Касымалы Жантөшев

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Касымалы Жантөшев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3853</id>
    <revision>
      <id>666549</id>
      <parentid>641314</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirzoulugʻbek</username>
        <id>4632</id>
      </contributor>
      <origin>666549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13333" sha1="epik3txarz8klmxgccj5ei4t23zgy8v" xml:space="preserve">{{Жазуучу
 |Аты               = Жантөш уулу Касымалы 
 |Сүрөт                = Кызыл учкун (1927).jpg
 |Туурасы              = 200px
 |Сүрөттүн баяндамасы  = [[Кызыл учкун|«Кызыл учкун» ийрими.]] 1927-жылы.&lt;br /&gt; Экинчи катардагы ортосунда
 |Туулган датасы       = 15.9.1904 
 |Туулган жери         = [[Тепке]] айылы,  [[Ак-Суу району]],  [[Кыргызстан]]
 |Өлгөн датасы         = 13.8.1968
 |Өлгөн жери           = [[Бишкек|Фрунзе]] шаары  
 |Ишмердүүлүгү = [[жазуучу]], [[драматург]], [[театр]]  [[режиссер]]у жана [[артист]]
 |Наамдары = Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу
 |Чыгармачылык активдүүлүгү = 1926-жылдан баштап
 |Театр = [[Кыргыз улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драма театры|Кыргыз мамлекеттик драма театр]]
}}

'''Касымалы Жантөшев''' (1904-1968) ― XX кылымдагы кыргыз элинин чыгаан романчысы, жазуучу, [[драматург]], [[театр]]  [[режиссер]]у жана [[артист]], эл жазуучусу. Ал «[[Каныбек]]» романы менен атактуу. 

== Өмүр баяны ==
Касымалы Жантөшев 15 [[аяк оона]] 1904-жылы азыркы [[Ысык-Көл облусу]]нун [[Ак-Суу району|Түп району]]ндагы [[Тепке]] айылында туулган&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aksuu.gov.kg/rajon-tuuraluu/rajondon-chykkan-chygaan-insandar/ |title=Райондон чыккан чыгаан инсандар |publisher=Ак-Суу райондук мамлекеттик администрациясы}}&lt;/ref&gt;. Алгачкы билим алуу жылдары 1918-1924-жылдар аралыгында айылдык мектепте өтүп, кийин 1926-жылы [[Куттубаев, Асанкул|Асанкул Куттубаев]], [[Ашыралы Боталиев]] жана башка көркөм өнөр чеберлери менен бирге Кыргыз музыкалуу-драма студиясында билим алган. 1930-жылы [[Бишкек|Фрунзе]]деги педагогикалык техникумду аяктаган соң, эмгек жолун Кыргыз музыкалуу-драма студиясынын артисти катары баштап, кийин Кыргыз мамлекеттик педагогикалык техникумунда окутуучу болуп иштеген.

1931-1933-жылдар аралыгында Кыргыз АССРинин Эл агартуу комитетинде усулчу, райондук башчысы болуп кызмат кылган. 1934-1948-жылдарда [[Кыргыз улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драма театры|Кыргыз мамлекеттик драма театрында]] актер, режиссер жана режиссер-коюучу болуп иштеген. Андан соң 1948-1949-жылдары Кыргызмамбаста редактор, ал эми 1949-1951-жылдары [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]]инин Наркоматында жетекчиси болуп иштеген. 1964-1968-жылдарда Кыргыз ССРинин маданият министрлигиндеги репертуардык-редакциялык коллегиянын башкы редактору кызматын аркалаган.

Касымалыдын чыгармачылык жолу мектепти аяктаган учурда башталып, 1922-жылы «Койчу» деген биринчи сахналык чыгармасын жазган&lt;ref&gt;{{cite news|title=Касымалы Жантөшев — өмүр баяны|date=27.10.2016|publisher=Sputnik Кыргызста|url=https://sputnik.kg/20161027/kasymaly-zhantoshev-omur-bayany-1029990189.html}}&lt;/ref&gt;. «Койчулар» сыяктуу бир актылуу сахналык чыгармаларды жазуу менен белгилүү болгон. Кыргыз музыкалуу-драма студиясында окуп жүргөндө «Карачач», «Алым менен Мария» жана «Анчар менен Ак бугу» аттуу сахналык чыгармаларын жараткан. 1938-жылы анын «Эки жаш» аттуу повести жарык көргөн. 1939-1941-жылдарда «Каныбек» романынын биринчи эки тому, 1942-жылы элдик эпоско негизделген «Курманбек» баатырдык драмасы, советтик партизандардын эрдигин чагылдырган «Өч» драмасы жарык көргөн. [[Экинчи дүйнөлүк согуш]]тан кийин Касымалы [[Токтогул Сатылганов]]го арнап «Элдик ырчы» сахналык чыгармасын жазган.

Анын «[[Каныбек]]» романы жана «Курманбек» драмасы кыргыз улуттук маданиятынын алтын фондусуна кирген чыгармалардын катарында турат&lt;ref&gt;{{cite news|title=Касымалы Джантошев. Золотой фонд киргизской национальной культуры|url=https://limon.kg/ru/news:66958|publisher=limon.kg|date=24.09.2015}}&lt;/ref&gt;. Ошондой эле Касымалыдын чыгармачылыгынын жемиши катары «Хан-Теңирлик чабан» (1963) романы, «Тилек» (1949), «Жалындуу жаштар» (1951) повесттери, көптөгөн аңгемелер жана балдарга арналган жомоктору таанымал. 1957-жылы ал элдик оозеки чыгармачылыкка негизделген «Мендирман» аттуу ырын өзүнчө китеп кылып чыгарган. Анын чыгармалары орус тилине да которулган.

Котормочулук жаатында да ал бир катар эмгектерди жасаган, анын ичинде [[Островский Николай Алексеевич|А.Н.Островский]]дин «Бесприданница» (кыргызча «Сепсиз кыз») пьесасын жана анын «Как закалялась сталь» («Болот кантип курчуду») романын кыргызчага которгон. Кинодраматургия боюнча Касымалы «Тянь-Шандык кыз» фильминин сценарийин жазып, «Каныбек» романы [[Кыргызфильм]] киностудиясы тарабынан экрандаштырылган.

1934-жылдан баштап ал СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.

== Сыйлыктары жана Наамдары ==
Касымалы 1946-жылы Кыргыз ССРинин өнөрүнө эмгек сиңирген ишмер наамын алган. 1968-жылы ал Кыргыз Эл жазуучусу деген ардактуу наамга ээ болгон.  Жазуучу эки жолу «Ардак белгиси» ордени, «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата-Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалы, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалы жана Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамоталары менен сыйланган.

Касымалы Жантөшевдин ысмы Ысык-Көл облустук драма театрына&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://issykkuldram.tm.kg/|title=Касымалы Жантөшев атындагы ысык-көл облустук музыкалык драма театры}}&lt;/ref&gt;, мектептерге, китепканаларга жана республиканын бир катар шаарларынын көчөлөрүнө жана айылдарына берилген.

== Жарыяланган эмгектери ==
=== Кыргыз тилинде ===
*Эки жаш: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1938. - 103 б.
*Каныбек: Роман: 1-китеп. - Ф.: Кыргызмамбас, 1939. - 275 б.
*Каныбек: Роман: 2-китеп. - Ф.: Кыргызмамбас, 1941. - 153 б.
*Адыл мерген: Поэма. - Ф. - Казань: - Кыргызмамбас, 1941. - 96 б.
*Чолпонбай: Аңгеме. - Ф.: Кыргызмамбас, 1943. - 44 б.
*Каныбек: Роман: 3-китеп. - Ф.: Кыргызмамбас, 1948. - 239 б.
*Тилек: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1949. - 136 б.
*Жалындуу жаштар: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1951. - 350 б.
*Ашуу ашкан суу. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. - 300 б.
*Эки жаш: Повесть, аңгеме жана очерктер. - Ф.: Кыргызмамбас, 1955. - 211 б.
*Мендирман: Эл жомокторунун негизинде жазылган поэма: 1938-1955. - Ф.: Кыргызмамбас, 1957. - 139 б.
*Биздин жомоктор. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. - 171 б.
*Хан-Теңирлик чабан: Роман. - Ф.: Кыргызмамбас, 1963. - 340 б.
*Биздин секретарь: Повесть. - Ф.: Мектеп, 1964. - 306 б.
*Пьесалар. - Ф.: Кыргызстан, 1964. - 284 б.
*Менин тагдырым: Повесттер. - Ф.: Кыргызстан, 1967. - 208 б.
*Чолпонбай: Аңгеме. - Ф.: Мектеп, 1970. - 51 б..
*Тандалган чыгармалар. - Ф.: Кыргызстан, 1972.
*Чолпонбай: Аңгеме. - Ф.: Кыргызстан, 1974. - 32 б.
*Эки жаш: Прозалар. - Ф.: Мектеп, 1974. - 326 б.
*Курманбек: Пьесалар, повесттер. - Ф.: Мектеп, 1979. - 224 б.
*Адыл мерген менен Эдил мерген: Жомок. - Ф.: Мектеп, 1982. - 25 б.
*Акылман бала: Жомоктор жана легенда. - Ф.: Мектеп, 1983. - 47 б.
*Жалындуу жаштар: Повесть. - Ф.: Кыргызстан, 1983. - 298 б.
*Акылман бала: Жомок, легенда. Б.: Кыргызстан, 1995. - 56 б.

=== Орус тилинде ===
*Герой Курманбек. - М. - Л.: Искусство, 1944. - 136 с.
*Кар жукпас: Роман. - Ф.: Киргизгосиздат, 1956. - 280 с.
*Каныбек: Роман: кн. 1. - Ф.: Киргизгосиздат, 1958. - 401 с.
*Каныбек: Роман. - М.: Мол. гвардия, 1958. - 319 с.
*Каныбек: Роман: кн. 1 - 2. - Ф.: Киргизгосиздат, 1961. - 948 с.
*Каныбек: Роман: кн. 1 - 2. - Ф.: Киргизгосиздат, 1962. - 952 с.
*Каныбек: Роман в 2-х т. - Ф.: Кыргызстан, 1980.
*кн. 1. - 412 с.
*кн. 2. - 504 с.
*Охотники Адыл и Эдил: Сказка. - Ф.: Мектеп, 1983. - 24 с.

=== Котормолору ===
* Лермонтов М. Ырчы Кериб: Түрк элинин жомогу. - Ф. - Казань: Кыргызмамбас, 1938. - 16 б.
* Андерсен Г.X. Кебетесиз балапан: Жомок. - Ф. - Казань: Кыргызмамбас, 1938. - 28 б. 
* Будогорская И. Фонарь жөнүндө повесть. - Ф. - Казань: Кыргызмамбас, 1938. - 92 б. 
* Андерсен Г. X. Дюймовочка. - Ф.: Кыргызмамбас, 1939. - 24 б.
* Будогорская И. Фонарь жөнүндө повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1939. - 93 б.
* Островский Н. А. Болот кантип курчуду. - Ф. - Казань: Кыргызмамбас, 1940.-551 б. 
* Смирнов Е. Даңктуу пионер Гена Шукин. - Ф. - Казань: Кыргызмамбас, 1940. - 62 б.

== Булактар ==
[[Категория:Драматургдар]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз театры]]
[[Категория:Кыргыз драматургиясы]]
[[Категория:Театр]]
[[Категория:Кыргыз режиссерлору]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Туулгандар 1904-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 1968-жылы]]</text>
      <sha1>epik3txarz8klmxgccj5ei4t23zgy8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сапарбек Касмамбетов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4463</id>
    <revision>
      <id>666452</id>
      <parentid>553603</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19336" sha1="6pqqq72guflvlibtr16pcd63fs9xdkq" xml:space="preserve">'''Сапарбек Касмамбетов''' (30.5.1934, Кочкор өрөөнү  –19.01.2020, [[Бишкек]])  - [[манасчы]], төкмө акын. 


КР эл агартуунун отличниги, [[Балыкчы шаары]]нын ардактуу атуулу, &quot;Манас-1000&quot; юбилейлик медалынын жана &quot;Даңк&quot; мадалынын ээси. 

[[ Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер ]]

1987-жылдан бери Кыргызстанда өткөрүлгөн &quot;Манас&quot; айтыштарынын 7 ирээт жеңүүчүсү. &lt;br&gt;

== Кыскача өмүр таржымакалы ==
Сапарбек Касмамбет уулу 1934-жылы Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Кочкор районунда жайлоодо туулган. &lt;br&gt;
[[Кочкор (район)|Кочкордо]] окуп, таалим алган. &lt;br&gt;

Ал 1972-жылы Каракол (мурдагы Пржевальск) шаарында педагогикалык окуу жайды аяктаган. &lt;br&gt;

Ал эми 1982-жылы Бүбүсара Бейшеналиева атындагы Көркөм өнөр институтунун фольклор бөлүмүн сырттан окуп бүтүргөн. &lt;br&gt;

Ал Нарын облусунун Ат-Башы районунда мугалимдик кесипти да аркалаган. &lt;br&gt;

Өмүрүнүн кыйла бөлүгүн Балыкчы шаарныда да өткөргөн. &lt;br&gt;

1990-жылдардын ортосунан тартып ал Бишкек шаарында жашап келди. &lt;br&gt;

Ал [[Кыргызстан]] эгемендикке ээ болгондон кийин манасчылык жана төкмөчүлүктү өнүктүрүүгө жеке салымын кошуп келди.&lt;br&gt;

Ал узакка созулган оорудан кийин 2020-жылы 19-январда [[Бишкек]] шаарында дүйнөдөн кайтты. &lt;br&gt;

Маркумдун сөөгүн жерге берүү ырасымы 2020-жылдын 21-январына белгиленди. &lt;br&gt;


== Манасчылык өнөрдү аркалай башташы ==
Жаш чагындагы &quot;Манас&quot; дастанын айтып калган учурун эскерип: &quot;Айат-пресс&quot; басылмасына 2009-жылы ал мындай деп айткан: &lt;br&gt;

&quot;Манас&quot; айтуу - бул өзүнчө узак кеп. Мен &quot;Манасты&quot; 7-8 жашыман айтып баштагам. Эч кимден таалим алган эмесмин. [[Саякбай Каралаев|Саякбай Каралаевди]] көрүп, учурашып, убагында &quot;Манас&quot; айтканын угуп, таасирленгем. Саякбай Каралаевдин баласы мени менен чогуу иштеп, аганы көп көрүп калчумун. Бирок эч убакта Саякбайдан же Чалагыздан таалим-тарбия алган жокмун. Театрда чоң обончу, композитор Ж. Шералиев жана башка атактуу адамдар менен иштешип, бирге жүрдүм. Балким мага ошолордун таасири тийгендир.  &lt;br&gt;

Бирок талант өзүнөн-өзү жаралат. Бирөөдөн таалим-тарбия алдым деген бекер сөз. Эгер талант болбосо, канчалык күчтүү тарбия алса да ал кишиден эч нерсе чыкпайт. Жаттама болуп калат. Мынакей азыр миңден ашык саптардан оозеки айткандыгым үчүн эки китеп чыгып олтурат. &quot;Эр Кошой&quot;, &quot;Билерик&quot; деген китептер жарык көрдү. &lt;br&gt;

Андан сырткары мен СССР мезгилинде Академиянын өзүндө жана радио, телевидениелерге канчалаган миңдеген саптарды жаздыргам, азыр телевидениенин да, академиянын фондунда сакталуу&quot;, -- деген эле. &lt;br&gt;

== Семетейди жаздыруу ==
Сапарбек Касмамбет уулунан «[[Семетей]]» эпосунун «Кырк чоронун өлүмү» эпизоду (1600 сап ыр) жазылып алынган.&lt;ref&gt;*[[&quot;Манас&quot; энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 2-т.  ISBN -5-89750-035-5&lt;/ref&gt; Жазылып алынган бул эпизоддун кыскача сюжети төмөнкүчө. &lt;br&gt;

Атадан жаш калган [[Семетей]] Букардагы таятасынын колунда чоңоюп, жери Талас, атасы [[Манас баатыр|Манас]] экендигин энеси [[Каныкей|Каныкейден]] угуп, эл-жерине учурашып келүү үчүн Каракандын Актулпарын минип, Таласка аттанат. Семетейдин Таласка келе жатканын уккан кырк чоронун башчысы Кадыржан:&lt;br /&gt;

Энесине ок атып, &lt;br&gt;
Баласына жагынсак, &lt;br&gt;
Кырка байлап сойбойбу. &lt;br&gt;
Укпайт какшап жалынсак, &lt;br&gt;
Ашуу Музарт басабыз, &lt;br&gt;
Суусамырды ашабыз. &lt;br&gt;
Кырк чоро алсаң тилимди, &lt;br&gt;
«Сагарт» калмак тагам бар, &lt;br&gt;
Ысык-Көл жердин башында &lt;br&gt;
Так ошону көздөй качабыз &lt;br&gt;

(КР УИАсынын Кол жазмалар фонду, 1269 инв., 44-б.), — деп кырк чорону көкүтөт. &lt;br&gt;
Анын тилин алган кырк чоро Кызарттын белин ашып, Ийри-Суунун төрүнө жеткенде кароол коюп, өргүп жатып калышат. Кырда турган кароол жигит Семетейдин келе жаткандыгын кабарлайт. Чоролор куралдарын колго алып, кырга чыгып келишет. &lt;br&gt;
Семетей кырк чорону таанып, аттан түшүп аларды көздөй басат. Кырк чоро кастык кылып, ок атып каршы чыкканда Семетей аларды кырып салат. Кыргыздан чыккан эрлерди кылымдан кылымга эстей жүрсүн деп, Семетей алардын сөөгүн коюп, кара ашы менен кыркын өткөрүп, Ортоктун жайык төрүнө кырк күмбөз салдырат (Кол жазмалар фонду, 1269-ИНВ., 76-б.). &lt;br&gt;

== Манасты жаздыруу ==
Сапарбек Касмамбет уулу Англияга баргандагы сапарында (жылы керек) &quot;Манас&quot; эпосунун айтып Би-Би-Си радиосуна жаздырып келген. Аны [[Би-Би-Синин Кыргыз кызматы|Би-Би-Сиде]] иштеген [[Касмамбетова, Гүлнара|Гүлнара Касмамбетова]] англис тилине которуп, китеп болуп чыккан (жылы, китептин маалыматы керек). Китеп англис тилинде, кыргызча варианты дискке жаздырылган. &lt;br&gt;

== Үй-бүлөсү, бала-бакырасы ==
Сапарбек өз бүлөсү тууралуу мындай дейт: &lt;br&gt;

&quot;Байбичем [[Абдыгулова, Асангүл|Асангүл Абдыгулова]] КРнын эмгек сиңирген мугалими, акын, драматург. Экөөбүздүн баш кошуп, бирге түтүн булатканыбызга элүү жылдын жүзү болду. Бир уул, беш кызды тарбиялап өстүрдүк. Бир ирет менден бирөө &quot;канча балаң бар?&quot; деп сураганда, &lt;br&gt;
&quot;Бир уулум иштейт борбордо, &lt;br&gt;
Эки кызым Лондондо. &lt;br&gt;
Бүгүн төгүлүп ырдап жатамын &lt;br&gt;
Башыма бакты таалай конгондо&quot; деп айтканым бар.&lt;br&gt; 
Эми минтип балдарыбыздын, неберелерибиздин ырахатын көрүп, бактылуу карыялардын катарын толуктап төрдө олтурабыз. Кудай ушуну кут кылсын&quot;.&lt;br&gt;

Сапарбек Касмамбетовдун улуу уулу Сүйүнбек Касмамбетов Жогорку Кеңеште аппарат жетекчиси болуп иштеген. &lt;br&gt;

Кыздарынын улуусу Гүлнара Касмамбетова менен кичи кыздарынын бири Акчолпон Койчиева бүткүл дүйнөлүк Би-Би-Си радиосунун Кыргыз кызматынын продюсерлери. &lt;br&gt;
Айнара Касмамбетова - Би-Би-Синин бюросунда менеджер. &lt;br&gt;
Динара Касмамбетованын кесиби  -  технолог. &lt;br&gt;
Чынара Касмамбетова - тарыхчы жана саясат таануучу. Учурда ал жол коопсуздугун чыңдоо жаатында коомдук иштерди аткарып келет. &lt;br&gt;

== С. Касмамбетов тууралуу баалар, пикирлер ==
Манас таануучулар Сапарбек манасчы окуяны жумшак, түшүнүктүү жана улуу эпосту кадимки жөө жомоктордөй кылып иреттүү айтканына көңүл бурушат. &lt;br&gt;
Белгилүү манасчы [[Бакчиев, Талантаалы|Талантаалы Бакчиев]] буга бир мисал келтирди: &lt;br&gt;

“Сапарбек агайдын “Манас” айтуу ыкмасы, текстинин түзүлүшү башка манасчылардыкынан өзгөчөлөнөт. Ал “Манасты” абдан түшүнүктүү кылып айтат, текстинде эски унутта калган архаизм сөздөр жокко эсе. Салттуу, классикалык текстке төп келет. Сапарбек Касмамбетов дайыма коомдун түрдүү катмарларына, жаштарга “Манасты” түшүнүктүү тилге салып, жеткиликтүү кылып айтканы менен өзгөчөлөнөт”. &lt;br&gt;

Сапарбек манасчынын &quot;Семетейдеги Үргөнч дайрасын кечип өтүп жаткан&quot; окуясын айтканы өзгөчө дейт [[Бакчиев, Талантаалы|Бакчиев]]: &lt;br&gt;

“Сапарбек агайдын “Гүлчоронун Үргөнч суусун кечиши” деген окуяны майын чыгарып, каймагын калпып айтып бергени өзгөчө таасир калтырат. Мен ошол эле окуяны Амантур деген манасчыдан, кийин Шаабай Азизовдон, Каба Атабековдон уккам, өзүм да айтып жүрөм. Бирок Сапарбек Касмамбетов бул окуяны айтканда, анын ажайып дүйнөсүн өзгөчө кылып баяндап берет. Ошондуктан “Гүлчоронун Үргөнч суусун кечиши” деген окуяны жумурай журт “Сапарбек манасчынын окуясы” деп баалап жүрүшөт. Бул ошого тете десем жаңылышпайм”. &lt;br&gt;

== Чыгармаларынын тизмеси ==
Сапарбек Касмамбетов көптөгөн чыгармалардын автору. “Эр Кошой” эпикалык чыгармасын айтып, аны өзүнчө китеп кылып чыгарган. Андан сырткары акындын “Асыл эне”, “Билерик”, “Балыкчы баяны”, “Бала Манас” чыгармалары китеп болуп басылып чыккан.  &lt;br&gt;

“Манас” эпосунун окуялары англис тилинде баяндалган китеп “Singing The Kyrgyz Manas: Saparbek Kasmambetov's Recitations Of Epic Poetry” деген аталышта Лондон университетинин Азия жана Африканы изилдөө институту тарабынан даярдалып жарык көргөн. Анын редакторлору Кейт Ховард, Сапарбек Касмамбетов. &lt;ref&gt;Kasmambetov, Saparbek, Singing the Kyrgyz &quot;Manas&quot;: Saparbek Kasmambetov's Recitations of Epic Poetry / Edited by Keith Howard. - London: Global Oriental; Har/Com edition, 2011.&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;

Китепте “Манас” эпосунун негизги окуялары кара сөз түрүндө берилип, Сапарбек Касмамбетовдун айтуусунда CD диск түрүндө жазылып кошо тиркелген. Китеп 134 беттен турат. Китеп кыргыздардын жана жалпы эле көчмөн элдердин оозеки көркөм чыгармачылыгына кызыккан окурмандардын кеңири чөйрөсүнө арналган. &lt;br&gt;

*  Сапарбек Касмамбетов. Семетей.    https://manuscript.lib.kg/%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C/%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9-%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA-%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD-%D3%A9%D0%BB%D2%AF%D0%BC%D2%AF-%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919024935/https://manuscript.lib.kg/%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C/%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9-%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA-%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD-%D3%A9%D0%BB%D2%AF%D0%BC%D2%AF-%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2/ |date=2020-09-19 }}

* Kasmambetov, Saparbek, Singing the Kyrgyz &quot;Manas&quot;: Saparbek Kasmambetov's Recitations of Epic Poetry / Edited by Keith Howard. - London: Global Oriental; Har/Com edition, 2011. - SOAS. - ISBN-10: 190687638X. ISBN-13: 978-1906876388. - 134 pages.  &lt;br&gt;

== Сыйлыктары. Наамдары==

&quot;Даңк&quot; медалынын ээси. &lt;br&gt;

[[ Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер ]].  &lt;br&gt;

Балыкчы шаарынын ардактуу атуулу.  &lt;br&gt; 
Ал «Эл манасчысы» наамына арзып, «Залкар манасчы» сыйлыгын да алган. &lt;br&gt;

Ал ошондой эле «Манас 1000» мааракелик медалы менен сыйланган.  &lt;br&gt;

== Ал тууралуу адабият==

* Kasmambetov, Saparbek, Singing the Kyrgyz &quot;Manas&quot;: Saparbek Kasmambetov's Recitations of Epic Poetry / Edited by Keith Howard. - London: Global Oriental; Har/Com edition, 2011. - SOAS. - ISBN-10: 190687638X. ISBN-13: 978-1906876388. - 134 pages.  &lt;br&gt;
* &quot;Манас&quot;: Энциклопедия. - http://bizdin.kg/books/item/306-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B-1-%D1%82%D0%BE%D0%BC {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305115103/http://www.bizdin.kg/books/item/306-%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%81-%d1%8d%d0%bd%d1%86%d0%b8%d0%ba%d0%bb%d0%be%d0%bf%d0%b5%d0%b4%d0%b8%d1%8f%d1%81%d1%8b-1-%d1%82%d0%be%d0%bc |date=2016-03-05 }} &lt;br&gt;


== Интернеттеги шилтемелер ==
* http://www.azattyk.kg/archive/ky-news/20110423/828/828.html?id=9502998 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305054504/http://www.azattyk.kg/archive/ky-news/20110423/828/828.html?id=9502998 |date=2016-03-05 }} &lt;br&gt;
* https://web.archive.org/web/20200920134241/http://www.barakelde.org/news:9075/ &lt;br&gt;
* http://www.presskg.com/tuusu/11/0722_17.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722140155/http://www.presskg.com/tuusu/11/0722_17.htm |date=2016-07-22 }} &lt;br&gt;
* [Ысык-Көл театрында жаңы спектаклдин бет ачары http://www.azattyk.org/archive/ky-news/20100714/828/828.html?id=2099120{{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}] &lt;br&gt;
* [Англисче &quot;сүйлөй баштаган&quot; кыргыз эпостору… http://www.presskg.com/zn/09/0529_12.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722143543/http://www.presskg.com/zn/09/0529_12.htm |date=2016-07-22 }}] &lt;br&gt;
* [Лондондон Аккуланын өзүн көрдүм http://www.presskg.com/tuusu/08/1104_12.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722143701/http://www.presskg.com/tuusu/08/1104_12.htm |date=2016-07-22 }}] &lt;br&gt;
* [Манасчы Сапарбек Касмамбетовдун Англиядан китеби чыгып жатат   http://www.azattyk.org/content/Kyrgyzstan_culture/1741497.html ]
* [Бала Манас баяны   http://www.presskg.com/kut/11/0701_10.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722134427/http://www.presskg.com/kut/11/0701_10.htm |date=2016-07-22 }}] &lt;br&gt;
* [Мугалим, акын, драматург Асангүл эне  http://www.erkintoo.kg/news4309{{Жеткиликсиз шилтеме|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]  &lt;br&gt;
* [&quot;Кыргызды кыргыз кылган Манас&quot; http://www.presskg.com/aiat/09/0521_10.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170624064348/http://presskg.com/aiat/09/0521_10.htm |date=2017-06-24 }}] &lt;br&gt;
* http://ktrk.kg/ru/post/36904/kg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027005322/http://ktrk.kg/ru/post/36904/kg |date=2021-10-27 }}

== Ички шилтемелер ==
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Манас эпосу]]
[[Категория:Кочкор районунда төрөлгөндөр]]
[[Категория:Манасчылар]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:1934-жыл]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Манас таануу]]
[[Категория:Кыргыз фольклору]]
[[Категория:XXI кылым]]</text>
      <sha1>6pqqq72guflvlibtr16pcd63fs9xdkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саякбай Каралаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5229</id>
    <revision>
      <id>666454</id>
      <parentid>637305</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20348" sha1="c66brnbnpsad1rvlky2gxqhz5fdj91n" xml:space="preserve">{{redirect|Карала уулу, Саякбай|Манас}}
{{Жазуучу 
 |Ысымы                = Саякбай Карала уулу 
 |Нукура ысымы         = 
 |Сүрөт                =Sayakbay Karala uulu on 500 som note.jpg
 |Туурасы              = 
 |Сүрөттүн баяндамасы  = Саякбай Карала уулу [[Кыргызстан|кыргыз]] банкнотунун [[Кыргыз сому|500 сомунда]]
 |Төрөлгөндөгү ысымы   = 
 |Лакап аттары         = 
 |Туулган датасы       =  1894
 |Туулган жери         = [[Ак-Өлөн, Тоң району|Ак-Өлөң]], [[Ысык-Көл облусу]] ([[Кыргызстан]])
 |Өлгөн датасы        = 07.05.1971
 |Өлгөн жери           = [[Бишкек|Фрунзе]], [[Кыргыз ССРи]], [[СССР]]
 |Жарандыгы            =  {{Өлкө желеги|Орусия империясы}} &lt;br /&gt;{{СССР желеги}} [[СССР]]
 |Букралык             =
 |Ишмердүүлүгү = [[акын]], [[манасчы]]
 |Чыгармачылык жылдары =
 |Багыты               = 
 |Жанр                  =  [[поэзия]], [[манас]]
 |Чыгармаларынын тилдери   = [[Кыргыз тили]]
 |Дебют                = 
 |Премиялары           = 
 |Сыйлыктары       = {{{!}}
{{!}}{{Эмгек Кызыл Туу Ордени}}{{Ардак Белгиси Ордени}}
{{!}}}
 |Кол тамгасы          =       
 |Сайт                 =  
 |Уикитека             = 
 |Уикицитатник         = 
 |Уикиказына           = 
}}

'''Саякбай Карала уулу''' (1894–1977) — [[манасчы]], [[жомокчу]].

== Өмүр баяны ==
Саякбай Каралаев [[Тоң району]]нун Ак-Өлөң айылында 1894-жылдын 7-сентябрында туулган. 1917-жылы Кызыл гвардиячылар отрядына өз ыктыяры менен кошулуп, Кызыл Аскер менен бирдикте Сибирде, [[Алматы]]да, [[Букар (шаар)|Бухара]]да Советтик бийликти коргогон. 1921-1931-жж. Каракол районундагы Маман жана Ырдык айылдык кеңешинин башкармасы болуп иштеген. 1930-жылы С.Каралаевди Кыргыз АССРинин Эл агартуу комиссариатынын тил жана адабият ИИИсине иштөө үчүн чакырышкан. Анын айтуусу боюнча [[&quot;Манас&quot; эпосу]]н жазып алышкан. 1936-жылы аны Кыргыз Мамлекеттик филармониясына «Манас» айтуучу катарында кабыл алышкан.&lt;br&gt;[[Манасчы]]лык таланты анын балалык кезинде чоң апасы Дакиштин таасири астында ойгонгон. 1918-жылдан С.Каралаев «Манас» эпосунан үзүндүлөрдү өз алдынча айта баштаган. 1924-жылы ал белгилүү манасчы Чоюке Өмүров менен жолугуп, бир нече жылдар ичинде андан «Манас» эпосун айтууну үйрөнгөн. С.Каралаев өзүнүн эскерүүлөрүндө белгилүү манасчы Акылбек жөнүндө дагы өзүнүн устаты катары эскерген. 1930-жылдан көрүнүктүү манасчы болуп эсептелген.

1935-жылдан Каралаевдин толук варианты боюнча «Манас» эпосун жазуу иши башталып, 1937-жылы үчилтиктин биринчи бөлүгү, кийин «[[Семетей]]», «[[Сейтек]]» жазылып алынган. Мурда белгисиз болгон Кенендин, Алымсарыктын жана Кулансарыктын окуялары эпостун уландысы болгон. «Манас» эпосунун бул вариантынын жалпы көлөмү 500553 ыр саптарын түзгөн. Дүйнө элдеринин эпостору менен салыштырганда көлөмү боюнча Гомердин «[[Илиада]]» жана «Одиссеясынан» 20 эсе, «[[Шахнаме|Шахнамеден]]» 5 эсе, «Махабхаратадан» 2 эсе чоң.

С.Каралаев «Манас» эпосун бир нече айлар бою үзгүлтүксүз аткара алган. Аны XX кылымдын Гомери деп аташкан. 

С.Каралаевдин айтуусунда «[[Эр Төштүк]]» эпосу жазылып алынып, 1938-жылы кыргыз тилинде, ал эми 1958-жылы орус тилинде өзүнчө китеп болуп чыккан.
Ал тарабынан жомок, поэма, аңгеме түрүндөгү бир катар оригиналдуу чыгармалар жаралган жана өзүнчө басылып чыккан.
[[Файл:500 som 2010 ob.jpg|thumb|2010-жылдагы 500 [[Кыргыз сому|сом]]]]
1938-жылдан СССР Жазуучулар союзунунун мүчөсү.

1939-жылдан [[Кыргыз ССР]]инин Эл артисти.

Үч жолу «Эмгек Кызыл Туу» ордендери, «Ардак белгиси» медалы, Ардак грамоталар менен сыйланган.

== Саякбай Каралаевдин Манас айтуу өзгөчөлүгү тууралуу ==
* [[&quot;Улуу манасчы&quot;]] [[Убукеев, Мелис|М. Убукеевдин]] даректүү тасмасы
* [[Чыңгыз Айтматов|Ч. Айтматов]] [http://bizdin.kg/music/item/144-aitmatov_about_karalaev &quot;Асман жана сөз&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329215428/http://bizdin.kg/music/item/144-aitmatov_about_karalaev |date=2014-03-29 }} 
* [[Мусаев, Самар|Самар Мусаев]]. Манасчынын 1984 ж. чыккан эки томдук [http://bizdin.kg/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1-%D1%87%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%83.html &quot;Манасына&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503063841/http://www.bizdin.kg/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1-%D1%87%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%83.html |date=2011-05-03 }} жазган [http://www.bizdin.kg/ebooks/html/manas/sayakbay/manas_sk1/section1.html#title3 макаласынан]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

== Жарык көргөн китептери ==

=== Кыргыз тилинде ===
* Эркин таңында: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1929. – 34 б.
* Төштүк: Эпос.– Ф. – Казань: Кыргызмамбас, 1938. – 386 б.
* Каныкейдин жомогу. – Ф.: Кыргызмамбас, 1940. – 108 б.
* Каныкейдин Тайторуну чапканы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1941. – 154 б.
* Бүркүттөр: Мектеп балдары үчүн. – Ф. Кыргызмамбас, 1952. – 60 б.
* Канаттуу куштар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. – 128 б.
* Унутулгус күндөр: Жети-Суудагы граждандык согуштан эстеликтер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955.–136 б.
* Эр Төштүк. – Ф.: Кыргызмамбас, 1956. – 356 б.
* Делдеш баатыр: Жомок. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957. – 88 б.
* Канаттуу куштар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. – 128 б.
* Томор мерген: Ыр менен жазылган жомок. – Ф.: Кыргызокуупедмам-бас, 1957. – 75 б.
* Эстен кетпейт: Проза жана ырлар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957. – 109 б.
* Эр Төштүк: Баатырдык поэма. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958 – 385 б.
* Азапты көп көргөн Кубат. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 76 б.
* Манас: Биринчи бөлүк I китеп, (С.Каралаев, С.Орозбекова, М.Мусулманкулов, ж.б. варианты боюнча). – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 302 б.
* I том. 1958. – 301 б.
* II том 1959. – 317 б.
* Семетей: Манас эпосунун экинчи бөлүгү. 3 китеп. (С.Каралаев, Тоголок Молдо, Ш.Рысмендеевдин варианты боюнча). – Ф.: Кыргызмамбас, 1959. – 323 б. 
* Молдо баатыр: Поэма. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 110 б. 
* Бакытай балбан: Эл жомогунан. – Ф.:Кыргызмамбас, 1961. – 85 б. 
* Карамолдо: Поэма. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 80 б.
* Тайтору: Манас эпосунан үзүндү. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1963. – 120 б. 
* Бүркүт жөнүндө аңгеме. – Ф.: Кыргызстан, 1964. – 44 б. 
* Тулпарлар. – Ф.: Мектеп, 1965. – 59 б. 
* Баатырлар, айымдар. – Ф.: Мектеп, 1967. – 106 б. 
* Унутулгус күндөр: Эстеликтер. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 184 б. 
* Эр Төштүк. – Ф.: Мектеп, 1969. – 331 б. 
* Баатырлар, айымдар. – Ф.: Мектеп, 1969. – 104 б. 
* Семетейдин балалык чагы. – Ф.: Мектеп, 1970. – 67 б. 
* Тулпарлар: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1978. – 58 б. 
* Тулпарлар: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1982. – 60 б. 
* Каныкейдин Тайторуну чапканы: «Манас» эпосунан. – Ф.: Мектеп, 1986. –76 б.
* Манас: Эпос. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 264 б.
* Семетей: Эпос. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 286 б.
* Баатырлар: Эпостон үзүндүлөр. – Ф.: Мектеп, 1988. – 56 б.
* Манас: Эпос. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 264 б.
* Семетей: Эпос. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 286 б.
* Тайтору: Семетей эпосунан, 4- басылышы. – Б. Шам, 1995. – 40 б.
* Тулпарлар: Ырлар. 4-басылышы. – Б.: Шам, 1995. – 60 б.

=== Орус тилинде  ===
* Эр Тоштук. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 210 с. 
* Золотой звонок. – М.: Детгиз, 1959. – 94 с.
== Адабият ==
* [[Кыргыз Республикасынын обончулары]]/Кыргызпатент/ Т?з.: А.Чекиров, ?.Калыева. – Б.: 2010. – ISBN 978-9967-26-120-4
* http://bizdin.kg/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1-%D1%87%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%83.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503063841/http://www.bizdin.kg/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1-%D1%87%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%83.html |date=2011-05-03 }} &lt;br&gt;
* http://www.bizdin.kg/ebooks/html/manas/sayakbay/manas_sk1/section1.html#title3{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* Самаганов Дж. (Био-библиографический справочник). Ф., &quot;Кыргызстан&quot;, 1969. 644 с.; 
* Писатели Советского Киргизстана: Справочник /Авт.-сост. К. Ботояров, Р. Момунбаева; Сост. А. Макеева; Редкол.: Б. Рыспаев (гл. ред.) и др. - Ф.: Адабият, 1989. - 656 с. &lt;br&gt;
* Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. -   ISBN 5-89750-028-2. &lt;br&gt;

== Байланыштуу макалалар ==
* [[&quot;Манас&quot; эпосу. Саякбай Каралаевдин варианты]]

== Интернеттеги шилтемелер ==
{{Commons категория|Sayakbay Karalayev|Саякбай Каралаев}}
* [http://elbilge.ucoz.ru/publ/9-1-0-6 Саякбай Каралаевдин өмүр баяны]
* [http://www.bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%88-%D1%81%D3%A9%D0%B7/ Р. Сапарбаев. Саякбай Каралаевдин Семетейине кириш сөз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003185140/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%88-%D1%81%D3%A9%D0%B7/ |date=2017-10-03 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE-/%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%81-%D0%A3%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2-%D0%A3%D0%BB%D1%83%D1%83-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%87%D1%8B/ &quot;Улуу манасчы&quot; (Мелис Убукеев)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701223128/http://www.bizdin.kg/%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE-/%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%81-%D0%A3%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2-%D0%A3%D0%BB%D1%83%D1%83-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%87%D1%8B/ |date=2017-07-01 }}
* [http://www.bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%87-%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D1%82%D1%83%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%83 Ч. Айтматов Саякбай Каралаев тууралуу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702033147/http://www.bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%87-%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D1%82%D1%83%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%83/ |date=2017-07-02 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1-%D1%82%D0%BE%D0%BC &quot;Манас эпосу 1-том&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629180407/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1-%D1%82%D0%BE%D0%BC/ |date=2017-06-29 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-2-%D1%82%D0%BE%D0%BC &quot;Манас эпосу 2-том&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629165121/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-2-%D1%82%D0%BE%D0%BC/ |date=2017-06-29 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9-1-%D1%82%D0%BE%D0%BC &quot;Семетей 1-том&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170527145155/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9-1-%D1%82%D0%BE%D0%BC/ |date=2017-05-27 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA &quot;Сейтек&quot;]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA-1960-%D0%B6/ Сейтек. 1960-ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170527143722/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA-1960-%D0%B6/ |date=2017-05-27 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BA-%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B &quot;Манас&quot; эпосу. Саякбай Каралаевдин айтымында. Толук варианты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614095015/http://www.bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BA-%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B/ |date=2017-06-14 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%83 &quot;Тайтору&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613231111/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%83/ |date=2017-06-13 }} (мектеп жаштагы балдар үчүн)
* [http://www.bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1958-%D0%B6-1-%D1%82%D0%BE%D0%BC &quot;Манас эпосу 1958 ж. 1 том|&quot;Манас эпосу 1958 ж. 1 том&quot; (курама вариант)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802073603/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1958-%D0%B6-1-%D1%82%D0%BE%D0%BC/ |date=2017-08-02 }}
* [http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1958-%D0%B6-2-%D1%82%D0%BE%D0%BC &quot;Манас эпосу 1958 ж. 2 том.&quot; (курама вариант)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717084834/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%83-1958-%D0%B6-2-%D1%82%D0%BE%D0%BC/ |date=2017-07-17 }}
* [http://www.bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9-1959-%D0%B6 &quot;Семетей. 1959 ж.&quot; (курама вариант)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717084854/http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9-1959-%D0%B6/ |date=2017-07-17 }}
* http://www.youtube.com/watch?v=QUTQdr5pOV8 
* https://web.archive.org/web/20210621161135/https://barakelde.org/news:17454/ 
* http://kmborboru.wordpress.com/sayakbaj-karalaev%2F&amp;ei=8IiET7GcBY2WOtmdpdYI&amp;usg=AFQjCNFBLV_dfXgEcZw9-N9TnovCey0pdw{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* http://www.centrasia.ru/person2.php?&amp;st=1094744808{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* http://www.time.kg/index.php?newsid=1869 

[[Категория:Кыргызстандын акындары]]
[[Категория:СССРдин акындары]]
[[Категория:Манасчылар]]
[[Категория:Манас таануу]]</text>
      <sha1>c66brnbnpsad1rvlky2gxqhz5fdj91n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шахмат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9368</id>
    <revision>
      <id>666523</id>
      <parentid>614964</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="3145805k3rqtlhi11v4q0mkx7bndj8o" xml:space="preserve">[[Файл:Staunton chess set.jpg|thumb|Шахмат тактасы]]
[[Файл:The Chess Game - Sofonisba Anguissola.jpg|thumb]]
[[Файл:Натурализация гамильтоновых циклов.jpg|thumb|Ладянын жүрө турган жолдору]]

'''Шахмат''' - эки оюнчу арасында ойнолгон логикалык оюн жана [[спорт]] түрү. Ар бир оюнчу 16 фигурадан баштайт: 8ден пешка, 2ден ат, 2ден пил, 2ден ладья, 1ден ферзь жана 1ден король.

== Нимцовичтин коргонуусу ==
Нимцовичтин коргонуусу жарым-жартылай жабылган башталыштарды билдирет жана 1.d4 Kf6 2.c4 e6 3.Kc3 Bb4 кыймылынан кийин бортто пайда болот. Бул башталыш автордун дебют стратегиясы жөнүндөгү ой-пикирлерин толугу менен чагылдырат, анда борбордун ломбардын басып алууга альтернатива катары фигуралык басым көрсөтүлөт.&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200820074508/https://chess-boom.online/zashhita-nimtsovicha/ |archivedate=2020-08-20 |title=Нимцовичтин коргонуусу. |url=https://chess-boom.online/zashhita-nimtsovicha/ |accessdate=2020-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Шахмат тарыхы ==
Тарыхы 1 500 миң жылдан кем эмес шахмат оюну, болжол менен мбайыркы [[Индия]]да же [[Персия]]да пайда болгон.


== ICCF ==
1951-жылы нeгиздeлгeн Эл apaлык пoчтa шaxмaт  фeдepaцияcы (ICCF) &lt;ref&gt;[http://www.iccf.com   ICCF]&lt;/ref&gt;  флимпиaдaны жaнa дүйнөлүк чeмпиoнaттapды ушул мoдaль Бoюнчa уюштуугa жooптуу.

== Почта бoюнчa шaxмaт бoюнчa дүйнө чeмпиoнaты ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! # !! Дaтaлap !! Чeмпиoн !! Улуттт
|-
| [http://www.iccf.com/event?id=103215  01.] || 1950-1953 || Ceсил Пуpди || {{AUS}} 
|-
| [http://www.iccf.com/event?id=103216  02.] || 1956-1959 || Bячecлaв Paoзин || {{RUS}} 
|-
|}

== Колдонулган адабият ==
&lt;references /&gt;
[[Категория:Спорт]]


[[si:ස්තම්භනය]]</text>
      <sha1>3145805k3rqtlhi11v4q0mkx7bndj8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чоктал (чоку)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9781</id>
    <revision>
      <id>666521</id>
      <parentid>540289</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1364" sha1="ceq669ues6wyvr8rk7iww2762shwlgh" xml:space="preserve">[[Файл:60.jpg|thumb|Чоктал чокусу]]
'''Чоктал''' ― [[Күнгөй Ала-Тоо|Күнгөй Ала-Тоодогу]] эң бийик чоку. Кырка тоонун батыш бөлүгүндө, жинди суу менен Чоктал сууларынын башында жайгашкан. Бийиктиги 4771 м. Пирамида смал бозомтук жана кызыл граниттен турат. Неоген менен төртүнчөлүк мезгилдеринде Туштук Кемин тектон,жаракасы аркылуу көтөрүлгөн. Мөңгүлүү кар чегинин бийиктиги 3900 м. Чоктал чокусу [[Көк-Ойрок өрөөнү|Көк-Ойрок өрөөнүнүн]] 2400м, Ысык-Көлдүн деңгээлинен 3100 м бийик жатат.

== Булактар ==
* Кыргызстандын географиясы/''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.'' - Б.:2004. ISBN 9967-14-006-2

== Интернеттеги шилтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20080605054729/http://www.southural.ru/not_su/230.html Киргизия. Чок-Тал]

[[Категория:Кыргызстандын тоолору‎]]
[[Категория:Чокулар]]
[[Категория:Тумар-2011]]</text>
      <sha1>ceq669ues6wyvr8rk7iww2762shwlgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шарипа Садыбакасова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12592</id>
    <revision>
      <id>666522</id>
      <parentid>555415</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="t7mda6hakl8vkmm9guhytmbquxqmicm" xml:space="preserve">[[Файл:Sadybakasova sharipa.jpeg|170px|thumb|Садыбакасова Шарипа]]
'''Садыбакасова Шарипа''' (1941-ж.т., [[Ат-Башы району]], Ат-Башы айылы) — [[Кыргыз Республикасы]]нын эмгек сиңирген экономисти (1994), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1995-жылдан).

1959—61-ж. Мамлекеттик банктын Ат-Башы; бөлүмчөсүндө бухгалтер, башкы бухгалтердин орун басары, 1963-жылдан Ат-Башы райондук Борбордук сактык банкынын башчысы, 1965—72-ж. [[Кыргыз ССР]] мамлекеттик эмгек банкынын бөлүм башчысы, 1972—87-ж. мамлекеттик банктын бөлүм башчысы, төраганын орун басары, 1987-жылдан Республикалык Кыргыз турак-жай жана социалдык банкынын башкармасынын төрагасы, 1990-жылдан &quot;[[Кыргызстан]]&quot; акционердик коммерциялык банкынын башкармасынын президенти.

1996-жылдан Кыргызстан Банктар союзунун советинин төрагасы. Эл аралык &quot;Руханият&quot; ассоциациясынын, Кыргызстан аялдарынын республикалык комитетинин жана башка мүчөсү. [[СССР]] Мамлекеттик банкынын отличниги. Медалдар менен сыйланган.

== Адабият ==
* Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

== Интернеттеги шилтемелер ==
*[http://www.kg.zpress.kg/news/news_only/3/6776.py Шарипа Садыбакасова «Ак Жол» партиясынан чыккандыгы тууралуу билдирди]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.barakelde.org/news:4139/ Ш.Садыбакасова: Аскар Салымбеков менен мамилем жакшы] {{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категория:Мамлекеттик ишмерлер]]
[[Категория:Экономика]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Нарын облусу]]</text>
      <sha1>t7mda6hakl8vkmm9guhytmbquxqmicm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Якуб Колас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12669</id>
    <revision>
      <id>666525</id>
      <parentid>644738</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13881" sha1="6se32twaozfb1l9zt26kzha7ovjywga" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 0.5em 1em; width:20em; clear:right;&quot;
|-
|colspan=2 style=&quot;text-align:center; color:blak&quot; | '''Якуб Колас''' &lt;br /&gt;.
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;sky blue&quot; colspan=2 style=&quot;font-size: small&quot; |'''Жалпы маалымат'''
|-
|colspan=2 style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
|'''Төрөлгөндө берилген аты:''' || Константин Михайлович Мицкевич (беларусча: Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч) 
|-
|'''Адабий ысымы:''' || Якуб Колас 
|-
|'''Туулган мезгили:''' || [[1882|1882-жыл]], [[Жетинин айы|Жетинин айынын]] (ноябрдын) 3ү. 
|-
|'''Туулган жери:''' || мурдагы падышалык Орусиянын Минск губерниясына караштуу Акинчицы кыштагы (азыркы Беларус жумуриятындагы Минск облусунун Столбцы жергеси 
|-
|'''Өлгөн мезгили:''' || [[1956|1956-жыл]], [[Баш оона айы|Баш оона айынын]] (августтун) 13ү.
|-
|'''Өлгөн жери:''' || Минск шаары, Беларус, [[СССР]] 
|-
|'''Өлкө:''' || [[Файл:Flag of USSR.svg|{{{1|22px),}|border|thumb|СССР желеги]]&lt;noinclude&gt; Советтер Биримдиги (мурдагы падышалык Орусия), [[Файл:Flag of Belarus.svg|{{{1|22px),}|border|thumb|Беларус желеги]]&lt;noinclude&gt; Беларус 
|-
|'''Кесиби:''' || [[жазуучу]], [[акын]] 
|-
|'''Жанры:''' ||[[ыр]], [[поэма]], [[проза]]
|-
|'''Тили:''' ||[[Беларус тили]] 
|-
|'''Сыйлыктары:''' || Сталиндик сыйлыктын ээси (1946, 1949), Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени, Биринчи даражадагы «Атамекендик согуштун партизаны» медалы  
|}

'''Якуб Колас''' (өзүнүн чыныгы аты Константин Михайлович Мицкевич (беларусча: Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч); [[1882|1882-жыл]]—[[1956|1956-жыл]]) — беларус акыны, прозачы жазуучусу жана публицисти.

Беларус адабиятынын классиги. Беларус Эл акыны ([[1926|1926-жыл]]). Беларус ИАсынын академиги ([[1928|1928-жыл]]). СССР Жазуучулар Биримдигинин мүчөсү ([[1934|1934-жыл]]). [[Сталиндик сыйлык|Сталиндик сыйлыктын]] лауреаты ([[1946|1946-жыл]]). Беларус ССР илимине эмгек сиңирген ишмер ([[1944|1944-жыл]]).

== Кыскача өмүр таржымакалы ==

Константин Михайлович Мицкевич (адабий аты «Якуб Колас») [[1882-жыл]]ы [[Жетинин айы|Жетинин айынын]] (ноябрдын) 3үндө мурдагы падышалык Орусиянын Минск губерниясына караштуу Акинчицы кыштагында (азыркы Беларус жумуриятындагы Минск облусунун Столбцы жергесинде токойчу Михась Мицкевичтин үй-бүлөсүндө туулган. 

Беларуста элдик мектепти бүтүргөн соң, 1902-жылы Несвиж мугалимдер семинариясын аяктаган. 

1906-жылы беларус тилиндеги «Биздин тагдыр» («Наша доля») гезитине «Туулган аймагым» («Край родимый») деген ыры жарыяланган. 

Мугалимдердин уруксатсыз курултайына катышканы үчүн Минск абагында (1908-1911) отуруп чыккан.

1912-14-жылдары Пинск жергесинде мугалимдик кылат.

1915-жылы үй-бүлөсү менен Маскөө алдына көчүп, Дмитровск үйөзүндө жашайт.

Ошол эле жылы падышалык Орусиянын аскерине алынат. 
1918-жылы аскерден кайтып, Курск губерниясында Обоянь шаарында байырлайт. 

1921-жылы Минск шаарына көчүп келет.

Чыгармачыл иш менен алектенет. 

Академиялык «Орус-беларус сөздүгүнүн» (1953-жыл) редакторлорунун бири болгон.

1928-жылы Беларус Иасынын академиги, 1929-жылдан – анын вице-президенти болгон.

Беларус совет Кеңешине депутат (1938-1956) жана СССР Жогорку Кеңешине (1946-1956) депутат болуп шайланган. 

1956-жылы 13-августта дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Минск шаарындагы Аскердик көрүстөнгө коюлган. 

== Чыгармачылыгы ==
[[Файл:Stamp of USSR 2106.jpg|180 px|left|thumb|[[СССР]] учурунда чыккан почтоо маркасы, [[1957-жыл]]]]
[[Файл:Jakub Kołas (silver coin, reverse).gif|thumb|180px|right|Беларус Улуттук Банкы чыгарган тыйын акча, [[2002-жыл]]]]

Октябр төңкөрүшүнө чейин «Эрксиз маалдын ырлары» ([[1908-жыл]]), «Кайгы-муң ырлары» ([[1910-жыл]]) жыйнактарын, бир катар аңгемелерди жарыялаган.

Совет доорунда «Жаңы Жер» поэмасын (1923), беларус дыйканынын рухун чагылдырган бир катар повесттерди жарыялаган.

== Чыгармаларынын кыскача тизмеси ==


=== Поэзия, проза, публицистика ===
* “Кайгы-муң ырлары” (беларусча: «Песьні-жальбы»), ([[1910-жыл]], [[Вильня]])
* (беларусча: «Апавяданьні») ([[1912]], [[Вильня]])
* (беларусча: «Родныя зьявы») ([[1914]], [[Вильня]])
* (беларусча: «Тоўстае палена») ([[1913]], [[Санкт-Петербург]])
* (беларусча: «Нёманаў дар») ([[1913]], [[Санкт-Петербург]])
* (беларусча: «Прапаў чалавек. Паслушная жонка. Грушы сапяжанкі»), ([[1913]], [[Санкт-Петербург]])
* (беларусча: «Батрак. Як Юрка збагацеў»), ([[1913]], [[Санкт-Петербург]])
* (беларусча: «Казкі жыцьця»), ([[1921]], [[Ковно]])
* (беларусча: «Водгульле»), ([[1922]])
* (беларусча: «Новая зямля»), ([[1923]])
* (беларусча: «У палескай глушы»), ([[1923]])
* (беларусча: «Крок за крокам»), ([[1925]])
* (беларусча: «На рубяжы»), ([[1925]])
* (беларусча: «Першыя крокі»), ([[1925]])
* (беларусча: «У ціхай вадзе»), ([[1925]])
* (беларусча: «Сымон-музыка»), ([[1925]])
* (беларусча: «На прасторах жыцьця»), ([[1926]])
* (беларусча: «У глыбі Палесься»), ([[1927]])
* (беларусча: «Адшчапенец»), ([[1932]])
* (беларусча: «Дрыгва»), ([[1934]])
* (беларусча: «Нашы дні»), ([[1937]])
* (беларусча: «Адпомсьцім»), ([[1942]])
* (беларусча: «Голас зямлі»), ([[1943]])
* (беларусча: «Суд у лесе»), ([[1943]])
* (беларусча: «Адплата»), ([[1946]])
* (беларусча: «Мой дом»), ([[1946]])
* (беларусча: «Рыбакова хата»), ([[1947]])
* (беларусча: «На ростанях»), ([[1955]]
* (беларусча: «Жыве між нас геній»), ([[1952]])
* (беларусча: «Публіцыстычныя й крытычныя артыкулы»), ([[1957]])

=== Балдар үчүн чыгармалар ===
* (беларусча: «Міхасёвы прыгоды»), ([[1935]])
* (беларусча: «Рак-вусач»), ([[1938]])
* (беларусча: «На рэчцы зімой»), ([[1941]])
* (беларусча: «Вершы для дзяцей»), ([[1945]])
* (беларусча: «У старых дубах»), ([[1941]])
* (беларусча: «Раніца жыцьця»), ([[1950]])

Жарык көргөн окуу китепртери:
* (беларусча: «Другое чытаньне для дзяцей беларусаў»), ([[Петербург]], [[1909]])
* (беларусча: «Мэтодыка роднае мовы»), ([[1926]])

=== Пьесы ===
* (беларусча: «Антось Лата»), ([[1917]])
* (беларусча: «На дарозе жыцьця»), ([[1917]])
* (беларусча: «Забастоўшчыкі»), ([[1925]])
* (беларусча: «Вайна вайне»), ([[1927]])
* (беларусча: «У пушчах Палесься»), ([[1938]])

=== Котормолору ===

Өз эне тилине (беларусчага) А.С.Пушкиндин, Тарас Шевченконун, Адам Мицкевичтин, Рабиндранат Тагордун ж.б. айрым чыгармаларын которгон. 

== Сыйлыктары. Наамдары. ==

* [[Сталиндик сыйлык]], Биринчи даражадагы сыйлык ([[1946-жыл]]); Экинчи даражадагы сыйлык ([[1949-жыл]]) 
* Ленин орденинин беш жолку ээси
* Эмгек Кызыл Туу ордени]
* Биринчи даражадагы «Атамекендик согуштун партизаны» медалы

== Эс тутум ==
[[Файл:RR5009-0004R BU Писатель Якуб Колас, к 110-летию со дня рождения.png|thumb|180px|right|Орусия Банкы чыгарган тыйын акча. [[1992-жыл]]]]

Беларуста Якуб Колас атындагы адабий-эскергич музей (ажайыпкана) бар. 

Якуб Коластын ысымы Беларуста бир катар көчөлөргө, аянттарга, мекемелерге, театрга, университетке, ж.б. ыйгарылган. 

=== Якуб Коластын ысымын алган жайлар ===
* Якуб Колас аянты, ([[Минск]]) шаары (мында эстелиги да бар)
* Якуб Колас көчөсү, ([[Минск]]) шаары
* Якуб Колас көчөсү, ([[Борисов, шаар|Борисов шаары]])
* Якуб Колас көчөсү, (Украина, Киев шаары) 

== Адабият тизмеси ==

* Александровіч, С. Х. Ад роднае зямли : Аповесць пра маленства і юнацтва Я. Коласа / С. Х. Александровіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1962. — 236 с.
* Александровіч, С. Х. На шырокі прастор : Старонкі жыцця Якуба Коласа / С. Х. Александровіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1972. — 429 с.
* Александровіч, С. Х. Крыжавыя дарогі : Аповесць пра Якуба Коласа / С. Х. Александровіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — 333 с.
* Пшыркоў, Ю. С. Якуб Колас : Жыццё і творчасць / Ю. С. Пшыркоў. — Мінск : Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1951. — 167 с.
* Пшыркоў, Ю. С. Трылогія Якуба Коласа «На ростанях» / Ю. С. Пшыркоў. — Мінск : Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1956. — 226 с.
* Пшыркоў, Ю. С. Эпас рэвалюцыі : паэмы Я. Коласа «Новая зямля» і «Сымон-музыка», трылогія «На ростанях» / Ю. С. Пшыркоў. — Мінск : Вышэйшая школа, 1975. — 238 с.
* Пшыркоў, Ю. С. Летапісец свайго народа : Жыццёвы і творчы шлях Якуба Коласа / Ю. С. Пшыркоў. — Мінск : Навука і тэхніка, 1982. — 367 с.

== Интернеттеги шилтемелер ==
* [http://litmuseums.iatp.by/kolas/ru/index.html Якуб Колас музейи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030074357/http://litmuseums.iatp.by/kolas/ru/index.html |date=2007-10-30 }}
* [https://web.archive.org/web/20120111115100/http://www.yakubkolas.ru/ Якуб Кроласка арналган интернет барак] 

[[Категория:Беларус]]
[[Категория:Евразия]]
[[Категория:Беларус жазуучулары]]
[[Категория:ССРС жазуучулары]]
[[Категория:Советтик акындар]]
[[Категория:Советтер Биримдиги]]
[[Категория:Адабият]]
[[Категория:Акындар]]
[[Категория:СССР]]
[[Категория:XX кылым]]
[[Категория:Туулгандар 1882-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 1956-жылы]]</text>
      <sha1>6se32twaozfb1l9zt26kzha7ovjywga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө желеги/Үчүнчү рейх</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14123</id>
    <revision>
      <id>666588</id>
      <parentid>531707</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="kr4z10678uuryzzp4uck61nrkag4n2w" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|өлкө желеги/желек&lt;/noinclude&gt;}}}
| өлчөмү = {{{өлчөмү|}}}
| alias = Үчүнчү рейх
| flag alias = Flag of Germany (1935–1945).svg
| variant = {{{variant|}}}
| flag alias-Кригсмарине = War ensign of Germany (1938-1945).svg
| flag alias-Люфтваффе = Balkenkreuz.svg
| flag alias-Ваффен-СС = Flag_Schutzstaffel.svg
| flag alias-СА = SA-Logo.svg
| flag alias-Кургактыкта = Heer - decal for helmet 1942.svg
| flag alias-Укуктук полициясы = Ordnungspolizei flag.svg
| var1 = Кригсмарине
| var2 = Люфтваффе
| var3 = Ваффен-СС
| var4 = СА
| var5 = Кургактыкта
| var6 = Укуктук полициясы
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Template:Нацизм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kr4z10678uuryzzp4uck61nrkag4n2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Теңир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15874</id>
    <revision>
      <id>666563</id>
      <parentid>556163</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59923-16</username>
        <id>49972</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>666563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="iclj3y4v7vkd0zjhme8p64ymmkpq12t" xml:space="preserve">'''Теңир''' — байыркы түрк-моңгол элдеринин эң жогорку кудайынын аты. Теңир алтай тилинде — тенгри, тенгери; шор тилинде — тегри; хакас тилинде — тигер, тер; тува тилинде — дээр; чуваш тилинде тура; якут тилинде — тангара; моңгол тилинде — тэнгэр; бурят тилинде — тэнэри; калмак тилинде — тэнгэр кытай тилинде -腾格尔, путунхуа Ténggéer,   түрүндө айтылат. Илимий чөйрөдө Т. дин катары биздин заманга чейин 3-кылымда [[Борбор Азия|Борбор Азияда]] пайда болгон деп болжолдонот. Гунн тилинде ал &quot;тенли&quot; деп айтылып, &quot;асман&quot; деген маанини түшүндүргөн. Кийинки мезгилдерде изилдөөчүлөр анын тамырын байыркы &quot;асманды&quot; түшүндүргөн шумердик &quot;дингир&quot; менен байланышта карашууда. Аны кытайлык &quot;天(tian)-тянь&quot; — &quot;асман же көк&quot; менен жарыш келтиришкен окумуштуулар да бар. Бул дин тууралуу кеп кылганда [[анимизм|анимисттик]] ишенимге негизделген &quot;асман ээси&quot; жөнүндөгү ойду түшүнөбүз. Асман анын жашоочу жайы гана эмес,  анын өзүн да түшүндүрөт. Түштүк Сибир, [[Борбор Азия|Борбор Азияда]] жашаган кээ бир элдердин түшүнүгү боюнча 99 Теңир бар, алардын башкы ээси болуп Көк-Теңир саналат. Байыркы түрк жазмаларында да Көк-Теңир адамдардын, элдердин жана мамлекеттердин тагдырын бийлеген кудай. [[Көкөтөйдүн ашы|Көкөтөйдүн ашында]] Жолой күрөшкө чыкканда, аны көргөн элдин баары Көк-Т-ге табынышат:&lt;br /&gt;

Калмак, кытай, тарса, жөөт&lt;br /&gt;
Карап турган канча көп,&lt;br /&gt;
Өз дининче окунуп,&lt;br /&gt;
Күн чыгышка бет алып,&lt;br /&gt;
Көкө-теңир колдо деп,&lt;br /&gt;
Батасын кылды чокунуп &lt;br /&gt;([[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 3. 186).&lt;br /&gt;

Бул жерде эки тарап тең табынып, ар кими балбанын колдоону Көк-Теңирден өтүнөт. Ал эми башка бир жеринде кырк жигит жөнүндө минтип айтылат: &quot;Кийген тону көк темир, Сыйынганы бир теңир&quot; ([[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 3. 138). Зороастризм динин тутунгандар сыяктуу эле Теңирге сыйынгандар да өздөрүнүн башкы кудайын Чыгыштан нурларын чачыратып чыгып келаткан күн кейпинде элестетишип, чыгып келаткан күнгө, алоолоп күйгөн отко табынышкан. Кийинки изилдөөчүлөрдө &quot;теңиризм&quot; — зороастризмдин чыгыш бутагы болгон болсо керек деген ойлор да бар. Кыргыз элинде &quot;теңир колдонулат. [[Борбор Азия|Борбор Азиядагы]] &quot;[[Теңир-Тоо|Теңир-Тоо&quot;,]] &quot;[[Кан-Теңир|Кан-Теңир&quot;]] деген тоо, чокулардын аттары да түрк элдери ушул динди тутунуп турган замандарда Теңир Тоо мейкиндик Теңир асман эркиндик ⛓️‍💥 

== Колдонулган адабияттар ==
*&quot;Манас&quot; энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

[[Категория:Теңирчилик]]
[[Категория:Түрк мифологиясы]]</text>
      <sha1>iclj3y4v7vkd0zjhme8p64ymmkpq12t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жумагулов Алымкул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16338</id>
    <revision>
      <id>666554</id>
      <parentid>556268</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Самат Тоялиев</username>
        <id>49968</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>666554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4594" sha1="l7k4zsnipuk1gn7mvsgsd3bs1oqdm7f" xml:space="preserve">'''Жумагулов Алымкул (Джумагулов Алимкул)''' - (1893, Россия империясы, Түркстан крайы, Сыр-Дарыя облусу, Олуя-Ата уезди, Кум-Арык кыштагы (азыркы Чүй облусу, Панфилов району, Кум-Арык айылы) – 1938, Фрунзе шаары (азыркы Бишкек шаары)) партиялык жана мамлекеттик ишмер. 20-кылымдын башында Меркедеги орус-тузем мектебин, Олуя-Ата шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайын, үч жылдык мугалимдик курсту бүтүргөн. 1914-жылы Олуя-Ата уездиндеги Келгиндер башкармалыгында кат-кабар ташуучу кызматкер, 1915-17-жылдары Олуя-Ата уездинин начальнигине тилмеч жана катчы болуп иштеген. 1917-жылы Олуя-Ата уезддик-шаардык депутаттар советинин аткаруу комитетинин, солчул эсерлер партиясынын мүчөсү болгон. 1919-жылы Олуя-Ата уезддик-шаардык депутаттар советинин большевиктер фракциясына мүчө болгон. Ошол эле жылы Олуя-Ата уездинен Т. Рыскулов, Б. Кашкынбаев ж.б. менен бирге Советтердин бүткүл өлкөлүк 8-съездине делегаттыкка шайланган. 1918-24-жылдары Олуя-Ата, Пишпек уезддик жер бөлүмдөрүнүн башчысы, жер реформасы боюнча «өзгөчө тройканын» төрагасы, Олуя-Ата уезддик аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1924-жылы Кокон шаарындагы Түркстан Коммунисттик партиясынын Фергана облустук комитетинин чарба бөлүмүндө жооптуу кызматкер, Ташкенттеги Бүткүл Россиялык кооперациялык банкта инструктор болуп иштеп, Ж. Абдрахманов, М. Каменский, Р. Кудайкуловдор менен биргеликте Кыргызстандагы алгачкы айыл чарба кооперативдерин уюштурган. 1924-26-жылдары Кыргыз автономиялуу облусунун Дыйканчылык башкармалыгынын начальниги, начальниктин жардамчысы, 1927-37-жылдары Жалал-Абад кантондук, Ош округдук, Талас райондук жер бөлүмдөрүнүн башчысы, Кызыл-Кыя шаардык пахта өндүрүү кооперативинин башчысы, Кыргызпахтасоюздун төрагасынын орун басары, Мирзоян райондук аткомунун иш башкаруучусу болуп иштеген. 1937-жылы 3-сентябрда Социал-Туран партиясынын активдүү мүчөсү деген жалаа менен камакка алынып, Кыргыз ССРнин Ички иштер эл комиссариатынын &quot;тройкасынын&quot; 1937-жылдын 30-декабрындагы № 32 өкүмү менен атууга өкүм кылынып, мүлкү конфискацияланган. 1957-жылы Кыргыз ССРнин Фрунзе облустук соту тарабынан акталган. 1958-жылы Кыргыз ССРнин Коммунисттик партиясынын Фрунзе облустук комитетинин бюросу тарабынан партиялуулугу калыбына келтирилген. Ысымы Талас районунун Бекмолдо айыл өкмөтүндөгү Кара-Ой орто мектебине жана бир көчөгө ыйгарылган. 
[[Категория:Инсандар]]

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5</text>
      <sha1>l7k4zsnipuk1gn7mvsgsd3bs1oqdm7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666555</id>
      <parentid>666554</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Самат Тоялиев</username>
        <id>49968</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>666555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4710" sha1="7vaa54d4io64a2ktsk4lbhro4a1jwyz" xml:space="preserve">'''Жумагулов Алымкул (Джумагулов Алимкул)''' - (1893, Россия империясы, Түркстан крайы, Сыр-Дарыя облусу, Олуя-Ата уезди, Кум-Арык кыштагы (азыркы Чүй облусу, Панфилов району, Кум-Арык айылы) – 1938, Фрунзе шаары (азыркы Бишкек шаары)) партиялык жана мамлекеттик ишмер. 20-кылымдын башында Меркедеги орус-тузем мектебин, Олуя-Ата шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайын, үч жылдык мугалимдик курсту бүтүргөн. 1914-жылы Олуя-Ата уездиндеги Келгиндер башкармалыгында кат-кабар ташуучу кызматкер, 1915-17-жылдары Олуя-Ата уездинин начальнигине тилмеч жана катчы болуп иштеген. 1917-жылы Олуя-Ата уезддик-шаардык депутаттар советинин аткаруу комитетинин, солчул эсерлер партиясынын мүчөсү болгон. 1919-жылы Олуя-Ата уезддик-шаардык депутаттар советинин большевиктер фракциясына мүчө болгон. Ошол эле жылы Олуя-Ата уездинен Т. Рыскулов, Б. Кашкынбаев ж.б. менен бирге Советтердин бүткүл өлкөлүк 8-съездине делегаттыкка шайланган. 1918-24-жылдары Олуя-Ата, Пишпек уезддик жер бөлүмдөрүнүн башчысы, жер реформасы боюнча «өзгөчө тройканын» төрагасы, Олуя-Ата уезддик аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1924-жылы Кокон шаарындагы Түркстан Коммунисттик партиясынын Фергана облустук комитетинин чарба бөлүмүндө жооптуу кызматкер, Ташкенттеги Бүткүл Россиялык кооперациялык банкта инструктор болуп иштеп, Ж. Абдрахманов, М. Каменский, Р. Кудайкуловдор менен биргеликте Кыргызстандагы алгачкы айыл чарба кооперативдерин уюштурган. 1924-26-жылдары Кыргыз автономиялуу облусунун Дыйканчылык башкармалыгынын начальниги, начальниктин жардамчысы, 1927-37-жылдары Жалал-Абад кантондук, Ош округдук, Талас райондук жер бөлүмдөрүнүн башчысы, Кызыл-Кыя шаардык пахта өндүрүү кооперативинин башчысы, Кыргызпахтасоюздун төрагасынын орун басары, Мирзоян райондук аткаруу комитетинин иш башкаруучусу болуп иштеген. 1937-жылы 3-сентябрда Социал-Туран партиясынын активдүү мүчөсү деген жалаа менен камакка алынып, Кыргыз ССРнин Ички иштер эл комиссариатынын &quot;тройкасынын&quot; 1937-жылдын 30-декабрындагы № 32 протоколу (өкүмү) менен атууга өкүм кылынып, мүлкү конфискацияланган. 1957-жылы Кыргыз ССРнин Фрунзе облустук соту тарабынан акталган. 1958-жылы Кыргыз ССРнин Коммунисттик партиясынын Фрунзе облустук комитетинин бюросу тарабынан партиялуулугу калыбына келтирилген. Ысымы Кыргыз Республикасынын Талас облусунун Талас районунун Саз-Булак айылындагы Кара-Ой орто мектебине жана борбордук көчөгө ыйгарылган. 
[[Категория:Инсандар]]

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5</text>
      <sha1>7vaa54d4io64a2ktsk4lbhro4a1jwyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарыбаев, Эдилбек Азимович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17162</id>
    <revision>
      <id>666453</id>
      <parentid>556423</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21290" sha1="fx9tduzt4g95wfy2tv02c38mgrg9ufi" xml:space="preserve">'''Эдилбек Азимович Сарыбаев''' – кыргыздын ишкери жана коомдук ишмери, кинотаануучу, [[сценарист]], [[Кинорежиссёр|кинорежиссер]].

