат Чекиров; рецензенти Арслан Капай уулу Койчиев; сүрөтчүсү Асан Турсункулов. -  Бишкек: &quot;Гүлчынар&quot; басмасы, 2010. – 60 бет, сүрөттөр. – (&quot;Азаттык&quot; үналгысы).    ISBN 978-9967-409-87-3. -  https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine &lt;br&gt;  

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. – Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. – 672 с.

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.Асанов. – Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. – 544 с., илл. – ISBN 5-89750-142-4.

* Өмүрбектегин Т.Н., Чоротегин Т.К.  Түндүк Кыргызстандын Орусияга каратылышы. – Бишкек: &quot;Учкун&quot; концерни, 1992. – 24 бет. – (Кыргызстан Жаш Тарыхчылар Жамааты. &quot;Кыргыз таануучунун китеп текчесине&quot;).

* Перелистывая книги ученого, изобретателя, педагога, энциклопедиста: К 80-летию академика У.А.Асанова / Составители И.А.Ашымов, Т.К.Чоротегин, А.З.Жуманазарова, Г.У.Асанова. – Бишкек, 2013. – 376 стр., илл. -  ISBN 978-9967-14-114-8.

* [[Халлы, Худайберди]]; Чоротегин, Тынчтыкбек. Өмүр – аккан суу: Нургүл Эсенкул кызы Дыйканалиеванын элесине арналат: Эссе, макалалар, эскерүүлөр, термелер / Жооптуу редактор, баш сөз жазган, эскерүүлөр топтомун, тиркемени, сүрөттөрдү даярдаган жана түркмөнчө тексттен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун &quot;Университет&quot; басмаканасы, 2013. – 204, XII б., сүрөттөр. – ISBN 978-9967-02-932-3. &lt;br&gt;

== Айрым окуу китептери жана окуу куралдары ==
'''1. Кыргыз тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К. Таластагы Атлах салгылашуусу: Кыскача булак таануучулук жана хрестоматиялык баян / Жооптуу ред. М.М.Жусупова. – Б.: Maxprint, 2022. – 136 бет, сүрөт, карта. – Талас мамлекеттик университети. – Ж.Баласагын атындагы КУУ. – &quot;Мурас&quot; фонду. – &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot; ЭКБсы. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. ISBN 978-9967-07-147-6 &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. IX к. башына чейин): Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби: Кайра иштелип, толукталып 2-басылышы. – Бишкек: &quot;Билим-компьютер&quot;, 2008. – 176 б. – ISBN 978-9967-426-43-6 &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыз Тарыхы: IX – XVIII кк.: Жалпы билим берүүчү орто мектептердин 7 – класстар үчүн окуу китеби / Жооптуу ред. проф. Т.Кененсариев, М.Иманкулов. – Оңдолуп, толукталган 3-басылыш.   Бишкек: Кыргыз Билим берүү академиясынын “Окуу китеби” басма борбору, 2017. – 192 б., сүрөт, карта.    Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги. – Окуу басылма. – ISBN 978-9967-31-644-7. – “Имак Офсет” ЖЧК басмаканасында басылды. – Көлөмү 12,0 басма табак. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. VII к. башына чейин): Башталгыч курс: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. – Бишкек: &quot;Кыргызстан&quot; басма үйү, 1997. – 156 б. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (VII к. башы – XVIII к. аягы): Экинчи бөлүк: Орто мектептин 7-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. – Бишкек: &quot;Кыргызстан&quot; басма үйү, 1998. – 128 б. &lt;br&gt;

* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]], Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (XIX к. башы – 1917-ж.): III бөлүк: Орто мектептин 8-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. – Бишкек: &quot;Кыргызстан&quot; басма үйү, 1998. – 196 б. &lt;br&gt;

* Өмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын жаңы доордогу тарыхы: (XVII – XX кк. башы): Орто мектептердин окуучулары үчүн кошумча сынак окуу куралы / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. – Бишкек: &quot;Кыргызстан&quot; басмасы, 1995. – 187 б. – ISBN 5-655-01032-1.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т., Осмонов Ө., Өмүрбеков Т., Нурунбетов Б.  Байыркы дүйнө тарыхы: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби. – Бишкек: &quot;Шам&quot; басмасы, 2005. – 256 б., карталар. -  ISBN 9967-10-228-4.  &lt;br&gt;

* Жалпы билим берүүчү орто мектептердин гуманитардык багыттагы 5-11-класстары үчүн программалар: Тарых / Авторлор: А.И.Идинов (жетекчиси), Т.Н.Өмүрбеков, К.С.Молдокасымов, М.Иманкулов, Л.Марченко, Т.К.Чоротегин.  - Бишкек: Технология, 1997. – 116 бет.  &lt;br&gt;

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] тарыхы: 1989-1990-окуу жылынын VIII (VII), ХI (Х) класстар үчүн Кыргыз ССРинин тарыхынын курсун тематикалык пландаштыруу // Мугалимдер газетасы. – 1989. – 1-сентябрь. &lt;br&gt; 

'''2. Орус тилиндеги окуу куралдары''' 

* Омурбеков Т. Н., Чоротегин Т. К.  История Кыргызстана (XIX в.). 8 класс: Учебник для общеобразоват. орг. с рус. яз. обучения / Отв.ред. к.и.н. К. С. Молдокасымов. – 2-е изд., исправ., доп. – Б.: Arcus, 2020. – 176 с., ил., карты. – ISBN 978-9967-31-203-6. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (История кыргызов и Кыргызстана с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Учебник для 6 кл. средних школ. – Переработ. 2-е изд. – Бишкек: Билим-компьютер, 2012. – 176 стр., илл., карты. – ISBN 978-9967-452-65-7. 

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н., Марченко Л.Ю. История кыргызов и Кыргызстана (с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Нач. курс: Учебник для 6 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова, Ж.Алымкулова. Спец.ред. М.Иманкулов. – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 152 стр., илл., карты. – ISBN 9967-415-41-X.  

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (IX-XVIII вв.): Учебник для 7 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова. Спец.ред. О.Осмонов.  – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 184 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

*  Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. История Кыргызстана (XIX в. – 1917 г.): Учебник для 8 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: М.А.Нуртумова. Спец.ред. О.Осмонов.   – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 192 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

* Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. Учебники по истории кыргызов и Кыргызстана для 6-8 классов средних школ (Бишкек, 1996 – 2020). (в нескольких изданиях; в соавторстве с профессором Т.Н.Омурбековым). 

* Чоротегин Т.К. Краткий курс по изучению арабской графики современных кыргызов КНР: (Учебное пособие для студентов-историков) / Отв. ред. проф. Т.Н.Омурбеков. – Бишкек: Кыргыз. нац. университет, 2002. – 22 с. – ISBN 9967-403-49-7. 

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. Тематическое планирование по истории Киргизской ССР для VIII (VII) –ХI (Х) классов средней школы на 1989-1990 учебный год. // Учитель Киргизстана. – 1989. – 8-сентября.

'''3. Өзбек тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қадимги Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII бошларигача): Бошлангич курс: Ўрта мактабларнинг 6-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Иномжон Бахритдинов, Тоҳиржон Хайруллаев). – Жалолобод, 1998 (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). – 120 бет (сахифа).

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII асри боши – XVIII аср охири): Иккинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 7-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тохиржон Хайруллаев). – Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). – 168 б.  – Иккинчи нашридан таржима. Дарсликни узбек тилига Д. Ҳамедова таржима қилди. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, С.Х.Холтураев. – Бишкек, 2004. – 184 б. – ISBN 9967-411-47-3.     

* Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К.  Қиргизистон тарихи: (XVIII аср охири – 1917 йил): Учинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 8-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тахиржон Хайруллаев). – Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). – 244 бет.  -  Қайта ишланиб, тулдирилган иккинчи нашридан таржима / Ўзбек тилига Равшанбек Акбаров таржима қилган. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, О.Х.Худайбердиев. – Ўш-Бишкек, 2004. – 176 б. – ISBN 9967-411-46-5.

== Айрым илимий жана илимий-жамаагаттык макалалары  ==
'''Кирилл арибинде (ар кыл тилдерде)''' 

* Чоротегин Т.К. Профессор К.Райхлдын илимий сереси // [[Карл Райхл|Райхл, Карл]]. Түрк эпостору: салттуу түрү, поэзиялык түзүлүшү / Англисче жана орусча чыгарылыштардан кыргыз тилине которгондор: Тынчтыкбек Чоротегин жана Чолпон Субакожоева; жооптуу редактор – профессор Курманбек Абакиров; “Бет ачар сөз” жазган – Карганбек Самаков. – Бишкек: Maxprint, 2026. – 424 б., сүрөт. [Манас жана Райхл] – Б. 389 -- 394. &lt;br&gt;

* Чоротегин (Чороев) Т. К., Алымкожоев О. Дж.  Юлий Геккер: Жизнь мыслителя и педагога, оборванная в годы сталинских чисток. // Universum Humanitarium. – № 1 (2021).  – Новосибирск.  – С. 116–132. – ISSN 2499-9997 (Print)  –     doi.org/10.25205/2499-9997-2021-1-116-132  –    URL:   https://univhum.elpub.ru/jour/article/view/33 
* Чоротегин Т.К. Профессор Ю Тайшань об этнографических сведениях о древних кыргызах, отраженных в труде &quot;Мy тяныцзы чуань&quot; // “Mahmud Kaşğarlı” Beynəlxalq elmi jurnalı. Bakı, 2023. Cilt 1, No. 2. S. 76–86.  - URL: https://www.kashgarli.az/images/kashgarli_PDF_1/Tin%C3%A7tikbek%20%C3%87oroteqin%20.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Несколько слов о кыргызском войноведе Нарынбеке Алымкулове (1958–2022) // Известия НАН Кыргызской Республики. – 2025. – № 8. – С. 75–85. – URL: https://ilim.uia.gov.kg/index.php/main/article/view/1073/1097 &lt;br&gt;
  
* Чоротегин Т.К. Атлах салгылашуусунун тарыхый орду: дин жаатындагы айрым ашыкча баа берүүлөргө сын көз караш // Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin, Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. –– Б. 117–129. ISBN: 978-605-2334-12-6. URL: https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Александр Бернштам и не отпразднованный 1100-летний юбилей эпоса &quot;Манас&quot; //  Вестник КНУ им.Ж.Баласагына: Гуманитарные науки. – Специальный выпуск: Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 80-летию КНУ им.Ж.Баласагына &quot;ПРЕПОДАВАНИЕ МАНАСОВЕДЕНИЯ В ВУЗАХ КР: ПРОБЛЕМЫ, ПОИСК И РЕШЕНИЕ&quot;. Кыргызско-Китайский Институт (7 декабря 2012 г.). Ж.Баласагын атындагы КУУнун 80-жылдык мааракесине арналган “МАНАСТААНУУ” КУРСУНУН КРнын ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДА ОКУТУЛУШУ: ПРОБЛЕМАЛАР, ИЗДЕНҮҮЛӨР ЖАНА ЧЕЧИМДЕР” аттуу Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары. Кыргыз-Кытай Институту (7-декабрь, 2012-ж.) --  Бишкек: КНУ, 2012. – 465 с.  - Мында:   С. 76--80.    -   Булак: http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707031917/http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf |date=2022-07-07 }}&lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Бээжиндеги бараандуу манас таануучу // [[Жуматурду уулу, Адыл|Жуматурду, Адыл]]. Оозеки адабияттын теориясы жана манасчылык өнөр (Кытай кыргыздарынын материалдарынын негизинде). Түзүүчү – [[Субакожоева Чолпон Темирбековна|Ч.Субакожоева]]; жооптуу редакторлор: проф. [[Толобек Абдырахманов|Т.А.Абдырахманов]], проф. Т.К.Чоротегин. –– Бишкек, 2020. –– 414 б. – ISBN 978-9967-04-890-4. – Б. 24–34. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Неустанный археолог, историк-кыргызовед и его предки: Штрихи к биографии Ю.С.Худякова и его предков (К 70-летию профессора Юлия Сергеевича Худякова) // [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.  - ISBN  978-9967-15-702-6.  - С. 3-30. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башаты: Байыркы доор жана орто кылымдардын эрте мезгили // 1-эл аралык байыртадан бүгүнкүгө чейинки кыргыз-түрк мамилелери симпозиуму докладдары (3-5-май 2013, Бурса) / Китепти басмага даярдаган жана редактору проф., д-р [[Жумакунова, Гүлзура|Гүлзура Жумакунова]]. – Бурса: Улудаг университети басмаканасы, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – ISBN 978-975-6149-84-3. – XXIV+466 бет. – Улудаг университети жарыялары. – Мында: Б. 173–189.
* Чоротегин Т.К. Актан Тыныбек уулу жана 1916-жылкы Ички Теңир-Тоодогу элдик көтөрүлүш // Үркүн-100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.С.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. – Бишкек: “Турар” басмасы, 2017. – Б. 179–197. – ISBN 978-9967-15-689-0.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. &quot;Манас&quot; дастаны жана Борбордук Азиядагы көөнө жазма маданият // Тил, адабият жана искусство маселелери: Илимий журнал. – № 1. Атайын чыгарылыш. &quot;Манастан&quot; Чыңгыз Айтматовго карай: Проблемалар жана көз караштар&quot;: Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары: (Бишкек, 15-январь, 2016). – Бишкек, 2016. – Б. 3-8. – Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы. Гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмү. Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту. – ISBN 1694-6316.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Историография пост-советского Кыргызстана // Түрк Евразиясындагы жалпылык жана өзгөчөлүк: Түрктөрдүн заманбап жалпы жана чөлкөмдүк тарыхынын методологиясынын көйгөйлөрү: Эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары жана башка макалалар / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – С. 287-304. – ISBN 978-9967-12-525-5. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Караханийлер доорундагы түрктөрдүн спорт оюндары тууралуу // Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары – Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları / Tүзгөндөр: А. Мокеев, Ф. Унан, О. Каратаев, О. Йорулмаз, Ж. Алымбаев, Ж. Буйар. – Б.: 2015. – 272 б. – ISBN 978-9967-27-844-8. – Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети. – Б.  241-246.
* Чороев Тынчтыкбек. К изучению исторических традиций в местной историографии: (На примере трудов [[Осмонаалы Сыдыков|Осмоналы Сыдык уулу]]) // Исторические чтения: Тезисы докл. и сообщений науч. конф., посвящ. 75-летию член-корр. АН Кирг.ССР проф. Анварбека Хасанова. –– Фрунзе: КирГУ, 1989. –– С.41-43.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Жусуп Мамайдын жылдыздык нуру // Жусуп Мамай: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б. – Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 272 + XII б., сүрөт. – “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. – ISBN -  978-9967-12-394-6. – Б. 7-10. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К.  Тарыхчы Муратбек Кожобеков тууралуу азыноолак сөз // Кожобеков, М. Ч. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун &quot;Университет&quot; басмаканасы, 2013. – Б. 182-185.  - ISBN 978-9967-02-942-2. &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т.К. Тагдырлаш коңшубуз – Кытай (Сапар жыйынтыгы)  // Шанхай КызматташтыкУюмунун өнүгүү тарыхынын маселелерин комплекстүү изилдөө: ЖОЖ студенттери үчүн кошумча окуу куралы. – Бишкек: “MaxPrint” басмаканасы, 2014. – 124 б. , сүрөт. – ISBN 978-9967-02-990-2. – Б. 100-119. &lt;br&gt;
* Махмуд Кашгаpи жана анын &quot;Түpкий тилдеp сөз жыйнагы&quot; // Ала-Тоо. – 1988. – № 4. – Б. 112–125. (Ушул эле макала: Кыpгыздаp / Түзгөн Кеңеш Жусупов. – Бишкек, 1991. – Т.2. – Б. 428–459). &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Вклад ученых немецкого происхождения в кыргызоведение // Известия вузов Кыргызстана. –– Бишкек: Общественное объединение &quot;Общественная академия ученых Кыргызской Республики&quot;, 2016. –– № 11-1. –– С. 124-127. –– ISSN: 1694-7681. –– URL:  https://elibrary.ru/item.asp?id=27184842  &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т. К.  Профессор [[Караев, Өмүркул|Өмүркул Караевдин]] байсалдуу жолу  // Ала-Тоо. – Кыргыз жазуучуларынын ай сайын чыга турган адабий журналы. – Бишкек: Турар, 2015. – № 12. – Б. 98-105. – ISSN 1694-6383.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Об истоках кыргызской государственности // Эхо событий. – 1995. – 27 января – 2 февраля. – С. 2.  &lt;br&gt;

* Тенгиp-Тоо (Пpитяньшанье) как pегион этногенезиса кыpгызского наpода // Кыpгызы: Этногенетич. и этнокульт. пpоцессы в дpевности и сpедневековье в Центpальной Азии: Матеpиалы Междунаp. науч. конф., посящ. 1000-летию эпоса &quot;Манас&quot;. 22–24 сент. 1994 г.,  г.Бишкек. – Бишкек: Кыpгызстан, 1996. – С. 204–209. &lt;br&gt;
* Чороев Т.К.  Зарыктырган эмгек // Сыдыков О. “Мухтасар тарих Кыргызиа”, “Тарих кыргыз Шадманиа” / Жооптуу ред. М.Ч.Кожобеков. – Бишкек: Турар, 2014. – 320 б. – ISBN – 978-9967-15-344-8. – Б. 170-177. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Мемлүктөр доорундагы Алдыңкы Азия менен Түндүк Африкадагы  түрк таануу жөнүндө // Билим жана тарбия. – Кыргыз-Кувейт университетинин илимий-педагогикалык журналы. – Бишкек. – 2003. – № 1. – Б. 50-52. – ISBN 9967-21-497-9. &lt;br&gt;
* О роли арабографических источников в изучении этнической истории тюркских народов Центральной Азии  IX – начала XIII вв. // Из истории и археологии древнего Тянь-Шаня / Отв. ред. К.И.Ташбаева, Д.Ф.Винник. – Бишкек: Илим, 1995. – 210–217. &lt;br&gt;

* &quot;Диван лугат ат-туpк&quot; Махмуда Кашгаpи как источник по истоpии тюpкоязычных наpодов Сpедней и Центpальной Азии //  Оpиенталистика в Киpгизии / Отв. ред. М.Я.Сушанло. – Фpунзе: Илим, 1987. – С. 12–26. &lt;br&gt;

* Кыргызы в Сибири и просторах Азии // Древние памятники Северной Азии и их охранные раскопки: Сб. науч. трудов. – Новосибирск, 1988. – С. 143-146. (АН СССР; Сибирское отделение; Ин-т истории, филологии и философии). &lt;br&gt;

* Начало настраивало на открытие или как надо изучать письменную культуру // Комсомолец Киргизии. – 1988. – 14 октября. – С. 5. &lt;br&gt;

* Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин &quot;Дивану лугати т-түрк&quot; эмгеги (1072–1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары: Тарых илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын алууга талаптанып жазылган дисс. авторефераты. – Бишкек: Кыргыз Респ. УИАсынын Тарых институту, 1998. – 48 б.  &lt;br&gt;

* Улуу казна уpпактаpга: Махмуд Кашгаpинин муpасы жөнүндө сөз // Кыpгызстан маданияты. – 1986. – 27-маpт. – Б. 10–11.  &lt;br&gt;

* Махмуд Кашгаринин “Диваны” менен “Манастагы” эпостук окуялардын мейкиндиги // “Манас” эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурасы: (“Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата өткөрүлгөн Эл аралык симпозиумдун тезистери). 27-28-август 1995-ж. – Бишкек: Кыргызстан, 1995. – Б.37.   &lt;br&gt;

* Чоротегин Т. Фу-йу кыргыздары // Заман Кыргызстан. – 1997. – 8-август.  &lt;br&gt;

* Жазма маданият жана дастан // Кыргыз руху – “Манас”: Адабий изилдөөлөр. табылгалар, эскерүүлөр / Түзгөндөр К.Эдилбаев, Э.Кылычев – Бишкек, 1995. (“Ала Тоо” журналы; Мамл. “Мурас” ишкер долбоору). – 246-249-беттер.   &lt;br&gt;

* О месте Оша в тюркском мире // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. – Бишкек: Илим, 2000. – С. 41-49.   &lt;br&gt;

* Образование и наука: Часть первая // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. – Бишкек: Илим, 2000. – С. 131-138.   &lt;br&gt;

* Зарыктырган эмгек: (Осмоналы Сыдык уулунун эмгеги жөнүндө) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. – Бишкек: Кыргызстан, 1991. – 1-китеп. – Б. 61–67.  &lt;br&gt;

*  Махмуд Кашгари жана анын “Түркий тилдер сөз жыйнагы” // Ала-Тоо. – 1988. – № 4. – Б. 112-125.  &lt;br&gt;

*  Көтөрүлүш улуттукпу, элдикпи? // Кыргызстан маданияты. – 1991. – 2-май.  &lt;br&gt;

* Кытайлык кыргыз тарыхчысынын чыгармачылыгы: (Анвар Байтурдун &quot;Кыргыз тарыхы лексийаларына&quot; жандырмак) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. – Бишкек: Кыргызстан, 1991. – 1-китеп. – Б. 294–305. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыскача түшүндүрмө сөздүк // ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. – Б. 146–148. &lt;br&gt;
*  Чороев Т.К., Урстанбеков Б.У.  Основные этапы распространения ислама в Киргизстане в VII-ХIV вв. // Вопросы истории материальной и духовной культуры Киргизстана: Сб. науч. ст. / Отв.ред. А.А. Асанканов. – Фрунзе: КирГУ, 1987. – С. 28-44.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Очерки истории кыргызов и Кыргызстана: (С древнейших времен до конца XVIII века) //  Кыргызы: 14-ти томник. 11-й том. Источники, история, этнография, культура, фольклор / Составители: Кенеш Жусупов, Каныбек Иманалиев; редакторы Темир Асанов, Рыскул Жолдошов. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – ISBN 978-9967-13-792-9. – С. 157-195. &lt;br&gt; 

* Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К.  Киргизская Советская Социалистическая Республика // Ежегодник БСЭ. 1990. – Москва: Сов. Энцикл., 1990. – Вып 34. – С. 124-128. &lt;br&gt;

* Об изучении наследия Юсуфа Баласагуни и Махмуда Кашгари (ХI век) // Сб. статей и методич. рекомендаций по истории Киргизской ССР для учителей общеобразовательных школ и проф.-техн. училищ. – Фрунзе. – 1990. – Ч.1. – С. 1-7.  &lt;br&gt;

* О некотоpых споpных названиях Баласагуна X–XII вв. // Ономастика Узбекистана: Матеpиалы научно-теоpетич. конфеpенции, посвященной 70-летию Великой Октябpьской социалистической pеволюции (Гулистан, 27–29 мая 1987 г.). – Ташкент: Ўкитувчи, 1987. – С. 43–44.  &lt;br&gt;

* Проблема далеко не частная: О реформе алфавита и об открытии востфака в КГУ // Советская Киргизия. – 1988. – 8-сентября.  &lt;br&gt;

* О роли ассоциации молодых историков в пропаганде исторических знаний среди студентов // Роль учебного науч.-производст. комплекса (УНКП) “Педвуз – школа” в подготовке будущего учителя: (Тез. докл. Респ.науч.-метод. конф., 19-20 апр. 1990 г.) – Фрунзе: КЖПИ, 1990. – Часть1. – С.28-30.  &lt;br&gt;

* Фрунзеби? Бишкекпи? Жаш тарыхчылар аныкташат // Ленинчил жаш. – 1990. – 30-июнь.  &lt;br&gt; 

* Шаакерим жана анын мурасы // Кыргызстан маданияты. – 1990. – 20-декабрь. &lt;br&gt; 

* Топонимические данные Махмуда Кашгари (XI в.) и миграция тюрков раннего средневековья // Проблемы истории и культуры народов Средней Азии и стран Зарубежного Востока. – Ташкент: Фан, 1991. – С.107-144.  &lt;br&gt; 

* “Та’рих” Мубарак-шаха Мерверруди как источник по истории тюркских народов Средней и Центральной Азии // Гуманитарные науки в Сибири. – Серия филол. – Новосибирск, 1994. – №4. – С. 75-77.  &lt;br&gt;

*  Чэкайэмо на вас Бишкеку! // Нуска. – 1995. – № 3. – Октябрь. – Б. 3. &lt;br&gt;  

* Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии середины IX – начала XIII вв. по арабоязычным и персоязычным источникам IX–XIII вв. – Спец. 07.00.03. – Всеобщая история. – Автореф. дисс. ... канд. ист. наук. – Ташкент, 1988. – 19 с. (Институт востоковедения АН Узбекистана).  &lt;br&gt;

* Этноним &quot;кыpгыз&quot; по данным Махмуда Кашгаpи // Вопpосы этнической истоpии киpгизского наpода / Отв. ред. О.К.Караев, И.Б.Молдобаев. – Фрунзе: Илим, 1989. – С. 113-121.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т. Элеттен Евразияга жол: Түркиядагы туңгуч кыргыз профессору [[Гүлзура Жумакунова|Гүлзура Жумакун кызы]] // Tanrı Dağlarının Anadolu’daki İlk Profesör Kızı Gülzura Cumakunova / Editörler Abdrasul İsakov, Güldana Murzakulova Editör Yardımcıları Aysel Baytok, Nazgül Kadyrova. Ankara, Bengü, 2018. – 1.Baskı. – 274 s. – ISBN 978-605-9148-82-5. – Bengü Yayınları: 186. Kırgız Edebiyatı: 19. – Б. 59–70. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К., Садырова З.Т. Караханидский поэт и мыслитель Жусуп Баласагын и его эпоха //  Turkic Studies Journal. 2025. № 1. – С. 108–129. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2025-1-108-12  -- URL:    https://tsj.enu.kz/index.php/new/article/view/587/235 &lt;br&gt;

'''Латын арибинде (ар кыл тилдерде)''' &lt;br&gt;

* Tchoroev (Chorotegin), Tynchtykbek. Kyrgyzstan as the Centre of the Nomad World: Tourism and the World Nomad Games, In: Journal of Intercultural Dialogue. Ulaanbaatar: International Institute for the Study of Nomadic Civilizations under the auspices of UNESCO, 2024. – Vol. II. – Pp. 92–106.  &lt;br&gt;

*  Tchoroev (Chorotegin), Tyntchtykbek. Historiography of Post-Soviet Kyrgyzstan, in: International Journal for Middle East Studies, 2002, Vol. 34, p. 351-374 (USA); (2002 Cambridge Un-ty Press 0020-7438/02 )  &lt;br&gt;

*  The Kyrgyz Republic, in: The Turks (English language edition) / Edited by Hasan Celal Güzel, C. Cem Oguz, and Osman Karatay Published by Yeni Tu&quot;rkiye Research &amp; Publishing Center. Ankara, 2002. Hard cover, 6 volumes, 6000 pages, ISBN 975-6782-55-2. (this chapter is in the 6th vol.).    http://www.unesco.org/culture/asia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512051520/http://www.unesco.org/culture/asia/ |date=2017-05-12 }} &lt;br&gt;

*  ‘The Kyrgyz’; in: The History of Civilisations of Central Asia, Vol. 5, Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century /Editors: Ch. Adle and Irfan Habib. Co-editor: Karl M. Baipakov. – UNESCO Publishing. Multiple History Series. Paris. 2003. – Chapter 4, p. 109 – 125. (ISBN 92-3-103876-1)  URL: http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001302/130205e.pdf    &lt;br&gt;
* Chorotegin T. A New Book On Törökul Aitmatov, His Life Journey And His Era: Tarïxtïn Aktay Baraktarï [The Blank Pages Of History]: By Roza Törökulovna Aitmatova. Edited By T. Shaydullaeva And N. Jeenalieva. – Bishkek: Uchkun, 2013. 216 Pages. (In Kyrgyz). // Journal of Central and Inner Asian Dialogue. Volume 2, Issue No. 1, Winter 2015.  - Print ISSN: 2330-6602. Online ISSN: 2330-6610. – Pp. 78-82.    URL: https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202094704/https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf |date=2017-02-02 }} &lt;br&gt;

* Kirgizistan’da Milli Bagimsizlik Icin Mucadele Tarihinden: (1916-1991) // Turk Yurdu, Eylul, No 85, Ankara, 1994. – S. 30-32. &lt;br&gt;

*  Mahmud Kaşgarinin &quot;Divanının&quot; orto kılımadarda cana cañı doordo maalım boluşu tuuraluu //  Dil Dergisi. – Ankara. – 1995. – No 27. – S. 33-37. – (TÖMER). &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut //  İpekyolu. –  İstanbul. – 1995. – Eylül. – Sayı 21. – S. 62-64. &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut’un Divan’ı ve Manas Destanında Dogu Turklerinin Savaşları // Bozkırdan Bagımsızlıga Manas / Hazırlayan Prof. E. Gursoy-Naskalı. – Ankara: Turk Dil Kurumu, 1995. – S. 160-164. &lt;br&gt;

* Neue Curricula und Lehrbücher zur Geschichte Kyrgyzstans // Berliner Osteuropa Info: Informationsdienst des Osteuropa-Instituts der Freien Universität Berlin. – Berlin, 1997. – Nr. 9 / Juli. – S. 23. &lt;br&gt; 
* Çorotegin Tınçtıkbek. Kırgız Devletinin Oluşumu: Eski Çağ Ve Erken Orta Çağ // I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Kırgız Türk İlişkileri Sempozyumu Bildirileri (3–5 Mayıs 2013 Bursa) / Kitabı yayına hazırlayan ve editçrü Prof. Dr. Gülzura Cumakunova. – Bursa, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – T.C. Uludağ Üniversitesi Yayınları. – 1. Baskı. –– XXII+428 s. – ISBN 978-975-6149-83-6. – S. 61–76.  &lt;br&gt;
* Çorotegin, Tınçtıkbek. Kırgızlar // Yeni Türkiye Dergisi. Ankara: YTSAM, 2023. – Ocak – Şubat 2023. Yıl 29. No. 129. ISSN 1300-4174. S. 37–48. &lt;br&gt;
* Chorotegin (Tchoroev), Tyntchtykbek. Migration Processes in Central Asia From the Middle of the Eighth to Early Tenth Century and Their Consequences // Heritage and Identity in the Turkic World: Contemporary Scholarship in Memory of Ilse Laude-Cirtautas (1926–2019) / Edited by: Alva Robinson, Kağan Arık, Elmira Köchümkulova and Jonathan North Washington. – Berlin: De Gruyter, 2023. – pp. 45–62. – Volume 33 in the series Studien zur Sprache, Geschichte und Kultur der Turkvölker. – https://doi.org/10.1515/9783110720228. – eBook Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110720228. Hardcover Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110719925. &lt;br&gt;

== Котормочулук иш-аракети ==

* [[Хатто Артур Томас|Хатто, Артур Томас]]. Чокон Валиханов өз катчысына жаздырган “Көкөтөйдүн ашы”: Арап жазмасындагы кыргызча кол жазманын фото көчүрмөсүнөн А.Т.Хаттонун англис тилине котормосу жана түшүндүрмөлөрү / Англисчеден кыргыз тилине которгон жана илимий талдаган – т.и.д., КУУнун профессору Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу Чоротегин; жооптуу редактор – профессор [[Кайыпов Сулайман|Сулайман Турду уулу Кайыпов]]. – Бишкек: MaxPrint, 2026. – viii+xviii+ 668 б., сүрөт. [Манас жана Хатто]  &lt;br&gt;

* [[Карл Райхл|Райхл, Карл]]. Түрк эпостору: салттуу түрү, поэзиялык түзүлүшү / Англисче жана орусча чыгарылыштардан кыргыз тилине которгондор: Тынчтыкбек Чоротегин жана Чолпон Субакожоева; жооптуу редактор – КУУнун профессору Курманбек Абакиров; “Бет ачар сөз” жазган – Карганбек Самаков. – Бишкек: Maxprint, 2026. – 424 б., сүрөт. [Манас жана Райхл]  &lt;br&gt;

* Кеннеди Жон Фицжералд. Каармандык өрнөктөрү / Англис тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. – Б.: Аркус, 2020. – 288 бет. –– (&quot;Өмүрү өрнөк инсандар&quot; түрмөгү). –– ISBN 978-9967-9213-4-4. &lt;br&gt;
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян. / Англ. котор. Т. Чоротегин; &quot;Роза Отунбаеванын демилгеси&quot; эл аралык коомдук фонду. – Б.: Аркус бас., 2016. – 240 б., сүрөт. – (&quot;Өмүрү өрнөк инсандар&quot; түрмөгү).    ISBN 978–9967–27–953–7. (M. K. Gandhi. An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth. – Translation from English into Kyrgyz by T. Chorotegin.) – Китептик (вертикалдык) вариант.
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өз өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян / Англисчеден которгон Тынчтыкбек Чоротегин; котормонун ред. Т.Абдиев; адабий ред. Ж.Жапиев. – Бишкек: Аркус басмасы, 2016. – 168 бет, сүрөт. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду.   ISBN 978–9967–27–953-7.  (2000 нуска). – Альбомдук (горизонталдык) вариант. 
* Маомао. Менин атам Дэн Сяопин “маданий ыңкылап” жылдарында / Которгондор Абибилла Пазылов, Тынчтыкбек Чоротегин, Эсенбай Нурушев. – Бишкек, 2015 – 592 б., сүрөт. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” ЭКФ. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. -  ISBN  - 978-9967-27-745-8. – (Маомао. Мой отец Дэн Сяопин в годы &quot;культурной революции&quot;). – Мындагы 182-391-беттердеги текстти Т.Чоротегин орус тилинен кыргызчага которду.&lt;br&gt;
* Хайек Ф.А. Жазмыштуу текебердүүлүк: Социализмдин каталары / Англис тилинен кыргызчага которгон Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. – 268 бет. – (Hayek F.A.  The Fatal Conceit: The Errors of Socialism. The Kyrgyz translation by T.Chorotegin.) -  ISBN 9967-11-025-2.  &lt;br&gt;

* Лү Хоубин. Идеологиялык өнүгүү. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 6-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 160 б. – ISBN 978-9967-9275-8-2. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 6. Ideological Development, by Liu Houbin; Translated by Dan Xianmei. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Чен Юй, Пу Пиң. Дипломатия жана эл аралык мамилелер. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 10-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 216 б. – ISBN 978-9967-9275-7-5. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 10. Diplomacy and Foreign Relations, by Chen Yue and Pu Ping; Translated by Niu Yunping. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Кашгари Махмуд ибн Хусейин. Түркий тилдер сөз жыйнагы / Араб тилинен кыргызчалаган Т.Чороев (Чоротегин) // Байыркы орток түрк адабияты: Байыркы доор жана орто кылымдар мезгили: Хрестоматия / Түзгөн Ж.Шериев. – Бишкек: Шам, 1996. – 85-101-беттер.   &lt;br&gt;

* Макнейл Уильям Г. Батыштын башаты. Адамзат өтмүшүнө кылчаюу. 3 китептен турган басылма.  / Которгондор Т.Чоротегин, [[[[Койчиев, Арслан Капай уулу|А.Койчиев]]]], Т.Абдиев. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2002. – 1-китеп. – 388 бет.  – ISBN 9967-11-133-X. – 2-китеп. – 388 бет. -    ISBN 9967-11-134-8. (William H. McNeill. The Rise of the West: A History of the Human Community: With a retrospective essay.) &lt;br&gt;

* Бутанаев В.Я. “Кыргыз” дареги Саян-Алтай элдеринде (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987. – № 1. – 1 январь. &lt;br&gt;

* Худяков Ю.С. Енисей кыргыздары жана илим (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987.- 16 – июль. &lt;br&gt;

* Жусуп Мамай. Семетей: (Үзүндү) / (Араб графикасынан оодарма) // Нарын правдасы. – 1988. – 13-январь. &lt;br&gt;

*  Жамал Карши. Мулкахат ас-сурах (Алгы сөз жана кыргызча котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1989. – 4-май.  &lt;br&gt; 

*  Айрым Чыгыш (мусулман) даректеринен үзүндүлөр // Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе, 1990. – Б. 275-283. &lt;br&gt;

* Красновский, Бранислав. Интергелпо (Interhelpo) / Словак тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин; кыргызча чыгарылыштын жооптуу ред. Т.К.Чоротегин, Т.Т.Сырдыбаев. – Бишкек: &quot;Турар&quot;, 2025. – 160 бет, сүрөт. &lt;br&gt;

== Т.Чоротегин редакциялаган эмгектер  ==
* Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin , Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. – 406 s. – Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) Yayınları No: 34. – https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* [[Акунов, Аалыбек]]. Кыргызстан эгемендик доорунда (1991–2021) / Жооптуу ред. проф. Т.К.Чоротегин. – 2-бас, тол. ж-а оңд. – Бишкек, “Калем” басмасы, 2021. – 1040 бет, жадыбал., сүрөт., карталар. – ISBN 978-9967-9308-7-2. &lt;br&gt;
* ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. &lt;br&gt;
* [[Төлөбек Абдырахманов|Абдырахманов, Төлөбек]]; Абдалиева, Гүлзада. Эркиндик, теңдик, эгемендүүлүк күрөштөрү жана Үркүндөр: Биринчи китеп / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: ЖИ “Сарыбаев Т.Т.” басмаканасы, 2016. – 364 б., сүрөт. – ISBN 978-9967-04-759-4. – И.Арабаев атындагы КМУ).&lt;br&gt;
* Жаркын элеси өчпөйт: Тарыхчы жана педагог [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабековдун]](1948––1991) 70 жылдыгына: (Макалалар топтому) / Жооптуу редакторТ.К.Чоротегин. –– Бишкек: “Турар” басмасы, 2019. –– 300+xvi  б., сүрөт. –– КР Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду.  –– “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. –– Жусуп Баласагын атындагы КУУ. –– И.Арабаев атындагы КМУ. –– КРУИАсынын Тарых, археология жана этнология институту. – “Тарых жана мурас”түрмөгү.    --    ISBN  978-9967-15-959-4. &lt;br&gt;
* Арноо. Arnoo. ارنوو :Көрүнүктүү кыргыз таануучу, профессор Юлий Сергеевич Худяковдун 70 жылдыгына арналган илимий жыйнак / Редколлегия: К.С.Молдокасымов (төрага); жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: &quot;Турар&quot; басмасы, 2017. – 188 бет, сүрөт. – &quot;Мурас&quot; фонду. – &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot; ЭКБсы. – &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү.  [Rus: Посвящение (Арноо): Научный сборник, посвященный 70-летнему юбилею видного кыргызоведа, профессора Юлия Сергеевича Худякова / Редколлегия: [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К.С.Молдокасымов]] (председатель), и др.; отв. ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Изд-во &quot;Турар&quot;, 2017. – 188 с., илл. – Общ. Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – МОО &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot;.  – Серия “История и наследие”.]   [En: The Dedication (Arnoo): A Festshrift devoted to the 70th anniversary of Professor Yuliy Khudiakov, the prominent expert on the Kyrgyz study / Editorial Board: Kyias Moldokasymov, (Chairman), etc.; Edited by Prof. Tynchtykbek Chorotegin. – Bishkek: The Turar Printing House, 2017. – 188 p., ill. – The &quot;Muras&quot; Public Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The Kyrgyz History Society international public accosiation. – The History and Heritage Series. – ISBN 978-9967-15-703-3.]   &lt;br&gt;
* Рысмендеева Н.К. Кыргыз элинин чүкө оюндары (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Б.: МакПринт, 2016. – 176 б.