== Кыскача өмүр таржымакалы ==
Эдилбек Азимович Сарыбаев 1951-жылы Кыргызстандын Ысык-Көл облусунда туулган. 
Эмгек жолун ал 1972-ж. Москвадагы киноинституттун (ВГИК) экономика факультетин бүтүрүп, «Кыргызфильм» студиясында баштаган, 1975-ж. Мамлекеттик кинокомитетке (Мамкино) которулган. 

Анын иш билгилиги жана жоопкерчилиги көңүлгө алынып, ага 1977-ж. мультфильм чыгарууга материалдык-техникалык жана кадрдык базаны түзүү милдети жүктөлгөн. Анын аракети менен сүрөтчү С.Ишенов башында турган чыгармачыл топтун жемиштүү иштөөсүнө бардык шарттар түзүлгөн. 

1978-ж. «Сандардын чатагы» аттуу биринчи мультфильмдин бетачары өтүп, кийин жеткинчек көрүүчүлөрдүн купулуна толгон «Олокон», «Толубай-сынчы», «Оймо жомогу» ж.б. мультфильмдер жаралган.

Ал 1978-1982-жылдары ВГИКтеги СССР эл артисти, профессор А.Баталовдун өнөрканасында окуган кыргыз улуттук актерлор тобун окууга тандап алуудан баштап дипломду жактаганга чейин Кыргыз Мамкинонун атынан жетектеген. 

1982-ж. Э.Сарыбаев Мамкинонун улук редактору болуп дайындалган, бир жылдан кийин «Кыргызтелефильм» студиясынын мүдүрү - башкы редактору болуп бекиген жана сценарист-кинотаануучу факультетин сырттан окуп артыкчылык менен бүтүргөн.

«Кыргызтелефильм» ал жылдары көптөгөн чыгармаларды жараткан, алардын ичинде: кинорежиссер Е.Котловдун «Адамдар жана тоолор» (Люди и горы) даректүү серия, кинорежиссер М.Убукеевдин кыргыз элинин байыркы замандан Ч.Айтматовдун чыгармачылыгына чейинки маданияты туралуу «Түбөлүккө таазим» (Прикосновение к вечности) автордук тасма, кинорежиссер Д.Садырбаевдин Ч.Айтматовдун «Кылым карыткан бир күн» романындагы болмуштун негизинде тартылган «Махабат дастаны» аттуу көркөм фильм. 

Бул тасмалардын баарынын ой-толгоо жаралгандан баштап экранга чыкканга чейинки татаал жолу Э.Сарыбаевдин түздөн-түз жетекчилиги астында өткөн.  

Ал 1988-ж. «Кыргызвидеофильм» бирикмесинин мүдүрү болуп дайындалган. Кыска мөөнөттө чарба эсептин негизинде өлкөбүздүн бардык аймактарында видеодирекци-ялар түзүлүп, аладардын ишмердиги жөнгө салынган.

Э.Сарыбаев кинотаануучу, сценарист, кинорежиссер катары да эмгектенет. 1976-ж. бери анын киночеберчилик тууралуу жүздөн ашык макалалары чыккан, 1986-ж. «Кадыржан Кыдыралиев. Сулуулук жана толгонуулар дүйнөсүн аңдоо (Постигая мир красоты и тревог)» китеби жарык көргөн (www.literatura.kg). Анын сценарийлери боюнча Социалистик Эмгектин Баатырлары, колхоз башкармалары А.Т.Юматова (1984), А.Камалов (1988), депутат-чабан З.Бейшекеева (1985) жөнүндө даректүү тасмалар тартылган.

Ал 2007-ж. бери «Кыргызфильм» менен кайрадан кызматташууда. 2008-ж. анын сценарийи боюнча К.Кыдыралиевдин чыгармачылыгы тууралуу «Кадыржан» атту даректүү тасмасы (режиссеру Б.Абдылдаев) II Ысык-Көл Эл аралык кинофестивалында Гран-при байгесин алган. 2009-ж. анын сценарийи боюнча киночебер С.Ишеновдун чыгармачылыгына арналган «Из» даректүү тасмасы тартылган.   
Э.Сарыбаев сценарийин жазып жана режиссер болуп тарткан «Жамин АКИМАЛИЕВ. Жерге арналган өмүр» толук метраждуу даректүү тасма 60 жылдан ашык айыл чарба тармагында талыкпай эмгектенген академиктин тагдыры аркылуу өлкөнүн айыл чарбасынын көйгөйлөрү жана келечеги тууралуу баяндайт.  

Бул тасманын Улуттук бетачары бардык облрайадминистрациялардын жыйын залдарында 2012-ж. 28-январында бир убакытта жергиликтүү жетекчилер, дыйкандар, жалпы коомчулуктун катышуусу менен өттү жана тасмада чагылдырылган маселелер кеңири талкууга алынды. 

Э.А.Сарыбаев Кыргызстандын эгемендүүлүгүнө бараандуу салым кошкон «КДК» бирикмесинин жигердүү катышуучусу. 

1990-ж. аягында А.Акаев КДКнын активдери менен жолугушуусунда улуттук ишкердүүлүктү өнүктүрүүгө чакырган. 1991-ж. ал биринчи ири менчик ишкана – «Кыргыз Жер» корпорациясын түзгөн, көп узабай өлкө боюнча анын 40тан ашык бөлүмдөрү ачылып (анда 200дөй адам бизнестеги алгачкы кадамын шилтешкен), обого менчик телестудиянын берүүлөрү чыгып, банк, ЖОЖ, кыргыз-кытай «Тянь-Шань» рестораны иштеп, ишкерликтин ар кайсы тармагында атаандаштык, жеке менчиктин негизинде жаңы экономикалык мамилелер түзүлө баштаган. 

1994-ж. корпорациянын катышуусу менен Кыргыз Фондулук биржа ачылган, ал эми Э.Сарыбаев Кыргызстандын ишкер чөйрөлөрүнүн Федерациясынын президенти болуп шайланган.

«Кыргыз Жер» корпорациясынан бүгүнкү күндө элдин оозунан чыкпаган бир топ белгилүү эстрада жана спорт чеберлери езүнүн чыгармачылыгынын башатында зарыл болгон колдоону алышкан, алардын ичинде: Г.Тойгонбаева, А.Турдалиева, Р.Аманова, К.Азыкбаев, Т.Жумалиев, А.Воинов  ж.б. бар.

Э.Сарыбаев 1995-ж. окумуштуу-физик С.Кадыровдун илимий чөйрөдөн сыртта ка-лып, кыйналып жүргөнүн көрүп, ал үчүн «Кыргыз Жер» Жогорку колледжинде «Уңгуталаа теориясынын жана философиясынын лабораториясын» ачып берип, илимий эмгектерин дүйнөлүк илимий коомчулукка жеткизүү үчүн орус, англис тилдеринде чыгарган. 

Окумуштунун теориясын өз оозунан уккан физиктер Ж.Асанбаева, Р.Жапаров, философтор Ч.Өмүралиев, К.Байбосунов, О.Бондаренко бүгүн дагы Уңгуталаа теориясынын негизинде өздөрүнүн илимий изденүүлөрүн улантууда.

1996-ж. Санкт-Петербургдагы Эл аралык конференцияда С.Кадыровдун баяндама-сы зор кызыгууну жаратып, конференция анын бул илимий ачылышы тууралуу Акаевке атайын Кайрылуу кабыл алган, ал эми “[[Слово Кыргызстана]]” гезити “Эйнштейнди көң-төргөн Кадыров” деген макаланы басып чыгарган.  

1995-ж. жайында «Кыргыз Жер» телекомпаниясы таркатылган парламенттин спикери М.Шеримкулов менен болгон баарлашууну прайм-тайм убагында көрсөткөн. Бул кыргыз телеберүүсүнүн тарыхында биринчи жолу кызыктуу адам менен жарым сааттык берүү-баарлашуу болчу. 

Эртеси эртең менен «Кыргыз Жер» банкынын башкармасы менен Улуттук Банктын башчысы М.Султанов кабатырлануу менен байланышып, эмне үчүн “Кыргыз Жер” банкы Шеримкуловду элге жайылтат, Улуттук Банк болсо каякты карап жүрөт деп Акүйдөн кыжырланышкандыгын айтат. Көрсө, саясатта да атаандаштык пайда болгон экен. Кийинки президенттик шайлоодо М.Шеримкулов Акаевдин атаандашы болуп чыккан.   Бул үчүн бийлик Э.Сарыбаевди кечирген эмес. 

Бийлик өзүнүн банкы, телекомпаниясы, каалагандай, анын ичинде эл аралык деңгээлдеги да, илимий изилдөөлөрдү жүргүзө ала турган жогорку окуу жайы бар, көз каранды эмес системаны көтөрө алган эмес. 

Көрсө, алдыда 1998-жылкы конституциялык реформа турган экен, Акаевди үчүнчү мөөнөткө алып өтүүгө даярдоо иштери кызуу жүрүп жатыптыр. Көз каранды эмес, бардык шарты бар система башкаруу режимдин келечектеги кылмыштуу ара-кетине тоскоолдуктарды жаратмак экен.  

Бийлик “Кыргыз Жер” банкынын негизги акционери (югославия-кипрдик «Юсико» компаниясы) банктын уставдык капиталынан алдамчылык жол менен өзүнүн үлүшүн чыгарып кеткен жагдайды пайдаланган (балким бул ишти атайын кызматтар уюштургандыр, алардын өкүлдөрү югославдар менен жолугушкан), андан банктын иши өксүй баштаган, акчаларын банкка салгандар ачууланып, Улуттук Банкка, КГБга даттанууларды жазышкан. Көрсө, Э.Сарыбаевди 15 жылга “жапкыла” деген буйрук түшкөн экен. 

Бул жөнүндө КГБнын уюшкан кылмыштуулук менен күрөшүү башкармасынын жетекчиси М.Садыров 1997-ж. март айында аны камоого санкция алгандан кийин ачык эле: «Байке, ишиң бүттү, эркиндикти 15 жылдай көрбөйсүз», - деп мактанган. 

Бир жылдан ашуун ММК аркылуу ал жөнүндө терс маанидеги коомдук пикир жаратышып, 1997-ж. жыйынтыгы боюнча аны «[[Вечерний Бишкек]]» гезитинин жылдын «терскаарманы» болгонго чейин жеткизишкен, сот ойдон чыгарылган күнөө менен аны 5 жылга кескен. Бул чечимди чыгарган үчүн сот айым райсоттун төрайымдыгына көтөрүлгөн. Ушул тапта 1999-жылы башталган Э.А.Сарыбаевди актоо боюнча сот иштери уланууда.

Э.Сарыбаевдин бардык ишканалары, «Уңгуталаа теориясы жана философиясы лабораториясы» дагы жабылган. Көп убакыт өтпөй Ж.Баласагын атындагы КУУде Эл аралык А.Эйнштейн борбору ачылып, Акаев өзү кенен баяндама менен чыгып сүйлөгөн. 

Көп узабай, Акаевке Эйнштейндин Эл аралык алтын медалын тапшырышкан. 

Э.Сарыбаев 20-к. этегинде Ф.Кулов же Т.Тургуналиев сыяктуу эле Акаев режиминин саясий террорунун курманы болгон. 

Алар 90-жылдарда ар бири өз ордунда Акаевке жаңы Кыргызстанды куруу ишинде жардам беришкен. Эгерде Ф.Кулов - мамчиновник, Т.Тургуналиев – саясатчы катары аракеттенишсе, Э.Сарыбаев ишкер катары жеке менчиктин негизинде жаңы экономика мамилелерин түзө баштаган. 

Сөздүн түз маанисинде эл аралык соодада, ресторан бизнесинде, жаңы буюмдарды - алардын ичинде чакан гэстерди өндүрүүдө, банк, камсыздандыруу, билим берүү жана маалымат тармактарындагы ишкерлер чөйрөсүндө атаандаштыкты түзгөн. Алардын ар бирин кийинчерээк Акаевдин режимине жолто болгондо, бийлик абакка отургузган. 

Ф.Кулов менен Т.Тургуналиев 2005-жылкы револю-циядан кийин сот аркылуу акталып чыгышты.  Эртеби-кечпи Э.Сарыбаев боюнча дагы акыйкаттуулук калыбына келет деген үмүттөбүз.

Ушул тапта Э.А.Сарыбаев «Кыргыз Жер» Илимий-агартуу коомун жетектеп, мектеп окуучулары үчүн китептерди чыгарып, аларды почта аркылуу жайылтуу менен кыргыз элинин, өзгөчө жеткинчек муундун билиминин өсүшүнө өзүнүн салымын кошууда. 

Окуу китептеринин таңкыстыгы шартында 1-11 класстарга чейин англис тилин окутуу боюнча кошумча колдонмолорду, мектеп окуучулары үчүн англис-кыргыз-орус сөздүгүнүн түзүүчүлөрүнүн бири катары түзүп чыгарган. 

«Окуучунун китепканасы» китеп сериясын басууну уюштураган, Ч.Айтматовдун «Ак кеме», «Эрте келген турналар», «Атадан калган туяк», «Саманчынын жолу», «Бетме бет», «Тоолор кулаганда» чыгармалары окуучуларга жеткирилүүдө.  

2012-жылы 25-апрелде К.Баялинов атындагы китепканада мектепке чейинки жана кенже класстардагы окуучулар үчүн «Манас» эпосу боюнча жазылган «Манастын төрөлүшү» атту алгачкы чакан түстүү китептин бет ачары болду.

Белгилүү жазуучу Ч.Өмүралиевдин «Теңирчилик. Мамлекет–Коом» аттуу чыгармасы «Кыргыз жер» илимий-агартуу коомдун басылмасы катары жарык көрдү. Анда автордун 20 жылдан берки мамлекет жана коомдун көйгөйлөрү боюнча изилдөөлөрү жыйынтыкталат. 

Буга байланыштуу «Кыргыз жер» коомдун демилгеси менен 2012-жылы 31-мартта УИАнын Философия жана саясий-укуктук изилдөөлөр институту, Чүй, К.Карасаев, И.Арабаев аттарындагы университеттер менен бирге «Кыргыз мамлекеттүүлүгү: кечээ, бүгүн, эртең (философиялык өнүт)»  темадагы  илимий-теориялык  конференция  өткөрүлдү. 
      
Көп жылдан бери иштешип келе жаткан шериктештери менен бирге ал өлкөбүздү энергетикалык, экономикалык кризистен алып чыгуу максат менен «КРИЗИСКЕ КАРШЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАР» Илимий-өндүрүштүк компаниясын түзүп, көп багыттык, бардык аймактарга тиешеси бар ишкердүүлүк аракетке киришти.

== Коомдук ишмердиги  ==
Сарыбаев Э.А. Кыргызстандын ишкер чөйрөсүнүн Федерациясынын төрагасы, КДК партиясынын Саясый кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы, Кинематографистер союзунун ревизия комиссиясынын төрагасы болуп шайланган.

«Кыргыз Жер» илимий-агартуу журналынын, «Майдан» коомдук-саясий гезитинин баш редактору.

== Сыйлыктары. Наамдары  ==
== Чыгармачылыгы  ==
Эдилбек Сарыбаевдин киночеберчилик тууралуу жүздөн ашык макалалары чыккан.

1986-ж. «Кадыржан Кыдыралиев. Сулуулук жана толгонуулар дүйнөсүн аңдоо (Постигая мир красоты и тревог)» китеби жарык көргөн (www.literatura.kg). 

Анын сценарийлери боюнча Социалистик Эмгектин Баатырлары, колхоз башкармалары А.Т.Юматова (1984), А.Камалов (1988), депутат-чабан З.Бейшекеева (1985) жөнүндө даректүү тасмалар тартылган.

== Адабият  ==
*  &lt;br&gt;

== Интернеттеги шилтемелер  ==
* http://www.barakelde.org/news:24700/ {{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://kmborboru.wordpress.com/category/жаңылыктар/page/4/

[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:кинематограф]]
[[Категория:Ысык-Көл облусу]]
[[Категория:КДК]]
[[Категория:Көркөм өнөр]]
[[Категория:Ишкерлер]]
[[Категория:Теңирчилик]]
[[Категория:Туулгандар 1951-жылы]]</text>
      <sha1>fx9tduzt4g95wfy2tv02c38mgrg9ufi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кабылдоо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18946</id>
    <revision>
      <id>666543</id>
      <parentid>556897</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2259</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>666543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2066" sha1="24a2i0zf5q1xcs794mab9op6zkpdn0v" xml:space="preserve">'''Кабылдоо''', таалим,  [[Элдик оозеки чыгармачылык|элдик оозеки чыгармалар]]дын же башка бир автордун идеясын, темасын, көркөм ыктарын пайдалануунун эки түрү бар: чыгармачылык жана [[Эпигон|эпигон]]дук. Биринчисинде автор өзүнөн мурдакы идеяны, тематиканы, көркөмдүк каражаттарды жеке чыгармалык манерасына жараша оригиналдуу пайдаланат. Экинчисинде болсо өзүнөн эч нерсе кошпостон, караманча кайталап, же белимчилик менен туурап гана чектелет.

Кыргыз жазуучулары реалисттик адабияттын алдыңкы салттарын, мурда болбогон [[Проза (кара сөз)|проза]] жана [[Драма|драма]] жанрларын өздөштүрүүдө дүйнөлүк жана орус классиктеринен таалим алышты. Жазуучулар көп учурларда элдик сюжеттерди пайдаланышып, өздөрүнүн оригиналдуу чыгармаларын түзүшөт (мисалы, кабылдоо [[Жантөшев, Касымалы|Жантөшев]]дин [[Курманбек эпос|«Курманбек»]] эпосунун мотивинде жазылган драмасы).
каарман, кабылдоо Образ.
казал кабылдоо Газал.

== Колдонулган адабияттар ==
* [[Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

[[Категория:Кыргыз Адабияты]]
[[Категория:Адабият]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Маданият]]</text>
      <sha1>24a2i0zf5q1xcs794mab9op6zkpdn0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Семиотика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19367</id>
    <revision>
      <id>666570</id>
      <parentid>316448</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kk</username>
        <id>17243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>666570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3380" sha1="ew2l9wdykci81p094ada4c2517omp2x" xml:space="preserve">'''Семиотика''' ([[Грек тили|грек]]. semeion – белги) – [[белги]] жана белгилер системасына (кадимки жана жасалма тилдерге) мүнөздүү касиеттерди изилдөөчү [[илим]].

Семиотикалык изилдөө иштери [[Синтактика|синтактикалык]] (белгилер системасынын ички касиеттери), семантикалык (белгилердин маани жагы), [[Прагматика|прагматикалык]] (белги менен аны кабыл алуучу субъектинин ортосундагы байланыш) деген үч негизги [[аспект]] боюнча ишке ашат. Синтактикалык жана семантикалык аспектилер семиотиканын айрым маселелерин гана, ал эми прагматикасы семиотикага тиешелүү бардык маселени изилдейт. 	

Ар кандай объект белгилүү жагдайда башка [[объект]] жөнүндө кабар берсе (тактап айтканда мааниге ээ болсо), белги деп аталат. Белги белгилөөчү менен белгиленүүчүнүн ажырагыс биримдигинен турат. Ушул мааниден алганда [[тил]], [[миф]], [[ырым-жырым]], [[искусство]] ж. б. маданий кубулуштар белгилер системасы катары каралат. Семиотиканыннын жетишкендиктери гуманитардык [[Илим|илимдерде]], [[Медицина|медицинада]], ошол эле жасалма тилдерди (программалоо тили, документтерди индекстөө тили ж. б.) түзүүдө, бир тилден экинчисине машина менен которууда колдонулат. [[Лингвистика|Лингвистикалык]] Семиотика белгилер системасынын эң маанилүүсү – табигый тилди изилдейт. Алгач ирет С-лык изилдөөнүн кеңири программасы Ч. С. Пирс, Ч. У. Морристин эмгектеринде пайда болуп, өз алдынча илимий тармак катары жасалма формалдык тилдердин проблематикасына байланыштуу калыптанган. 

Бул багытта изилдөө жүргүзгөн көрүнүктүү окумуштуулар: Ю. М. Лотман ([[Эстония]]), У. Эко ([[Италия]]), Р. Барт, Ю. Кристева, Ц. Тодоров ([[Франция]]) ж. б. Кыргызстанда философтор (А. А. Брудный, Э. Ж. Шүкүров ж. б.) семиотиканын айрым колдонмо маселелерин изилдешкен.


== Колдонулган адабияттар ==
*[[Философия: энциклопедиялык окуу куралы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

[[Категория:Философия]]</text>
      <sha1>ew2l9wdykci81p094ada4c2517omp2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эмгек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19828</id>
    <revision>
      <id>666524</id>
      <parentid>535464</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5267" sha1="8ug2iu71ghm6dmdfzgph3011rv6fk41" xml:space="preserve">[[Image:Ford Madox Brown - Work - artchive.com.jpg|thumb|right|250px|''[[Эмгек (Сүрөт)|Эмгек]]'', Сүрөт [[Браун, Форд Мэдокс|Форда Мэдокса Брауна]]]]
'''Эмгек''' – жаратылыш менен адамдын ортосундагы процесс. Жаратылышты адам өзгөртөт жана  өзүн дагы өзгөртүүгө жөндөмдүү. [[Адамдар]] керектөөлөрдүн канааттандыруу үчүн көп аракеттерди жасашат. Эмгек үч учурду ичине камтыйт. 
1) адамдын [[максаттуу]] ишмердүүлүгүн жана өзүн; 
2) Эмгектин [[предметин]]; 
3) өндүрүш [[куралын]]. 

Эмгектин натыйжасында адам башка [[жаныбарлардан]] бийик турат. Эмгектенүү менен адамдар турмушун оңдой алышат. Бирок Эмгек адамдардын бардыгына эле туура келбейт, Мисалы, кул ээлөөчүлүк мезгилинде кулдар гана эмгектенишкен, крепостнойлук мезгилде, [[феодализм]] убагында төмөнкү класстагы адамдар иштешкен.

== Медицина көз карашы ==
Адамдын максаттуу аракетинин натыйжасында киши табиятты өзгөртүп, жашоо үчүн зарыл болгон шарттарды түзөт.

Эмгек адамды жараткан жана анын жардамы менен адам баласы бардык жыргалчылыкты түзгөн. Ал акыл эмгеги жана күч эмгеги болуп бөлүнөт. 

Техникалык прогресс оор жана ден соолукка зыян жумуштарды механикалаштыруу жана автоматташтыруу эмгек шартын жакшыртууга, кесиптик зыяндуулуктун азайышына, кесип оорусу менен өндүрүштө кырсыкка чалдыгуунун төмөндөшүнө алып келет. 

Бирок күч эмгегинин өтө азайышы кишинин ден соолугуна терс таасирин тийгизет. 

Акыл эмгеги менен күч эмгегин туура айкалыштыруу, дайыма машыгуу жана Эмгек менен эс алууну туура уюштуруу ишке жөндөмдүүлүктү көп жылдарга сактоого мүмкүндүк берет. Мында Эмгек адамга кубаныч жана моралдык канааттануу алып келүүгө тийиш. Кызыгып иштөө ишке жөндөмдүүлүктү арттырат. Эмгек тартиптүүлүктү, турмуштун белгилүү ритмин түзөт, ошондой эле ден соолуктун жана сергектиктин булагы. Эмгектин көнүмүш ыргагы бузулганда көп учурда ишке жөндөмдүүлүк жана эмгек өндүрүмдүүлүк төмөндөйт. Ишке жөндөмдүүлүктүн жогору болушу иштин ыргагына негизделген. Иштин ыргагы бир калыпта болуп, максатка жана организмдин физиологиялык мүмкүнчүлүгүнө ылайык туура тандалууга тийиш. Бир күндүн, жуманын, айдын ичинде иштин бирдей эмес бөлүштүрүлүшү ишке жөндөмдүүлүктү төмөндөтөт, жыйнаксыздыкка, бат чарчоого дуушарлантат. Гигиеналык шарттар (жарык, желдетүү, ыңгайлуу иш орду, денени туура кармоо) ишке жөндөмдүүлүктү жогорулатууга көмөк болот. Ошондой эле эмгек коллективиндеги жагымдуу микроклимат чоң мааниге ээ&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210629214936/https://knopka.kz/blog/pochemu-posle-40-let-cheloveku-namnogo-slozhneje-iskat-rabotu-51.html |archivedate=2021-06-29 |title=Эмне үчүн кыйын издөө ишке зрелом курактагы? |url=https://knopka.kz/blog/pochemu-posle-40-let-cheloveku-namnogo-slozhneje-iskat-rabotu-51.html |accessdate=2021-06-29}}&lt;/ref&gt;.

== Колдонулган адабияттар ==
* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
* Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
{{Stub}}
[[Категория:Медицина]]
[[Категория:Социология]]
[[Категория:Философия]]</text>
      <sha1>8ug2iu71ghm6dmdfzgph3011rv6fk41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>“Мекендештер” форуму, 2012-жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21040</id>
    <revision>
      <id>666530</id>
      <parentid>557715</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11030" sha1="m13v8p1zmjblnmavf9xis1avpmh6pgr" xml:space="preserve">[[Файл:Мекендештер.JPG|thumb| &quot;Мекендештер форуму&quot; 2-3 август, 2012-ж.]]

'''&quot;Мекендештер&quot; форуму''' (шеринеси) - кыргызстандыктардын жана кыргыз диаспорасынын өкүлдөрү 2012-жылдын 2-3-августунда [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] борбор шаары [[Бишкек|Бишкекте]] өткөргөн эл аралык шерине.

Экс-президент [[Роза Отунбаева|Роза Отунбаеванын]] демилгеси менен уюштурулган “Мекендештер” форумуна катышуу үчүн 18 мамлекеттен 250гө жакын мекендеш адам келген. Иш-чаранын маданий бөлүгү 1-августта кечкурун [[Токтогул Сатылганов|Токтогул Сатылган уулу]] атындагы Улуттук филармонияда башталып, эл аралык сынактардын лауреаты, пианист Азамат Сыдыков жана скрипка чеберлери Райхан менен Андреас Айзенхуддар классикалык чыгармаларын аткарды. Бул форумдун расмий бөлүгү Бишкектин түштүгүндөгү Ала-Арча мамлекеттик резиденциясында 2-3-августта өттү. 

== Кыскача тарыхы  ==
[[Файл:Мекен.jpg|thumb| Кыргыз Республикасынын экс-президенти Роза Отунбаева.]]
Мурдагы президент Роза Отунбаева негиздеген «Роза Отунбаева демилгеси» Эл аралык коомдук фонду жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан 2012-жылдын 2-3-августунда Кыргызстандын борбор шаары Бишкекте өткөрүлгөн кыргызстандыктардын биринчи «Мекендештер» форумуна дүйнөнүн ар кыл өлкөлөрүнөн келген кыргызстандыктар жана кыргыз диаспорасынын өкүлдөрү катышышты.

== Уюштуруучулар бул шериненин зарылчылыгы тууралуу ==
“Эгемендүүлүктүн 20 жыл аралыгында биздин өлкөдө маанилүү өзгөрүүлөр болуп өттү. Кыйынчылыктарга карабастан, Кыргызстан алдыга ишенимдүү кадамдарды таштап, чоң ийгиликтерге жетишүүгө умтулуп жатат. Бул кадамдардын бир топ бөлүгү, биздин активдүү мекендештерибиздин аркасынан болуп жатканы да анык. Биздин мамлекетибиздин көрүнүктүү артыкчылыктарынын бири, бул албетте, адам ресурстары. Ааламга кызмат өтөгөн, Кыргызстандын уул-кыздары, ийгиликтүү илим жана билим адамдары, Мекенибиздин чыныгы патриоттору экендигине шек жок. Алар дүйнөнүн кайсы бурчунда болбосун, Мекенине күйүп, аны жүрөгүндө ыйык тутуп келишет.

Чогулуунун мезгили келди. Кыргызстанды өнүктүрүү үчүн тажрыйба, билим жана ийгиликтерибиз менен бөлүшөлү. Биздин колубузда, өлкөбүздү өркүндөтө турган бардык нерсе бар. Биз биригип, болгон күч аракетибизди Мекенибиздин өсүп өнүгүүсүнө багытташыбыз керек.

Бул жыл сайын өтүүчү форум кызматташуунун жана «байланышты» орнотуунун, мүмкүнчүлүктөрдү жана жетишкендиктерди тааныштыруунун, биригүүнүн жана көптөгөн маселелердин чечилишинин аянтчасы болууга тийиш. Дүйнөлүк илим менен билим, бизнес менен өндүрүш, мамлекеттик бийлик орган, саламаттыкты сактоо, маданият менен чыгармачылыктын өкүлдөрү болгон, дүйнөнүн ондогон мамлекеттеринен келген мекендештер бир жерде чогулушат. Сиздердин алдыныздарда өкмөт мүчөлөрү, бизнес, маданият жана илим тармагынын көрүнүктүү өкүлдөрү сөз сүйлөшөт. Сиздер мамлекетибиздин өнүгүшүнүн пландары, жетишкендиктери жана көйгөйлөрү тууралуу маалыматтарды биринчи колдордон ала аласыздар”, - делет уюштуруучулар интернетте жарыялаган билдирүүдө.

“Мекендештер” форумун уюштуруу комитетинин төрайымы Элвира Сариева: “Форумдун максаты - мекендештерди жөн гана чогултуп, чай ичип кетип калуу эмес. Мекенибиз оңолуп кетсе, жакшы пайдалуу сунуш долбоорлор айтылса деген максат менен форум өткөнү жатат”, - деп шериненин босогосунда маалымат каражаттарына билдирген.

== Шериненин жыйынтыгы  ==
Форумга катышуу үчүн алыстан келген кыргызстандыктар өз сунуштарын айтып, ишке ашырам деген долбоорлорунун планы менен тааныштырышты.

Шериненин соңунда кезектеги шеринени 2014-жылы өткөрүү тууралуу макулдашылды.   &lt;br&gt;

== «Issyk-Kul Grand Prix 2012» аттуу иш-чара ==

«Мекендештер» форуму Бишкекте аяктаган соң, 4-5-августта Ысык-Көлдө Кыргызстандын жакшы имиджин жана туризмди илгерилетүүгө багытталган «Issyk-Kul Grand Prix 2012» аттуу иш-чара өтүүдө.

«Роза Отунбаеванын демилгеси» коомдук фондунан билдиргендей, веложарыш 4-августта Балыкчыдан башталып Кызыл-Тууга чейин уланды. Анда ар бир каалоочу катышып, 50 чакырымга созулган веложарышта өзүн сынай алды. Андан соң, каалагандар 67 чакырымды түзгөн жарышка катышып башкы байге - тоо велосипеди үчүн ат салышты.

Веложарыштын маршруту Кызыл-Туу – [[Аалам-Ордо]] каттамындагы трасса болду, ошол эле жакта жеңүүчүлөр салтанаттуу түрдө сыйланды.

Велосейилдөө жана веложарышка Кыргызстан жана Казакстандан 100дөн ашуун спортчулар катышаары алдын-ала айтылган. Бул иш-чара [[Лондон 2012|Лондондогу Олимпиадада]] парустук спорт боюнча Кыргызстандан жалгыз катышуучу Илья Игнатьевге арналды.

Ал эми 2012-жылы 5-августта [[Чолпон-Ата]] шаарындагы «Каприз» пансионатында КР парустук спорт федерациясы менен биргеликте уюштурулуп жаткан парустук регата өтөт. Регатада [[Украина]], [[АКШ]], [[Канада]], [[Германия|Германиядан]] келген мекендештердин топтору катышып, «Issyk-Kul Grand Prix 2012» башкы кубогуна ат салышышат.

«Парустук регата жана веложарыш мекендештер тарабынан туризм жана дени сак жашоону илгерилетүү үчүн уюштурулуп жатат. Биз [[Ысык-Көл|Ысык-көл]] деген байлыгы бар бактылуу элденбиз, спорттун бул түрлөрүн жайылтуу, биздин өлкөдөгү туризмди өнүктүрүүдөгү алгачкы кадам», - деп уюштуруучулардын бири, [[Казакстан|Казакстандагы]] мекендеш Нурбек Тойчубаев айтканын “Баракелде” [[интернет]] басылмасы кабарлады.

Аталган иш-чаралар «Мекендештер» форумунун алкагында «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ мекендештер менен биргеликте «Газпром-Нефть Азиянын» каржылык колдоосу менен уюштурулууда.

== Адабият тизмеси  ==
*  &lt;br&gt;

== Интернеттеги шилтемелер  ==
* http://ktrk.kg/kyr/index.php?newsid=9126{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* http://barakelde.org/news:32623/ {{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* http://www.facebook.com/mekendeshter &lt;br&gt;
* http://www.vb.kg/kabr_ordo/2012/08/03/196112_mekendeshter_forymynda_kyrgyzstandyn_negizgi_kygylrn_aytyshty.html &lt;br&gt;
* http://www.forum.roza.kg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120814021040/http://www.forum.roza.kg/ |date=2012-08-14 }} &lt;br&gt;
* http://www.mekendeshter.kg/index.php?kg=news2&amp;id=629 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008173633/http://mekendeshter.kg/index.php?kg=news2&amp;id=629 |date=2012-10-08 }} &lt;br&gt;
* http://www.google.kg/search?q=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80&amp;start=10&amp;hl=ky&amp;client=opera&amp;sa=N&amp;rls=en&amp;channel=suggest&amp;biw=1366&amp;bih=645&amp;prmd=imvnsfd&amp;tbm=isch&amp;tbo=u&amp;source=univ&amp;ei=-lIdUJvsD5S7hAfhj4HgAg&amp;ved=0CFUQsAQ4Cg

[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:2012-жыл]]
[[Категория:Кыргыз диаспорасы]]
[[Категория:Кыргыздар]]</text>
      <sha1>m13v8p1zmjblnmavf9xis1avpmh6pgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стоматолог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21670</id>
    <revision>
      <id>666469</id>
      <parentid>354096</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="mnkz223w48nrdw6gehxr7lln2z7zz4o" xml:space="preserve">'''Стоматолог''' — жаак беттин, [[тиш]], ооз көңдөйүнүн ооруларын жана жабыркоолорун диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу боюнча атайын даярдыктан өткөн адис-дарыгер. &lt;br/&gt;

== Врач-стоматолог ==
Бул эксперттик жалпы дарылоо жүзөгө ашырат. Ал алгачкы кабыл алууну жүргүзөт, зарыл болсо пациенттерди рентгенге жөнөтөт, аларды протездөөгө даярдайт, белгилүү бир ооруларды дарылайт. Бул Союзник аты келип чыгышы.кичирейтүүчү Алистер.&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218223655/https://zlojnachalnik.ru/stomatolog/#i-3 |archivedate=2020-02-18 |title=Негизги стоматологиялык адистиктер. |url=https://zlojnachalnik.ru/stomatolog/#i-3 |accessdate=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

== Жазуулар ==
&lt;references /&gt;

== Колдонулган адабияттар ==
* Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
* Кырг. ССР ИА ж. б.—  Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 [[Категория:Медицина]]
[[Категория:Ден соолук]]</text>
      <sha1>mnkz223w48nrdw6gehxr7lln2z7zz4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбекстандык кыргыздар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22006</id>
    <revision>
      <id>666528</id>
      <parentid>650339</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40680" sha1="ksc7buoravucnz5dkhtydwbwfooxq7s" xml:space="preserve">'''Өзбекстандык кыргыздар''' – [[Борбордук Азия|Борбордук Азиянын]] [[Өзбекстан]] жумуриятында байырлаган [[Түрк тилдери|түрк тилдүү]] калктардын бири.
== Анжыяндык кыргыздар ==
[[Файл:Андижанские киргизы Кургантепинский район 1930 г..jpg|ХХ кылым. Курган-Теппе району, Анжыян облусу]] 
'''Анжыяндык кыргыздар''' ''(өз атоосу — анжыян кыргыздары, себей кыргыздары)'' — Анжыян облусундагы этникалык топ, [[кыргыздар|кыргыздардын]] субэтносу. Курган-Теппе районунда анжыяндык кыргыздар Каңды, Дардак, Баштут, Азат, Намуна, Чирик-Тамга, Дардак-Теппе, Манас (мукур), Жорту-Баш, Ишанабад, Ахунбабаев, Алтынсай, Суткон, Коштепа, Иштимаят, Маданият, Ашкалтепа, Янгиабад и Карасадак айылдарында жашашат. Жала-Кудук районунда Абдулабий, Болгария, Кутурма, Аим, Бирлашган, Яркишлак, Пахтакор, Топайыл, Түштүк Аламушук жана башка айылдарында жашайт. Ханабатта кыргыздар Кыдыршаа, Тапалино, Карабагыш, Алчалы, Султанабад айылдарында жашашат &lt;ref&gt;{{Китеп|автору=Каратаев О., Эралиев С.|аталышы=Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк|ответственный=|год=2005|издание=|место=Бишкек|издательство=Бийиктик|страницы=|страниц=|isbn=9967-13-159-4}}&lt;/ref&gt;.

== Кыскача таржымакалы  ==
Өзбекстандын бир катар чөлкөмдөрүндө жашаган кыргыздар аталган аймактардын түптүү, автохтондуу калкы болуп саналат. Бул чөлкөмдөрдү байырлаган кыргыз уруулары кыргыздын оң, сол, ичкилик урууларынын курамдарына кирет. 

Тагыраак айтканда, Өзбекстандын азыркы [[Анжияндык кыргыздар]], [[Ферганалык кыргыздар]], [[Наманган кыргыздары]], Бухара, Самаркан, Сырдарыя, Навойи, [[Жыззак кыргыздары]], Ташкент чөлкөмдөрү, Каракалпакстан аймактары кыргыз урууларынын эзелтеден көчүп-конуп жүргөн ареалы жана чарбалык-экономикалык, соода жүргүзүүдөгү зор мааниси бар, кыргыздардын согуштук-саясий таасири күчтүү аймактардан болгондугу тарыхый жазма булактарда, илимий адабияттарда чагылдырылып келет. 

Кыргыз уруулары аталган аймактардын этностук чөйрөсүнө өз таасирин тийгизишкен.  

XXI к. башталышында кошуна өлкөнүн аймагында расмий [[Ташкен|Ташкенттин]] статистикалык соңку жарыялаган маалыматтарына караганда 370 миңден ашуун кыргыздар жашары маалымдалган («Вечерний Бишкек» гезити, 25.02.2003). 

Кыргыздар негизинен Өзбекстандын Анжиян, Фергана, Наманган, Жиззак, Сырдарыя, Самаркан, Кашкадарыя, Ташкент облустары, Каракалпакстан ж.б. региондордон орун алышып, ал жерлердин рельефин эзелтеден өздөштүрүшүп, байырлап калышкан. 

Биротоло отурукташууга жана жарым отурукташууга өтүү процесси XIX к. орто чендеринен факт жүзүндө күчөй баштаган. 

Бул тарыхый-этностук процесске кыргыздар жашаган бүгүнкү Афганистан, Кытай (Чыгыш Түркстан, Батыш Кытай), азыркы Кыргызстандын жана ага чектешкен аймактарды (Фергана өрөөнү) Улуу Британия, Цин Кытайы, Россия империясынын өз ара зордук-зомбулук менен бөлүп алуунун натыйжасы болгон. 

Аталган басып алуучу империялардын кыргыз жерлерин өз ара бөлүп алууларынын натыйжасында кыргыз урууларынын Фергана, Зарафшан, Бухара, Самарканд ж.б. аймактардан бүгүнкү Чыгыш Түркстанга (Батыш Кытай), Түндүк Афганистан жана ага жамаатташ аймактарга кылымдар бою салт болуп калган көчүүлөрү токтотулган эле. 

Натыйжада, жүз миңдеген кыргыздар отурукташууга, жарым отурукташуу абалына өтүүгө аргасыз болушкан. Бул бүтүм жалпы кыргыз этносунун өнүгүүсүнө терс  таасирин тийгизген болучу.  

Мурдагы Совет доорундагы, андан соңку [[Өзбек]] көз каранды эмес республикасындагы жүргүзүлгөн ар бир «эл каттоолордо» кыргыздардын саны мурдагы расмий жарыя кылынган документтердеги маалыматтарга салыштырмалуу улам азайтылып көрсөтүлгөндүгү  маалым. 

Расмий Ташкенттин акыркы маалыматтарында бул өлкөдөгү кыргыздардын саны Өзбекстандагы жалпы калктын 4% азыраагын (учурда өлкөнүн жалпы калкы 25 миллиондон ашуун адам) түзгөн. 

XIX к. экинчи жарымындагы айрым жазма булактарга, эл каттоолордун маалыматтарына таянсак, анда кыргыздар бул аймактардагы негизги, басымдуу көпчүлүктү түзгөн. 

Маселен, XIX к. аягындагы тарыхый-документалдык (даректүү)  булактарда кыргыздар Фергана өрөөнүнүн калкынын эң негизги, басымдуу бөлүгү экендиги чагылдырылган. Ош уездинде кыргыздар жалпы жашаган калктын 98,85%, Маргалан уездинде 29,66%, Наманган уездинде - 25,73%, Анжиянда - 39,66%, Кокондо - 6,05% (136,66) түзүшкөн (Губаева 1991,74). 

Андан кийинки эле даректүү тарыхый жазма маалыматтарга таянсак, 1913-жылга карата Анжиян уездинде – 117774, Кокон уездинде - 26421, Наманган уезинде - 120297, Ош уездинде - 143571, Скобелев (Фергана) уездинде – 87532 кыргыз жашаган. 

Жалпысынан алганда, кыргыздардын Фергана өрөөнүндөгү саны 495 595 адамды түзүп, бара-бара кыргыздардын салыштырмалуу саны расмий ж.б. маалыматтарда кыскартыла баштаган (Койчиев 2001, 12).

Мындан сырткары, кыргыз этносунун бул аймактардагы санынын кыскарышы табигый, социалдык-экономикалык шарттардын, жайыттардын кыскарышы, кыргыздардын бир бөлүгүнүн отурукташууга өтүүсү, ХХ к. 30-40 жж. коммунисттердин элди жапырт коллективдештирүүсү, кошуна жашаган сарт (фарси-тажик), түрк, каракалпак сыяктуу калктар менен жуурулуушусу ж.б. процесстер негизги ролду ээлеген.  

Өзбекстандын Кыргызстанга чектеш Фергана өрөөнүндөгү Анжиян областына караштуу Коргонтөбө, Жалалкудук, Кожоабад, Булакбашы, Айым, Мархамат ж.б. райондорунун административдик аймактарында кыргыздар эзелтеден компактуу, чогуу жашап келишет. 

Фергана өрөөнүнүн Өзбекстан тарабында, тагыраак айтканда жогоруда аты аталган чөлкөмдөрдө жашаган кыргыздар бүгүнкү Кыргызстан менен этностук-маданий, чарбалык-экономикалык, тууган-туушкандык жактан карым-катнаштары кеңири болгондуктан толук этностук өзгөчөлүктөрүн сактап келишүүдө. 

Ал эми Ташкент, Сырдарыя областтарындагы кыргыздардын басымдуу бөлүгү казактарга чектеш, аралаш  жашашкандыктан, көпчүлүгү казак мектептеринен билим алгандан улам, ал жердеги кыргыздарга казактардын руханий дүйнөсү, каада-салты өз таасирин тийгизген. Чаткал тоолоруна чектеш жашаган кыргыздар өз каада-салттарын таза бойдон сактап кала беришкен.

Үчүнчү топко Жиззак областынын тоолуу райондорунда жашаган кыргыздар кирет. 

Бакмал, Замин, Достук райондорунда жашаган кыргыздар, өзгөчө тоолуу аймактарда жашагандары тилин, каада-салттарын сактап келишет. Жаштардын басымдуу бөлүгү кыргыз мектептеринде билим алышат. 

Айрым маалыматтарда бул чөлкөмдө чектеш жашаган казак, өзбек, кыргыз [[Каада-салт|каада-салттары]] аралашкан абалда өнүгүүдө («[[Вечерний Бишкек]]», 25-февраль, 2003).

Фергана өрөөнүнүн Өзбекстанга караштуу бөлүгүндө жайгашкан Анжиян, Наманган, Фергана облустарынын административдик-аймактык курамдарына кирген кыргыздар жана алардын уруулук курамы жөнүндө маалыматтарга токтолсок төмөндөгүдөй этностук жайгашууну байкоого болот: Анжиян облусунун аймагында кыргыздын кыпчак, каңды, бостон, мундуз, кыдырша, найман, кара багыш, мунгуш, бөрү, баргы, тейит, төбөй, кытай, багыш урууларынын өкүлдөрү мекендешет. Аты аталган уруулар кыргыздын ичкилик, оң жана сол канаттарынын курамдарына киришет.      
	
Фергана өрөөнүнүдөгү (Өзбекстан тарабындагы) кыргыз урууларынын өкүлдөрүнүн негизги бөлүгүн кыргыздын кыпчак уруусу түзөт: Алар: кармыш, актачы, жаманан, жартыбаш, кызылаяк, тору айгыр, акбото уруктарынан турат

Өзбек Республикасынын Фергана облусунун аймактарын (Вуадил, Яззаван, Өзбекстан ж.б.райондор) негизинен кыргыздын ичкилик (Булгачы) урууларынын өкүлдөрү байырлап келишет. Аларга төмөнкү уруулар кирери такталган: жоокесек, кесек, найман, нойгут, кыдырша, кыпчак, чапкылдык, бостон, оргу,  канды ж.б. 
       		
Наманган областынын айрым аймактарын [[Саруу|саруу]], [[Кушчу|кушчу]], [[Моңолдор|моңолдор]], саяк, сарттар, багыш, мундуз, [[Кыпчактар|кыпчак]] ж.б. уруулардын өкүлдөрү компактуу түрдө байырлашат. Аталган уруулардын өкүлдөрүнүн бир бөлүгү Кытайдын Шинжаң Автономиялуу округунда жашап келишет. 

Кыпчактар кыргыздын башка уруулары сыяктуу эле Чыгыш Түркстандан (XVII-XVIII кк), Фергана өрөөнүнүн (XVIII-XIX кк) саясий турмушуна өтө жигердүүлүк менен катышып келишкен (Сапаралиев 1999, 32-38). 

Фергана өрөөнү жана ага жамаатташ жерлерди, жайыттарды кыргыз уруулары өзгөчө XV-XVI кк. өзгөчө тездик менен өздөштүрө башташкан. Бул аймактын ыңгайлуу табигый шарты, кенен жайыттары, отурукташкан, жарым көчмөн башка элдер менен соода-сатык алакалары үчүн кыргыздар Жетисуу, Аулиеата, Талас, Кашкар, Алай, Каратегин, Кашкадарыя ж.б. жерлерден көчүп келүүсү ХХ к. биринчи чейрегине чейин уланган. Мындан сырткары, [[Россия]] империясынын Цинь [[Кытай|Кытайы]] менен чек ара маселелерин тактоосу кыргыздардын Чыгыш Түркстандан ж.б. жерлерден Фергана ж.б. аймактарга жылдык салттуу көчүүсүнө терс таасирин тийгизген. 

Тагыраак айтканда, XIX к. экинчи жарымынан көп кылымдык жер которуштурган көчүү багытына бөгөт коюлган эле. Көпчүлүк ыңгайлуу жерлер пахта, ж.б. айыл-чарба талааларына айлантылган, сууга, жайытка ыңгайлуу жерлер Россия империясынын түпкүрүнөн көчүрүлгөн орус, украин ж.б. келгин дыйкандарга таратылып берүүсү да жайыттардын, кыштоолордун кыскарышына алып келген; бул процесс да кыргыздардын бир бөлүгүнүн отурукташуусуна шарт түзгөн. 

1902-ж. «Фергана областынын жылбаяны» берген маалыматтарга таянсак бул өрөөндөгү 300 000 кыргыздардын 200 000 отурукташууга өтүп, жер иштетип, дыйканчылык менен кесиптене башташкан. 

Бул мезгилде кыргыздар саны боюнча Фергана областында сарттардан кийинки орунда турган (Губаева 1991, 76). «Сарт» - санскрит (байыркы индиялыктардын диний-ритуалдык тилдеринин бири) тилинде «соодагер» маанисин туюнтуп, көчмөн түрк элдери тарабынан отурукташкан, жер иштетишкен иран (фарси-тажик) тектүү, кийинчерээк түрктөшкөн калкка берилген энчилүү ат экендиги илимде эбак далилденген. 

Албетте, жогоруда айтылып өткөндөй, бул процесс Кыргызстандын Россиянын карамагына каратылышы, зордоп баш ийдирүүсү, Цинь империясы менен Чыгыш Түркстан боюнча өткөн чек аралардын такталышы менен байланышкан.  
	
Ч.Ч.Валиханов Фергана аймагында XIX к. көчүп-конуп жүргөн кыргыздардын материалдык жана руханий маданиятына отурукташкан калктын тийгизген таасирин белгилеп, акыркылардын тили жагатай (чагатай) тилине жакындап калгандыгын белгилеген. Изилдөөчү бул кыргыздардын кадыресе жер иштетип, дыйканчылык кылгандыгын жазат. 

Түркстан крайынын эсепке алган (ревизиялык) материалдарда Кокон уездиндеги Нойгут-Кыпчак волостундагы кыргыздар, сарттардын тилин (түрк-иран тили) өздөштүрүп, кыргыз адатынын ордуна диний шариятты кабыл алышкандыгы жана каада-салтта отурукташкан калк менен бирдей болуп калгандыгы билгиленген.

Арийне, мындай факт-материалдар отурукташкан жана көчмөн элдердин чарбалык-экономикалык, маданий чек аралары өткөн жерлерде арбын кездешери байкалат.

Ал эми, кыргыздардын тажик (иран) тилдүү сарттар менен кошуна жашоосу, биринчилердин (кыргыздардын) тилине жана каада-салтына тажиктердин тийгизген таасирин белгилеген. 

Исфара жана Канибадам волосторунда отурукташууга өткөн кыргыздар ошол чөлкөмдөгү көп сандуу сарт-тажиктердин курамына жуурулушуп кеткен. Ошондой болсо дагы  кыргыздардын башка элдерге жуурулуп кетүү процесси массалык мүнөзгө ээ болгон эмес. 

XIX к. отурукташууга жана жарым көчмөн абалына өткөн кыргыздар бүгүнкү күнү да өз тилин, маданиятын жоготпой сактап келишет.
		
Орто Азия аймагында Совет бийлиги орногондон кийин чек ара тактоо жана аны турмушка ашыруу бул аймактарды мекендеген кыргыздардын тагдырына да терс таасирин тийгизди. ХХ к. 20-30 жж. чек араны тактоо жана аны жөнгө салуу иштеринин жүрүшү кыргыздар жашаган бүтүндөй бир аймактардын Өзбекстан, Тажикстандын административдик-аймактык башкаруусуна баш ийип калуусуна, кыргыздардын андан аркы этностук өнүгүүсүнө терс таасирин тийгизди. 

Мисалы, Анжиян областынын курамына кирип калган Ханабад, Жалалкудук, Коргонтөбө, Булакбашы, Мөнөк ж.б. волосторунун жашаган калкынын дээрлигин кыргыздар түзгөн. Анжиян уездиндеги отурукташкан айылдардын жалпы саны 201 кыштак болсо, улуттук өзгөчөлүгүнө жараша алар төмөндөгүдөй абалда болгон: кыргыздар -138 айылды, өзбек жана сарттар – 38 айылды, орустар - 12, тажик - 1, түрк - 4, кашкарлык (уйгурлар) - 4, аралаш жашагандар – 4 айылды түзүшкөн (Койчиев 2001, 45). 

Демек аймактагы калктын улуттук өзгөчөлүгүн эске албаган административдик-аймактык бирдиктерге бөлүү иши (1924-1927 жж. жүргөн) өз учурунда СССРдин курамына кирген Кыргызстан жана Өзбекстандын ортосундагы өтө таатал этнотерриториялык талаш-тартыштарды пайда кылган. Албетте, бул багытта атайын иш алып барган комиссиялар бир топ татаал маселелерди чечүүгө аракеттенгендигин белгилөө зарыл. 

Бирок, келтирилген архивдик ж.б. материалдардан улуттук-аймактык чек ара тактоолорунун жана анын жыйынтыктарынын кийинки Өзбек Республикасынын пайдасына чечилгендигин көрүүгө болот. Жыйынтыгында, татаал этнотерриториялык талаш-тартыштардын натыйжасында, Фергана өрөөнүнүн 50 өзбек, 14 сарт айылдары Кыргызстанга, 100гө жакын кыргыз, 28 кыпчак, 17 түрк, ондогон каракалпак, курама ж.б. айылдары Өзбекстандын административдик башкаруу аймагына өтүп кеткен (Койчиев 2001, 79).	

Мисалы, бүгүнкү күнгө карата Фергана өрөөнүнүн Өзбекстан тарабында калган кыргыздар жашаган айрым айылдарда гана улуттук мектептер, маданий борборлор сакталып келет. 

Акыркы он беш жылдыктагы коңшу өлкөнүн бул олуттуу улуттук маселеге толук көңүл бөлбөгөндүгү же андан таптакыр баш тарткандыгы ушул маселени ого бетер татаалдатып койду.
		
Этнограф, профессор Олжобай Каратаев жазгандай, эгерде уруулук отурукташууга көңүл бурсак, Фергана өрөөнүнүн Өзбекстан тарабындагы аймактарында негизинен кыпчак (Коргонтөбө, Айым, Жалалкудук, Ханабад ж.б. райондор), чоңбагыш, нойгуттар (Кокон району), чапкылдык уруусу (Яззаван району), жоокесектер (Вуадил району), мундуз уруусу (Айым, Жалалкудук райондору), кара багыш, чоң багыш уруулары (Ханабад), найман (Ханабад, Жалалкудук, Вуадил, Мархамат ж.б.), кыдырша (Ханабад), саруу, моңолдор (Чуст, Касансай), тейит (Ханабад, Жалалкудук ж.б.), бостон (Мархамат ж.б.) ж.б. кыргыз урууларынын өкүлдөрү байырлап келишет.

Учурда Ташкент облусунда да бир топ сандагы кыргыздар жашоодо. Ташкент кыргыздары негизинен областтын чыгыш жарымында, Чаткал кырка тоолорун ыктай жайланышкан. Алар анын Бөкө, Пушкин, Чыйырчык (Чырчык), Паркен, Орджоникидзе райондорунун Мискен, Чымген, Күмүшкен, Кабардан, Политотдел, Рават, ХХ партсьезд, Дарман деген жерлерде (мурдагы колхоз-совхоздордун административдик аймактарында) жашашат (Алымбаев Абдрахман,1990,3). 

Болжол менен бул жердеги (Ташкент аймагы) кыргыздардын саны 25 миңге чамалап барат. Ташкенттик кыргыздар жалпы жонунан өздөрүн «чапкылдыктар» дешет «Чап» - сол, «кол» - «сол колдогулар», «сол канаттагылар» деген маанини туюнтат. Чапкылдыктардын бир бөлүгү Баткен областындагы Лейлек, Баткен, Жалал-Абадтын Сузак райондорунун (Багыш айыл өкмөтү) аймактарын байырлашат. 

Чапкылдыктар кыргыз урууларынын генеалогиялык классификациясында ичкилик (Булгачы) уруулук тобуна киришери маалым. Мындан  сырткары, ушул эле аймакта кыргыздын ават, оргу, нойгут сыяктуу уруулары жашашары аныкталган. 

Ошол жердеги информаторлордун айтымында чапкылдыктардын тууган-тушкандары Анжиян, Кокон, Сүлүктү, Лейлек, Кызылкыяда ж.б. жерлерде жашашат. Бул факт кыргыздардын Фергана аймагынын чөлкөмдҮк ич ара миграциясын чагылдырат. Чапкылдыктар: кал, алайлык, чапан, тейит, шабырай, шажыгай, чот.                          
	
Ташкендик кыргыздар мурун Чаткал кырка тоолорунун батыш капталынан орун алган Нуреката, Аксаката деген абдан кооз жерлерде жашашыптыр. 

Уламыш боюнча Нуреката, Аксаката, Беркиата, Көктереката, Көката, Акбилеката, Арапата – жетөө тең бир атанын балдары экен. Бул  жерлер жалпысынан Алтынбел деп да аталары маалым.
	
Сырдарыялык кыргыздар негизинен Сырдарыя, Жиззак облустарынын аймактарында жашашат. Бул чөлкөмдө кыргыздын ичкилик уруусуна кирген тейит, кесек уруусунун өкүлдөрүнүн бир бөлүгү жашайт. 

Алардын жайгашкан жерлери Заамын, Бакмал, Достук, Ильич райондорунун аймактары. 

Тейиттердин уруулук курамы жергиликтүү информаторлордун берген маалыматтарында төмөндөгүдөй бутактарга бөлүнөт: бай тейит, сары тейит, кара тейит, жаман тейит, ак чал тейит, жуман тейит, кыпчак тейит, хан тейит, кесек тейит  ж.б. Бай тейиттер: арык, кутуке, куталы, аба манак, кашка.

Сырдарыялык тейиттердин уруулук курамы Лейлек, Каратегин кыргыздарындагы тейиттердин уруулук курамы менен толук дал келет. Бул факт тейиттердин өтө кенен ареалдагы таралуусун чагылдырат. Тейиттердин айрым бөлүктөрү Түндүк Афганистан жана Кытайды (Чыгыш Түркстан) байырлашары  жөнүндө даректүү маалыматтар бар.

Бай тейиттер жөнүндө төмөндөгүдөй ылакап кеп бар: «Кутукенин баласын мылтык берип зоого кой, Абай менен Манакты маңдайлашкан жоого кой, Кашкаларды чечилбес кара доого кой, Кутаалынын жигитин  чалкалатып ашка кой же болбосо, чара мене башка кой» (Алымбаев Абдрахман, 1990,3).

Сырдарыялык кесектер негизинен бай кесектер (бай кесек - кесек уруусунун эң ири уругу) деп аталышат. Айрым информаторлор аларды тейиттерден таратышат. Бирок, бул көз караш далилдөөнү талап кылат. 

Кесек - кыргыздын ичкиликтер уруусунун курамындагы эң кеңири уруулардын бири. Сырдарыялык кесектер - 12 уруктан турушат. Алар төмөнкүлөр: чүчүк, тагайберди, кызыл аяк, кара кесек, кара молдо, сибирчи, таздар, бөксө, ават, найман, чапкылдык, чувулдак. 

Бул кесектердин урулук курамы Баткен, Лейлек, Каратегиндеги кесектердин уруулук курамынын аталышы менен толук дал келет. Кесектер – Чыгыш Түркстанда да бар экендиги маалым (Абрамзон 1959, 167). 

Демек, аталган кеңири аймактардагы кыргыздардын этностук негизи бир дегенге толук негиз бар. 

Ташкенттиктерден айырмаланып, Сырдарыялык кыргыздардын негизги бөлүгү тоо аймактарында жашайт. Ошондуктан аларда тил, улуттук каада-салттар тазараак сакталган. Элдик уламыш, легенда, ал турсун устачылык (темир уста) өнөрү да жоголгон эмес.

== Заманбап көйгөйлөр  ==
«Кыргыз-Ата» Элдик саясий партиясынын төрагасы  Төлөгөн Келдибаевдин айтымында, өзбекстандык кыргыздардын мектептеринин көйгөйлөрү арбып барат: 
 
«Кыргызстандан билим алган кыргыз-тил мугалими да Ташкенттен 3-айлык кошумча билим алууга жана атайын конкурстан өтүүгө милдеттүү. Мындан сырткары Кыргыз мектептеринин аты эле болгону менен заты өзбек мектеп болуп калган, мындайча айтканда кыргыз мектептери ар жылы биринчи класска 3-4 класс кабыл алса анын бири гана кыргыз класс болуп жатат. Буга себеби башталгыч билим берүү тармагында Кыргыз тилдүү китептердин жоктугу, болсо да бир китеп  300-400 сомго чейин жетип, бир балага Кыргыз сому менен эсептегенде 2000-3000 сомго жакын акчаны Ата-энелери таба алышпай балдарын өзбек класска  берүүгө аргасыз болушууда. Буга чейин китеп, окуу куралдары Кыргыз Өкмөттү тарабынан камсыздалып келген». 
 
Кыргыз Өкмөтү көмөк көрсөтүп жардам бербесе кыргыз мектептери да жабылып Өзбекстандагы кыргыздар кыргыз тилин билбей калышы толук мүмкүн.

Ошону менен бирге, Ташкенде мектептер үчүн кыргыз тилинде окуу китептери да жарыяланууда, мамлекеттик үналгыда кыргызча редакция ишин улантып келет. 