* Үркүн – 100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. – Бишкек: Турар, 2017. – 408 б.+48 б. сүрөт. – ISBN 978-9967-15-689-0. – [[«Азаттык» үналгысы|&quot;Азаттык&quot; үналгысы]]. &lt;br&gt;
* [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.   ISBN  978-9967-15-702-6. &lt;br&gt;
* Жекшеев, Жыпар. Атуулдук ар-намыс ойгонгондо: Макалалар, эскерүүлөр / Түзгөн Венера Сагындык кызы; жооптуу ред. проф. Т.Чоротегин. – Бишкек: Турар, 2021. – 588 б., 0,25 б.т. тиркеме, түстүү сүрөт. -- &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. --  ISBN 978-9967-35-031-1. &lt;br&gt;
* 1916-2016: Улуттук боштондук көтөрүлүштүн жана Улуу Үркүндүн өчпөс тарыхы: Борбордук Азиядагы жана Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары: 2016-жылдын 21-октябры. Бишкек шаары / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 416 + iv бет, сүрөт, карта. ––  “Тарых жана маданият жылын” даярдоо жана өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. – КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. – КР УИАсы. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – Кыргыз Респ. Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. – ISBN 978-967-12-616-9. &lt;br&gt;

* Улуттук боштондук көтөрүлүшкө жана Улуу Үркүнгө 100 жыл: Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган илимий-методологиялык жалпылама / Редколлегия: Т.К.Чоротегин (төрага), Т.А.Абдырахманов, ж.б.; жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов, М.Иманкулов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 144 бет, сүрөт, карта. –– КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. – ISBN 978-9967-04-748-5. &lt;br&gt;
* Доор жаңырткан элдик ыңкылаптар: 2005-жылдын 24мартында жана 2010-жылдын 7-апрелинде Кыргызстанда жүзөгө ашкан элдик ыңкылаптардын мааракелерине арналган жыйнак / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), З. Ж. Эргешов, ж.б. – Экинчи, толукталган басылыш. – Бишкек: КРПжӨ ИБнын алдындагы “Типография” мамл. ишк., 2015. – 302 + XVI б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү].  - ISBN     978-9967-12-475-2. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай жана кыргыз элинин манасчылык салты: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын (1918-2014) элесине арналган Үчүнчү эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жалал-Абат мамлекеттик университети. 22-24.05.2016. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 396+iv б., сүрөт. – “Тарых жана маданият жылын” өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. – Жалал-Абат мамлекеттик университети. – Жалал-Абат Экономика жана ишкердик университети. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.   ISBN 978-9967-12-567-4. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай (1918-2014): Дастанда калган өмүр: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасы тууралуу илимий баяндамалардын ж-а макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б.; “Мурас” фонду. – Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 232+iv б., сүрөт. – – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. – ISBN – 978-9967-12-486-8. &lt;br&gt;
* [[Жусуп Мамай]]: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын  чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана  макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), А. Эркебаев, ж.б. – Б.: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 514 б., сүрөт. – “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас”  түрмөгү.]. – ISBN  978-9967-12-394-6.  &lt;br&gt; 
* Жусуп Мамай жана түрк калктарынын эпостору: Кыргыз Республикасынын Баатыры, манасчы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасына арналган IV эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети. Бишкек шаары, 14.04.2017. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2017. – 470+ii  б., сүрөт. – Жусуп Баласагын атындагы КУУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – Шинжаң “Манас” изилдөө борбору. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.  – ISBN 978-9967-32-227-1. &lt;br&gt; 

* Искак Асан уулу Полот хан: Азаттык жана мамлекеттүүлүк: 2015-жылдын 17-апрелинде Баткен мамлекеттик университетинин Кызыл-Кыя гуманитардык-педагогикалык институтунда өтө турган жумурияттык илимий-тажрыйбалык жыйындын баяндамалары жана башка макалалар / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), Э. Сариева, ж. б.; илимий редакторлор профессор [[Кененсариев, Ташманбет|Т. Кененсариев]] жана доцент [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К. С. Молдокасымов]]. – Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 296 + ii б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – ISBN  -  978-9967-12-477-6.  &lt;br&gt;

* Кыргыздын туңгуч чыгыш таануучусу, профессор Өмүркул Караевге (1930-2002) 85 жыл: (Макалалар топтому) / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+iv  б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. – ISBN – 978-9967-12-514-8. &lt;br&gt;
* Эсеналиева,  Гүлжамал Өмүракуновна.  Өмүркул Караев – кыргыз элинин жана түрктөрдүн тарыхынын чыгаан изилдөөчүсү: (Профессор Өмүркул Караевдин (1930-2002) 85 жылдыгына карата) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Оңдолуп, кошумчаланган монография. -  Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+ii б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. – ISBN   978-9967-12-515-5. &lt;br&gt;

* &quot;Кыргызстан&quot; Демократиялык Кыймылы: Эгемендик менен демократия үчүн күрөштүн башаты: Кыргызстандагы демократиялык кыймылдын карлыгачы – КДКнын 25 жылдыгына арналган макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), академик А. Эркебаев, ж.б. – Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 166 б., сүрөт. – “Мурас” фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – ISBN – 978-9967-12-487-5. &lt;br&gt;
* Кыргызстан жана Борбордук Азия – баарлашуунун мейкиндиги: Этностор аралык мамилелерди бекемдөөнүн өтмүшү, учуру жана келечеги:  Кыргыз Республикасынын УИАсынын мүчө кабарчысы, тарых илимдеринин доктору, профессор Абылабек Асанкановдун 60 жылдыгына арналган Кыргызстандын этнологдору менен антропологдорунун II Конгрессинин (Бишкек шаары, 2015-жылдын 4-апрели) баяндамалары жана илимий макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), С.К.Алымкулова, ж.б.; жооптуу редактор А.Р.Бикбулатова, илимий редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 488 б., сүрөт. – “Мурас” фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – ISBN – 978-9967-12-474-5.&lt;br&gt;
 
* Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б.; Жооптуу редактор:  Т. К. Чоротегин. – Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 494 б. – “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – ISBN – 978-9967-12-424-0.
*  Кара уулу Ө. Көөнө түрктөр тарыхы: (Студенттер үчүн дарстар) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Учкун, 1994. – 64.б.  &lt;br&gt;
*  [[Худяков, Юлий Сергеевич|Худяков Ю.С.]] Кыргызы на просторах Азии Отв. ред. Т.К.Чоротегин. – 2-е, исправленное изд. – Бишкек, 1995. – 232 с., илл., карты.  &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Каратаев Олжобай]]. Кыргыздардын этномаданий байланыштарынын тарыхынан. – Бишкек: “Бийиктик” басмасы, 2003. – 262 бет. – ISBN 9967-21-512-7.  &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Национально-территориальное размежевание в Ферганской долине (1924-1927 гг.) / Отв.ред. Т.К.Чороев (Чоротегин). – Бишкек: Учкун, 2001. – 120 с.   &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Осмонаалы Сыдык уулу жана анын “Тарыхтары” / Ред.: А.Мокеев, Т.К.Чоpоев. – Бишкек, 1992. – 46 б. &lt;br&gt;
* [[Кылычев, Акылбек Мукаевич]]. XIV-XV кылымдардагы Теңир-Тоо жана ага чектеш аймактардын тарыхы (Шараф ад-Дин Али Йездинин “Зафар-наме” асарынын маалыматтары боюнча) / Илимий редакторлору профессор Т.К.Чороев (Чоротегин), профессор Д.Ю.Юсупова, доцент Э.М.Кылычев. – Бишкек: “Либертос”, 2004. – 216 бет. -   ISBN 9967-22-190-9. &lt;br&gt;
* [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Кожобеков, Муратбек Чалакеевич]]. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун &quot;Университет&quot; басмаканасы, 2013. – 188 б., карта, сүрөттөр. – “Тарых жана мурас” түрмөгү [Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратына караштуу Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарын иликтөө боюнча “Мурас” кору; “Кыргыз Тарых Коому” ЭКБ.] – ISBN 978-9967-02-942-2.
*  Кыргызстандын эң байыркы мезгилдерден XIX кылымдын соңуна чейинки тарыхы: Ү.Чотонов ж.б. авторлор коллективи; Которгон С.Олжобаев, Ө.Караев; Илимий ред. Ө.Караев, Т.Чоротегин. – Бишкек, 1998. – 344 б.   &lt;br&gt;
*  Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов  / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. – ISBN 9967-11-083-X. &lt;ref&gt;Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. –   URL:   &lt;nowiki&gt;https://st-1.akipress.org/st_bilimlib/9/4c64c489b02923d5f21699d5c5fe20a8a0949b46.pdf&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt; &lt;br&gt; 
* Азамат Алтай (1920-2006): Азаттык менен демократиянын жарчысы: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдыгына арналган жыйнак) / Башкы редактору, кириш сөзүнүн автору Т.К.Чоротегин. Эскерүүлөрдүн редакторлору: В.Сагындык кызы Жуматаева, С.Жумагулов, К.Чекиров, Т.Чоротегин. Рецензент А.Капай уулу Койчиев. – Бишкек: Интерполиграф, 2010. – 320 бет, сүрөттөр. -    ISBN 978-9967-26-039-9. &lt;br&gt;
* [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович]]. Кыргыздардын теги, таралуу ареалы, этностук-маданий алакалары / Жооптуу редакторлор Тынчтыкбек Чоротегин, Памирбек Казыбаев. – Бишкек, 2013. -   290 б., сүрөттөр. – ISBN 978-9967-27-070-1. – (Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университетинин басылмалары. № 174. Окуу китептер тизмеси. № 47.) &lt;br&gt;
* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]] Эл башылар, эрендер жана эл тарыхы: (Тарыхий очерктер). – Бишкек: Макспринт, 2014. – 228 бет. – &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. – ISBN 978-9967-12-386-1. Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. &lt;br&gt;
*  [[Ботояров, Камбаралы|Ботояров Камбаралы]].[http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/koonorgus_muras_botoyarov.pdf  Көөнөргүс мурас / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Айбек, 1996. ISBN 5-8355-0893-Х]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   &lt;br&gt;
*  Менин сүрөттүү сөздүгүм: Англисче-кыргызча / Түзгөн Шейла Пембертон; Кыргызчалаган Таалай Абдиев; Редактору Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Кыргызстан – Сорос” фонду, 1997. – 72 б., сүрөт.  &lt;br&gt;
* Рысмендеева, Назгүл. Кыргыз элинин чүкө оюндары: (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. Бишкек: Кыргыз жер, 2016. – 176 б., сүрөт. – &quot;Мурас&quot; фонду. – &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot; ЭКБсы. – ISBN 978-9967-12-532-2.

*  Менин биринчи англисче-кыргызча сөздүгүм  / Түзгөн Эвелин Гоулдсмит; Кыргызчалаган М.Асаналиев; Редактору Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. – 164 б.; сүрөт.   &lt;br&gt;
* Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Муратбек Кожобековдун]] 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КМУ, Бишкек, 23.11.2018) / Илимий редакторлор Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2018. – 378+ii  б., сүрөт.  – И.Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.   – ISBN 978-9967-12-767-8.  (Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 60летнему юбилею ученого Муратбека Кожобекова, исследующего историю Кыргызского каганата на Енисее: (КГУ, Бишкек, 23 ноября 2018 г.) / Науч. ред. Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: Изд-во MaxPrint, 2018. – 378+iiс., илл. – Кыргыз. гос. ун-т им. И.Арабаева. – Международное общественное объединение &quot;КыргызТарых Коому&quot;. – Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – Серия “История и наследие”.    The Proceedings of the international scientific conference devoted to the 60th anniversary of Dr. Muratbek Kojobekov, the scholar who studies the history of the Kyrgyz Khaganate in the Yenissei basin: (KSU, Bishkek, 23 November 2018) / Edited by T. Chorotegin, O.K.Karatayev. – Bishkek: MaxPrint Printing House, 2018. – 378+ii p., ill. – The Kyrgyz State University named after I.Arabayev. – The Kyrgyz History Society International Public Association. – The Muras Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The History and Heritage Series. )      &lt;br&gt;
* Акунов, Аалыбек, Темирбекова Асель. Кыргызстан в эпоху независимости (1991–2022): Книга I: Формирование новой политической системы: синдром авторитаризма./ Отв. ред. проф. Т.К.Чоротегин, – Бишкек: ИД “Калем”, 2023. – 534 стр, табл., фотографии, карты. – ISBN 978–9967–9–9. &lt;br&gt;

== Ал жана анын жашаган доору тууралуу адабият ==
* Тарыхчы жана публицист Тынчтыкбек Чоротегиндин (Чороевдин) 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз таануу маселелери: Байыркы доордон азыркы мезгилге чейин” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КУУ, Бишкек, 04.10.2019) / Илимий редактор К.С.Молдокасымов. – Бишкек: Турар басмасы, 2019. – 552+iv б., сүрөт. –– Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. –– Кыргыз Республикасынын УИАсынын Б.Жамгырчинов атындагы Тарых, археология жана этнография институту. –– Ж. Баласагын атындагы КУУ. – И. Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. -  ISBN 978-9967-15-949-5.  &lt;br&gt;

* Айтматов академиясынын академиктери / Жыйнакты түзгөн Дилдебек Андашев; Жооптуу редактору Четин Жумагулов. Китепти каржылаган Темирбек Асанбеков. – Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 2011. – 104 бет, сүрөттөр. – (Мында: 96-бетте). – ISBN 978-9967-14-087-5.  &lt;br&gt;

* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кыргызская наука в лицах. – Бишкек: Главная редакция Кыргызской энциклопедии, 2002. = Стр. 499. (Asanov U.A., Jumanazarova A.Z., Chorotegin T. Kyrgyzskaya nauka v litsakh (The Kyrgyz Science In Faces). – Bishkek, Main Editorial Board of the Kyrgyz Encyclopedy, 2002. P. 499.) – ISBN 5-89750-142-4.

* Кыргыз тарыхы: Энциклопедия / Жооптуу редактор А.Асанканов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2003. – 464 б.: сүрөт. – ISBN 5-89750-150-5. – (Мында: 421-бетте). 

* Gundula Salk. Die Sanjira Des Togolok Moldo (1860–1942). Wiesbaden. Harrassowitz Verlag. 2009. – S. 2-3. – ISBN 978-3-447-06161-2 &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Karatayev, Olcobay]]; Yılmaz, Mehmet Serhat; Yakuboğlu, Cevdet.  “Dîvânu Lugâti't-Türk” Adlı Eserin Tamamlanmasının 940. Yıldönümü: Şarkiyatçı, Tarihçi, Antropolog Prof. Dr. Tınçtıkbek K. Çorotegin’in Araştırmaları (940th Anniversary of the Completion of “Dîvânu Lugâti'tTürk”: Researches of Orientalist, Historian,  Anthropologist Prof. Dr.  Tınçtıkbek K. Çorotegin) // Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi. – Kastamonu Üniversitesi, 2017. – Volume 1 (2). pp. 89 – 99. – ISSN 2564-6583.  &lt;br&gt;
* Садыкова, Шарифа.  Сыдыков Осмоналы: (Туулган күнүнүн 130 жылдыгына карата). – Бишкек, 2008. – 84 бет. (Мында:  12-13-бетте).  - ISBN 978-9967-24-873-1.  &lt;br&gt;

* Мамбеталиев, Сулайман. Баян: Тарыхый-адабий жыйнак / Жыйнакты түзгөн жана баш редактору Гүлмира Мамбеталиева. Китепти каржылаган Аскар Мааткабыл уулу Салымбеков. – Бишкек, 2008. – 282 бет, сүрөттөр. – (Мында: Б. 135.)  – ISBN 978-9967-25-256-1.  &lt;br&gt;
* Kirgistan. Historia – społeczeństwo – polityka / Tadeusz Bodio (red.), Aalybek Akunov et. – Warszawa, 2004. Dom Wydawniczy ELIPSA. – 896 s., faks., mapy, rys., tab.   Uniwersytet Warszawski. Instytut Nauk Politycznych.. – Współczesna Azja Centralna; Współczesna Azja Centralna. – ISBN 8371515316 9788371515316. – [Кыргызстан: Тарых, коом, саясат / Проф. Т. Бодио менен проф. А.Акуновдун редакторлугу астында. – Варшава, 2004. – 896 б.]  &lt;br&gt;

== Сүрөт баян ==
&lt;gallery&gt;
Midil Jamgyrchinov at the Muras Foundation, Bishkek, Kyrgyzstan. 01 Dec 2014.JPG|Т.Чоротегиндин КМУдагы дипломдук ишинин жетекчиси – Мидил Бегималиевич Жамгырчинов, тарых илимдеринин кандидаты, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун доценти. Бештин айынын 1и, 2014-жыл.
Nurgul Dyikanalieva and Almaz Tchoroev at LSE. 17.12.2009.JPG|thumbnail|Нургүл Дыйканалиева менен Алмаз Чороев Лондон Экономика Мектебинде. Улуу Британия. 2009-жылдын 17-декабры.
Nurgul Dyikanalieva in Vienna, Austria. 09.11.2008..JPG|thumbnail|left|Нургүл Дыйканалиева Вена шаарында. Австрия. 2008-жылдын 9-ноябры.
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* http://www.youtube.com/watch?v=Dz-o3uGtIoM Дил маек   
* [http://www.azattyk.org/content/kyrgyzstan_public_tv/24552456.html КТРК Байкоочу кеңешинин жаңы курамы шайланды]
* http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909015803/http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok |date=2012-09-09 }}   
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1654363 Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович] 
* http://www.akipress.org/people/news:362/ 
* http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027104529/http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm |date=2015-10-27 }}
* http://www.for.kg/news-182549-ru.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217152338/http://www.for.kg/news-182549-ru.html |date=2014-12-17 }}
* http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2012/08/120831_choroev.shtml 
* http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722141917/http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm |date=2016-07-22 }}
* https://archive.is/20121229014528/newskg.narod.ru/kut/06/0811_8.htm
* http://www.kyrgyzstan.org.tr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091226050138/http://www.kyrgyzstan.org.tr/ |date=2009-12-26 }}
* https://nagrada.srs.kg/site/person/46035 

[[Категория:Кыргыз Тарых Коому]]
[[Категория:Кыргыз тарыхчылары‎]]
[[Категория:Чыгыш таануу]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:1959-жыл]]
[[Категория:&quot;Азаттык&quot; үналгысы]]
[[Категория:Кыргыз журналисттери]]
[[Категория:КДК]]
[[Категория:КТРК]]
[[Категория:ПИАК]]
[[Категория:Кыргыз медиасы]]
[[Категория:Түркология]]
[[Категория:Этнографтар]]
[[Категория:Булак таануучулар]]
[[Категория:Кыргыз таануучулар]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Кыргыз Улуттук Университети]]
[[Категория:Кытайлык кыргыздар]]
[[Категория:Окумуштуулар]]
[[Категория:Топонимисттер]]
[[Категория:XXI кылым]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]</text>
      <sha1>tjf8s4t0kqfyj506u4dtjv1kd803ryg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роденко Константин Герасимович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10748</id>
    <revision>
      <id>665043</id>
      <parentid>540423</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bosogo &quot;[[Константин Роденко]]&quot; барагын &quot;[[Роденко Константин Герасимович]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>540423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="0mzu1hipdzjbr1xb0x8jze5z7epyjz0" xml:space="preserve">[[Файл:Rodnenko KonstGerasim.jpg|150px|thumb|Роденко Константин Герасимович]]
'''Роденко Константин Герасимович''' (1923-ж. т., [[Ташкен]] ш.) — Советтер Союзунун Баатыры (1945). &lt;br&gt;
Согушка 1944-ж. [[Бакай-Ата району]]нан чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушта 1-[[Балтика]] бою фронтундагы 43-армиянын 70-дивизиясынын 227-полкунда курал атуу командири. Кёнигсбергге кирүүчү жолдогу бекем корголгон Гроссфридрихсберг району жана Модиттен таяныч пункту үчүн согушта душмандын коргонуусун бузуп, төрт станковый пулемётун, № 75 байкоочу жайын, бир «Фердинандын» талкалап, 50 фашистти жок кылган жана 7 фашистти туткундап, жөө аскерлердин Модиттенди ээлөөсүнө жол ачкан. &lt;br&gt;
Роденко «Эрдиги үчүн» медалы менен сыйланган. &lt;br&gt;
== Колдонулган адабияттар ==
* Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

[[Категория:Советтер Союзунун Баатыры]]
[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>0mzu1hipdzjbr1xb0x8jze5z7epyjz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665045</id>
      <parentid>665043</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="07mpo5d4vjv9twlkr4dixrlljga3lrk" xml:space="preserve">[[Файл:Rodnenko KonstGerasim.jpg|150px|thumb|Роденко Константин Герасимович]]
'''Роденко Константин Герасимович''' (1923-ж. т., Ташкент ш.) – Советтер Союзунун Баатыры (1945).

Согушка 1944-ж. [[Бакай-Ата району]]нан чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушта 1-Балтика бою фронтундагы 43-армиянын 70-дивизиясынын 227-полкунда курал атуу командири. Кёнигсбергге кирүүчү жолдогу бекем корголгон Гроссфридрихсберг району жана Модиттен таяныч пункту үчүн согушта душмандын коргонуусун бузуп, төрт станковый пулемётун, № 75 байкоочу жайын, бир &quot;Фердинандын&quot; талкалап, 50 фашистти жок кылган жана 7 фашистти туткундап, жөө аскерлердин Модиттенди ээлөөсүнө жол ачкан.  Роденко &quot;Эрдиги үчүн&quot; медалы менен сыйланган. 
== Булактар ==
* Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

[[Категория:Советтер Союзунун Баатыры]]
[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>07mpo5d4vjv9twlkr4dixrlljga3lrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665046</id>
      <parentid>665045</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[Роденко Константин Герасимович]]&quot; ([Аталышты өзгөртүү=Администраторлор гана укуктуу] (дайыма))</comment>
      <origin>665045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="07mpo5d4vjv9twlkr4dixrlljga3lrk" xml:space="preserve">[[Файл:Rodnenko KonstGerasim.jpg|150px|thumb|Роденко Константин Герасимович]]
'''Роденко Константин Герасимович''' (1923-ж. т., Ташкент ш.) – Советтер Союзунун Баатыры (1945).

Согушка 1944-ж. [[Бакай-Ата району]]нан чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушта 1-Балтика бою фронтундагы 43-армиянын 70-дивизиясынын 227-полкунда курал атуу командири. Кёнигсбергге кирүүчү жолдогу бекем корголгон Гроссфридрихсберг району жана Модиттен таяныч пункту үчүн согушта душмандын коргонуусун бузуп, төрт станковый пулемётун, № 75 байкоочу жайын, бир &quot;Фердинандын&quot; талкалап, 50 фашистти жок кылган жана 7 фашистти туткундап, жөө аскерлердин Модиттенди ээлөөсүнө жол ачкан.  Роденко &quot;Эрдиги үчүн&quot; медалы менен сыйланган. 
== Булактар ==
* Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

[[Категория:Советтер Союзунун Баатыры]]
[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>07mpo5d4vjv9twlkr4dixrlljga3lrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Жазуучу</title>
    <ns>10</ns>
    <id>28927</id>
    <revision>
      <id>665022</id>
      <parentid>644791</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="jwzozeenhjk1ije4fmrzlcgfywiopn7" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Макалалардагы гана категория үчүн|Арип боюнча инсандар}}
{{Макалалардагы гана категория үчүн|Арип боюнча жазуучулар}}
{{Карточка
|класс_дене    = vcard
|стиль_дене    = width:23em;
|стиль_белги   = 
|үстүндө       = {{{Аты}}}
|класс_үстүндө = fn
|үстүндө2      = {{{Нукура аты|}}}
|класс_үстүндө2 = nickname
|сүрөт          = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|[[Файл:{{{Сүрөт|}}}|{{#if:{{{Туурасы|}}}|{{{Туурасы}}}|220px}}]]}}
|сүрөттүн_аталышы = {{{Сүрөттүн баяндамасы|}}}
|белги1     = Туулгандагы аты:
|текст1     = {{{Туулгандагы аты|}}}
|класс1     = nickname
|белги2     = Кайман аты:
|текст2     = {{{Кайман аты|}}}
|класс2     = nickname
|белги3     = Туулган датасы:
|текст3     = {{Персона/Дата|Туулганы|{{{Туулган датасы|}}}{{{туулган датасы|}}}|{{{Өлгөн датасы|}}}{{{өлгөн датасы|}}}}}
|белги4     = Туулган жери:
|текст4     = {{{Туулган жери|}}}
|белги5     = Өлгөн датасы:
|текст5     = {{Персона/Дата|Өлгөнү|{{{Өлгөн датасы|}}}{{{өлгөн датасы|}}}|{{{Туулган датасы|}}}{{{туулган датасы|}}}}}
|белги6     = Өлгөн жери:
|текст6     = {{{Өлгөн жери|}}}
|белги7     = Жарандыгы:
|текст7     = {{Инсан/Өлкө|{{{Жарандыгы|}}}}}
|класс7     = adr
|белги8     = Ишмердүүлүгү:
|текст8     = {{{Ишмердүүлүгү|}}}
|класс8     = note
|белги9    = Чыгармачылык жылдары:
|текст9    = {{{Чыгармачылык жылдары|}}}
|белги10    = Багыты:
|текст10    = {{{Багыты|}}}
|белги11    = Жанр:
|текст11    = {{{Жанр|}}}
|белги12    = Чыгармаларынын тилдери:
|текст12    = {{{Чыгармаларынын тилдери|}}}
|белги13    = Дебют:
|текст13    = {{{Дебют|}}}
|белги14    = Бааланганы:
|текст14    = {{{Бааланганы|}}}
|белги15    = Сыйлыктары:
|текст15    = {{{Сыйлыктары|}}}
|белги16    = Кол тамгасы:
|текст16    = {{#if:{{{Кол тамгасы|}}}|[[Файл:{{{Кол тамгасы|}}}|128px|Кол тамгасы]]}}
|башжазуу17 = {{{Сайты|}}}
|башжазуу18 = {{#if:{{{Викицитата|}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;[[q:{{{Викицитата}}}|Цитаталар]]  [[Викицитата|Викицитада]].&lt;/span&gt;}}
|башжазуу19 = {{#if:{{{Викитека|}}}|
{{#ifeq: {{{Викитека|}}}|болбойт|&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{Unicode|©}} Бул автордун чыгармалары — [[Ачык контент|ачык эмес]].&lt;/span&gt;|&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;[[s:{{{Викитека}}}|Чыгармалары]]  [[Викитека|Викитекада]].&lt;/span&gt;}}}}
| стиль_астында = border-top:1px solid #DDD; background:#eaeaea;
|башжазуу20            = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аты}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}
| астында = 
}}{{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{#ifeq:{{{Сүрөт|}}}|Replace this image male.svg|{{Макалалардагы гана категория үчүн|Википедия:Жазуучулардын сүрөтү жок макалалар}}|{{#ifeq:{{{Сүрөт|}}}|Replace this image female.svg|{{Макалалардагы гана категория үчүн|Википедия:Жазуучулардын сүрөтү жок макалалар}}|}}}}|{{Макалалардагы гана категория үчүн|Википедия:Жазуучулардын сүрөтү жок макалалар}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Документация}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwzozeenhjk1ije4fmrzlcgfywiopn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Жазуучу/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>28928</id>
    <revision>
      <id>665023</id>
      <parentid>514755</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7026" sha1="nfnmteee7wwj817b3rzwyvsxok4le6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{docpage}}&lt;/noinclude&gt;Бул калып жазуучулар,драматургдар, поэттерге жана котормочуларга арналган. Акыркы эки маани учурларында, Ишмердүүлүк түрү талаасына {{tl|Поэт}} калыбы менен жасалгаланыш керек же {{tl|Котормочу}}.

''Эскертүү. Жылдызча(*) менен белгиленген орундар сөзсөз толтурулуш керек.''

&lt;pre&gt;
{{Жазуучу
 |Аты                  = (аты)*
 |Расмий аты           = (аты нукура тилнде)
 |Сүрөт                = (сүрөт)
 |Туурасы              = (сүрөттүн туурасы, баштапкысы 220px)
 |Сүрөттүн аталышы     = (сүрөттүн баяндамасы)
 |Туулгандагы аты      = (төрөлгөндөгү толук аты)
 |Кайман аты           = (кайман аты)
 |Туулган күнү         = 1.1.1900
 |Туулган жери         = (туулган жери)
 |Каза болгон күнү     = 1.1.1950 (каз.болгондорго  &quot;белгилүү эмес&quot; койуш керек)
 |Каза болгон жери     = (каза болгон жери)
 |Жарандыгы            = (жарандыгы)
 |Ишмердүүлүгү         = (адабияттык профиль: прозаик, поэт, драматург)*
 |Чыгармачылык жылдары = (чыгармачылыгыны активдүү убагы, мисалы, 1802—1870)
 |Багыты               = (адабияттык багыты)
 |Жанр                 = (иштеген жанрлары)
 |Чыгарманын тилдери   = /өзүнүн чыгармаларын жазган тилдери)
 |Дебют                = (дебюттук китеби)
 |Премиялары           = (башкы проффесионалдык премиялары)
 |Сыйлыктары           = (адабияттык эмес сыйлыктары)
 |Кол тамгасы          = (файлдын аты кол тамгасы менен)
 |Сайты                = (расмий сайт)
 |Викитека             =  [[Викитека|Викитекага]] шилтеме же &quot;кереги жок&quot; эгерде, чыгармалары ачык түрдө эмес болсо
 |Викицита             = ([[Викицитата|Викицитатага]] шилтеме)
 |Викиказына           = ([[Викиказына]] дагы категория аталыштары)
}}
&lt;/pre&gt;

&lt;pre&gt;
{{Жазуучу
 |аты                = 
 |Расмий аты         = 
 |Сүрөт                = 
 |Туурасы              = 
 |Сүрөттүн аталышы     = 
 |Туулгандагы аты    = 
 |Кайман аты           = 
 |Туулган күнү         = 
 |Туулган жери         = 
 |Каза болгон күнү     = 
 |Каза болгон жери     = 
 |Жарандыгы            = 
 |Ишмердүүлүгү         = 
 |Чыгармачылык жылдары = 
 |Багыты               = 
 |Жанр                 = 
 |Чыгарманын тилдери   = 
 |Дебют                = 
 |Премиялары           = 
 |Сыйлыктары           = 
 |Кол тамгасы          =  
 |Сайты                = 
 |Викитека             = 
 |Викицитата           = 
 |Викиказына           = 
}}
&lt;/pre&gt;

== Колдонуу мисалдары ==
{| border=1 width=90% align=center
 |
&lt;pre&gt;
{{Жазуучу
 | аты                = Николай Гоголь
 | Расмий аты         = 
 | Сүрөт                = Портрет Гоголя.jpg
 | Туурасы              = 250px
 | Сүрөттүн аталышы     = 
 | Туулгандагы аты    = Николай Васильевич Гоголь-Яновский
 | Кайман аты           = В. Алов; П. Глечик; Н. Г.; ОООО; Пасичник Рудый Панько; Г. Янов; N. N.; ***
 | Туулган күнү         = 1.4.1809 (20.3)
 | Туулган жери         = [[Большие Сорочинцы]], [[Полтава губерниясы]], [[Орусия|Орус империяся]]
 | Каза болгон күнү     = 4.3.1852 (21.2)
 | Каза болгон жери     = [[Москва]], [[Орусия|Орус империяся]]
 | Жарандыгы            = [[Орусия|Орус империяся]]
 | Ишмердүүлүгү         = [[прозаик]], [[драматург]]
 | Чыгармачылык жылдары = ок. 1825—1852
 | Багыты               = реализм, «[[натуральная школа]]»
 | Жанр                 = [[Драма (жанр)|драма]], [[проза]]
 | Чыгарманын тилдери   = орус
 | Премиялары           = 
 | Bizdin.kg            = http://az.lib.ru/g/gogolx_n_w/
 | Сайты                = 
 | Викитека             = Николай Васильевич Гоголь
 | Кол тамгасы          = Nikolai Gogol Signature.svg
 | Викиказына           = Nikolai Gogol
}}&lt;/pre&gt;
|
{{Жазуучу
 | аты                = Николай Гоголь
 | Расмий аты         = 
 | Сүрөт                = Портрет Гоголя.jpg
 | Туурасы              = 250px
 | Сүрөттүн аталышы     = 
 | Туулгандагы аты    = Николай Васильевич Гоголь-Яновский
 | кайман аты           = В. Алов; П. Глечик; Н. Г.; ОООО; Пасичник Рудый Панько; Г. Янов; N. N.; ***
 | Туулган күнү         = 1.4.1809 (20.3)
 | Туулган жери         = [[Большие Сорочинцы]], [[Полтава губерниясы]], [[Орусия|Орус империяся]]
 | Каза болгон күнү     = 4.3.1852 (21.2)
 | Каза болгон жери     = [[Москва]], [[Орусия|Орус империяся]]
 | Жарандыгы            = [[Орусия|Орус империяся]]
 | Ишмердүүлүгү         = [[прозаик]], [[драматург]]
 | Чыгармачылык жылдары = ок. 1825—1852
 | Багыты               = реализм, «[[натуральная школа]]»
 | Жанр                 = [[Драма (жанр)|драма]], [[проза]]
 | Чыгарманын тилдери   = русский
 | Премиялары           = 
 | Bizdin.kg            = http://az.lib.ru/g/gogolx_n_w/
 | Сайты                = 
 | Викитека             = Николай Васильевич Гоголь
 | Кол тамгасы          = Nikolai Gogol Signature.svg
 | Викиказына           = Nikolai Gogol
}}
|}</text>
      <sha1>nfnmteee7wwj817b3rzwyvsxok4le6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туунун мамлекети</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34082</id>
    <revision>
      <id>665037</id>
      <parentid>433985</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="eeylr20dq8rmrhhhv3p8hh5ff3qmz00" xml:space="preserve">'''Туунун мамлекети''' – желеги алдында ошол кеме мыйзамдуу сүзүп жүрүүчү мамлекет. Туунун мамлекети кемеге өз желегин берүү менен анын улуттук таандыктыгын аныктайт. Ар бир мамлекет кемелерге өз желеги алдында сүзүп жүрүү укугун берүү тартибин өзү аныктайт, ошондой эле аларга андай укукту күбөлөндүрүүчү документтерди берет. Туунун мамлекети өз желеги алдында сүзүп жүргөн кемелерге көзөмөл жүргүзүүнүн жана административдик, техникалык жана социалдык маселелерде өз [[Юрисдикция|юрисдикциясын]] натыйжалуу ишке ашырууга, ошондой эле [[деңиз]] коопсуздугун камсыз кылуунун жалпы кабылданган эл аралык эрежелерин камсыз кылуу чараларын көрүүгө тийиш.

== Булактар ==
*Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты.  – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
[[Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр ]]</text>
      <sha1>eeylr20dq8rmrhhhv3p8hh5ff3qmz00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бөгөт (айыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40875</id>
    <revision>
      <id>665039</id>
      <parentid>520735</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="sd5k7shopubmnas0o0mxv5w6j27gbp8" xml:space="preserve">{{ОЖ 
 |макамы                    = Айыл
 |кыргызча аталышы           = Бөгөт
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |lat_deg= 41.074687
 |lon_deg= 72.628157
 |облус                      = Жалал-Абад облусу 
 |район                      = Ноокен району
  |калкы                     = 2005 &lt;ref name=&quot;Калк&quot;/&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2009
 |убакыт аралыгы             = +6
}}
'''Бөгөт''' – [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Ноокен району|Ноокен районундагы]] айыл. Масы айыл аймагына кирет.
== Калкы ==
Калкы – 2005 киши (2009-жыл)&lt;ref name=&quot;Калк&quot;&gt;{{Cite web |title=Перепись населения Кыргызстана 2009. Жалал-Абадская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-26 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар}}
{{Ноокен районунун калкконуштары}}
[[Категория:Массы айыл аймагы]]
[[Категория:Айылдар]]</text>
      <sha1>sd5k7shopubmnas0o0mxv5w6j27gbp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карл Маркс (Лейлек району)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42146</id>
    <revision>
      <id>665038</id>
      <parentid>649354</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="d34aqbsgs414ecrwv4ucijchunc0vb2" xml:space="preserve">{{ОЖ 
 |статусу                    = Айыл
 |кыргызча аталышы           = Карл Маркс
 |сүрөт                      = General view, Andarkham.JPG
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
|lat_dir = N|lat_deg = 40.002778|lat_min =   |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg = 69.846417|lon_min =   |lon_sec =  
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта=
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |облус                      = Баткен облусу 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = Район{{!}}Район 
 |район                      = Лейлек району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = 
 |берилген статусу           = 
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = 
 |расмий тили2              = 
  |калкы                     = 2 983 &lt;ref name=&quot;2025 census&quot;/&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2025
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +6
 |телефон коду               = 
 |почта индекси              =
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              = 
 |сайтынын тили 2            = 
}}
'''Карл Маркс''' – [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Баткен облусу|Баткен облусунун]] [[Лейлек району|Лейлек районундагы]] айыл. [[Бешкент айыл аймагы|Бешкент айыл аймагына]] кирет.

== Калкы ==
Калкы – 2983 киши.&lt;ref name=&quot;2025 census&quot;&gt;{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
== Булактар ==
{{Булактар}}
{{Лейлек районунун калкконуштары}}
[[Категория:Бешкент айыл аймагы]]
[[Категория:Айылдар]]</text>
      <sha1>d34aqbsgs414ecrwv4ucijchunc0vb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аэропорт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48467</id>
    <revision>
      <id>665051</id>
      <parentid>567478</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bosogo moved page [[Аба майдан]] to [[Аэропорт]] over a redirect without leaving a redirect</comment>
      <origin>567478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1576" sha1="tjnepdw05zfm9b1q9h2i8vvv23l99n2" xml:space="preserve">[[Файл:Santa Fe Municipal Airport.jpg|thumb|Аэропорт.]]
'''Аэропорт''', аба дарбазасы [[Жүргүнчү|жүргүнчүлөрдү]], [[Жүк|жүктөрдү]] [[аба транспорту]] менен жеткирүүнү уюштуруучу имараттар, курулмалар (аэродром менен бирге), жабдыктар тутуму. Жабдылышына жана самолётту кабыл алуу, төйлөөсүнө жараша аэропорт жергиликтүү жана эл аралык болуп бөлүнөт. Аэропорт радиолокациялык, автоматтык, радиотехникалык аспаптар жана навигациялык түзүлмөлөр, метеорологиялык жабдуулар менен камсыздалып, жүздөгөн га аянтты ээлейт. Аэропорттун карамагында аэровокзал, почта, жүк кабыл алуучу, жөнөтүүчү бөлмөлөр, мейманкана жана тескөөр (диспетчер) пункту, ангар, материал-техникалык мүлк кампасы жана башкалар болот.

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

[[Категория:Авиация‎]]</text>
      <sha1>tjnepdw05zfm9b1q9h2i8vvv23l99n2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665054</id>
      <parentid>665051</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[Аэропорт]]&quot; ([Аталышты өзгөртүү=Администраторлор гана укуктуу] (дайыма))</comment>
      <origin>567478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1576" sha1="tjnepdw05zfm9b1q9h2i8vvv23l99n2" xml:space="preserve">[[Файл:Santa Fe Municipal Airport.jpg|thumb|Аэропорт.]]
'''Аэропорт''', аба дарбазасы [[Жүргүнчү|жүргүнчүлөрдү]], [[Жүк|жүктөрдү]] [[аба транспорту]] менен жеткирүүнү уюштуруучу имараттар, курулмалар (аэродром менен бирге), жабдыктар тутуму. Жабдылышына жана самолётту кабыл алуу, төйлөөсүнө жараша аэропорт жергиликтүү жана эл аралык болуп бөлүнөт. Аэропорт радиолокациялык, автоматтык, радиотехникалык аспаптар жана навигациялык түзүлмөлөр, метеорологиялык жабдуулар менен камсыздалып, жүздөгөн га аянтты ээлейт. Аэропорттун карамагында аэровокзал, почта, жүк кабыл алуучу, жөнөтүүчү бөлмөлөр, мейманкана жана тескөөр (диспетчер) пункту, ангар, материал-техникалык мүлк кампасы жана башкалар болот.

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

[[Категория:Авиация‎]]</text>
      <sha1>tjnepdw05zfm9b1q9h2i8vvv23l99n2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665055</id>
      <parentid>665054</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1525" sha1="1gtk0mo04mztcrezzmdbwctwca7oav4" xml:space="preserve">[[Файл:Santa Fe Municipal Airport.jpg|thumb|Аэропорт]]
'''Аэропорт''' – [[Жүргүнчү|жүргүнчүлөрдү]], [[Жүк|жүктөрдү]] [[аба транспорту]] менен жеткирүүнү уюштуруучу имараттар, курулмалар (аэродром менен бирге), жабдыктар тутуму. Жабдылышына жана самолётту кабыл алуу, төйлөөсүнө жараша аэропорт жергиликтүү жана эл аралык болуп бөлүнөт. Аэропорт радиолокациялык, автоматтык, радиотехникалык аспаптар жана навигациялык түзүлмөлөр, метеорологиялык жабдуулар менен камсыздалып, жүздөгөн га аянтты ээлейт. Аэропорттун карамагында аэровокзал, почта, жүк кабыл алуучу, жөнөтүүчү бөлмөлөр, мейманкана жана тескөөр (диспетчер) пункту, ангар, материал-техникалык мүлк кампасы жана башкалар болот.