== Кыскача адабият тизмеси ==
* Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.  &lt;br&gt;
* Каратаев О.К. Туунду этнонимдердеги кёптък маанини билдиръъчъ мъчёлёр//Вестник КГНУ. Филологические науки. Ч.2. -Бишкек, 1999. 87-92 бб.
* Каратаев О.К. Жайчы, калча, мангыт, каракуш, чагыр ж.б. (тарыхый-лингвистикалык иликтёё).Ренессанс. Тарых жана маданият. 2 –чыгарылышы. – Бишкек, -Ош, 1999. 20-25 бб.
* Каратаев О. К. Фергана ёрёёнъндёгъ кыргыздардын этностук курамы. Ош и Фергана: Археология, новое время, культура, этногенез. -Вып.4. – Бишкек, 2000. 103-105 бб.
* Каратаев О.К. Кыргыз-огуз тарыхый этникалык байланыштары//КТМУ. Коомдук илимдер журналы, - Бишкек, 2001, 175-186 бб.
* Каратаев О.К. Кыргыз этнонимдердин структурасы //Вестник КГНУ: Серия.I.Гуманитарные науки. –Вып.3. Филология. Языкознание. Государственный язык. –Бишкек, 2001, 89-92 бб.
* Молдокасымов К.  “Курманжандын көз жашы”. – Б., 1991. 
* Молдокасымов К. Кокон ордосунда кызмат өтөгөн кыргыз тарыхчысы же Кокон хандыгынын тарыхына арналган анын кол жазмасы // Магзуни. Фаргана хандарынын тарыхы. – Бишкек: Турар, 2007. – 3-14-беттер. - 
* Молдокасымов К., Абасбеков А.Т. “Кыргыз айымдары тарых таразасында. (Х1Х кылым)”. – Б., 2004. -  А. Т. Абасбеков менен авторлош.
* Чоротегин Т., Молдокасымов К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин) // Кыргызстан: Энциклопедия. – Бишкек, 2001. &lt;br&gt;
* Молдокасымов К.С. Х1Х кылымдын экинчи жарымы –ХХ кылымдын башындагы кыргыз-өзбек элдеринин тарыхый байланышынын өнүгүшү (автореферат), Бишкек, 1994. 
* Кайыпов С. Жылга бергис жарым күн: Илимий-пoпулярдык китеп – Б.: Учкун, 2006. - 220 б.  &lt;br&gt;
* Kayıpov Sulaiman. Folklor Üzerine Yazılar: Makaleler, Bildiriler. – Ankara, 2006.  &lt;br&gt;
* [[Жумабаев, Бектемир Миталипович|Жумабаев Б]]. Памир: Улуу державалардын ортосундагы геосаясий күрөш. – Бишкек: Учкун, 2009. – 192 бет. 
* Жумабаев Б. Батыштан Азиянын жүрөгүнө чейин // Кыргыздар / Түзгөн Кеңеш Жусупов. – Бишкек, 2003. – Т. 5. – 289-298-беттер. 
* Жумабаев Б., Маанаев Э. Памир кыргыздары: Тарыхий-этнографиялык очерк. – Бишкек, 2009. – 186 бет. 
* Чоротегин Т., Молдокасымов К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (ISBN 9967-00-001-5). – 160 б.  &lt;br&gt;
* [[Урстанбеков, Бейше|Урстанбеков Б.У]]., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2.  &lt;br&gt;

== Интернеттеги шилтемелер  ==
* http://kyrgyzym.com/photo/InterPhoto.php?id=1292{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/content/article/1247033.html &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/content/article/1253160.html &lt;br&gt;
* http://www.mekendeshter.kg/index.php?kg=news2&amp;id=985{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* https://web.archive.org/web/20120505074442/http://barakelde.org/comments/news:635 &lt;br&gt;
*  &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/media/video/24696804.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121127180912/http://www.azattyk.org/media/video/24696804.html |date=2012-11-27 }}  &lt;br&gt;
* https://web.archive.org/web/20121021225934/http://barakelde.org/news:35115/  &lt;br&gt;
* http://manas.edu.kg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001161919/http://manas.edu.kg/ |date=2020-10-01 }}  &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/archive/ky-news/20120113/828/828.html?id=24451201 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305030153/http://www.azattyk.org/archive/ky-news/20120113/828/828.html?id=24451201 |date=2016-03-05 }}  &lt;br&gt;
* http://www.сары-кол.рф/pressa/zhaylyktar/item/214-ван-кыргыздары-кыргызстандан-мугалим-сурашат-улуу-памир{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;
* http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2012/11/121105_van.shtml  &lt;br&gt;
* http://www.erkintoo.kg/news4735{{Жеткиликсиз шилтеме|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;


{{Кыргыздар}} 


[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Тарых]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргыз диаспорасы]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Кыргыз этнографиясы]]
[[Категория:Ооганстан]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Түркия]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Этностор]]
[[Категория:Өзбекстан]]</text>
      <sha1>ksc7buoravucnz5dkhtydwbwfooxq7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тиштин чириши</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22207</id>
    <revision>
      <id>666482</id>
      <parentid>651067</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9511" sha1="mpprhzef7dp2h3f7sc1iycnu2df4cpr" xml:space="preserve">[[Файл:Тиш чириши.jpg|thumb|Тиштин чиришинин түрдүү формаларын схемалык көрсөтүү: а — тиштин үстү — эмалынын бузула башташы; б — дентиндин жабыркашы; в — дентиндин толук бузулушу; г — тиштин чиришинин кабылдап кетиши (тиш көңдөйү ачылган). Стрелка менен чириген тиш көңдөйү, цифра менен жабыркаган тиш катмарлары көрсөтүлгөн (1— эмаль, 2— дентин, 3— тиш көңдөйү).]]
[[Файл:Smooth Surface Caries GIF.gif|left|Тиштин чириши|thumb]]
[[Файл:Dentalexplorer01croppedfiltered.jpg|left|thumb|110px|Стоматологиялык зонд.]]

'''Тиштин чириши''' (кариес) — көп таралган [[тиш]] оорусу; мында тиштин катуу тканы жумшарып бузулуп, көңдөй пайда болот. &lt;br /&gt;
== Себептери ==
Тиштин чиришине туура эмес тамактануу: кантты, өтө таттуу тамакты көп жеш, витамин, кальций, фосфор жетишпегендик, чийки жашылча-жемиштерди аз пайдалануу, ошондой эле тишти жаман күтүү себеп болот.&lt;br /&gt;
Кош бойлуу аялдардын туура эмес тамактануусу жана ооруп калышы баланын тишинде кариестин өөрчүшүнө өбөлгө түзөт. Айрым жерлерде сууда фтор жетишпегендиктен балдарда тиштин чириши көп кездешет. Балдар жугуштуу оорулар менен катуу ооруганда, тамак-ашта витамин жетишпегенде, ошондой эле [[жыныстык жетилүү]] мезгилинде көп жолугат. Тиштин чириши кош бойлуу аялдарда ички секреция бездеринин функциясы өзгөргөндө, зат алмашуунун бузулушуна ([[Түйүлдүк|түйүлдүктүн]] скелетин куруу үчүн кальцийди көп керектегендигине) байланыштуу көп учурайт. Ал адегенде билинбейт, кээде эле саргыч так пайда болгону байкалат.
== Чирүү процесси ==
Кийин ал жердеги эмаль жумшарып, тиштин үстү чирий баштайт. Бул учурда таттуу, кычкыл тийгенде, щётка менен тазалап жатканда ооруйт. Акырындап тиштин чириши тереңдеп, дентинди буза баштаганда тиш көңдөйүнө тамак түшкөндө, ысык, муздак жана башкалар тийгенде ооруйт, врачка өз убагында барбаса тиштин чириши андан ары тереңдеп, эмаль менен дентинди бузууга катышкан бактериялар тиштин жумшак денесине (пульпага) жетип, аны сезгентет ([[Пульпит]]).&lt;br /&gt;
Чоң кишилердикине караганда балдардын тиши бат чирийт. Ал балдардын тишинин катуу тканы анча акиташтана электиги жана микроорганизмдердин таасирине туруксуздугу менен түшүндүрүлөт. Аны врач-стоматолог дарылайт. Тиштин чириши жаңы башталганда дарылоо максатка ылайык. Анткени ал кезде дарылоодо (тазалоо) оорубайт, ал эми терең кариесте катуу ооругандыктан ооруну басаңдатуучу заттарды колдонууга туура келет.
Балдар менен өспүрүмдөрдүн туруктуу азуу тиштеринин чайноо бетиндеги чуңкурчаларга жана жаракаларга герметик коюу кариестин алдын алуу ыкмаларынын бири болуп саналат.&lt;ref&gt;[https://www.cochrane.org/evidence/CD003067_sealants-or-fluoride-varnishes-which-treatment-better-preventing-decay-permanent-back-teeth-children «Балдар менен өспүрүмдөрдүн туруктуу арткы тиштериндеги кариестин алдын алуу: герметиктер же фторлуу лактар»]. Cochrane, 2020. Текшерилген күнү: 2026-08-12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://seva72.com/service/detyam/profilaktika/germetizacziya-fissur/ «Балдардын тиштериндеги фиссураларды герметизациялоо»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260830112519/https://seva72.com/service/detyam/profilaktika/germetizacziya-fissur/ |date=2026-08-30 }}. SEVA Dental. Текшерилген күнү: 2026-08-12.&lt;/ref&gt;
Тиштин чиришин алдын алуу бала төрөлө электе (кош бойлуу кезде эле) башталууга тийиш. Кош бойлуу аялдардын тамак-ашында белок, май, углевод, витаминдер жана [[Минералдык заттар|минерал заттар]], айрыкча кальций, фосфор жетиштүү болушу түйүлдүктүн жакшы өөрчүшүнө, ошондой эле соо тиштин туура калыптанышына өбөлгө болот. Балдардын тамак-ашында белок (сүт, эт, жумуртка жана башкалар), азуу тиштери чыккандан тартып чийки сабиз, капуста, алма берген пайдалуу, кондитер азыктарын көп берүүгө болбойт. Мектепке чейинки балдарды врач-стоматологго көрсөтүп, эгер кариес байкалса токтоосуз дарылоо зарыл. Сүт тишти эрте жулдурбай, туруктуу тиш чыкканга чейин сактоого аракет жасоо керек. Аны эрте жулуп салуудан балдардын жаагы жай өсүп, туруктуу тиш туура эмес чыгат.

== Кариес ==
'''Кариес''' (латынча сапев – чирүү), тиштин чириши – сөөк же тиш ткандарынын бузулушу. Кариес сөөктү же сөөк челин чирүүгө дуушар кылуучу дистрофиялык же инфекциялык процесстерден пайда болот да, көбүнчө тиште учурайт. Тиштин катуу ткандары (эмаль, дентин, цемент) бузулуп, көңдөй пайда болот. Кариес негизинен тиштин, ооз көңдөйүн таза сактабаганда, тиш арасына тамак-аш калдыктары тыгылып калган жерде да пайда болот. Ооздо тамак-аштын ажыроосунан пайда болгон кислоталар тиштин минералдык бөлүгүн эритет, аны андан ары микробдор бузат. Кариес тиштин эмалы кетилүү менен башталат да, андан дентинге өтөт. Бара-бара процесс күчөп, кариес көңдөйү улам тереңдеп, тиш пульпасына жетип, оору пайда болот. Тиш эмалы жалтырабай, тунук болбой, бодурала болуп калат. Тиш таттуу, кычкыл, туздуу, ысык жана муздак тамак ичкенде ооруйт. Тиш кариеси көбүнчө өнөкөт оору. Катуу кармаганы жаш балада жолугуп, ички секрециясынын бузулушуна байланыштуу. Кариес болгон тишке өз убагында пломба коюу керек. Тиштин кариеске туруктуулугун жогорулатуу үчүн керектүү туздар (айрыкча Са, Р туздары), Д витамини жетиштүү болууга тийиш&lt;ref&gt;[[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9&lt;/ref&gt;. 

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Колдонулган адабият ==
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

[[Категория:Медицина]]
[[Категория:Ден соолук]]
[[Категория:Дарыгерлик]]
[[Категория:Оорулар]]</text>
      <sha1>mpprhzef7dp2h3f7sc1iycnu2df4cpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чапан тейит (Канкел чапаны)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40408</id>
    <revision>
      <id>666519</id>
      <parentid>650327</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26472" sha1="760z7z14xrtiqxuiyu59il2qehprp61" xml:space="preserve">Бул жазылган нерсе оозеки чыгармачылык . Өзбекистанда жашаган этникалык кыргыздардын канында таджик,Өзбек улуттары бар.  

ЧАПАН ТЕЙИТ - учурда жакынкы чет элдердин ичинде Өзбек республикасынын Жызак Сырдаря областарында кеңири таралган ичкиликтердин тейит уруусунун бөлүгү болуп эсептелет. 

Канкел чапаны – чапан деген сөзүнүн маанисин чечмелей кетсек бул атка жеңил, тайга чак көпчүлүктү сөзү менен, арекети менен өзүнө карата алган чечен эр жүрөк эли үчүн күрөшкөн киши маанисин берет). Чапан тейит уруусу нукура кыргыз жашаган Бахмал районунун Музбулак, Тентек кыштак, Тогон булак, Ак-моло, Күнгөй, Замын районунун Карамазар, Тамтым, Каримсай, ошондой эле Достук районунун Манас айылында, Арнасай, Ильич, Пахтакар, Зарбдар райондору Жызак шаарында жашап иштейт. Алардын саны болжол менен 10 миңден ашат. Кээ бир тарыхий малымат булактарында айтып келтиргендей ичкиликтин тейит уруусу Самарканд, Бухара областарынан тартып Арал денгиздерине чейин жашап келишкен. Бул чек улуу кыргыз каганатынын батыштагы чегарасы болуп эсептелген. Учурда Самарканд областында ”Кыргыз мазар”  Сурхан даряда “Кыргыз аул” Харазым областында “Кыргыз ям”(Кыргыз арык) деген жерлер сакталып калган. Чапан тейиттен чыккан чыгаан темир уста Уста Карача бабабыз кадимки Никалай падышасынын аскерлери үчүн Бухара шаарында замбрек, тапанча жана түрдүү ок атуучу куралдарды жасап берген. Бул кызматы учун Бухара бийлиги Уста Карача бабабызга өз кол тамгасы менен алтын ширетилген бел курчоо белек кылган. Дагы бир бабабыз Уста Тобокел биринчи жолу кол жаргычакка чел койуп эл учун суу тегирмен курган. Кеңеш өкүмөт доорунда чапан тейит уруусунун өкулдөрү кеңеш өкүмөтүнүн орношуна жана айыл-чарбасына өнүктүрүүдө эл агартуу жоотуна улуу Ата мекендик согушта жеңишке ээ болууда өздөрүнүн салымын кошушкан. Өтө тереең билимге ээ болбосо да ошол мезгилде Жусупбай, Сайдазимбай, Календербай, Молдо-Каралар калхоз башкармасында кызматында иштеп эл башкарып келишкен. Ислам жолунда билим алып элге исламий жол жорук көрсөтүүдө Молдо Жакып, Молдо Данияр, Молдо Короз, Молдо Абдирайим, Молдо Тойчу, Молдо Кубат, Молдо Ташбай ажы, Молдо Сайиттер өзгөчөлөнуп келишкен. Айрыкча Бухара, Ташкент, Эгипед, Пакистанда илим алып кийинчерээк Жызак, Самарканд областарында баш имам кызматын аткарып келген Молдо Назаркасым ажынын эл ичинде таасири күчтүү болуп, жүздөгөн шакирттерди даярдаган жана жетиштүү урмат сыйга ээ болгон. Азаттык жолунда эл эркиндиги учун күрөшкөн чапан тейит өз учурунда улутчул атка конгон кол башчы (же кор башы) Кенжебай болгон.

Анын башыны 1916 жылы орус аскерлери канжыгага байлап чендеп Курапаткинге жеткеришкен. Мындан сырткары Мамат, Тапкан, Ысак аттуу мекенчил улутчулдар жалпы кыргызды коргоп тышкы душмандарга каршы күрөшүп келишкен. Алардын атын укканда душмандар дөбө аша качып, бешиктеги бала ыйлаганын токтоткон дешет. Саяпкерчилик кылып жылыны топтоп улак чаап жалпы өзбек,тажик,казака белгилүү болгон кыргыз наамын коргогон балбандар, Карабай балбан, Ташкен балбан, Маматкул балбан, Мурат балбан, Балта балбан, Бакир балбан,Базарбай балбан, Эрназар балбан, Абдурасул балбандар менен жалпы кыргыз сыймыктанат. Кыргыз айылдарында мектеп ачып Жалал-Абад шаарында билим алып жаштарга кат танытып, билим берген алгачкы мугалимдер: Умаров Маматмуса, Жораев Бердибай, Муханмадиев Төрөбек, Жумаев Базарбай агайлар элди сабаттуу кылууда өздөрүнүн чоң салымын кошушкан. Учурда чапан тейит уруусунун балдары үч нукура кыргыз орто мектептеринде билим алышат. Бул мектептердин бири Ж. Бөкөнбаев атындагы №21 орто мектеп калективин түптөгөн киши эл аксакалы СССР билим берүүсүнүн отличниги 30 жыл бою мектеп директору,кийинчерээ чарба директору болуп иштеген Шапаат Нурманов болуп эсептелет. Бул улуу мугалим эл аксакалы, өз демилгеси жана өз каражаты менен учурдагы Манас атындагы кыргыз мектебин куруп ишке түшүрдү. Бул мектепте учурда 25 мугалим 250 окуучуга билим беришет. Мектеп директорлору болуп Равшанов Бегали, Нурманов Мухтар, Умаров Абдусаттар эмгектенишет. Элге билим берүүдө Кудайбердиев Ажимурат, Ахмедов Берикбай, Караев Кудрет, Умаров Казакбай, Сангиров Алишер, Утаев Алишер, Тажибаев Абдуалим, Эрназаров Кайым, Мухмадиев Турабек, Мухамедиев Турсунбай, Азимов Керим, Азимов Ачил, Кушиев Ташбол жана улуу ата мекендик согуш ветерандары Совет армиясынын офицери Төраев Тургунбай, Жумаев Базарбай агайлар үзүрлүү эмгектенишкен. Улуу ата мекендин ветераны кесиби мугалим согуштан кийин Бахмал райондук комсомол уйумунун биринчи катчысы Төраев Тургунбай кийинчерээк Булунгур районун пахта заводунун жетекчиси болуп иштешкен. Коммунист Ганыбай Эрназаров райкомпартиянын экинчи катчысы кызматында эмгектенген. Ленин ординин эки жолу эмгеке кызыл туу орденинин ардегери республикага эмгек сиңирген белгилуу пахтакар Гаппар Шадманов, республикага эмгек сиңирген зоотехник Жоробай Чалабаев, республикага эмгек сиңирген пахтакар эмгек кызыл туу орденинин ковалери Саид Анаркуловдар эл арасында өзгөчө урмат сийга ээ болушкан. Илим жана билим жаатында үзүрлүү эмгектенип  республикада жалгыз топономика окумуштуу, филология жана география илимдеринин доктору професор Кыргыз республикасынын бир нече жогорку окуу жайларынын ардактуу професору, улуу жазуучу Чынгыз Айтматовдун өзбек оукурмандарына которуп берген котормочу аксакал Суйун Караев. Жызак педогогика интиститунун доценти, математика илимдеринин кандидаты Ислам Суйунов, Ж. Бөкөнбаев атындагы мектептин математика мугалими билим беруунун отличниги Шухрат ординини ээси Чалабаев Эсиркеп, ошол эле мектепти бутуруп филология ангилис тили  мугалими кесибин ээлеген чапан тейиттерин ичинен биринчилерден болуп өз билимин АКШ, Израил, Япония сыяктуу өнүккөн мамлекетдерде өнүктүрүп мугалим, мектеп директору билим берүүнүн райондук областтык звенолорунда, ошондой эле партия жана совет системасында 30 жыл бою эмгектенип учурда өзү мындан 40 жыл мурда бүтүргөн ошол эле Ж. Баласагын атындагы Кыргыз улуттук унверситетинде дотцент кызматында эмгектенип жаткан билим беруунун отличниги Анарбаев Мирсеид. Бир канча жылдар бою жол курулушуда баш инженер кийинчерээк баш болгон Лапасов Луфилла. Ошондой  эле көптөгөн жылдар бою укук коргоо системасында тергоочу, прокурор болуп иштеген эмгек сиңирген юрист Кулбеков жана Сырдаря областында облас судясында кызмат кылган Галтемиров Шералылардын эмгегин өзгөчө белгилеп кетүү зарыл. Окумуштуу аграном өз мезгилинде илмий изилдөө иниститутунун директору Эсанов Сапарали  саламатыкды сактоодо өз эмгектери менен элге танылган дарыгерлерибыз Сангиров Душөн, Алматов Абдурасул,Алматов Акрам. Айыл өкүмөтүнүн төр агасы Алимов Шеркозу 30 жыл бою райондук жол курулуш башкармасынын жетекчиси Анарбаев Жорокул, Замын токой чарба көрүгүнүн директору Равшанов Ачыл, Жызак област айыл-чарба химия башкармасынын жетекчиси Нурманов Бахрам химия башкармасынын текшерүү жана көзөмөлдөө бөлүмүнүн жетекчиси Айтматов Амир өз эмгеги менен жалпы эл ичинде урмат сыга ээ болушкан. Ал эми азыркы учурда чапан тейит өкүлдөрүнөн Өзбекистанда жана областык масштаптарда. Сапаров Тагай Самарканд област нефт жана газ инспекциясын директору, Жызак област Мырза чөл район нефт базасынын директору Жээналиев Раим, Замын тоо-токой чарба көрүгүнүн директору Нурманов Салахидин, Достук район прокрорунун жардамчысы Бурханов Айбек, Ташкент шаарында Көкөлдаш мечитинин ыймамы Ажы Тобокел Абдурасул уулу, Арнасай район акиминин биринчи орун басары Алматов Жакып, Достук район нефт базасынын башкы адиси Караев Айдар, республикада белгилүү Манас чарбасындагы фермер: Каландаров Ачылдар үзүрлүү эмгектенип келе жатышат. 

1990-жылдары Совет өкүмөтү ыдырап ар бир мамлекеттин өзунчө эгемендүүлүкө мамлектик тил мыйзамдары кабыл алынгандан тартып чет мамлекетерде жашаган аз сандаган улут өкүлөрүнүн жашоосуна бир топ көйгөйлөрү пайда болду. 

Ошондой эле Өзбекистанда жашаган этникалык кыргыздардында дарянын бир жээгин көздөй  чабак уруусуна тарыхый зарылчылык туулду, ошол мезгилде эле ата мекенибизде биринчи прездентин “Ата мекенге” жарнагы жарялянды. Ошондон улам этникалык кыргыздар алрдын ичинде чапан тейитери да тарыхый ата мекенибиздин Чүй бооруна  2000-жылдан баштап көчүп келе баштады. Көч башында чапан тейитинен  Ибрагим Кенжаев, Акбар Өтаев,Орипов Умот, Абдулатип Момунов, Кылыч Алмаматов, Мусурманова Майрам Жоош кызы, Молдо Саид, Молдо Алимардан, Саид Анаркулов, Бахадыр Адиев, Сапар Рахманов, Маркабай, Козумуратов Анарбай, Мирсаид Анарбаев, Жолдош Жайнаков, Бахрам Нурманов, Бегали Абдуазимов, Эгембердиев Жоро, Жаббаров Акбай, Алматов Марданкул, Ташкен балбан жана башкалар турушту. Алар Чүй боорунун Москва, Сокулук, Аламидин райондорун Бишкек шаарына жайлашты. Тарыхый ата мекенине чапан тейиттеринин кулундары азыркы мезгилде Кыргызыстан республикасынын ар тараптан өнүгүүсүнө өз салымдарын кошуп келишет. Кудайбердиев Жалал Бишкек шаарындагы №1 балдар оорууканасында бөлүм башчы, Алматов Дилшод айдоочу ,  Караев Акыл жеке ишкер, Толкун Нурманов, Камал Жайнаковдор “Дордой” базарында соода да, Анарбаев Дилшод ички иштер тизиминде, Анарбаев Марсел Кытай мамлекетинин Шенжен шаарында эл аралык компаниясында үзүрлүү эмгектенип келишет. Устаттар Нурманов Бахрам, Жайнаков Жолдош, Алматов Марданкул баштаган элдин жеңилин тергеп, оорун колдоп алып кызмат кылып келишет. Теги Замындын Карамазар айылында туулган чапан тейитинин замбарлуу эмгеги бетке чындыкты тайман айтуучу жана жаштарга жалпы эле элге кеп кеңеш берүүчү, керек болсо маданды жана материалды жардамды эч кимден аябаган аксакал Момунов Абдулатип жөнүндө төмөнкү сөздөрдү айтып кетпесе чындап болбос. Ал кишинин атасы Момун бабабыз кылымдын башында эле Баткендин Лейлек районунун Колесо айылына көчүп келет ушул жерде туулуп өскөн Абдулатип агабыз жаш чагынан мээнеткеч, тайманбас болуп чоңойот. 18 жашынан Сүлүктү шактасында жөнөкөй кенчи, мастер даражасына чейин көп жылдар бою иштеген. 1970-жылдары үй-бүлөсү менен ата теги туулуп өскөн Жызак областынын Ильич районуна көчүп барат ал жерде үй-бүлөлүү,бала чакалуу өчөр-бөчөр өмүр кечиришип, үзүрлүү эмгектенишет. Чарбада механик мастер башчысы жетекчи техник уста механиги болуп иштеп “50 жылда эл жаңырат 100 жылда жер жаңырат” дегенчелик Абдулатип аке үй-бүлөсү менен 2000 жылдардын башында тарыхий Ата мекенге кайрылып келип Беловод айыл жеринде жашап атат.

Түркүстан тоо тизмесинин түштүк капталын Малгүзөр тоо кыркасынын түндүк жана түштүк капталдары айтылуу бетегеси белден жайкалган арча бадам чар токойлуу Саңзар жана Замын суусунун башатында Бахмал, Замында жердеген чапан тейиттин төрт уулу болгон.
Казак
Биркулак
Чоной
Жумур

Бул жазылган нерсе оозеки чыгармачылык . Өзбекистанда жашаган этникалык кыргыздардын канында таджик,Өзбек улуттары бар. 
                                                                               by: Akyl Karaev

== Кыскача адабият тизмеси ==
* Анарбаев М.
* Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.  &lt;br&gt;
* Каратаев О.К. Туунду этнонимдердеги кёптък маанини билдиръъчъ мъчёлёр//Вестник КГНУ. Филологические науки. Ч.2. -Бишкек, 1999. 87-92 бб.
* Каратаев О.К. Жайчы, калча, мангыт, каракуш, чагыр ж.б. (тарыхый-лингвистикалык иликтёё).Ренессанс. Тарых жана маданият. 2 –чыгарылышы. – Бишкек, -Ош, 1999. 20-25 бб.
* Каратаев О. К. Фергана ёрёёнъндёгъ кыргыздардын этностук курамы. Ош и Фергана: Археология, новое время, культура, этногенез. -Вып.4. – Бишкек, 2000. 103-105 бб.
* Каратаев О.К. Кыргыз-огуз тарыхый этникалык байланыштары//КТМУ. Коомдук илимдер журналы, - Бишкек, 2001, 175-186 бб.
* Каратаев О.К. Кыргыз этнонимдердин структурасы //Вестник КГНУ: Серия.I.Гуманитарные науки. –Вып.3. Филология. Языкознание. Государственный язык. –Бишкек, 2001, 89-92 бб.
* Молдокасымов К.  “Курманжандын көз жашы”. – Б., 1991. 
* Молдокасымов К. Кокон ордосунда кызмат өтөгөн кыргыз тарыхчысы же Кокон хандыгынын тарыхына арналган анын кол жазмасы // Магзуни. Фаргана хандарынын тарыхы. – Бишкек: Турар, 2007. – 3-14-беттер. - 
* Молдокасымов К., Абасбеков А.Т. “Кыргыз айымдары тарых таразасында. (Х1Х кылым)”. – Б., 2004. -  А. Т. Абасбеков менен авторлош.
* Чоротегин Т., Молдокасымов К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин) // Кыргызстан: Энциклопедия. – Бишкек, 2001. &lt;br&gt;
* Молдокасымов К.С. Х1Х кылымдын экинчи жарымы –ХХ кылымдын башындагы кыргыз-өзбек элдеринин тарыхый байланышынын өнүгүшү (автореферат), Бишкек, 1994. 
* Кайыпов С. Жылга бергис жарым күн: Илимий-пoпулярдык китеп – Б.: Учкун, 2006. - 220 б.  &lt;br&gt;
* Kayıpov Sulaiman. Folklor Üzerine Yazılar: Makaleler, Bildiriler. – Ankara, 2006.  &lt;br&gt;
* [[Жумабаев, Бектемир Миталипович|Жумабаев Б]]. Памир: Улуу державалардын ортосундагы геосаясий күрөш. – Бишкек: Учкун, 2009. – 192 бет. 
* Жумабаев Б. Батыштан Азиянын жүрөгүнө чейин // Кыргыздар / Түзгөн Кеңеш Жусупов. – Бишкек, 2003. – Т. 5. – 289-298-беттер. 
* Жумабаев Б., Маанаев Э. Памир кыргыздары: Тарыхий-этнографиялык очерк. – Бишкек, 2009. – 186 бет. 
* Чоротегин Т., Молдокасымов К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (ISBN 9967-00-001-5). – 160 б.  &lt;br&gt;
* [[Урстанбеков, Бейше|Урстанбеков Б.У]]., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2.  &lt;br&gt;

== Интернеттеги шилтемелер  ==
* http://kyrgyzym.com/photo/InterPhoto.php?id=1292{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/content/article/1247033.html &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/content/article/1253160.html &lt;br&gt;
* http://www.mekendeshter.kg/index.php?kg=news2&amp;id=985{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* https://web.archive.org/web/20120505074442/http://barakelde.org/comments/news:635 &lt;br&gt;
*  &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/media/video/24696804.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121127180912/http://www.azattyk.org/media/video/24696804.html |date=2012-11-27 }}  &lt;br&gt;
* https://web.archive.org/web/20121021225934/http://barakelde.org/news:35115/  &lt;br&gt;
* http://manas.edu.kg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001161919/http://manas.edu.kg/ |date=2020-10-01 }}  &lt;br&gt;
* http://www.azattyk.org/archive/ky-news/20120113/828/828.html?id=24451201 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305030153/http://www.azattyk.org/archive/ky-news/20120113/828/828.html?id=24451201 |date=2016-03-05 }}  &lt;br&gt;
* http://www.сары-кол.рф/pressa/zhaylyktar/item/214-ван-кыргыздары-кыргызстандан-мугалим-сурашат-улуу-памир{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;
* http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2012/11/121105_van.shtml  &lt;br&gt;
* http://www.erkintoo.kg/news4735{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;


[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Тарых]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргыз диаспорасы]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Кыргыз этнографиясы]]
[[Категория:Ооганстан]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Түркия]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Этностор]]
[[Категория:Өзбекстан]]
[[Категория:Өзбекстандык кыргыздар]]</text>
      <sha1>760z7z14xrtiqxuiyu59il2qehprp61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Словения</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43842</id>
    <revision>
      <id>666463</id>
      <parentid>663707</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28538" sha1="t4amhfbz3ch0ltr8c6rhfeaz429dz87" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Этап1                                    = 
 |Дата1                                    = 
 |Этап2                                    = 
 |Дата2                                    = 
 |Этап3                                    = 
 |Дата3                                    = 
 |Этап4                                    = 
 |Дата4                                    = 
 |Этап5                                    = 
 |Дата5                                    = 
 |Макамы                                   = 
 |Негизделген                              = 
 |Макамы                                   = 
 |Кыргызча аталышы                         = Словения Республикасы
 |Расмий аталышы                           = {{lang-sl|Republika Slovenija}}
 |Мамлекеттик дини                         = [[Динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                                     = Coat of arms of Slovenia.svg
 |Желек                                    = Flag of Slovenia.svg
 |Гимн аталышы                             = Zdravljica&lt;br&gt;
 |Аудио                                    = Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga
 |Урааны                                   = 
 |Башкаруу формасы                         = [[парламенттик республика]]
 |Картада                                  = EU-Slovenia.svg
| lat_dir = N
| lat_deg = 46
| lat_min = 10
| lat_sec = 0
| lon_dir = E
| lon_deg = 15
| lon_min = 0
| lon_sec = 0
| region = SI
| CoordScale = 1000000
 |Тили                                     = [[Словен тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү                        = [[25-июнь]] [[1991-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды                      = Югославиядан
 |Борбор шаары                             = [[Любляна]]
 |Ири шаарлар                              = [[Любляна]], Марибор, Целе, Крань, Веленье
 |Башчыларынын милдеттери                  = Президент&lt;br&gt;Парламенттин төрагасы&lt;br&gt;Премьер-министр
 |Башчылары                                = Наташа Пирц-Мусар&lt;br&gt;Зоран Стеванович&lt;br&gt;Янез Янша
 |Аянты                                    = 20 271
 |Суу пайызы                               = 0,7
 |Аянты боюнча орду                        = 150-орун
 |Калкы                                    = 2 129 052
 |Калкы боюнча орду                        = 145-орун
 |Калкты каттоо жылы                       = 2024
 |Калктын жыштыгы                          = 103
 |Калкынын жыштыгы боюнча орду             = 114-орун
 |ИДӨ (САМ)                                = 117,993 млрд
 |ИДӨ (САМ) эсептөө жылы                   = 2024
 |ИДӨ (САМ) боюнча орду                    = 99-орун
 |ИДӨ (САМ) ар бир жанга                   = 55 683
 |ИДӨ (номинал)                            = 73,198 млрд
 |ИДӨ (номинал) эсептөө жылы               = 2024
 |ИДӨ (номинал) боюнча орду                = 85-орун
 |ИДӨ (номинал) ар бир жанга               = 34 544
 |Акча бирдиги                             = [[Евро]] (EUR)
 |АДӨИ                                     = {{Өсүү}} 0,918
 |АДӨИ деңгээли                            = &lt;span style=&quot;color:#00сс33;&quot;&gt;'''жогору'''
 |АДӨИ боюнча орду                         = 23-орун
 |Учак компаниясы                          =
 |ЭОК                                      = SLO
 |ISO                                      = SL
 |Этнохороним                              = словендер
 |Домени                                   = [[.si]]
 |Телефон коду                             = 386
 |Убакыт аралыгы                           = [[UTC+01:00|+01:00]] &lt;br&gt; жайында [[UTC+02:00|+02:00]]
 |Штрих коду                               = 
 |Түшүнүктөр                               = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Slovenia|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Словения''' ({{lang-sl|Slovenija}}), расмий аталышы '''Словения Республикасы''' ({{lang-sl|Republika Slovenija}}) — [[Борбордук Европа|Борбордук Европада]] жайгашкан өлкө.

Борбору — [[Любляна]] шаары. Мамлекеттик тили — словен тили.

[[Балкан жарым аралы|Балкан жарым аралынын]] Альпы тоолорунун алдынкы бөлүгүндө жайгашкан. Түштүк-батышынан [[Адрия деңизи]] менен чулганат. Батышынан [[Италия]], түндүгүнөн [[Австрия]], түндүк-чыгышынан [[Мажарстан]], чыгышынан жана түштүгүнөн [[Хорватия]] менен чектешет.

Өлкөнүн көз карандысыздыгы 1991-жылдын 25-июнунда жарыяланган. 2004-жылы 29-мартында [[НАТО|НАТОго]]&lt;ref&gt;[https://www.nato.int/cps/ru/natohq/topics_52044.htm НАТОго мүчө мамлекеттер]&lt;/ref&gt;, ошол эле жылдын 1-майында [[Европа бирлиги|Европа бирлигине]] мүчө болуп кирген&lt;ref&gt;[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries_en#header_countries_list Евро бирлигине мүчө мамлекеттер]&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Словения аталышы «словене» этнониминен келип чыккан. Байыркы славян тилинен «славяндар», башкача айтканда «словяндар жери» деген маанини билдирет&lt;ref&gt;[https://djvu.online/file/oum2Fd0KhGl2r?ysclid=m7kb8oppzu635403011 Поспелов Е.М.  Дүйнөнүн географиялык аталыштар. Топонимикалык сөздүк]&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
Азыркы словен элинин ата-бабалары азыркы мамлекеттин аймагына б.з.ч. VI кылымда отурукташкан. VII кылымда алар Карантания мамлекетин негиздешкен, бул словен элинин алгачкы мамлекеттеринин бири болгон&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Большая российская энциклопедия. Словениянын тарыхы |url=https://bigenc.ru/c/sloveniia-istoriia-f92364?ysclid=m7lz1a1bwb997014343 |accessdate=2025-02-26 |archivedate=2025-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250226140505/https://bigenc.ru/c/sloveniia-istoriia-f92364%3Fysclid%3Dm7lz1a1bwb997014343 }}&lt;/ref&gt;.

Карантания 745-жылы Франк мамлекетинен аскердик жардам алуу үчүн анын вассалы болуп калган. Натыйжада, 1180-жылы толук кыйраганга чейин, өлкө формалдуу түрдө көз карандысыздыгын сактап турган.

Франктардын үстөмдүгү словен элинин христиан динин кабыл алышына чоң таасир эткен.

1000 жыл убакыт аралыгында «Brižinski spomeniki» аттуу алгачкы словен тилиндеги жазма түрүндөгү документ жазылып, толукталып келген. XIV кылымда Словениянын аймагы Габсбургдардын башкаруусуна өтүп, кийинчерээк Австрия-Венгриянын курамына кирген. Словения ал учурда үч ички аймакка бөлүнгөн: Краньска, Горица, Штаерска.

Соода жолдорунун өзгөрүшү жана XVII кылымдагы отуз жылдык согуш Словениянын экономикасынын начарлашына олуттуу таасир эткен. Бирок, XVIII кылымда чарбалык өнүгүү кайрадан жанданып, товарларды өндүрүү калыбына келип, айыл чарбасы 60%өскөн жана улуттук агартуу кыймылы күч алган. Бул мезгил тарыхта «Словениянын жандануусу» деген аталыш менен белгилүү&lt;ref&gt;[https://studopedia.ru/1_35064_slovenskie-zemli-vo-vtoroy-polovine-XIX-v.html?ysclid=m7lzg5zxzz577542542 Студопедия. Словениянын улуттук кайра жаралуусу жана 1848-1849-жылдардагы революция]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1809-1813-жылдары Словениянын көпчүлүк бөлүгү Иллирия провинциясынын курамына кирген&lt;ref&gt;[https://djvu.online/file/nz7ICNPo1F0ga?ysclid=m7lzf6l63g959989656 Кирилина Л.А., Пилько H. С., Чуркина И.В. Словениянын тарыхы]&lt;/ref&gt;.

Бул аймак Наполеон Бонапарттын башкаруусу астында болуп, француздардын көзөмөлүндө турган. Иллирия провинциясы француз администрациясы тарабынан түзүлүп, Словениянын маданиятына жана экономикасына белгилүү бир таасир тийгизген.

Бирок, 1813-жылы Наполеондун жеңилүүсүнөн кийин бул аймак кайрадан Австрия империясынын карамагына өткөн.

XIX кылымда, айрыкча 1848-1849-жылдардагы революция учурунда, Австрияда словен улуттук кыймылы жанданган. Бул кымылдын борбору Крайна болгон. Ошол мезгилде Петер Козлер «Словен жерлеринин картасын» түзгөн.

1918-жылы Австро-Венгрия империясы кулаган соң, Италия Биринчи дүйнөлүк согушта Словен Приморьесин басып алып, аны Венеция-Жулия аймагына кошкон. Азыркы Словениянын калган бөлүгү жаңы түзүлгөн сербдер, хорваттар жана словендердин падышалыгынын курамына кирген. 1929-жылы бул мамлекет Югославия падышачылыгы деп өзгөртүлгөн.

1941-жылы, Экинчи дүйнөлүк согуш маалында Италия Люблянаны, Германия Марибор жана башка аймактарды басып алган. 1945-жылы 29-ноябрда, Югославия падышачылыгы кулаган соң, Словения Югославия Социалисттик Федеративдик Республикасына кошулган. Ошондой эле, Словениянын курамына Италиянын Обална-Крашка жана Горишка аймактары өткөрүлүп берилген&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260110122447/https://library.rs/m/articles/view/%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF-%D0%9F%D0%9E%D0%94-%D0%92%D0%9B%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%AC%D0%AE-%D0%9E%D0%9A%D0%9A%D0%A3%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9E%D0%92-1941-1945-%D0%93%D0%93?ysclid=m7lzkdjs70425456439 |archivedate=2026-01-10 |title=Словения оккупация астында. |url=https://library.rs/m/articles/view/%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF-%D0%9F%D0%9E%D0%94-%D0%92%D0%9B%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%AC%D0%AE-%D0%9E%D0%9A%D0%9A%D0%A3%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9E%D0%92-1941-1945-%D0%93%D0%93?ysclid=m7lzkdjs70425456439 |accessdate=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;.

1991-жылдын 25-июнунда өткөн референдумда словендердин 88,2% өлкөнүн Югославиядан көз карандысыз болушун колдогон. Натыйжада, Словения эгемендүүлүгүн жарыялаган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120415045826/http://www.stat.si/letopis/2011/05_11/05-11-11.htm Словения Республикасынын көз карандысыздыгы тууралуу референдумдун жыйынтыгы]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Географиясы ==
[[Файл:Mangart_16.jpg|thumb|250x250px|Мангарт тоосу]]
[[Файл:Žlebiči.jpg|thumb|250x250px|Карст тоо тектери]]
[[Файл:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|thumb|250x250px|Словениянын аскалуу суу жээктери]]
[[Файл:Climate_types_Slovenia_1970-2000.JPG|thumb|368x368px|1970-2000 жылдардагы Словениянын климатты]]
[[Файл:Lake_Bohinj_(9452094709).jpg|thumb|250x250px|Бохинско көлү]]
[[Файл:P_anguinus2.jpg|thumb|250x250px|Постойнска-Яма үңкүрүндөгү Proteus anguinus]]
[[Файл:Lipica_horses_(7198987762).jpg|thumb|250x250px|Липициан жылкылары]]
Словения Борбордук Европанын Альп-Дунай аймагында жайгашкан. Өлкөнүн аймагын төрт негизги географиялык аймактарга бөлсө болот: 

* Түндүк-батышында Альп тоолору — өлкөнүн аймагынын 42% ээлейт.
* Түндүк-чыгышында [[Ортонку Дунай түздүгү]] (Паннон) — өлкөнүн аймагынын 28% ээлейт.
* Түштүгүндө — карст платолорун камтыган бөксө тоолуу аймактар — өлкөнүн аймагынын 21% ээлейт.
* Батышында — [[Жер ортолук деңиз|Жер Ортолук деңизинин]] жээги (Адрия деңизи) — өлкөнүн аймагынын 9% ээлейт.

=== Геологиясы ===
Словения сейсмикалык активдүү аймакта жайгашкан, анткени ал Евразия литосфералык плитасы менен Африка литосфералык плитасынын кошулган жерде жайгашкан&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://potresi.arso.gov.si/ Словениянын жаратылышты коргоо агенттиги. Сейсмология]&lt;/ref&gt;. Илимпоздор азыркы учурга чейин 60 кыйратуучу жер титирөөнү каттоого алышкан. Андан тышкары, өлкө боюнча сейсмикалык станциялардын кеңири тармагы иштейт, алар жер титирөөлөрдү каттап, алдын ала эскертүүлөрдү берүү үчүн колдонулат. Словениянын көптөгөн аймактары карбонаттуу тоо тектерден турат&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Климаты ===
Словениянын климаты аймактарына жараша ар түрдүү келет жана өлкөнүн географиялык өзгөчөлүктөрүнө жараша өзгөрүп турат. Жалпысынан, өлкөдө үч негизги климаттык алкак бар: субтропикалык Жер Ортолук деңиз климаты, мелүүн континенталдык климат жана тоолуу аймактардагы тоо климаты&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Словениянын климаты жана аба ырайы |url=https://www.dialog-slovenia.com/o-slovenii/obshchaja-informacija/klimat-i-pogoda-v-slovenii |accessdate=2025-02-28 |archivedate=2025-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250209231905/https://www.dialog-slovenia.com/o-slovenii/obshchaja-informacija/klimat-i-pogoda-v-slovenii }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ru.weatherspark.com/countries/SI Словениянын жыл ичиндеги климаты]&lt;/ref&gt;.

Адрия деңизинин жээгиндеги аймактарда субтропикалык Жер Ортолук деңиз климаты басымдуу. Бул аймакта жайкысын орточо температура +28 °C чейин жетип, кышкысын +10 °C тегерегинде болот. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү 1000 ммден ашат, көбүнчө жаз жана күз мезгилдеринде жамгыр жаайт&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a9471089-12e6-48de-a31d-8b55cdbd035f/content БУУ. Суу таңсыздыгы]&lt;/ref&gt;.

Өлкөнүн борбордук жана түндүк бөлүктөрүндө мелүүн континенталдык климат басымдуу келет. Бул аймактарда жайкысын орточо температура +20 °Cден +25 °Cге чейин, кышкысын 0 °Cден -2 °Cге чейин өзгөрөт. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү 1000 ммден 1500 ммге чейин, ал эми тоолуу аймактарда 2000 ммден ашат&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Тоолуу аймактарда, айрыкча Альп тоолорунда, кышкысын орточо температура -6 °Cге чейин төмөндөп, жайкысын +15 °Cден +17 °Cге чейин жетет. Бул аймактарда жаан-чачындын өлчөмү эң жогору, жылына 3000 ммге чейин жетет&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Словениянын чыгыш бөлүгүндө жаан-чачындын өлчөмү салыштырмалуу аз, жылына 700 ммге чейин. Бул аймакта жайкысын орточо температура +25 °Cге чейин жетип, кышкысын 0 °Cден төмөндөбөйт&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Суу ресурстары (гидрология) ===
Словениянын аймагынын негизги бөлүгү (16 423 км² же 81%) Кара деңиз бассейнине таандык, ал эми кичине бөлүгү (3 850 км² же 19%) Адрия деңизинин бассейнине кирет. Бул эки дарыялар бассейни негизги дарыялары боюнча кичирээк бирдиктерге бөлүнөт: Мура дарыясынын бассейни, Драва дарыясынын бассейни, Сава дарыясынын бассейни жана Колпа дарыясынын бассейни&lt;ref&gt;[http://www.arso.gov.si/vode/publikacije%20in%20poro%c4%8dila/Vodno_bogastvo_2tekoce_vode.pdf Словениянын жаратылышты коргоо агенттиги. Словениянын суу ресурстары]&lt;/ref&gt;.

Башка өнүккөн өлкөлөр менен салыштырганда, Словенияда суунун сапаты Европадагы эң жогорку деңгээлде деп эсептелет&lt;ref&gt;[http://www.arso.gov.si/en/water/reports%20and%20publications/Kakovost%20voda-ANG.pdf Словениянын жаратылышты коргоо агенттиги. Словениядагы суунун сапаты]&lt;/ref&gt;. 

== Флорасы жана фаунасы ==
Словения 1992-жылдын 13-июнунда биологиялык ар түрдүүлүк боюнча Рио конвенциясына кол койгон жана 1996-жылдын 9-июлунда конвенциянын отурумуна катышкан&lt;ref&gt;[https://www.cbd.int/information/parties.shtml Биологиялык ар түрдүүлүк жөнүндө конвенция. Өнөктөштөрү]&lt;/ref&gt;. 2002-жылдын 30-майында Улуттук биологиялык ар түрдүүлүк стратегиясын жана иш-аракеттер планын түзгөн жана бул план конвенция тарабынан жактырылган.

Словения геологиялык жана биогеографиялык аймактардын кесилишинде жайгашканына, ошондой эле адамдын таасирине байланыштуу өзгөчө ар түрдүү жаратылышы менен айырмаланат&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121125091811/http://www.sycp.si/Portals/0/Files/filebroker.aspx%40id%3D6237.pdf Словениядагы биологиялык жана ландшафттык ар түрдүүлүк]&lt;/ref&gt;. Өлкөдө төрт экологиялык аймак бар: Динар тоолорунун аралаш токойлору, Паннония аралаш токойлору, Альпы ийне жалбырактуу жана аралаш токойлор, Иллирия жалбырактуу токойлору&lt;ref&gt;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5451287/ Экоаймактардын негизинде жаратылышты коргоо]&lt;/ref&gt;. Өлкөнүн аймагынын болжол менен 12,5% коргоого алынган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150213170459/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=4713 Европанын парктар күнү 2012]&lt;/ref&gt;. Жаратылыштын булгануусу жана экологиялык деградациянын натыйжасында биологиялык ар түрдүүлүк жыл сайыин төмөндөөдө&lt;ref&gt;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7723057/ Токойлордун антропогендик таасирлердин астында азайышы]&lt;/ref&gt;. 2019-жылы Словения Токой ландшафттык бүтүндүк индекси боюнча 3,78/10 орточо көрсөткүчкө ээ болуп, дүйнөдөгү 172 өлкөнүн ичинен 140-орунду ээлеген&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Өлкөнүн биологиялык ар түрдүүлүгү жогору, Словения Жер шарынын 0,004% гана аймагын ээлейт, бирок дүйнөдөгү организмдердин 1% ушул аймакта кездешет&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130129023936/http://www.slovenia.info/en/Did-you-know%E2%80%A6.htm?ali_ste_vedeli=0&amp;lng=2 Словения туралуу «жашыл» фактылар]&lt;/ref&gt;.

Словенияда сүт эмүүчүлөрдүн 75 түрү бар, алардын катарына суурлар, тоо текеси жана зообөкөндөр кирет. Ошондой эле өлкөдө бугулар, эликтер, жапайы чочколор жана коёндор көп кездешет. Словениянын кайың токойлорунда глис чычкандары кеңири таралган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120908010408/http://www.letogozdov.si/knjiznica/doc_download/6-resolution-on-national-forest-programme Словениянын улуттук токойлорду коргоо боюнча программасынын резолюциясы]&lt;/ref&gt;. Бул чычкандарга аңчылык кылуу жана аларды тамак-ашта колдонуу Словениянын тарыхий салттарынын бири&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120612125615/http://hrcak.srce.hr/file/89983 Чычкандарга аңчылык кылуу – Словениянын улуттук өзгөчөлүгү]&lt;/ref&gt;. 

Жырткычтардын катарына европа сүлөөсүнү, европа жапайы мышыгы, түлкүлөр, европа чөөсү жана  күрөң аюу кирет&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110221195508/http://web.bf.uni-lj.si/bi/NATURA-SLOVENIAE/pdf/NatSlo_11_1_4.pdf Словенияда чөөлөрдүн үйүрлөрү бар экендиги тастыкталды]&lt;/ref&gt;. Ошондой эле өлкөдө кирпилерди, суурларды жана жыландарды кездештирсе болот&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171014101131/http://www.mop.gov.si/fileadmin/mop.gov.si/pageuploads/podrocja/velike_zveri/strategija_ris_2016_2026.pdf 2016-2026-жылдарга карата Словениядагы эл аралык жаратылышты коргоо башкармалыгынынын коргоо стратегиясы]&lt;/ref&gt;. Акыркы маалыматтар боюнча, Словениянын аймагын болжол менен 40–60 карышкырлар жана 450гө жакын күрөң аюулар байырлашат.

Словения ар түрдүү үңкүр жаныбарларынын мекени болуп саналат, алардын ичинде ондогон эндемикалык түрлөр бар.

Өлкөнүн географиялык жайгашуусу жана климаттык ар түрдүүлүгү анын өсүмдүктөр дүйнөсүнүн бай болушуна шарт түзөт. Словенияда 3,200дөн ашык тамырлуу өсүмдүк түрлөрү бар, бул Европадагы эң жогорку көрсөткүчтөрдүн бири.

Өсүмдүктөрдүн негизги аймактары:

* Альп алкагы – бийик тоолуу аймактарда тоо өсүмдүктөрү кездешет, мисалы, эдельвейс.
* Паннония түздүгү – дандуу өсүмдүктөргө жана талаа чөптөрүнө бай.
* Динар тоо кыркалары – бул аймакта эмендүү жана карагайлуу токойлор басымдуу кылат&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090325234109/http://www.zgs.gov.si/eng/slovenian-forests/forests-in-slovenia/forestation-and-variety-of-forests/index.html Zavod za gozdove Slovenije. Токойлор]&lt;/ref&gt;.
* Жер Ортолук деңиз жээктери – жумшак климатка ылайыкташкан лаванда, розмарин, зайтун дарактары жана тыт өсөт.

Словениянын аймагынын 35,5% Европа бирлигинин Natura 2000 экологиялык аймактар тармагына кирет, бул уникалдуу өсүмдүктөрдү жана жаныбарларды сактоо максатында түзүлгөн корук зонасы. Бирок экологиялык бузулуулар жана булгоочу факторлор өсүмдүктөрдүн ар түрдүүлүгүнө коркунуч жаратууда.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://slovenia.si/ Словения жөнүндө негизги маалыматтар порталы.]
* [https://www.gov.si/ Словения өкмөтүнүн расмий сайты]
* [https://www.stat.si/statweb/en/home Словения Республикасынын Статистика башкармалыгы]
* [https://www.meteo.si/met/en/ Жаратылыш, климат жана энергетика министрлигинин метеорология бюросу] 
* [https://www.slovenia.info/ru Словениянын туризм порталы.]&lt;br /&gt;
{{Европа өлкөлөрү}}
{{Европа Бирлиги}}
{{НАТО}}
[[Категория:Европа өлкөлөрү]]
[[Категория:НАТО мүчөлөрү]]
[[Категория:Словения]]
{{stub}}</text>
      <sha1>t4amhfbz3ch0ltr8c6rhfeaz429dz87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Квебек (шаар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54703</id>
    <revision>
      <id>666478</id>
      <parentid>602860</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Квебек]]&quot; барагын &quot;[[Квебек (шаар)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>602860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="gz6sfvdcn83nsx9ail84uzdzo32wk61" xml:space="preserve">[[Файл:Quebec City Montage 2016.jpg|thumb|Квебек (2016).]]
'''Квебек''' – [[Канада|Канаданын]] чыгыш бөлүгүндөгү шаар. [[Квебек (Аймак)|Квебек провинциясынын]] административдик борбору. Ыйык Лаврентий дарыясынын чатында жайгашкан порт (2006-жылы 23 млн тонна жүк ташылган). Калкы 668,5 миң (2008; шаар айланасы менен 695,8 миң); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 7-шаар. Ири жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. 1535-жылы француз деңиз сүзүүчүсү Ж. Картье чоң кыштак бар экенин байкаган. 1663–1759-жылдары Франция ээлигинин борбору, 1674-жылдан епископтуктун резиденциясы болгон. 1867-жылдан ушундай аталыштагы провинциянын административдик борбору. Архитектура эстеликтери: цитадель (1820–31), Отель-Дьё (1644; Түндүк Америкадагы алгачкы оорукана), семинария (1663; учурда музей), классицизм стилиндеги базилика – Жаңы Франциянын башкы католик собору (1647), Ыйык Троица англикан собору (1800–04), Шевалье чарбагы (17–18-кылым) жана башка Эстеликтер тургузулган. Жеңил, тамак-аш, жыгаччылык, целлюлоза-кагаз, кеме куруу өнөр жай ишканалары иштейт. Лаваль университети, китепканалар, улуттук музей, театр бар. Жыл сайын кино жана театр фестивалдары, карнавалдар өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн (жылына 6 млн турист келет).

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

[[Категория:Шаарлар]]
[[Категория:Канада]]</text>
      <sha1>gz6sfvdcn83nsx9ail84uzdzo32wk61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Онтарио көлү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56134</id>
    <revision>
      <id>666476</id>
      <parentid>614791</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Онтарио]]&quot; барагын &quot;[[Онтарио көлү]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>614791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="5ee3fg7ijjkptdtqrsvhiya1hw4n9th" xml:space="preserve">{{Маанилер|Онтарио (маанилери)}}
'''Онтарио''' (ирокез тилдеринде oniata rio – кооз) – Түндүк Америкадагы Улуу көлдөрдүн бири. АКШ менен Канаданын аймагында. Узундугу 310 км, жазылыгы 90 кмге чейин. Аянты 10,5 миң км2. Тереңдиги 236 мге чейин. Өзүнүн суу чогултуучу аянты 90 миң км2. Ниагара дарыясы аркылуу жогору жайгашкан көлдөрдөн суулар куюп, Онтариодон Ыйык Лаврентий дарыясы (Атлантикага чыгуучу кеме каттайт) агып чыгат. Онтарио көлү кеме каттоочу каналдар аркылуу Эри көлү (Уэлленд каналы), Гудзон дарыясы (Осуиго жана Эри каналдары) менен байланышат. Декабрдан майга чейин тоңот. Негизинен түзөң жана булуң-буйткасыз жээктеринде Торонто, Гамильтон, Кингстон (Канада), Рочестер (АКШ) ж. б. ири шаарлар жана порттор жайгашкан.
[[Категория:Көлдөр арип боюнча]]
==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7</text>
      <sha1>5ee3fg7ijjkptdtqrsvhiya1hw4n9th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аулебен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64545</id>
    <revision>
      <id>666574</id>
      <parentid>609291</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>15757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Auleben.png]] → [[File:DEU Auleben (Heringen a.d.Helme) COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>666574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4137" sha1="gvqxi4bwfvgafx6qfjo5jme2d8kqpws" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Аулебен 
 |расмий аталышы            = Auleben 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Auleben (Heringen a.d.Helme) COA.svg 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=25 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=55 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Тюрингия 
 |таблицадагы облус         = Тюрингия 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                  = Нордхаузен 
 |таблицадагы район         = Нордхаузен (район){{!}}Нордхаузен 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Карл-Лудвиг Вебер 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 19.45 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 170 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 1060 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 036333 
 |почта индекси           = 99765 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = NDH 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 16 0 62 001 
 |Commons түрмөгүндө     = Auleben 
 |сайты                   = http://www.auleben.de 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Аулебен''' ({{lang-de|Auleben}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]]  жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Нордхаузен (район)|Нордхаузен]] районуна кирет.

Калкы — 1060 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты — 19.45 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 62 001''. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Лудвиг Вебер.


== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.auleben.de Расмий сайты]

{{Тюрингия райондору}}
{{Германия:Нордхаузен Район:Шаарлар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Категория:Тюрингия шаарлары]]</text>
      <sha1>gvqxi4bwfvgafx6qfjo5jme2d8kqpws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тастунген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65135</id>
    <revision>
      <id>666473</id>
      <parentid>607705</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="l9gqqwkzyp99epq567qgjqgw317vn9t" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Тастунген 
 |расмий аталышы            = Tastungen 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Tastungen COA.svg 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=28 |lat_sec=4 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=18 |lon_sec=35 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Тюрингия 
 |таблицадагы облус         = Тюрингия 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                  = Айхсфельд 
 |таблицадагы район         = Айхсфельд (район){{!}}Айхсфельд 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Хорст Шафберг 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 3,60 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 255 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 269 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 036071 
 |почта индекси           = 37339 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = EIC 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 16 0 61 094 
 |Commons түрмөгүндө     =  
 |сайты                   = http://www.tastungen.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Тастунген''' ({{lang-de|Tastungen}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]]  жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Айхсфельд (район)|Айхсфельд]] районуна кирет.

Калкы — 269 киши (31-декабрь, 2010-жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Болжолдуу аянты — 3,60 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 61 094''. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Шафберг.


==Шилтемелер==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [https://web.archive.org/web/20160105203611/http://www.tastungen.de/ Расмий сайты]

{{Тюрингия райондору}}
{{Германия:Айхсфельд Район:Шаарлар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Категория:Тюрингия шаарлары]]</text>
      <sha1>l9gqqwkzyp99epq567qgjqgw317vn9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хедхантинг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76319</id>
    <revision>
      <id>666518</id>
      <parentid>519792</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="pmtt5wcbcknnlk2sc4h5o2sv5lt36ff" xml:space="preserve">'''Хедхантинг''' дагы бир аталышы '''Хедхантер''' ({{lang-en|headhunting}} — англис тилинен которгондо “head” – “баш”, &quot;hunter&quot; – “аңчы”). Түзмө-түз маанисин алганда баштарга аңчылык кылуу. Хедхантер жумушка керектүү эң мыкты адисти издөөчү. Тактап айтканда, эгерде тигил же бул компанияга кайсы бир адис талап кылынса, хедхантер ал вакансияга эмгек рыногунан мыкты жумушчуну табышы керек. Ал жумушчу башка компанияда иштеп жатса да, ага андан да мыкты шартты түзүп берүү менен азгырып, кандай болгон күндө да өзүнүн компаниясына тартып алуу. Бул хедхантердин негизги жумушу. Хедхантинг түшүнүгү АКШда ХХ кылымдын 20-жылдарында пайда болуп, ишкана башчылары мыкты кадрларды издөөсү менен башталган. Бара-бара бул тармак өөрчүп, учурда АКШ жана Канадада хедхантинг компаниялары миңдеп саналат.
== Шилтемелер ==
* [http://www.hr-portal.ru/article/headhunting-chto-eto-takoe Headhunting — Хедхантинг деген эмне?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324151211/http://www.hr-portal.ru/article/headhunting-chto-eto-takoe |date=2016-03-24 }} 
* [https://web.archive.org/web/20160305174410/http://www.rabota.ru/rabotodateljam/podbor_personala/headhanter.html Хедхантинг]
* [http://www.piter.com/book.phtml?978546900575&amp;at=exc&amp;n=0 Беленко П. В. Хедхантинг: принципы и технологии]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категория:Персоналдык башкаруу]]
[[Категория:Рекрутмент]]
[[Категория:Рекрутинг]]</text>
      <sha1>pmtt5wcbcknnlk2sc4h5o2sv5lt36ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Султанбек Нукешов Токтоназарович</title>
    <ns>3</ns>
    <id>79432</id>
    <revision>
      <id>666556</id>
      <parentid>242196</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59809-08</username>
        <id>49971</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нукешов Султанбек Токтоназарович жөнүндө */ жаңы бөлүм</comment>
      <origin>666556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7172" sha1="1umwkqoqr7tf1iwrv46zehizyfxyeie" xml:space="preserve">{{Welcome}}
{{Hello}}

== Нукешов Султанбек Токтоназарович жөнүндө ==


'''Нукешов Султанбек Токтоназарович: Студенттик күндөрдөн жетекчиликке жана тарыхый курулушка чейинки сыймыктуу жол'''


Нукешов Султанбек Токтоназарович — уюштуруучулук жогорку жөндөмдүүлүгү, педагогикалык, социалдык жана администрациялык-чарбалык иштерди так башкаруудагы бай тажрыйбасы менен айырмаланган, окуу жайдын өсүп-өнүгүшүнө өзүн бир гана билим берүүдө эмес, анын инфраструктурасын түптөөдө да тарыхый салым кошкон тажрыйбалуу жетекчи.

• Билим алуу жана мектептеги ийгиликтүү жетекчилик тажрыйбасы: Султанбек Токтоназаровичтин бул окуу жай менен болгон тагдырлаш жолу 2000-жылы студент катары башталган. Ал окуу жайга ийгиликтүү тапшырып, 2005-жылы &quot;Башталгыч класстардын окутуучусу&quot; адистигине ээ болгон. Жогорку окуу жайды аяктаган соң, алгачкы эмгек жолун Талас районундагы А. Оторбаев атындагы орто мектебинде башталгыч класстардын мугалими болуу менен баштаган. Мектепке жаш адистерди колдоо максатында уюштурулган мамлекеттик &quot;Жаш мугалимдердин депозити&quot; программасынын алкагында барган. Көп өтпөй, анын уюштуруучулук касиети бааланып, аталган мектепте 3 жылдан ашуун убакыт бою Директордун тарбия иштери боюнча орун басары болуп эмгектенген. Ошону менен бирге, акыркы эки жылда социалдык педагог катары дагы окуучулардын коомдук-социалдык маселелерин чечүүдө, мектептин ички уюштуруу иштерин жогорку деңгээлге көтөрүүдө зор тажрыйба топтогон.

• Кайрадан алтын уяга кайтып келүү жана администрациялык такшалуусу: Мектеп чөйрөсүндө тажрыйбалуу жетекчи катары такшалган соң, 2010-жылы өзү билим алган алтын уясына — ушул жетекчилик курамга окутуучулук кызматка чакырылган. Көп өтпөй, өзүнүн изденүүчүлүгү жана билим берүүгө болгон терең жоопкерчилиги менен айырмаланып, ага окутуучу даражасына чейин көтөрүлгөн. Педагогикалык ишмердүүлүк менен катар, анын иш кагаздарын жүргүзүүдөгү өзгөчө таланты эске алынып, иш кагаздары боюнча адис, кийинчерээк окуу бөлүмүнүн башчысы жана жогорку ишенимдин негизинде Ректордун жардамчысы кызматтарын аркалап, окуу жайдын стратегиялык маселелерин чечүүгө жакындан катышкан.

• Жаңы кезеңдеги жооптуу кызмат жана тарыхый курулуш: 2026-жылдын октябрь айынан тарта Султанбек Токтоназарович Ж. Баласагын атындагы КУУнун Талас аймактык көп тармактуу институтунун Администрациялык жана чарбалык иштер боюнча директордун орун басары кызматында эмгектенүүдө.

Анын чарбалык жетекчилик ишмердүүлүгүндөгү эң ири жана сыймыктуу барактардын бири — бул институттун тарыхында биринчи жолу бир жылдын ичинде заманбап 5 кабаттуу жаңы окуу имаратынын курулуп бүтүшү болду. Бул масштабдуу долбоордун алгачкы идеясы жаралгандан баштап, курулуш иштери толук аяктап, имаратты окууга киргизүүгө даярдаганга чейинки бардык процесстердин борборунда Султанбек Токтоназарович өзү турду. Ал күнү-түнү курулуш аянтчасындагы иштерди түздөн-түз көзөмөлдөп, татаал администрациялык иш кагаздарын тууралап, ырааттуу фотоотчетторду жасап жана долбоордун бардык юридикалык маселелерин толук кандуу чечүүгө баш-оту менен аралашты. Анын бул талыкпас эмгегинин арты менен жаңы заманбап билим берүү имараты ийгиликтүү ишке киргизилүүгө даярдалды.

Муну менен катар, институттун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдык мааракеси белгиленип жаткан жана окуу жайды кайра уюштуруу процесси жүрүп жаткан өткөөл мезгилде, ал мекеменин имараттарын күз-кыш мезгилине даярдоо, жылуулук системасын жөнгө салуу, материалдык-техникалык базаны жана мүлктөрдү инвентаризациялоону сапаттуу башкаруу багытында натыйжалуу иш алып барууда.

Бул окуу жайдын катардагы студентинен баштап, мектепте жана ЖОЖдо жетекчилик кызматтарды аркалап, институттун тарыхында кала турган ири курулушту ийгиликтүү ишке ашырган Нукешов Султанбек Токтоназарович кесиптештеринин арасында чоң кадыр-баркка, урматка ээ болгон замандын үлгүлүү инсаны [[Атайын:Contributions/~2026-59809-08|~2026-59809-08]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59809-08|talk]]) 08:25, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1umwkqoqr7tf1iwrv46zehizyfxyeie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666557</id>
      <parentid>666556</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59809-08</username>
        <id>49971</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нукешов Султанбек Токтоназарович жөнүндө */ жаңы бөлүм</comment>
      <origin>666557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14323" sha1="698pq65gc8lmddfy6eerh8jmonobxay" xml:space="preserve">{{Welcome}}
{{Hello}}

== Нукешов Султанбек Токтоназарович жөнүндө ==


'''Нукешов Султанбек Токтоназарович: Студенттик күндөрдөн жетекчиликке жана тарыхый курулушка чейинки сыймыктуу жол'''


Нукешов Султанбек Токтоназарович — уюштуруучулук жогорку жөндөмдүүлүгү, педагогикалык, социалдык жана администрациялык-чарбалык иштерди так башкаруудагы бай тажрыйбасы менен айырмаланган, окуу жайдын өсүп-өнүгүшүнө өзүн бир гана билим берүүдө эмес, анын инфраструктурасын түптөөдө да тарыхый салым кошкон тажрыйбалуу жетекчи.