== Булактар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

[[Категория:Авиация‎]]</text>
      <sha1>1gtk0mo04mztcrezzmdbwctwca7oav4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтыбаева Дильбар Тойчиевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50846</id>
    <revision>
      <id>665029</id>
      <parentid>664009</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T04:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Дильбар_Алтыбева.jpg|Дильбар_Алтыбева.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 8 October 2026.</comment>
      <origin>665029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="qtguif6tm0r6r1o0j5a01l8fqw83ex7" xml:space="preserve">'''Алтыбаева Дильбар Тойчиевна''' (1947-ж. туулган, Ош шаары) - химия илимдеринин доктору (2003). Органикалык эмес химия боюнча адис. ОМПИни, Кыргыз ССР ИАнын аспирантурасын бүтүргөн (1973). ОМПИде декан, кафедра башчысы. 50дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 1 монография, 2 автордук күбөлүктүн ээси.  

== Илимий жана педагогикалык ишмердүүлүгү ==
Дильбар Тойчуевна Алтыбаева эмгек жолун окутуучу болуп баштаган. Кийин Ош мамлекеттик университетинде жетекчилик кызматтарда иштеп, декан жана кафедра башчысы болгон. Ал физикалык, коллоиддик, аналитикалык жана органикалык химия багыттарында иш алып барган.

2003-жылы химия илимдеринин доктору илимий даражасын алган. 2005-жылы профессор илимий наамына ээ болгон.

== Илимий изилдөөлөрү ==
Алтыбаеванын илимий ишмердүүлүгү органикалык эмес химия тармагы менен байланыштуу. Анын изилдөөлөрүнүн бири металл оксиддерин комплекстүү кошулмаларды ажыратуу жолу менен алуу жана алардын касиеттерин изилдөөгө арналган.

2021-жылы Ош мамлекеттик университетинин илимий жарчысында Дильбар Тойчуевна жана анын авторлоштору металл оксиддерин алуу, алардын кристаллдык түзүлүшүн жана касиеттерин изилдөө боюнча илимий макала жарыялашкан. Бул изилдөөлөрдө алынган материалдардын мүмкүн болгон техникалык колдонулушу да каралган.

== Илимий кадрларды даярдоосу ==
Алтыбаева жаш окумуштууларды даярдоого да салым кошкон. Ош мамлекеттик университетинин 2017-жылдагы материалында анын эки аспирантка жана төрт магистрантка илимий жетекчилик кылганы белгиленген.

== Сыйлыктары ==
2017-жылы Дильбар Тойчуевна Алтыбаева Кыргыз Республикасынын илим жана техника тармагындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон. Ал ошондой эле Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер деген наамга ээ болгон.
[[Категория:Инсандар]]
== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1</text>
      <sha1>qtguif6tm0r6r1o0j5a01l8fqw83ex7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зым кескич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52232</id>
    <revision>
      <id>665041</id>
      <parentid>596485</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="iers5buqznb3dwnwz4fcoiows0vkq88" xml:space="preserve">'''Зым кескич''' – зым, мык ж. б. буюмдарды курч тиштери менен кесип алуучу аспап. Арналышына жараша тиштеринин түрү жана жантаюу бурчу (кармоочко карата) ар кандай болот. Темир устачылык жана электр жумуштарында көбүнчө тиши кармоочко тик бурч түрүндө орнотулган зым кескич колдонулат. 
[[Категория:Курулуш]]
== Булактар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5</text>
      <sha1>iers5buqznb3dwnwz4fcoiows0vkq88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Механикалык жумуш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52967</id>
    <revision>
      <id>665035</id>
      <parentid>507401</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2951" sha1="6657h7enqt6brlpni6yzov9oxld6dao" xml:space="preserve">'''Механикалык жумуш''' – механикалык жумуш күчтүн кандайдыр нерсени белгилүү аралыкка которуу ченин мүнөздөөчү физикалык чоңдук. Ал нерсеге аракеттенген күчтүн сан маанисине, багытына, которулуу аралыгына  жана нерсенин кайсы чекитине аракеттенишине көз каранды. Эгер күчтүн сан мааниси жана багыты өзгөрбөсө, ал эми которулуу М&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;М&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; түз сызык боюнча болсо (1-сүрөт), анда материалдык чекитке аракеттенген F күчтүн жумушу, ал күчтүн кыймыл багытына болгон проекциясынын S жолуна көбөйтүлгөн көбөйтүндүсүнө барабар, башкача айтканда. А=РБ cosa; a күч менен кыймыл багытынын ортосундагы бурч, S=M&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;M&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;; а&lt;90° болгондо, Жумуш. оң сан. Эгер 180°&gt;a&gt; 90° болсо, Жумуш. терс сан; a=90° болгондо, А=0. Бирдиктердин эл аралык системасында (СИ) Жумуш. Джоуль менен ченелет. Жумуштун мындан башка эрг (1 эрг = 10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; Дж) жана килограмм-күч-метр (1 кгк м=9,81 Дж) сыяктуу бирдиктери бар. Күчтүн Жумушун жалпы эсептөө үчүн элементардык Жумуш. (dA) деген түшүнүк киргизилет: dA=Fdscosa, мында ds -26* нерсенин элементардык которулуусу, a күчтүн багыты менен ошол күчтүн түшүү чекитине жаныманын арасындагы бурч (2-сүрөт). 2) термодинамикалык жумушмех. Жумушту жалпылоочу түшүнүк. Жылуулук энергиясынын алмашуусунун негизинде термод. системанын параметрлери (мейкиндиктеги абалы, көлөмү, электр талаасы) өзгөргөндө Жумуш. аткарылат. Мисалы, 2&lt;sub&gt;-с&lt;/sub&gt;үрөт.системасынын көлөмү өзгөргөндө аткарылган Жумуш.: dA=p du, р басым, du көлөмдүн өзгөрүшү.

==Булактар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

[[Категория:Терминдер жана түшүнүктөр]]</text>
      <sha1>6657h7enqt6brlpni6yzov9oxld6dao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макала долбоору:Нёрдлинген</title>
    <ns>118</ns>
    <id>55252</id>
    <revision>
      <id>665011</id>
      <parentid>609653</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otopon</username>
        <id>49901</id>
      </contributor>
      <origin>665011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="ric4u9y6gelj1qcpj9i50bdr7ef48cs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусу                 = Шаар 
 |кыргызча аталышы           = Нөрдлинген 
 |расмий аталышы            = Nördlingen 
 |сурөтү                   = [[Сүрөт:De Merian Sueviae 188.jpg|330px]] 
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = 
 |желек                       = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү         = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=51 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=30 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Бавария 
 |таблицадагы облус         = Бавария 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Району 
 |район                  = Донау-Рис 
 |таблицадагы район         = Донау-Рис (район){{!}}Донау-Рис 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Херман Фауль 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши            = 
 |аймагы              = 68,10 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 441 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 19023 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 09081 
 |почта индекси           = 86720 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = DON (1972: NÖ) 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 09 7 79 194 
 |Commons түрмөгүндө     = Nördlingen 
 |сайты                   = http://www.noerdlingen.de 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Нөрдлинген''' ({{lang-de|Nördlingen}}) — [[Германия|Германия Федеративтик Республикасынын]] [[Бавария]][[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[Шаар]]. [[Швабия (округ)|Швабия]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Донау-Рис (район)|Донау-Рис]] районуна кирет.

Калкы — 19023 киши (31-декабрь, 2010-жыл).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) |url=https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |accessdate=2021-02-15 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 }}&lt;/ref&gt; Болжолдуу аянты — 68,10 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''09 7 79 194''. Мэр — Херман Фауль.

[[Файл:Noerdlingen sankt georg.jpg|thumb|Ыйык Георгийдин чиркөөсү.]] 
[[Файл:Noerdlingen town hall from Daniel.jpg|Нёрдлинген ратушасы, Даниилден көрүнүшү|left|thumb]]
[[Файл:Mondgestein Apollo 16.jpg|Ries кратер музейиндеги ай тоотегинин үлгүсү|thumb]]
[[Файл:Noerdlingen Daniel1.jpg|thumb|600px|center|Нёрдлингендин Даниилден панорамдык көрүнүшү]]

== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
{{Commons category|Nördlingen}}
* [http://www.noerdlingen.de/ISY/index.php?get=276 Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304121346/http://www.noerdlingen.de/ISY/index.php?get=276 |date=2007-03-04 }}
* {{de icon}} [http://www.airport-shuttle-munich.com/noerdlingus.htm Noerdlingen — a Баварияn town in a crater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529142624/http://www.airport-shuttle-munich.com/noerdlingus.htm |date=2016-05-29 }}, website with further information and some pictures
* {{de icon}} [http://www.scharlachrennen.de/ Scharlachrennen Nördlingen]
* [http://www.noerdlingen.de Расмий сайты]

{{Бавария райондору}}
{{Германия:Донау-Рис Район:Шаарлар}}
{{Bavaria-geo-stub}}
{{DEFAULTSORT:Nordlingen}}

[[Категория:Бавария шаарлары]]
[[Категория:Донау-Рис (район)]]</text>
      <sha1>ric4u9y6gelj1qcpj9i50bdr7ef48cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оренбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56188</id>
    <revision>
      <id>665048</id>
      <parentid>664647</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="pn4x5c4unuyxeflt95djk5bm0pg7ox4" xml:space="preserve">'''Оренбург''' (1938–1957-ж. Чкалов) – [[Орусия|Орусиядагы]] шаар. Оренбург облусунун административдик борбору. Урал дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 536,8 миң (2024). Темир жол түйүнү. Аэропорту бар. Негизги өнөр жай тармактары – отун жана электр энергетикасы, кара металлургия. Ошондой эле машина куруу (трактор жана айыл чарба машиналары) жана металл иштетүү (тоо-кен, металлургия өнөр жай үчүн жабдуу, электр кыймылдаткычтар, гидропресстөөчү станок куруу, аспап ж. б. заводдор), газ, химия (жер семирткичтердин ар кандай түрү), тамак-аш (ун, аралаш тоют, май, эт), жеңил (жибек кездеме), &quot;Паутинка&quot; фабрикасы (эчкинин тыбытынан согулган жоолуктары менен дүйнөдө даңкталат) өнөр жай, &quot;Оренбургнефть&quot; (газ жана газ конденсаты), &quot;Оренбурггазпром&quot;, &quot;Гидропресс&quot;, &quot;Инвертор&quot; ишканалары иштейт. Шаарда РИАнын Урал бөлүмүнүн Оренбург илимий борбору, 4 ЖОЖ (анын ичинде Оренбург университети), 3 театр, [[филармония]], [[цирк]], край таануу жана сүрөт искусствосу, музейлери, 5 мечит (Орусиядагы мусулмандардын диний башкармалыгы уюштурулган алгачкы шаар), 10 чиркөө бар. 1735-ж. Орь дарыясынын чатында негизделген. 1740-ж. Уралдын төмөнкү жээгине, 1743-ж. азыркы ордуна көчүрүлгөн. 
[[Категория:Шаарлар]]
==Булактар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7</text>
      <sha1>pn4x5c4unuyxeflt95djk5bm0pg7ox4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маком</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85604</id>
    <revision>
      <id>665047</id>
      <parentid>545960</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <origin>665047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="lwyecjrsdzxv24y2actfjx1ff0cipdy" xml:space="preserve">'''Маком''' – алгач кылдуу чертме музыкалык аспаптардагы берененин жана белгилүү бир добуш орунунун белгисин түшүндүргөн.
 
Маком сөзү макат сыяктуу түркүн мааниде колдонулат. A. Н. Фараби, A. А. ибн-Сина жана башкалар Макомду лад маанисинде колдонушкан.

13-18-кылымдар аралыгында [[Борбордук Азия]], Хорасан жана Кавказда он эки Маком жаралып, колдонулган. Алар: Раховий, Хусайний, Зангула, Рост, Ушшок, Наво, Бусалик, Хижоз, Ирок, Исфахан, Зарафканд жана Бузрук.
 
Азыркы күндө Маком музыка өнөрүнүн башка жанрларынан айырмаланып, көп бөлүмдүү жана көлөмдүү.

Бүгүнкү учурда өзбек, тажиктердин музыкалык маданиятындагы алты Маком – шашмаком циклинде сакталган жана өмүр сүрүүдө. Алар – Бузрук, Рост, Наво, Дугох, Сегох жана Ирок. Ар бир Маком эки чоң бөлүмдөн турат. Биринчи бөлүмү жалаң гана кылдуу аспаптарда аткарылат да,: мушкилот (хорезмде чертүш йули) деп аталат.
Экинчи бөлүмү кыл аспаптардын коштоосу менен ырдалып, наср (Хорезмде айтым йули) деп аталат. Аталган бөлүмдөр өз алдынча бир нече чыгармалардан турат. Ар бир Маком бий коштоп аткарылуучу ыр-уфар менен бүтөт.
 
Шашмакомдун ар бири өзүнө мүнөздүү ыргактык түзүлүшкө ээ. Ал ыргактык түзүлүш дойрада аткарылат. Дойраны адатта Маком наср бөлүгүн аткаруучу ырчылар – ханандалар чалышат. Алар өз ырларын дойра усулу менен коштойт.

==Булактар==
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
[[Категория:Музыка]]</text>
      <sha1>lwyecjrsdzxv24y2actfjx1ff0cipdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Филармония</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85734</id>
    <revision>
      <id>665050</id>
      <parentid>546112</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[Филармония]]&quot; ([Аталышты өзгөртүү=Администраторлор гана укуктуу] (дайыма))</comment>
      <origin>546112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="9yc6p0cqh7wwoj6k7pzgo9wo2c1aqt7" xml:space="preserve">'''Филармония''' ([[Грек тили|грек.]] phileo -сүйөмүн, harmonia - үндөштүк, добуштук айкалыш) - айрым өлкөлөрдө концерттик уюмдун аталышы.
 
Филармония кыймылынын башаты 19-кылымдын биринчи жарымына тийиштүү. Филармония коомдору Европада жана Америкада пайда болуп, алгач алар симфониялык музыканы жайылтууга аракеттенген. Биздин өлкөдө Филармонияга мамлекеттик концерттик уюм катары музыкалык көркөм өнөрдү кеңири таратуу милдети жүктөлгөн. Мындан тышкары Филармония жаш аткаруучулардын адистик деңгээлинин, чеберчилигинин өсүшүнө көмөк көрсөтөт.

==Колдонулган адабияттар==
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, [[2004]]. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
[[Категория:Музыка]]</text>
      <sha1>9yc6p0cqh7wwoj6k7pzgo9wo2c1aqt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цирк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87850</id>
    <revision>
      <id>665049</id>
      <parentid>257934</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[Цирк]]&quot; ([Аталышты өзгөртүү=Администраторлор гана укуктуу] (дайыма))</comment>
      <origin>257934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5622" sha1="oiqyvk0va0mbpmmmb1r089jhhgfwlsv" xml:space="preserve">'''Цирк''' ([[Латын тили|лат]]. circus - айлана) –
 
1) искусствонун бир түрү;
 
2) цирк оюндары көрсөтүлүүчү аренасы (манежи) бар имарат. Өнөр катары эмгек процессинин, элдик оюн-зооктун, спорт жана чабандестик мелдештин негизинде калыптанган.
 
Цирк искусствосу татаал дене тарбия көнүгүүлөрүн жасоо, ошондой эле кээде күлкүлүү ыкмаларды колдонууга негизделген. Башкы көркөм каражаты - кыймыл-аракет. Аны актёрдук чеберчиликке айкалыштырганда оюн (номер) пайда болот. Цирк. куралат. Ар бир көрсөтүү өзгөчө оюн менен айырмаланат: мис., артисттер зымда басат, бийлейт же үйрөтүлгөн жылкылар бийлейт ж. б. Цирк артисти өзгөчө жанры менен образ түзүп, ага кийимкечеси, музыка, жарык, атайын аппаратура, оюндун уюшулушу көмөк берет. Цирктин кээ бир элементтери эзелтен эле белгилүү. Анда азыркы акробатиканын айрым башталмалары болгон. Байыркы Египет, Греция, Рим, Византияда акробат, жонглёр, дрессировщик жана куудулдардын оюндары көрсөтүлгөн. 12-кылымда Европада чабандестер мектеби түзүлгөн. 1772-ж. англ. Ф. Астлей Лондондо чабандестер мектебин негиздеп, 1780-ж. Астлей амфитеатрын курган. Анда, өнөрпоздорду катыштырып, оюн көрсөтүлгөн. Ал азыркы туруктуу Цирктин баштоочуларынан болгон. 18-кылымдан Россияга ар кайсы өлкөдөн көчмө Ц. келе баштап, айрымдары [[Москва]], Петербург шаарында амфитеатр ачышкан. 1877-ж. Г. Чинизелли Петербургда, 1880-ж. А. Саламонский Москвада, 1886 жана 1911-жылдары үч бир тууган Никитиндер Москвада, 1903-ж. П. С. Крутиков Киевде Ц. ачкан. Орус Ц-инде полицейлердин катуу көзөмөлунө карабай, клоунада айрыкча абройго ээ болгон. И. М. Заикин, И. В. Лебедев, И. М. Поддубный сыяктуу атлет, балбандардын дүйнөгө аты чыккан. Советтик көп улуттуу Цирк искусствосу эскиден калган мыкты мурастарды өздөштүрүп, жаңы мектептерди түзгөн. Циркти бирдиктүү мамлекеттик башкарма жетекчиликке алган. [[1926]]-ж. Цирк искусствосунун мектеби ачылып, адис артисттерди даярдай баштаган. Л. Дуров, В. В. Лазаренко, Ю. В. Никулин, O. К. Попов ж. б. у. с. дүйнөгө таанымал артисттер өсүп чыккан. Кыргыз элинин улуттук оюндарында (аламан байге, эр сайыш, тыйын эңмей, оодарыш, селкинчек ж. б.) Ц. өнөрүяүн айрым элементтери эзелтен эле болгон. Кыргыз труппасы 1962-ж. уюшулуп (жетекчиси С. Жаныбеков), ага таланттуу уланкыздар тандалып алынган.
 
Алгачкы оюн 1963-ж. 20-октябрда коюлган. 1967-ж. «Гүлдөй бер, Кыргызстаным» аттуу жаңы коллектив түзүлүп (реж. Н. Цертелев), анын репертуарына: «Шумкар» (жетекчиси М. Кочаков), «Ат үстүндөгү жонглёр», «Казанчы» жана акробаттар, гимнасттар кирген. 1969-ж. эки коллектив биригип «Жаш Кыргызстан» деген ат менен өлкөбүздүн ири шаарларында жана Финляндияда гастролдо болгон. 1976-ж. Фрунзеде 2000 орундуу Цирк имараты курулган. Труппада (1979) Кыргыз ССР эл артисти Э. Мамытбеков, Кыргыз ССРинин эмгеги сиңирген артисти С. Урмамбетов, Д. Чокубаева, Ф. М. Мукушева, А. Жумалиев, А. Абылкасымов, К. Арботоев, А. Бирюков, М. Төлөбаева, А. Хасанова ж. б. эмгектенген. Реж. коюучусу Т. Жолдошбеков болгон, к. Кыргыз цирки.

==Колдонулган адабияттар==
*«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
[[Категория:Терминдер]]</text>
      <sha1>oiqyvk0va0mbpmmmb1r089jhhgfwlsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макала долбоору:Эндердин оюну</title>
    <ns>118</ns>
    <id>96446</id>
    <revision>
      <id>665042</id>
      <parentid>466851</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bosogo багыттама калтырбастан &quot;[[Эндердин оюну]]&quot; барагын &quot;[[Макала долбоору:Эндердин оюну]]&quot; деп кайра атады: бир да булак жок</comment>
      <origin>466851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4039" sha1="oxg14mj3sjongpweczu3wk62p7wm4t6" xml:space="preserve">'''&quot;Эндердин оюну&quot;''' ({{lang-en|Ender's Game}}) — америкалык жазуучу [[Орсон Скотт Кард|Орсон Скотт Карддын]] 1985-жылы жарык көргөн аскердик [[Илимий фантастика|илимий фантастикалык]] романы. Келечектеги Жерде болгон окуяны чагылдырган роман курт-кумурска түркүмүндөгү башка планеталык &quot;баггерлер&quot; менен болгон эки жаңжалдан киийн жоголууга дуушар болгон адамзаттын жашоосу тууралуу сөз кылат. Күтүлүп жаткан үчүнчү баскынчылыкка даярдык көрүп олтурган жаш балдар жана романдын баш каарманы Эндер Уиггин да кичине кезинен эле өтө оор оюндар аркылуу машыгуудан өтүшүп, жердин эч кандай тартылуусу болбогон жерде Эндер өзүнүн тактикалык өзгөчөлүгүн ачып чыгат.

Китеп Analog Science Fiction and Fact журналынын 1977-жылдын август айындагы санында басылып чыгарылган &quot;Эндердин оюну&quot; аңгемесинен келип чыккан. Романдагы каармандарды жана негизги окуяларды карап жатып Кард кийинчерээк &quot;Эндердин оюну&quot; сериясын түзүш үчүн кошумча китептерди жазып чыккан. Кард &quot;Эндердин оюнунун&quot; жаңыртылган версиясын 1991-жылы чыгарып, анда заман шарттарын чагылдырыш үчүн кээ бир саясий факттарды өзгөрткөн. Мисалы, Советтер союзунун урашын жана Кансыз согуштун аяктаганын кошкон.

Китеп жалпысынан жылуу кабыл алынган. Ошондой эле китеп көптөгөн аскердик уюмдарга, анын ичинде АКШнын Деңиз аскерлерине да окууга сунушталган. &quot;Эндердин оюну&quot; 1985-жылы &quot;Небуланын&quot; жана 1986-жылы &quot;Хүгонун&quot; &quot;Эң мыкты роман&quot; сыйлыктарын утуп алган. Анын уландылары болгон &quot;Маркумдардын үнү&quot;, &quot;Ксеносид&quot;, &quot;Акыл-эстин балдары&quot; жана &quot;Бозгундагы Эндер&quot; чыгармалары Эндердин галактикадагы башка планеталарга саякаттап барганы тууралуу сүрөттөйт. Мындан тышкары, кийинчерээк жарык көргөн &quot;Белектердин согушу&quot; аңгемесиндеги жана &quot;Эндердин көлөкөсү&quot; романындагы окуялар да түп нускадагы убакыт түрмөгүндө болуп өтөт.

[[Гэвин Худ]] китептин негизинде окшош аталыштагы тасманын сценарийин жазып, өзү режиссерлук кылган. Эндердин ролун [[Эйса Баттерфилд]] аткарып, тасма көрүүчүлөргө 2013-жылдын октябрында сунушталган. Кард болсо тасмага [[Продюсер|продюсерлик]] кылгандардын бири болгон. Ошондой эле, китеп эки комикс сериясына ылайыкташтырылган.

== Сюжети ==

== Каармандары ==

== Шилтемелер ==

[[Категория:АКШ адабияты]]
[[Категория:Китептер]]
[[Категория:Илимий фантастика]]
[[Категория:1985-жыл]]</text>
      <sha1>oxg14mj3sjongpweczu3wk62p7wm4t6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>665006</id>
      <parentid>664873</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>665006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24712" sha1="nv01ygv6hbsmvt461aqcrrzyqh36bfs" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18670}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15425}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12824}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Абдырашит Сатылганов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7975}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6104}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4971}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4526}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 15 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1481}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 40 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:632}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:458}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 69 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 70 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 71 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 72 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 73 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 74 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 78 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 79 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 80 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 81 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 82 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 83 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 84 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 85 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 86 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 87 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 88 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 89 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:308}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 90 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 91 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 92 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 93 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 94 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 95 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:286}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 96 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 97 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 98 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 99 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 100 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 101 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 102 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 103 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 104 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 105 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:A.djan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;A.djan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 115 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 116 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 117 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 118 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 119 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 120 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 121 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 122 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 123 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 124 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 125 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 140 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>nv01ygv6hbsmvt461aqcrrzyqh36bfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>665008</id>
      <parentid>664875</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>665008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6885" sha1="jt3cqnv5ma3imf3ifztv85nmu3k4m4n" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:116288}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:44759}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8699}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7245}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3225}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1447}}]]
|-
| 19 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1153}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|Maintenance script]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:16}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>jt3cqnv5ma3imf3ifztv85nmu3k4m4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>665007</id>
      <parentid>664874</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>665007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24253" sha1="ej4a7weu2r2xcp2lstn7653l099bic2" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:116288}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:44759}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18670}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15425}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12824}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Абдырашит Сатылганов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8699}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7975}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7245}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6104}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4971}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4526}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 22 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3225}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1481}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1447}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 49 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 50 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 51 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 52 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 53 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1153}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 62 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:632}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:458}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 101 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 102 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 103 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 104 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 107 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 108 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 109 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 114 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 115 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 116 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 117 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 118 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 119 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 120 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 121 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 122 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 123 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 124 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 125 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 126 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 129 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:308}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 132 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 133 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 134 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 135 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 136 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 137 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 138 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 139 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:286}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 140 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 141 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 142 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 143 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 144 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 145 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 146 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 147 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 148 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 149 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 150 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
{{/end}}</text>
      <sha1>ej4a7weu2r2xcp2lstn7653l099bic2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e</title>
    <ns>3</ns>
    <id>138449</id>
    <revision>
      <id>665036</id>
      <parentid>615002</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Céréales Killer</username>
        <id>9942</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Céréales Killer багыттама калтырбастан &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:Falcão Alado]]&quot; барагын &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e]]&quot; деп кайра атады: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Falcão Alado|Falcão Alado]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e|Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e]]&quot;</comment>
      <origin>615002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="jae7wxeyczc9wrfyxjrm32zress9kl2" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:56, 24 декабрь 2025 (UTC)</text>
      <sha1>jae7wxeyczc9wrfyxjrm32zress9kl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алекса Деми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155213</id>
    <revision>
      <id>665030</id>
      <parentid>664352</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T04:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Alexa_Demie_2026.png|Alexa_Demie_2026.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 30 October 2026.</comment>
      <origin>665030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="0gpsltf4qxkep8i3ib6nvo2v828ddgc" xml:space="preserve">Алекса Деми Лос-Анжелесте, Калифорнияда, мексикалык тектүү визажист Роуз Мендес менен The Beach Boys тобунун мүчөсү Деннис Уилсондун асыранды баласы Скотт Уилсон Вейнерстромдун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Алекса Этуотер Виллиджде чоңойгон жана сегиз жашынан баштап, негизинен апасы тарбиялаган, бирок атасы менен да жакшы мамиледе болгон. 2019-жылы ал расмий түрдө атын Алекса Деми Уилсон Вейнерстромдон Алекса Деми деп өзгөрткөн. Деми актрисалык дебютун 2015-жылы &quot;Майлз&quot; кыска метраждуу тасмасында ойногон. Ал &quot;Рэй Донован&quot;, &quot;Сүйүү&quot; жана &quot;ОА&quot; сериалдарында тартылган. 2018-жылы Деми &quot;90-жылдардын ортосу&quot; тасмасында ойногон, ал эми 2019-жылы &quot;Толкундар&quot; тасмасында Алексис ролун аткарган. 2019-жылы ал &quot;Эйфория&quot; сериалында Мэдди Перес ролун алган.

1.Vogue (англ.) / C. Malle — Condé Nast, 1892. — ISSN 0042-8000&lt;ref&gt;Vogue&amp;nbsp;&lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; / C.&amp;nbsp;Malle — Condé Nast, 1892. — ISSN 0042-8000&lt;/ref&gt;

2.{{Cite web|url=https://peopleenespanol.com/chica/alexa-demie-interview/|title='Euphoria' Star Alexa Demie Is Ready for Someone to Cast Her in a Comedy|website=People en Español|access-date=2020-03-28|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328131402/https://peopleenespanol.com/chica/alexa-demie-interview/}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peopleenespanol.com/chica/alexa-demie-interview/|title='Euphoria' Star Alexa Demie Is Ready for Someone to Cast Her in a Comedy|website=People en Español|access-date=2020-03-28|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328131402/https://peopleenespanol.com/chica/alexa-demie-interview/}}&lt;/ref&gt;
3. {{Cite web|url=https://www.vogue.mx/estilo-de-vida/articulo/alexa-demie-euphoria|title=Alexa Demie nos cuenta sobre su papel en Euphoria, la serie que te va a dejar sin aliento|last=Morales de la Cruz|first=Atenea|date=2019-07-03|website=[[Vogue Mexico|Vogue]]|access-date=2019-08-10|language=es|archive-date=2020-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516152350/https://www.vogue.mx/estilo-de-vida/articulo/alexa-demie-euphoria}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vogue.mx/estilo-de-vida/articulo/alexa-demie-euphoria|title=Alexa Demie nos cuenta sobre su papel en Euphoria, la serie que te va a dejar sin aliento|last=Morales de la Cruz|first=Atenea|date=2019-07-03|website=[[Vogue Mexico|Vogue]]|access-date=2019-08-10|language=es|archive-date=2020-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516152350/https://www.vogue.mx/estilo-de-vida/articulo/alexa-demie-euphoria}}

&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0gpsltf4qxkep8i3ib6nvo2v828ddgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тайла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155350</id>
    <revision>
      <id>665032</id>
      <parentid>664887</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T05:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Linxedits28</username>
        <id>49907</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>665032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="dwwrw2w2zw8n4pjual0yu4ds2gkgg83" xml:space="preserve">[[Файл:Tyla at 2026 Montreux Jazz Festival 2 (cropped).jpg|thumb|Тайла]]
Тайла Лаура Ситал (2002-жылы 30-январда туулган), Tyla псевдоними менен белгилүү — түштүк африкалык ырчы жана ырлардын автору. Ал Йоханнесбургда туулуп-өөскөн. Өз өлкөсүндө Kooldrink менен бирге жаздырган «Getting Late» дебюттук сингли ийгиликке жеткенден кийин, 2021-жылы Epic Records лейбли менен келишим түзгөн. Музыканы ар кандай стилде аткарат, алардын арасында поп, амапиано жана заманбап R&amp;B бар.

Эл аралык атак-эңгилик ага 2023-жылдагы «Water» сингли аркылуу келген. Бул ыр АКШ, Улуу Британия жана Австралия сыяктуу ондон ашык өлкөнүн чарттарында эң мыкты 10 ырдын катарына кирген. Бул акыркы 55 жыл ичинде Түштүк Африкадан чыккан аял аткаруучунун ырларынан биринчи жолу америкалык Billboard Hot 100 чартына киргени болду. Ал «Грэмми», Soul Train Music Award жана Түштүк Африканын эки музыкалык сыйлыгына (South African Music Awards) көрсөтүлгөн. Анын өз атынан аталган дебюттук «TYLA» альбому 2024-жылдын 22-мартында жарык көргөн.

Өмүр баяны
Ситал Түштүк Африка Республикасынын Йоханнесбург шаарында зулу, индиялык, маврикийлик жана ирландиялык тамыры бар үй-бүлөдө туулган. Ал 2019-жылы Эденглен орто мектебин (Edenglen High School) аяктап, ошол эле жылы маданият бөлүмүнүн башчысы болгон.

Ал өзүнүн Instagram баракчасына автордук ырларын жана каверлерин жүктөй баштаган, ошондой эле аларды музыка тармагындагы бир нече инсандарга жөнөтүп турган. Кийинчерээк аны биринчи менеджери Гарт фон Глен байкап калып, анын эң алгачкы үн жаздыруу сессияларын уюштурган. Музыкалык карьерага толугу менен аракет кылууну чечкенге чейин, ал тоо-кен инженердиги адистиги боюнча билим алып жаткан.</text>
      <sha1>dwwrw2w2zw8n4pjual0yu4ds2gkgg83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белиздин туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155381</id>
    <revision>
      <id>665010</id>
      <parentid>664984</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="4o13l8twdyfdrohy2qtq4cilkjnvas8" xml:space="preserve">{{Желек карточкасы
|аталышы             = 
|борбор              = 
|субъект             = 
|район               = 
|аймак               = 
|өлкө                = 
|файл                = Flag of Belize.svg
|колу                = 
|файл0               = 
|колу0               = 
|бекитилген          = {{fd|21|09|1981}}
|жокко чыгаруу       = 
|бекитилген2         = 
|иштетилген          = 
|колдонууга          = {{FIAV|110000}} 
|пропорция           = 2:3 
|МГК                 = 
|жеткире иштеп чыгуу = 
|идея                = 
|авторлор            = 
|долбоор             = 
|автор               =
|сүрөтчү             = 
|дизайн              = 
|консультант         = 
|символика           = 
|файл1               = 
|колу1               = 
|колдонууда1         = 
|бекитилген1         = 
|пропорция1          = 
|файл2               = 
|колу2               = 
|пропорция2          = 
|автор2              = 
|файл3               = 
|колу3               = 
|пропорция3          = 
|автор3              = 
|Викиказына          = National flag of Belize
}}
'''Белиздин мамлекеттик туусу''' — [[Белиз|Белиздин]] мамлекеттик символдорунун бири&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://belize.com/belize-flag/ Belize.com. Belize Flag]&lt;/ref&gt;. 

== Желектин тарыхы ==
1950-жылдан баштап бейрасмий улуттук туу колдонулуп келген. Ал көк түстө болуп, ортосунда ак тегеректин ичинде герби жайгашкан (гербди тартуу татаал болгондуктан, кээде жөн гана бош ак тегерек колдонулган).

1981-жылы Белиз көз карандысыздыкка ээ болуп, өлкөнүн улуттук туусун иштеп чыгуу боюнча сынак жарыяланган. Жеңүүчү долбоор катары Элдик Биримдик партиясынын (People's United Party) бейрасмий туусу алынып, анын төрт тарабына кызыл жээк кошулган. Расмий түрдө кабыл алынганга чейин бул кызыл жээктер кийинчерээк тек гана үстүнкү жана астынкы бөлүгүнө калтырылып өзгөртүлгөн. &quot;Биримдиктин туусу&quot; деп да аталган бул жеңүүчү долбоорду эки мамлекеттик кызматкер: Эверал Уэйт (мамлекеттик катчы) жана Инес Санчес (Билим берүү башкы кызматкери) түзүшкөн.

11-сентябрдагы террордук чабуулдарынан кийин Бүткүл дүйнөлүк соода борборунун урандыларынан полиция кызматкерлери Белизтин айрылган, бирок негизинен бүтүн туусун табышкан. Бул туу Белизтин элчилигине жеткирилип, кийин премьер-министр Саид Мусанын өтүнүчү менен мекенине кайтарылган. Учурда бул туу Белиз музейинде сакталып турат. Бул кол салууда, Түндүк мунаранын 96-кабатында иштеп жаткан Алва Жеффрис Санчес каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Remembering a Belizean who died in the 9/11 attack in the US {{!}} Channel5Belize.com|url=https://edition.channel5belize.com/archives/208486|access-date=2024-02-03|language=en-US|archive-date=2024-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203194820/https://edition.channel5belize.com/archives/208486|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

2019-жылга чейин Белиз туусунун стандартташтырылган талаптары болгон эмес. Туунун түстөрүнүн өңдөрү, пропорциялары, эки адамдын сүрөтүнүн көлөкөлөрү жана башка элементтер ар кандай вариантта болуп келген. 2019-жылы Улуттук майрамдар комиссиясы PUP жана UDP партияларынын макулдугу менен тууну стандартташтыруу процессин баштаган. Алар стандартташтырылган тууларды 2019-жылдын 1-сентябрында — Белизтин Улуттук туу күнүндө көтөрүүнү пландашкан. Бул стандартташтырууну улуттук мыйзамдар аркылуу расмийлештирүү пландары да бар&lt;ref&gt;[https://guardian.bz/a-standardized-Belizean-flag/ Guardian. A Standardized Belizean Flag]&lt;/ref&gt;.

== Желектин маанисинин чечмелениши ==
Белизтин туусу кара көк (royal blue) түстө болуп, борборунда ак тегеректин ичинде метис жана африка тектүү адам кармап турган улуттук герб жайгашкан. Белиз — улуттук туусунун негизги дизайн элементи катары адамдар сүрөттөлгөн дүйнөдөгү жалгыз өлкө. Башка бир катар өлкөлөрдүн тууларында адам денесинин бөлүктөрү кездешет. Мисалы, Брунейдин туусунда адамдын колдору, ал эми Уругвай менен Аргентинанын тууларында персонификацияланган Күндүн ичинде адамдын бет түзүлүштөрү сүрөттөлгөн.

Туунун үстүнкү жана астынкы четтери эки кызыл тилке менен жээктелген. Жалпысынан тууда 19 түрдүү түстөр жана өңдөр колдонулган, бул аны дүйнөдөгү эң түстүү улуттук туулардын бири кылат.

Туудагы түстөр өлкөнүн негизги партияларынын — Элдик Биримдик партиясынын (PUP) жана Бириккен Демократиялык партиянын (UDP) түстөрүн билдирет. 1973-жылы түзүлгөн UDP партиясы түпнускадагы көк жана ак түстөгү дизайнга каршы чыккан, анткени бул эки түс PUP партиясынын өкүлчүлүк түстөрү болчу&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Үстүнкү жана астынкы эки кызыл тилке көз карандысыздык алган маалда түпнуска дизайнга кошулган. Герб 1907-жылы бекитилген. Кызыл тилкелер оппозициялык партиянын түсүн көрсөтүү үчүн кошулган. Гербдеги 50 жалбырак PUP бийликке келген 1950-жылды эскерет&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Түстөрү ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!
!style=&quot;background:#171696; color:white&quot;|Көк
!style=&quot;background:#d90f19; color:white&quot;|Кызыл
!style=&quot;background:#ffffff; color:black&quot;|Ак
!style=&quot;background:#338a00; color:white&quot;|Жашыл
!style=&quot;background:#b68a6a; color:white&quot;|Күрөң 1
!style=&quot;background:#653024; color:white&quot;|Күрөң 2
!style=&quot;background:#ffe682; color:black&quot;|Сары
!style=&quot;background:#9dc9e2; color:black&quot;|Ачык көк
|-
|HEX
|#171696
|#d90f19
|#ffffff
|#338a00
|#b68a6a
|#653024
|#ffe682
|#9dc9e2
|-
|RGB
|23,22,150
|217,15,25
|255,255,255
|51,138,0
|182,138,106
|101,48,36
|255,230,130
|157,201,226
|}

== Башка желектери ==

=== Тарыхый желектери ===
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag_of_British_Honduras_(1870–1919).svg|Британ Гондурасынын желеги (1870–1919)
Файл:Civil_Ensign_of_British_Honduras_(1870–1919).svg|Британ Гондурасынын жарандык желеги (1870–1919)
Файл:Flag_of_British_Honduras_(1919–1981).svg|Британ Гондурасынын/Белиздин желеги (1919–1981)
Файл:Civil_Ensign_of_British_Honduras_(1919–1981).svg|Британ Гондурасынын/Белиздин жарандык желеги (1919–1981)
Файл:Flag_of_the_Governor_of_British_Honduras_(1884–1981).svg|Британ Гондурасынын/Белиздин губернаторунун штандарты
Файл:Flag_of_Belize_(1950-1981).svg|Британ Гондурасынын/Белиздин расмий эмес жарандык желеги (1950–1981). Бул желек азыркы желектин негизи болгон. 
Файл:Flag_of_Belize_(1981–2019).svg|Стандартташтырууга чейин, 1981-жылдан 2019-жылдын 28-августуна чейин колдонулган желек
&lt;/gallery&gt;

=== Кошумча желектер ===
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag_of_Belize_(1950-1981).svg|&lt;gallery&gt; Файл:Flag_of_the_Governor-General_of_Belize.svg|Белиздин генерал-губернаторунун желеги 
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://www.fotw.info/flags/bz.html Flags of the World. Belize] {{ref-en}}

{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>4o13l8twdyfdrohy2qtq4cilkjnvas8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канаданын туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155385</id>
    <revision>
      <id>665015</id>
      <parentid>664974</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="4e2vth8cle2apoem58rbxp548026joq" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:10, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын улуттук туусу''' ({{lang-en|National flag of Canada}}, {{lang-fr|Drapeau national du Canada}}) — [[Канада|Канаданын]] улуттук символдорунун бири. Желек 1965-жылы 15-февралда кабыл алынган.