• Билим алуу жана мектептеги ийгиликтүү жетекчилик тажрыйбасы: Султанбек Токтоназаровичтин бул окуу жай менен болгон тагдырлаш жолу 2000-жылы студент катары башталган. Ал окуу жайга ийгиликтүү тапшырып, 2005-жылы &quot;Башталгыч класстардын окутуучусу&quot; адистигине ээ болгон. Жогорку окуу жайды аяктаган соң, алгачкы эмгек жолун Талас районундагы А. Оторбаев атындагы орто мектебинде башталгыч класстардын мугалими болуу менен баштаган. Мектепке жаш адистерди колдоо максатында уюштурулган мамлекеттик &quot;Жаш мугалимдердин депозити&quot; программасынын алкагында барган. Көп өтпөй, анын уюштуруучулук касиети бааланып, аталган мектепте 3 жылдан ашуун убакыт бою Директордун тарбия иштери боюнча орун басары болуп эмгектенген. Ошону менен бирге, акыркы эки жылда социалдык педагог катары дагы окуучулардын коомдук-социалдык маселелерин чечүүдө, мектептин ички уюштуруу иштерин жогорку деңгээлге көтөрүүдө зор тажрыйба топтогон.

• Кайрадан алтын уяга кайтып келүү жана администрациялык такшалуусу: Мектеп чөйрөсүндө тажрыйбалуу жетекчи катары такшалган соң, 2010-жылы өзү билим алган алтын уясына — ушул жетекчилик курамга окутуучулук кызматка чакырылган. Көп өтпөй, өзүнүн изденүүчүлүгү жана билим берүүгө болгон терең жоопкерчилиги менен айырмаланып, ага окутуучу даражасына чейин көтөрүлгөн. Педагогикалык ишмердүүлүк менен катар, анын иш кагаздарын жүргүзүүдөгү өзгөчө таланты эске алынып, иш кагаздары боюнча адис, кийинчерээк окуу бөлүмүнүн башчысы жана жогорку ишенимдин негизинде Ректордун жардамчысы кызматтарын аркалап, окуу жайдын стратегиялык маселелерин чечүүгө жакындан катышкан.

• Жаңы кезеңдеги жооптуу кызмат жана тарыхый курулуш: 2026-жылдын октябрь айынан тарта Султанбек Токтоназарович Ж. Баласагын атындагы КУУнун Талас аймактык көп тармактуу институтунун Администрациялык жана чарбалык иштер боюнча директордун орун басары кызматында эмгектенүүдө.

Анын чарбалык жетекчилик ишмердүүлүгүндөгү эң ири жана сыймыктуу барактардын бири — бул институттун тарыхында биринчи жолу бир жылдын ичинде заманбап 5 кабаттуу жаңы окуу имаратынын курулуп бүтүшү болду. Бул масштабдуу долбоордун алгачкы идеясы жаралгандан баштап, курулуш иштери толук аяктап, имаратты окууга киргизүүгө даярдаганга чейинки бардык процесстердин борборунда Султанбек Токтоназарович өзү турду. Ал күнү-түнү курулуш аянтчасындагы иштерди түздөн-түз көзөмөлдөп, татаал администрациялык иш кагаздарын тууралап, ырааттуу фотоотчетторду жасап жана долбоордун бардык юридикалык маселелерин толук кандуу чечүүгө баш-оту менен аралашты. Анын бул талыкпас эмгегинин арты менен жаңы заманбап билим берүү имараты ийгиликтүү ишке киргизилүүгө даярдалды.

Муну менен катар, институттун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдык мааракеси белгиленип жаткан жана окуу жайды кайра уюштуруу процесси жүрүп жаткан өткөөл мезгилде, ал мекеменин имараттарын күз-кыш мезгилине даярдоо, жылуулук системасын жөнгө салуу, материалдык-техникалык базаны жана мүлктөрдү инвентаризациялоону сапаттуу башкаруу багытында натыйжалуу иш алып барууда.

Бул окуу жайдын катардагы студентинен баштап, мектепте жана ЖОЖдо жетекчилик кызматтарды аркалап, институттун тарыхында кала турган ири курулушту ийгиликтүү ишке ашырган Нукешов Султанбек Токтоназарович кесиптештеринин арасында чоң кадыр-баркка, урматка ээ болгон замандын үлгүлүү инсаны [[Атайын:Contributions/~2026-59809-08|~2026-59809-08]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59809-08|talk]]) 08:25, 12 ноябрь 2026 (UTC)

== Нукешов Султанбек Токтоназарович жөнүндө ==


'''Нукешов Султанбек Токтоназарович: Студенттик күндөрдөн жетекчиликке жана тарыхый курулушка чейинки сыймыктуу жол'''


Нукешов Султанбек Токтоназарович — уюштуруучулук жогорку жөндөмдүүлүгү, педагогикалык, социалдык жана администрациялык-чарбалык иштерди так башкаруудагы бай тажрыйбасы менен айырмаланган, окуу жайдын өсүп-өнүгүшүнө өзүн бир гана билим берүүдө эмес, анын инфраструктурасын түптөөдө да тарыхый салым кошкон тажрыйбалуу жетекчи.

• Билим алуу жана мектептеги ийгиликтүү жетекчилик тажрыйбасы: Султанбек Токтоназаровичтин бул окуу жай менен болгон тагдырлаш жолу 2000-жылы студент катары башталган. Ал окуу жайга ийгиликтүү тапшырып, 2005-жылы &quot;Башталгыч класстардын окутуучусу&quot; адистигине ээ болгон. Жогорку окуу жайды аяктаган соң, алгачкы эмгек жолун Талас районундагы А. Оторбаев атындагы орто мектебинде башталгыч класстардын мугалими болуу менен баштаган. Мектепке жаш адистерди колдоо максатында уюштурулган мамлекеттик &quot;Жаш мугалимдердин депозити&quot; программасынын алкагында барган. Көп өтпөй, анын уюштуруучулук касиети бааланып, аталган мектепте 3 жылдан ашуун убакыт бою Директордун тарбия иштери боюнча орун басары болуп эмгектенген. Ошону менен бирге, акыркы эки жылда социалдык педагог катары дагы окуучулардын коомдук-социалдык маселелерин чечүүдө, мектептин ички уюштуруу иштерин жогорку деңгээлге көтөрүүдө зор тажрыйба топтогон.

• Кайрадан алтын уяга кайтып келүү жана администрациялык такшалуусу: Мектеп чөйрөсүндө тажрыйбалуу жетекчи катары такшалган соң, 2010-жылы өзү билим алган алтын уясына — ушул жетекчилик курамга окутуучулук кызматка чакырылган. Көп өтпөй, өзүнүн изденүүчүлүгү жана билим берүүгө болгон терең жоопкерчилиги менен айырмаланып, ага окутуучу даражасына чейин көтөрүлгөн. Педагогикалык ишмердүүлүк менен катар, анын иш кагаздарын жүргүзүүдөгү өзгөчө таланты эске алынып, иш кагаздары боюнча адис, кийинчерээк окуу бөлүмүнүн башчысы жана жогорку ишенимдин негизинде Ректордун жардамчысы кызматтарын аркалап, окуу жайдын стратегиялык маселелерин чечүүгө жакындан катышкан.

• Жаңы кезеңдеги жооптуу кызмат жана тарыхый курулуш: 2026-жылдын октябрь айынан тарта Султанбек Токтоназарович Ж. Баласагын атындагы КУУнун Талас аймактык көп тармактуу институтунун Администрациялык жана чарбалык иштер боюнча директордун орун басары кызматында эмгектенүүдө.

Анын чарбалык жетекчилик ишмердүүлүгүндөгү эң ири жана сыймыктуу барактардын бири — бул институттун тарыхында биринчи жолу бир жылдын ичинде заманбап 5 кабаттуу жаңы окуу имаратынын курулуп бүтүшү болду. Бул масштабдуу долбоордун алгачкы идеясы жаралгандан баштап, курулуш иштери толук аяктап, имаратты окууга киргизүүгө даярдаганга чейинки бардык процесстердин борборунда Султанбек Токтоназарович өзү турду. Ал күнү-түнү курулуш аянтчасындагы иштерди түздөн-түз көзөмөлдөп, татаал администрациялык иш кагаздарын тууралап, ырааттуу фотоотчетторду жасап жана долбоордун бардык юридикалык маселелерин толук кандуу чечүүгө баш-оту менен аралашты. Анын бул талыкпас эмгегинин арты менен жаңы заманбап билим берүү имараты ийгиликтүү ишке киргизилүүгө даярдалды.

Муну менен катар, институттун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдык мааракеси белгиленип жаткан жана окуу жайды кайра уюштуруу процесси жүрүп жаткан өткөөл мезгилде, ал мекеменин имараттарын күз-кыш мезгилине даярдоо, жылуулук системасын жөнгө салуу, материалдык-техникалык базаны жана мүлктөрдү инвентаризациялоону сапаттуу башкаруу багытында натыйжалуу иш алып барууда.

Бул окуу жайдын катардагы студентинен баштап, мектепте жана ЖОЖдо жетекчилик кызматтарды аркалап, институттун тарыхында кала турган ири курулушту ийгиликтүү ишке ашырган Нукешов Султанбек Токтоназарович кесиптештеринин арасында чоң кадыр-баркка, урматка ээ болгон замандын үлгүлүү инсаны [[Атайын:Contributions/~2026-59809-08|~2026-59809-08]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59809-08|talk]]) 08:27, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>698pq65gc8lmddfy6eerh8jmonobxay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тойчубай Субанбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82465</id>
    <revision>
      <id>666483</id>
      <parentid>653700</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5895" sha1="phszab6cy3fjwcjyqoesdvws4zds4r7" xml:space="preserve">{{Жазуучу
|Ысымы                = Тойчубай Субанбеков
|Нукура ысымы         =
|Сүрөт                =
|Туурасы              = 
|Сүрөттүн баяндамасы  =
|Төрөлгөндөгү ысымы   =
|Лакап аттары         =
|Туулган датасы       =  12.12.1953
|Туулган жери         = [[Токтогул району]], Ак-Чий айылы
|Өлгөн датасы         =  
|Өлгөн жери           =  
|Жарандыгы            = {{желек|СССР}} → {{желек|Кыргызстан}}
|Адабий аты            =  
|Ишмердүүлүгү         = 
|Чыгармачылык жылдары = 
|Багыты               =
|Жанр                 = 
|Чыгарманын тилдери   = Кыргыз
|Дебют                =
|Сыйлыктары           =  
|Кол тамгасы          =
|Bizdin.kg            =
|Сайт                 =
|Уикитека             =
|Уикицитатник         =
|Уикиказына           =
}}

'''Тойчубай Субанбеков''' ([[1953]], [[Кетмен-Төбө өрөөнү]]дө&lt;ref name=&quot;alatoo&quot;&gt;{{cite journal|title=Камчысчын койнуна катпагандар|journal=Жаңы Ала-Тоо|pages=3-48|date=2013|number=51|volume=7|url=https://new.bizdin.kg/media/books/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%BE_2013_7.pdf}} {{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) — жазуучу. «Барс-бек кагандын көрөр көзү» аттуу тарыхый романы үчүн «Түгөлбай-Ата» эл аралык коомунун сыйлыгынын лауреаты.

Тойчубай [[Токтогул району]]ндагы [[Кетмен-Төбө өрөөнү]]дө 1953-жылы 12-декабрда туулган. 

Онунчу классты Торкен орто мектебинен бүтүрүп, колхоздор аралык курулуш уюмунда бетончу болуп иштеп, [[Советтик Армия]]нын катарында айдоочу болуп кызмат өтөгөн. 

1980-жылы [[Кыргыз мамлекеттик универстети]]нин журналистика бөлүмүн бүтүрүп, республикалык «Мугалимдер газетасында» кабарчы, бөлүм баш-чы, «Эл жарчысы» жумалыгында, «Кырчын» журналында иштеген.

Алгачкы чыгармалары райондук, республикалык гезиттерде, «Жаш ленинчи» журналында, «Көктөм», «Учкун» альманахтарында жарыяланган. 

Биринчи «Издер өчпөйт, издер жаңырат» аттуу аңгемелер жыйнагы 1986-жылы «Кыргызстан» басмасынан жарык көргөн. &lt;br&gt;
Публицистикалары мезгилдүү басма сөз беттеринде жарыяланып келет.

1989-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 1990-жылдан [[Кыргызстан]] Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;
Кыргыз Республикасынын Эл агартуусунун отличниги.

==Жарык көргөн китептери==
 
*'''Издер өчпөйт, издер жаңырат:''' Аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 87 б. 
*'''Көөдүлдүн кыркалекей теректери:''' Повесть. «Ала-Too» журналы 1991. 
*'''Жүрөктөш жар:''' Чакан роман. – Б.: Салам, 1996. – 111 б. 
*'''Жээренче чечендин акыркы күндөрү:''' Роман. – Б., 1999.
*'''Барс-бек кагандын көрөр көзү:''' Роман. – Б.: Айат, 2002. – 192 б.
*'''Каратүлөк чоронун эрдиги:''' Роман. – Б.: Бийиктик, 2004. – 96 б.
*'''Күнбосун ажо:''' Роман. – Б.: Гүлчынар, 2007. – 176 б.
*'''Жалдуу Каба''' Роман&lt;ref&gt;{{cite news|title=Күйүттү күчөткөн каркыралар|url=https://www.azattyk.org/a/kyrgyz_writer_subanbekovs_novel_japyz_uchkan_karkyralar/29703231.html|publisher= Азаттык үналгысы|date=15.01.2019|first=Бекташ|last=Шамшиев}}&lt;/ref&gt;
*'''Эр Садыр''' Роман&lt;ref&gt;{{cite news|title=Билим берүү министрлиги мектеп окуучуларына 100 китепти окууну сунуштады|date=02.03.23|publisher=Коом Пресс|url=https://koom.press/news/51796}} {{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*'''Ак өргөөгө кут төшкөндө''' Роман&lt;ref name=&quot;alatoo&quot; /&gt;

== Колдонулган адабияттар ==
*Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5

[[Категория:Токтогул району]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Адабият]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Арип боюнча жазуучулар]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:ССРС жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]</text>
      <sha1>phszab6cy3fjwcjyqoesdvws4zds4r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Флюорит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87616</id>
    <revision>
      <id>666508</id>
      <parentid>404739</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="eueyv7ftcn7jon3mp8wdjsdopxjk13h" xml:space="preserve">[[Файл:Fluorine MHNT.MIN.2010.16.1.jpg|thumb|Флюорит.]]
'''Флюорит''' ([[Латын тили|лат.]] fluere - агуу), плавик шпаты - галоид бирикмесине кирүүчү [[минерал]], [[кальций]] [[Фтор|фториди]] ([[Ca]]F2).
 
Курамынын 51,33% ин Са жана 48,67% ин F түзөт. Морточо Катуулугу 4, тыгыздыгы 3,2 г/см3, с. салм. 3-3,5. Куб сиетемасында кристаллдашат. Флюориттин айрымдары түссүз, көбү кызгылт көк, кызгылт, сары, жашыл, күрөн түстө. Гидротерм эриндисинен пайда болуп, көбүнчө кенташ тарамчаларында кезигет. Фтордуу эриндилердин акиташ тегине тийгизген таасиринен Флюориттин ири метасоматоз кендери пайда болот. Флюорит. - өнөр жайлык маанилүү сырьё. Негизинен металлургияда флюс (белгилүү физикалык жана химиялык касиеттеги шлактарды түзүү үчүн шихтага кошулуучу материал) катары колдонулат. Дүйнөнү Флюорит менен камсыздоочу өлкөлөргө [[Мексика]], [[Моңголия]], TAP, [[Испания]], [[Кытай]] ж. б. кирет. Химия өнөр жайында фтордуу суутек к-тасын, жасалма криолит алууда керектелет; карапа өндүрүшүндө (эмаль жана глазурь үчүн) жана оптикада пайдаланылат.&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205161140/https://1kamni.ru/flyuorit/ |archivedate=2022-02-05 |title=Флюорит: касиеттери жана негизги мүнөздөмөлөрү |url=https://1kamni.ru/flyuorit/ |accessdate=2022-02-05}}&lt;/ref&gt;

==Колдонулган адабияттар==
* «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

[[Категория:Минералдар]]</text>
      <sha1>eueyv7ftcn7jon3mp8wdjsdopxjk13h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фахраддин Гургани</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119362</id>
    <revision>
      <id>666505</id>
      <parentid>645317</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17416" sha1="5nuki87wfy9vru8d63b3as9qwd2c3qk" xml:space="preserve">'''Фахраддин Гургани''' — [[Персия|перс]] акыны, XI-кылымда [[Иран]] жергесинин Борбордук Бакхш аймагында жашап өткөн өзүнөн кийин бир гана «Вис менен Рамин» поэмасын калтырып кеткен. Анын поэзиясы жөнүндө башка маалыматтар калган эмес. Поэма XII-к. Грузияда кеңири тараган жана Саргис Тмогвели тарабынан грузин тилине так өзүндөй которулган. Н.Маррдын айтымында бул грузин тилиндеги котормо менен [[Шота Руставели|Шота Руставелинин]] тааныштыгы болгон. Ушул грузин тилиндеги котормосунан поэма убагында англис жана орус тилдерине которулган. «Вис менен Рамин» поэмасынын биринчи кол жазмасы 1850-ж. [[Индия|Индиянын]] Калькутта шаарында табылган. Буга караганда Эмир Хосров Дехлевинин мисалындай эле фарсы тилиндеги орто кылымдык чыгарманын кол жазмасынын Индиядан табылышы маданият менен адабияттын борбордук жана түштүк азиялык интеграциялык мүнөзүнүн өтө ийкемдүүлүгүн дагы бир ирет ырастайт. 1872-ж. Белгилүү даанышман бул поэманын орто кылымдык батыш европалык Тристан менен Изолада жөнүндөгү романдын сюжеттериндеги окшоштуктарына көңүлүн бурат. 1910-ж. Р.Ценкер атайын «Тристан жана перс эпосу Вис менен Рамин жөнүндө» деген эмгегин арнайт. Анын пикири боюнча поэмалардын батыштык да, чыгыштык да версиялары шарттуу түрдө «Байыркы Тристан» деген башаттан турат. Хаджи Халифанын библиографиялык маалыматнаамасы боюнча Гургани селжукид Тогрул-бек шахтын сарайында кызмат өтөгөн.

==“Вис менен Рамин”== 
«Вис менен Рамин» поэмасынын баш ченинде Гургани селжуктардын өкүмдары Тогрул-бек шахты Исфахандан (1042) жүрүшкө чыкканда коштоп чыкпагандыгын айтат. Мында Гургани Исфахандын башчысы Амид ад-Дин Абул-Фатхтын кабыл алуусунда болот. Гурганинин баяндоосу боюнча Абул-Фатх бул поэма жөнүндө өзүнүн төмөнкүдөй оюн айтат:
*Мен мындан артык уламышты көргөнүм жок,
*Ал көңүл-шат гүлбактан башка эч нерсеге окшобойт.
*Бирок бир гана жери анын тили – пехлеви,
*Аны окуган ар ким эле түшүнө бербейт.
*Ар ким эле бу тилди окуй бербейт,
*Окуса да маанисин түшүнө бербейт…
*Эми Вис менен Рамин уламышын
*Мурунку сөз устаздары жаратышты.
*Алар фарсынын даңазасын көрсөтүштү,
*Анткени алар фарсынын устаздарынан болушкан.
*Алар ушундай бир уламышты жаратышты,
*Мында бар бүт тилдердин түшүнүксүз сөздөрү... [1:267].
*Сөзүнүн акырында Исфахандын өкүмдары Гурганиге:
*Мурунку сөздөр колдонуудан чыгып калды,
*Доорлор алмашуусунан жоголууга дуушар болду, -
деп поэманы азыркы фарсы тилинде гана жаз деп көрсөтмө берет. Гурганин бул поэмасында убагында Низами Гянжеви да «Хосров менен Ширин» поэмасын жазууда анын кээ бир көрүнүштөрүн пайдаланган деп айтылып келет.
Гурганинин «Вис менен Рамин» поэмасында Мерв шаарында Мубад аттуу күч-кубаттту шах бийлик жүргүзөт. Бир жолу чоң оюн-зоок уюштуруп, ага Азербайжан, Рей, Гурган, Хорасан, Кухистан, Шираз, Исфахан жана Дихистандан сулууларды чакыртат. Алардын эң мыктысы болуп Шахрбана айым таанылат. Шахиншах анын колун сурайт. Бирок Шахрбана мен сага кантип чыкмак элем? Менин Виру өңдүү көп уулдарым бар. Жашы да бир топко барып калганын айтат. Анда качан кыздуу болгонуңда кызыңы мага бересиң деп макулдашышат… Шахрбанадан Вис аттуу кыз туулат. Аны Хузандагы көптү көргөн бакма аялга беришет. Ал бир эле учурда Мубаддын иниси Раминди да тарбиялай баштайт. Эки бала тең чоңоет. Раминди Мубад, Висти Шахрбана өздөрүнө алып кетишет.
Шахрбана кызын өзүнүн уулу Вируга берүүнү чечет. Бирок, Мубаддан шерт боюнча Висти мага беришиң керек деген кат келет. Энеси да, Вис да ага каршы чыгат. Мервдик каада-салт боюнча кыз өзүнө күйөөнү өзү гана тандашы керек. Мубад Мервди карай чабуул жасап, Вистин атасы шах Каран урушта каза табат. Бирок көп күчүнөн ажыраган Мубад Исфаханга чегинет. Мубад Зарддын кеңеши менен Вируну өзүнө сипахсалар (саркер), ал эми Шахрбананы Кухистандын эң башкы айымы даражасын беремин деген убада менен көп белек жөнөтөт. Буга азгырылган энеси кызын Мубад менен кошо Мервге узатат. Жолдо Баратып Раминдин Виске көзү түшүп аны жактырып калат. Мубад Мервге келип чоң той өткөрөт. Ошентип аларга кайрадан бакма энеси келет. Ал анын ортомчусунун милдетин аткарып калат. Акыры Раминдин кайра-кайра табыштоосу менен Вис экөөнү тааныштырат. Шах Мубад Гурган, Рей, Саве жана Кухистанга саякаттап чыгып кетет. Бул экөө Вистин багында сыр чечишет. Вис ага ишенбестигин айтканда, Рамин төмөнкүдөй антын берет:
*Алгач изги Рамин берди антын
*Дүйнөнүн өкүмдары кудай менен,
*Нурлуу ай жана жарык күн менен,
*Берекелүү Муштари, таптаза Нахид менен,
*Нан, туз, кудайга ишеними менен,
*Жанган от, акыл-эстүү руху менен [1:275].  
Бирок бул экөөнүн жолугушуусу билинип, шах Мубад, агасы Виру да Висти аны менен жолугушууга баргандыгы тууралуу айыпташат:
*Еврейлер анын достору, табакташы,
*Шарап үчүн алар дайым акча алышат.
Бирок Вис эми Раминден калбай калган эле. Мубад Виске эркиндик берет. Ал энеси менен туруп калат. Бирок Раминге Виске жакын жолобойсуң деп катуу эскертет. Ага макул болгон Рамин көп өтпөй эле
сөзүнө турбай Виске жолугат. Вистин айынан Мубад менен Вирунун ортосунда уруш чыгып кете жаздайт. Виру Висти кайрадан Мубадга Мервге жөнөтөт. Шах Висти сынамакка алоолонгон оттун үстүнөн секирип өтөсүң деп буюрат. Андан корккон Вис Рамин менен эптеп качып чыгышат. Качкындар Рейдеги Раминдин досу Бихруз-и Ширунун
короосунда туруп калышат. Мубад бийлигин Зардга өткөрүп берип өзү Висти издеп чыгат. Бирок талаада жүрүп өлүп өлүмгө дуушар болуудан чочуп Мервге кайра келет. Мубад менен Раминдин энесинин өтүнүчү менен Вис Мубадга кайра келет. Ошентип бир жолу Мубад Вис менен жалгыз калган убакта, Висти Рамин болбосо бир күн да энесинин үйүндө калмак эмес деген кытмыр кебин айтат. Ага ачууланган Вис төмөнкүдөй жообун узатат:
*Тозокту мупмуздак дегенге көп ишенбе,
*А Ахриманды жарамсыз бузуку деп.
*Ууру болуп уурулугу чын болсо да,
*Айыпталган жалаалары көп болсо да [1:277].
Румдун кайсары Мубадга согуш менен чыгып, шах өзү менен Раминди ала кетет. Висти бекем чепке бекитип, ага Зарды күзөткө коюп кетет. Бирок Рамин өзүн амал менен ооруга чыгартып, Виске жетип келип экөө тогуз ай чогуу туруп калышат. Мубад кайсардын колун жеңип, [[Армения]] менен Арранды багындырып Мервге кайтып келет. Бул экөөнүн кылык-жоруктарынан кабардар болгон шах Висти катуу жазалайт. Бирок экөөнө тең кечирим берет. Шах Раминди анын өтүнүчү боюнча Рей, Гурган жана Кухистанга башчы кылып жөнөтөт. Рамин Вис менен коштошот. Коштошуу эпизодун акын төмөнкүчө эки сап менен түшүндүргүсү келет:
*Аба алардын таза үшкүрүгүнөн тозокко айланды,
*Жер алардын көз жашынан толкуган көлгө айланды [1:281].
Рамин жаңы ээлигинде тартип орноткон соң, Гурабга барат. Бул жерден гүл деген айчырайлуу кызга ашык болуп калып ага үйлөнөт. Чоң той берилет, оюн-зоок, човган ойнолот. Рамин Виске үйлөнүп алганын мактанып жазат. Кат Мубадга тийип, аны Виске көрсөтөт. Вис ичи күйсө да билмексен болуп, ичтен сызат. Артынан Гурабга барган бакма энесин Рамин кууп жиберет. Бирок, бат эле Гүлдөн көңүлү калып ызгаардуу суукта жалгыз өзү Виске кайтып келет. Вис аны кабыл албай койгондуктан, Рамин кайрадан кайтууга аргасыз болот, бирок Вис кылганына өкүнүп кайрадан анын артынан барат. Экөө бири-бирин кечиришип Мубадга шек алдырбай бир айча бир болушат. Бакма энесинин кеңеши боюнча Мабудду өлтүрүп гана түбөлүк бакытка жетүүгө болот. Зард Раминдин колунан каза табат. Мубаддын казынасын төөлөргө жүктөп Вис менен Рамин Дейлемди көздөй сапар тартышат. Мубад алардын артынан кууп жөнөйт. Жолдо баратып өргүүгө токтогон жерден аны кутурган бир чоң каман челип өлтүрөт. Тактыга Рамин келип отурат. Ал Вис менен бирге өлкөнү сексен жети жыл башкарат. Алардан Жамшид жана Хваршид деген эки уул өсүп чоңоет. Вис о дүйнө сапар тарткандан кийин Рамин өзүнүн ордуна Хваршидди тактыга отургузат. Поэмада оң каарман деп атагыдай персонаждар экинчи позицияда гана учурайт. Анын бири Мубад шахтын иниси Зард. Бирок бул каарман да адилдигинен, түздүгүнөн жана ишенчектигинен кыйды-кытмырлардын курмандыгына айланат. «Вис менен Рамин» поэмасы ошол кезде өкүм сүргөн шах сарайынын жана тектүү төрөлөрдүн жашоо образына карапайым калктын протести катары жазылгандай элес калтырат. «Вис менен Рамин» поэмасы «Шах-наме» менен «Гаршасп-наме» өңдүү баатырдык эпостордун эң акыркысы. Доорлор алмашып, саясий аренага саманиддердин ордуна Иран, Хорасан жанан Мавераннахр чөлкөмүнө түрк хандыктарынын келиши менен мындай баатырдык поэмалардын актуалдуулугу кеткен. Гургани 1054-жылы жарык дүйнөдөн кайткан. 
==Булактар==
* https://web.archive.org/web/20190222160345/http://www.persian-man.ir/senior/poets/%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C/
*http://www.hamedanpayam.com/shownews/specific/12/0x3587a60b1662d17c.htm{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*https://web.archive.org/web/20190222160345/http://www.persian-man.ir/senior/poets/%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C/
*http://cyan-home.com/فخرالدین-اسعد-گرگانی-کیست؟/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330212423/http://cyan-home.com/%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ |date=2018-03-30 }}
*http://biographyha.com/tag/زندگینامه-کامل-فخرالدین-اسعد-گرگانی-ع {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902202107/http://biographyha.com/tag/%d8%b2%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%da%a9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d9%81%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%af-%da%af%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9 |date=2014-09-02 }}
*http://www.wikipg.com/wiki/فخرالدین+اسعد+گرگانی {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727131029/http://www.wikipg.com/wiki/%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF+%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C |date=2014-07-27 }}
*Исмаил Хакеми Вис менен Рамин
*Форузанфар Бади альЗаман Сөз жана сүйлөөчү
*Можтаба М. Сөз, доуре журналы, 6-басылыш
*Сафа Забибуллах  Иран адабиятынын тарыхы, 2-том. 
*Иран элинин маданияты, Минурски
*Вис жана Рамин Мухаммад Жаффар Махжуб.
*https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF_%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C
*https://ganjoor.net/asad/veysoramin/

[[Категория:Арип боюнча жазуучулар]]
[[Категория:Перс жазуучулары]]
[[Категория:Иран жазуучулары]]</text>
      <sha1>5nuki87wfy9vru8d63b3as9qwd2c3qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чыбылдый бий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120581</id>
    <revision>
      <id>666481</id>
      <parentid>515493</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59792-74</username>
        <id>49963</id>
      </contributor>
      <comment>Маалыматка тактоо киргизилди.</comment>
      <origin>666481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10851" sha1="7xodym7e1q6q85c1dqnmfzxebjtddzc" xml:space="preserve">&lt;big&gt;'''Чыбылдый бий''' — XIX кылымдын башында [[Тайлак баатыр]] менен бирге [[Цин империясы|Кытайдын Цин]] баскынчыларына каршы күрөшкөн кыргыз баатыры.&lt;/big&gt;

'''Чыбылдый бий''' '''Жоруп уулу''' болжол менен 1785-86-жылдары жарык дүйнөгө келген, 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта курман болгон, [[Басыз, уруу|басыз уруусунун]] Кудайлат уругунан чыккан.

Чыбылдый бий акылман, бардык ишке кѳзү жеткен, алп денелүү, эр жүрѳк, аскердик иш-аракеттерди мыкты билген адам болгон.G

Профессор С. Закировдун маалыматы боюнча “Чыбылдый датка болгон, жалпы басыздарды бийлеп турган”, Ч. Валихановдун, Н. А. Аристовдун, В.С. Кузнецовдун маалыматтарында Чыбылдый бий болгон, деп айтылат.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[1]&lt;/ref&gt;

Тарыхчылар: К. Молдожунусовдун, Ч. Ч. Валихановдун, Н. А. Аристовдун, В.С. Кузнецовдун, Т. Н. Ɵмүрбековдун, Т. К. Чоротегиндин, Т. Ш. Ариповдун, эмгектеринде, “Кыргыз тарыхы” энциклопедиясында, “Кытай жазмаларындагы кыргыздар” деген булакта Чыбылдый бийдин кытай баскынчылары менен 1825-жылы болгон согушта кѳрсѳткѳн эрдиги баяндалат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ата-тегинин кыштоосу, туруктуу турган жери азыркы Сузак районунун Ак-Баш деген жеринде болгон. Чыбылдый эр жеткенде тууган-уругу менен Ак-Талаага кѳчүп келген.

Тарыхчы К. Молдожунусовдун маалыматы боюнча Чыбылдый бий ѳз уругу менен барып Тайлак баатырга кошулган. Кѳрсѳткѳн эрдиги үчүн Тайлак баатырдын чечими менен бир кезде Анжиян тараптан ѳз уругу менен келип кошулган Чыбылдый бийге жана анын урук-туугандарына да өзүнчө жер бөлүнүп берилген.

К. Молдожунусовдун айтуусу боюнча Чыбылдый баатыр 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта тууганы Мандалак баатырдын өчүн алыш үчүн салгылашкан. “1820-жылы Жааңгир кожонун ... Чыгыш Түркстанда көтөрүлүш чыгаруусу Жанболот баатыр үчүн кек алууга анын уул-неберелерине да мүмкүнчүлүк жараткан. Бул көтөрүлүшкө сырттагы кыргыздар тараптан Жанболоттун уулу Байбагыш баштаган чоро-саяк уруусу жана Мандалак баатыр баштаган басыз уруусу катышкан. Аталган Мандалак баатыр XVIII кылымдын ортосунда Батыш кыргыздары менен Цинь империясынын ортосунда элчилик кызматын аркалаган Сарыкүчүктүн Оштон Тогуз-Торого көчүп кеткен урпактарынан болгон. Бирок Жааңгирдин биринчи көтөрүлүшү ийгиликсиз аяктап, Мандалак баатыр циндиктердин колуна түшүп калган. ... циндиктер туткундаган Мандалак баатырдын тууганы Чыбылдый баатыр ал үчүн цин аскерлеринен өч алууну көздөгөн.”.

Мандалак менен Чыбылдый эки бир туугандын балдары. Мандалак Мураттан, Чыбылдый Жоруптан. Жоруп менен Мурат бир тууган, экөө тең Сарыкүчүктүн балдары. Басыздан Кудайлат, андан Тобой, андан Сарыкүчүк, андан Дөөлөт, Жоруп, Мурат, Козубек.

Кытайдын Цин императору 1825-жылы генерал Баянбату жетектеген 500 (беш жүз) аскерди Жааңгер кожону кармап келүүгѳ ак-талаалык кыргыздарга жиберген. Бирок, ошол кезде Жааңгердин бактысына ал Тайлактын айылында жок болчу. Тайлак ѳзү дагы айылда жок болгон. Кытайлар кол салып, 100гө жакын адамды, жаш-кары дебей, аял-эркек дебей  өлтүрүп, айылды тоноп, кайра кайтышкан. Болгон окуяны уккандан кийин Басыз уруусунан чыккан Чыбылдый бий баштаган кыргыздар кытайларды кууш капчыгайда кууп жетишкен. Чыбылдый бий аларга ушунчалык тез кол салгандыктан, бир гана кытай качып кутулуп, калгандары генералы менен кошо кырылып, жок кылынган. 

В. С. Кузнецов: Пекинде Баянбатунун о трядынын катастрофасы Асман империясынын беделине олуттуу зыян келтирди деген чечимге келишкен. Аны көтөрүү үчүн кыргыздарды аёосуз кыруу керек деген Жарлык чыгарылган.

Кыргыздардын урууларынын ич ара касташуулары Цин бийлигинин пайдасына ойногон. Кытайлар чоңбагыштардын бийи Жанболоттун жардамы менен басыздардын бийи Чыбылдый баатырды өлтүрүшкөн жана анын баласы менен инисинин уулун (же жээни — орусча племянник деп жазылган) колго түшүрүшкѳн”.

Чыбылдый баатырдын урпактары, жан сактап калыш максатында түштүк тарапка бет алган. Азыркы учурда анын урпактары Сузак районунун Октябрь айылында отурукташкан.

Чыбылдый баатыр жашап, курман болгон жер “Чыбылдый коо” деп аталат. Баатырдын сѳѳгү ошол жерге коюлган. Тайлак баатыр шейит кеткен досуна күмбөз тургузган. Күмбѳз Ак-Талаа районунун азыркы Терек, Орто-Сырт айылдарына жакын аймакта жайгашкан.

Тарыхта баатырлардын жана көрүнүктүү ишмерлердин даңктуу ысымдары көп. Кээ бирлери ушул күнгө чейин биздин эсибизде сакталып келатса, айрымдарынын ысымдары убакыттын өтүшү менен унутулуп калган. Ошондой маанилүү, бирок, тилекке каршы, дээрлик унутулган баатырлардын бири — Чыбылдый бий. Канчалаган кас-душмандарды жеңип, урпактардын келечегине кам көрүп, керемет Кыргызстанды Мекен кылып, бизге аманат калтырган баатыр бабаларды эсибизден чыгарбашыбыз керек!

Чыбылдый баатырдын атын, кылган ишин даңазалаш — урпактардын милдети. Элибизде “Ɵткѳн улуу инсандар даңкталмайын, тирүүлѳр баркталбайт” деген жакшы сѳз бар. Ата Мекендин тарыхын, баатырларын түбөлүккө эске тутуу жана алардын эрдиктерин түбөлүккө калтырууга багытталган туруктуу патриоттук иш-чараларды кеңири жайылтуу зарыл.

== Колдонулган адабияттар ==
*Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996.
*Молдожунусов К. 1825-жылдагы Тайлак менен Баянбатунун чабышы: окуянын жүрүшү. Б., 2015.
*Записки Императорского Русского Географического Общества. Исследования и материалы. О состоянии Алтышара или шести восточных городов Китайской провинции НАНЪ-ЛУ (Малой Бухарии) в 1858-1859 году (Извлечение из отчёта Штабс-Капитана Ч. Валиханова) / ред. Бекетов А. Н. — СПб, 1861.
*Аристов Н.А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. Б., 2001.
*Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии (вторая половина XVIII — первая половина XIX в.). Н., 1983.
*Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. / Жооптуу ред.  Асанканов А. А. — Б., 2003.
*Кытай жазмаларындагы кыргыздар/Мүдүрлөр: Ваң шинхуай, Мамбетасан Токталы, Ву фухуан, Ваң шуанчуан. Шинжаң эл басмасы, 2004.
*Ɵмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргызстандын тарыхы. Б., 2009.
*Арипов Т.Ш. Кыргызстан XVI – XIX кылымдарда. Кыргызстандын түштүгүнѳн чыккан улуу инсандардын кѳз карандысыздык үчүн күрѳшү. Б., 2012.

[[Категория:Кыргыз баатырлары]]
[[Категория:Басыз уруусу]]
[[Категория:Кыргызстандын тарыхы]]</text>
      <sha1>7xodym7e1q6q85c1dqnmfzxebjtddzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666484</id>
      <parentid>666481</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59792-74</username>
        <id>49963</id>
      </contributor>
      <comment>/* Колдонулган адабияттар */</comment>
      <origin>666484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11471" sha1="38nhqh5p26r1w67aacx1awfq6oqrxfl" xml:space="preserve">&lt;big&gt;'''Чыбылдый бий''' — XIX кылымдын башында [[Тайлак баатыр]] менен бирге [[Цин империясы|Кытайдын Цин]] баскынчыларына каршы күрөшкөн кыргыз баатыры.&lt;/big&gt;

'''Чыбылдый бий''' '''Жоруп уулу''' болжол менен 1785-86-жылдары жарык дүйнөгө келген, 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта курман болгон, [[Басыз, уруу|басыз уруусунун]] Кудайлат уругунан чыккан.

Чыбылдый бий акылман, бардык ишке кѳзү жеткен, алп денелүү, эр жүрѳк, аскердик иш-аракеттерди мыкты билген адам болгон.G

Профессор С. Закировдун маалыматы боюнча “Чыбылдый датка болгон, жалпы басыздарды бийлеп турган”, Ч. Валихановдун, Н. А. Аристовдун, В.С. Кузнецовдун маалыматтарында Чыбылдый бий болгон, деп айтылат.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[1]&lt;/ref&gt;

Тарыхчылар: К. Молдожунусовдун, Ч. Ч. Валихановдун, Н. А. Аристовдун, В.С. Кузнецовдун, Т. Н. Ɵмүрбековдун, Т. К. Чоротегиндин, Т. Ш. Ариповдун, эмгектеринде, “Кыргыз тарыхы” энциклопедиясында, “Кытай жазмаларындагы кыргыздар” деген булакта Чыбылдый бийдин кытай баскынчылары менен 1825-жылы болгон согушта кѳрсѳткѳн эрдиги баяндалат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ата-тегинин кыштоосу, туруктуу турган жери азыркы Сузак районунун Ак-Баш деген жеринде болгон. Чыбылдый эр жеткенде тууган-уругу менен Ак-Талаага кѳчүп келген.

Тарыхчы К. Молдожунусовдун маалыматы боюнча Чыбылдый бий ѳз уругу менен барып Тайлак баатырга кошулган. Кѳрсѳткѳн эрдиги үчүн Тайлак баатырдын чечими менен бир кезде Анжиян тараптан ѳз уругу менен келип кошулган Чыбылдый бийге жана анын урук-туугандарына да өзүнчө жер бөлүнүп берилген.

К. Молдожунусовдун айтуусу боюнча Чыбылдый баатыр 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта тууганы Мандалак баатырдын өчүн алыш үчүн салгылашкан. “1820-жылы Жааңгир кожонун ... Чыгыш Түркстанда көтөрүлүш чыгаруусу Жанболот баатыр үчүн кек алууга анын уул-неберелерине да мүмкүнчүлүк жараткан. Бул көтөрүлүшкө сырттагы кыргыздар тараптан Жанболоттун уулу Байбагыш баштаган чоро-саяк уруусу жана Мандалак баатыр баштаган басыз уруусу катышкан. Аталган Мандалак баатыр XVIII кылымдын ортосунда Батыш кыргыздары менен Цинь империясынын ортосунда элчилик кызматын аркалаган Сарыкүчүктүн Оштон Тогуз-Торого көчүп кеткен урпактарынан болгон. Бирок Жааңгирдин биринчи көтөрүлүшү ийгиликсиз аяктап, Мандалак баатыр циндиктердин колуна түшүп калган. ... циндиктер туткундаган Мандалак баатырдын тууганы Чыбылдый баатыр ал үчүн цин аскерлеринен өч алууну көздөгөн.”.

Мандалак менен Чыбылдый эки бир туугандын балдары. Мандалак Мураттан, Чыбылдый Жоруптан. Жоруп менен Мурат бир тууган, экөө тең Сарыкүчүктүн балдары. Басыздан Кудайлат, андан Тобой, андан Сарыкүчүк, андан Дөөлөт, Жоруп, Мурат, Козубек.

Кытайдын Цин императору 1825-жылы генерал Баянбату жетектеген 500 (беш жүз) аскерди Жааңгер кожону кармап келүүгѳ ак-талаалык кыргыздарга жиберген. Бирок, ошол кезде Жааңгердин бактысына ал Тайлактын айылында жок болчу. Тайлак ѳзү дагы айылда жок болгон. Кытайлар кол салып, 100гө жакын адамды, жаш-кары дебей, аял-эркек дебей  өлтүрүп, айылды тоноп, кайра кайтышкан. Болгон окуяны уккандан кийин Басыз уруусунан чыккан Чыбылдый бий баштаган кыргыздар кытайларды кууш капчыгайда кууп жетишкен. Чыбылдый бий аларга ушунчалык тез кол салгандыктан, бир гана кытай качып кутулуп, калгандары генералы менен кошо кырылып, жок кылынган. 

В. С. Кузнецов: Пекинде Баянбатунун о трядынын катастрофасы Асман империясынын беделине олуттуу зыян келтирди деген чечимге келишкен. Аны көтөрүү үчүн кыргыздарды аёосуз кыруу керек деген Жарлык чыгарылган.

Кыргыздардын урууларынын ич ара касташуулары Цин бийлигинин пайдасына ойногон. Кытайлар чоңбагыштардын бийи Жанболоттун жардамы менен басыздардын бийи Чыбылдый баатырды өлтүрүшкөн жана анын баласы менен инисинин уулун (же жээни — орусча племянник деп жазылган) колго түшүрүшкѳн”.

Чыбылдый баатырдын урпактары, жан сактап калыш максатында түштүк тарапка бет алган. Азыркы учурда анын урпактары Сузак районунун Октябрь айылында отурукташкан.

Чыбылдый баатыр жашап, курман болгон жер “Чыбылдый коо” деп аталат. Баатырдын сѳѳгү ошол жерге коюлган. Тайлак баатыр шейит кеткен досуна күмбөз тургузган. Күмбѳз Ак-Талаа районунун азыркы Терек, Орто-Сырт айылдарына жакын аймакта жайгашкан.

Тарыхта баатырлардын жана көрүнүктүү ишмерлердин даңктуу ысымдары көп. Кээ бирлери ушул күнгө чейин биздин эсибизде сакталып келатса, айрымдарынын ысымдары убакыттын өтүшү менен унутулуп калган. Ошондой маанилүү, бирок, тилекке каршы, дээрлик унутулган баатырлардын бири — Чыбылдый бий. Канчалаган кас-душмандарды жеңип, урпактардын келечегине кам көрүп, керемет Кыргызстанды Мекен кылып, бизге аманат калтырган баатыр бабаларды эсибизден чыгарбашыбыз керек!

Чыбылдый баатырдын атын, кылган ишин даңазалаш — урпактардын милдети. Элибизде “Ɵткѳн улуу инсандар даңкталмайын, тирүүлѳр баркталбайт” деген жакшы сѳз бар. Ата Мекендин тарыхын, баатырларын түбөлүккө эске тутуу жана алардын эрдиктерин түбөлүккө калтырууга багытталган туруктуу патриоттук иш-чараларды кеңири жайылтуу зарыл.

== Колдонулган адабияттар ==
1.	Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996.
2.	Молдожунусов К. 1825-жылдагы Тайлак менен Баянбатунун чабышы: окуянын жүрүшү. Б., 2015.
3.	Молдожунусов К. “1825-ж. Кыргыздардын цин аскерлери менен салгылашуусу” // Материалы международной научно-методической конференции «Вопросы этноархеологических исследований и межэтнических отношений великой степи», посвященной 60-летию ученого-этнографа, доктора исторических наук, профессора Калшабаевой Б. К. — Алматы, 2020.
4.	Записки Императорского Русского Географического Общества. Исследования и материалы. О состоянии Алтышара или шести восточных городов Китайской провинции НАНЪ-ЛУ (Малой Бухарии) в 1858-1859 году (Извлечение из отчёта Штабс-Капитана Ч. Валиханова) / ред. Бекетов А. Н. — СПб, 1861.
5.	Аристов Н.А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. Б., 2001.
6.	Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии (вторая половина XVIII — первая половина XIX в.). Н., 1983.
7.	Ɵмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргызстандын тарыхы. Б., 2009.
8.	Арипов Т.Ш. Кыргызстан XVI – XIX кылымдарда. Кыргызстандын түштүгүнѳн чыккан улуу инсандардын кѳз карандысыздык үчүн күрѳшү. Б., 2012.
9.	Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. / Жооптуу ред. Асанканов А. А. — Б., 2003.
10.	Кытай жазмаларындагы кыргыздар/Мүдүрлөр: Ваң шинхуай, Мамбетасан Токталы, Ву фухуан, Ваң шуанчуан. Шинжаң эл басмасы, 2004.


[[Категория:Кыргыз баатырлары]]
[[Категория:Басыз уруусу]]
[[Категория:Кыргызстандын тарыхы]]</text>
      <sha1>38nhqh5p26r1w67aacx1awfq6oqrxfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666487</id>
      <parentid>666484</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59792-74</username>
        <id>49963</id>
      </contributor>
      <comment>Тактоо киргизилди.</comment>
      <origin>666487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11525" sha1="dlhl866qxic0hi07xwaf8yl7tssgguc" xml:space="preserve">&lt;big&gt;'''Чыбылдый бий''' — XIX кылымдын башында [[Тайлак баатыр]] менен бирге [[Цин империясы|Кытайдын Цин]] баскынчыларына каршы күрөшкөн кыргыз баатыры.&lt;/big&gt;

'''Чыбылдый бий''' '''Жоруп уулу''' болжол менен 1785-86-жылдары жарык дүйнөгө келген, 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта курман болгон, [[Басыз, уруу|басыз уруусунун]] Кудайлат уругунан чыккан.

Чыбылдый бий акылман, бардык ишке кѳзү жеткен, алп денелүү, эр жүрѳк, аскердик иш-аракеттерди мыкты билген адам болгон.

Профессор С. Закировдун маалыматы боюнча “Чыбылдый датка болгон, жалпы басыздарды бийлеп турган”, К. Молдожунусовдун, Ч. Валихановдун, Н. А. Аристовдун, В.С. Кузнецовдун маалыматтарында Чыбылдый бий болгон, деп айтылат.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[1]&lt;/ref&gt;

Жогоруда аталган тарыхчылардын, ошондой эле  Ɵмүрбековдун, Т. К. Чоротегиндин, Т. Ш. Ариповдун, эмгектеринде, “Кыргыз тарыхы” энциклопедиясында, “Кытай жазмаларындагы кыргыздар” деген булакта Чыбылдый бийдин кытай баскынчылары менен 1825-жылы болгон согушта кѳрсѳткѳн эрдиги баяндалат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ата-тегинин кыштоосу, туруктуу турган жери азыркы Сузак районунун Ак-Баш деген жеринде болгон. Чыбылдый эр жеткенде тууган-уругу менен Ак-Талаага кѳчүп келген.

Тарыхчы К. Молдожунусовдун маалыматы боюнча Чыбылдый бий ѳз уругу менен барып Тайлак баатырга кошулган. Кѳрсѳткѳн эрдиги үчүн Тайлак баатырдын чечими менен бир кезде Анжиян тараптан ѳз уругу менен келип кошулган Чыбылдый бийге жана анын урук-туугандарына да өзүнчө жер бөлүнүп берилген.

К. Молдожунусовдун айтуусу боюнча Чыбылдый баатыр 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта тууганы Мандалак баатырдын өчүн алыш үчүн салгылашкан. “1820-жылы Жааңгир кожонун ... Чыгыш Түркстанда көтөрүлүш чыгаруусу Жанболот баатыр үчүн кек алууга анын уул-неберелерине да мүмкүнчүлүк жараткан. Бул көтөрүлүшкө сырттагы кыргыздар тараптан Жанболоттун уулу Байбагыш баштаган чоро-саяк уруусу жана Мандалак баатыр баштаган басыз уруусу катышкан. Аталган Мандалак баатыр XVIII кылымдын ортосунда Батыш кыргыздары менен Цинь империясынын ортосунда элчилик кызматын аркалаган Сарыкүчүктүн Оштон Тогуз-Торого көчүп кеткен урпактарынан болгон. Бирок Жааңгирдин биринчи көтөрүлүшү ийгиликсиз аяктап, Мандалак баатыр циндиктердин колуна түшүп калган. ... циндиктер туткундаган Мандалак баатырдын тууганы Чыбылдый баатыр ал үчүн цин аскерлеринен өч алууну көздөгөн.”.

Мандалак менен Чыбылдый эки бир туугандын балдары. Мандалак Мураттан, Чыбылдый Жоруптан. Жоруп менен Мурат бир тууган, экөө тең Сарыкүчүктүн балдары. Басыздан Кудайлат, андан Тобой, андан Сарыкүчүк, андан Дөөлөт, Жоруп, Мурат, Козубек.

Окуянын жүрүшүн тарыхчылар төмөнкүдөй баяндашат: &quot;Кытайдын Цин императору 1825-жылы генерал Баянбату жетектеген 500 (беш жүз) аскерди Жааңгер кожону кармап келүүгѳ ак-талаалык кыргыздарга жиберген. Бирок, ошол кезде Жааңгердин бактысына ал Тайлактын айылында жок болчу. Тайлак ѳзү дагы айылда жок болгон. Кытайлар кол салып, 100гө жакын адамды, жаш-кары дебей, аял-эркек дебей  өлтүрүп, айылды тоноп, кайра кайтышкан. Болгон окуяны уккандан кийин Басыз уруусунан чыккан Чыбылдый бий баштаган кыргыздар кытайларды кууш капчыгайда кууп жетишкен. Чыбылдый бий аларга ушунчалык тез кол салгандыктан, бир гана кытай качып кутулуп, калгандары генералы менен кошо кырылып, жок кылынган.&quot;. 

В. С. Кузнецов: &quot;Пекинде Баянбатунун о трядынын катастрофасы Асман империясынын беделине олуттуу зыян келтирди деген чечимге келишкен. Аны көтөрүү үчүн кыргыздарды аёосуз кыруу керек деген Жарлык чыгарылган... Кыргыздардын урууларынын ич ара касташуулары Цин бийлигинин пайдасына ойногон. Кытайлар чоңбагыштардын бийи Жанболоттун жардамы менен басыздардын бийи Чыбылдый баатырды өлтүрүшкөн жана анын баласы менен инисинин уулун (же жээни — орусча племянник деп жазылган) колго түшүрүшкѳн”.

Чыбылдый баатырдын урпактары, жан сактап калыш максатында түштүк тарапка бет алган. Азыркы учурда анын урпактары Сузак районунун Октябрь айылында отурукташкан.

Чыбылдый баатыр жашап, курман болгон жер “Чыбылдый коо” деп аталат. Баатырдын сѳѳгү ошол жерге коюлган. Тайлак баатыр шейит кеткен досуна күмбөз тургузган. Күмбѳз Ак-Талаа районунун азыркы Терек, Орто-Сырт айылдарына жакын аймакта жайгашкан.

Тарыхта баатырлардын жана көрүнүктүү ишмерлердин даңктуу ысымдары көп. Кээ бирлери ушул күнгө чейин биздин эсибизде сакталып келатса, айрымдарынын ысымдары убакыттын өтүшү менен унутулуп калган. Ошондой маанилүү, бирок, тилекке каршы, дээрлик унутулган баатырлардын бири — Чыбылдый бий. Канчалаган кас-душмандарды жеңип, урпактардын келечегине кам көрүп, керемет Кыргызстанды Мекен кылып, бизге аманат калтырган баатыр бабаларды эсибизден чыгарбашыбыз керек!

Чыбылдый баатырдын атын, кылган ишин даңазалаш — урпактардын милдети. Элибизде “Ɵткѳн улуу инсандар даңкталмайын, тирүүлѳр баркталбайт” деген жакшы сѳз бар. Ата Мекендин тарыхын, баатырларын түбөлүккө эске тутуу жана алардын эрдиктерин түбөлүккө калтырууга багытталган туруктуу патриоттук иш-чараларды кеңири жайылтуу зарыл.

== Колдонулган адабияттар ==
1.	Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996.
2.	Молдожунусов К. 1825-жылдагы Тайлак менен Баянбатунун чабышы: окуянын жүрүшү. Б., 2015.
3.	Молдожунусов К. “1825-ж. Кыргыздардын цин аскерлери менен салгылашуусу” // Материалы международной научно-методической конференции «Вопросы этноархеологических исследований и межэтнических отношений великой степи», посвященной 60-летию ученого-этнографа, доктора исторических наук, профессора Калшабаевой Б. К. — Алматы, 2020.
4.	Записки Императорского Русского Географического Общества. Исследования и материалы. О состоянии Алтышара или шести восточных городов Китайской провинции НАНЪ-ЛУ (Малой Бухарии) в 1858-1859 году (Извлечение из отчёта Штабс-Капитана Ч. Валиханова) / ред. Бекетов А. Н. — СПб, 1861.
5.	Аристов Н.А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. Б., 2001.
6.	Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии (вторая половина XVIII — первая половина XIX в.). Н., 1983.
7.	Ɵмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргызстандын тарыхы. Б., 2009.
8.	Арипов Т.Ш. Кыргызстан XVI – XIX кылымдарда. Кыргызстандын түштүгүнѳн чыккан улуу инсандардын кѳз карандысыздык үчүн күрѳшү. Б., 2012.
9.	Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. / Жооптуу ред. Асанканов А. А. — Б., 2003.
10.	Кытай жазмаларындагы кыргыздар/Мүдүрлөр: Ваң шинхуай, Мамбетасан Токталы, Ву фухуан, Ваң шуанчуан. Шинжаң эл басмасы, 2004.


[[Категория:Кыргыз баатырлары]]
[[Категория:Басыз уруусу]]
[[Категория:Кыргызстандын тарыхы]]</text>
      <sha1>dlhl866qxic0hi07xwaf8yl7tssgguc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666491</id>
      <parentid>666487</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59792-74</username>
        <id>49963</id>
      </contributor>
      <comment>Тактоо киргизилди.</comment>
      <origin>666491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11524" sha1="dmkj8y4x1xia88uqc63nlinh3owrp0q" xml:space="preserve">&lt;big&gt;'''Чыбылдый бий''' — XIX кылымдын башында [[Тайлак баатыр]] менен бирге [[Цин империясы|Кытайдын Цин]] баскынчыларына каршы күрөшкөн кыргыз баатыры.&lt;/big&gt;

'''Чыбылдый бий''' '''Жоруп уулу''' болжол менен 1785-86-жылдары жарык дүйнөгө келген, 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта курман болгон, [[Басыз, уруу|басыз уруусунун]] Кудайлат уругунан чыккан.

Чыбылдый бий акылман, бардык ишке кѳзү жеткен, алп денелүү, эр жүрѳк, аскердик иш-аракеттерди мыкты билген адам болгон.

Профессор С. Закировдун маалыматы боюнча “Чыбылдый датка болгон, жалпы басыздарды бийлеп турган”, К. Молдожунусовдун, Ч. Валихановдун, Н. А. Аристовдун, В.С. Кузнецовдун маалыматтарында Чыбылдый бий болгон деп айтылат.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[1]&lt;/ref&gt;

Жогоруда аталган тарыхчылардын, ошондой эле  Ɵмүрбековдун, Т. К. Чоротегиндин, Т. Ш. Ариповдун, эмгектеринде, “Кыргыз тарыхы” энциклопедиясында, “Кытай жазмаларындагы кыргыздар” деген булакта Чыбылдый бийдин кытай баскынчылары менен 1825-жылы болгон согушта кѳрсѳткѳн эрдиги баяндалат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ата-тегинин кыштоосу, туруктуу турган жери азыркы Сузак районунун Ак-Баш деген жеринде болгон. Чыбылдый эр жеткенде тууган-уругу менен Ак-Талаага кѳчүп келген.

Тарыхчы К. Молдожунусовдун маалыматы боюнча Чыбылдый бий ѳз уругу менен барып Тайлак баатырга кошулган. Кѳрсѳткѳн эрдиги үчүн Тайлак баатырдын чечими менен бир кезде Анжиян тараптан ѳз уругу менен келип кошулган Чыбылдый бийге жана анын урук-туугандарына да өзүнчө жер бөлүнүп берилген.

К. Молдожунусовдун айтуусу боюнча Чыбылдый баатыр 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта тууганы Мандалак баатырдын өчүн алыш үчүн салгылашкан. “1820-жылы Жааңгир кожонун ... Чыгыш Түркстанда көтөрүлүш чыгаруусу Жанболот баатыр үчүн кек алууга анын уул-неберелерине да мүмкүнчүлүк жараткан. Бул көтөрүлүшкө сырттагы кыргыздар тараптан Жанболоттун уулу Байбагыш баштаган чоро-саяк уруусу жана Мандалак баатыр баштаган басыз уруусу катышкан. Аталган Мандалак баатыр XVIII кылымдын ортосунда Батыш кыргыздары менен Цинь империясынын ортосунда элчилик кызматын аркалаган Сарыкүчүктүн Оштон Тогуз-Торого көчүп кеткен урпактарынан болгон. Бирок Жааңгирдин биринчи көтөрүлүшү ийгиликсиз аяктап, Мандалак баатыр циндиктердин колуна түшүп калган. ... циндиктер туткундаган Мандалак баатырдын тууганы Чыбылдый баатыр ал үчүн цин аскерлеринен өч алууну көздөгөн.”.

Мандалак менен Чыбылдый эки бир туугандын балдары. Мандалак Мураттан, Чыбылдый Жоруптан. Жоруп менен Мурат бир тууган, экөө тең Сарыкүчүктүн балдары. Басыздан Кудайлат, андан Тобой, андан Сарыкүчүк, андан Дөөлөт, Жоруп, Мурат, Козубек.

Окуянын жүрүшүн тарыхчылар төмөнкүдөй баяндашат: &quot;Кытайдын Цин императору 1825-жылы генерал Баянбату жетектеген 500 (беш жүз) аскерди Жааңгер кожону кармап келүүгѳ ак-талаалык кыргыздарга жиберген. Бирок, ошол кезде Жааңгердин бактысына ал Тайлактын айылында жок болчу. Тайлак ѳзү дагы айылда жок болгон. Кытайлар кол салып, 100гө жакын адамды, жаш-кары дебей, аял-эркек дебей  өлтүрүп, айылды тоноп, кайра кайтышкан. Болгон окуяны уккандан кийин Басыз уруусунан чыккан Чыбылдый бий баштаган кыргыздар кытайларды кууш капчыгайда кууп жетишкен. Чыбылдый бий аларга ушунчалык тез кол салгандыктан, бир гана кытай качып кутулуп, калгандары генералы менен кошо кырылып, жок кылынган.&quot;. 

В. С. Кузнецов: &quot;Пекинде Баянбатунун о трядынын катастрофасы Асман империясынын беделине олуттуу зыян келтирди деген чечимге келишкен. Аны көтөрүү үчүн кыргыздарды аёосуз кыруу керек деген Жарлык чыгарылган... Кыргыздардын урууларынын ич ара касташуулары Цин бийлигинин пайдасына ойногон. Кытайлар чоңбагыштардын бийи Жанболоттун жардамы менен басыздардын бийи Чыбылдый баатырды өлтүрүшкөн жана анын баласы менен инисинин уулун (же жээни — орусча племянник деп жазылган) колго түшүрүшкѳн”.

Чыбылдый баатырдын урпактары, жан сактап калыш максатында түштүк тарапка бет алган. Азыркы учурда анын урпактары Сузак районунун Октябрь айылында отурукташкан.

Чыбылдый баатыр жашап, курман болгон жер “Чыбылдый коо” деп аталат. Баатырдын сѳѳгү ошол жерге коюлган. Тайлак баатыр шейит кеткен досуна күмбөз тургузган. Күмбѳз Ак-Талаа районунун азыркы Терек, Орто-Сырт айылдарына жакын аймакта жайгашкан.

Тарыхта баатырлардын жана көрүнүктүү ишмерлердин даңктуу ысымдары көп. Кээ бирлери ушул күнгө чейин биздин эсибизде сакталып келатса, айрымдарынын ысымдары убакыттын өтүшү менен унутулуп калган. Ошондой маанилүү, бирок, тилекке каршы, дээрлик унутулган баатырлардын бири — Чыбылдый бий. Канчалаган кас-душмандарды жеңип, урпактардын келечегине кам көрүп, керемет Кыргызстанды Мекен кылып, бизге аманат калтырган баатыр бабаларды эсибизден чыгарбашыбыз керек!

Чыбылдый баатырдын атын, кылган ишин даңазалаш — урпактардын милдети. Элибизде “Ɵткѳн улуу инсандар даңкталмайын, тирүүлѳр баркталбайт” деген жакшы сѳз бар. Ата Мекендин тарыхын, баатырларын түбөлүккө эске тутуу жана алардын эрдиктерин түбөлүккө калтырууга багытталган туруктуу патриоттук иш-чараларды кеңири жайылтуу зарыл.

== Колдонулган адабияттар ==
1.	Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996.
2.	Молдожунусов К. 1825-жылдагы Тайлак менен Баянбатунун чабышы: окуянын жүрүшү. Б., 2015.
3.	Молдожунусов К. “1825-ж. Кыргыздардын цин аскерлери менен салгылашуусу” // Материалы международной научно-методической конференции «Вопросы этноархеологических исследований и межэтнических отношений великой степи», посвященной 60-летию ученого-этнографа, доктора исторических наук, профессора Калшабаевой Б. К. — Алматы, 2020.
4.	Записки Императорского Русского Географического Общества. Исследования и материалы. О состоянии Алтышара или шести восточных городов Китайской провинции НАНЪ-ЛУ (Малой Бухарии) в 1858-1859 году (Извлечение из отчёта Штабс-Капитана Ч. Валиханова) / ред. Бекетов А. Н. — СПб, 1861.
5.	Аристов Н.А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. Б., 2001.
6.	Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии (вторая половина XVIII — первая половина XIX в.). Н., 1983.
7.	Ɵмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргызстандын тарыхы. Б., 2009.
8.	Арипов Т.Ш. Кыргызстан XVI – XIX кылымдарда. Кыргызстандын түштүгүнѳн чыккан улуу инсандардын кѳз карандысыздык үчүн күрѳшү. Б., 2012.
9.	Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. / Жооптуу ред. Асанканов А. А. — Б., 2003.
10.	Кытай жазмаларындагы кыргыздар/Мүдүрлөр: Ваң шинхуай, Мамбетасан Токталы, Ву фухуан, Ваң шуанчуан. Шинжаң эл басмасы, 2004.


[[Категория:Кыргыз баатырлары]]
[[Категория:Басыз уруусу]]
[[Категория:Кыргызстандын тарыхы]]</text>
      <sha1>dmkj8y4x1xia88uqc63nlinh3owrp0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666497</id>
      <parentid>666491</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59792-74</username>
        <id>49963</id>
      </contributor>
      <comment>/* Колдонулган адабияттар */</comment>
      <origin>666497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11534" sha1="50lw8rbln6rhedhwpsx09k0exyq80be" xml:space="preserve">&lt;big&gt;'''Чыбылдый бий''' — XIX кылымдын башында [[Тайлак баатыр]] менен бирге [[Цин империясы|Кытайдын Цин]] баскынчыларына каршы күрөшкөн кыргыз баатыры.&lt;/big&gt;

'''Чыбылдый бий''' '''Жоруп уулу''' болжол менен 1785-86-жылдары жарык дүйнөгө келген, 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта курман болгон, [[Басыз, уруу|басыз уруусунун]] Кудайлат уругунан чыккан.

Чыбылдый бий акылман, бардык ишке кѳзү жеткен, алп денелүү, эр жүрѳк, аскердик иш-аракеттерди мыкты билген адам болгон.

Профессор С. Закировдун маалыматы боюнча “Чыбылдый датка болгон, жалпы басыздарды бийлеп турган”, К. Молдожунусовдун, Ч. Валихановдун, Н. А. Аристовдун, В.С. Кузнецовдун маалыматтарында Чыбылдый бий болгон деп айтылат.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[1]&lt;/ref&gt;

Жогоруда аталган тарыхчылардын, ошондой эле  Ɵмүрбековдун, Т. К. Чоротегиндин, Т. Ш. Ариповдун, эмгектеринде, “Кыргыз тарыхы” энциклопедиясында, “Кытай жазмаларындагы кыргыздар” деген булакта Чыбылдый бийдин кытай баскынчылары менен 1825-жылы болгон согушта кѳрсѳткѳн эрдиги баяндалат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ата-тегинин кыштоосу, туруктуу турган жери азыркы Сузак районунун Ак-Баш деген жеринде болгон. Чыбылдый эр жеткенде тууган-уругу менен Ак-Талаага кѳчүп келген.

Тарыхчы К. Молдожунусовдун маалыматы боюнча Чыбылдый бий ѳз уругу менен барып Тайлак баатырга кошулган. Кѳрсѳткѳн эрдиги үчүн Тайлак баатырдын чечими менен бир кезде Анжиян тараптан ѳз уругу менен келип кошулган Чыбылдый бийге жана анын урук-туугандарына да өзүнчө жер бөлүнүп берилген.