== Желектин тарыхы ==

== Желектин маанисинин чечмелениши ==

== Башка желектери ==

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.fotw.info/flags/ca.html Flags of the World. Canada] {{ref-en}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>4e2vth8cle2apoem58rbxp548026joq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665016</id>
      <parentid>665015</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="ps2ya7m7wveg5kc8esdh9904nnqa4yi" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:10, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын улуттук туусу''' ({{lang-en|National flag of Canada}}, {{lang-fr|Drapeau national du Canada}}) — [[Канада|Канаданын]] улуттук символдорунун бири. Желек 1965-жылы 15-февралда кабыл алынган.

== Желектин тарыхы ==

== Желектин маанисинин чечмелениши ==
[[File:Flag_of_Canada_(construction_sheet_-_leaf_geometry).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Canada_(construction_sheet_-_leaf_geometry).svg|thumb|Канаданын улуттук желегинин  чиймеси.]]

== Башка желектери ==

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.fotw.info/flags/ca.html Flags of the World. Canada] {{ref-en}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>ps2ya7m7wveg5kc8esdh9904nnqa4yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макала долбоору:Мексиканын туусу</title>
    <ns>118</ns>
    <id>155386</id>
    <revision>
      <id>665040</id>
      <parentid>664989</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bosogo багыттама калтырбастан &quot;[[Мексиканын туусу]]&quot; барагын &quot;[[Макала долбоору:Мексиканын туусу]]&quot; деп кайра атады: [[Википедия:Добуш берүү/&quot;Макала долбоору&quot; мейкиндигин орнотуу|“Макала долбоору” мейкиндигинин убактылуу иш тартибине ылайык]] (мазмун жок)</comment>
      <origin>664989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1907" sha1="9tee0hprfors1f6dfo4rnviuxrnuiq6" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:11, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Желек карточкасы
|аталышы             =  
|борбор              =  
|субъект             =  
|район               =  
|аймак               =  
|өлкө                = 
|файл                = Flag of Mexico.svg
|колу                =  
|файл0               =  
|колу0               =  
|бекитилген          = {{fd|16|09|1968}}
|жокко чыгаруу       =  
|бекитилген2         =  
|иштетилген          =  
|колдонууга          = {{FIAV|111111}}
|пропорция           = 4:7
|МГК                 =  
|жеткире иштеп чыгуу =  
|идея                =  
|авторлор            =  
|долбоор             =  
|автор               = Франсиско Эппенс Эльгера
|сүрөтчү             =  
|дизайн              =  
|консультант         =  
|символика           =  
|файл1               =  
|колу1               =  
|колдонууда1         =  
|бекитилген1         =  
|пропорция1          =  
|файл2               = Flag of Mexico (1934-1968).svg 
|колу2               = 1934—1968 жж. желеги
|пропорция2          =  
|автор2              =  
|файл3               =  
|колу3               =  
|пропорция3          =  
|автор3              =  
|Викиказына          = National flag of Mexico 
}}
Мексиканын туусу

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>9tee0hprfors1f6dfo4rnviuxrnuiq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коста-Риканын туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155388</id>
    <revision>
      <id>665020</id>
      <parentid>664991</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="q8he4zxn3wmobdiwmeh4zgzq03pe74i" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:12, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Желек карточкасы
|аталышы             =  
|борбор              =  
|субъект             =  
|район               =  
|аймак               =  
|өлкө                = 
|файл                = Flag of Costa Rica.svg
|колу                =  
|файл0               =  
|колу0               =  
|бекитилген          = {{fd|27|11|1906}} 
|жокко чыгаруу       =  
|бекитилген2         =  
|иштетилген          =  
|колдонууга          = {{FIAV|100100}} 
|пропорция           = 
|МГК                 =  
|жеткире иштеп чыгуу =  
|идея                =  
|авторлор            =  
|долбоор             =  
|автор               = 
|сүрөтчү             =  
|дизайн              =  
|консультант         =  
|символика           =  
|файл1               = Flag of Costa Rica (state).svg
|колу1               =  
|колдонууда1         = {{FIAV|010010}}
|бекитилген1         = 
|пропорция1          = 3:5 
|файл2               =  
|колу2               =  
|пропорция2          =  
|автор2              = Пасифика Фернандес 
|файл3               =  
|колу3               =  
|пропорция3          =  
|автор3              =  
|Викиказына          = National flag of Costa Rica
}}
Коста-Риканын туусу

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>q8he4zxn3wmobdiwmeh4zgzq03pe74i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гаитинин туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155396</id>
    <revision>
      <id>665017</id>
      <parentid>664996</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2338" sha1="m4z1hsec2o4xq92l10fpe3880btbnn4" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:25, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — 

== Желектин тарыхы ==

== Желектин маанисинин чечмелениши ==

== Башка желектери ==

=== Тарыхый желектери ===
{| class=&quot;standard&quot;
!Колдонулган жылдары
!Желек
!Тараптарынын катнашы
!Мамлекет
|-
|18 май 1803 — 1 январь 1804
|[[Файл:Flag_of_Haiti_(1803-1804).svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:3&lt;/center&gt;
|
|-
|1 январь 1804 — 20 май 1805
|[[Файл:Flag_of_Haiti_(civil).svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:2&lt;/center&gt;
|Гаити империясы
|-
|20 май 1805—1806
|[[Файл:Flag_of_Haiti_1964_(civil).svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:2&lt;/center&gt;
|Гаити империясы
|-
|1806—1849
|[[Файл:Flag_of_Haiti.svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:2&lt;/center&gt;
|Гаити Республикасы
|-
|1806—1811
|[[Файл:Flag_of_Haiti_1806.svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:2&lt;/center&gt;
|Гаити мамлекети
|-
|28 март 1811—1814
|[[Файл:Royal_Flag_of_Haiti_(1811–1814).svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:1,5&lt;/center&gt;
|Гаити падышалыгы
|-
|1814—1820
|[[Файл:Flag_of_Kingdom_of_Haiti.svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:1,5&lt;/center&gt;
|Гаити падышалыгы
|-
|1849 — 15 январь 1859
|[[Файл:Flag_of_Haiti_(1849–1859).svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:2&lt;/center&gt;
|Гаити империясы
|-
|15 январь 1859 — 25 май 1964
|[[Файл:Flag_of_Haiti_(1859-1964).svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:2&lt;/center&gt;
|Гаити Республикасы
|-
|25 май 1964 — 17 февраль 1986
|[[Файл:Flag_of_Haiti_(1964-1986).svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:3&lt;/center&gt;
|Гаити Республикасы
|-
|1986-жылдын 25-февралынан тарта&lt;ref&gt;1859—1964-жж. ушундай эле желек колдонулган&lt;/ref&gt;
|[[Файл:Flag_of_Haiti.svg|150x150px]]
|&lt;center&gt;1:2&lt;/center&gt;
|Гаити Республикасы
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>m4z1hsec2o4xq92l10fpe3880btbnn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сент-Люсиянын туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155401</id>
    <revision>
      <id>665012</id>
      <parentid>665001</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8221" sha1="quhokf8sd87q4i4t3veozhwo6u0xxao" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:28, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Сент-Люсиянын туусу''' ({{Lang-en|Flag of Saint Lucia}}) — мамлекеттин расмий символдорунун бири. 1967-жылы Сент-Люсия Улуу Британия менен ассоциацияланган мамлекет макамын алганда, колониянын герби тартылган көк түстөгү деңиз туусунун ордуна кабыл алынган. Туунун жалпы дизайны өзгөрүүсүз калганы менен, айрым элементтери жылдар өткөөн сайын өзгөртүлүп турган. 

Сент-Люсиянын туусу көк түстөгү тик бурчтуу кездемеден турат. Анын борборунда ак жээктүү кара түстөгү тең капталдуу үч бурчтук, ал эми анын алдында сары түстөгү үч бурчтук жайгашкан&lt;ref&gt;[https://www.govt.lc/stluciaflag Flag of Saint Lucia] &lt;/ref&gt;.

== Желектин тарыхы ==
Француздар Сент-Люсияны 1635-жылы колониясына алмаштырып, 45 жыл өткөндөн кийин, 1680-жылы жергиликтүү калк менен келишим түзүшкөн&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|title=St Lucia profile|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19833217|publisher=BBC News|date=2012-10-18|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221214029/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19833217|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. Бирок британдыктар француздар менен аралды көзөмөлгө алуу үчүн атаандашып, арал эки өлкөнүн ортосунда көп жолу колдон-кол өтүп турган&lt;ref name=&quot;LP&quot;&gt;{{cite web|title=History of St Lucia|url=http://www.lonelyplanet.com/st-lucia/history|publisher=Lonely Planet|access-date=2014-09-26|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095318/https://www.lonelyplanet.com/st-lucia/history|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Бул абал 1814-жылы Париж тынчтык келишими кол коюлганга чейин уланып, анын шарттары боюнча Франция Сент-Люсиядан баш тартып, аны Улуу Британияга өткөрүп берген. Ошол эле жылы Сент-Люсия Улуу Британиянын таажысынын колониясы болгон. Франция менен Британиянын колониялык башкаруу мезгилинде Сент-Люсиянын өзүнүн уникалдуу колониялык туусу болгон эмес&lt;ref name=&quot;LP&quot; /&gt;.

1939-жылдын август айында гана британдыктар Сент-Люсияга өзүнүн уникалдуу гербин беришкен. Геральдикалык калкан крестти түзгөн эки бамбук таякчасы бар кара калкандан, ошондой эле Улуу Британияны билдирген Тюдорлордун эки розасынан жана Францияны билдирген, төрт квадрантты ээлеген эки лилия гүлүнөн турган. Бул эмблема деңиз туусун жана генерал-губернатордун туусун түзүү үчүн колдонулган&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|first=Whitney|last=Smith|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Flag of Saint Lucia|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Saint-Lucia|date=2014-06-26|access-date=2021-07-18|url-access=subscription|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221214016/https://www.britannica.com/topic/flag-of-Saint-Lucia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

1958-жылдан 1962-жылга чейин арал Вест-Индия федерациясынын курамында болгон&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;. Бирок бул саясий биримдик таратылгандан беш жыл өткөндөн кийин, 1967-жылдын 1-мартында Сент-Люсия Улуу Британия менен ассоциацияланган мамлекет макамын алган. Бул аймакка ички иштерди толук көзөмөлгө алууга мүмкүнчүлүк берген, ал эми Улуу Британия аралдын тышкы саясаты жана улуттук коопсуздугу үчүн жооптуу бойдон кала берген. Жергиликтүү сүрөтчү Дунстан Омер тарабынан иштелип чыккан Сент-Люсиянын жаңы туусу ошол эле күнү кабыл алынган&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/saintlucia0000orrt|url-access=registration|title=Saint Lucia|publisher=Marshall Cavendish|year=2008|last=Orr|first=Tamra|page=[https://archive.org/details/saintlucia0000orrt/page/96 96]|isbn=9780761425694}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=St Lucia: Michelangelo of the Caribbean|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/centralamericaandcaribbean/saintlucia/722278/St-Lucia-Michelangelo-of-the-Caribbean.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007213648/http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/centralamericaandcaribbean/saintlucia/722278/St-Lucia-Michelangelo-of-the-Caribbean.html|url-status=dead|archive-date=2014-10-07|date=2000-02-12|first=Richard|last=Newton|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. 1979-жылдын 22-февралында Сент-Люсия көз карандысыз мамлекет болгондон кийин, туунун жалпы дизайны өзгөрүүсүз калган, бирок көк түстүн өңү жана үч бурчтуктардын өлчөмдөрү бир аз өзгөртүлгөн&lt;ref&gt;{{cite news|title=Island of St. Lucia fights independence from Britain|url=https://news.google.com/newspapers?id=GthBAAAAIBAJ&amp;sjid=LqoMAAAAIBAJ&amp;pg=4781,2860925&amp;dq=flag+of+saint+lucia&amp;hl=en|date=1979-02-21|page=23|newspaper=The Telegraph-Herald|location=Dubuque, Iowa|agency=United Press International|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221214017/https://news.google.com/newspapers?id=GthBAAAAIBAJ&amp;sjid=LqoMAAAAIBAJ&amp;pg=4781,2860925&amp;dq=flag+of+saint+lucia&amp;hl=en|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. 

== Желектин маанисинин чечмелениши ==
Туудагы түстөр жана символдор маданий, саясий жана жергиликтүү калкты чагылдырат. Көк түс асманды жана деңизди, тактап айтканда, өлкөнү курчап турган Атлантика океанын жана Кариб деңизин билдирет. Кара жана ак түстөр кара жана ак расадагы адамдардын ортосундагы гармониялуу мамилелерди чагылдырат. Сары түс күн нурун жана гүлдөп-өнүгүүнү билдирет. Үч бурчтуктар биримдикти жана аралдын түштүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан, өлкөнүн улуттук символдору болуп саналган эки жанар тоо конусун (Питон) чагылдырат.

[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(construction_sheet).svg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Flag_of_Saint_Lucia_(construction_sheet).svg|500x500px|Construction Sheet for the Flag of Saint Lucia]]

== Башка желектери ==

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>quhokf8sd87q4i4t3veozhwo6u0xxao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665014</id>
      <parentid>665012</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12708" sha1="3higt5g38f4ob0kopn7qlpibmgd6vki" xml:space="preserve">{{Желек карточкасы
|аталышы             = 
|борбор              = 
|субъект             = 
|район               = 
|аймак               = 
|өлкө                = 
|файл                = Flag of Saint Lucia.svg
|колу                = 
|файл0               = 
|колу0               = 
|бекитилген          = {{fd|1|03|1967}}
|жокко чыгаруу       = 
|бекитилген2         = 
|иштетилген          = 
|колдонууга          = {{FIAV|111100}}
|пропорция           = 1:2 
|МГК                 = 
|жеткире иштеп чыгуу = 
|идея                = 
|авторлор            = 
|долбоор             = 
|автор               = Дунстан Омер
|сүрөтчү             = 
|дизайн              = 
|консультант         = 
|символика           = 
|файл1               = 
|колу1               = 
|колдонууда1         = 
|бекитилген1         = 
|пропорция1          = 
|файл2               = 
|колу2               = 
|пропорция2          = 
|автор2              = 
|файл3               = 
|колу3               = 
|пропорция3          = 
|автор3              = 
|Викиказына          = National flag of Saint Lucia 
}}
'''Сент-Люсиянын туусу''' ({{Lang-en|Flag of Saint Lucia}}) — [[Сент-Люсия|Сент-Люсиянын]] мамлекеттин расмий символдорунун бири. 1967-жылы Сент-Люсия [[Улуу Британия]] менен ассоциацияланган мамлекет макамын алганда, колониянын герби тартылган көк түстөгү деңиз туусунун ордуна кабыл алынган. Туунун жалпы дизайны өзгөрүүсүз калганы менен, айрым элементтери жылдар өткөөн сайын өзгөртүлүп турган. 

Сент-Люсиянын туусу көк түстөгү тик бурчтуу кездемеден турат. Анын борборунда ак жээктүү кара түстөгү тең капталдуу үч бурчтук, ал эми анын алдында сары түстөгү үч бурчтук жайгашкан&lt;ref&gt;[https://www.govt.lc/stluciaflag Flag of Saint Lucia] &lt;/ref&gt;.

== Желектин тарыхы ==
[[Файл:Man_with_Saint_Lucia_flag.jpg|thumb|Футбол оюнунда Сент-Люсиянын желегин кармаган адам.]]
Француздар Сент-Люсияны 1635-жылы колониясына алмаштырып, 45 жыл өткөндөн кийин, 1680-жылы жергиликтүү калк менен келишим түзүшкөн&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|title=St Lucia profile|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19833217|publisher=BBC News|date=2012-10-18|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221214029/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19833217|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. Бирок британдыктар француздар менен аралды көзөмөлгө алуу үчүн атаандашып, арал эки өлкөнүн ортосунда көп жолу колдон-кол өтүп турган&lt;ref name=&quot;LP&quot;&gt;{{cite web|title=History of St Lucia|url=http://www.lonelyplanet.com/st-lucia/history|publisher=Lonely Planet|access-date=2014-09-26|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095318/https://www.lonelyplanet.com/st-lucia/history|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Бул абал 1814-жылы Париж тынчтык келишими кол коюлганга чейин уланып, анын шарттары боюнча Франция Сент-Люсиядан баш тартып, аны Улуу Британияга өткөрүп берген. Ошол эле жылы Сент-Люсия Улуу Британиянын таажысынын колониясы болгон. Франция менен Британиянын колониялык башкаруу мезгилинде Сент-Люсиянын өзүнүн уникалдуу колониялык туусу болгон эмес&lt;ref name=&quot;LP&quot; /&gt;.

1939-жылдын август айында гана британдыктар Сент-Люсияга өзүнүн уникалдуу гербин беришкен. Геральдикалык калкан крестти түзгөн эки бамбук таякчасы бар кара калкандан, ошондой эле Улуу Британияны билдирген Тюдорлордун эки розасынан жана Францияны билдирген, төрт квадрантты ээлеген эки лилия гүлүнөн турган. Бул эмблема деңиз туусун жана генерал-губернатордун туусун түзүү үчүн колдонулган&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;Encyclopædia Britannica. Flag of Saint Lucia&lt;/ref&gt;.

1958-жылдан 1962-жылга чейин арал Вест-Индия федерациясынын курамында болгон&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;. Бирок бул саясий биримдик таратылгандан беш жыл өткөндөн кийин, 1967-жылдын 1-мартында Сент-Люсия Улуу Британия менен ассоциацияланган мамлекет макамын алган. Бул аймакка ички иштерди толук көзөмөлгө алууга мүмкүнчүлүк берген, ал эми Улуу Британия аралдын тышкы саясаты жана улуттук коопсуздугу үчүн жооптуу бойдон кала берген. Жергиликтүү сүрөтчү Дунстан Омер тарабынан иштелип чыккан Сент-Люсиянын жаңы туусу ошол эле күнү кабыл алынган&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/saintlucia0000orrt|url-access=registration|title=Saint Lucia|publisher=Marshall Cavendish|year=2008|last=Orr|first=Tamra|page=[https://archive.org/details/saintlucia0000orrt/page/96 96]|isbn=9780761425694}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=St Lucia: Michelangelo of the Caribbean|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/centralamericaandcaribbean/saintlucia/722278/St-Lucia-Michelangelo-of-the-Caribbean.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007213648/http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/centralamericaandcaribbean/saintlucia/722278/St-Lucia-Michelangelo-of-the-Caribbean.html|url-status=dead|archive-date=2014-10-07|date=2000-02-12|first=Richard|last=Newton|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. 1979-жылдын 22-февралында Сент-Люсия көз карандысыз мамлекет болгондон кийин, туунун жалпы дизайны өзгөрүүсүз калган, бирок көк түстүн өңү жана үч бурчтуктардын өлчөмдөрү бир аз өзгөртүлгөн&lt;ref&gt;{{cite news|title=Island of St. Lucia fights independence from Britain|url=https://news.google.com/newspapers?id=GthBAAAAIBAJ&amp;sjid=LqoMAAAAIBAJ&amp;pg=4781,2860925&amp;dq=flag+of+saint+lucia&amp;hl=en|date=1979-02-21|page=23|newspaper=The Telegraph-Herald|location=Dubuque, Iowa|agency=United Press International|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221214017/https://news.google.com/newspapers?id=GthBAAAAIBAJ&amp;sjid=LqoMAAAAIBAJ&amp;pg=4781,2860925&amp;dq=flag+of+saint+lucia&amp;hl=en|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. 

== Желектин маанисинин чечмелениши ==
[[Файл:The_Pitons_of_St_Lucia_YORYM-TA0184.jpg|right|thumb|Питондор — желектин ортосунда стилдештирилген эки үч бурчтук түрүндө берилген, жанар тоодон пайда болгон эки чоку. 1903-жылы тартылган сүрөт.]]
Туудагы түстөр жана символдор маданий, саясий жана жергиликтүү калкты чагылдырат. Көк түс асманды жана деңизди, тактап айтканда, өлкөнү курчап турган Атлантика океанын жана Кариб деңизин билдирет. Кара жана ак түстөр кара жана ак расадагы адамдардын ортосундагы гармониялуу мамилелерди чагылдырат. Сары түс күн нурун жана гүлдөп-өнүгүүнү билдирет. Үч бурчтуктар биримдикти жана аралдын түштүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан, өлкөнүн улуттук символдору болуп саналган эки жанар тоо конусун (Питон) чагылдырат.

[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(construction_sheet).svg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Flag_of_Saint_Lucia_(construction_sheet).svg|500x500px|Construction Sheet for the Flag of Saint Lucia]]

== Башка желектери ==

=== Тарыхый желектери ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! width=&quot;110&quot; |Желек
! width=&quot;100&quot; |Колдонулган жылдары
! width=&quot;250&quot; |Колдонуу максаты
! width=&quot;250&quot; |Сүрөттөмөсү
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1875-1939).svg|border|100x100px]]
|1875–1939
|Сент-Люсия колониясынын желеги.
|Колониянын мөөрү түшүрүлгөн британиялык көк желек (British Blue Ensign). Мөөрдөгү латын тилиндеги ураан мындай деп жазылган: STATIO HAUD MALEFIDA CARINIS
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Governor_of_Saint_Lucia_(1875-1939).svg|border|100x100px]]
|1875–1939
|Сент-Люсиянын колониялык губернаторунун желеги.
|Британ желегинин ортосунда лавр гүлчамбары менен курчалган Сент-Люсиянын 1875-жылкы мөөрү жайгашкан.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1939–1967).svg|border|100x100px]]
|1939–1967
|Сент-Люсия колониясынын желеги.
|Колониянын герби түшүрүлгөн британдык «Көк желек» (British Blue Ensign). Эмблема кайчылаш жайгашкан эки бамбук сабагынан жана кара калкандан турат; калкандын төрт бөлүгүн Улуу Британияны символдоштурган эки Тюдор розасы жана Францияны символдоштурган эки лилия гүлү (fleurs-de-lis) ээлейт.
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Governor_of_Saint_Lucia_(1967-1979).svg|border|100x100px]]
|1939–1979
|Сент-Люсиянын колониялык губернаторунун желеги.
|Улуу Британиянын желегинин ортосунда, лавр гүлчамбары менен курчалган, Сент-Люсиянын 1939-жылкы герби түшүрүлгөн ак тегерекче жайгашкан.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1967–1979).svg|border|100x100px]]
|1967–1979
|Сент-Люсиянын желеги.
|Ачык көк түстөгү кездеменин ортосунда сары үч бурчтук жайгашкан; ал ак жээктүү кара түстөгү жебенин учунун алдында турат.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1979-2002).svg|border|100x100px]]
|1979–2002
|Сент-Люсиянын желеги.
|Көк түстөгү кездеменин ортосунда сары үч бурчтук жайгашкан; ал ак жээктүү кара түстөгү жебенин учунун алдында турат. Сары үч бурчтук чоңойтулуп, ал эми жебенин учу ичкеритилген.
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.fotw.info/flags/lc.html Flags of the World. Saint Lucia] {{ref-en}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>3higt5g38f4ob0kopn7qlpibmgd6vki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сент-Винсент жана Гренадиндердин туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155402</id>
    <revision>
      <id>665019</id>
      <parentid>665002</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1930" sha1="1iyi6jodl3r5h15g4k6q4xmxk79n61k" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:29, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — 
 
== Желектин тарыхы ==

== Желектин маанисинин чечмелениши ==

== Башка желектери ==

=== Тарыхый желектери ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+Сент-Винсент жана Гренадиндердин тарыхый желектери
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Желек
! scope=&quot;col&quot; |Колдонулган жылдары
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Сүрөттөмөсү
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines_(1877-1907).svg|150x150px]]
|1877–1907
| rowspan=&quot;2&quot; |Британ бийлиги мезгилинде колдонулган, герб түшүрүлгөн бар көк түстөгү желек.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines_(1907-1979).svg|150x150px]]
|1907–1979
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines_(1979-1985).svg|150x150px]]
|27 октябрь 1979 – март 1985
|Көк, сары жана жашыл түстөгү тилкелерден турган, алардын ортосунда эки ичке ак тилке жайгашкан вертикалдуу үч түстүү желек; анын ортосунда нан дарагынын жалбырагынын фонунда өлкөнүн герби чагылдырылган.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines_(1985).svg|150x150px]]
|март—21 октябрь 1985
|Тик ак тилкелер алынып салынган.
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>1iyi6jodl3r5h15g4k6q4xmxk79n61k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сент-Китс жана Невистин туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155403</id>
    <revision>
      <id>665018</id>
      <parentid>665003</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>665018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="6jnuqkd4mg8ml7q7n3wdgtwrrmnlxg1" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:29, 6 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — 
 
== Желектин тарыхы ==

== Желектин маанисинин чечмелениши ==

== Башка желектери ==
&lt;gallery perrow=&quot;3&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Файл:Flag_of_St._Christopher-Nevis-Anguilla_(1958-1967).svg|Сент-Китс-Невис-Ангилья колониясынын желеги 1958—1967 
Файл:Flag_of_St_Kitts-Nevis-Anguilla_(1967).svg|Улуу Британия менен ассоциялашкан — Сент-Кристофер жана Невистин желеги {{fd|27|02|1967}} — {{fd|30|05|1967}} 
Файл:Flag_of_St_Christopher_Nevis_Anguilla.svg|Улуу Британия менен ассоциялашкан — Сент-Кристофер — Невис — Ангильянын желеги {{fd|30|05|1967}} — {{fd|19|09|1983}}    
&lt;/gallery&gt;

=== Кошумча желектери ===
&lt;gallery perrow=&quot;3&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Файл:Flag_of_Nevis.svg|Невистин желеги
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>6jnuqkd4mg8ml7q7n3wdgtwrrmnlxg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:HonOK51</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155406</id>
    <revision>
      <id>665009</id>
      <timestamp>2026-11-06T12:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="a3buz4yzhdm0bxevbq86l7mudza72vq" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:06, 6 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a3buz4yzhdm0bxevbq86l7mudza72vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Otopon</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155407</id>
    <revision>
      <id>665013</id>
      <timestamp>2026-11-06T14:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="njhlih4nm1o7jmdraqwi71kl5cft5xt" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:07, 6 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>njhlih4nm1o7jmdraqwi71kl5cft5xt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Aruuke ravsanbekova</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155408</id>
    <revision>
      <id>665021</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="s0siyfoiew41um5oxnkcco6elqhhdbp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:07, 6 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s0siyfoiew41um5oxnkcco6elqhhdbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:SilentMagpie</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155409</id>
    <revision>
      <id>665024</id>
      <timestamp>2026-11-06T20:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="lqbyv9wnu3vg4i7sca0v536zvw47w4k" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:08, 6 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lqbyv9wnu3vg4i7sca0v536zvw47w4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сендлерова, Ирена</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155410</id>
    <revision>
      <id>665025</id>
      <timestamp>2026-11-06T20:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Делфии</username>
        <id>49662</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/152662376|Сендлерова, Ирена]]&quot;</comment>
      <origin>665025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="428" sha1="1dypx1mg63huewtrusayiwpz1bzurup" xml:space="preserve">Ирена Станислава Сендлерова (пол. Ирена Сендлер деген ат менен белгилүү, кыздык аты  Кшижановская (15-февраль 1910-ж., Варшава – 12-май 2008, Варшава) – Варшава геттосунан 2500 еврей баланы сактап калган польшалык каршылык көрсөтүүчү активист.</text>
      <sha1>1dypx1mg63huewtrusayiwpz1bzurup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665026</id>
      <parentid>665025</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T20:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Делфии</username>
        <id>49662</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>665026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15089" sha1="34glgh01q05qth7dqz6u1gxp27jjykv" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
  &lt;table style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; width: 340px; border-collapse: collapse; font-family: sans-serif; font-size: 14px; margin: 0 auto;&quot;&gt;
    &lt;tr&gt;
      &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; padding: 10px; font-size: 16px;&quot;&gt;
        &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;Ирена Сендлер&lt;/div&gt;
      &lt;/th&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr&gt;
      &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 10px;&quot;&gt;
        [[Файл:Irena Sendlerowa 1942.jpg|300px]]
      &lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; width: 40%; text-align: left;&quot;&gt;Туулган аты&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;Ирена Кшижановская&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Туулган күнү&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;15 февраль 1910&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Туулган жери&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;Варшава, Польша патшалыгы&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Каза болгон күнү&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;12 май 2008 (98 жашта)&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Каза болгон жери&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;Варшава, Польша&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Өлкөсү&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;[[Файл:Flag of Poland.svg|20px|border]] Польша&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Ишмердүүлүгү&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;социалдык кызматкер&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
    &lt;tr style=&quot;border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Атасы&lt;/td&gt;
      &lt;td style=&quot;padding: 8px; text-align: left;&quot;&gt;Станислав Кшижановский&lt;/td&gt;
    &lt;/tr&gt;
  &lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
Ирена Станислава Сендлерова (пол. Ирена Сендлер деген ат менен белгилүү, кыздык аты  Кшижановская (15-февраль 1910-ж., Варшава – 12-май 2008, Варшава) – Варшава геттосунан 2500 еврей баланы сактап калган польшалык каршылык көрсөтүүчү активист.

== Өмүр баяны ==
Ал Станислав Кшижановски (1877–1917) жана Янина Каролина Гжибовска (1885–1944) үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ирена төрөлгөнгө чейин анын атасы 1905-жылдагы революция учурунда жашыруун иштерге катышкан, Польша Социалисттик партиясынын мүчөсү болгон жана негизинен кедей жөөттөрдү дарылаган социалисттик дарыгер болгон, аларга башка дарыгерлер жардам берүүдөн баш тартышкан. Ал бейтаптарынан жугуп, ич келтеден каза болгон. Ал өлгөндөн кийин, жөөт коомчулугунун өкүлдөрү анын аялына Иренанын билимин төлөөгө жардам сунушташкан, ал орто мектепти аяктагандан кийин Варшава университетинин поляк адабияты бөлүмүнө тапшырып, Польша Социалисттик партиясына кошулган.

Экинчи Дүйнөлүк Согуш учурунда Ирена Сендлерова Варшава Саламаттыкты сактоо департаментинин кызматкери жана поляк жер астындагы уюмунун (Йоланта деген каймана ат менен) — Жүйүттөргө жардам берүү кеңешинин (Žegota) мүчөсү болгон. Ал Варшава геттосуна көп барып, оорулуу балдарды көзөмөлдөп турган. Ушул жамынуу менен ал жана анын жолдоштору геттодон 2500 баланы жашыруун алып чыгып, андан кийин алар поляк балдар үйлөрүнө, жеке үй-бүлөлөргө жана монастырларга берилген.

Ымыркайларга уктатуучу дарылар берилип, муунтуп албоо үчүн тешиктери бар кичинекей кутуларга салынып, лагерге дезинфекциялоочу каражаттарды жеткирген унаалар менен ташылган. Айрым балдар геттонун жанындагы имараттардын жер төлөлөрүнөн чыгарылып кеткен. Качуу үчүн да суу агызуучу түтүктөр колдонулган. Башка балдар баштыктарга, себеттерге жана картон кутуларга салынып ташылган.

Ал ымыркайларды куралдар кутусуна, ал эми улуу балдарды жүк ташуучу унаанын арткы жагындагы брезенттин астына жашырган. Жүк ташуучу унаа геттого киргенде же чыкканда үрүүгө үйрөтүлгөн ит да арткы жагында кармалган. Башка бир версияда ит таксиде отурган, ал эми айдоочу дарбазадан чыгып баратканда анын таманына басып, үргөнү айтылат. Иттин үргөнү наристелердин ызы-чуусун же ыйын басып калган.

Ирена Сендлерова куткарылган балдардын баарынын маалыматтарын жука кагаздын ичке тилкелерине жазып, тизмени айнек бөтөлкөгө катып койгон. Бөтөлкө досунун багындагы алма дарагынын түбүнө көмүлгөн, максаты согуштан кийин балдардын туугандарын табуу болгон.

1943-жылы 21-октябрда (башка булактарга ылайык, 18-октябрь) ал жашыруун жолугушуу жайларынын бири болгон кир жуучу жайдын ээсинин айыптоосунан кийин камакка алынган.Ал кир жуучу жайда иштеген Павяк түрмөсүнүн серб канатында кармалган. Кыйноолордон кийин ал өлүм жазасына тартылган, бирок куткарылган: аны өлүм жазасына тарткан жерге алып барган күзөтчүлөргө Жегота пара берген, ал эми 13-ноябрда Сендлерова түрмөдөн жашыруун түрдө чыгарылып кеткен. Расмий документтерде анын өлүм жазасына тартылганы жарыяланган. Ирена Сендлерова согуштун аягына чейин жашырынып жүргөн, бирок жөөт балдарына жардам берүүнү уланткан. 1945-жылы март айында, Варшава бошотулгандан кийин, коммунисттик активист Ежи Альбрехттин сунушу менен, ал Социалдык камсыздоо департаментинин башчысынын орун басары болуп дайындалып, Варшава көтөрүлүшү жеңилгенден кийин шаарда калып, сойкулук менен жашап калган аялдар жана кыздар үчүн балдар үйлөрүнүн, карылар үйлөрүнүн жана атайын борборлордун ачылышына чоң салым кошкон.

Согуштан кийин Сендлерова куткарылган балдар жөнүндөгү маалыматтын жашыруун топтомун таап, аны 1947-жылдан 1949-жылга чейин Польша жөөттөрүнүн Борбордук комитетинин төрагасы болгон Адольф Берманга өткөрүп берген. Комитеттин кызматкерлери бул тизмени колдонуп, балдарды таап, туугандарына кайтарып беришкен. Жетимдер жөөт балдар үйлөрүнө жайгаштырылган. Кийинчерээк алардын бир топ бөлүгү Израилге жөнөтүлгөн.

Польшада коммунисттик режим орногондон кийин, Ирена Сендлерова сүргүндөгү Польша өкмөтү жана Ички армия менен кызматташкандыгы үчүн суракка чакырылган. Сендлерова 1949-жылы суракка алынганда кош бойлуу болгон. 1949-жылы 9-ноябрда эркек бала (Анджей) эрте төрөлүп, 11 күндөн кийин каза болгон. Сендлерова 1950-жылдын мартына чейин Социалдык камсыздоо бөлүмүнүн башчысынын орун басары болуп иштеген. Андан кийин ал эки жыл Майыптар Союзунда камкордук бөлүмүнүн башчысы, андан кийин Варшава Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо департаментинде инструктор (1953-1954), Мамлекеттик акушерлер мектебинде директордун орун басары (1954-1955) жана Мамлекеттик эмгек мектебинин башкы директорунун орун басары (1955-1958) болуп иштеген. 1958-жылдан 1962-жылга чейин Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо министрлигинде Орто медициналык окуу жайлары департаментинин директору болгон. 1962-жылдан тартып Мамлекеттик стоматологиялык техниктер мектебинин башкы директорунун орун басары болуп иштеген. Ал 1967-жылы пенсияга чыккан, бирок 1984-жылга чейин Медициналык колледждин китепканасында жарым күндүк иштөөнү уланткан.

1965-жылы Израилдин Европалык жөөттөрдүн катастрофасы боюнча институту жана Яд Вашем Холокост музейи Ирена Сендлерге &quot;Элдердин арасындагы адил адам&quot; наамын ыйгарышкан.

Ал үч жолу турмушка чыккан. 1931-жылы ал Варшава университетинин классикалык филология кафедрасынын кенже ассистенти Мечислав Сендлерге (1910–2005) турмушка чыккан, бирок алар согушка чейин ажырашып кетишкен, бирок ажырашуу эч качан аяктаган эмес. Согуш учурунда Мечислав туткунга түшкөн. 1947-жылы мекенине кайтып келгенден кийин, алар ажырашып кетишкен, ошол эле жылы Ирена студент кезинде таанышкан жана немис басып кирүүсүнөн бир аз мурун мамиле түзгөн Стефан Згржембскиге (чындыгында жөөт Адам Цельникье, 1912–1961) турмушка чыккан. Алардын үч баласы болгон: Анджей, Адам (1951–1999) жана Янина (1947-жылы туулган). Алар 1961-жылы ажырашып кетишкен, андан кийин Ирена Мечиславга кайрадан турмушка чыккан (ошол учурда анын да аялынын өлүмү менен аяктаган мурунку никеси болгон). Алар 10 жыл чогуу жашашкан, андан кийин кайрадан ажырашышкан, бирок өмүрүнүн акырына чейин жакшы мамиледе болушкан.

Ирена Сендлер өмүрүнүн акыркы жылдарын Варшаванын борборундагы бир бөлмөлүү батирде өткөргөн. Ал 2008-жылы 12-майда Варшавада 98 жашында каза болгон. Ал Варшаванын Повязьки көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар ==
1965-жылы Израилдин Яд Вашем Холокост музейи Ирена Сендлерге &quot;Улуттардын арасындагы адил адам&quot; наамын ыйгарган.

2003-жылы ал Польшанын эң жогорку мамлекеттик сыйлыгы - Ак бүркүт ордени менен сыйланган.

2007-жылы Польшанын президенти жана Израилдин премьер-министри аны дээрлик 2500 баланын өмүрүн сактап калганы үчүн Нобель тынчтык сыйлыгына көрсөткөн, бирок сыйлык АКШнын вице-президенти Ал Горго глобалдык жылуулук боюнча иши үчүн ыйгарылган, анткени сыйлык акыркы эки жылда көрүлгөн аракеттер үчүн ыйгарылат.

2007-жылы ал Эл аралык Жылмаюу ордени менен сыйланып, эң улгайган алуучу болуп калган.

Ал Варшаванын жана Тарчиндин ардактуу жараны.</text>
      <sha1>34glgh01q05qth7dqz6u1gxp27jjykv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Lapin kuski</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155411</id>
    <revision>
      <id>665027</id>
      <timestamp>2026-11-07T00:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="dt8lcrfg3ca93uhm41khhsbtceu5ynp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:08, 7 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dt8lcrfg3ca93uhm41khhsbtceu5ynp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-58506-64</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155412</id>
    <revision>
      <id>665028</id>
      <timestamp>2026-11-07T01:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="8u20nycn7pd67o3hat5e1z6aiznowrq" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:09, 7 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8u20nycn7pd67o3hat5e1z6aiznowrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Vandergraus</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155413</id>
    <revision>
      <id>665031</id>
      <timestamp>2026-11-07T04:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="bomlj9zc4wnmm7i8ayngjv6x4t5c41z" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:09, 7 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bomlj9zc4wnmm7i8ayngjv6x4t5c41z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Linxedits28</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155414</id>
    <revision>
      <id>665033</id>
      <timestamp>2026-11-07T06:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="1a13u4uchgbmwilim63lagxxqmnxwi1" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:10, 7 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1a13u4uchgbmwilim63lagxxqmnxwi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59099-96</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155415</id>
    <revision>
      <id>665034</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>665034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="j8fpb0ast1o1gqn4eltjhnqmhv1mvtc" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:10, 7 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j8fpb0ast1o1gqn4eltjhnqmhv1mvtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Константин Роденко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155416</id>
    <redirect title="Роденко Константин Герасимович" />
    <revision>
      <id>665044</id>
      <timestamp>2026-11-07T11:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <comment>Bosogo &quot;[[Константин Роденко]]&quot; барагын &quot;[[Роденко Константин Герасимович]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>665044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="mqvj2knn1qwoy00g90r30o6g3cu0xsj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Роденко Константин Герасимович]]</text>
      <sha1>mqvj2knn1qwoy00g90r30o6g3cu0xsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аба майданы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155417</id>
    <redirect title="Аэропорт" />
    <revision>
      <id>665052</id>
      <timestamp>2026-11-07T11:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Аэропорт]]» барагына багытталды</comment>
      <origin>665052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="6ypq656etvithljet3r1elkynsu267u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аэропорт]]</text>
      <sha1>6ypq656etvithljet3r1elkynsu267u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>665053</id>
      <parentid>665052</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosogo</username>
        <id>18484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[Аба майданы]]&quot; ([Түзөтүү=Администраторлор гана укуктуу] (дайыма) [Аталышты өзгөртүү=Администраторлор гана укуктуу] (дайыма))</comment>
      <origin>665052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="6ypq656etvithljet3r1elkynsu267u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аэропорт]]</text>
      <sha1>6ypq656etvithljet3r1elkynsu267u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>