К. Молдожунусовдун айтуусу боюнча Чыбылдый баатыр 1825-жылы кытайлар менен болгон согушта тууганы Мандалак баатырдын өчүн алыш үчүн салгылашкан. “1820-жылы Жааңгир кожонун ... Чыгыш Түркстанда көтөрүлүш чыгаруусу Жанболот баатыр үчүн кек алууга анын уул-неберелерине да мүмкүнчүлүк жараткан. Бул көтөрүлүшкө сырттагы кыргыздар тараптан Жанболоттун уулу Байбагыш баштаган чоро-саяк уруусу жана Мандалак баатыр баштаган басыз уруусу катышкан. Аталган Мандалак баатыр XVIII кылымдын ортосунда Батыш кыргыздары менен Цинь империясынын ортосунда элчилик кызматын аркалаган Сарыкүчүктүн Оштон Тогуз-Торого көчүп кеткен урпактарынан болгон. Бирок Жааңгирдин биринчи көтөрүлүшү ийгиликсиз аяктап, Мандалак баатыр циндиктердин колуна түшүп калган. ... циндиктер туткундаган Мандалак баатырдын тууганы Чыбылдый баатыр ал үчүн цин аскерлеринен өч алууну көздөгөн.”.

Мандалак менен Чыбылдый эки бир туугандын балдары. Мандалак Мураттан, Чыбылдый Жоруптан. Жоруп менен Мурат бир тууган, экөө тең Сарыкүчүктүн балдары. Басыздан Кудайлат, андан Тобой, андан Сарыкүчүк, андан Дөөлөт, Жоруп, Мурат, Козубек.

Окуянын жүрүшүн тарыхчылар төмөнкүдөй баяндашат: &quot;Кытайдын Цин императору 1825-жылы генерал Баянбату жетектеген 500 (беш жүз) аскерди Жааңгер кожону кармап келүүгѳ ак-талаалык кыргыздарга жиберген. Бирок, ошол кезде Жааңгердин бактысына ал Тайлактын айылында жок болчу. Тайлак ѳзү дагы айылда жок болгон. Кытайлар кол салып, 100гө жакын адамды, жаш-кары дебей, аял-эркек дебей  өлтүрүп, айылды тоноп, кайра кайтышкан. Болгон окуяны уккандан кийин Басыз уруусунан чыккан Чыбылдый бий баштаган кыргыздар кытайларды кууш капчыгайда кууп жетишкен. Чыбылдый бий аларга ушунчалык тез кол салгандыктан, бир гана кытай качып кутулуп, калгандары генералы менен кошо кырылып, жок кылынган.&quot;. 

В. С. Кузнецов: &quot;Пекинде Баянбатунун о трядынын катастрофасы Асман империясынын беделине олуттуу зыян келтирди деген чечимге келишкен. Аны көтөрүү үчүн кыргыздарды аёосуз кыруу керек деген Жарлык чыгарылган... Кыргыздардын урууларынын ич ара касташуулары Цин бийлигинин пайдасына ойногон. Кытайлар чоңбагыштардын бийи Жанболоттун жардамы менен басыздардын бийи Чыбылдый баатырды өлтүрүшкөн жана анын баласы менен инисинин уулун (же жээни — орусча племянник деп жазылган) колго түшүрүшкѳн”.

Чыбылдый баатырдын урпактары, жан сактап калыш максатында түштүк тарапка бет алган. Азыркы учурда анын урпактары Сузак районунун Октябрь айылында отурукташкан.

Чыбылдый баатыр жашап, курман болгон жер “Чыбылдый коо” деп аталат. Баатырдын сѳѳгү ошол жерге коюлган. Тайлак баатыр шейит кеткен досуна күмбөз тургузган. Күмбѳз Ак-Талаа районунун азыркы Терек, Орто-Сырт айылдарына жакын аймакта жайгашкан.

Тарыхта баатырлардын жана көрүнүктүү ишмерлердин даңктуу ысымдары көп. Кээ бирлери ушул күнгө чейин биздин эсибизде сакталып келатса, айрымдарынын ысымдары убакыттын өтүшү менен унутулуп калган. Ошондой маанилүү, бирок, тилекке каршы, дээрлик унутулган баатырлардын бири — Чыбылдый бий. Канчалаган кас-душмандарды жеңип, урпактардын келечегине кам көрүп, керемет Кыргызстанды Мекен кылып, бизге аманат калтырган баатыр бабаларды эсибизден чыгарбашыбыз керек!

Чыбылдый баатырдын атын, кылган ишин даңазалаш — урпактардын милдети. Элибизде “Ɵткѳн улуу инсандар даңкталмайын, тирүүлѳр баркталбайт” деген жакшы сѳз бар. Ата Мекендин тарыхын, баатырларын түбөлүккө эске тутуу жана алардын эрдиктерин түбөлүккө калтырууга багытталган туруктуу патриоттук иш-чараларды кеңири жайылтуу зарыл.

== Колдонулган адабияттар: ==
1.	Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996.

2.	Молдожунусов К. 1825-жылдагы Тайлак менен Баянбатунун чабышы: окуянын жүрүшү. Б., 2015.

3.	Молдожунусов К. “1825-ж. Кыргыздардын цин аскерлери менен салгылашуусу” // Материалы международной научно-методической конференции «Вопросы этноархеологических исследований и межэтнических отношений великой степи», посвященной 60-летию ученого-этнографа, доктора исторических наук, профессора Калшабаевой Б. К. — Алматы, 2020.

4.	Записки Императорского Русского Географического Общества. Исследования и материалы. О состоянии Алтышара или шести восточных городов Китайской провинции НАНЪ-ЛУ (Малой Бухарии) в 1858-1859 году (Извлечение из отчёта Штабс-Капитана Ч. Валиханова) / ред. Бекетов А. Н. — СПб, 1861.

5.	Аристов Н.А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. Б., 2001.

6.	Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии (вторая половина XVIII — первая половина XIX в.). Н., 1983.

7.	Ɵмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргызстандын тарыхы. Б., 2009.

8.	Арипов Т.Ш. Кыргызстан XVI – XIX кылымдарда. Кыргызстандын түштүгүнѳн чыккан улуу инсандардын кѳз карандысыздык үчүн күрѳшү. Б., 2012.

9.	Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. / Жооптуу ред. Асанканов А. А. — Б., 2003.

10.	Кытай жазмаларындагы кыргыздар/Мүдүрлөр: Ваң шинхуай, Мамбетасан Токталы, Ву фухуан, Ваң шуанчуан. Шинжаң эл басмасы, 2004.


[[Категория:Кыргыз баатырлары]]
[[Категория:Басыз уруусу]]
[[Категория:Кыргызстандын тарыхы]]</text>
      <sha1>50lw8rbln6rhedhwpsx09k0exyq80be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ханой метросу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123379</id>
    <revision>
      <id>666517</id>
      <parentid>545690</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="89izlfsen9zvoh7sasehv2gdxdapbmh" xml:space="preserve">{{Метро
| аталышы                    = Ханой метросу
| нукура аталышы             = 
| логотип                    = [[Файл:Đợi tàu.jpg|220px|]]
| логотиптин туурасы         = 
| сүрөтү                     =
| туурасы                    = 
| түрү                       = 
| өлкө                       = {{Өлкө желеги|Вьетнам}}
| жайгашкан жери             = [[Ханой]]
| ачылган датасы             = [[май]] [[2021]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://e.vnexpress.net/news/news/hanoi-metro-receives-safety-clearance-from-french-consultant-4270792.html|title=Hanoi metro receives safety clearance from French consultant|quote=Hanoi’s first metro has been awarded a safety certificate by a French consultant and is set to begin commercial operations next month.|date=2021-04-30}}&lt;/ref&gt;
| жабылган датасы            = 
| кожоюну                    = 
| оператору                  = 
| күндүк жүргүнчүлөрдү ташуусу= 
| жылдык жүргүнчүлөрдү ташуусу= 
| сыйлыктары                 = 
| сайты                      = 
| линиялардын саны           = 1
| станциялардын саны         = 12
| туурасы                    = 
| кыймылдын курамындагы саны = 
| курамындагы вагондун саны  = 
| депонун саны               = 
| колеянын туурасы           = 
| электрификациясы           = 
| орточо ылдамдыгы           = 
| максималдуу ылдамдыгы      = 
| линиялардын схемасы        = 
| Баракча Уикиказынада    = 
}}
'''[[Ханой]] [[метро]]су''' ({{тил|vi|Đường sắt đô thị Hà Nội}}) – [[Ханой]] шаарынын [[Метро|метросу]]. Метросу [[май]] [[2021]]-жылы ачылат.

== Эскертүүлөр ==
{{Эскертүүлөр}}

== Шилтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20200401191600/http://hanoimetro.net.vn/ Расмий сайты]
* [http://urbanrail.net/as/hanoi/hanoi.htm UrbanRail.net]

[[Категория:Метро]]
[[Категория:Вьетнам]]
[[Категория:2021-жыл]]</text>
      <sha1>89izlfsen9zvoh7sasehv2gdxdapbmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стрельникова Федосия Афанасьевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126388</id>
    <revision>
      <id>666470</id>
      <parentid>429288</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5291" sha1="cjnkb4gzfigwpy3fo2e400mupdba46r" xml:space="preserve">'''Стрельникова Федосия Афанасьевна''' — [[Кыргыз ССР|Кыргыз ССРинин]] Фрунзе облусунун Ворошилов районундагы «Аламүдүн» асыл тукум совхозунун директору, Сталиндик сыйлыктын лауреаты, ошондой эле СССР Жогорку Советинин 1 жана 3-чакырылышынын, Жогорку Советинин депутаты болгон&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209214712/http://strelnikovs.ru/personalities/geroi-sovetskogo-sojuza-i-geroi-socialisticheskogo-truda/strelnikova-feodosija-afanasevna-1900 |archivedate=2022-02-09 |title=архив көчүрмөсү |url=http://strelnikovs.ru/personalities/geroi-sovetskogo-sojuza-i-geroi-socialisticheskogo-truda/strelnikova-feodosija-afanasevna-1900 |accessdate=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;.

Ал 1900-жылы кедейдин үй-бүлөсүндө Казахстанда туулуп, жаш кезинен баштап башынан көп кыйынчылыктарды жана ачкачылыкты өткөрөт. 

== Октябрь анын жашоосунда ==
Улуу Октябрь революциясы анын жашоосуна чон өзгөрүүлөрдү алып келет. 1924-жылы биринчилерден болуп жолдошу менен Кант районундагы «Аламүдүн» совхозунун жумушчусу болгон. Жаны уюшулган фермада 40 гана уй болгон жана Феодосия музоочу, андан кийин саанчы болуп иштейт. 1932-жылы илимпоз-зоотехниктер менен бирдикте чарбанын гана эмес, буткул республиканын малынын асыл тукумдуулугун жогорулатууга жөндөмдуу уйлардын чакан тобунан жаш малдын чон короосун өстүрүүгө киришти. Бул зоотехник-селекционерлердин бодо малдын жаны породасын түзүү боюнча зор эмгектин башталышы болгон.&lt;ref&gt;Бектурганова Кульбюбю Арыковна Б-24, Дочери земли кыргызской, - Б.: ОАО “Акыл” издательсвто “Кыргызстан”, 2003 г,  ISBN 5-655-01517-х (168-169стр)&lt;/ref&gt;

1935-жылы Стрельникова Киргизияда саанчылардын арасында стахановдук кыймылдын туусун көтөрдү. Бир жылдан кийин Москвада рекорддук сүт саап алуу үчүн  Бүткүлсоюздук айыл чарба көргөзмөсүндө чоң алтын медаль менен сыйланган. 1937-жылы биринчи чакырылыштагы СССР Жогорку Советинин депутаттыгына шайланган. 1939-жылдагы эмгектеги ийгиликтери үчүн Буткулсоюздук староста М. И. Калинин Кремлде ага Ленин орденин тапшырат. Ошондой эле, коммунисттердин катарына кошулат.

Согуштун кыйын 1941-жылында Феодосия племсовхоздун директору болот. Анын түздөн-түз катышуусу менен бодо малдын жаны “Алатоо” породасы чыгарылды. Бул зор эмгеги үчүн ал Кыргызстандын окумуштууларынын тобу менен бирге 1951-жылы СССРдин Мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болгон. 

== Сыйлыктары ==
Ал үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу жана «Ардак Белгиси» ордендери, «Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалы, СССРдин жана Кыргыз ССРинин көптөгөн Ардак грамоталары жана грамоталары менен сыйланган. 1957-жылдын 8-марты племсовхоздун бүткүл коллективи үчүн Стрельникова Феодосия Афанасьевнага Социалисттик Эмгектин Баатыры деген наам берилгенде эсте каларлык болду. Эки жумадан кийин, 1957-жылдын 23-мартында дүйнөдөн кайтты.

Кыргыз өкмотү 1958-жылы анын элесин түбөлүккө калтыруу чечимин кабыл алды. Племсовхоз “Аламдүн”, “Арашан” айылы, орто мектеп кыргыз жеринин ишенимдүү кызынын ысымы менен аталган жана Стрельниково айылынын айылдык паркында анын коло бюсту орнотулган.

== Шилтемелер ==
&lt;references /&gt;
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]</text>
      <sha1>cjnkb4gzfigwpy3fo2e400mupdba46r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Освенцим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127577</id>
    <revision>
      <id>666580</id>
      <parentid>415015</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Освенцим (шаар)]]</comment>
      <origin>666580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="7ykhrxxpn4zxbnp06ygv1ub687t8hco" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:23, 12 ноябрь 2026 (UTC)}}
Освенцим</text>
      <sha1>7ykhrxxpn4zxbnp06ygv1ub687t8hco</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666583</id>
      <parentid>666580</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1574" sha1="cu7zikfouut6lggczosb4ku3a5mdrld" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:23, 12 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Концентрациялык лагерь
|Аталышы                        = 
|Расмий аталышы                 = 
|Сүрөт                          = 
|Сүрөттүн туурасы               = 
|Сүрөттүн аталышы               = 
|Түс1                           = 
|Түрү                           = 
|Жайгашкан жери                 = 
|Координаты                     = 
|Башка аталыштары               = 
|Түзүлгөн күнү                  = 
|Жок кылынган күнү              = 
|Эксплуатациялоо мезгили        = 
|Курамына кирген                = 
|Курамындагы лагерлер           = 
|Камактагылардын саны           = 
|Өлгөндөрдүн саны               = 
|Башкарган уюм                  = 
|Лагердин коменданттары         = 
|Ким тарабынан бошотулган       = 
|Камактагылардын категориялары  = 
|Камактагы белгилүү адамдар     = 
|Китептер                       = 
|Сайты                          = 
|Кошумча маалымат               = 
|Викиказына                     = Auschwitz concentration camp
}}
Освенцим</text>
      <sha1>cu7zikfouut6lggczosb4ku3a5mdrld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666584</id>
      <parentid>666583</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1590" sha1="hm4mvmkhodgydb8pt80n5lm5xvzhx1h" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:23, 12 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Концентрациялык лагерь
|Аталышы                        = Освенцим
|Расмий аталышы                 = 
|Сүрөт                          = 
|Сүрөттүн туурасы               = 
|Сүрөттүн аталышы               = 
|Түс1                           = 
|Түрү                           = 
|Жайгашкан жери                 = 
|Координаты                     = 
|Башка аталыштары               = 
|Түзүлгөн күнү                  = 
|Жок кылынган күнү              = 
|Эксплуатациялоо мезгили        = 
|Курамына кирген                = 
|Курамындагы лагерлер           = 
|Камактагылардын саны           = 
|Өлгөндөрдүн саны               = 
|Башкарган уюм                  = 
|Лагердин коменданттары         = 
|Ким тарабынан бошотулган       = 
|Камактагылардын категориялары  = 
|Камактагы белгилүү адамдар     = 
|Китептер                       = 
|Сайты                          = 
|Кошумча маалымат               = 
|Викиказына                     = Auschwitz concentration camp
}}
Освенцим</text>
      <sha1>hm4mvmkhodgydb8pt80n5lm5xvzhx1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тернополь облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130168</id>
    <revision>
      <id>666475</id>
      <parentid>662972</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23153" sha1="61b8wl47otpywvexprghanndxa808ug" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик|Кыргызча аталышы=Тернополь облусу|Өздүк аталышы={{lang-uk|Тернопільська область}}|Өлкө=Украина|Абалы=Облус|Белгиси=Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg|Желеги=Flag of Ternopil Oblast.svg|Курамында=3 район|Борбору=[[Тернополь]]|Түзүлгөн убакыты=[[4-декабрь]] [[1939]]|Калкы={{азайуу}} {{num|1021048}}&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Государственная служба статистики Украины] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;|Тили=[[Украин тили|украинче]]|Санак жылы=2022|Пайызы=2.47|Калктын саны бойунча оруну=19|Жыштыгы=77.14|Максималдуу бийиктиги=443|Минималдуу бийиктиги=116|Карта=Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg|Акимчилик бирдигинин картасы=Ternopolskaya oblast location map.svg|Жер аянты=13 824|Жер аянты боунча оруну=23|Жер аянтынын пайызы=2.29|ISO=UA-61|Телефон коду=+380 35|Почто индекстери=46xxx, 47xxx, 48xxx|Интернет-домени=ternopil.ua; te.ua|Унаа коду=ВО, НО, 20|Сайты=http://www.oda.te.gov.ua/}}

'''Тернопил облусу''' ({{Lang-uk|Терно́пільська о́бласть}}), ошондой эле Тернопилщина  ({{Lang-uk|Терно́пільщина}}) же Тернопиллия ({{Lang-uk|Терно́пілля}}) деп аталат, Украинанын облусу. Административдик борбору [[Тернопил]] калаасы, ал аркылуу Днестрдин куймасы Серет агат. Калкы: 1,021,713 (2022-ж. болжолу). 

Аймактын жаратылыш кереметтеринин бири бул үңкүр комплекстери. Тернопил облусу Украинанын эң кичинекей аймактарынын бири болгону менен, ал жерде 100дөн ашык үңкүрлөр табылган. Окумуштуулар бул аймактагы мүмкүн болгон үңкүрлөрдүн 20% гана деп эсептешет. Эң чоң үңкүр - Оптымистычна үңкүрү. Жалпы узундугу 267 км, ал Евразиядагы эң узун үңкүр жага дүйнөдөгү эң узун бешинчи үңкүр. Аймактагы жердин 20 пайызын кара топурак түзөт.

Анын кооз жерлеринин арасында Тернопил облусунда 34 сепил бар. Жок дегенде бир эсеп боюнча, эң көрүнүктүү жери 16 гектардан ашкан чептери бар жана Богдан Хмельницкийдин аскерлери менен Польша-Литва Шериктештигинин армиясынын ортосундагы 17-кылымдагы тирешүүнүн борбору болгон Збараж сепили. Облус аркылуу Днестр каньону өтөт; ал 250 км созулган Украинанын кереметтеринин бири болуп эсептелет.

1944-жылдын 9-августуна чейин Тарнополь облусу (борбору — Тарнополь шаары) деп аталган.

Тарыхый-этнографиялык жактан Галициянын чыгыш бөлүгүн, Подолиянын батыш бөлүгүн жана [[Уолын|Уолындын]] түштүгүн камтыйт. Географиялык жактан [[Подол дөңсөөсү|Подол дөңсөөдө]] жайгашкан; Тернополь облусунун түштүк чек арасы [[Днестр]] дарыясы, чыгыш чек арасы - Збруч дарыясы менен өтөт.

Аянты - 13 824 км² (Украина аймагынын 2,29%), калкы 1038923 (1-декабрь, 2020-жыл), анын ичинде 474992 шаардык (44,18%) жана 599931 айылдык (55,82%). Облуста 18 шаар, 17 шаардык, 1022 айылдык калктуу конуш, 3 район (2020-жылдын 17-июлуна чейин - 17 район), 580 айылдык кеңештер бар&lt;ref name=&quot;nas&quot;&gt;[http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2021/zb/06/zb_nas_14.zip Государственный комитет статистики Украины. Сборник: Численность наличного населения Украины на 1 января 2020 года. Киев 2020. Ответственная за выпуск Тимошенко Г. М. (doc)] {{ref-uk}}&lt;/ref&gt;. Калктын улуттук курамы, 1970-жылдагы эл каттоо боюнча: [[украиндер]] — 96,1%, [[орустар]] — 2,3%, [[поляктар]] — 1%, [[жөөттөр]] — 0,5%.

== Географиясы ==
Тернополь облусу Украинанын батышында жайгашкан. Түндүгүндө [[Ровно облусу|Ровно]], чыгышында [[Хмельницкий облусу|Хмельницкий]], түштүгүндө [[Черновцы облусу|Черновцы]], түштүк-батышта [[Ивано-Франковск облусу|Ивано-Франковск]] жана түндүк-батышта Украинанын [[Львов облусу|Львов]] облустары менен чектешет. Аянты - 13 823 км² (Украина аймагынын 2,29%).

Облустун эң түндүктөгү калктуу пункту Кременец районундагы Переморовка айылы. Бул жерде эки эң батыш бар - булар Тернополь облусунун Шайбовка жана Дулябы айылдары. Ошол эле учурда эң түштүк жана чыгыш калктуу конуш Чортков районунун Окопы (Тернополь облусу) айылы болуп саналат.

== Тарыхы ==
Тернополь облусунун аймагындагы [[Адам|адамдын]] жашоосунун издери палеолитке таандык. Орто палеолиттин Великий Глыбочек 1 участогундагы III катмардын термолюминесценттик датасы 175 ± 13 жыл мурун болгон&lt;ref&gt;''Дороничев В. Б.'' Индустрии с листовидными бифасиальными наконечниками в среднем палеолите Восточной Европы и Кавказа&lt;/ref&gt;. Буглов жери орто палеолитке кирет. Кременец шаарынын чет жакасында, Куличивка тоосунун боорунда, Иква дарыясынын оң жээгинде кеч палеолит дооруна таандык Куличивка археологиялык эстелик бар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archaeology.nsc.ru/ru/publish/journal/doc/2013/55.pdf|title=''Шкрдла П.'' Богунице на территориях Моравии и соседних регионов // Археология, этнография и антропология Евразии. 3 (55) 2013|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171118010601/http://www.archaeology.nsc.ru/ru/publish/journal/doc/2013/55.pdf|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171118010601/http://www.archaeology.nsc.ru/ru/publish/journal/doc/2013/55.pdf|archivedate=2017-11-18|accessdate=2023-02-03}}&lt;/ref&gt;.

Петриков кыштагынын жанынан биздин заманга чейинки 1100-600-жылдарга таандык Высоцкий маданиятына таандык коло дооруна таандык жуп көрүстөн табылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/science/news/2018/07/13/n_11784865.shtml|title=На Украине найдены останки женщины, похороненной живьём.|access-date=2018-07-15|archive-date=2018-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715181239/https://www.gazeta.ru/science/news/2018/07/13/n_11784865.shtml|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Палеолит дооруна таандык Билче-Золотое конушу Вертеба үңкүрүндө трипиллия маданиятынын эки конушу, алгачкы скифтердин (б. з. ч. VI-V к.) көрүстөндөрү табылган.

Украинанын азыркы аймагын мекендеген чыгыш славяндар 4-кылымда кумурска деп аталган уруулардын чоң бирикмесин түзүшкөн.

9-13-кылымда Збруч культ борбору Медоборыда Збруч дарыясынын жээгинде жайгашкан, ал татаал түзүлүшкө ээ болгон жана Збручтун оң жээгиндеги үч ыйык шаарчадан (Бохит, Звенигород, Говда) жана, мүмкүн, Збручтун сол жээгинде бир ыйык жай (Иванковцы , Замчище трактаты).

Тернополь облусунун аймагынын көпчүлүк бөлүгү Львов жана Ивано-Франковск менен бирге Галициянын тарыхый аймагына кирет. Бул аймак [[Киев орус мамлекети|Киев Рус]], Волынь, Теребовль, Галисия жана Галисия-Волынский княздыктарынын курамына кирген, ал эми XIV кылымдан баштап [[Польша|Польшанын]], [[Речь посполита|Шериктештиктин]] (1349-1772), [[Австрия империясы|Австриянын]] (Галиция жана Лодомерия королдугу, 1772-1918) курамында болгон.), [[Орусия империясы|Орусия]] (1809-1815), [[Польша]] (1918-1939), [[Кеңештер Бирлиги|СССР]] (1939-1941), Германиянын баскынчылыгында (1941-1944), CCCP (1944-1991)&lt;ref name=&quot;км²5&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=86097&amp;cat_id=31432|deadlink=yes|title=Тернопільська область — інформаційна картка|accessdate=2019-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224194346/http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=86097&amp;cat_id=31432|archivedate=2017-02-24}}&lt;/ref&gt;.

Кременец райондун көпчүлүк бөлүгү (анын аймагында Почаев Лаврасы жайгашкан) толугу менен же жарым-жартылай [[Уолын|Уолындын]] тарыхый аймагына кирет. Бул жерлер 1795-жылдан бери Россия империясынын Волынск губерниясынын курамында болуп, 1921-жылы Рига келишиминин негизинде Польшага берилген.

Тернополь областы дайыма агрардык район болгон жана болуп кала берет. Бирок 19-кылымдын экинчи жарымында индустриализациянын башталышы менен азыркы Тернополь облусунун аймагында 8 буу жана 680 майда суу тегирмендери, 170 спирт жана пиво заводдору иштеген, алардын саны 1910-жылы 390го жеткен.1939-жылы Тернополь облусунда 1700ге жакын ишкана болгон, аларда 8800ге жакын гана жумушчу иштеген&lt;ref name=&quot;км²52&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=86097&amp;cat_id=31432|deadlink=yes|title=Тернопільська область — інформаційна картка|accessdate=2019-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224194346/http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=86097&amp;cat_id=31432|archivedate=2017-02-24}}&lt;/ref&gt;.

1944-жылдын 9-августуна чейин Тарнополь облусу (борбору — Тарнополь шаары) деп аталган&lt;ref&gt;Название изменено [https://ru.wikisource.org/wiki/Указ%20Президиума%20ВС%20СССР%20от%209.08.1944%20об%20уточнении%20наименовании%20городов:%20Тарнополь,%20Черновицы,%20Каменец-Подольск,%20…%20УкраинскоЙ%20ССР Указом Президиума Верховного совета СССР от 9 августа 1944 года]&lt;/ref&gt;.

[[Улуу Ата-Мекендик согуш|Улуу Ата Мекендик согуш]]тун кыйрашы-нан аман калган Тернополь областы согуштан ки-йинки жылдарда езунун агроенер жай потенциалын енук-турду. Өнөр жайдын жаңы тармактары: машина куруу, химиялык өнөр жай, прибор жасоо, курулуш материалдар өнөр жайы жана башкалар пайда болгон. Тернополь Украинанын енер жай жана маданий борборлорунун бири болуп калды&lt;ref name=&quot;км²53&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=86097&amp;cat_id=31432|deadlink=yes|title=Тернопільська область — інформаційна картка|accessdate=2019-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224194346/http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=86097&amp;cat_id=31432|archivedate=2017-02-24}}&lt;/ref&gt;.

== Калкы ==
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 038 695 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 473 727 адам же 45,6%, айыл калкы 564 968 адам же 54,4%&lt;ref name=&quot;Сборник2020&quot;&gt;[http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2020/zb/05/zb_chuselnist%202019.pdf Чисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2020/zb/05/zb_chuselnist%202019.pdf|date=20201009111450}} // Державна служба статистики України. Київ, 2020. Стор. 64-66&lt;/ref&gt;.
Эл каттоонун жана облустук статистика башкармасынын маалыматтары боюнча Тернополь облусунда калктын санынын өзгөрүүлөрүнүн динамикасы төмөндөгүдөй (миң адам менен):

* 1 433,6 (1940);
* 1 085,6 (1959);
* 1 152,6 (1970);
* 1 163,1 (1979);
* 1 180,3 (1993);
* 1 177,7 (1995);
* 1 175,4 (1996);
* 1 172,3 (1997);
* 1 168,4 (1998);
* 1 163,9 (1999);
* 1 152,7 (2000);
* 1 142,4 (2001);
* 1 141,3 (2002);
* 1 134,2 (2003);
* 1 126,6 (2004);
* 1 119,6 (2005);
* 1 112,1 (2006);
* 1 105,4 (2007);
* 1 098,6 (2008);
* 1 093,3 (2009);
* 1 088,9 (2010);
* 1 084,1 (2011);
* 1 080,4 (2012).
* 1 059,2 (2017)
* 1 038,7 (2020)
* 1 021,0 (2022)

Тернополь облусунун калкынын максималдуу саны [[Улуу Ата-Мекендик согуш|Улуу Ата Мекендик согуш]]тун алдында жетишилген. Калкынын саны боюнча 2003-жылдын 1-январына карата Тернополь облусу Украинанын аймактарынын ичинен акыркы орунду ээлеген.

1980-жылдардын аягынан баштап калктын табигый өсүү темпи бир кыйла төмөндөдү. Эгерде 1960-жылы 1000 калкка 21,7 төрөлүп, 7,9 адам өлгөн болсо, 1992-жылы тиешелүүлүгүнө жараша 13,8 жана 13,9 адам болсо, 2002-жылы 9,2 жана 14,4 адамды түзгөн. Калктын табигый өсүшү тынымсыз төмөндөп жатат:

* 1960 +13,8 %,
* 1992 −0,1 %,
* 2002 —5,2 %;
* 2013 —4,1 %.

2013-жылы 1000 жашоочуга 10,3 төрөлгөн жана 14,4 өлгөн. Табигый өсүш -4.1.

1992-жылдан бери Тернополь облусунда калктын азайышы байкалган. 2002-2003-жылдары бул жерде 7000ге аз тургун болгон. Айыл жериндеги калктын жаш курагы боюнча структурасы өзгөчө жагымсыз: балдар 20,5%, карылар - 29,8%, эмгекке жарамдуулар - 49,7%. Бул өлүмдүн жана демографиялык жүктүн дагы өсүшүнө алып келет. Облуста айыл калкы басымдуулук кылат – 55,81%.

Мамлекеттик статистика кызматынын маалыматы боюнча 2013-жылдын 1-октябрына карата облустун калкынын саны 1 074 923 адамды түздү (бул 1-сентябрга салыштырмалуу 492 адамга аз), анын ичинде шаар калкы – 474 992 адам (44,19%), айыл калкы – 599 931 адам. (55,81%). Туруктуу калк - 1 071 672 адам, анын ичинде шаар калкы - 470 307 адам (43,88%), айылдыктар - 601 365 адам (56,12%).

=== Улуттук курамы ===
Калкынын этникалык курамы боюнча Тернополь облусу Украинадагы эң моноэтникалык аймак болуп саналат. Ошол эле учурда, 2001-жылдагы Бүткүл украиналык калкты каттоонун маалыматтары боюнча, Тернополь облусунун аймагында 85 улуттун жана улуттун өкүлдөрү жашайт, алардын ичинен төмөнкүлөр эң көп&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ternopil/|title=Национальный состав Тернопольской области|access-date=2011-03-19|archive-date=2013-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115540/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ternopil/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable plainlinks TablePager&quot; align=&quot;center&quot;
!Улуту
!Калкы (миң адам)
![[2001]]-жылга 
% менен
![[1989]]-жылга 
% менен
|-
|[[украиндер]]
|1113,5
|97,8
|96,8
|-
|[[орустар]]
|14,2
|1,2
|2,3
|-
|[[поляктар]]
|3,9
|0,3
|0,6
|-
|[[беларустар]]
|1,0
|0,1
|0,1
|-
|башка улуттар
|5,9
|0,6
|0,2  
|}

== Административдик-аймактык бөлүнүшү ==
{{АймакКартасы+|Украина Тернополь облусу|caption=Тернополь облусунун райондору 2020-жылдын 17-июлунан тартып|float=rihgt|width=250|places={{ПозКарта~|Украина Тернополь облусу|lat=49.55|lon=25.60|background=|mark=Green pog.svg|marksize=18|label_size=120|link=|label=[[Тернополь]]|position=right}}
{{ПозКарта~|Украина Тернополь облусу|lat=49.40|lon=25.40|mark=green pog.svg|marksize=1|label_size=100|background=|label='''[[Тернополь району|Тернополь&lt;br&gt; району]]'''|position=bottom}}
{{ПозКарта~|Украина Тернополь облусу|lat=50.10|lon=25.75|mark=green pog.svg|marksize=1|label_size=100|background=|label='''[[Кременец району|Кременец&lt;br&gt; району]]'''|position=bottom}}
{{ПозКарта~|Украина Тернополь облусу|lat=49.00|lon=25.80|mark=green pog.svg|marksize=1|label_size=100|background=|label='''[[Чортков району|Чортков&lt;br&gt; району]]'''|position=bottom}}}}
Тернополь облусунун административдик борбору — [[Тернополь]] шаары.

=== Райондору ===
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 3 районго бөлүнүшү кабыл алынган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=Постанова Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|access-date=2020-08-17|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archivedate=2020-07-21|accessdate=2023-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Карты&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|title=Нові райони: карти + склад|access-date=2020-08-17|archive-date=2021-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302224321/https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!№
!Району
!Калкы
&lt;small&gt;(миң адам)&lt;/small&gt;
!Аянты&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Тернопільська область - Райони |url=https://decentralization.gov.ua/areas/0352/rayons |accessdate=2023-02-03 |archivedate=2020-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806094544/https://decentralization.gov.ua/areas/0352/rayons }}&lt;/ref&gt;
&lt;small&gt;(км²)&lt;/small&gt;
!Акимий борбору
|-
|1
|Кременец району
|144,7
|(Обулстун аянтынын 19,1%)
|Кременец ш.
|-
|2
|Тернополь району
|566,9
|(Обулстун аянтынын 44,7%)
|[[Тернополь]] ш.
|-
|3
|Чортков району
|334,3
|(Обулстун аянтынын 36,2%)
|Чортков ш.
|}
Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт ({{Lang-uk|об'єднана територіальна громада}}).

== Шилтемелер ==
&lt;references /&gt;
== Дагы көрүү ==
{{Украинанын административдик-аймактык түзүлүшү}}
[[Категория:Украинанын облустары]]
[[Категория:1939-жыл]]</text>
      <sha1>61b8wl47otpywvexprghanndxa808ug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таланджа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130790</id>
    <revision>
      <id>666472</id>
      <parentid>539142</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="7801viwmokkjtw5e7wv3w8d8xv2argn" xml:space="preserve">{{ОЖ-Орусия|герб=|lat_deg=49|lat_min=27|lat_sec=24|lon_deg=131|lon_min=33|lon_sec=22|CoordAddon=|CoordScale=|район=Верхнебуреин району|агломерация=|этнохороним=|калкы=46|элди каттоо жылы=2021|телефон коду=+7 42149|почта индекси=682050|цифралык идентификатор=08214000020|облус=Хабаров крайы}}
'''Таланджа''' — [[Орусия|Орусиянын]] [[Хабаров крайы|Хабаров крайынын]] Верхнебуреинск районунда жайгашкан кыштак. Тырма айылынын курамына кирет. Таланджада, 1950-жылдын 9-сентябрында СССР МКМ Өзгөчө кеңешмесинин чечиминин негизинде үй-бүлөөсү менен сүргүнгө айдалган белгилүү украин психологу Мирослав-Любомир Андреевич Чепа жашаган жана башталгыч билим алган&lt;ref&gt;Сколівщина. - Львів: Інститут народознавства НАН України, 1996. - С. 346. ISBN 5-7702-1099-0.&lt;/ref&gt;.

== Калк ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |Калктын саны
|-
!1992&lt;ref&gt;[https://vivaldi.nlr.ru/bx000011850/view/?#page=1 Хабаровский край и Еврейская автономная область : опыт энцикл. геогр. слов.] / Приамур. геогр. о-во ; [гл. ред. И. Д. Пензин. — Хабаровск : Восток-пресс, 1995. — 327 с. — На обл. загл.: Энциклопедия Хабаровского края и Еврейской автономной области. — Библиогр.: с. 318–321. — 7000 экз.]&lt;/ref&gt;
!2022&lt;ref&gt;Коряков Ю. Б. [http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Этно-языковой состав населённых пунктов России]  2016.&lt;/ref&gt;
!2010&lt;ref&gt;[https://27.rosstat.gov.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/2e267b804fafa82a9fe59fca6ff6f188/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%B8+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F.pdf Всероссийская перепись населения 2010 года. 13. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов Хабаровского края.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
!2011
!2012
!2021&lt;ref&gt;Численность и размещение населения. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года по Хабаровскому краю (по состоянию на 1 октября 2021 года)[https://27.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%9D%D0%90%20%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%8C%20%D0%A2%D0%9E%D0%9C%201%20%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518121205/https://27.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%9D%D0%90%20%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%8C%20%D0%A2%D0%9E%D0%9C%201%20%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9.pdf |date=2023-05-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|133
|90
|84
|84
|84
|43
|}

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20160304083024/http://www.ifns.su/27/006/000022.html «Салык маалымдамасы» тутуму]</text>
      <sha1>7801viwmokkjtw5e7wv3w8d8xv2argn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзүн-өзү тейлөө жуу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132647</id>
    <revision>
      <id>666529</id>
      <parentid>624857</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="otlo2tqpv4gdl7yeob9zl9zhs5tn6wm" xml:space="preserve">'''Өзүн-өзү тейлөө жуу'''

Өзүн - өзү тейлөөчү жуу-бул унаа жуучу жайдын түрү, анда кардарлар раковинанын аймагында жайгашкан ар кандай жабдууларды колдонуу менен өз унааларын өздөрү жуушат. Өзүн-өзү тейлөөчү жуугучтар акыркы жылдары популярдуу болуп калды, анткени алар салттуу унаа жуугучтарга караганда арзаныраак бааны сунушташат жана кардарларга жуу процессин көбүрөөк көзөмөлдөшөт.

'''Жабдуулар'''

Өзүн-өзү тейлөөчү жуугучтар адатта төмөнкү жабдуулар менен жабдылган:[https://aquarama-rus.ru/articles/rubrika-2/komplektatsiya-oborudovaniya-avtomoyki-samoobsluzhivaniya/]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

Киоск-киоск, анда кардарлар кир жуугуч кызматтары үчүн акы төлөшөт жана жабдууларга жетүү үчүн Токендерди же карталарды алышат.

Суу мылтыктары-унаадагы кирди жана чаңды тазалоо үчүн колдонулган жогорку басымдагы суу мылтыктары.

Көбүк мылтыктар-машинага жуучу каражатты колдонуу үчүн колдонулган көбүк мылтыктар.

Щеткалар-машинанын жетүүгө кыйын жерлериндеги кирди жана калдыктарды кетирүү үчүн колдонулуучу щеткалар.

Вакуум машиналары-унаанын ичиндеги чаңды жана таштандыларды тазалоо үчүн колдонулган вакуум машиналары.

Жуу процесси

'''Өзүн-өзү тейлөөчү жуугучта жуу процесси адатта төмөнкү кадамдарды камтыйт:'''

Жуу кызматын төлөө.

Жабдууларды тандоо.

Машинага жуучу каражатты колдонуу.

Суу мылтыктары жана щеткалар менен кирди жана чаңды тазалаңыз.

Унааны суу менен жуу.

Вакуум машинасы менен унаанын ичиндеги чаңды жана таштандыларды тазалоо.

Артыкчылыктары жана кемчиликтери

Өзүн-өзү тейлөөчү раковиналардын артыкчылыктары:

Салттуу унаа жуугучтарга караганда арзаныраак.

Жуу процессин көбүрөөк көзөмөлдөө.

Жуучу каражаттын түрүн жана жуугуч режимин өзүңүз тандай аласыз.

Өзүн-өзү тейлөөчү жуугучтардын кемчиликтери:

Салттуу унаа жуучу жайга барууга караганда көбүрөөк убакыт жана күч-аракет талап кылынат.

Эгерде кардар жабдууларды эксплуатациялоо боюнча көрсөтмөлөрдү аткарбаса, унаага зыян келтирүү коркунучу бар.

Коопсуздук

'''Өзүн-өзү тейлөөчү жуугучтарды колдонууда төмөнкү коопсуздук эрежелерин сактоо маанилүү:'''

Ар дайым коргоочу көз айнек жана кол кап кийиңиз.

Туура эмес иштеп жаткан жабдууларды колдонбоңуз.[https://web.archive.org/web/20231223165501/https://aquarama-rus.ru/articles/rubrika-1/vybiraem-tip-moyki-samoobsluzhivaniya/]

Унааны жууп жатканда кароосуз калтырбаңыз.

Жыйынтык

Өзүн - өзү тейлөөчү жуугучтар-бул унааңызды тазалоонун ыңгайлуу жана үнөмдүү жолу. Коопсуздук эрежелери сакталса, алар коопсуз жана натыйжалуу болушу мүмкүн.</text>
      <sha1>otlo2tqpv4gdl7yeob9zl9zhs5tn6wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>132787</id>
    <revision>
      <id>666480</id>
      <parentid>664823</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="sp7yjja3yedy4d7sv2mht185l3iov58" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state           = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы           = Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү
 |стиль_негизги_башжазуу = {{Түс|Канада}}
 |стиль_башжазуу    =  {{Түс|Канада}}
 |башжазуу                 =  [[Файл:Flag_of_Canada_(Pantone).svg|30px]] [[Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү]]          
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1   = Провинциялар
|тизмек1     =  [[Файл:Flag of Alberta.svg|20px]] [[Альберта]]{{*}}[[Файл:Flag of British Columbia.svg|20px]] [[Британ Колумбиясы]]{{*}}[[Файл:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Квебек]]{{*}}[[Файл:Flag of Manitoba.svg|20px]] [[Манитоба]]{{*}}[[Файл:Flag of Nova Scotia.svg|20px]] [[Жаңы Шотландия]]{{*}}[[Файл:Flag of New Brunswick.svg|20px]] [[Нью-Брансуик]]{{*}} [[Файл:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|20px]] [[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]{{*}}[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|20px]] [[Онтарио]]{{*}}[[Файл:Flag of Prince Edward Island.svg|20px]] [[Канзаада Эдуард аралы]]{{*}}[[Файл:Flag of Saskatchewan.svg|20px]] [[Саскачеван]]

|башжазуу2   = Аймактар
|тизмек2     = [[Файл:Flag of Nunavut.svg|20px]] [[Нунавут]]{{*}}[[Файл:Flag of the Northwest Territories.svg|20px]] [[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]{{*}}[[Файл:Flag of Yukon.svg|20px]] [[Юкон (аймак)]]

|башжазуу3   = Жоюлган
|тизмек3     =[[Атабаска (федералдык округ)]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Мамлекеттердин административдик-аймактык түзүлүшү|Канада]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sp7yjja3yedy4d7sv2mht185l3iov58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үй сатылат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133672</id>
    <revision>
      <id>666526</id>
      <parentid>553307</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6439" sha1="im7h9dnwl25hv8j0uqh4xuqnddl7r0a" xml:space="preserve">{{Тасма
|КыргАталышы      = Үй сатылат 
|НукураАталышы    = {{lang-ru|Продается дом}}&lt;br&gt;{{lang-en|Home for Sale}} 
|Сүрөт            = 
|Сүрөткө баяндама = 
|Урааны            = 
|Жанры            = [[Драма|Социалдык драма]] 
|Режиссёру        = Таалайбек Кулмендеев
|Продюсери        = Таалайбек Кулмендеев
|Сценарийи        = Болсунбек Таалайбек уулу&lt;br&gt;Таалайбек Кулмендеев
|Актёрлор         = [[Өмүрбек Нурдинов]]&lt;br/&gt;[[Калипа Таштанова]]&lt;br/&gt;[[Азиз Мурадилаев]]
|Оператору        = Болсунбек Таалайбек уулу
|Композитору      =Мурзалы Жеенбаев
|Мантаждаган     = Элдияр Мадаким
|Сүрөтчүсү       = Байыш Исманов
|Компания         = [[Кыргызфильм]] &lt;br&gt;Shaboto film group
|Бюджети          =  
|Киреше        = 
|Өлкө             = {{KGZ}} 
|Тили             = [[Кыргыз тили|Кыргызча]]
|Узактыгы         = 82 мүнөт
|Жыл              = [[2022]]
|Тасманын бет ачаары = 
|imdb_id = 
|super.kg_id  = 
|Сайты =
}} 
'''Үй сатылат''' ({{lang-ru|Продается дом}}, {{lang-en|Home for Sale}}) — Режиссёр Таалайбек Кулмендеевдин социалдык драма жанрындагы көркөм тасмасы. Тасма 2022-жылы «Оскар» киносыйлыгынын «Эл аралык мыкты тасма» наамына Кыргызстандын атынан көрсөтүлгөн&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaktus.kg/doc/8747_oskar_syylygyna_kyrgyzstandan_yy_satylat_tasmasy_korsotyldy.html| title=&quot;Оскар&quot; сыйлыгына Кыргызстандан &quot;Үй сатылат&quot; тасмасы көрсөтүлдү| work=Кактус Медиа| accessdate=05.03.2024}}&lt;/ref&gt;, Ал эми каармандардын бири Калипа Таштанова «Коркут Ата» фестивалында «Эң мыкты актриса» наамын алган. 

2023-жылдын 23-мартынан тарта баардык кинотеатрларда бет ачары болгон. Т. Океев атындагы Улуттук &quot;Кыргызфильм&quot; киностудиясынын базасында жана &quot;Shaboto film group&quot; студиясы менен бирге ишке ашырылган. Тасманын дүйнөлүк бетачары Пусан Эл аралык фестивалында өтүп&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://asiatv.kg/2022/09/07/kyrgyzstanskij-film-prodayotsya-dom-otobran-na-kinofestival-v-pusane/| title=Кыргызстанский фильм «Продаётся дом» отобран на кинофестиваль в Пусане| work=Asia TV| accessdate=05.03.2024}}&lt;/ref&gt;, Лос-Анжелестеги Азиянын Дүйнөлүк фестивалында, Бурсадагы Түрк дүйнөсүнүн Коркут Ата, ошондой эле Дакка, Калькутта, Мумбай Эл аралык фестивалдарына катышкан&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://reporter.kg/yj-satylat-tasmasy-dakkadagy-el-aralyk-festivalga-katyshat/| title=«Үй сатылат» тасмасы Даккадагы эл аралык фестивалга катышат| work=Reporter.kg| accessdate=05.03.2024| archivedate=2025-02-21| archiveurl=https://web.archive.org/web/20250221235528/https://reporter.kg/yj-satylat-tasmasy-dakkadagy-el-aralyk-festivalga-katyshat/amp/}}&lt;/ref&gt;.

Тасмада Өмүрбек Нурдинов, Калипа Таштанова, Азиз Мурадилаев башкы ролду жараткан. 
==Мазмуну ==
Жупуну жашаган, үч жаштагы кызын тарбиялап жаткан жаш үй-бүлөнүн окуясы чагылдырылат. Алар экинчи перзентин күтүп жатышкан болот. Жубайлардын жашоосу макулдашылбаган аракеттерден улам кескин өзгөрүп кетет&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://kg.mirtv.ru/news/135578| title=Кыргызстан выдвинул на «Оскар» фильм «Продаётся дом»| work=Мир| accessdate=05.03.2024| archiveurl=https://web.archive.org/web/20221130104801/https://kg.mirtv.ru/news/135578| archivedate=2022-11-30}}&lt;/ref&gt;.

Жолдошунун чакан бизнеси үй-бүлөнү туңгуюкка алып барат: чет өлкөгө жиберилген товар чек арадан жоголуп кетет. Кредитти жабуу үчүн жолдошу туугандарынан акча алып, анын ордуна жаңы төрөлгөн баласын берүүнү убадалайт. Ошол эле учурда аялы чет өлкөгө иштеп келүү үчүн, боюнан алдырат&lt;ref name=&quot;Kyrgyzstan&quot;&gt;{{cite web |url=https://24.kg/obschestvo/246169_kyirgyizstan_vyibral_kinolentu_kotoruyu_otpravit_nasoiskanie_premii_oskar/ |title=Кыргызстан выбрал киноленту, которую отправит на соискание премии &quot;Оскар&quot; |work=24.KG |date=25.09.2022 |accessdate=25.09.2022}}&lt;/ref&gt; .
==Каармандарда==
{{Каармандарда (үстүндө)}}
{{Каармандарда|[[Өмүрбек Нурдинов]]|Чолпондун күйөөсү|Дамир}}
{{Каармандарда|[[Калипа Таштанова]]|Дамирдин аялы|Чолпон}}
{{Каармандарда|Акылбек Мураталиев|}}
{{Каармандарда|[[Азиз Мурадилаев]]|}}
{{Каармандарда (түбүндө)}}
==Сыйлыктары жана наамдары ==
==Булактар ==
{{Булактар}} 
==Шилтемелер ==
* {{imdb title|id=|22269066|title=Үй сатылат}} 
* [https://www.kinopoisk.ru/film/5221772/ Үй сатылат кинопоиск сайтында {{ref-ru}}]

[[Категория:Кыргызстандын драма тасмалары]] 
[[Категория:Кыргызстандын 2022-жылы чыккан тасмалары]]</text>
      <sha1>im7h9dnwl25hv8j0uqh4xuqnddl7r0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фижи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134458</id>
    <revision>
      <id>666506</id>
      <parentid>645914</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65160" sha1="hwsv3m7ha5c2ih79e34iqsxg1es7wt5" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Негизделген                = 
 |Макамы                     = 
 |Кыргызча аталышы           = Фижи Республикасы
 |Расмий аталышы             = {{lang-en|Republic of Fiji}}&lt;br&gt;{{lang-fj|Matanitu Tugalala o Viti}}&lt;br&gt;{{lang-hif|Fidźi Ganaradźja}} / {{lang-hif|फ़िजी गणराज्य}}
 |Мамлекеттик дини           = [[Динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                       = Coat of arms of Fiji.svg
 |Желек                      = Flag of Fiji.svg
 |Гимн аталышы               = Кудайдан корк жана падышаны сыйла
 |Аудио                      = Fiji National Anthem.ogg
 |Урааны                     = Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui (Кудай Фижиге батаңды бер)
 |Башкаруу формасы           = [[Парламенттик республика]]
 |Картада                    = Fiji on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg
| lat_dir = S
| lat_deg = 17
| lat_min = 48
| lat_sec = 48
| lon_dir = E
| lon_deg = 179
| lon_min = 24
| lon_sec = 44
| region = FJ
| CoordScale = 5000000
 |Тили                       = [[англис тили]], [[фижи тили]], [[хиндустани]]
 |Эгемендүүлүк күнү          = [[10-октябрь]] [[1970-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды        = [[Улуу Британия|Улуу Британиядан]]
 |Борбор шаары               = [[Сува]]
 |Ири шаарлар                = [[Сува]], [[Лаутока]]
 |Башчыларынын милдеттери    = [[Президент]]&lt;br&gt;[[Премьер-министр]]
 |Башчылары                  = Уильям Катонивере&lt;br&gt;Ситивени Рабука
 |Аянты                      = 18,274
 |Суу пайызы                 = 
 |Аянты боюнча орду          = 151-орун
 |Калкы                      = 926,276
 |Калкы боюнча орду          = 161-орун
 |Калкты каттоо жылы         = 2018
 |Калктын жыштыгы            = 46,4
 |ИДӨ (САМ)                  = 15,152 млрд
| ИДӨнү эсептөө жылы (ППС)   = 2023
| ИДӨ (САМ) боюнча           = 158-орун
| ИДӨнүн ар бир жанга        = 16,563 
| ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 102-орун
| ИДӨ (номинал)              = 5,511 млрд
| ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2023
| ИДӨ (номинал) боюнча       = 164-орун
| ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 6,024
|Акча бирдиги                = [[Фижи доллары]] (FJD)
| АДӨИ                       = {{Өсүү}} 0,730
| АДӨИ деңгээли              = &lt;span style=&quot;color:#00сс33;&quot;&gt;'''жогору'''&lt;/span&gt;
| АДӨИ боюнча орду           = 99-орун
 |ЭОК                        = FIJ 
 |Этнохороним                = фижилик, фижиликтер
 |Домени                     = [[.fj]]
 |Телефон коду               = 679
 |Убакыт аралыгы             = [[UTC+12:00|+12:00]]
 |Штрих коду                 = 
 |Түшүнүктөр                               = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Fiji|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Фижи''' ({{lang-en|Fiji}}, {{lang-fj|Viti}}, {{lang-hif|Fidźi}}), расмий аталышы — '''Фижи Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Fiji}}, {{lang-fj|Matanitu Tugalala o Viti}}, {{lang-hif|Fidźi Ganaradźja}}, {{lang-hif|फ़िजी गणराज्य}}) — [[Меланезия|Меланезиянын]] чыгышындагы, [[Океания|Океаниядагы]] көз карандысыз мамлекет. [[Тынч океан|Тынч океанынын]] түштүк-батышындагы [[Фижи аралдары|Фижи архипелагында]], [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиянын]] түндүгүндө, [[Вануату|Вануатунун]] чыгышында, [[Тувалу|Тувалунун]] түштүгүндө жана [[Тонга|Тонганын]] батышында жайгашкан.

Өлкөнүн расмий аталышы бир нече жолу өзгөргөн:

* Фижи Падышалыгы (1871-1970 жж.).
* Фижи (1970-1987 жж.).
* Фижи Республикасы (1987-1990 жж., 2010-жылдан тартып).
* Фижи Эгемендүү Демократиялык Республикасы (1990-1998 жж.).
* Фижи Аралдарынын Республикасы (1998-2010 жж.).

== Этимология ==
Мамлекеттин азыркы «Фижи» аталышы — өлкөнүн башкы Вити-Леву аралынын тонга тилиндеги  бурмаланган аталышынан келип чыккан. Тонга аралдарынын жашоочулары илгертен бери фижиликтер менен тыгыз байланышта болушкан, алар аймакта эр жүрөк жоокерлер жана мыкаачы [[Каннибализм|каннибалдар]] жашашат деп эсептеген. Фижиликтер жасаган курал-жарактар жана буюмдар жакынкы аралдарда жашаган элдер арасында чоң суроо-талапка ээ болгон. Фижилер өз мекенин ''Вити'' ({{lang-fj|Viti}}), ал эми тонгалыктар ''Фиси'' ({{lang-ton|Fisi}}) деп аташкан. Кийинчерээк бул сөздү европалыктар, тактап айтканда, британиялык [[Жеймс Кук]] аталышын, биринчи жолу картага «Фижи» ({{lang-en|Fiji}}) деп түшүргөн&lt;ref&gt;Fiji High Commission. [https://web.archive.org/web/20110803125621/http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html Фижи жөнүндө]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
Б.з.ч. 1500-жылдары Фижи аралдарында полинезиялык, андан кийин меланезиялык уруулары жашаган. [[1643-жыл|1643-жылы]] Фижи аралдарын голландиялык деңиз саякатчысы [[Абель Тасман]] ачкан. [[1774-жыл|1774-жылы]] аралдарды англиялык деңиз саякатчысы [[Жеймс Кук]] изилдеген. [[1835-жыл|1835-жылы]] аралдарга англиялыктардын биринчи тобу келип, [[1874-жыл|1874-жылы]] бул аралдар Улуу Британиянын колониясына айланган. 1875-76-жылдары уруу башчыларынын жетекчилиги астында жергиликтүү элдер англис колонизаторлоруна каршы чыгышкан. [[1879-жыл|1879-жылдан]] баштап Фижиге кант плантацияларында иштөө үчүн Индиядан жумушчуларды алынып келе баштаган. [[1966-жыл|1966-жылы]] улуттук-боштондук кыймылынын кысымы астында жергиликтүү калктын укуктарын кыйла кеңейткен конституция кабыл алынган. [[1970-жыл|1970-жылы]] Фижи Британ шериктештигинин алкагында көз карандысыздыкка жетишкен. [[1987-жыл|1987-жылдагы]] аскердик төңкөрүштүн натыйжасында бийлик аскерлердин колуна өткөн жана генерал-губернатордун кызматы жокко чыгарылган. Фижи Республикасы деп жарыяланып, шериктештиктен чыккан. [[1997-жылы]] Конституциянын расалык дискриминацияга байланыштуу жоболоруна өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин кайрадан Шериктештикке кабыл алынган.

== География ==
[[Файл:Fiji and oceania.jpg|thumb|upright=1.15|Фижинин Океаниядагы жайгашкан картасы]]
[[Файл:FijiOMCmap.png|thumb|upright=1.15|Фижинин картасы]]
[[Файл:Fiji topo.png|thumb|upright=1.15|Фижинин топографиялык картасы]]

=== Географиялык абалы ===
[[Тынч океан|Тынч океанынын]] түштүк-батышында, [[Меланезия|Меланезияда]] жайгашкан Фижи мамлекети жанар тоо жана коралл аралдарынын тобунан турат. Өлкөнүн борбору [[Сува]] шаары [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиядан]] 1770 чакырым түндүктө жана АКШнын [[Гавайи]] штатынан 4450 чакырым түштүк-батышта жайгашкан&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Fiji-LOCATION-SIZE-AND-EXTENT.html Фижинин жайгашкан жери, аянты]&lt;/ref&gt;.

Жакынкы архипелагдары — [[Франция|Франциянын]] [[Уоллис жана Футуна]] аймагына таандык жана Фижи аралдарынын түндүк-чыгышында жайгашкан Футуна (Хорн) аралдары, чыгышында [[Тонга]] мамлекетине таандык аралдар жана батышында [[Вануату|Вануатуга]] таандык [[Жаңы Гебрид аралдары|Жаңы Гебрид]] аралдары.

Фижинин жалпы аянты 18,274 км²&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;CIA. The World Fact Book. [https://web.archive.org/web/20190108073243/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html Фижи]&lt;/ref&gt;. Өлкө 332 аралдарда жайгашкан, аралдардын үчтөн биринде гана туруктуу калк жашайт&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Pacific Islands Climate Change Assistance Programme (PICCAP) &amp; Fiji Country Team. [https://unfccc.int/resource/docs/natc/fjinc1.pdf Климаттын өзгөрүшүнө карата Фижи аралдарынын иш-чаралары]&lt;/ref&gt;. Алардын аянты боюнча эң чоңдору Вити-Леву (10 429 км²) жана Вануа-Леву (10 429 км²) аралдары&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Вити-Леву аралында өлкөнүн калкынын 70% жакыны жашайт, Фижинин үч ири шаары (Сува, Нанди жана Лаутока) жана негизги аэропорту жайгашкан. Башка ири аралдары — Тавеуни (470 км²), Кандаву (411 км²), Нгау (140 км²) жана Коро (104 км²). Фижи аралдарынын көбү арал топторуна чогултулган, алардын эң чоңу Вануа-Леву, Вити-Леву, Кандаву, Ломаивичи, Ясава, Маманута, Лау жана Моала. Өлкөнүн курамына Сува шаарынан 63 км түндүк-батышта жайгашкан Ротума аралы (43 км²) кирет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ротума аралын кошпогондо Фижи аралдары түндүк-батыштан түштүк-чыгышка карай 595 чакырымга, түндүк-чыгыштан түштүк-батышка 454 чакырымга созулуп жатат&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Өлкөнүн эң бийик жери Вити-Леву аралында жайгашкан бийиктиги 1324 метрге жеткен Томаниви тоосу&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Фиджинин эң түндүккү аралы — Ротума арал тобунун курамына кирген Уэа аралы, эң батышкы жана ошол эле учурда эң түштүккү аралы — Теваира рифи, эң чыгышкы аралы — Ватоа.

=== Геология ===
Фижи аралдары, батыш тарабынан Түндүк Фижи ойдуңу, чыгыш тарабынын Лау ойдуңу жана Фижи жаракасы, Мэтью Хантер кырка тоосу менен чектелген Тонга-Кермадек менен Жаңы Гебриддер аралдарынын конвергенция аймактарынын ортосунда жайгашышкан. Тынч океанынын тектоникасын жана түзүлүшүн изилдөөнүн негизинде, мурунку мезгилде Фижи аралдары [[Тынч океан|Тынч океанынын]] жанар тоолук от шакекчесинин ажырагыс бөлүгү болгон деп божомолдоого болот&lt;ref&gt;Жер жана минералдык ресурстар министрлиги. Фижинин минералдык ресурстар департаменти. [https://web.archive.org/web/20100913031505/http://www.mrd.gov.fj/gfiji/geology/educate/geo_fiji.html Фижинин геологиясы].&lt;/ref&gt;.

=== Климат ===
{{Климатограмма|[[Сува|Сува шаары]]
|23.6|30.6|315
|23.8|31.0|288
|23.5|30.6|371
|23.1|29.7|390
|21.9|28.3|267
|21.4|27.6|164
|20.4|26.5|142
|20.5|26.6|159
|20.9|27.0|184
|21.7|27.8|234
|22.5|28.8|264
|23.2|29.8|263
|float=right
|clear=both
|Булак=[http://www.met.gov.fj/climate_fiji.html Fiji Meteorological Services]
}}

Фиджи аралдарынын климаты океандык тропиктик. Архипелагга жакын, анын түндүк-чыгыш жана түштүк-батыш тараптарында Түштүк Тынч океанынын конвергенция аймагы жайгашкан. ушул себептерден улдам жаан-чачындын көп болушу менен мүнөздөлөт. Бул аймак климаттын кескин жана күтүсүздөн өзгөрүшүнө алып келет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Майдан октябрга чейин созулган кургакчыл мезгилде бул конвергенция аймагы Фижинин түндүк-чыгышында жайгашат, ал эми ноябрдан апрелге чейин жаан-чачындуу мезгилде аралдардын аймагын камтыйт. Жаан-чачындуулукка таасир этүүчү дагы бир маанилүү фактор, Фижи аралдарына нымга каныккан абаны алып келген түштүк-чыгыш [[Пассаттар|пассатар]] саналат.

Орточо суткалык температура мезгилге жараша өзгөрүп турат. Кургакчыл мезгилинде +23°C - +25°C  чейин, ал эми жаан-чачындуу мезгилде +26°C - +27°C чейин. Жалпысынан эң суук (июль-август) жана эң жылуу айларда (январь-февраль) температуранын айырмасы +3°C - +4°C гана түзөт. Жээкке жакын жерлерде орточо түнкү температура +18°C, ал эми күндүзү +32°C. Аралдардын ички аймактарында түнкү температура +15°C чейин төмөндөшү мүмкүн. Фижиде катталган минималдуу температура +8°C, ал эми максималдуу температура +39,4 °C болгон. Өлкөнүн басымдуу бөлүгүндө чыгыштан жана түштүк-чыгыштан соккон [[пассаттар]], ал эми Вити-Леву жана Вануа-Леву аралдарында [[бриз]] шамалдары мүнөздүү. Шамалдын ылдамдыгы көбүнчө убакта катуу эмес. Чоң ылдамдыка жеткен шамалдар июндан менен ноябрь айларынын ортосунда сейрек катталып турат&lt;ref&gt;Fiji Meteorological Services. [https://www.webcitation.org/6173u2vz6?url=http://www.met.gov.fj/climate_fiji.html Фижинин климаты]&lt;/ref&gt;.

=== Суу ресурстары (гидрология) ===
[[Файл:Rewaatnausori.jpg|thumb|left|220px|Наусори шаарынан агып өткөн Рева дарыясы]]
Фижи аралдарынын көпчүлүгүндө таза суунун чектелген туруктуу булактары бар. Топурак борпоң болгондугунан улам, жаан-чачын менен жааган суулар жер бетинде көпкө турбай, бат эле жерге сиңип кетет. Жергиликтүү жашоочулар негизинен чатырлардан топтолгон жамгыр суусун же кичинекей кудуктардан алынган сууну колдонушат.

Ири жанар тоо аралдарында көптөгөн дарыялар жана сайлар бар, ал эми Вити-Леву аралында ири дарыялар бар. Бул аралдын болжол менен 70% аймагында өлкөнүн — Рева, Навуа жана Сингатока аталышындагы үч ири дарыя тутумунун бассейндери орун алган. Бул дарыялар Вити-Левунун түштүк бөлүгүндө деңизге барып куюшат&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;RAMSAR Program. [https://web.archive.org/web/20140204055310/http://ramsar.wetlands.org/Portals/15/Fiji.pdf Фижи]&lt;/ref&gt;. Өлкөнүн эң ири Рева дарыясынын узундугу 145 км жетет (кеме жүрүүчү бөлүгү 100 км жакын) жана дарыя бассейнинин аянты болжол менен 3000 км². Бирок, экономикалык жактан алганда Мба жана Нанди дарыялары эң чоң мааниге ээ. Вануа-Леву аралынын дарыяларынын узундугу, 55 км Дрекети дарыясынын эске албаганда кыска келет&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Көлдөр Фижи аралдарында үчүн сейрек кездешет. Көлдөрдүн эң чоңу Тавеуни аралында жайгашкан, аянты 23 га болгон Тангимаутиа көлү. Вануа-Леву аралында, аянты кичинекей, суусу аз туздуу Нгалонгало, Нгасаува жана Ндрано көлдөрү жайгашкан&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== Кен-байлыктар ===
Фижи аралдарында [[жез]], [[алтын]], [[коргошун]], [[цинк]] жана башка бир катар металлдардын кендери бар. Мисалы, 1970-жылдардын башында жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн натыйжасында Вити-Леву аралында Сингатока жана Мба шаарларынын аймактарында курамына 57-58% чейин [[Темир|темирди]], 6,7-7,5% [[Титан оксиддери|титан оксиддерин]], 0,7-0,1% [[Ванадий оксиддери|ванадий оксиддерин]](V), 0,3-0,35% [[Хром оксиддери|хром оксиддерин]] камтыган кендердин кору аныкталган&lt;ref&gt;Tevita Vuibau and Frank Whippy. [https://www.webcitation.org/64VwpTJTJ Тынч океанынын түштүгүндөгү минералдар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111173045/http://www.webcitation.org/64VwpTJTJ |date=2017-11-11 }}&lt;/ref&gt;. Бирок, бул кендерди казып алуунун жана кайра иштетүүнүн рентабелдүүлүгүнүн төмөндүгүнө байланыштуу азыркы учурда өлкөдөгү металлдардан [[алтын]] жана алтын менен кошо чыгуучу [[күмүш]] гана казылып алынат. Алтын 1933-жылдан бери экспорттолуп келет. Мындан тышкары, бут жана даана таштары, [[фосфаттар]], [[кум]], [[шагыл]] жана [[цемент сырьёлору]] аз өлчөмдө казылып алынат&lt;ref&gt;Travis Q. Lyday. [https://www.usgs.gov/centers/national-minerals-information-center/international-minerals-statistics-and-information Фижидеги минералдар]&lt;/ref&gt;.

Фижи аралдарында болгон минералдык кендерден тышкары, өлкөнүн жээк аймактарында мунайдын кору болушу ыктымал&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Фижинин мунайдын кору боюнча потенциалы |url=http://www.mrd.gov.fj/gfiji/petroleum/petroleum.html |accessdate=2011-08-21 |archivedate=2011-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720202617/http://www.mrd.gov.fj/gfiji/petroleum/petroleum.html }}&lt;/ref&gt;.

=== Топурак ===
Фиджи аралдарындагы топурактардын көбү негизинен жанар тоо тектеринен туруп, түшүмдүү келет. Курамында коралл жана башка тектердин бөлүктөрүн камтыйт. Дарыялардын боюнда жайгашкан [[Аллювий|аллювий чөкмөлөрү]] аллохтондук топурактар басымдуурак кылат&lt;ref&gt;World Wildlife Fund. [https://www.worldwildlife.org/biomes Фижинин тропикалык нымдуу токойлору]&lt;/ref&gt;. Ойдуңдардын (деңиз жээктери, [[Пенеплен|пенепленге]]) топурактары вулкандык күлдөн, тоо тектерден, акиташ туфунан, [[Чопо|чоподон]] турат. 600 метрден бийик, тоолуу айматкардын топурактары [[Аллювий|аллювий чөкмөлөрүнө]], вулкандык күлдөн, тоо тектерден турат. Жайыт топурактары курамында [[натрий]], [[фосфор]], [[күкүрт]] жана [[Калий|калийдин]] аздыгы менен мүнөздөлөт&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;FAO. [https://web.archive.org/web/20110427165644/http://www.fao.org/ag/AGP/agpc/doc/Counprof/southpacific/fiji.htm Фижинин жайыт жана тоют ресурстары.]&lt;/ref&gt;.  Фижидеги эң түшүмдүү топурактар Сингатока, Рева, Нанди, Мба, Навуа жана Ламбаса дарыларынын жайылмасында жайгашкан&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

=== Флора жана фауна ===
[[Файл:Bounty_Island_beach_Fiji.jpg|left|thumb|220px|Маманута аралы]]
Аралдардын геологиялык түзүлүшүн, ар кандай климаттык шарттарын жана архипелагдагы айрым аралдардын обочолонуп жайгашкандыгына байланыштуу, Фижинин экосистемасы ар түрдүүлүгү менен айырмаланат. Фижи аралдарынын бетинин көбү жыш өсүмдүктөр менен капталган. Жээк аймактарында мангрлар, көптөгөн [[Рифт|рифтер]] кездешет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Бул аймактын флористикалык бөлүнүшү тарабынан, жергиликтүү флора палеотропикалык флористтик облустун Индо-Малайзия субоблусунун Фижи аймагынын бир бөлүгү болуп саналат. Ушуга байланыштуу бардык уруктуу өсүмдүктөрүнүн 90% жакыны [[Жаңы Гвинея]] аралында да кездешет. Мындан тышкары, Австралияда, Гавай аралдарында, Жаңы Каледонияда, Жаңы Зеландияда жана Француз Полинезиясында кездешкен өсүмдүктөрдүн түрлөрү да бар&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Ministry of Local Government, Housing and Environment. [https://www.cbd.int/doc/world/fj/fj-nr-01-en.pdf Биологиялык ар түрдүүлүк жөнүндө конвенция. Фижи Республикасы] &lt;/ref&gt;. 

Өлкөдөгү мангр бактарынын жалпы аянты 42 миң гектарды түзөт. Алардын көбү Мба, Рева, Нанди жана Ламбаса сыяктуу ири дарыяларынын дельтасынын аймактарында же тоскоол рифтер корголгон жерлерде жайгашкан&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Жалпысынан Фижи аралдарында өсүмдүктөрдүн 2600гө жакын түрү каттлаган, алардын 1600гө жакыны жергиликтүү түрлөр жана 1000ге жакын түрү адамдар тарабынан алынып келинген. Алардын ичинен 310го жакын түрү папоротник сымал өсүмдүктөр жана 2225 түрү урукту өсүмдүктөр&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Эндемикалык түрлөрдүн саны салыштырмалуу жогору: жергиликтүү өсүмдүктөрдүн болжол менен 63% түзөт. Толугу менен эндемиктер болуп Degeneriaceae тукумундагы өсүмдүктөр саналат.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Негизги макала|Фижинин административдик-аймактык түзүлүшү}}
[[Файл:Fiji divisions named.png|thumb|350px|Фижинин административдик-аймактык түзүлүшүнүн картасы]]
[[Файл:Fiji Province.svg|thumb|350px|Фижинин провинциялары]]
Административдик жактан Фижи Республикасы округдарга бөлүнөт. Жалпысынан өлкөдө төрт округ жана бир көз каранды аймак бар:

* Чыгыш округу;
* Батыш округу;
* Түндүк округу;
* Борбордук округу
Округдар өз кезегинде 14 провинцияларга бөлүнөт: Кандаву, Лау, Ломаивичи, Мба, Мбуа, Матуата, Наитасири, Намоси, Нандронга-Навоса, Ра, Рева, Серуа, Таилеву жана Такаундрове.
* Негизги архипелагдын түндүгүндө жайгашкан Ротума аралы ички автономиялуу көз каранды аймак макамына ээр.

{| align=&quot;center&quot; class=&quot;standard&quot;
|+
! |Округ
! |№
! |Провинция
! |Аянты,&lt;br&gt;км²
! |Калкы,&lt;ref name=&quot;statsfiji7&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150909180938/http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/414-first-release-population-size 2007-жылкы калкты каттоо маалыматтары]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;адам (2007)
! |Калктын жыштыгы,&lt;br&gt;адам/км²
! |Административдик борбору
|-----
| rowspan=&quot;3&quot; | Чыгыш округу
| 1
| Кандаву
| align=&quot;right&quot;|478
| align=&quot;right&quot;|10 167
| align=&quot;right&quot;|21,27
| Вунисеа
|-----
| 2
| Лау
| align=&quot;right&quot;|487
| align=&quot;right&quot;|10 683
| align=&quot;right&quot;|21,94
| Тубоу
|-----
| 3
| Ломаивичи
| align=&quot;right&quot;|411
| align=&quot;right&quot;|16 461
| align=&quot;right&quot;|40,05
| Левука
|-----
| rowspan=&quot;3&quot; | Батыш округу
| 4
| Мба
| align=&quot;right&quot;|2634
| align=&quot;right&quot;|231 760
| align=&quot;right&quot;|87,99
| Мба
|-----
| 5
| Нандронга-Навоса
| align=&quot;right&quot;|2385
| align=&quot;right&quot;|58 387
| align=&quot;right&quot;|24,48
| Сингатока
|-----
| 6
| Ра
| align=&quot;right&quot;|1341
| align=&quot;right&quot;|29 464
| align=&quot;right&quot;|21,97
| Ваилека
|-----
| rowspan=&quot;3&quot; | Түндүк округу
| 7
| Матуата
| align=&quot;right&quot;|2004
| align=&quot;right&quot;|72 441
| align=&quot;right&quot;|36,15
| Ламбаса
|-----
| 8
| Мбуа
| align=&quot;right&quot;|1379
| align=&quot;right&quot;|14 176
| align=&quot;right&quot;|10,28
|
|-----
| 9
| Такаундрове
| align=&quot;right&quot;|2816
| align=&quot;right&quot;|49 344
| align=&quot;right&quot;|17,52
| Савусаву
|-----
| rowspan=&quot;5&quot; | Борбордук округу
| 10
| Наитасири
| align=&quot;right&quot;|1666
| align=&quot;right&quot;|160 760
| align=&quot;right&quot;|96,49
| Насину
|-----
| 11
| Намоси
| align=&quot;right&quot;|570
| align=&quot;right&quot;|6898
| align=&quot;right&quot;|12,10
| Навуа
|-----
| 12
| Рева
| align=&quot;right&quot;|272
| align=&quot;right&quot;|100 787
| align=&quot;right&quot;|370,54
| Сува
|-----
| 13
| Серуа
| align=&quot;right&quot;|830
| align=&quot;right&quot;|18 249
| align=&quot;right&quot;|21,99
| Серуа
|-----
| 14
| Таилеву
| align=&quot;right&quot;|755
| align=&quot;right&quot;|55 692
| align=&quot;right&quot;|73,76
| Наусори
|-----
| rowspan=&quot;1&quot; | Көз каранды аймак
| 15
| Ротума
| align=&quot;right&quot;|46
| align=&quot;right&quot;|2002
| align=&quot;right&quot;|43,52
| Ахау
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
| Баардыгы
|
|
| align=&quot;right&quot;|18 074
| align=&quot;right&quot;|837 271
| align=&quot;right&quot;|45,82
|
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
| Орточо
|
|
| align=&quot;right&quot;|1204,93
| align=&quot;right&quot;|55 818,06
| align=&quot;right&quot;|59,116875
|
|+
|}
== Калк ==
{| border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 width=300 style=&quot;float:right; border:1px solid gray; border-collapse:collapse; font-size:90%; margin:0 0 .5em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; |&lt;big&gt;Вануатунун калкы&lt;/big&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |[[Файл:Fidji-demography.png|thumb|centre|300px|Фижинин калкынын өсүү динамикасы]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;lightblue&quot; |Калктын структурасы
|-
!valign=&quot;top&quot;|Калктын саны
| valign=&quot;top&quot; |935 974 адам (2020)
|-
!valign=&quot;top&quot;|Калктын жыштыгы
| valign=&quot;top&quot; |51,2 адам/км² (2020)
|-
!valign=&quot;top&quot;|Орточо курагы
| valign=&quot;top&quot; |жалпы: 29,9 &lt;br&gt;эркектер: 29,7&lt;br&gt;аялдар: 30,1
(2020)
|-
!valign=&quot;top&quot;|Курак структурасы
| valign=&quot;top&quot; |0—14: 26,86% &lt;br&gt;15—60: 65,81% &lt;br&gt;64 жогору: 7,34% 
(2020)
|-
!valign=&quot;top&quot;|Шаардык калктын үлүшү
| valign=&quot;top&quot; |57,2% (2020)
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |[[Файл:Fiji single age population pyramid 2020.png|thumb|centre|300px|2000-жылга карата жыныстык жана курактык түзүм]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;lightblue&quot; |Төрөлүүнүн деңгээли
|-
! valign=&quot;top&quot; |Фертилдүүлүктүн жалпы коэффициенти
| valign=&quot;top&quot; |2,31 ‰ (2020)
|-
! valign=&quot;top&quot; |Калктын өсүү темпи
| valign=&quot;top&quot; |0,5 ‰ (2020)
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;lightblue&quot; |Өлүмдүн деңгээли
|-
! valign=&quot;top&quot; |Ымыркайлардын өлүмү
(1 жашка чейинки 1000 төрөлгөндөргө)
| valign=&quot;top&quot; |8,8 ‰ (2007)
эркек балдар: 9,7 ‰
кыздар: 7,9 ‰
|-
! valign=&quot;top&quot; |Адамдардын өлүмү (1000 адамга)
| valign=&quot;top&quot; | 6,3 ‰
|}

=== Калктын саны ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;10&quot; |&lt;center&gt;'''Калктын саны'''&lt;ref&gt;PDH.stat: [[Development indicator database]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/population-and-demographic-indicators Калк жана демография.]&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
|'''1891'''
|'''1901'''
|'''1911'''
|'''1921'''
|'''1936'''
|'''1946'''
|'''1956'''
|'''1966'''
|'''1976'''
|'''1986'''
|-
|121 180
|{{Азайуу}}120 124
|{{Көбөйүү}}139 541
|{{Көбөйүү}}157 266
|{{Көбөйүү}}198 379
|{{Көбөйүү}}259 638
|{{Көбөйүү}}345 737
|{{Көбөйүү}}476 727
|{{Көбөйүү}}588 068
|{{Көбөйүү}}715 375
|-
|'''1996'''
|'''2007'''
|'''2013'''
|'''2014'''
|'''2015'''
|'''2017'''
|'''2020'''
|
|
|
|-
|{{Көбөйүү}}775 077
|{{Көбөйүү}}837 271
|{{Көбөйүү}}862 068
|{{Көбөйүү}}865 611
|{{Көбөйүү}}869 458
|{{Көбөйүү}}884 887
|{{Көбөйүү}}935 974
|
|
|
|}

=== Жашоонун узактыгы ===
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |Жашоонун жалпы узактыгы&lt;ref&gt;Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://web.archive.org/web/20180417192421/http://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/health-indicators45 Калктын саламатыгынын көрсөткүчтөрү]&lt;/ref&gt;
|-
!Жыл
!Эркектер
!Аялдар
!Жалпы
|-
!1996
|64,5
|68,7
|66,6
|-
!2007
|65,2
|69,5
|67,4
|-
!2008
|65,1
|68,4
|66,7
|-
!2009
|65,9
|68,5
|67,2
|-
!2010
|66,2
|69,1
|67,6
|}

=== Саны жана жайгашуусу ===
Улуттук эл каттоо Фижиде [[1891-жыл|1891-жылдан]] баштап дайыма ар бир он жыл сайын жүргүзүлүп турат. 2007-жылдагы эл каттоонун маалыматтарына ылайык (Фижи статистика башкармалыгынын маалыматтары), өлкөнүн калкы 837 271 адамды түзгөн. 2020-жылга карата бул сан 935 974 адамга чейин көбөйгөн&lt;ref name=&quot;statsfiji7&quot; /&gt;.

Фижиде калктын өсүү темпи башка Океаниядагы мамлекеттерге салыштырмалуу төмөн: [[2020-жыл|2020-жылдагы]] эсептөөлөр боюнча болгону 0,5% болгон. [[2007-жыл|2007-жылдагы]] эл каттоодо калктын санынын 0,7% өcүүшүн көрсөткөн&lt;ref name=&quot;statsfiji7&quot; /&gt;.

Калктын санын эсептөө жана башка статистикалык маалыматтарды чогултуу ар бир провинция боюнча жүргүзүлөт. 2007-жылга карата провинциялардын калкынын саны жана пайызы:

* [[Мба]] — 231 760 адам (27,7%)
* [[Наитасири]] — 160 760 адам (19,2%)
* [[Рева]] — 100 787 адам (12%)
* [[Матаута]] — 72 441 адам (8,6%)
* [[Нандронга-Навоса]] — 58 387 адам (7%)
* [[Таилеву]] — 55 692 адам (6,6%)
* [[Такаундрове]] — 49 344 адам (5,9%)
* [[Ра]] — 29 464 адам (3,5%)
* [[Серуа]] — 18 249 адам (2,2%)
* [[Ломаивичи]] — 16 461 адам (2%)
* [[Мбуа]] — 14 176 адам (1,7%)
* [[Лау]] — 10 683 адама (1,3%)
* [[Кандаву]] — 10 167 адам (1,2%)
* [[Намоси]] — 6898 адам (0,8%)
* [[Ротума]] — 2002 адама (0,3%) 
Божомолду малыматтар боюнча, 2100-жылга карата өлкөнүн калкынын саны 1,3 млн адамды түзөт.

Жаңы Зеландияда, Австралияда жана АКШда фижиликтердин ири диаспоралары бар. 

2001-жылы Жаңы Зеландияда 7000ге жакын фижиялыктар катталган (Жаңы Зеландиянын аймагында жашаган Океания элдеринин 3% га жакыны). Алардын көбү 57% Окленд шаарында, 11% Веллингтондо, 5% Крайстчерчте жашайт&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Жаңы Зеландиядагы фижиликтер. |url=https://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2001-Census-reports/Pacific-peoples/2001-census-pacific-profiles-fijian.ashx |accessdate=2011-08-21 |archivedate=2009-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091114020620/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2001-Census-reports/Pacific-peoples/2001-census-pacific-profiles-fijian.ashx }}&lt;/ref&gt;.

Австралияда, 2006-жылы 48 150 фижиликтер катталган, алардын көбү Жаңы Түштүк Уэльс (28 610 адам же 59,4%), Квинсленд (8 950 адам же 18,6%) жана Виктория (7 910 адам же 16,4%) штаттарында отурукташкан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Community Information Summary. Fiji born |url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/_pdf/fiji.pdf |accessdate=2011-08-21 |archivedate=2006-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060912025004/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/_pdf/fiji.pdf }}&lt;/ref&gt;.

Мындан тышкары, АКШда фижиликтердин чоң диаспорасы бар, саны 2000-жылы 10 265 адамды же АКШ жашаган Океания элдеринин жалпы санынын 2,7% тМындан тышкары, АКШда чоң диаспора бар: 2000-жылы-10 265 адам, же Штаттарда жашаган Океаниядагы элдердин 2,7% түзгөн&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Америка Кошмо Штаттарындагы Тынч океан аралдарынын тургундары. |url=http://www.census.gov/prod/2005pubs/censr-26.pdf |accessdate=2011-08-11 |archivedate=2011-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.census.gov/prod/2005pubs/censr-26.pdf }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Fijian_women_ceremonial.jpg|left|thumb|365x365px|Фижи айымдары. 1935-жыл]]
2007-жылы Фижинин шаар калкынын үлүшү 50,7% же 424,846 адам болгон. Өлкөнүн беш ири калктуу жайлары — Насину (76 064 адам), Сува (74 481 адам), Лаутока (43 473 адам), Наусори (24 919 адам), Нанди (11 685 адам). Эң урбанизацияланган, шаар калкынын үлүшү айыл калкынан жогору болгон провинциялары — Мба, Наитасири жана Рева&lt;ref name=&quot;statsfiji7&quot; /&gt;.

2007-жылы калкынын 51% же 427 176 адамды эркектер жана калкынын 49% же 410 095 адамды аялдар  49% түзгөн. 2020-жылга карата 14 жашка чейинки балдардын үлүшү 26,86%; 15 жаштан 64 жашка чейинки адамдарын үлүшү 65,81%; 65 жаштан жогору жаштагылардын үлүшү 7,34% болгон. 2020-жылдагы малыматтарга ылайык, Фижи тургундарынын орточо жашы 29,9 жашты, эркектердин орточо жашоо узактыгы 71 жашты жана аялдар орточо жашоо узактыгы 76,6 жашты түзгөн&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Этникалык курам ===
Фижинин калкы эки улуттук: 2007-жылдагы эл каттоого ылайык, тургундардын дээрлик 57% же 475,739 адам Фижи аралдарынын түпкү элинин өкүлдөрү жана 37,5% же 313,798 адам фижи-индиялыктар болгон. Башка элдери: 1,2% (10 335 адам) — ротума, 1,8% (15 311 адам) — Тынч океанынын башка аралдарынан келгендер, 1,3% (10 771 адам) — европалыктар менен жергиликтүү адамдардын ортосундагы никеден төрөлгөндөр, 0,6% (4704 адам) — хан кытайлары&lt;ref name=&quot;statsfiji7&quot; /&gt;.

=== Тил ===
[[Фижи тили]] жана [[англис тили]] — расмий тилдери, Фижиде жашаган индиялыктар арасында [[хинди тили]] жана «хиндустани» (хинди жана урду тилдери менен байланышкан тил) кеңири таралган.

=== Дин ===
Фижиде 1966-жылдан бери 27 чиркөөнү жана Тынч океанынын аймагындагы 11 Улуттук Кеңешти бириктирген Тынч океан чиркөөлөрүнүн конференциясы иш алып барат&lt;ref&gt;Andrew Louth''.'' [https://books.google.kg/books?id=3CNeEAAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PT3847&amp;dq=%22Pacific+Conference+of+Churches%22+founded+1966&amp;hl=ru&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22Pacific%20Conference%20of%20Churches%22%20founded%201966&amp;f=false The Oxford Dictionary of the Christian Church]. — Oxford University Press, 2022-02-17. — 4474 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-19-263815-1&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mark A. Lamport. [https://books.google.kg/books?id=B6xVDwAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA285&amp;dq=%22Pacific+Conference+of+Churches%22+founded+1966&amp;hl=ru&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22Pacific%20Conference%20of%20Churches%22%20founded%201966&amp;f=false Encyclopedia of Christianity in the Global South]. — Rowman &amp; Littlefield, 2018-06-01. — С. 285. — 1119 с. — ISBN 978-1-4422-7157-9&lt;/ref&gt;.

Диний курам:
* Мусулмандар — 6,3%
* [[Христиан дини|Христиандар]] — 64,5%
** Методисттер — 35%
** Католиктер — 9%
** Кудайдын ассамблесы агымы — 6%
** Жетинчи күндүн адвентисттери — 4%
** башка христиан дининин агымдары — 11%
* [[Индуизм|Индуизтер]] — 27,9%
* Сикхтер — 0,3%
* Башка диндер жана [[Атеизм|атеисттер]] — 1%

== Саясий түзүлүшү ==

=== Мамлекеттик түзүлүшү ===
Конституциясы боюнча Фижи — эгемендүү демократиялык мамлекет. Көз карандысыз Фижи мамлекетинин тарыхында төрт жолу Конституция кабыл алынган&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |title=Фижинин Конституциясы. |url=http://www.paclii.org/fj/legis/num_act/ca1997268/ |accessdate=2024-06-05 |archivedate=2011-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110216025913/http://www.paclii.org/fj/legis/num_act/ca1997268/ }}&lt;/ref&gt;.

==== Мамлекет башчысы ====
1990-жылдын жана 1997-жылын Конституцияларында Фижинин Президентин беш жылдык мөөнөткө Уруу башчыларынын Жогорку Кеңеши тарабынан шайланган. [[2013-жыл|2013-жылдагы]] жаңы Конституцияга ылайык, ал өлкө парламентинин жыйынында үч жылдык мөөнөткө шайланат. Президенттин өлкөнүн саясий турмушундагы ролу чектелген, бирок ал улуттук каатчылык учурунда колдонула турган белгилүү бир бийликке ээ. Жаңы Конституция боюнча ал Фижинин куралдуу күчтөрүнүн башчысы болуп саналат&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

==== Аткаруу бийлиги ====
Премьер-министр расмий түрдө президент тарабынан дайындалат. Ал өкүлдөр палатасында көпчүлүктүн колдоосуна ээ болушу керек. Иш жүзүндө ири саясий партиянын же коалициянын лидери премьер-министр болуп бекитилет. Бирок, кээде парламент бир пикирге келе албаган учурларда, президент арбитрдин ролун өзүнө алат жана бардык саясий фракциялар менен талкуулоолордон кийин премьер-министрди Өкүлдөр палатасынын көпчүлүк мүчөлөрү менен дайындайт. Премьер-министрдин ордун бекиткенден кийин, президент расмий түрдө аткаруу бийлигинин өкүлү болгон 10-25 мүчөдөн турган Министрлер кабинетинин курамын аныктайт&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

==== Мыйзам чыгаруу бийлиги ====
Парламент эки палаталуу. Өкүлдөр палатасы 71 мүчөдөн турат. Алардын 25 мүчөсү, ар бир 5 жылда болуп турган жалпы элдик шайлоодо шайланышат. Калган 46 орун Фижинин этникалык жамааттары үчүн сакталган: 23 фижи улутундагылар, 19 индо-фижилер, 1 ротум жана 3 жалпы талапкерлер (европалыктар, кытайлар жана башка улуттар).

Парламенттин жогорку палатасы болгон Фижинин Сенатында 32 мүчө бар, алар расмий түрдө Президент тарабынан бекитилет. Талапкерлерди Уруу башчыларынын Жогорку Кеңеши (14), Премьер-министр (9), оппозициянын лидери (8) жана Ротума аралынын Кеңеши (1) сунушташат.

Сенат өкүлдөр палатасына караганда азыраак бийликке ээ жана мыйзамдарды демилгелей албайт, бирок аларды кабыл алууда четке кагууга же оңдоого укуктуу&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

==== Сот бийлиги ====
Жогорку соттун мүчөлөрүн президент дайындайт. Мыйзамдар системасы британиянын укутук системасында негизделген&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. 

== Куралдуу күчтөрү жана полиция ==
Куралдуу күчтөр эки компоненттен турат: кургактагы күчтөр (армия) жана аскер-деңиз күчтөрү. Океаниянын башка өлкөлөрүнө салыштырмалуу Фижи ири сандагы кургактагы күчтөргө ээ жана БУУнун дүйнөнүн ар кайсы бурчтарындагы тынчтык миссияларынын активдүү катышуучусу. Тынчтыкты орнотууга катышуу Фижинин эң маанилүү кирешелеринин бири. Учурда Чыгыш Тимордо, Иракта, Ливанда, Синайда жана Фиджиде аскерлери кызмат өтөп келет. Аскер-деңиз флотунда 9 патрулдук кайык, 2 көмөкчү кеме жана президент колдонгон яхта бар. Учурда фиджинин куралдуу күчтөрүндө авиация жок&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

== Экономика ==
[[Файл:Suva,_Fiji_01.jpg|left|thumb|220x220px|Сува шаарындагы соода борбору]]
Фижинин экономикасы айыл чарбасына, токой чарбасы, балык уулоого, алтын казып алуу жана экспорттоого, туризмге негизделген. Тамак-аш, жеңил өнөр жай, кол өнөрчүлүк багытында иш алып барган чакан мекемелери бар.

Өлкөнүн тышкы соодасынын негизги багыттары: [[кант]], [[текстиль]], алтын, балыкты экспортоо; өнөр жай товарларын, күйүүчү майларды, азык-түлүк товарларын, химикаттарды импорттоо.

[[2014 жыл|2014-жылы]], ИДӨ жан башына 8236 [[АКШ доллары|АКШ долларын]] түзгөн.

=== Туризм ===
[[Файл:Shangri-La_Fijian_Resort_15.jpg|thumb|Фижидеги курорт]]
[[Файл:Mamanuca_island.jpg|thumb|Маманука аралдарынын тобундагы аралдардын бири]]
[[Файл:Momi_Bay,_Fiji.jpg|thumb|Фижинин батышындагы Мариотт Моми булуңунда жайгашкан суу үстүндөгү эс алуу жайлары]]
Фижиде туристерди өзүнө тарткан көптөгөн кызыктуу жана кооз жерлер жайгашкан. Туристер көп келген аймактарына Нади, кораллду жээктер, Денарау аралы жана Маманука аралдары кирет. Туристердин санынын ири бөлүгүн [[Австралия|Австралиянын]], [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиянын]] жана [[Америка Кошмо Штаттары|Америка Кошмо Штаттарынын]] жарандары түзүшөт&lt;ref&gt;Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/latest-releases/tourism-and-migration/visitor-arrivals/917-provisional-visitor-arrivals-va-2018 Туристердин саны.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806200835/https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/latest-releases/tourism-and-migration/visitor-arrivals/917-provisional-visitor-arrivals-va-2018 |date=2019-08-06 }}&lt;/ref&gt;. Фижиде коралл рифтери көп болгондугуна байланыштуу, ушул аймактарда сууга түшүү жана дайвинг туристтердин арасында кеңири тараган эс алуу багыттары&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.lonelyplanet.com/fiji Фижинин саякатчылар үчүн маалыматтары жана колдонмосу.]&lt;/ref&gt;.

Фижинин туристтер үчүн кооз жерлери негизинен ак кумдуу пляждар жана жыл бою тропикалык аба ырайы бар жагымдуу аралдар. Жалпысынан алганда, эс алууга жана саякаттого Фижиде орточо баалар орнотулган. Ошондой эле, аралдарда дүйнөлүк деңгээлдеги беш жылдыздуу курорттор жана мейманканалар да жайгашкан. Фижи аралдарынын четки аралдарында туристтерди тартуу максатында бюджеттик курорттор куруулуда&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. CNN телеканалы Лаукала аралында орун алган Laucala Island Resort мейманканасын дүйнөдөгү эң кооз он беш мейманкананын бири деп атаган&lt;ref&gt;CNN. [https://edition.cnn.com/travel/article/most-beautiful-island-hotels/index.html Дүйнөдөгү эң кооз, аралдарда жайгашкан мейманканалар.]&lt;/ref&gt;.

Расмий статистикалык маалыматтарга таянсак, 2012-жылы Фижиге келген коноктордун 75% эс алуу үчүн келген туристер экенин билдиришкен&lt;ref&gt;Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://www.statsfiji.gov.fj/latest-releases/tourism-and-migration/earnings-from-tourism/393-fiji-s-earnings-from-tourism-2013.html?highlight=WyJ0b3VyaXNtIl0= Туризм.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Туристтердин таттуулашуу айларын өткөрүүгө, үй-бүлөлүк эс алууга (кичинекей балдар үчүн атайын жайлар бар, балдар клубдары) толугу менен ыңгайлуу шарттар түзүлгөн&lt;ref&gt;[https://www.statsfiji.gov.fj/latest-releases/tourism-and-migration/earnings-from-tourism/393-fiji-s-earnings-from-tourism-2013.html?highlight=WyJ0b3VyaXNtIl0= Фижидеги эң мыкты балдар үчүн клубдар.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Сувадагы Турстен ботаникалык багы, Сигатока кум дөңсөлөрү жана Коло-и-Сува токой паркы жана Фижинин сырткы аралдарда суу астында сүзүү (дайвинг) абдан кызыктуу эс алуу багыттары болуп саналышат&lt;ref&gt;[https://www.nzherald.co.nz/topic/spy/?c_id=1503840 Фижинин Маманука аралдарындагы эс алуудагы эң жакшы беш багыты.]&lt;/ref&gt;.

Фижинин статистикалык башкармалыгы маалыматы боюнча төмөнкү өлкөлөрдөн эң көп сандагы туристер келет:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;background:#0072C6&quot; |Өлкө
! style=&quot;background:#0072C6&quot; |2019
! style=&quot;background:#0072C6&quot; |2018
! style=&quot;background:#0072C6&quot; |2017
! style=&quot;background:#0072C6&quot; |2016
! style=&quot;background:#0072C6&quot; |2015
|-
|{{Өлкө желеги|Австралия}}
|367,020
|365,660
|365,689
|360,370
|367,273
|-
|{{Өлкө желеги|Жаңы Зеландия}}
|205,998
|198,718
|184,595
|163,836
|138,537
|-
|{{Өлкө желеги|Америка Кошмо Штаттары}}
|96,968
|86,075
|81,198
|69,628
|67,831
|-
|{{Өлкө желеги|Кытай}}
|47,027
|49,271
|48,796
|49,083
|40,174
|-
|{{Өлкө желеги|Улуу Британия}}
|16,856
|16,297
|16,925
|16,712
|16,716
|-
|{{Өлкө желеги|Канада}}
|13,269
|13,220
|12,421
|11,780
|11,709
|-
|{{Өлкө желеги|Жапония}}
|14,868
|11,903
|6,350
|6,274
|6,092
|-
|{{Өлкө желеги|Түштүк Корея}}
|6,806
|8,176
|8,871
|8,071
|6,700
|-
|Жалпы саны:
|'''894,389'''
|'''870,309'''
|'''842,884'''
|'''792,320'''
|'''754,835'''
|}
Фижи аралдарында [[Голливуд|Голливуддун]] ар кандай кино тасмалары тартылган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190507001608/https://www.fiji.travel/us/fiji-in-the-movies Фижи кинолордо.]&lt;/ref&gt;:

* [[1932-жыл]] — Мистер Робинзон Крузо.
* [[1980-жыл]] — Көк лагуна.
* [[1991-жыл]] — Көк лагунага кайтып келүү.
* [[2000-жыл]] — [[Аралдагы төрт жыл]].
* [[2004-жыл]] — Анаконда 2: каргышка калган орхидеяга аңчылык.

АКШнын «Survivor» реалити-шоусу 33-сезонунан тартып Маманука аралдарында тартылып келүүдө&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181006235332/https://ew.com/tv/2017/09/12/survivor-jeff-probst-fiji// Жефф Пробст «Survivor» реалити-шоусун Фижиде гана тартылышын калайт.]&lt;/ref&gt;.

=== Транспорт ===
[[Файл:Nadi_airport_-_Arrivals_2.jpg|left|thumb|Нади аэропорту]]
[[Файл:Yasawa_Flyer_Ferry.jpg|left|thumb|Порт Денарау менен Ясава аралдарын ортосунда каттаган «Yasawa Flyer» кемеси]]
[[Файл:Inter-island_vessel.jpg|left|thumb|Фижинин чыгышындагы аралдардын бири]]
Фижи аралдарындагы 15 мамлекеттик аэропорт иш алып барууда. Ал аэропорттордун эки аэропорту эл аралык деген макамга ээ. Эл аралык аэропорттору — Фижинин негизги эл аралык дарбазасы деп аталган Нади эл аралык аэропорту жана Наусори эл аралык аэропорту , Фиджинин ички борбору жана 13 тышкы арал аэропорту. Бул аэропорттордон тышкары 13 аралдык аэропорттор деген макамга ээ болгон 13 аэропорт бар.

Фиджинин негизги авиакомпаниясы — «Fiji Airways»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120517023006/http://www.nbr.co.nz/article/air-pacific-reverts-original-fiji-airways-name-wb-118735 Air Pacific авиакомпаниясы, баштапкы Fiji Airways аталышsy кайрадан алды.]&lt;/ref&gt;.

Нади эл аралык аэропорту жайгашкан провинциясынын борборунан 9 км түндүгүндө жайгашкан жана Фижинин эң ири транспорттук хабы болуп саналат&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240523161055/https://airportsfiji.com/nadi_aiport.php |archivedate=2024-05-23 |title=Нади аэропорту. |url=https://www.airportsfiji.com/nadi_aiport.php |accessdate=2024-06-06}}&lt;/ref&gt;. Наусори эл аралык аэропорту Сува шаарынын борборунун түндүк-чыгышында 23 км  аралыкта жайгашкан жана негизинен Австралия жана Жаңы Зеландиядан учуп келген каттамдарды тейлейт.

Лабаса аэропорту — Вануа Леву аралындагы негизги аэропорт, Лабаса шаарынын түштүк-батышындагы Вайкеле шаарында жайгашкан. Лабаса аэропортунун эң чоң учагы — ATR 72&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Фижинин аэропорттору. |url=https://www.airportsfiji.com/outer_islands.php |accessdate=2024-06-06 |archivedate=2024-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240523162338/https://airportsfiji.com/outer_islands.php }}&lt;/ref&gt;.

Фижинин аянты жагынан чоң аралдарында арзан жана туруктуу автобус каттамдары бар. Автобустар коомдук транспорттун негизги түрү.Калктуу конуштардын жана шаарлардын ортосунда туруктуу автобус маршруттары бар&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121019000159/http://www.ltafiji.com/public.php Фижинин коомдук траспорту.]&lt;/ref&gt;.

Жеке жана чакан таксомотордук компаниялар да эл ташуу багытында иштерин алып барышат жана аралдар арасында деңиз аркылуу эл ташуучу кемелердин да маршруттары бар.

Айдоочуларга уруксат кагазын берүү жана коомдук траспортто жол киренин өлчөмүн бекитүү өлкөнүн транспорт башкармалыгына жүктөлгөн&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

Фижинин негизги аралдарынын ортосунда жүк ташуу жана адамдарды ташуу кызматын көрсөткөн паромдук компаниялар да иштейт. Patterson Brothers Shipping Company LTD кеме компаниясы унааларды жана чоң көлөмүү жүктөрдү ташуу багытында иш алып барат.

== Маданият ==
[[Файл:BureNavala2.jpg|left|thumb|220x220px|Навал айылындагы үйлөр]]
[[Файл:Fiji_vs_Canada_RWC2007_lineout.jpg|left|thumb|220x220px|Фиджинин улуттук регби командасы. 2007-жылы Канадага менен беттешүүсү]]
=== Тамак-аш ===
Ямс, маниок жана таро жергиликтүү, айрыкча айыл жеринде жана алыскы аралдарда тамак-аштын негизин түзөт. Жергиликтүү тамактарга каконда же кокода (лайм ширесинде маринаддалган жергиликтүү балык), роуроу (колоказиянын жалбырактарынан жасалган өзгөчө салат), кассава — (кокос сүтү, шекер жана банандын пюресинен жасалган тамактын түрү), дурука (спаржага окшош кайнатылган жашылча), куурулган же бышырылган тапиока, нан жемиштеринин бардык түрлөрү, ар кандай эттин, балыктардын жана жемиштерлин түрлөрү кирет.

Кава — фижинин улуттук ичимдиги, жергиликтүү тургандар «янгона» же «якона» деп аташ коюшат.

=== Спорт ===
Улуттук спорттун түрлөрү — регби-7, регби-15 жана [[регбилинг]]. 2016-жылы [[Рио-де-Жанейро]] шаарында өткөн олимпиада оюндарында, Фижинин регби-7 боюнча эркектер командасы эки алтын медаль утуп алган. Бул медалдар Фижи үчүн Олимпиада оюндарынын тарыхында биринчи медалдары болуп калган. 2021-жылы [[Токио|Токиододо]] регби-7 боюнча аялдар командасы коло медалга ээ болушкан.

2016-жылы Фижинин курама командасы Дүйнөлүк регби-7 сериясыны утуп алган&lt;ref&gt;[https://www.svns.com/en/standings World Series Standings]&lt;/ref&gt;.

Фижинин регби боюнча курама командасы бир топ убакытан бери IRB дүйнөлүк рейтингинин үчүнчү бештигинде&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Rugby Board — World Rankings: Full world rankings |url=https://www.world.rugby/rankings/mru |accessdate=2024-06-05 |archivedate=2020-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604233404/https://www.world.rugby/rankings/mru }}&lt;/ref&gt;.

=== Майрамдар ===

* [[1-январь]] — Жаңы жыл.
* [[6-февраль]] — Мухаммед пайгамбардын туулган күнү.
* [[Апрель]]-[[май]] — Жагымдуу жума жана Пасха.
* [[Май|Майдын]] аягы — Рату Сукуна күнү (жыл сайын майдын акыркы дүйшөмбүсүндө белгиленет).
* [[4-май]] — Улуттук жаштар күнү.
* [[5-июнь]] — Падышанын туулган күнү.
* [[10-октябрь]] — Эгемендүүлүк күнү.
* [[Октябрь]]-[[ноябрь]] — Девалинин (Дивали) «от фестивалы».
* [[1-ноябрь]] — Ыйыктардын күнү.
* [[11-ноябрь]] — Эскерүү күнү.
* [[25-декабрь]] — Рождество.
* [[26-декабрь]] — Белек берүү күнү.

== Булактар ==
{{Булактар}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.fiji.gov.fj/Home.aspx Фижи Өкмөтүнүн расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240527143501/https://www.fiji.gov.fj/Home.aspx |date=2024-05-27 }}
* [https://directory.digital.gov.fj/ Мамлекет башчысы жана Өкмөт мүчөлөрү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240527143502/https://directory.digital.gov.fj/ |date=2024-05-27 }}
* [https://www.statsfiji.gov.fj/ Фижинин статистикалык башкармалыгы]

{{Калып:Океания өлкөлөрү}}</text>
      <sha1>hwsv3m7ha5c2ih79e34iqsxg1es7wt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тринидад жана Тобаго</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135384</id>
    <revision>
      <id>666485</id>
      <parentid>645903</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57138" sha1="jzxk0v6sqgviw3fqca1onejsxkhefro" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Кыргызча аталышы           = Тринидад жана Тобаго
 |Расмий аталышы             = {{lang-en|Republic of Trinidad and Tobago}}
 |Мамлекеттик дини           = [[динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                       = Coat of arms of Trinidad and Tobago (2025).svg
 |Желек                      = Flag of Trinidad and Tobago.svg
 |Гимн аталышы               = Forged From The Love of Liberty
 |Аудио                      = Forged from the Love of Liberty (instrumental).ogg
 |Башкаруу формасы           = [[унитардык мамлекет]]
 |Картада                    = Trinidad and Tobago (orthographic projection).svg
| lat_dir = N
| lat_deg = 10
| lat_min = 36
| lat_sec = 0
| lon_dir = W
| lon_deg = 61
| lon_min = 9
| lon_sec = 0
| region = TT
| CoordScale = 1000000
 |Тили                       = [[англис тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү          = 31-август 1962-жылы
 |Эгемендүүлүгүн алды        = [[Улуу Британия|Улуу Британиядан]]
 |Борбор шаары               = [[Порт-оф-Спейн]]
 |Ири шаарлар                = [[Чагуанас]], [[Сан-Фернандо]], [[Сан-Хуан]]
 |Башчыларынын милдеттери    = [[Президент]]&lt;br&gt;[[Премьер-министр]]
 |Башчылары                  = [[Кристин Кангалу]]&lt;br&gt;Кит Роули
 |Аянты                      = 5131
 |Суу пайызы                 = 
 |Аянты боюнча орду          = 164-орун
 |Калкы                      = 1 508 635
 |Калкы боюнча орду          = 154-орун
 |Калкты каттоо жылы         = 2024
 |Калктын жыштыгы            = 294
 |ИДӨ (САМ)                  = 43,658 млрд
| ИДӨнү эсептөө жылы (ППС)   = 2023
| ИДӨ (САМ) боюнча           = 126-орун
| ИДӨнүн ар бир жанга        = 30 718 
| ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 58-орун
| ИДӨ (номинал)              = 27,887 млрд
| ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2023
| ИДӨ (номинал) боюнча       = 107-орун
| ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 19 621
| Акча бирдиги                = [[Тринидад жана Тобаго доллары]] (TTD)
| АДӨИ                       = {{Өсүү}} 0,814
| АДӨИ деңгээли              = &lt;span style=&quot;color:#00сс33;&quot;&gt;'''жогору'''&lt;/span&gt;
| АДӨИ боюнча орду           = 60-орун
 |ЭОК                        = TTO
 |Этнохороним                = тринидад жана тобаголук, тринидад жана тобаголуктар
 |Домени                     = [[.tt]]
 |Телефон коду               = 1-868
 |Убакыт аралыгы             = [[UTC-04:00|-04:00]]
 |Штрих коду                 = 
 |Түшүнүктөр                 = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Category:Trinidad and Tobago|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Тринидад жана Тобаго''' ({{lang-en|Trinidad and Tobago}}), расмий аталышы — '''Тринидад жана Тобаго Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Trinidad and Tobago}}) — [[Кариб деңизи|Кариб деңизинин]] түштүгүндө , [[Венесуэла|Венесуэланын]] жээгинен алыс эмес жайгашкан, арал мамлекети. Мамлекет эки ири [[Тринидад аралы|Тринидад]] жана [[Тобаго аралы|Тобаго]] жана көптөгөн майда аралдардан турат. Өлкө Венесуэланын чегинен 10,6 километр түндүгүндө жана [[Гренада|Гренаданын]] түштүгүндө, түндүк кеңдиктин 10°2′ — 11°12′ жана батыш узундуктун 60°30′ — 61°56′ ортосунда жайгашкан. 

Өлкө 1962-жылга чейин [[Улуу Британия|Улуу Британиянын колониясы]] болгон, эгемендүүлүк алгандан бери [[Улуттар Шериктештиги|Улуттар Шериктештигине]] мүчө&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Trinidad and Tobago |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago/ |accessdate=2024-10-17 |archivedate=2021-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109063840/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago }}&lt;/ref&gt;. 

== Этимология ==
Эки аралды тең [[Христофор Колумб]] [[1498-жыл|1498-жылы]] өзүнүн үчүнчү экспедициясы учурунда ачкан. Е. М. Поспеловдун ою боюнча, аралдардын бири «Тринидад» ({{lang-es|Trinidad}}) аталышын алыстан үч чөптүн үймөгүнө окшоштугунан алган&lt;ref&gt;Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь: &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Русские словари, 1998. — 503 с. — 3000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-89216-029-7&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. 

«Тобаго» экинчи аралдын аталышы жергиликтүү тургундар тарабынан коюлган, анын этимологиясы белгисиз. Е. М. Поспеловдун ою боюнча, топоним жергиликтүү калк тамеки тарткан түтүктөрдүн «тамбактын» аталышынан келип чыгышы мүмкүн.

== Тарыхы ==

=== Жергиликтүү калк ===
Тринидад менен Тобагого алгачкылардан болуп Түштүк Америкадан келген калк отурукташкан&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Тринидад аралынабайыркы адамдар, кеминде 7000 жыл мурун келип отурукташкан, бул Кариб деңизинин аралдарынын эң алгачкы отурукташкан бөлүгү болуп саналат&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://books.google.ru/books?id=0nawpAVSwjIC&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s The Rough Guide to Trinidad &amp; Tobago]&lt;/ref&gt;. Тринидаддын түштүк-батышындагы Банвари Трейс аймагында Кариб деңизиндеги аралдар арасындагы эң байыркы археологиялык эстеликтер табылган. Алар болжол менен б.з. ч. 5000 жылдарга таандык&lt;ref&gt;[https://muse.jhu.edu/book/6625 Archaeology and Geoinformatics: Case Studies from the Caribbean]&lt;/ref&gt;.

Биринчи европалыктар келген учурда Тринидадта ар кандай аравак тилдүү элдердин топтору жана непоя, супоя, яо сыяктуу кариб тилдүү элдердин топтору отурукташкан. Ал эми Тобаго аралында калина улуттундагы элдер жашашаган&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://books.google.ru/books?id=dExnAAAAMAAJ&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s Gertrude Carmichael. The History of the West Indian Islands of Trinidad and Tobago, 1498-1900]&lt;/ref&gt;.

=== Европалык колонизация ===
Христофор Колумб 1498-жылы Америкага болгон үчүнчү сапарында Тринидадды көргөн биринчи европалык адам болгон&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ал ошондой эле Тобагону алыстан көрүп, аны Беллаформа деп атаган, бирок бул аралга түшкөн эмес&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
[[Файл:Raleigh_at_Trinidad.jpg|left|thumb|Сэр Уолтер Рэлинин 1595-жылы Тринидаддагы испандыктарга кол салышы]]
1530-жылдары Тринидад аралын басып алууну көздөгөн испан жоокери Антонио де Седеньо аралдын түштүк-батыш жээгине чакан аскерлер тобу менен келип, аралдын жергиликтүү калкын багындырууну көздөгөн. Антонио де Седеньо баштаган чакан аскерлер тобу жергиликтүү эл менен көп жолу кагылуушуларды башынан өткөрүшүп, кийинчерээк бул аралга чеп курушкан. 1592-жылы бул аскерлер тобу жергиликтүү калк менен кагылуушулардын натыйжасында аралдын башка бөлүгүнө кетүүгө аргасыз болушкан&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=k084AAAACAAJ&amp;redir_esc=y Arie Boomert. Trinidad, Tobago, and the Lower Orinoco Interaction Sphere: An Archaeological/ethnohistorical Study]&lt;/ref&gt;.

XVII  кылымда Франция Тобагону колониялаштырган жана 1666-жылдын августунан 1667-жылдын мартына чейин бийликти кармап турушкан&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110727094445/http://www.montraykreyol.org/spip.php?article999 Vincent Huyghes-Belrose. The Colonization Of Tobago By France : Bibliographical And Archival Material In France, Martinique And Guadeloupe]&lt;/ref&gt;. 

1677-жылы 6-декабрда француздар Голландиянын жерлерине кол салып, бүт аралды басып алууга жетишишкен, кийин 1678-жылдын 10-августундагы биринчи Нимвеген келишимине ылайык голландиялыктарга бул аралдын аймагын толугу менен кайтарып беришкен&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090501001735/http://www.tradewinds-co.com/ttpp/history.html A Brief History of Trinidad &amp; Tobago]&lt;/ref&gt;. 

1751-жылы француз колонизаторлору аралга келе башташкан, бирок 1763-жылы 10-февралда Париж келишимине кол коюлгандан кийин Франция аралды Британияга өткөрүп берген.

1777-жылы генерал-капитан Луис де Унзага Тринидадда эркин соода жүргүзүүгө уруксат берилген жана бул окуя француз улуттундагы адамдарды аралга тартып, аралдын экономикасын кыйла жакшырткан&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241016072449/https://trinidad.us/history |archivedate=2024-10-16 |title=Trinidad and Tobago. History |url=https://trinidad.us/history |accessdate=2024-10-23}}&lt;/ref&gt;.

Аралга отурукташкандардын көбү француз улутундагы адамдар болгондуктан француз маданиятынын таасири үстөмдүк кылган. 1781-жылдын 2-июнунан 1793-жылдын 15-апрелине чейин бул арал кайрадан Франциянын башкаруусунда болгон.

1777-жылы генерал-капитан Луис де Унзага Тринидадда эркин соода жүргүзүүгө уруксат берилген жана бул окуя француз улуттундагы адамдарды аралга тартып, аралдын экономикасын кыйла жакшырткан&lt;ref&gt;[https://books.google.tt/books?id=uNrUU360mzsC Bridget Brereton. An Introduction to the History of Trinidad and Tobago]&lt;/ref&gt;.

=== Британиянын башкаруусу ===
[[Файл:Trinidad_Ralph_Abercromby_(cropped).JPG|left|thumb|1797-жылы Тринидад жана Тобагону британиялыктар басып алганын чагылдырган медальон]]
Испания Тринидадды 1797-жылга чейин көзөмөлдөп турган. Ушул эле жылы Ральф Эберкромбинин жетекчилиги астында британиялык 18 согуштук кемеден турган флотилия аралды айланта курчап алганга чейин жетишкен. Ошол эле жылы 18-февралда Тринидад Британияга багынып берип, 1802-жылы расмий түрдө Британ империясынын аймагына айланган. Конкерабия шаары жаңы бийлик тарабынан Порт-оф-Спейн деп аталып, колониянын административдик борбору макамына ээ болгон&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.
[[Файл:Plan_of_the_Isle_of_Trinidad_from_actual_surveys_made_in_the_year_1797._RMG_K1077.jpg|thumb|Тринидаддын 1797-жылдагы картасы]]
Кичирээк Тобаго аралы XVII кылымда дароо төрт державанын — Англия, Франция, Голландия жана Курландиянын ортосундагы талаштын объектиси болуп калган. Европалыктардын мындай кызыгуусуна карабастан, Тобагодо дээрлик калк отурукташпаган. 1704-жылы арал бейтарап аймак деп жарыяланып, деңиз каракчылардын базасына айланган, 1763-жылы Тобаго арылы Улуу Британиянын көзөмөлүнө өткөн&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

1850-жылдардын ортосунда Тринидаддан мунай кени табылган&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.
[[Файл:Newly_arrived_coolies_in_Trinidad.jpg|left|thumb|Тринидад жана Тобагого келген индиялык жумушчулар]]
1888-жылы Тринидад жана Тобаго бир колонияга бириктирилген&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://localhistories.org/a-brief-history-of-trinidad-and-tobago/ A History of Trinidad and Tobago]&lt;/ref&gt;. Улуу Британиянын чет жерлердеги ээлигинин борбору Тринидадда, ал эми Тобаго көз каранды аймакка айланган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
[[Файл:Stamps_of_Trinidad_and_Tobago.jpg|thumb|Тринидад жана Тобагонун 1953-жылдагы почта маркалары]]
XX кылымдын башында өлкөдө биринчи шайланган бийлик органдары пайда болгон. 1925-жылы мыйзам чыгаруу Ассамблеясына биринчи шайлоо өткөн. Анын 13 мүчөсүнүн ичинен 7 мүчөсү добуш берүү жолу менен шайланган, калган 6 мүчөсү губернатор тарабынан дайындалган. Шайлоого 21 жаштан улуу эркектер жана 30 жаштан улуу аялдар катыша алышкан&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1930-жылдар Тринидад жана Тобаго үчүн өтө оор он жыл болгон&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. Тринидадда, эки эпифитотиянын жана Улуу депрессиянын натыйжасында какао индустриясы дээрлик толугу талкаланган. Тобагодо калган плантациялар 1963-жылы «Флора» бороонунын жабыркаган. Ошондон бери Тринидад жана Тобагонун экономикасынын негизин табигый чийки зат (кен) иштетүү болуп келет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
[[Файл:Flag_of_Trinidad_and_Tobago_(1889–1958).svg|thumb|Тринидад жана Тобагонун колониялык желеги, 1889-1958 жж.]]
1930-жылдардын аягында Тубал Урия Батлердин уюштуруусунун астында болгон, өлкө боюнча иш таштоолордун болгон. Бул окуялардын натыйжасында профсоюздар түзүлгөн. Батлер 1950-жылы шайлоодо көпчүлүк добушка ээ болгон жумушчулар партиясын уюштурган. 1956-жылдагы шайлоодо Эрик Уильямстын жетекчилиги астында консервативдик Элдик улуттук кыймыл партиясы жеңишке жетишкен&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
[[Файл:Waller_AFB_mess_hall_sign.jpg|left|thumb|1940-жылдары Британия АКШга ижарага берген Уоллер аба күчтөрүнүн базасындагы жоокер]]
Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Тринидад жана Тобагодо олуттуу өзгөрүүлөр болгон. Бул мунай өнөр жайынын өсүшүнө түрткү болуп Тринидаддын түндүк-батышында америкалык деңиз базасынын пайда болушуна себеп болгон (Улуу Британия АКШга Чагуарамас аймагын ижарага берген). Бирок, ижара 99 жылдык мөөнөткө түзүлгөнүнө карабастан, 1956-жылы америкалыктар базанын курулушун токтотуп, 1963-жылы Чагуарамасты Тринидад жана Тобагого кайтарып берген&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
[[Файл:A_tadjah_at_Hosay.jpg|thumb|Хосай карнавалы]]
1958-1962-жылдары Тринидад жана Тобагонун борбору Вест-Индия федерациясынын дагы борбору болгон&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. Уюштуруучулардын түпкү максаты боюнча кийинчерээк Вест-Индия федерациясы Улуу Британиядан көз карандысыздыкты алып, бир мамлекет болуп калышы керек эле. Бирок, федерация төрт жылдан кийин, 1962-жылы 31-майда жоюлган. Туура үч айдан кийин, 1962-жылы 31-августта Тринидад жана Тобаго көз карандысыздыгын жарыялаган.

=== Көз карандысыздык ===
[[Файл:Trinidad_national_museum_2006-23-02.JPG|thumb|Тринидад жана Тобагонун улуттук музейи]]
Көз карандысыз мезгилинин алгачкы он төрт жылында Тринидад жана Тобаго, Британия королевасынын өкүлү болгон генерал-губернатордун  расмий башкаруусу астында Британиянын [[Доминион|доминиону]] бойдон калган. Мамлекеттин башчысы өкмөт башчы болгон. Өлкөнүн эгемендүүлүк алганга чейин өкмөттүн жетектеген Эрик Уильямс, Тринидад жана Тобагонун биринчи премьер-министри болуп калган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1970-жылдардын биринчи жарымында кайрадан саясий кризис башталган. 1970-жылы профсоюздар жана негрлердин укуктары үчүн саясий кыймылдар катышкан бир катар иш таштоолор жана демонстрациялар болуп өткөн. Өзгөчө кырдаал киргизилип, 15 териси кара саясий лидерлер камакка алынган. Кийин Тринидад жана Тобаго армиясынын бир бөлүгү козголоң чыгарып, бир нече адамды барымтага алган. Бирок, Улуттук гвардия өкмөткө баш ийген бойдон калып, беш күндүн ичинде козголоңду толугу менен баскан&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Бул окуялар жакындап келе жаткан экономикалык кризистин фонунда болгон. Премьер-министр Уильямс кызматтан өз эрки менен кетүүгө даярданып жаткан. Бирок, 1973-жылдагы Араб-Израиль согушу мунайдын баасын көтөрүлүүшүнө алып келип, мамлекеттеги экономикалык кризистен сактап калган. Уильямс дагы өз кызматтында калган. Күйүүчү майдын баасынын кымбатташы Тринидад жана Тобагодо көп өлчөдөгү мунай өндүрүүгө алып келген. Натыйжасында республикада орточо эмгек акы жана жашоо деңгээли кыйла жогорулаган&lt;ref&gt;[https://www.discovertnt.com/history Time capsule: a Trinidad &amp; Tobago historical timeline]&lt;/ref&gt;.

1976-жылы 1-август Тринидад жана Тобаго Республикасынын түзүлүшүн жарыяланган жана Улуу Британиянын доминиондуган толугу менен чыккан (бирок Улуттар Шериктештигиндеги ордун сактап калган). Тринидад жана Тобагонун акыркы генерал-губернатору Эллис Кларк республиканын биринчи президенти болуп, Эрик Уильямс премьер-министр бойдон калган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1981-жылы өкмөттүн башчысы Уильямс көз жумган. Ал түзгөн Улуттук кыймыл партиясы ал өлгөндөн кийин дагы беш жыл бийликте турган жана 1986-жылдагы шайлоодо Улуттук кайра жаралуу альянсына утулуп, альянстын лидери А. Н. Р. Робинсон премьер-министр кызматына келген&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1990-жылдын июлунда «Jamaat al Muslimeen» тобу куралдуу төңкөрүш аракетин жасаган&lt;ref&gt;[https://www.librarything.com/work/254292 The Muslimeen grab for power: Race, religion, and revolution in Trinidad and Tobago]&lt;/ref&gt;. Топтун 114 мүчөсү парламент имаратына жана телеборборго чабуул жасоого аракет кылышкан. Террористтер премьер-министрди жана парламенттин бир нече мүчөсүн барымтага алып, беш күн бою кармап турушкан. Өкмөттүк куралдуу күчтөр тарабынан бул топтун катышуучулары толугу кармалган.

Учурда Тринидад жана Тобаго региондогу эң бай мамлекеттердин бири (каржынын негизги булагы мунай жана жаратылыш газы), бирок өлкөдө саясий туруктуулук өтө төмөн бойдон калууда.

== География ==
[[Файл:Trinidad and Tobago OnEarth WMS.png|thumb|280px|Тринидад жана Тобагонун спутниктен көрүнүшү]]Тринидад жана Тобаго [[Атлантика океаны]] менен [[Кариб деңизи|Кариб деңизинин]] ортосундагы кичинекей архипелагда жайгашкан. Өлкө эки ири аралды (Тринидад жана Тобаго) жана көптөгөн майда аралдарда ээлейт (алардын арасында Чакачакаре, Монос, Уэвос, Гаспар-Гранде, Кичи Тобаго, Сент-Жайлс ж.б. аралдар).

Тринидад жана Тобагонун аянты — 5131 км², жалпы аянттынын 4768 км² же 93% Тринидад аралына туура келет. Тринидад аралынын орточо узундугу 80 км жана туурасы 59 км. Тобаго аралы Тринидаддан 30 чакырым түндүк-чыгышта жайгашкан жана узундугу 41 км, туурасы 12 км, аралдын аянты болжол менен 300 км².

=== Геология ===
[[Файл:STAPP 114 La Brea Pitch Lake.jpg|left|thumb|280x280px|Тринидаддын түштүк-батышындагы Пич-Лейк көлү]]
Тринидад жана Тобаго [[Антил аралдары|Кичи Антил аралдарынын]] бир бөлүгү деп эсептелгенине карабастан, алардын келип чыгышы бул архипелагдагы башка аралдардан айырмаланып турат. Тринидад алгач [[Түштүк Америка|Түштүк Американын]] бир бөлүгү болгон, Тобаго [[Жанар тоо|жанар тоонун]] атылышынан улам пайда болгон. Эки арал тең Түштүк Американын континенттик [[Шельф|шельфинде]] орун алышкан. Эки аралдагы тоо кыркалары [[Венесуэла|Венесуэланын]] тоо кыркаларынын уландысы болуп саналат&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121119034125/http://www.mapsofworld.com/country-profile/trinidad-tobago-information-geography-history.html Maps of the World. Тринидад жана Тобаго]&lt;/ref&gt;. Азыр аралдар континенттен [[Пария булуңу]], Бока-дель-Серпенте жана Бока-дель-Драгон кысыктары менен бөлүнгөн (аталыштары [[Испан тили|испанча]] жыландын оозу жана ажыдаардын оозу деген маанини билдирет).

Тринидадда кургактыгынын бетинде жапыз түздүктөр басымдуулук кылат, бирок үч тоо кыркасы бар, алардын экөө бири-бирине параллель жана бийиктиги 325 метрден ашпайт. Түндүктө Венесуэланын Жээк Кордильеринин уландысы болгон дагы бир тоо кыркалары жайгашкан. Анын бийик чекити — Арипо тоосу 940 метр бийиктике жетип, өлкөнүн эң бийик чокусу болуп саналат. Экинчи бийик чекити Эль Тукуче тоосунда жайгашып, бийиктиги 936 метр. 

Аралдын эки ири дарыялары — Ортойре (узундугу 50 км, Атлантика океанына куят) жана Корони (40 км, Пария булуңуна куят).

Тобагодо аралдын көпчүлүк бөлүгүнөн өткөн, узундугу 29 км жана бийиктиги 640 метрге чейин жеткен чоң тоо кыркасы үстөмдүк кылат. Тоо кыркаларынын түндүгүндө жана түштүгүндө түшүмдүү келген түздүктөр жайгашкан. Тобагонун 43% токойлор ээлейт. Аралда көптөгөн дарыялар жана сайлар бар. Тринидаддан айырмаланып, Тобагодо топурактын эрозиясы же суу ташкыны сыяктуу көйгөйлөр көп кездешпейт.


=== Климат ===
[[Файл:Beryl 2024-07-01 1150Z.jpg|thumb|188x188px|Берил ураганы 2024-жылдын июль айында Тринидад жана Тобагонун аймагын аралап өткөн]]
Тринидад жана Тобагонун климаты тропиктик&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Тринидадда жылдык орточо температура — 26°C&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.myweather2.com/Holiday-Destinations/Trinidad-and-Tobago/Portofspain/climate-profile.aspx?month=1 Country Overview For Trinidad and Tobago]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Жаанчыл мезгилинде (июндан декабрга чейин) абанын салыштырмалуу нымдуулугу орточо эсеп менен 85-87% чейин жетет, жылына 200 сантиметрден ашык жаан жаайт (орточо 211 см). 

Тобагонун климаты бир аз салкыныраак, бирок жалпысынан Тринидадтын климаты менен окшош. Жаан-чачындын жылдык орточо деңгээли болжол менен 250 см&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Жыл эки мезгилге бөлүнөт — жаанчыл мезгил июндан декабрга чейин, кургакчыл мезгил январдан майга чейин созулат. Аралдар тропикалык циклон зонасынын түштүгүндө жайгашкандыктан көпчүлүк катуу бороондор Тринидад менен Тобагонун аймагынын айланып өтүшөт&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== Флора жана фауна ===

Тринидад жана Тобаго аралдары [[Түштүк Америка|Түштүк Американын]] континенталдык шельфинде жайгашкандыктан жана байыркы убакта Түштүк Америка материги менен байланышта болгондуктан, алардын биологиялык ар түрдүүлүгү [[Кариб деңизи|Кариб деңизиндеги]] башка аралдардын көпчүлүгүнөн айырмаланат жана Венесуэланын биологиялык ар түрдүүлүгүнө көбүрөөк окшош келет&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=0nawpAVSwjIC&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s Polly Thomas. The Rough Guide to Trinidad &amp; Tobago]&lt;/ref&gt;.

== Саясий түзүлүшү ==
Тринидад жана Тобагонун саясий системасы парламенттик демократиянын британиялык моделине негизделген&lt;ref&gt;[https://www.studycountry.com/guide/TT-government.htm#:~:text=Trinidad%20and%20Tobago%20has%20a,the%20heads%20of%20various%20Ministries The Government and Political System in Trinidad and Tobago]&lt;/ref&gt;.
[[Файл:The_Hon_Christine_Kangaloo.jpg|thumb|229x229px|Кристин Карла Кангалу. 2023-жылдын 20-мартынан тарта президенттин кызматында]]
[[Файл:Trinidad_and_Tobago_Prime_Minister_Keith_Rowley_on_6_July_2023_-_(53027345558)_(cropped).jpg|left|thumb|240x240px|Кит Роули. 2015-жылдын 9-сентябрынан тарта премьер-министрдин кызматында]]
Тринидад жана Тобаго парламенттик республика болуп саналат. 1976-жылы кабыл алынган конституция боюнча мамлекет башчысы болуп парламенттин эки палатасынын депутаттары кирген шайлоочулар коллегиясы тарабынан беш жылдык мөөнөткө шайланган президент саналат&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241014054932/https://www.trinidad.us/government |archivedate=2024-10-14 |title=Presidents of Trinidad &amp; Tobago |url=https://trinidad.us/government |accessdate=2024-10-24}}&lt;/ref&gt;. Бир адам катары менен эки мөөнөттөн ашык президенттик кызматты ээлей албайт. Президенттин ыйгарым укуктары өтө чектелген, ошондуктан бийлик премьер-министрде&lt;ref&gt;[https://www.opm.gov.tt/ Office of the Prime Minister Republic of Trinidad and Tobago]&lt;/ref&gt;. Өкмөттүн төрагалыгына талапкерди парламент көрсөтөт, аны президент бекитет. Адатта, парламенттик шайлоодо көбүрөөк добуш алган партиянын лидери премьер-министр болот. Министрлер кабинетинин курамын парламент бекитет. Учурда өкмөттө 21 министрлик бар&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://globaledge.msu.edu/countries/trinidad-and-tobago/government Trinidad and Tobago: Government]&lt;/ref&gt;.

Мамлекеттин учурдагы башчылары 2015-жылдын сентябрь айынан бери кызматта турган президент Кит Роули жана премьер-министр Кристин Карла Кангалу.

Тринидад жана Тобаго парламенти эки палаталуу&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.ttparliament.org/about/ Parliament of the Republic of Trinidad and Tobago]&lt;/ref&gt;. Төмөнкү палата Өкүлдөр палатасы деп аталат. Ага 36 депутат кирет (кийинки парламенттик шайлоодон бул сан 41ге чейин көбөйтүлөт). Жогорку палата Сенат деп аталып 31 мүчөдөн турат, алардын 16 премьер-министр (өкмөттөн сенаторлор), 6 оппозиция лидери (оппозициядан сенаторлор), калган 9 президент (көз карандысыз сенаторлор) тарабынан дайындалышат&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;. Тобагодо аткаруу бийлигин 15 депутаттан турган жергиликтүү Ассамблея алып барат&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

Өлкөнүн эң жогорку соту — арбитраждык сот. Жогорку сот Тринидад жана Тобагонун президенти тарабынан премьер-министр жана оппозиция лидери менен кеңешкенден кийин дайындалат. Жогорку сот, Конституцияга ылайык, аткаруу бийлигинен көз каранды эмес.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
[[Файл:Тринидад и Тобаго АТД.png|300px|thumb|Тринидада жана Тобагонун административдик-аймактык түзүлүшү]]
[[Файл:Scarborough1-2005.jpg|thumb|300px|Скарборо, (Тобаго аралы)]]
Административдик түзүлүшү боюнча Тринидад жана Тобаго Республикасы унитардык мамлекет. Өлкө административдик жактан 9 аймакка, 3 борого, 2 шаар жана 1 уордго бөлүнөт&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Trinidad-and-Tobago Encyclopædia Britannica. Trinidad and Tobago]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

* Аймактар:
** [[Диего-Мартин]]
** [[Сан-Хуан — Лавентиль]]
** [[Тунапуна — Пиарко]]
** [[Кува-Табаквит-Талпаро|Кува — Табаките — Тальпаро]]
** [[Майаро — Рио-Кларо]]
** [[Сангре-Гранде]]
** [[Принсес-Таун]]
** [[Пенал-Дебе]]
** [[Сипария]]
* Боро:
** [[Арима]]
** [[Чагуанас]]
** [[Пойнт-Фортин]]
* Шаарлар:
** [[Порт-оф-Спейн]]
** [[Сан-Фернандо]]
* Уорд:
** [[Тобаго]]

== Калкы ==
{{bar box|title=Тринидад жана Тобагонун этникалык топтору &lt;ref name=&quot;CIAPAPUANEWGUINEA&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago/|title= Central America and Caribbean :: TRINIDAD AND TOBAGO|publisher= CIA The World Factbook|access-date= 24 January 2021|archive-date= 17 January 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210117071723/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago/|url-status= live|accessdate= 2024-10-17|archivedate= 2021-01-09|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210109063840/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago}}&lt;/ref&gt;|titlebar=#ddd|left1=Этникалык топ|right1=пайызы|float=right|bars={{bar percent|Индиялыктар |Blue|35.4}}
{{bar percent|Африкалыктар |Orange| 34.2}}
{{bar percent|Аралаш никеден туулгандар |Yellow|15.3}}
{{bar percent|Дугластар |Green|7.7}}
{{bar percent|Теги белгисиздер |Red|6.2}}
{{bar percent|Башка улуттар|Black| 1.3}}}}

[[2020-жыл|2020-жылдардын]] ортосунда өлкөнүн калкынын саны 1,4 миллиондон 1,5 миллионго чейин деп бааланган&lt;ref&gt;[https://www.worldometers.info/world-population/trinidad-and-tobago-population/ Worldometer. Trinidad and Tobago Population]&lt;/ref&gt;.

=== Улуттук курамы ===
Тринидад жана Тобагонун этникалык курамы басып алуулардын жана иммиграциянын тарыхы менен тыгыз байланышкан&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/1959567.stm Trouble in paradise]&lt;/ref&gt;.

Эң алгачкы тургундар жергиликтүү түпкү калкы, андан тышкары өлкөдөгү эки басымдуу этникалык топ бар. Алар [[Индия|Индиядан]], [[Түштүк Азия|Түштүк Азиядан]] жана [[Африка|Африкадан]] келген адамдардын урпактары.

Кант плантацияларында иштөөнү улантуудан баш тарткан, эркиндикке чыккан африкалык кулдарды алмаштыруу үчүн Индиядан алынып келинген жумушчулардын урпактары өлкөнүн эң ири этникалык тобун түзөт (болжол менен 35,4%)&lt;ref&gt;[https://www.guardian.co.tt/article-6.2.364323.1822635050 Twists and turns in search for ancestry]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Бул жумушчулар маданияттын, ата-бабаларынан калган салттарды азыркы мезгилге чейин сактап келишет жана негизинен Тринидадда жашашат. 2011-жылдагы эл каттоодого маалыматтарга ылайык Тобаго аралынын калкынын 2,5% гана индиялыктар болушкан&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160305151408/http://www.tt.undp.org/content/dam/trinidad_tobago/docs/DemocraticGovernance/Publications/TandT_Demographic_Report_2011.pdf Trinidad and Tobago Central Statistical Office. Non-Institutional Population by Sex, Age Group, Ethnic Group and Municipality]&lt;/ref&gt;.

Афркалыктардын урпактары тринидад жана тобаголуктардын калкынын экинчи ири этникалык тобун түзөт, калктын болжол менен 34,2% африкалык тектүү деп эсептешет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Африкалык улуттардын көбү XVI кылымдан тартып аралдарга алынып келинген кулдардын урпактары. Тобагодо бул топ 85,2% көрсөткүчү менен калктын көпчүлүгүн түзөт&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Калган калктын басымдуу бөлүгү ар кандай улуттардын ортосундагы никеден туулгандар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ошондой эле жергиликтүү түпкү калктын урпактарынын, европалыктардын, [[Португалдар|португалдардын]], [[Венесуэлалыктар|венесуэлалыктардын]], жана [[Кытайлар|кытай]], [[Арабдар|араб]] улутундагы адамдардын тобу бар.

Тринидад жана Тобагодо ата-бабалары XIX кылымдын аягында XX кылымдын башында Венесуэладан какао чарбаларында иштөө үчүн келген, испандыктардын жана африка калктарынын урпактары болгон паниол коому бар&lt;ref&gt;[https://minorityrights.org/country/trinidad-and-tobago/ Trinidad and Tobago - World Directory of Minorities &amp; Indigenous Peoples]&lt;/ref&gt;.

=== Диний курамы ===
{{bar box
|title    = Тринидад жана Тобагодогу дин (2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cso.gov.tt/census/2011-census-data/|title=2011 Census Data|first=Central Statistical Office|last=(CSO)|access-date=18 April 2021|archive-date=25 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425045611/https://cso.gov.tt/census/2011-census-data/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|titlebar = #ddd
|left1    = Дин
|right1   = Пайыз
|float    = left
|width    = 200px
|bars     =
{{bar percent|[[Христианство]]|blue|55.2}}
{{bar percent|[[Индуизм]]|darkorange|18.2}}
{{bar percent|[[Ислам]]|green|5.0}}
{{bar percent|Ориша|crimson|0.9}}
{{bar percent|Растафарианство|yellow|0.3}}
{{bar percent|Башка диндер|black|7.0}}
{{bar percent|Тутунган динин так атабагандар|grey|13.3}}
}}
[[Файл:TnT Hanuman Statue 1.jpg|left|276x276px|thumb|26 метрлик Ханумандын айкели]]
[[2011-жыл|2011-жылдагы]] эл каттоонун маалыматтарына ылайык өлкөнүн диний курамы көп агымду:

* [[Католицизм|Католик]] чиркөөсүнүн жолдоочулары — 21,60%
* [[Индуизм|Индуизмдин]] жолдоочулары — 18,5%
* [[Евангелисттер]] — 12,02%
* [[Баптизм|Баптисттер]] — 6,89%
* Англикандар — 5,67%
* [[Ислам|Мусулмандар]] — 4,97%
* Жетинчи күндүн адвентисттери — 4,09%
* Конгрегациячылар жана пресвитериандар — 2,49%
* Атеисттер жана агностиктер — 2,18%
* Жахабанын Күбөлөрү — 1,47%
* Оришанын жолдоочулары — 0,9%
* Методисттер — 0,65%
* Моравиялык бир туугандар жана растамандар — 0,27%

Тринидад жана Тобаго калкынын 11,1% диний көз караштарын көрсөткөн эмес.

Жогорудагы диндерден тышкары, негизинен өлкөдөгү түштүк азиялыктардын арасында сикхизм, жайнизм, зороастризм жана бахаизмдин жолдоочулары бар.

Кытай диаспорасынын арасында буддизм жана даосизм дагы кеңири таралган.

Аралдарда кылымдар бою жөттөр жашап келишет&lt;ref&gt;[https://books.google.kg/books?id=XOyYCgAAQBAJ&amp;q=judaism+in+trinidad&amp;pg=PA459&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=judaism%20in%20trinidad&amp;f=false The Encyclopedia of Caribbean Religions: Volume 1: A - L; Volume 2: M - Z]&lt;/ref&gt;. Бирок алардын саны абдан эле аз, 2007-жылдагы эсептөөлөргө ылайык, жөттөрдүн саны 55 адамды түзгөн&lt;ref&gt;[https://www.jta.org/2007/09/16/global/trinidads-jews-stick-together Trinidad’s Jews stick together]&lt;/ref&gt;.


=== Тил ===
[[Файл:Roti Shop, Port of Spain, Trinidad &amp; Tobago.jpg|thumb|220px|Англис тилиндеги дүкөндүн кире беришиндеги такта]]
Жалгыз расмий тили болуп [[англис тили]] саналат, бирок көптөгөн индотринидаддыктар сүйлөгөн бхожпури индо-арий тили кеңири таралган. Оозеки тилде, негизинен, англис тилинде негизделген тринидад креол тили колдонулат. [[Венесуэла]] жана башка испан тилдүү өлкөлөрдүн жакындыгына карабастан, испан тилинде сүйлөгөндөрдүн пайызы анча деле көп эмес, бирок бул тил биринчи чет тили катары окутулат&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101103080637/http://www.tradeind.gov.tt/SIS/FAQ.htm The Secretariat for The Implementation of Spanish]&lt;/ref&gt;.

[[Испан тили]] [[1498]]-[[1797]]-жылдары аралдын жалгыз расмий тили болгон, бирок [[1780]]-[[1790]] жылдары ал акырындык менен алгач [[француз тили]] менен, [[1870-жыл|1870-жылдан]] тартып англис тили менен алмаштырылган.

== Экономикасы ==
[[Файл:PoSHarbour.jpg|thumb|220 px|Порт-оф-Спейн гаваны]]
[[Файл:Piarco International Airport, 2010.jpg|thumb|Пиарко эл аралык аба майданы]]
[[Файл:Refinerypointeapierre.JPG|thumb|Пуэнт-а-Пьер шаарындагы мунай иштетүүчү завод]]
Республиканын экономикасынын негизин мунайды, ошондой эле жаратылыш газын өндүрүү жана кайра иштетүү түзөт. Тринидад жана Тобаго суюлтулган жаратылыш газын өндүрүү боюнча дүйнөдөгү алтынчы мамлекет (2005-жылы 14 миллиард м³ суюлтулган жаратылыш газын өндүргөн). АКШга экспортолгон суюлтулган жаратылыш газынын 65% Тринидад жана Тобагодо өндүрүлгөн газ түзөт. Тринидад аралынын түштүк-батыш жээгиндеги Пич-Лейк көлү дүйнөдөгү эң ири табигый асфальт резервуары болуп саналат жана асфальт экспортко чыгарылат. Химиялык продуктулар, айрыкча жер семирткичтер экспорттун негизги товарлары.

Тринидад жана Тобагонун эң маанилүү тышкы экономикалык өнөктөшү болуп АКШ саналат, ага республиканын экспортунун 40% жакыны жана импорттун 27% туура келет. Жамайка, Барбадос, Венесуэла, Бразилия өлкөлөрү менен олуттуу экономикалык байланыштары бар. Аз деңгээлде Европа Бирлигинин өлкөлөрү, Канада жана Жапония менен экономикалык байланышы бар.

Республиканын экономикалык саясаты — неолибералдык. 1995-жылы экономикалык өсүшкө жана өлкөгө чет элдик капиталды тартууга өбөлгө түзгөн экономикалык реформа болгон. Азыр Тринидад жана Тобаго инвестицияларды жайгаштыруу үчүн жагымдуу мамлекет болуп эсептелет.

Эл аралык валюта фондунун маалыматы боюнча Тринидад жана Тобагонун ички дүң өнүмү 2013-жылы 27,703 миллиард АКШ долларын түзгөн (дүйнөдө 99-орунда), жан башына ички дүң өнүмү 20 610 долларды түзгөн (39-орунда). Ички дүң өнүмүнүн 19% чет элдик инвестициядан турат жана анын көлөмү болжол менен 5 миллиард АКШ долларын түзөт.

Мамлекеттик акча бирдиги — [[Тринидад жана Тобаго доллары]] (коду TTD)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Country Capital and Currency List 2024 |url=https://www.geeksforgeeks.org/country-capital-and-currency/ |accessdate=2024-10-23 |archivedate=2025-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250123080729/https://www.geeksforgeeks.org/country-capital-and-currency/ }}&lt;/ref&gt;. 2024-жылдын 23-октябрына карата анын 1 АКШ долларына карата курсу 6,78 Тринидад менен Тобагонун долларына барабар&lt;ref&gt;[https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=USD&amp;To=TTD XE.com Inc. 1 USD to TTD - Convert US Dollars to Trinidadian Dollars]&lt;/ref&gt;.

== Маданияты ==
[[Файл:Orange_Carnival_Masqueraders_in_Trinidad.jpg|left|thumb|220x220px|Карнавал]]
Тринидад жана Тобагонун маданияты, мамлекеттин калкынын көп улуттуу курамы менен шартталган бир нече маданияттардын аралашмасы. Республиканын маданиятына Улуу Британия жана АКШ күчтүү таасир этет.

Өлкөнүн эң маанилүү маданий окуясы жыл сайын өтүүчү карнавал болуп саналат. Бул салттын тарыхы Чыгыш Африкадан Тринидад жана Тобагого кулдардын алып келинген мезгиленен башталат. Карнавал февралдын аягында жана марттын башында болуп, маскарад, бий, көчөлөрдө майрамдык жүрүш менен коштолот. Жергиликтүү музыкалык топтордун мелдештери дагы өткөрүлөт.

=== Майрамдары ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
!Дата
!Аталышы
!Англисче название
!Кошумча маалымат
|-
|1-январь
|[[Жаңы жыл]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |title=Public Holidays. Office of the Prime Minister Republic of Trinidad and Tobago |url=https://www.opm.gov.tt/faq/public-holidays/ |accessdate=2024-10-24 |archivedate=2024-09-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240919171522/https://www.opm.gov.tt/faq/public-holidays/ }}&lt;/ref&gt;
|New Year’s Day
|
|-
|Өзгөрүлмө
|[[Карнавал]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Carnival
|
|-
|Өзгөрүлмө
|Орозо айт&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Eid-ul-Fitr
|Рамазан айынын аягы, мусулмандын эң маанилүү майрамы. Тринидад жана Тобагодо мамлекеттик деп жарыяланган жалгыз мусулман майрамы.
|-
|Өзгөрүлмө
|[[Пасха]]
|Easter
|Улуу жума жана пасха жумалыгынын дүйшөмбү күндөрү.
|-
|30-март
|Баптисттердин Боштондук күнү&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Spiritual Baptist Shouter Liberation Day
|
|-
|Өзгөрүлмө
|Ыйсанын денеси жана каны майрамы&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Corpus Christi
|
|-
|30-май
|Индиялыктардын келген күнү&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Indian Arrival Day
|Мындай майрамды белгилеген дүйнөдөгү биринчи өлкө.
|-
|19-июнь
|Эмгек күнү&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Labour Day
|
|-
|1-август
|Эмансипация күнү&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Emancipation Day
|
|-
|31-август
|Эгемендүүлүк күнү&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Independence Day
|
|-
|24-сентябрь
|Республики күнү&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Republic Day
|
|-
|Өзгөрүлмө
|Дивали&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Divali
|
|-
|25-декабрь
|Рождество&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Christmas
|
|-
|26-декабрь
|Белектер күнү&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|Boxing Day
|Белек берүү ырымы салтка айланган майрам.
|}

== Социалдык тармагы ==

=== Билим берүү ===
Тринидад жана Тобаго Республикасында билим берүү 5 жаштан 16 жашка чейинки балдар үчүн акысыз жана милдеттүү болуп саналат. Билим берүү тармагын өнүктүрүүнү Энтони Гарсиа жетектеген Билим берүү министрлиги алып барат. Тринидад жана Тобагодо 2015-жылга карата алынган маалыматтарга ылайык, сабаттуулуктун көрсөткү 95% (эркектердин арасында  99,2% жана аялдарарасында 98,7%)&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/274875691_Ideology_and_Politics_in_English-Language_Education_in_Trinidad_and_Tobago_The_Colonial_Experience_and_a_Postcolonial_Critique Ideology and Politics in English‐Language Education in Trinidad and Tobago: The Colonial Experience and a Postcolonial Critique]&lt;/ref&gt;.

Бала бакчаларда жана башка даярдоочу мектептерде акысыз билим берүү орнотулган.

=== Саламаттыкты сактоо ===
Тринидад жана Тобагодо эки түрдү саламаттыкты сактоо системасы иштейт. Башкача айтканда, жеке жана мамлекеттик медициналык мекемелер бар.

Саламаттык сактоо министрлиги Саламаттык сактоо тармагын жетектейт. Саламаттык сактоо министрлиги түздөн-түз саламаттык сактоо мекемелерин иштетпесе дагы, алардын туура иштешин камсыз кылууда негизги ролду ойношу керек, реалдуу саламаттык сактоо муктаждыктарын баалоонун негизинде аймактар үчүн саясатты, максаттарды жана иштердин планын орнотот&lt;ref&gt;[https://www.expatfocus.com/trinidad-and-tobago/articles/an-expat-guide-to-healthcare-in-trinidad-tobago-4551 An Expat Guide To Healthcare In Trinidad &amp; Tobago]&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.ttconnect.gov.tt/ Тринидад жана Тобаго Республикасынын Өкмөтү]
* [https://www.patnt.com/ Тринидад жана Тобагонун порт башкармалыгы]
* [https://www.ttparliament.org/ Тринидад жана Тобаго Республикасынын парламенти]
* [https://www.opm.gov.tt/ Тринидад жана Тобаго Республикасынын премьер министринин кеңсеси]
* [https://visittobago.gov.tt/ Тринидад жана Тобаго Республикасынын туризм порталы]

{{Түндүк Америка өлкөлөрү}}
{{Улуттар Шериктештиги}}

[[Категория:Тринидад жана Тобаго]]
[[Категория:Аралдагы мамлекеттер]]
[[Категория:Бириккен Улуттар Уюмуна мүчө мамлекеттер]]</text>
      <sha1>jzxk0v6sqgviw3fqca1onejsxkhefro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайри Назарова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135970</id>
    <revision>
      <id>666516</id>
      <parentid>516481</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4951" sha1="a4jz9x3fm96cqrdmmty55f0togq4xdo" xml:space="preserve">{{Кинематографчы
 |ысымы                = Хайри Назарова
 |нукура ысымы         = {{Lang-tg|Хайрӣ Назарова}} 
 |сүрөт                =
 |туурасы              = 
 |сүрөттүн баяндамасы  = 
 |төрөлгөндөгү ысымы   =  
 |туулган датасы       = 02.07.1929
 |өлгөн датасы         = 10.05.2020
 |туулган жери         = [[Хожент]], [[Тажик ССРи]] 
 |өлгөн жери           = [[Душанбе]], [[Тажикстан]] 
 |кесиби               = [[Актриса]]
 |жарандыгы            = {{Өлкө желеги|СССР}}&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Тажикстан}}  
 |активдүү жылдары     = [[1942]] — 1962
 |багыты               = 
 |киностудия           = 
 |сыйлыктары           = {{!}}[[Файл:People's Artist of the Tajik SSR Medal.jpg|23px]]
 |imdb_id              = 
 |сайт                 = 
}} 

'''Хайри Назарова''' ({{Lang-tg|Хайрӣ Назарова}}&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Умерла народная артистка СССР, актриса театра и кино Хайри Назарова|author=|url=https://tj.sputniknews.ru/culture/20200510/1031216129/SSSR-umerla-aktrisa-Khayri-Nazarova.html|work=sputniknews.ru|date=2020-05-10|accessdate=2020-05-11|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606162055/https://tj.sputniknews.ru/culture/20200510/1031216129/SSSR-umerla-aktrisa-Khayri-Nazarova.html}}&lt;/ref&gt; ) — Советтик жана Тажикстандык актриса. Тажик ССРинин эл артисти (1964).

== Өмүр баяны ==
Хайри Назарова 1929-жылы соодагердин үй-бүлөсүндө туулган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fayllar.org/p-rominent-t-ajik-f-igures-of-the.html?page=26|title=Najmuddinov, Muti'ullo - P rominent t ajik f igures of the|accessdate=2020-12-21|deadlink=no|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208184428/https://fayllar.org/p-rominent-t-ajik-f-igures-of-the.html?page=26}}&lt;/ref&gt;. 1942-жылдан 1951-жылга чейин Курган-Төбө элдик театрында ырчы, бийчи болуп иштеген. Алгачкы башкы ролун 15 жашында (Рано), Шамси Кыямовдун «Талоши бахт» спектаклинде ойногон &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vipzoneonline.ru/people/portrait/180-vechnaya-dzhuletta.html|title=Вечная Джульетта|accessdate=2020-05-11|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231193051/http://vipzoneonline.ru/people/portrait/180-vechnaya-dzhuletta.html|archivedate=2019-12-31}}&lt;/ref&gt;.

1951-жылы А.Лахути атындагы Тажик академиялык драма театрына которулган.  , анда ал классикалык Шекспир драмаларындагы: &quot; [[Ромео жана Жулетта|Ромео жана Жульетта]] &quot;, &quot; Король Лир &quot;, &quot; Отелло &quot; жана &quot; [[Гамлет]] &quot; драмаларындагы ролдору менен атактуу болгон.

1963-1967-жылдары Хайри Назарова Тажик ССР Жогорку Советинин депутаты болгон.

500дөн ашык тасмада каармандардын үнүн коштоп, тасмалардын которулушуна катышкан.

== Эмгек жолу ==
=== Театрдагы ролдору ===
==== А. Лахути атындагы Тажик академиялык драма театры. ====
*  [[Уильям Шекспир]] «[[Гамлет]]» — ''Гертруда''
* 1953 — [[Уильям Шекспир]] «[[Ромео жана Жулетта]]» — ''Жулетта''
* 1957 — [[Уильям Шекспир]] «Король Лир» — ''Корделия''
* 1958 — Сатым Улуг-Зода «Рудаки» — ''Нигина''
* 1960 — Николай Погодин «Кремль коңгуроосу» — ''Маша''
* 1963 — [[Уильям Шекспир]] «Отелло» — ''Дездемона''
* [[Хамза Хакимзаде Ниязи]] «Бай жана анын кулу» — Жамиля

=== Тасмаграфиясы ===
* 1971 — Менин досум Наврузов — ''титирде көрсөтүлбөгөн''
* 1958 — Жогорку кызмат — ''Барно''
* 1958 — Тоодогу жарык — ''метеорологиялык кызмат башчысынын жардамчысы''
* 1963 — 12 саат жашоо — ''Гүлчехра''

== Сыйлыктары ==
* 1964-жылы Тажик ССРинин эл артисти

== Булактар ==
{{Булактар}}
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>a4jz9x3fm96cqrdmmty55f0togq4xdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ташкент Чорсу базары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135983</id>
    <revision>
      <id>666474</id>
      <parentid>643228</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6416" sha1="t1u3iqzy8n1pjl9y8xfrnf4apnx82fv" xml:space="preserve">[[Файл:Bazar_Chorsu_Tashkent.jpg|thumb|250x250px]]
'''Чорсу''' ([[Фарс тили|персче]]: Chor-su — &quot;төрт жол&quot; же &quot;төрт арык&quot;) наамы менен белгилүү болгон &quot;Эски Жува&quot; базары (&quot;Эски мунара&quot;) эски шаардын төрт соода көчөсүнүн кесилишинде жайгашкан жана өзүнүн түстүү объекттери жана архитектуралык түзүлүшү, байыркылыгы жана элдик маданияттын деми менен жыл бою адамдарды таң калтырат. «Чорсу» базары [[Өзбекстан|Өзбекстандагы]] жана [[Борбор Азия|Борбор Азиядагы]] эң ири базарлардын бири, Ташкенттин «Эски шаар» деп аталган эски бөлүгүндө, Шайхонтохур району, Навои көчөсүндө жайгашкан. Чорсу базары орто кылымдарда эле белгилүү болгон жана [[Улуу жибек жолу|Улуу жибек жолунда]] чоң мааниге ээ болгон&lt;ref&gt;[https://www.centralasia-travel.com/ru/countries/uzbekistan/places/bazaars/chorsu_bazaar &quot;Чорсу базары. Ташкенттин кооз жерлери. Борбор Азия базарлары.&quot;] {{Ref-ru}} &lt;small&gt;2021-жылдын 5-мартында түпнускадан [https://web.archive.org/web/20210305165726/https://www.centralasia-travel.com/ru/countries/uzbekistan/places/bazaars/chorsu_bazaar архивделген] Текшерилген күнү: 8-февраль, 2021-жыл.&lt;/small&gt;
&lt;/ref&gt;.

Базардын борбордук бөлүгүндө, оюм – чийим менен капталган шыптын астында, диаметри болжол менен 300-350 метр болгон монументалдык куполдуу курулуш-лифт системасы менен кышкы үч кабаттуу базар имараты жайгашкан. Төмөнкү кабатта көптөгөн бөлмөлөрү бар жертөлө коридорлору жайгашкан. Соода катарлары орто жана жогорку кабаттарда жайгашкан. Базардагы соода катарлары аларда сатылган товарлардын түрлөрүнө жараша бөлүнөт: жашылча-жемиштер, жаңгактар, чыгыш таттуулары, жыпар жыттуу заттар, дан эгиндери. Кийим-кече жана үй буюмдары үчүн өзүнчө павильондор бар&lt;ref&gt;''Верещагина, Е., Калыбаев, Р.'' [https://daily.afisha.ru/cities/14537-gid-po-arhitekture-i-kulture-tashkenta-kak-gorod-otkryvaetsya-miru-i-pridumyvaet-sebya/ &quot;Ташкенттин архитектура жана маданият боюнча колдонмосу: шаар кантип дүйнөгө ачылып, өзүн ойлоп табат&quot;] {{Ref-ru}} &lt;small&gt;Daily Afisha (2020) 2020-жылдын 18-февралында түпнускадан [https://web.archive.org/web/20200218173219/https://daily.afisha.ru/cities/14537-gid-po-arhitekture-i-kulture-tashkenta-kak-gorod-otkryvaetsya-miru-i-pridumyvaet-sebya/ архивделген]. Текшерилген күнү: 19-февраль, 2020-жыл.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Заманбап Чорсу базарындагы товарлар төмөнкүлөргө бөлүнөт: 1) буюмдар; 2) кол өнөрчүлүк катарлары; 3) кийим базары. Алгачкы эки бөлүм чоң, жабык павильондордун астында жайгашкан, алардын көбү чыгыш стилиндеги көк куполдор менен капталган. Борбордо цирктин куполуна окшош болгон негизги, эң чоң купол жайгашкан. Айланада көптөгөн жемиштер, жашылчалар жана үй буюмдары бар.

Базардагы кийим-кече бөлүмүндө ар кандай европалык жана улуттук кийимдер, ар кандай түстөгү кездемелер жана жууркандар (салттуу пахта матрацтары) сатылат. Улуттук кийимдер (чапан, хонатлас ж.б.) жана баш кийимдер (топу, салла) түстүүлүгү менен айырмаланат. Ар бир түс жана үлгү ар кандай мааниге ээ. Мисалы, топуларына карап, адамдын кайдан келгенин жана ал топуну кандай максатта кийип жүргөнүн аныктоо мүмкүн.

== Транспорт маселеси ==
Чорсу базарына шаардын каалаган жеринен автобус, кичи автобус, такси менен жетсе болот. Ошондой эле Чорсу базарында Ташкент метросунун «Чорсу» станциясы жайгашкан.

== Сүрөт галереясы ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Файл:Chorsu1.jpg|link=|alt=Bozorning uzoqdan koʻrinishi|Базардын алыстан көрүнүшү
Файл:Bread_sellers_at_the_Chorsu_Bazar.jpg|link=Fayl:Bread_sellers_at_the_Chorsu_Bazar.jpg|alt=Chorsu bozoridagi non sotuvchilar|Чорсу базарындагы наабайчылар
Файл:Tashkent,_Chorsu_Bazaar_(6226208607).jpg|link=Fayl:Tashkent,_Chorsu_Bazaar_(6226208607).jpg|alt=Chorsu bozorida ziravorlar sotish|Чорсу базарындагы татымалдар
&lt;/gallery&gt;

== Колдонулган адабияттар ==

* [https://web.archive.org/web/20150513081203/http://www.centralasia-travel.com/ru/countries/uzbekistan/places/bazaars/chorsu_bazaar &quot;Чорсу&quot; базары centralasia-travel.com сайтында] {{Ref-ru}} Архивдик көчүрмө
* [http://www.advantour.com/rus/uzbekistan/tashkent/chorsu.htm &quot;Чорсу&quot; базары dvantour.com сайтында] {{Ref-ru}} Архивдик көчүрмө

== Булактар ==

[[Категория:Отурукташкан жайлар арип боюнча]]</text>
      <sha1>t1u3iqzy8n1pjl9y8xfrnf4apnx82fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чараймактар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136061</id>
    <revision>
      <id>666520</id>
      <parentid>497120</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9393" sha1="3a6jcvn05ij6u2w3x8mrih1em4kli7v" xml:space="preserve">{{Калк
|аталышы                 = Чараймактар, аймактар
|расмий аталышы          = {{lang-prs|چارایماق}}
|сүрөт                   = Kandahar photo number 34 by Benjamin Simpson-cropped.tif
|сүрөттүн аталышы        = Теймурлар
|туурасы                 = 280px
|жайгашуусу              = {{Өлкө желеги|Ооганстан|1997}}: 1 404 000&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Иран}}: 209 000&lt;br&gt;{{Өлкө желеги|Тажикстан}}: 7 000
|саны                    = 1 777 000
|тили                    = дари тилинин диалектери ([[фарс тили]])
|дини                    = Ооганстанда — [[ислам|мусулмандар]] ([[сүннөттөр]])&lt;br&gt;Иранда — [[ислам|мусулмандар]] ([[шииттер]])
|кирет                   = индоиран элдери, моңгол элдери, түрк элдери
|туугандары              = [[хазарейликтер]], [[моголдор]], [[тажиктер]]
|келип чыгышы            = иран элдери, моңгол элдери, түрк элдери
}}
'''Чараймактар''' ({{lang-prs|چارایماق}} «төрт уруу») — [[Ооганстан|Ооганстандын]] түндүк-батышындагы жана [[Иран|Ирандын]] түндүк-чыгышындагы элдердин тобу (жемшидтер, фирузкухтар, таймандар, теймурлар)&lt;ref&gt;[https://terminy.info/literature/great-encyclopedic-dictionary/charaymaki Большой энциклопедический словарь - чараймаки]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://slovaronline.com/browse/5b38455d-9091-3809-aa03-9f218c11ef41/%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B8 Иллюстрированный энциклопедический словарь. ЧАРАЙМАКИ]&lt;/ref&gt;.

Жалпы саны болжолдуу 1 777 000 адам&lt;ref&gt;[https://www.joshuaproject.net/people_groups/21454/AF Joshua Project. Aimaq in Afghanistan]&lt;/ref&gt;. Ооганстандын расмий бийлиги чараймактарды тажик улутуна таандык деп жазып чыккан. Бирок, илимий тактоолордун негизинде алар башка этникалык топтор, өзгөчөлүктөр маданий жана тиричилик деңгээлинде жана бул топтун сырткы келбетинен ачык байкалат.

== Этноними жана этногенези ==
Чараймактар этноними иран тилинде чар (чахар) «төрт», түрк тилдериндеги «аймак» термини моңгол тилиндеги «уруу, эл» деген маанини билдирген терминден келип чыккан. Жемшидтер, фирузкухтар, таймандар, теймурлар бул эл тобуна кошулгандыктан «төрт эл» деп аталып калган&lt;ref&gt;[https://поискслов.рф/wd/%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B8 Значение слова чараймаки]&lt;/ref&gt;. Ошондой эле зури (сури), этникалык тобун дагы чараймактардын бешинчи тобу деп да атап коюшат.

== Отурукташуусу ==
Чараймактар Иран-Ооганстан чек арасындагы туздуу көлдөрдүн жанындагы, Гор велаятынын тоолуу, чөлдүү жана дыйканчылык үчүн жараксыз аймактарында отурукташкан. Көптөгөн чараймактар азыркыга чейин боз үй сымал убактылуу үйлөрдө жашап, малдары менен дайыма жер которуп, көчүп жүрүшөт. Азыркы учурда бул элдердин арасында отурукташуу процесси байкалууда.

* '''Жемшидтер''' ({{lang-prs|جمشیدی}}) — Ооганстандын Герат жана Бадгис велаяттарынын түндүк-батышындагы Куша жана Герируд дарыяларынын ортосундагы Паропамиз тоолорунун түндүк капталдарында жашашат. Жемшидтер ылакаптары боюнча, алардын түпкү теги Систандан,  өз тукумун Ирандын легендарлуу падышасы Жамшидден башталат. Бир катар изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча моңгол тектүү чараймак урууларынын катарына кирет&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://books.google.ru/books?hl=ru&amp;id=nN0tAAAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B8%D0%B4+ Э. М. Мурзаев. Ономастика Востока]&lt;/ref&gt;.

* '''Фирузкухтар''' ({{lang-prs|فیروزکوهی}}) — Герат провинциясынын чыгышындагы Герируд жана Мургаб дарыяларынын ортосундагы аймакта жашашат. Уламыштарга ылайык Мазендерандагы Фирузкух чебинен көчүп келишке. Башка божомолдор боюнча этноним Гор провинциясындагы гуридтердин борбору болгон Фирузкух менен байланышкан. Изилдөөчүлөр фирузкухтарда түрк-моңгол суперстратынын болушун мүнөздөйт&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=xS0qAQAAIAAJ&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s Языки мира: иранские языки]&lt;/ref&gt;.

* '''Таймандар''' ({{lang-prs|تیمنی}}) — Гераттын түштүк-чыгышында, Фарахруд дарыясынын башатында жана Герируд дарыясынын чыгышында жашашат. Бул топтун түбү моңгол, түрк, иран элдери менен байланышкан. Бир катар изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча моңгол тектүү эл&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Таймандардын курамына төмөнкү этно топтор кирет: 
** Кыпчактар ({{lang-prs|قیپچاق}}) — түрк тектүү эл 
** Дурзайлар ({{lang-prs|دورزای}}) — пуштун тектүү эл 

* '''Теймурлар''' ({{lang-prs|تیموری}}) — моңгол тектүү эл. Гераттын түштүгүндө Иран-Ооган чек арасын бойлой жана Намакзар көлүнүн жанында жашайт. Этноним Амир Темур менен байланышкан деген божомолдор бар.  

* '''Аймак хазаралар''' — хазар тектүү уруу. Ооганстандагы хазарларга кылымдар бою кысым көрсөтүлүп келген. Мамлекет тарабынан чараймактар эмес, тажиктер же перстер деп таанылат&lt;ref&gt;[https://nps.edu/web/ccs/ghor Naval Postgraduate School. Program for Culture and Conflict Studies. Ghor Provincial Overview]&lt;/ref&gt;.  

== Тили ==
Чараймак диалектилери боюнча кандайдыр бир толук кандуу илимий изилдөөлөр болгон эмес, бирок жалпысынан фарс-тажик диалектисинин континуумуна таандык деп мүнөздөлөт. Ооганстанда чараймактардын тилин расмий түрдө дари тилинин бир диалектиси деп эсептешет&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books/about/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B8_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0.html?hl=ru&amp;id=dAgcAQAAMAAJ&amp;redir_esc=y Тишков В.А. Народы и религии мира]&lt;/ref&gt;.

== Дини ==
Чараймактардын тобуна кирген баардык элдер ислам динин тутунушат жана мусулмандар болуп саналышат. Ооганстанда жашаган өкүлдөрү  — [[сүннөттөр]], ал эми Иранда жашаган өкүлдөрү — [[шииттер]]&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225093105/https://www.sky-net-eye.com/rus/slovari/generic/_enc_/encyclopedia/_ch/70940_CHARAJMAKI |archivedate=2024-12-25 |title=Чараймактар |url=https://www.sky-net-eye.com/rus/slovari/generic/_enc_/encyclopedia/_ch/70940_CHARAJMAKI |accessdate=2024-12-25}}&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20180909004851/https://www.allposters.com/-sp/Aimaq-Nomad-Camp-Pal-Kotal-I-Guk-Between-Chakhcharan-and-Jam-Afghanistan-Posters_i2672820_.htm Aimaq Nomad Camp, Pal-Kotal-I-Guk, Between Chakhcharan and Jam, Afghanistan]

[[Категория:Арип боюнча элдер жана улуттар]]</text>
      <sha1>3a6jcvn05ij6u2w3x8mrih1em4kli7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сейшел Аралдары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136760</id>
    <revision>
      <id>666455</id>
      <parentid>653370</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20757" sha1="rhte0gxd8u7z36elzx29sqwv57pkgpu" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Этап1                                    = 
 |Дата1                                    = 
 |Этап2                                    = 
 |Дата2                                    = 
 |Этап3                                    = 
 |Дата3                                    = 
 |Этап4                                    = 
 |Дата4                                    = 
 |Этап5                                    = 
 |Дата5                                    = 
 |Макамы                                   = 
 |Негизделген                              = 
 |Макамы                                   = 
 |Кыргызча аталышы                         = Сейшелдер Республикасы
 |Расмий аталышы                           =  {{lang-fr|République des Seychelles}}&lt;br&gt;{{lang-en|Republic of Seychelles}}&lt;br&gt;{{lang-crs|Repiblik Sesel}}
 |Мамлекеттик дини                         = [[динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                                     = Coat of arms of Seychelles.svg
 |Желек                                    = Flag of Seychelles.svg
 |Гимн аталышы                             = Koste Seselwa
 |Аудио                                    = Koste Seselwa (instrumental).ogg
 |Урааны                                   = {{lang-la|Finis Coronat Opus}}
 |Башкаруу формасы                         = [[президенттик республика]]
 |Картада                                  = Location Seychelles AU Africa.svg
| lat_dir = S
| lat_deg = 7
| lat_min = 4
| lat_sec = 3
| lon_dir = E
| lon_deg = 52
| lon_min = 44
| lon_sec = 4
| region = SC
| CoordScale = 5000000
 |Тили                                     = [[француз тили]], [[сейшел креол тили]], [[англис тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү                        = [[29-июнь]] [[1976-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды                      = [[Улуу Британия|Улуу Британиядан]]
 |Борбор шаары                             = Виктория
 |Ири шаарлар                              = Виктория
 |Башчыларынын милдеттери                  = Президент&lt;br&gt;Вице-президент
 |Башчылары                                = Уовел Рамкалаван&lt;br&gt;Ахмед Афиф
 |Аянты                                    = 459
 |Суу пайызы                               = 
 |Аянты боюнча орду                        = 180-орун
 |Калкы                                    = 97 617
 |Калкы боюнча орду                        = 182-орун
 |Калкты каттоо жылы                       = 2023
 |Калктын жыштыгы                          = 214,5
 |Калкынын жыштыгы боюнча орду             = 
 |ИДӨ (САМ)                                = 3,866 млрд
 |ИДӨ (САМ) эсептөө жылы                   = 2023
 |ИДӨ (САМ) боюнча орду                    = 177-орун
 |ИДӨ (САМ) ар бир жанга                   = 39 079
 |ИДӨ (номинал)                            = 1,977 млрд
 |ИДӨ (номинал) эсептөө жылы               = 2022
 |ИДӨ (номинал) боюнча орду                = 177-орун
 |ИДӨ (номинал) ар бир жанга               = 19 983
 |Акча бирдиги                             = Сейшел рупиясы
|АДӨИ                                     = {{Өсүү}}0,785
 |АДӨИ деңгээли                            = &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''жогору'''&lt;/span&gt;
 |АДӨИ боюнча орду                         = 72-орун
 |Учак компаниясы                          =
 |ЭОК                                      = SEY
 |ISO                                      = SC
 |Этнохороним                              = 
 |Домени                                   = [[.sc]]
 |Телефон коду                             = 248
 |Убакыт аралыгы                           = [[UTC+04:00|+04:00]]
 |Штрих коду                               = 
 |Түшүнүктөр                               = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Seychelles|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Сейшел Аралдары''' ({{lang-en|Seychelles}}, {{lang-fr|Seychelles}}), расмий аталышы '''Сейшелдер Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Seychelles}}, {{lang-fr|République des Seychelles}}, {{lang-crs|Repiblik Sesel}}) — [[Чыгыш Африка|Чыгыш Африкадагы]] арал мамлекети. Инди океанынынын батышында, экватордон бир аз түштүгүрөөк, Мадагаскардын түндүгүндө  Африка материгинен 1600 чакырым алыстыкта жайгашкан.

Республиканын курамына 115 арал кирет, алардын ичинен 33 аралында гана адамдар жашайт. Өлкөнүн жалпы аянты — 459 км². Эң чоң аралы — Маэ (157,3 км²), бул аралда өлкөнүн борбору Виктория шаары жана өлкөдөгү жалгыз эл аралык аэропорт жайгашкан. Башка ири аралдар — Силуэт, Праслен, Ла-Диг. Ошондой эле, көптөгөн майда коралл аралдары бар. 

Сейшелдер Республикасы — Африкадагы калкы эң аз өлкө. Сейшел аралдарынын маданияты жана коомчулугу француз, британ жана африкалык таасирлердин аралашмасынан турат, кийинчерээк кытай жана индия маданиятынын элементтери да кошулган. Өлкө [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] (БУУ), [[Африка бирлиги|Африка Бирлигинин]] (АБ), Түштүк Африка Өнүктүрүү Жамаатынын, Франкофониянын жана Улуттар Шериктештигинин мүчөсү болуп саналат.

Сейшел аралдары — калкынын кирешеси жогору болгон Африкадагы жалгыз өлкө. Экономикалык жактан алганда, Сейшел аралдары ИДПнын (номиналдык) көрсөткүчтөрүнө таянсак, Африканын эң бай мамлекети болуп эсептелет&lt;ref&gt;[https://blogs.worldbank.org/en/opendata/new-world-bank-group-country-classifications-income-level-fy24 World Bank Group country classifications by income level for FY24 (July 1, 2023- June 30, 2024)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups The World Bank Group. World Bank Country and Lending Groups]&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Бул аралдар португалиялык деңиз саякатчысы тарабынан 1505-жылы ачылган жана «Жети эже-сиңди» деген аталыш ыйгарылган. Кийинчерээк бул аралдар Франциянын көзөмөлүнө өткөн жана 1742-жылы Бертран Франсуа Маэ граф де Лабурдонне урматына аталган. 1756-жылы Людовик XV каржы министри болгон Жан Моро де Сешелдин урматынан аталган. 1794-жылы архипелагды англиялыктар басып алышкан жана аралдар азыркы англис тилиндеги {{lang-en|Seychelles}}  аталышын алган&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200129204937/http://toponym.ru/ostrova/proishozhdenie-nazvaniya-sejshelskie-ostrova.html Топонимдер. Сейшел аралдарынын аталышынын келип чыгышы]&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
[[Файл:Victoria_Seychelles_1900s.jpg|left|thumb|250x250px|Виктория шаары. 1900-жыл]]
[[Файл:Seychelles_Governor_inspection_1972.jpg|left|thumb|260x260px|Британия губернатору Брюс Гритбетч. 1972-жыл]]
Сейшел аралдары узак убакыт бою адам жашабаган аймак болгон. Биринчи жолу аралдарды араб соодагерлери жана деңиз саякатчылары байкашкан деп эсептелет, бирок алар бул жерде туруктуу отурукташкан эмес. 1502-жылы португал деңиз саякатчысы [[Васко да Гама]] Индияга сапары учурунда аралдарды байкап, картага түшүргөн.

1609-жылы англиялык Ост-Индия компаниясынын экспедициясы Сейшел аралдарына келип, бул аймактын бай жаратылыш ресурстарын белгилешкен. 1756-жылы француздар аралдарды расмий түрдө өздөрүнүн ээлиги деп жарыялап, ошол кездеги Франциянын каржы министри Жан Моро де Сешелдин урматына архипелагды «Сейшел аралдары» деп аташкан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Француздардын башкаруусу учурунда Сейшел аралдарына биринчи туруктуу отурукташуу башталган. Француздар аралдарда плантацияларды түзүп, негизинен кокос пальмасы, пахта, индиго жана корица өстүрүшкөн. Бул иштерде негизинен Африкадан алып келинген кулдар эмгектенишкен.

Наполеон согуштарынын жүрүшүндө, 1810-жылы британдык флот Сейшел аралдарын басып алган. 1814-жылдагы Париж келишими боюнча, аралдар расмий түрдө Улуу Британиянын ээлигине өткөн. Британ башкаруусу учурунда кулчулук жоюлуп, мурдагы кулдарга эркиндик берилген. Аралдардын экономикасы негизинен айыл чарбасына жана балык уулоого негизделген&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Сейшел аралдарынын Улуттук Ассамблеясы. Биздин тарых |url=https://www.nationalassembly.sc/?option=com_content&amp;view=section&amp;id=16&amp;Itemid=53 |accessdate=2025-04-01 |archivedate=2025-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250715223242/https://www.nationalassembly.sc/?view=section&amp;id=16&amp;Itemid=53&amp;option=com_content }}&lt;/ref&gt;.

XX кылымдын орто ченинде Сейшел аралдарында саясий активдүүлүк күчөп, жергиликтүү тургундар көз карандысыздыка умтула башташкан. 1964-жылы Сейшел аралдарынын Демократиялык Партиясы (SDP) жана Сейшел аралдарынын Биримдик Партиясы (SPUP) түзүлүп, өлкөнүн саясий талаасында маанилүү ролду ойношкон.

1976-жылы 29-июнда Сейшел аралдары Улуу Британиядан толук көз карандысыздык алып, республика болуп жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/africaandindianocean/seychelles/732553/Seychelles-Lifes-a-breeze-near-the-equator.html Telegraph. Seychelles: Life's a breeze near the equator]&lt;/ref&gt;. Өлкөнүн биринчи президенти Жеймс Манчам болгон, бирок 1977-жылы Франс-Альбер Рене төңкөрүш аркылуу бийликке келип, социалисттик багыттагы өкмөттү түзгөн. Анын башкаруусу 27 жылга созулуп, 2004-жылы ал кызматтан кеткен.

Бүгүнкү күндө Сейшел аралдары демократиялык республика болуп саналат&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

== Географиясы ==
[[Файл:Praslin vom Nid d'Aigle.jpg|thumb|center|800px|Праслен аралы]]Сейшел аралдары Инди океанында, Африканын чыгыш жээгинен болжол менен 1600 км алыстыкта жана Мадагаскар аралынын түндүгүндө жайгашкан. Архипелаг 115 аралдан турат, алардын жалпы аянты 459 км² түзөт&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Сейшел аралдары |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/ |accessdate=2025-04-01 |archivedate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128072600/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.confiduss.com/en/jurisdictions/seychelles/geography/ Confidus Solutions. Сейшел аралдарынын географиясы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://marin.ru/yacht-regions/indian_ocean/seychelles/seyshely_seyshel_skie_ostrova_obschaya_informatsiya.html Марин.ру. Сейшел аралдары. Жалпы маалымат]&lt;/ref&gt;. 

Геологиялык түзүлүшү боюнча Сейшел аралдары эки негизги топко бөлүнөт: граниттик жана кораллдык аралдар. Граниттик аралдар Маскарен тоосунун бир бөлүгү болуп саналат жана негизинен архипелагдын ички бөлүгүн түзөт. Алардын эң ирилери Маэ (142 км²), Праслен (45 км²), Ла-Диг жана Силуэт аралдары. Бул аралдардын көпчүлүгү Маэ аралынан 50–70 км алыстыкта жайгашкан&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250401090540/https://www.africa.com/heres-what-you-need-to-know-about-seychelles/ |archivedate=2025-04-01 |title=Africa.com. Сейшел аралдары жөнүндө маалыматтар |url=https://www.africa.com/heres-what-you-need-to-know-about-seychelles/ |accessdate=2025-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.vologda.kp.ru/daily/26328.3/3208373/ Комосомольская Правда. Сейшел - кооз жаратылыш, кайталангыс флора жана фауна,  жергиликтүү тургундардын мейман-достугу]&lt;/ref&gt;.

Кораллдык аралдар болсо, негизинен, архипелагдын сырткы бөлүгүн түзөт жана жалпысынан 211,3 км² аянтты ээлейт. Бул аралдар деңиз деңгээлинен 4–8 м гана бийиктикте жайгашкан жалпак атоллдордон турат.

Топографиясы боюнча, граниттик аралдар тоолуу рельефке ээ, эң бийик чекити Маэ аралындагы 905 метрлик бийиктикке чейин жетет. Кораллдык аралдар болсо, жалпак жана төмөнкү рельефке ээ болуп, негизинен, кокос пальмалары өскөн аймактар менен мүнөздөлөт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Гидрографиясы боюнча, Сейшел аралдарында чоң дарыялар же көлдөр жок. Бирок, граниттик аралдарда кыска жана тез агымдуу дарыялар кездешет, алар негизинен жаан-чачын мезгилинде суу менен толукталат. Кораллдык аралдарда болсо, жер астындагы суулар чектелүү болгондуктан, суу ресурстары негизинен жаан сууларын топтоо жана сактоо аркылуу камсыздалат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Табигый ресурстары боюнча, Сейшел аралдары балык уулоо жана туризм тармагында маанилүү ресурстарга ээ. Архипелагдын айланасындагы суу астындагы балык уулоого жана дайвингге ыңгайлуу шарттар түзүлгөт. Мындан тышкары, граниттик аралдардагы гранит таштары курулуш материалдары катары колдонулат&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
=== Климаты ===
{{Аба ырайы
 | Туурасы = 70%
 | Абалы = center
 | Жер_илик = Сейшел
 | Булак = [http://pogoda.ru.net/climate2/63980.htm Аба ырайы жана климат]
 | Үчт_ор = 27.1            | Үчт_ор_осад = 394
 | Бир_ор = 27.6            | Бир_ор_осад = 234
 | Жал_ор = 28.0            | Жал_ор_осад = 184
 | Чын_ор = 28.2            | Чын_ор_осад = 185
 | Буг_ор = 28.0            | Буг_ор_осад = 161
 | Кул_ор = 26.8            | Кул_ор_осад = 99
 | Тек_ор = 26.1            | Тек_ор_осад = 95
 | Баш_ор = 26.2            | Баш_ор_осад = 84
 | Аяк_ор = 26.7            | Аяк_ор_осад = 161
 | Тог_ор = 27.1            | Тог_ор_осад = 173
 | Жет_ор = 27.1            | Жет_ор_осад = 175
 | Беш_ор = 27.1            | Беш_ор_осад = 292
 | Жыл_ор = 27.2            | Жыл_ор_осад = 2237
 | Үчт_ор_мин = 24.6        | Үчт_ор_макс = 29.9
 | Бир_ор_мин = 25.2        | Бир_ор_макс = 30.5
 | Жал_ор_мин = 25.4        | Жал_ор_макс = 31.1
 | Чын_ор_мин = 25.5        | Чын_ор_макс = 31.5
 | Буг_ор_мин = 25.7        | Буг_ор_макс = 30.7
 | Кул_ор_мин = 24.9        | Кул_ор_макс = 29.2
 | Тек_ор_мин = 24.2        | Тек_ор_макс = 28.4
 | Баш_ор_мин = 24.2        | Баш_ор_макс = 28.6
 | Аяк_ор_мин = 24.6        | Аяк_ор_макс = 29.2
 | Тог_ор_мин = 24.7        | Тог_ор_макс = 29.9
 | Жет_ор_мин = 24.4        | Жет_ор_макс = 30.2
 | Беш_ор_мин = 24.4        | Беш_ор_макс = 30.3
 | Жыл_ор_мин = 24.8        | Жыл_ор_макс = 30.0
 | Үчт_а_мин = 21.4         | Үчт_а_макс = 33.3
 | Бир_а_мин = 20.6         | Бир_а_макс = 33.4
 | Жал_а_мин = 22.1         | Жал_а_макс = 33.5
 | Чын_а_мин = 22.3         | Чын_а_макс = 33.8
 | Буг_а_мин = 21.6         | Буг_а_макс = 33.5
 | Кул_а_мин = 20.9         | Кул_а_макс = 32.6
 | Тек_а_мин = 20.4         | Тек_а_макс = 31.1
 | Баш_а_мин = 19.6         | Баш_а_макс = 31.4
 | Аяк_а_мин = 20.2         | Аяк_а_макс = 33.0
 | Тог_а_мин = 20.5         | Тог_а_макс = 32.4
 | Жет_а_мин = 21.5         | Жет_а_макс = 34.4
 | Беш_а_мин = 20.0         | Беш_а_макс = 33.4
 | Жыл_а_мин = 19.6         | Жыл_а_макс = 34.4
 | Үчт_суу = 
 | Бир_суу = 
 | Жал_суу = 
 | Чын_суу = 
 | Буг_суу = 
 | Кул_суу = 
 | Тек_суу = 
 | Баш_суу = 
 | Аяк_суу = 
 | Тог_суу = 
 | Жет_суу = 
 | Беш_суу = 
 | Жыл_суу = 
}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20250401100920/https://www.nationalassembly.sc/ Сейшел аралдарынын Улуттук Ассамблеясы]
{{stub}}
{{Африка өлкөлөрү}}
[[Категория:Сейшел Аралдары]]</text>
      <sha1>rhte0gxd8u7z36elzx29sqwv57pkgpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>666449</id>
      <parentid>666321</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>666449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24712" sha1="8j5u7ob203bh6uas1k87t95zerkr0lo" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18694}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15483}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12828}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Абдырашит Сатылганов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7975}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6104}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4972}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4526}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 15 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1482}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 40 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:632}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:460}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 68 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 69 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 70 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 71 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 72 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 73 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 74 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 78 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 79 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 80 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 81 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 82 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 83 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 84 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 85 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 86 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 87 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 88 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 89 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:308}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 90 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 91 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 92 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 93 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 94 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 95 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:286}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 96 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 97 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 98 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 99 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 100 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 101 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 102 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 103 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 104 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 105 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:A.djan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;A.djan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 115 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 116 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 117 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 118 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 119 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 120 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 121 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 122 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 123 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 124 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 125 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 140 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>8j5u7ob203bh6uas1k87t95zerkr0lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>666451</id>
      <parentid>666323</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>666451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6885" sha1="l06hoqc5shvth196mpz9auhb9ulhhwl" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:116349}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:45977}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8699}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7247}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3232}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1462}}]]
|-
| 19 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1155}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|Maintenance script]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:16}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>l06hoqc5shvth196mpz9auhb9ulhhwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>666450</id>
      <parentid>666322</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>666450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24253" sha1="0vf5yc2olyexpvv5wshxf29okd64dk4" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:116349}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:45977}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18694}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15483}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12828}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Абдырашит Сатылганов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8699}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7975}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7247}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6104}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4972}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4526}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 22 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3232}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1482}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1462}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 49 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 50 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 51 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 52 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 53 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 62 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:632}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:460}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 100 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 101 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 102 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 103 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 104 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 107 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 108 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 109 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 114 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 115 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 116 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 117 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 118 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 119 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 120 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 121 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 122 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 123 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 124 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 125 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 126 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 129 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:308}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 132 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 133 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 134 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 135 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 136 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 137 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 138 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 139 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:286}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 140 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 141 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 142 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 143 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 144 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 145 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 146 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 147 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 148 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 149 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 150 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
{{/end}}</text>
      <sha1>0vf5yc2olyexpvv5wshxf29okd64dk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Споркл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137846</id>
    <revision>
      <id>666467</id>
      <parentid>648545</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22082" sha1="iztg8w80jl06zilm2wze8kmpvfsuldw" xml:space="preserve">[[Файл:Sporcle June 8 2022 Logo.png|thumb|Споркл логотиби]]
[[Файл:Sporcle Image.png|thumb|[[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] президенттеринин үлгүсүндөгү Споркл викторинасы]]
'''Споркл''' же '''Sporcle''' - бул викторина ышкыбозу Мэтт Рамме тарабынан түзүлгөн викторина жана паб [[викторина]] [[Оюн|ою]] веб-сайты.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20100824073333/http://www.boston.com/lifestyle/articles/2009/06/16/visitors_to_website_sporcle_learn_geography_and_other_subjects____and_have_fun/&lt;/ref&gt; Алгач 2007-жылдын 23-апрелинде ишке киргизилген веб-сайт колдонуучуларга ар кандай темалар боюнча ойноп, викториналарды түзүүгө, ошондой эле сынактарды аткаруу менен төш белгилерди алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болууга мүмкүндүк берет. Сайттын башкы директору [[Али Айдар]].&lt;ref&gt;http://thetartan.org/2010/4/19/news/sporcle&lt;/ref&gt; 

Споркл сайтында 5 миллиарддан ашык жолу ойнолгон бир миллиондон ашык колдонуучу тарабынан түзүлгөн [[Викторина|викториналар]] бар. 2018-жылы сайт жума сайын түз эфирдеги викториналарды камтуу үчүн сунуштарын кеңейткен.

Компаниянын башкы [[Кеңсе|кеңсеси]] Сиэтлде жана Детройттун метрополитан аймагында жайгашкан.

== Sporcle.com ==

=== Оюн-процесси ===
Споркл'догу кээ бир оюндар колдонуучудан берилген темадагы бардык нерселердин аттарын аташын талап кылат — мисалы, АКШнын президенттери, &quot;Эң мыкты тасма&quot; сыйлыгын алган &quot;Оскар&quot; сыйлыгынын лауреаты болгон тасмалар же Скраббл оюнунда юридикалык сөздөр болгон өлкөлөр. Викториналар ошондой эле чыкылдатууга мүмкүн болушу мүмкүн, сүрөттөр жана слайдшоулор менен коштолушу мүмкүн, кроссворд форматында болушу мүмкүн же картаны камтышы мүмкүн.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/blog/2013/07/do-the-electric-slide-show-quiz/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250810183108/https://www.sporcle.com/blog/2013/07/do-the-electric-slide-show-quiz/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/blog/2014/02/make-fantastic-map-quiz/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250220014843/https://www.sporcle.com/blog/2014/02/make-fantastic-map-quiz/ }}&lt;/ref&gt;

Оюнчулар викториналарды жалгыз, таймер менен же ансыз ойной алышат, башка колдонуучуларга упайлары менен чакырык таштай алышат же түз эфирдеги беттештерде башка колдонуучулар менен атаандаша алышат. Викториналар тогуз оюн түрүндө болушу мүмкүн: Классикалык, Чыкылдатуучу, Торчо, Карта, Көп тандоо, Ордер, Сүрөт кутучасы, Сүрөттү чыкылдатуу жана Слайдшоу, алардын ар бирин ар кандай жолдор менен, анын ичинде Мина талаасы, Мажбурланган тартипте же жоопторду каалаган тартипте киргизүү менен ойноого болот. Колдонуучулар викторинаны кандайча аткараарын жана түрүн викторина түзүүчүлөр тандайт.

=== Категориялар ===
Споркл сайтындагы викториналар 15 категорияга бөлүнүшү мүмкүн: Көңүл ачуу, Оюн-зоок, География, Тарых, Майрам, Жөн гана көңүл ачуу үчүн, [[Тил]], [[Адабият]], Ар кандай, Кино, [[Музыка]], [[Дин]], [[Илим]], [[Спорт]] жана Телевидение. Ар бир категориянын бир катар субкатегориялары да бар. География жана Спорт - эң көп ойнолуучу категориялар.

=== Популярдуулук ===
2023-жылдын ноябрь айына карата сайтта жалпысынан 5 миллиард жолу ойнолгон 1 600 000ден ашык викторина (жарыяланган жана колдонуучу тарабынан түзүлгөн) бар. 2011-жылдын 23-апрелинде сайтта 500 миллион ойнолду,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/blog/2011/05/meet-our-contest-winner/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250220020037/https://www.sporcle.com/blog/2011/05/meet-our-contest-winner/ }}&lt;/ref&gt; 2013-жылдын 12-апрелинде 1 миллиард,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/blog/2013/04/one-billion-and-counting-wrap-up/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250806070158/https://www.sporcle.com/blog/2013/04/one-billion-and-counting-wrap-up/ }}&lt;/ref&gt; 2016-жылдын 15-октябрында 2 миллиард,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/blog/2016/09/two-billion-and-counting/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250916020252/https://www.sporcle.com/blog/2016/09/two-billion-and-counting/ }}&lt;/ref&gt; 2019-жылдын 2-апрелинде 3 миллиард,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/blog/sporcle-hits-3-billion-quiz-plays/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250220033827/https://www.sporcle.com/blog/sporcle-hits-3-billion-quiz-plays/ }}&lt;/ref&gt; 2021-жылдын 29-апрелинде 4 миллиард, 2023-жылдын 3-майында 5 миллиард жана 2025-жылдын 17-февралында 6 миллиард.&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250813161927/https://www.sporcle.com/groups/topics/772ccd743fe8 |archivedate=2025-08-13 |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/groups/topics/772ccd743fe8 |accessdate=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;

Бүгүнкү күнгө чейин Споркл сайтындагы эң популярдуу викторина &quot;Find the US States – No Outlines Minefield&quot; болуп саналат, mhershfield колдонуучусу тарабынан түзүлгөн, ал 75 миллиондон ашык жолу ойнолгон.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/popular/alltime |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250916204201/https://www.sporcle.com/popular/alltime }}&lt;/ref&gt;

=== Апелляция ===
Рамменин Споркл улгайган колдонуучуларга жагат деп күткөнүнө карабастан, студенттер дагы веб-сайтты колдонушат.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://omaha.com/article/20090615/LIVING/706159982 |accessdate=2012-05-27 |archivedate=2012-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510135857/http://omaha.com/article/20090615/LIVING/706159982 }}&lt;/ref&gt; 2010-жылдын октябрь айынан 2017-жылга чейин Споркл сайттын башкы бетинде &quot;Колледждердин рейтинги&quot; сынагын жарыялаган, анда ар кандай университеттерден сайтка катталган студенттер көзөмөлдөнүп, Спорклди жума сайын колдонуу боюнча алдыңкы 100 окуу жайдын рейтинги аныкталган.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://yaledailynews.com/blog/2011/02/18/sporcle-ranks-colleges-based-on-use/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250801224606/https://yaledailynews.com/blog/2011/02/18/sporcle-ranks-colleges-based-on-use/ }}&lt;/ref&gt; Споркл [[Викторина|викториналары]] жүздөгөн башка сайттарга киргизилген жана миңдеген ар кандай колдонуучулар тарабынан ойнолот.&lt;ref&gt;https://seattlethunderbirds.com/sporcle&lt;/ref&gt;

=== Мүчөлүк ===
Веб-сайтта катталуу милдеттүү эмес жана акысыз, бирок мүчөлөр гана викториналарды түзө алышат, оюн статистикасын көзөмөлдөй алышат, жетишкендиктеринин төш белгилерин ала алышат жана викториналарга комментарий калтырып, баа бере алышат.

2016-жылдын 13-октябрында Споркл колдонуучулар кошумча функциялар жана жарнаманы алып салуу үчүн ай сайын төлөй турган &quot;Споркл Кызгылт Сары&quot; (Sporcle Orange) жазылуусун жарыялаган.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.sporcle.com/blog/2016/09/announcing-sporcle-orange/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250220020146/https://www.sporcle.com/blog/2016/09/announcing-sporcle-orange/ }}&lt;/ref&gt; Споркл компаниясынын вице-президенти Дерек Фарр форумдагы комментарийинде &quot;учурда сунушталган бардык функциялар бекер бойдон кала берерин&quot; айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.sporcle.com/groups/topics/76d9b1209fc4/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250220034825/https://www.sporcle.com/groups/topics/76d9b1209fc4 }}&lt;/ref&gt;

=== Белгилер ===
2012-жылдын август айында чыгарылган Споркл колдонуучулардан белгилүү бир максаттарды аткарууну талап кылган төш белгилерди кошту, мисалы, колдонуучулардан белгилүү бир даталарда тапшырмаларды аткарууну жана талапты аткаруу үчүн белгилүү бир викториналарды ойноону талап кылуу.

Бүгүнкү күнгө чейин Споркл 1400дөн ашык төш белги сунуштайт, алар 70 миллиондон ашык жолу чогултулган.

=== Көп-оюнчу ===
Споркл көп оюнчулук иш-аракеттердин үч түрүн сунуштайт: Согушуулар (''Showdowns''),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/showdown/ |accessdate=2025-10-27 |archivedate=2025-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250915202802/https://www.sporcle.com/showdown/ }}&lt;/ref&gt; 5 жашта (''Live 5''),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/livefive/ |accessdate=2025-10-27 |archivedate=2025-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250921141738/https://www.sporcle.com/livefive/ }}&lt;/ref&gt; жана викторина бингосу (''Trivia Bingo'').&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/bingo/ |accessdate=2025-10-27 |archivedate=2025-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250916103124/https://www.sporcle.com/bingo/ }}&lt;/ref&gt; Шоудаундарда колдонуучулар викторинада мүмкүн болушунча көп суроолорго жооп берүү үчүн башка Споркл колдонуучулары менен бетме-бет чыгышат, андан кийин башка колдонуучу ошол эле суроолорго жооп бере алат. 5 жаштате колдонуучуларга беш суроо берилет жана алар ар бир суроо боюнча төрт варианттан тандай алышат. Trivia Bingoдо колдонуучулар башка колдонуучулар менен атаандашып жатып, берилген суроонун жообу жазылган тактадагы квадратты чыкылдатуу менен Bingo утуп алууга аракет кылышат.

=== Викторина-жасоо ===

==== Викториналарды түзүү ====
Колдонуучулар бардык категориялардагы жана түрлөрдөгү викториналарды кошо алышат. Коомдук викториналарды каалаган колдонуучу көрүп жана ойной алат. Көпчүлүгү Споркл кызматкерлери тарабынан каралат жана башкы бетте көрсөтүлүшү мүмкүн. Колдонуучулар айына 50 викторина менен гана чектелишет, бирок алар жаңыларын долбоорлор же жеке викториналар катары түзө алышат. Жеке викториналар коомчулук үчүн ойнолушу мүмкүн, бирок аларга жаратуучунун профили аркылуу кирүү керек.

==== Викторинаны жарыялоо системасы ====
Күн сайын Споркл башкы бетинде жок дегенде он эки жаңы викторина көрсөтүлөт.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/ |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2025-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251011222551/https://www.sporcle.com/ }}&lt;/ref&gt; Буга күндүзгү бөлүмдүн төмөн жагындагы төрт &quot;Күнүмдүк доза&quot; викторинасынан тышкары, ар кандай категориялардагы жана түрлөрдөгү бир нече викториналар кирет. 2024-жылдын август айынан бери &quot;Күнүмдүк доза&quot; ар дайым &quot;Сүрөттү алуу&quot;, &quot;Мини кроссворд&quot;, &quot;Жоголгон сөз&quot;, &quot;Аралаш сөз&quot;, &quot;Тез тандоо&quot;, &quot;Кыска буйрутма&quot; жана &quot;Сөз издөө&quot; сыяктуу үч викторинадан тышкары &quot;Сөз тепкичи&quot; викторинасын камтыйт. Бул викториналар өз категориясындагы башка бардык викториналарга окшош форматта өткөрүлөт жана көп учурда сөз оюндарын камтыйт. Бардык жарыяланган викториналар биринчи бетте атайын кыскача баяндама (көбүнчө кандайдыр бир сөз оюну) менен субтитрлер менен берилет. Бардык жарыялангандар Споркл'дун администраторлор тобу тарабынан кол менен тандалып алынат.

==== Тандоо ====
Споркл'до ошондой эле редакторлор жана кураторлор бар. Бул колдонуучулар өздөрүнүн категорияларына жана субкатегорияларына жайгаштырууга татыктуу деп эсептеген колдонуучулар тарабынан түзүлгөн викториналарды 'тандай' алышат.

=== Кыргызстан азил ===
Спорклдун ичинде азил бар [[Кыргызстан]] жөнүндө. Анын келип чыгышы [[Англис тили|англис тилинде]] сүйлөгөндөр үчүн жазуу кыйын болгондуктан келип чыккан (Kyrgyzstan).&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/Sporcle/comments/rbd457/sporcles_kyrgyzstan_inside_joke/&lt;/ref&gt;

== Иш-чаралар ==
Споркл түз эфирдеги викториналарды жана оюн кечелерин өткөрөт.

=== Тарых ===
2009-жылы Марк Адамс (Споркл компаниясынын бизнес өнүктүрүү жана көңүл ачуу боюнча вице-президенти) Motor City Trivia компаниясын негиздеген. Бизнес Толедо, [[Огайо (штат)|Огайо]] штатынын аймагына Glass City Trivia катары кеңейген. Акыры экөө тең 2011-жылы Great Lakes Trivia компаниясына биригишкен.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.sporcle.com/blog/2019/03/the-accidental-trivia-business-ten-years-and-running/ |accessdate=2025-10-28 |archivedate=2025-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250221093752/https://www.sporcle.com/blog/2019/03/the-accidental-trivia-business-ten-years-and-running/ }}&lt;/ref&gt;

2012-жылы Great Lakes Trivia Споркл үй-бүлөсүнүн бир бөлүгү болууга макул болуп, Споркл Түз эфирде катары алгачкы көрсөтүүлөрү 2013-жылдын 2-январында өткөн.

== Хеймейкер Коомдук Үйү ==
Споркл [[Мичиган (штат)|Мичиган]] штатынын Энн Арбор шаарында Хеймейкер Коомдук Үйү деп аталган спорттук бар ачкан.&lt;ref&gt;https://www.ecurrent.com/food/haymaker-public-house/&lt;/ref&gt;

== Мобилдик колдонмолор ==
2010-жылы Споркл 250 оюну бар [[iPhone]] жана [[Android]] тиркемесин чыгарган, бирок андан бери ал каалаган шайкеш келген викториналарды камтуу үчүн кеңейтилген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.sporcle.com/blog/2010/02/iphone-app-is-here |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2023-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202153202/https://www.sporcle.com/blog/2010/02/iphone-app-is-here/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.sporcle.com/mobile/android.php |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303232423/http://www.sporcle.com/mobile/android.php }}&lt;/ref&gt; Споркл'дун ошондой эле Alexa колдонмосу бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://mentalfloss.com/article/501455/you-can-play-sporcle-alexa-now |accessdate=2025-10-26 |archivedate=2023-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230204163702/https://www.mentalfloss.com/article/501455/you-can-play-sporcle-alexa-now }}&lt;/ref&gt;

Споркл Түз Эфирде (Sporcle Live) түз эфирдеги викторина оюнчуларына жакын жердеги викторина кечелерин табууга, иш-чараларга RSVP берүүгө жана визуалдык турларга жетүүгө жардам берүүчү мобилдик тиркемеге ээ.

2020-жылдын апрель айында Споркл топтук викторина ойноо үчүн &quot;Споркл Кечеси&quot; (Sporcle Party) деп аталган мобилдик тиркемени сунуштаган. Колдонмодо ар кандай викторина категориялары камтылган, анын ичинде &quot;Кыйынчылыктар жана жыйынтыктар&quot;, &quot;Кино жиндиси&quot;, &quot;Баарына кызыктуу&quot;, &quot;Спорттук спорт&quot; жана &quot;География сүйүүчүсү&quot; категориялары бардык колдонуучулар үчүн жеткиликтүү. Колдонмо аркылуу башка категорияларды да сатып алууга болот.&lt;ref&gt;https://appadvice.com/post/host-your-own-virtual-trivia-game-with-sporcle-party/1484143447/1016859919&lt;/ref&gt;

2020-жылдын декабрь айында Споркл компаниясы &quot;Word Ladder&quot; мобилдик тиркемесин ишке киргизген.

2023-жылдын март айында Споркл компаниясы веб-сайттагы бардык викториналардын мазмуну менен шайкеш келген ушул эле аталыштагы жаңы мобилдик тиркемени ишке киргизген.

== Шилтемелер ==
&lt;references/&gt;

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.sporcle.com Расмий веб-сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251011222551/https://www.sporcle.com/ |date=2025-10-11 }} (англис тилинде)</text>
      <sha1>iztg8w80jl06zilm2wze8kmpvfsuldw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түндүк Корея вону</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137923</id>
    <revision>
      <id>666492</id>
      <parentid>641369</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28957" sha1="cbual4jm6yexsiqdkfi3smcg2is010r" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Түндүк Корея вону
 |Расмий аталышы          = 조선민주주의인민공화국 원
 |Тил коду                = ko
 |ВЖК-ky                  = Түндүк Корея вону
 |ISO-en                  = North Korean Won
 |ISO-fr                  = Won de la Corée du Nord
 |Сүрөт                   =
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = KPW
 |ISO сандык              = 408
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|КЭДР}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Чон
 |Шайкештик1              = 100
 |Турат2                  = 
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = Кытай юаны
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  = ₩ жана 원
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1, 5, 10, 50 чон жана 1 вон
 |Банкноттор              = 5, 10, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000 жана 5000 вон
 |Киргизилди              = 06.12.1947
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = [[Корея иенасы]]
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = КЭДР Борбордук банкы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = 
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Money of North Korea
|Инфляция                 = белгисиз
|Жыл                      = 2025
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Түндүк Корея вону''' ({{lang-ko|원|圓}}) — [[Корей Эл-Демократиялык Республикасы|Корей Эл-Демократиялык Республикасынын]] расмий акча бирдиги. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — KPW, сандык коду — 408. Расмий белгиси —  ₩ жана '''원''', эмитенти — КЭДР Борбордук банкы. Бир вон 100 чондон турат&lt;ref&gt;[https://www.currencyhistory.ru/about_curr.php?id=61 Currency History.Северо-корейская вона — история, курс, особенности валюты]&lt;/ref&gt;.

Кытай юаны — КЭДР аймагында параллелдүү жүгүртүүдөгү валюта&lt;ref&gt;[https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/43413/1/kis_2015_028.pdf Логиновский Е.Л. Юань в экономике Северной Кореи: новые горизонты сотрудничества КНР и КНДР]&lt;/ref&gt;. 

1947-жылы жүгүртүүгө киргизилген. Мурда вон 100 чонго бөлүнгөн, бирок азыркы учурда инфляциянын натыйжасында чон номиналындагы монеталар көп кездеше бербейт. 

Кореяны [[Жапония]] басып алгандан кийин, бул аймактагы акча бирдик катары Сеулдагы Тёсэн банкынын (мурдагы Корея банкы) коря иенасы болгон. Корея үчүн банкнотторду (10, 20, 50 сен, 1, 5, 10 иена) Жапониянын биринчи Улуттук банкы басып чыгарган.

0.5, 1, 5, 10, 20 чон, 0.5, 5, 10 жана 20 вон номиналындагы монеталар дагы чыгарылган. 

1945-жылы Кореянын түндүк бөлүгүндө советтик аскерлер бийлигин орноткондон кийин 1, 5, 10, 100 вон номиналындагы согуш мезгилинин банкноттору жүгүртүүдө болгон, кийинчерээк 1947-жылы Түндүк Кореянын Убактылуу Элдик Комитети тарабынан КЭДР вону чыгарыла баштаган.

== Монеталар ==
1959-жылы жана 1974-жылы алюминийден 1, 5 жана 10 чон номиналында чыгарылган. 

1978-жылы 50 чон номиналындагы, 1987-жылы 1 вон номиналындагы монеталар чыгарылган.

Ар кандай майрамдарга арналган юбилейлик монеталар (аз номиналдагы юбилейлик монеталар алюминийден, чоң номиналдагы юбилейлик монеталар колодон, жез-никель куймасынан, күмүштөн жана алтындан жасалат) чыгарылы турат. 

2008-жылы чыгарылган 1 жана 5 чон номиналындагы 2008-жылы жүгүртүүгө киргизилген жаңы вон үчүн даярдалган, бирок кийинки гиперинфляциянын жогорулашынан суроо-талап майда номиналдагы монеталарга азайган.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
! colspan=&quot;11&quot; |1959-2008-жж. монеталар&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.ucoin.net/table/?country=north_korea&amp;period=272|title=Северная Корея (1959 - 2019) - Регулярный выпуск - uCoin.net|website=ru.ucoin.net|access-date=2023-03-18|archive-date=2023-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904094927/https://ru.ucoin.net/table/?country=north_korea&amp;period=272|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |Аверс
! rowspan=&quot;2&quot; |Реверс
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Салмагы
(г)
! rowspan=&quot;2&quot; |Диаметр (мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Калыңдыгы
(мм)
! colspan=&quot;4&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган жылдары
|-
!Материал
!Кыры  (гурт)
!Аверс
!Реверс
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(1).jpg|87x87px]]
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959.jpg|87x87px]]
| rowspan=&quot;5&quot; |1 чон
| rowspan=&quot;2&quot; |0,64 г
| rowspan=&quot;4&quot; |16 мм
| rowspan=&quot;4&quot; |1,4 мм
| rowspan=&quot;26&quot; |[[Алюминий]]
| rowspan=&quot;20&quot; |жылмакай
| rowspan=&quot;4&quot; |КЭДР герби, чыгарылган жылы
|Номинал, арткы бетинде 1 견본 жазуусу
|1959
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(3).jpg|85x85px]]
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(2).jpg|85x85px]]
|Номинал
|1959, 1970
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(5).jpg|85x85px]]
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(4).jpg|85x85px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |0,62 г
|Номинал, арткы бетинде тартылган бир жылдыз
| rowspan=&quot;2&quot; |1959
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(3).jpg|85x85px]]
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(6).jpg|85x85px]]
|Номинал, арткы бетинде тартылган эки жылдыз
|-
|
|
|0,8 г
|18 мм
|1,48 мм
|КЭДР герби, номинал
|Шлиппенбахтын рододендрону, чыгарылган жылы
|2008
|-
|[[Файл:North_korea-5-chon-1959_(1).jpg|85x85px]]
|[[Файл:North_korea-5-chon-1959.jpg|85x85px]]
| rowspan=&quot;5&quot; |5 чон
| rowspan=&quot;4&quot; |0,81 г
| rowspan=&quot;4&quot; |18 мм
| rowspan=&quot;4&quot; |1,4 мм
| rowspan=&quot;4&quot; |КЭДР герби, чыгарылган жылы
|Номинал, арткы бетинде 5 견본 жазуусу
|1959
|-
|[[Файл:North_korea-5-chon-1959_(3).jpg|85x85px]]
|[[Файл:North_korea-5-chon-1959_(2).jpg|85x85px]]
|Номинал
|1959, 1974
|-
|[[Файл:North_korea-5-chon-1974_(1).jpg|85x85px]]
|[[Файл:North_korea-5-chon-1974.jpg|84x84px]]
|Номинал, арткы бетинде тартылган бир жылдыз
| rowspan=&quot;2&quot; |1974
|-
|[[Файл:North_korea-5-chon-1974_(3).jpg|85x85px]]
|[[Файл:North_korea-5-chon-1974_(2).jpg|85x85px]]
|Номинал, арткы бетинде тартылган эки жылдыз
|-
|
|
|1 г
|19 мм
|1,51 мм
|КЭДР герби, номинал
|Дарак пиону, чыгарылган жылы
|2008
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(1).jpg|87x87px]]
|
| rowspan=&quot;5&quot; |10 чон
| rowspan=&quot;4&quot; |0,95 г
| rowspan=&quot;4&quot; |20 мм
| rowspan=&quot;4&quot; |1,4 мм
| rowspan=&quot;4&quot; |КЭДР герби, чыгарылган жылы
|Номинал, арткы бетинде 10 견본 жазуусу
| rowspan=&quot;4&quot; |1959
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(3).jpg|85x85px]]
|[[Файл:10chon.JPG|86x86px]]
|Номинал
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(5).jpg|85x85px]]
|[[Файл:10chon1.JPG|85x85px]]
|Номинал, арткы бетинде тартылган бир жылдыз
|-
|[[Файл:North_korea-1-chon-1959_(3).jpg|85x85px]]
|[[Файл:10chon2.JPG|85x85px]]
|Номинал, арткы бетинде тартылган эки жылдыз
|-
|
|
|1 г
|19,5 мм
|1,47 мм
| rowspan=&quot;6&quot; |КЭДР герби, номинал
|Азалия, чыгарылган жылы
|2002
|-
|
|
| rowspan=&quot;5&quot; |50 чон
| rowspan=&quot;4&quot; |2,01 г
| rowspan=&quot;4&quot; |25 мм
| rowspan=&quot;4&quot; |1,4 мм
|Чхоллима, чыгарылган жылы, арткы бетинде 견본 жазуусу
| rowspan=&quot;4&quot; |1978
|-
|
|
|Чхоллима, чыгарылган жылы
|-
|
|
|Чхоллима, чыгарылган жылы, арткы бетинде тартылган бир жылдыз
|-
|
|
|Чхоллима, чыгарылган жылы, арткы бетинде тартылган эки жылдыз
|-
|
|
|1,5 г
|21,6 мм
|1,78 мм
|Кимченирия, чыгарылган жылы
|2002
|-
|
|
| rowspan=&quot;2&quot; |1 вон
|2,32 г
|27 мм
|1,79 мм
|кесикче
|КЭДР герби, номинал, чыгарылган жылы
|Элдик окуу сарайы
|1987
|-
|
|
|1,8 г
|24 мм
|1,91 мм
| rowspan=&quot;5&quot; |жылмакай
|КЭДР герби, номинал
|Кимирсения, чыгарылган жылы
|2002
|-
|
|
|5 вон
|1,2 г
|21 мм
|1,5 мм
| rowspan=&quot;4&quot; |КЭДР герби, чыгарылган жылы
| rowspan=&quot;4&quot; |Номинал
| rowspan=&quot;4&quot; |2005
|-
|
|
|10 вон
|1,67 г
|23 мм
|1,8 мм
|-
|
|
|50 вон
|2,01 г
|25 мм
|1,85 мм
|-
|
|
|100 вон
|2,27 г
|27 мм
|1,8 мм
|-
|}

== Банкноттор ==
1947-жылы декабрда вон валютасы Түндүк Кореяда жүгүртүүгө киргизилип, корея иенасын 1:1 катнашында алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241114233916/https://blog.bonista.ru/valjuta-severnoj-korei/ |archivedate=2024-11-14 |title=Бониста. Валюта Северной Кореи с 1948 года и немного истории |url=https://blog.bonista.ru/valjuta-severnoj-korei/ |accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;.

=== 1947-жылдагы банкноттор ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |1947-ж. серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган
жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-15jeon-1.jpg|85x85px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-15jeon-2.jpg|85x85px]]
|&lt;big&gt;15 чон&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |85×44
|күрөң
| rowspan=&quot;3&quot; |Көркөмдөлгөн орнаменттеги номинал
| rowspan=&quot;3&quot; |Көркөмдөлгөн орнаменттеги номинал
| rowspan=&quot;9&quot; |1947
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-20jeon-1.jpg|85x85px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-20jeon-2.jpg|85x85px]]
|&lt;big&gt;20 чон&lt;/big&gt;
|жашыл
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-50jeon-1.jpg|104x104px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-50jeon-2.jpg|104x104px]]
|&lt;big&gt;50 чон&lt;/big&gt;
|104×54
|көк
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-1won-1.jpg|114x114px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-1won-2.jpg|114x114px]]
|&lt;big&gt;1 вон&lt;/big&gt;
|114×61
|жашыл
кызгыл сары
| rowspan=&quot;6&quot; |Заводдун алдында турган жумушчу жана дыйкан
| rowspan=&quot;6&quot; |Пэктусан
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-5won-1-a.jpg|130x130px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-5won-2-a.jpg|130x130px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;5 вон&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |130×70
| rowspan=&quot;2&quot; |бирюза түстүү
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-5won-1-b.jpg|130x130px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-5won-2-b.jpg|130x130px]]
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-10won-1-a.jpg|138x138px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-10won-2-a.jpg|138x138px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;10 вон&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |138×74
| rowspan=&quot;2&quot; |жашыл
кызгылт көк
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-10won-1-b.jpg|138x138px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-10won-2-b.jpg|138x138px]]
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-100won-1.jpg|170x170px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1947-100won-2.jpg|170x170px]]
|&lt;big&gt;100 вон&lt;/big&gt;
|170х95
|кызыл
|-
|}

=== 1959-жылдагы банкноттор ===
1959-жылы 1947-жылдагы банкноттор 100:1 катнашында деноминацияланган. 1999-жылга чейин негизги валютага параллель эки түрдөгү чет элдиктер үчүн банкноттор жана монеталар чыгарылган: 

* Достук мамиледеги өлкөлөрдөн келген туристер үчүн кызыл банкноттор, бир жылдыздуу монеталар чыгарылып турган.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |Социалисттик өлкөлөрдөн келген туристтерге арналган серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган
жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;1 чон&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |100×46
| rowspan=&quot;8&quot; |кызыл
| rowspan=&quot;4&quot; |Номинал
| rowspan=&quot;4&quot; |Номинал
| rowspan=&quot;8&quot; |1988
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;5 чон&lt;/big&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;10 чон&lt;/big&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;50 чон&lt;/big&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;1 вон&lt;/big&gt;
|110×56
| rowspan=&quot;4&quot; |Эл аралык достук көргөзмөсү
| rowspan=&quot;4&quot; |Номинал, зайтун бутагы менен глобус
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;5 вон&lt;/big&gt;
|120×66
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;10 вон&lt;/big&gt;
|130×66
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;50 вон&lt;/big&gt;
|140×70
|-
|}

* Капиталисттик өлкөлөрдөн келген туристер үчүн жашыл жана көк банкноттор, эки жылдыздуу монеталар чыгарылып турган.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |Капиталисттик өлкөлөрдөн келген туристтерге арналган серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган
жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;1 чон&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |100x45
| rowspan=&quot;4&quot; |кочкул кызыл, көк
| rowspan=&quot;4&quot; |Номинал
| rowspan=&quot;4&quot; |Номинал
| rowspan=&quot;8&quot; |1988
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;5 чон&lt;/big&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;10 чон&lt;/big&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;50 чон&lt;/big&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;1 вон&lt;/big&gt;
|110×55
| rowspan=&quot;4&quot; |кочкул жашыл
| rowspan=&quot;4&quot; |Чхоллима, ядролук энерггетиканын символу
| rowspan=&quot;4&quot; |Номинал, орнамент
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;5 вон&lt;/big&gt;
|120×66
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;10 вон&lt;/big&gt;
|130×66
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;50 вон&lt;/big&gt;
|140×70
|-
|}
2002-жылы «параллель валюталардын» эки түрү тең жүгүртүүдөн алынып салынган жана өлкө чет элдик валюталарды эркин алмаштырууга уруксат берген.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |1959-ж. серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган
жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-50jeon-1.jpg|130x130px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-50jeon-2.jpg|130x130px]]
|&lt;big&gt;50 чон&lt;/big&gt;
|130×60
|көк
|Номинал
| rowspan=&quot;3&quot; |Номинал
| rowspan=&quot;6&quot; |1959
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-1won-1.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-1won-2.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;1 вон&lt;/big&gt;
|150×64
|кызгыл сары
|Балык уулоочу шхуна
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-5won-1.jpg|156x156px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-5won-2.jpg|156x156px]]
|&lt;big&gt;5 вон&lt;/big&gt;
|156×68
|жашыл
|Ким Ир Сен университети
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-10won-1.jpg|158x158px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-10won-2.jpg|158x158px]]
|&lt;big&gt;10 вон&lt;/big&gt;
|158×70
|кызыл
|Тэдонмун
|Алма кармаган дыйкан аял
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-50won-1.jpg|191x191px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-50won-2.jpg|191x191px]]
|&lt;big&gt;50 вон&lt;/big&gt;
|191×90
|кызгылт көк
|Пхеньяндагы Тэдоган дарыясынын үстүндөгү темир жол көпүрөсү
|үрүч боосун кармап турган дыйкан аял
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-100won-1.jpg|250x250px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1959-100won-2.jpg|250x250px]]
|&lt;big&gt;100 вон&lt;/big&gt;
|250×96
|ачык жашыл
|Завод
|Кымгансан
|-
|}

=== 1978-жылдагы банкноттор ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |1978-ж. серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
(вон)
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган
жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
|
|
|1
|130×65
|жашыл
кызгылт
|Адамдар жана заманбап имараттар
|Мылтык көтөргөн жоокер, гүл көтөргөн аял, тапанча көтөргөн аял )
| rowspan=&quot;5&quot; |1978
|-
| 
| 
|5
|140×70
|көк
|Шаардын фонунда жумушчу жана дыйкан аял
|Кымгансан
|-
|
|
|10
|150×75
|күрөң
|Чхоллима
|Чхоллима металлургиялык  комбинаты
|-
|
|
|50
|160×80
|жашыл
шабдалы түстүү
|Автомат кармаган жоокер, буудай кармаган дыйкан аял, шамана кармаган партизан жана китеп кармаган жумушчу
|Тоо көлү
|-
| 
| 
|100
|170×85
|кызгылт
|Ким Ир Сендин портрети
|Мангёндэдеги  Ким Ир Сендин туулган үй
|}

=== 1992—2007-жылдардагы банкноттор ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |1992—2007-жж. серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
(вон)
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Суу белгиси
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган
жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;
|115×55
|жашыл
|Гүл себет көтөргөн келин
|Кымгансан
| rowspan=&quot;5&quot; |Чхоллима
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |125×60
| rowspan=&quot;2&quot; |көк
| rowspan=&quot;2&quot; |Студенттер, Ким Ир Сен университети  жана Мангёндэ аймагындагы мектеп окуучуларынын сарайы
| rowspan=&quot;2&quot; |Элдик окуу сарайы
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|1998
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |135×65
| rowspan=&quot;2&quot; |күрөң
кызгыл сары
| rowspan=&quot;2&quot; |Жумушчу жана  Чхоллима
| rowspan=&quot;2&quot; |Нампходогу Батыш деңиз гидрокоплекси
|1992
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|1998
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|145×69
|кызгыл сары
|Кореянын Жумушчу партиясынын мүчөлөрү жана чучхе идеясынын эстелигинин алдында турган жумушчу
|Пэктусан
|Чучхе идеясына арналган эстелик
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|155×75
|кызыл
күрөң
|Ким Ир Сендин портрети
|Мангёндэдеги  Ким Ир Сендин туулган үй
|Триумф аркасы
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
|&lt;big&gt;200&lt;/big&gt;
|139×73
|көгүш
жашыл
|Зибольда магнолиясы
|Номинал
|Чхоллима
|2005
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |155×75
| rowspan=&quot;2&quot; |кочкул жашыл
| rowspan=&quot;2&quot; |Кымсусан Күн сарайы
| rowspan=&quot;2&quot; |Пхеньяндагы Тэдоган дарыясынын үстүндөгү Чхонню көпүрөсү
| rowspan=&quot;6&quot; |Триумф аркасы
|1998
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
|2007
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;1000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |155×75
| rowspan=&quot;2&quot; |көгүш жашыл
| rowspan=&quot;4&quot; |Ким Ир Сендин портрети
| rowspan=&quot;4&quot; |Мангёндэдеги  Ким Ир Сендин туулган үй
|2002
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
|2006
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |155×75
| rowspan=&quot;2&quot; |кызгылт көк
|2002
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
|2006
|}

=== 2009-жылдагы банкноттор ===
2009-жылдын ноябрынын аягында КЭДР бийлиги вон 100:1 катнашында деноминацияналарын жарыялаган. Алмашуу мөөнөтү ошол эле жылдын 7-декабрына чейин белгиленген жана жарандарга банкнотторду алмаштыруу үчүн бир жумага жакын убакыт берилген&lt;ref&gt;[https://www.dailynk.com/%e5%8c%97-%ed%99%94%ed%8f%90%ea%b5%90%ed%99%98-%ec%83%81%ed%95%9c-%ec%95%a1%ec%88%98-%ec%99%9c-%ec%9e%90%ec%a3%bc-%eb%b3%80%ea%b2%bd/ Daily NK. 北 화폐교환 상한 액수 왜 자주 변경하나?]&lt;/ref&gt;. 

2014-жылдын август айында жаңы үлгүдөгү 5000 вон номиналындагы банкнот чыгарылган&lt;ref&gt;[https://russian.rt.com/article/44811 RT. Власти Северной Кореи убрали изображение Ким Ир Сена с новых банкнот]&lt;/ref&gt;. 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |2002-ж. серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
(вон)
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Суу белгиси
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган
жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;10&quot; |145×66
|көгүш
көк
|профессор жана студент
|Супхун ГЭСи
| rowspan=&quot;10&quot; |Зибольда магнолиясы
| rowspan=&quot;3&quot; |2002 (2009)
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
| bgcolor=&quot;#000000&quot; | 
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|жашыл
кызгылт көк
|учкуч, матрос жана жоокер
|Корея согушундагы Жеңиш музейинин башкы кире беришинин алдындагы эстелик
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|көгүш
кызгылт көк
|КЖП мүчөлөрү жана жумушчу
|Пхеньяндагы Кореянын Жумушчулар партиясынын негизделгендигине арналган эстелик
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|боз
күрөң
|магнолия гүлү
|номинал
| rowspan=&quot;6&quot; |2008 (2009)
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;200&lt;/big&gt;
|кызгылт көк
|Чхоллима эстелиги
|номинал
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
|көк
|Пхеньяндагы триумф аркасы
|номинал
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;1000&lt;/big&gt;
|кызгылт көк
|Мангёндэдеги  Ким Ир Сендин туулган үй
|Самджиён көлү
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;2000&lt;/big&gt;
|көгүш
көк
|Чонильбон чокусу жана Ким Чен Ирдин Пэктусандагы жашыруун лагериндеги туулган үйү
|Пэктусан
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
|күрөң
кызгылт
|[[Ким Ир Сен]]
|Мангёндэдеги  Ким Ир Сендин туулган үй
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|күрөң
|Мангёндэдеги  Ким Ир Сендин туулган үй
|Эл аралык достук көргөзмөсү
|2013
|+
|}

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Nordkorea-B.htm Nordkorea (Banknoten)]

{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>cbual4jm6yexsiqdkfi3smcg2is010r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уфа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137928</id>
    <revision>
      <id>666503</id>
      <parentid>665977</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46592" sha1="23f4u74occuc03es1re7pte3supapqa" xml:space="preserve">{{ОЖ|кыргызча аталышы=Уфа&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ba|Өфө}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Уфа}}&lt;/small&gt;|сүрөт=ӨФӨ-2015-(v2).jpg|герб=Coat of arms of Ufa.svg|желек=Flag of Ufa.svg|өлкө={{RUS}}|облус түрү=[[Орусиянын аймактык бөлүнүшү|Кошмо субъекти]]|облус=[[Башкыртстан]]|район=Үпү району|негизделген күнү=1574|макамдын берилиши=1586|аймагы=753,7 км²|калкы=1 105 667|элди каттоо жылы=2015}}

'''Уфа''' ({{Lang-ba|Өфө}}, {{Lang-ru|Уфа}}) – [[Башкыртстан|Башкырстандын]] борбору, [[Орусия|Орусиядагы]] шаар, [[Үпү району|Уфа районунун]] жана [[Упү шаардык округу|Уфа шаардык округунун]] административдик борбору. Калкы миллиондон ашык адамдан турган Орусия Кошмолугундагы он эки ири шаардын бири, калкынын саны боюнча Орусия Кошмолугунда 11-орунда турат. Агломерацияда 1 130 001 адам жашайт (14–16-орундар). Аянты 753,7 км². Шаар [[Ак-Эдил]] жана [[Кара-Эдил]] дарыяларынын аралашуусунда түштүк-батыштан түндүк-чыгышка карай 70 кмден ашык созулуп жатат (Орусияда [[Сочи]] жана [[Волгоград|Волгограддан]] кийинки 3-чоң шаар). Уфа - ири транспорттук жана логистикалык борбор, маанилүү илимий борбор. [[Москва|Маскөөгө]] чейинки аралык 1357 км.

== Географиясы ==

=== Жер жайгашуусу ===
Шаар Ак-Эдил дарыясынын жээгинде, Кара-Эдил жана Дем дарыяларынын кошулган жеринде, Ак-Эдилдин боюндагы толкундуу түздүгүндө, [[Түштүк Орол|Башкырт (Түштүк)]] [[Түштүк Орол|Орол]] тоо кыркаларынан 100 км батышта жайгашкан.

=== Климаты ===
Уфа мелүүн зонанын түндүк токой-талаа субзонасында жайгашкан. Климаты континенталдуу, бир топ нымдуу, жайы жылуу, кышы орточо суук жана узак. Январь айындагы орточо температура −14,6 °C, эң азы −50 °C; июль айында +19,3 °C, эң көп +40 °C. Орточо жаан-чачын 419 мм.

=== Убакыт алкагы ===
Уфа эл аралык стандарт боюнча Екатеринбург убакыт алкагы (YEKT/YEKTST) деп белгиленген убакыт алкагында жайгашкан. UTC боюнча жылышуу +5:00. Убакыт алкагынын Маскөө убактысына карата туруктуу жылышы +2 саатты түзөт жана Россияда MSK+2 деп белгиленет. Екатеринбург убактысы стандарттык убакыттан бир саатка айырмаланат, анткени Россия мыйзамдуу убакытта.

== Административдик түзүлүшү ==
[[Файл:Ufa map division.svg|thumb|right|Уфанүн административдик түзүлүшү]]

Уфадө 7 административдик район бар (2020-жылдын 1-январына карата калктын саны кашаанын ичинде көрсөтүлгөн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar|title=Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Rosstat]]|access-date=17 жовтня 2020|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200822004543/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar|archivedate=2020-08-22|accessdate=2020-10-19}}&lt;/ref&gt;):
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Картадагы 
номуру
!Аталышы
!Нукура аталышы
!Калкы
|-
|{{legend|Orange|01}}
|[[Файл:Эмблема Демского района Уфы.jpg|15px]] Дем району
|{{Lang-ba|Дим районы}}
|80 714
|-
|{{legend|Gray|02}}
|[[Файл:Герб Калининского района Уфы.jpg|15px]] Калинин району
|{{Lang-ba|Калинин районы}}
|207 750
|-
|{{legend|Red|03}}
|[[Файл:Эмблема Кировского района Уфы.jpg|15px]] Киров району
|{{Lang-ba|Киров районы}}
|162 958
|-
|{{legend|Blue|04}}
|[[Файл:Герб Ленинского района Уфы.png|15px]] Ленин району
|{{Lang-ba|Ленин районы}}
|89 062
|-
|{{legend|Yellow|05}}
|[[Файл:Эмблема Октябрьского района Уфы.jpg|15px]] Октябрь району
|{{Lang-ba|Октябрь районы}}
|246 476
|-
|{{legend|Aqua|06}}
|[[Файл:Эмблема Орджоникидзевского района Уфы.jpg|15px]] Орджиникидзе району
|{{Lang-ba|Орджиникидзе районы}}
|164 682
|-
|{{legend|Fuchsia|07}}
|[[Файл:Эмблема Советского района Уфы.jpg|15px]] Совет району
|{{Lang-ba|Совет районы}}
|177 145
|}
Уфа шаарынын ичинде 2010-жылга карата жалпы калкы 9321 адамды түзгөн 24 айылдык конуш бар, алар шаар райондорунун административдик баш ийүүсүндө.

== Тарыхы ==
[[Файл:Памятник_Основателю_Уфы_воеводе_Нагому_Михаилу_Александровичу.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8E_%D0%A3%D1%84%D1%8B_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83.jpg|thumb|334x334px|Уфа негиздөөчүсү воеводасынын Нагой Михаил Александровичтин эстелиги]]
1574-жылы, башкырт уруулары өз ыктыяры менен орус жарандыгын кабыл алып, Башкыртстан Орусиянын курамына киргенден 17 жыл өткөндөн кийин, Орусиянын түштүк-чыгыш чек араларын отурукташтыруу жана бекемдөө максатында, Кара-Эдил менен Ак-Эдил дарыяларынын кошулган жериндеги Эски Казан жолунун жанында Казан губернатору Михаил Александрович Нагой кичинекей Уфа чебин негиздеген, анын чыгышында Тынч океанына чейин бир дагы шаар болгон эмес. Бул көз карашты Уфанүн байыркы келип чыгышын жактаган башкыр окумуштуулары четке кагышат&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/786720 Не сотвори себе башкира – Власть – Коммерсантъ]&lt;/ref&gt;. Башка жагынан алганда, чептин курулушу Кама боюндагы чек араны белгилеген [[Ногой Ордосу]] менен түзүлгөн 1571-жылдагы келишимди бузуу болгондугу белгиленет&lt;ref&gt;Буровский А. Русская Атлантида&lt;/ref&gt;.

Уфа чеп шаарынан 17-18-кылымдарда акырындык менен аймактын административдик жана экономикалык борборуна айланган. 1708-жылдан бери Уфа Казан губерниясынын курамында болгон. 1728-жылы шаар Уфа губерниясынын борборуна айланган, анын губернатору түздөн-түз Сенатка баш ийген. 1744-жылы Уфа Орунбор губерниясынын курамында болгон. 1781-жылдын декабрынан тартып шаар Уфа губернаторлугунун борборуна айланган, анын губернатору болуп И. В. Ламб дайындалган. 1796-жылдан бери Уфа кайрадан Орунбор губерниясынын курамында болгон. 1802-жылдан бери Уфа губернатордун резиденциясы жана губерниялык мекемелери бар губерниялык шаарга айланган.

1803-жылы орус кызматындагы шотландиялык архитектор Уильям Гесте шаардын биринчи башкы планын түзгөн, бирок ар кандай себептерден улам (анын ичинде каражаттын жетишсиздигинен улам) план ишке ашырылган эмес. Уильям Гесте 1817-жылдын декабрында кайрадан Уфадө болуп, провинциялык геодезист Сметанин менен биргеликте планга түзөтүүлөрдү киргизген. Бул формада долбоор өкмөт тарабынан 1819-жылдын 3-мартында бекитилген жана бул башкы план Уфанүн [[XIX кылым]] бою курулушунун багыттарын аныктаган.

Уильям Гестенин планына ылайык, шаардын чек аралары Телеграфная көчөсүнөн (азыркы Цюрупа көчөсү) Никольская көчөсүнө (Гафури) жана Ак-Эдил дарыясынан Богородская көчөсүнө (азыркы Төңкөрүш) чейин кеңейтилген. Архитектор бар имараттарды жана жер бедерин ийгиликтүү колдонгон. Ал шаардын башкы көчөсү болгон Велика Казанская көчөсүн (азыркы Октябрь Төңкөрүшү) жаңы борборго - Верхнеторговая аянтындагы келечектеги Гостиный Дворго алып келген. Уфанүн административдик жана соода борбору ийгиликтүү пландаштырылган, муну анын шаардын тарыхый өзөгүнүн аймагында көпкө чейин сакталып калганы тастыктайт&lt;ref&gt;Стаття [http://www.bashvest.ru/showinf.php?id=3017 «Плану Гесте&amp;nbsp;— двести лет»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313205609/http://www.bashvest.ru/showinf.php?id=3017|date=13 березня 2013}} в інтернет-газеті [http://www.bashvest.ru/ «БАШвестЪ»]&lt;/ref&gt;.

1865-жылдан бери Уфа Уфа губерниясынын борбору болуп калган.

Уфадө өнөр жай 19-кылымда пайда болгон. 19-кылымдын ортосунда шаарда ондон ашык фарфор заводдору жана башка заводдор болгон. 1870-жылы Ак-Эдил дарыясында үзгүлтүксүз кемелердин ачылышы жана Самара-Златоуст (азыркы Куйбышев) темир жолунун курулушу (1888–1892) шаардын өнүгүшүнө жаңы түрткү берген.

Шаарда темир жол жана кеме оңдоочу устаканалар, жыгач тилүүчү заводдор жана буу тегирмендери пайда болгон. 19-кылымдын аягында Уфадө 30га жакын завод жана фабрика болгон (жогоруда айтылгандардан тышкары, силикат өндүрүү, айыл чарба чийки заттарын кайра иштетүү ж.б. да болгон), шаарда нан жана эт соодасы гүлдөгөн.

1918-жылдын 23-сентябрында Уфадө Убактылуу Бүткүл орусиялык өкмөт түзүлүп, ал 1918-жылдын 9-октябрына чейин Уфадө калган, андан кийин [[Омск|Омбу]] шаарына көчүп кеткен.

1922-жылы июнь айында жаңыдан түзүлгөн Башкырт Автономиялуу Кеңештик Социалисттик Республикасы (БАКСР) 1919-жылы Уфа губерниясына кошулуп, Уфа анын борбору болуп калган.

1920-жылдардын аягында жана 1930-жылдары шаар тездик менен өнүгө баштаган, ал эми өнөр жайдын дүң продукциясы 16 эсеге өскөн. Уфа өнөр жай комплекси ишке киргизилген, анын курамына ширеңке жана фанера заводдору, жыгач тилүүчү заводдор, тери иштетүү жана экстракциялоочу заводдор), жеңил жана тамак-аш өнөр жай ишканалары кирген. Биринчи беш жылдык пландын жүрүшүндө Уфа мотор куруу заводу жана ЖЭБ курулган. 1939-жылы Башкыртстанда мунай табылгандан кийин Уфа мунай иштетүүчү заводу курулган.

[[Улуу Ата-Мекендик согуш|Германия-Совет согушу]] учурунда [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин батыш аймактарынан ондогон өнөр жай ишканалары, айрым мамлекеттик мекемелер жана изилдөө институттары, Коминтерн кызматкерлери, украин жазуучулары ж.б. Уфагө эвакуацияланган.

1944-жылы Уфанүн Сталин району Черниковск деп аталган өзүнчө шаарга айланган, ал 1956-жылы кайрадан Уфанүн курамына кирген.

Согуштан кийинки жылдары республикада мунай өндүрүшүнүн кеңейиши менен Уфадө жаңы мунай иштетүүчү заводдор курулган: экинчиси (Жаңы-Уфа), ал эми бир нече жылдан кийин үчүнчүсү. Ошентип, Уфа [[Эдил бою|Эдил боюндагы]] жана Оролдогу эң ири мунай иштетүүчү борборго айланган. Ошол эле учурда шаарда [[Химиялык өнөр жайлар|химия өнөр жайы]] жана машина куруу өнүккөн.

2018-жылы башкир шиханы (тоосу) Кош-Тоо акиташ өндүрүү үчүн Башкир сода компаниясына өткөрүлүп берилген. Жергиликтүү тургундар бул чечимге каршы чыга башташкан. Бул акциялардан кийин Кош-Тоону коргоп сүйлөгөн көптөгөн активисттер административдик жана кылмыш жоопкерчилигине тартылышкан. Кош-Тоо тоосунун коргоочусу Фаил Алсынов жек көрүүчүлүктү же кастыкты козуткан деп айыпталган, бирок ал күнөөсүн мойнуна алган эмес. Буга чейин Фаил Алсынов 2020-жылы Орусия бийлиги тарабынан экстремисттик деп табылып, тыюу салынган &quot;Башкорт&quot; уюмун жетектеген. Башкыртстандын башчысы активистти &quot;экстремисттик иш-аракеттерди жүргүзгөн&quot; жана &quot;мамлекетке каршы сөздөргө чакырган&quot; үчүн кылмыш жоопкерчилигине тартууну талап кылган. 2024-жылдын 19-январында эртең менен Фаил Алсынов соттолгон Баймактагы сот имаратынын жанында бир нече саат бою координацияланбаган нааразычылык акциясы өткөн. Бир нече миң адам экоактивистти бошотууну талап кылышкан. 4 жылга эркинен ажыратылган активист Фаил Алсыновдун тарапкерлери социалдык медиада акция өткөрүүгө чакырышкан. Бирок, ОМОН бир нече адамды, анын ичинде Алсыновдун сөздөрү жазылган плакат көтөргөн кызды кармаган. Кийинчерээк чогулуштун катышуучулары полициянын фургону төрт кармалган адамды аянттан алып кетүүсүнө жол бербөөгө аракет кылышкан, ошондо ОМОН менен кагылышуу болгон. Жалпысынан ондон ашык кармалган адам кармалган. Полиция көздөн жаш агызуучу газ жана электр гранаталарын колдонуп, демонстранттарды дубинкалар менен сабап, бир нече ондогон адамдарды кармаган. 20га жакын нааразычылык акциясынын катышуучусу медициналык жардам сурап кайрылган, ал эми бир нече адам кийинчерээк административдик камакка алынган. Тергөө комитети массалык башаламандыктарды уюштуруу жана катышуу, ошондой эле мамлекеттик кызматкерлерге карата күч колдонуу беренелери боюнча кылмыш ишин козгогон. Башкыртстандын башчысы Радий Хабиров Баймактагы Алсыновдун тарапташтары менен полициянын ортосундагы кагылышуулар боюнча комментарий берип жатып, &quot;экстремизмге жана кырдаалды туруксуздаштыруу аракеттерине чыдабай турганын&quot; билдирип, уюштуруучуларды сепаратизмде айыптаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/na-tsentraljnuyu-ploschadj-ufy-vyshli-sotni-lyudey-estj-zaderzhaniya/32783037.html|title=В Уфі, столиці російської республіки Башкортостан, на центральній площі Салавата Юлаєва зібралося приблизно півтори тисячі людей, є затримані|website=Радіо Свобода|date=2024-01-19}}&lt;/ref&gt;.

== Калкы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;10&quot; |Калктын саны
|-
!1650&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/7e37de804db875be9239d3356f373569/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB+1.pdf bashstat.gks.ru]&lt;/ref&gt;
!1718&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1811&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1840&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1856&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/ufa/ Уфа]&lt;/ref&gt;
!1863&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
!1865&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1879&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1886&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1897&lt;ref&gt;[http://www.vatandash.ru/?article=1900 www.vatandash.ru]&lt;/ref&gt;
|-
|700
|{{Көбөйүү}}5 600
|{{Көбөйүү}}9 200
|{{Көбөйүү}}16 500
|{{Азаюу}}12 900
|{{Көбөйүү}}16 500
|{{Көбөйүү}}20 100
|{{Көбөйүү}}23 000
|{{Көбөйүү}}27 000
|{{Көбөйүү}}49 275
|-
!1913&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1914&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
!1916&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1920&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1923&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1926&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/47581-vsesoyuznaya-perepis-naseleniya-1937-goda-obschie-itogi#mode/inspect/page/64/zoom/4 Электронная библиотека исторических документов (ЭБИД) | Всесоюзная перепись населения 1937 года: Общие итоги]&lt;/ref&gt;
!1931&lt;ref&gt;[https://istmat.org/files/uploads/17630/sssr_ad-ter_delenie_1931_rsfsr.pdf istmat.org/files/uploads/17630/sssr_ad-ter_delenie_1931_rsfsr.pdf]&lt;/ref&gt;
!1933&lt;ref&gt;[https://istmat.org/files/uploads/53487/adm._delenie_sssr_1934.pdf istmat.org/files/uploads/53487/adm._delenie_sssr_1934.pdf]&lt;/ref&gt;
!1937&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
!1939&lt;ref&gt;[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_pop_39_3.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Көбөйүү}}100 700
|{{Азаюу}}99 900
|{{Көбөйүү}}112 700
|{{Азаюу}}92 800
|{{Азаюу}}85 300
|{{Көбөйүү}}97 737
|{{Көбөйүү}}123 446
|{{Көбөйүү}}167 900
|{{Көбөйүү}}216 449
|{{Көбөйүү}}250 011
|-
!1945&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!1956&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140716031938/http://istmat.info/files/uploads/17165/narhoz_sssr_1956_svodnyy.pdf Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]&lt;/ref&gt;
!1959&lt;ref&gt;[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]&lt;/ref&gt;
!1962&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
!1967&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
!1968&lt;ref&gt;[https://elib.uraic.ru/bitstream/123456789/12420/1/0016922.pdf elib.uraic.ru/bitstream/123456789/12420/1/0016922.pdf]&lt;/ref&gt;
!1970&lt;ref&gt;[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]&lt;/ref&gt;
!1973&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
!1975&lt;ref&gt;[https://istmat.org/files/uploads/41385/rossiyskiy_statisticheskiy_ezhegodnik_1998_g.pdf Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]&lt;/ref&gt;
!1976&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160624150219/http://istmat.info/files/uploads/18276/stat._ezh._rf_1994_demografiya.pdf Wayback Machine]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Көбөйүү}}264 800
|{{Көбөйүү}}265 000
|{{Көбөйүү}}546 878
|{{Көбөйүү}}610 000
|{{Көбөйүү}}704 000
|{{Көбөйүү}}733 800
|{{Көбөйүү}}770 905
|{{Көбөйүү}}844 000
|{{Көбөйүү}}924 000
|{{Өзгөрүү жок}}924 000
|-
!1979&lt;ref&gt;[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]&lt;/ref&gt;
!1982&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250821221536/https://istmat.org/files/uploads/15623/narodnoe_hozyaystvo_sssr_1922-1982.pdf |archivedate=2025-08-21 |title=istmat.org/files/uploads/15623/narodnoe_hozyaystvo_sssr_1922-1982.pdf |url=https://istmat.org/files/uploads/15623/narodnoe_hozyaystvo_sssr_1922-1982.pdf |accessdate=2025-11-10}}&lt;/ref&gt;
!1985&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20141116000850/http://istmat.info/files/uploads/21317/nx_5.pdf https://istmat.org/files/uploads/15623/narodnoe_hozyaystvo_sssr_1922-1982.pdf]&lt;/ref&gt;
!1986&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
!1987&lt;ref&gt;[http://alcdata.narod.ru/USSR_70_1987 Wayback Machine]&lt;/ref&gt;
!1989&lt;ref&gt;[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]&lt;/ref&gt;
!1990&lt;ref&gt;[https://istmat.org/files/uploads/43527/rossiyskiy_statisticheskiy_ezhegodnik_2002.pdf istmat.org/files/uploads/43527/rossiyskiy_statisticheskiy_ezhegodnik_2002.pdf]&lt;/ref&gt;
!1991&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
!1992&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
!1993&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|{{Көбөйүү}}969 289
|{{Көбөйүү}}1 023 000
|{{Көбөйүү}}1 040 000
|{{Көбөйүү}}1 043 000
|{{Көбөйүү}}1 092 000
|{{Азаюу}}1 082 052
|{{Көбөйүү}}1 088 000
|{{Көбөйүү}}1 097 000
|{{Өзгөрүү жок}}1 097 000
|{{Азаюу}}1 096 000
|-
!1994&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
!1995&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!1996&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!1997&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161122150432/http://istmat.info/files/uploads/45329/4naselenie.pdf Wayback Machine]&lt;/ref&gt;
!1998&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!1999&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161129232919/http://istmat.info/files/uploads/45390/07naselenie.pdf Wayback Machine]&lt;/ref&gt;
!2000&lt;ref&gt;[https://istmat.org/files/uploads/45859/07_naselenie.pdf istmat.org/files/uploads/45859/07_naselenie.pdf]&lt;/ref&gt;
!2001&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!2002&lt;ref&gt;[https://perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls Проблема конфиденциальности]&lt;/ref&gt;
!2003&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|{{Азаюу}}1 092 000
|{{Өзгөрүү жок}}1 092 000
|{{Көбөйүү}}1 094 000
|{{Азаюу}}1 082 000
|{{Көбөйүү}}1 084 000
|{{Көбөйүү}}1 088 900
|{{Көбөйүү}}1 091 200
|{{Азаюу}}1 088 800
|{{Азаюу}}1 042 437
|{{Көбөйүү}}1 043 306
|-
!2004&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!2005&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!2006&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!2007&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!2008&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!2009&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/bgd/regl/B09_109/IssWWW.exe/Stg/d01/tabl-21-09.xls 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2010&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol1/pub-01-11.xlsx 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2011&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!2012&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2013&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131012013314/www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar Wayback Machine]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Азаюу}}1 040 623
|{{Азаюу}}1 036 026
|{{Азаюу}}1 029 616
|{{Азаюу}}1 022 575
|{{Азаюу}}1 021 458
|{{Көбөйүү}}1 024 842
|{{Көбөйүү}}1 062 319
|{{Көбөйүү}}1 065 602
|{{Көбөйүү}}1 071 291
|{{Көбөйүү}}1 077 719
|-
!2014&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2015&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2016&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2016/bul_dr/mun_obr2016.rar 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2017&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2018&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2019&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar 403 Forbidden]&lt;/ref&gt;
!2020&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200822004543/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar |archivedate=2020-08-22 |title=Проблема конфиденциальности |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar |accessdate=2020-10-19}}&lt;/ref&gt;
!2021&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |archivedate=2022-09-01 |title=Проблема конфиденциальности |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |accessdate=2024-03-16}}&lt;/ref&gt;
!2023&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240109051148/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx Проблема конфиденциальности]&lt;/ref&gt;
!2024&lt;ref&gt;[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx Проблема конфиденциальности]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Көбөйүү}}1 096 702
|{{Көбөйүү}}1 105 667
|{{Көбөйүү}}1 110 976
|{{Көбөйүү}}1 115 560
|{{Көбөйүү}}1 120 547
|{{Көбөйүү}}1 124 226
|{{Көбөйүү}}1 128 787
|{{Көбөйүү}}1 144 809
|{{Көбөйүү}}1 157 994
|{{Көбөйүү}}1 163 304
|-
!2025
!
!
!
!
!
!
!
!
!
|-
|{{Көбөйүү}}1 166 098
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|}
[[Файл:Население_Уфы_по_районам,_в_%25_I.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A3%D1%84%D1%8B_%D0%BF%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BC,_%D0%B2_%25_I.png|thumb|300x300px|Уфа шаарынын райондор боюнча калкынын саны, 2010-жылдагы эл каттоонун I бөлүгү боюнча % менен]]
[[Файл:Население_Уфы_по_районам,_в_%25_II.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A3%D1%84%D1%8B_%D0%BF%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BC,_%D0%B2_%25_II.png|thumb|300x300px|Уфа шаарынын райондор боюнча калкынын саны, 2010-жылдагы эл каттоонун I бөлүгү боюнча % менен]]
2025-жылдын 1-январында шаар калкынын саны боюнча Россия Федерациясынын 1124 шаарынын ичинен 9-орунда турган. Ошондой эле, калкынын саны боюнча Европада 31-орунда турат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://geo.koltyrin.ru/city_stat_europe.php|title=GEO. Города мира. Самые большие города Европы|access-date=2020-04-22|archive-date=2020-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605191704/https://geo.koltyrin.ru/city_stat_europe.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Уфа шаарынын калкынын саны 2025-жылы 1 190 254&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.mail.ru/incident/65625162/|title=В Башкирии живет более четырех миллионов человек|lang=ru|first=Настя|last=Касаткина|website=Новости Mail|date=2025-04-08|access-date=2025-04-12}}&lt;/ref&gt;.

Уфа агломерациясынын калкынын саны (Уфа шаарынын шаардык району, Уфа, Благовещен, Чешме, Иглин, Кумурскалы жана Кушнаренко райондорунун муниципалдык райондору) 1 529 422 адамды түзөт (2021). 2008-жылдан бери калктын табигый өсүшү байкалууда&lt;ref name=&quot;ufacity&quot;&gt;[http://www.ufacity.info/news/19406.html Уфа становится более комфортным городом] {{Wayback|url=http://www.ufacity.info/news/19406.html|date=20120118210323}} День города 12 июня&lt;/ref&gt;. 2009-жылдын 1-январына карата маалыматтарга ылайык, республиканын бардык тургундарынын 25,4% же шаар калкынын 42,2% шаардын тагдырына туш болгон. Аялдардын саны эркектердин санынан басымдуулук кылат (тиешелүүлүгүнө жараша 54,5 жана 45,5%), ар бир 1000 аялга 835 эркек туура келет. Эмгекке жарамдуу курактан кичүүлөрдүн үлүшү 15,4%, эмгекке жарамдуу курактагылар 65,2%, эмгекке жарамдуу курактан улуулар 19,4% түзөт. 2016-жылы орточо жашоо узактыгы: аялдар - 75 жаш, эркектер - 66 жаш болгон. Шаардын миллионер тургуну 1980-жылы 12-августта төрөлгөн, бирок Башкырстандын көп улуттуулугунан улам, КСРБнин көптөгөн шаарларындагыдай бир да балалуу эмес, бир эле учурда үч балалуу болгон: башкырт Салават Базаров, орус Петр Сошников жана татар Гүлшат Зарипова&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ufa.aif.ru/society/details/na_novom_rubezhe_rovno_40_let_nazad_ufa_stala_millionnikom|title=На новом рубеже. Ровно 40 лет назад Уфа стала миллионником|publisher=[[Аргументы и факты]]|date=2020-08-12|access-date=2020-08-12|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922081819/https://ufa.aif.ru/society/details/na_novom_rubezhe_rovno_40_let_nazad_ufa_stala_millionnikom|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Уфа Орусиядагы 11-миллионер шаар, ал эми КСРБдеги 21-миллионер шаар болуп калды.

=== Улуттук курамы ===
{| class=&quot;standard&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Жылы
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150&quot; |Калктын саны (адам)
! colspan=&quot;7&quot; |Өзгөчө
|-
![[орустар]]
![[Башкырлар|башкырттар]]
![[татарлар]]
![[украиндер]]&lt;!--калкы 10 000ден ашык болгон мамлекеттерди көрсөттү--&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |1897
| align=&quot;right&quot; |49 275
| align=&quot;right&quot; |42 119
| align=&quot;right&quot; |3151
| align=&quot;right&quot; |2524
| align=&quot;right&quot; |43
|-
| align=&quot;center&quot; |1920
| align=&quot;right&quot; |92 800
| align=&quot;right&quot; |69 900
| align=&quot;right&quot; |1200
| align=&quot;right&quot; |10 000
| align=&quot;right&quot; |1700
|-
| align=&quot;center&quot; |1923
| align=&quot;right&quot; |85 300
| align=&quot;right&quot; |64 000
| align=&quot;right&quot; |3600
| align=&quot;right&quot; |12 500
| align=&quot;right&quot; |б.э.
|-
| align=&quot;center&quot; |1926
| align=&quot;right&quot; |98 537
| align=&quot;right&quot; |74 785
| align=&quot;right&quot; |4632
| align=&quot;right&quot; |14 331
| align=&quot;right&quot; |534
|-
| align=&quot;center&quot; |1939
| align=&quot;right&quot; |250 000
| align=&quot;right&quot; |176 400
| align=&quot;right&quot; |15 400
| align=&quot;right&quot; |39 000
| align=&quot;right&quot; |6200
|-
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;right&quot; |546 878
| align=&quot;right&quot; |355 192
| align=&quot;right&quot; |30 321
| align=&quot;right&quot; |115 146
| align=&quot;right&quot; |15 131
|-
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;right&quot; |770 905
| align=&quot;right&quot; |475 480
| align=&quot;right&quot; |54 368
| align=&quot;right&quot; |183 326
| align=&quot;right&quot; |19 257
|-
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;right&quot; |976 858
| align=&quot;right&quot; |568 504
| align=&quot;right&quot; |92 678
| align=&quot;right&quot; |240 881
| align=&quot;right&quot; |25 739
|-
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;right&quot; |1 079 765
| align=&quot;right&quot; |585 337
| align=&quot;right&quot; |122 026
| align=&quot;right&quot; |291 190
| align=&quot;right&quot; |28 107
|-
| align=&quot;center&quot; |2002
| align=&quot;right&quot; |1 049 479
| align=&quot;right&quot; |530 136
| align=&quot;right&quot; |154 928
| align=&quot;right&quot; |294 399
| align=&quot;right&quot; |17 772
|-
| align=&quot;center&quot; |2010
| align=&quot;right&quot; |1 071 640
| align=&quot;right&quot; |494 723
| align=&quot;right&quot; |172 794
| align=&quot;right&quot; |286 409
| align=&quot;right&quot; |12 485
|-
| align=&quot;center&quot; |2021
| align=&quot;right&quot; |1 167 775
| align=&quot;right&quot; |557 492
| align=&quot;right&quot; |233 128
| align=&quot;right&quot; |308 381
| align=&quot;right&quot; |4543
|}
2020-жылдагы эл каттоонун жыйынтыктары боюнча төмөнкү улуттар жашаган (улуттар 0,1% дан аз жана башкалар, &quot;Башка&quot; сабынын шилтемесин караңыз)&lt;ref name=&quot;ВПН2020&quot;&gt;{{Cite web|url=https://02.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/1.%20Национальный%20состав%20по%20муниципальным%20образованиям%20РБ.xlsx|title=Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. Том 5. Национальный состав и владение языками. 1. Национальный состав по муниципальным образованиям РБ|access-date=2023-12-16|archive-date=2023-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230905184103/https://02.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/1.%20Национальный%20состав%20по%20муниципальным%20образованиям%20РБ.xlsx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;standard&quot;
!Улуту
!Саны, адам
!Үлүшү
|-
|Орустар
| align=&quot;right&quot; |546 613
| align=&quot;right&quot; |47,75 %
|-
|Татарлар
| align=&quot;right&quot; |302 254
| align=&quot;right&quot; |26,40 %
|-
|Башкырттар
| align=&quot;right&quot; |228 542
| align=&quot;right&quot; |19,96 %
|-
|Чуваштар
| align=&quot;right&quot; |5573
| align=&quot;right&quot; |0,49 %
|-
|Марийлер
| align=&quot;right&quot; |5475
| align=&quot;right&quot; |0,48 %
|-
|Украиндер
| align=&quot;right&quot; |4497
| align=&quot;right&quot; |0,39 %
|-
|Өзбектер
| align=&quot;right&quot; |3375
| align=&quot;right&quot; |0,29 %
|-
|Тажиктер
| align=&quot;right&quot; |3099
| align=&quot;right&quot; |0,27 %
|-
|Армяндар
| align=&quot;right&quot; |2817
| align=&quot;right&quot; |0,25 %
|-
|Азербайжандар
| align=&quot;right&quot; |1663
| align=&quot;right&quot; |0,15 %
|-
|Беларустар
| align=&quot;right&quot; |1281
| align=&quot;right&quot; |0,11 %
|-
|Башка&lt;ref&gt;'''Абазиндер''' (2), 

'''Абхаздар''' (23), 

'''Аварлар''' (126), 

'''Андилер''' (8), 

'''Агулдар''' (10), 

'''Адыгдар''' (7), 

'''Алтайлар''' (6), 

'''Америкалыктар''' (10), 

'''Арабдар''' (774), 

'''Ассириялыктар''' (10), 

'''Оогандар''' (83), 

'''Балкарлар''' (19), 

'''Болгарлар''' (55), 

'''Британиялыктар''' (12), 

'''Буряттар''' (36), 

'''Мажарлар''' (8), 

'''Вьетнамдыктар''' (473), 

'''Гагауздар''' (13), 

'''Гректер''' (154), 

'''Гүржүлөр''' (405), 

'''Даргиндер''' (39), 

'''Долгандар''' (1),  

'''Езиддер''' (58),

'''Жөөттөр''' (936), 

'''Ижорлор''' (1), 

'''Ингуштар''' (74), 

'''Үндүлөр''' (514), 

'''Испандар''' (17), 

'''Италиялыктар''' (18), 

'''Кабардалар''' (20), 

'''Казактар''' (912), 

'''Калмыктар''' (25), 

'''Караимдер''' (2), 

'''Каракалпактар''' (9), 

'''Карачайлар''' (13), 

'''Карелдер''' (2), 

'''Кыргыздар''' (224), 

'''Кытайцы''' (80), 

'''Комилер''' (22), 

'''Коми-пермдер''' (2), 

'''Корейлер''' (154), 

'''Кырым татарлар''' (21), 

'''Кырымчактар''' (1), 

'''Кубалыктар''' (35), 

'''Кумыктар''' (38), 

'''Күрттөр''' (16), 

'''Лактар''' (13), 

'''Латыштар''' (116), 

'''Лезгиндер''' (140), 

'''Литовдор''' (44), 

'''Молдовалыктар''' (103), 

'''Моңголдор''' (3), 

'''Мордвалар''' (912), 

'''Нагайбектер''' (3), 

'''Нанайлар''' (3), 

'''Немистер''' (785), 

'''Ненистер''' (3), 

'''Нивхтер''' (1), 

'''Ногойлор''' (16), 

'''Осетиндер''' (43), 

'''Пакистандыктар''' (2), 

'''Перстер''' (15), 

'''Поляктар''' (96), 

'''Румындар''' (2), 

'''Поморлор''' (4), 

'''Сербдер''' (13), 

'''Табасарандар''' (36), 

'''Талыштар''' (16), 

'''Астрахан татарлар''' (1), 

'''Кирешендер''' (59), 

'''Шибер татарлар''' (2), 

'''Таты''' (56), 

'''Тывалар''' (10), 

'''Түрктөр''' (189), 

'''Ахыска түрктөр''' (8), 

'''Түркмөндөр''' (235), 

'''Удмурттар''' (491), 

'''Үдегейлер''' (1), 

'''Уйгурлар''' (24), 

'''Финндер''' (11), 

'''Ингерманланд финндер''' (1), 

'''Француздар''' (26), 

'''Хакастар''' (2), 

'''Ханттар''' (3), 

'''Цахурлар''' (1), 

'''Цыгандар''' (96), 

'''Черкестер''' (1), 

'''Чехтер''' (6), 

'''Чечендер''' (203), 

'''Чукчалар''' (2), 

'''Эвендер''' (6), 

'''Эстондор''' (31), 

'''Юкагирлер''' (2), 

'''Сахалар''' (9), 

'''Жапондор''' (5), 

'''Улуту боюнча башка жоопторду көрсөткөндөр''' (1719), 

'''Улуту жок''' (2006), 

'''Эл каттоо формаларында жарандыгы көрсөтүлбөгөн адамдар''' (26 652)&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |39 620
| align=&quot;right&quot; |3,46 %
|-
|Бардыгы
| align=&quot;right&quot; |1 144 809
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
|}

== Илим жана окутум ==
Жогорку окутум программасы боюнча окуткан алгачкы окуу жайы 1909-жылы уюштурулган Уфа окутуучулар институту болгон&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080317164958/http://www.bashedu.ru/95let/bgu_yanguz.htm Датировка БГУ - Янгузин]&lt;/ref&gt;. 1920-жылы ал Калк окутуму институтуна, андан кийин педагогика институтуна, 1957-жылы Башкырт мамлекеттик университетине айландырылды.

Азыр Уфа шаарында жана [[Башкыртстан|Башкыртстан Республикасында]] 11 өз алдынча мамлекеттик ЖОЖдо 169 багыт жана адистик боюнча жогорку билимдүү адистер даярдалат. Жогорку окуу жайларынын студенттеринин жалпы контингенти 50 миңден ашык адамды түзөт. Орто звенодогу адистерди даярдоо 109 багыт боюнча 76 атайын орто окуу жайларында жүргүзүлөт. Илимий-педагогикалык кадрларды даярдоону жогорку окуу жайлардын 11 аспирантурасы жүзөгө ашырат.

Башкырт мамлекеттик университети, Уфа мамлекеттик авиациялык-техникалык университети, Уфа мамлекеттик мунай-техникалык университети, Башкырт мамлекеттик медициналык университети, Башкырт мамлекеттик агрардык университети, Мифтахетдин Акмолдо атындагы Башкырт мамлекеттик педагогикалык университети сыяктуу Уфа шаарындагы алдыңкы жогорку окуу жайлары негизги болуп саналат.

Илимий-педагогикалык кадрларды даярдоону жогорку окуу жайлардын 11 аспирантурасы жүзөгө ашырат, аларда 828 адам, анын ичинде 525 (63,4%) өндүрүштөн ажыратуу менен окушат.

Уфа шаарындагы жогорку окуу жайлардын үч докторантурасында 50дөн ашык адам окуйт, 700дөн ашык илимдин кандидаты жана доктору окумуштуулук даражасына талапкерлер өз алдынча диссертациялар менен иштешет.

Уфанүн алдыңкы ЖОЖдору жогорку рейтингге ээ жана, эреже катары, Орусия Кошмолугу боюнча окшош профилдеги мыкты ЖОЖдордун биринчи ондугуна кирет. Жогорку окуу жайларында окумуштуулардын негизги кадрдык потенциалы топтолгон (илимий даражасы бар бардык окумуштуулардын 75%га жакыны), органикалык химия жана жогорку молекулярдык бирикмелердин химиясы, машина куруу жана металлдарды басым менен иштетүү, мунайзат химиясы жана мунайзат боюнча бүткүл дүйнөдө таанылган илимий мектептер ийгиликтүү иштеп жатат.

Акыркы жылдары Уфа шаарында жогорку жана атайын орто окуу жайларынын статусун өзгөртүү процесси тездик менен жүрүп жатат. Алсак, төрт алдыңкы ЖОЖ университет статусун алды, 24 атайын орто окуу жайы коллежге айландырылды.

=== Уфа жана Башкыртстандын ЖОЖдору ===

* Башкырт мамлекеттик университети
* Уфа мамлекеттик авиациялык техникалык университети
* Уфа мамлекеттик мунай техникалык университети
* Башкырт мамлекеттик агрардык университети
* Башкырт мамлекеттик медициналык университети
* Мифтахетдин Акмолдо атындагы Башкырт мамлекеттик педагогикалык университети
* Загир Исмагилов атындагы Уфа мамлекеттик көркөм өнөр академиясы
* Уфа технологиялык сервис институту
* Орусия ислам университети
* Орусия Кошмолугунун Ички иштер министрлигинин Уфа юридикалык институту
* Стерлитамак мамлекеттик педагогикалык институту
* Бөрү мамлекеттик педагогикалык университети
* РИАнын Уфа илимий борборунун алдындагы Органикалык химия институту

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

[[Категория:Орусия шаарлары]]</text>
      <sha1>23f4u74occuc03es1re7pte3supapqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбекстан Республикасынын президенти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138037</id>
    <revision>
      <id>666527</id>
      <parentid>643033</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23186" sha1="k5ipmatt7m2b56wuyto8motlxjzzpkc" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик кызмат
|Эн белгиси                          = Presidential Seal of Uzbekistan.svg
|Кызматы                             = Өзбекстан Республикасынын президенти
|Нукура аталышы                      = {{lang-uz|Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti, Ўзбекистон Республикасининг Президенти}}
|Өлкө                                = Өзбекстан
|Сүрөтү                              = Shavkat Mirziyoyev official portrait (cropped).jpg
|Резиденциясы                        = «Куксарой»
|Башчылык кылганы                    = {{Өлкө желеги|Өзбекстан}}
|Дайындоочу                          = Өзбекстан Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы түз элдик шайлоолордун жыйынтыктарынын негизинде
|Дайындалган мөөнөтү                 = 7 жыл, катары менен эки мөөнөттөн ашык эмес
|Майанасы                            = жылына 15 600$
|Учурдагы                            = [[Шавкат Мирзиёев|Мирзиёев Шавкат Миромонович]]
|Кызматтын пайда болгону             = 1990-жыл 24-март
|Кызматтын биринчи ыйгарылганы       = [[Ислам Каримов|Каримов Ислам Абдугани уулу ]]
|Сайты                               = https://president.uz/uz
}}

'''Өзбекстан Республикасынын президенти''' ({{lang-uz|Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti, Ўзбекистон Республикасининг Президенти}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасындагы]] эң жогорку мамлекеттик кызмат, бул кызматка жалпы республикалык президенттик шайлоодон жеңген адам дайындалат.

== Тарыхы ==
Өзбекстандын президентти кызматы 1990-жылдын март айында, ошол кездеги Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы СССРдин курамынан чыккандан кийин негизделген. 1990-жылдын 24-мартында Өзбек ССРинин Жогорку Кеңешинин сессиясында эл депутаттары Өзбек ССРинин тарыхындагы биринчи жолу президентик кызматка [[Ислам Каримов|Каримов Ислам Абдуганиевичти]] шайлашкан. 1990-жылдын 24-мартынан 1992-жылдын 13-январына чейин Өзбекстан Республикасынын президентинин орун басары Өзбекстандын вице-президенти болгон. Өзбек ССРи Советтер Союзунун курамындагы республикалардын ичинен биринчи болуп президент жана вице-президент кызматтарын негиздеген мамлекет. 1991-жылдын 31-августунда Өзбекстандын көз карандысыздыгы жарыялангандан кийин, бул кызмат «Өзбекстан Республикасынын президенти» деп өзгөртүлгөн&lt;ref&gt;[https://www.lex.uz/acts/32999 Закон Республики Узбекистан. ОБ ОСНОВНЫХ ГАРАНТИЯХ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН]&lt;/ref&gt;.

== Талапкерлерди тандоо тартиби ==
Саясий партиялар жана жарандар түздөн-түз Өзбекстан Республикасынын президенттигине талапкерлерди көрсөтүү укугуна ээ. Добуш берүү укугуна ээ болгон жаран же жарандардын тобу Өзбекстан Республикасынын президенттигине талапкерди көрсөтүү үчүн кеминде 300 шайлоочусу бар шайлоочулардын демилгелүү тобун түзүшү керек. Президенттикке талапкерлерди көрсөтүү шайлоого 65 күн калганда башталып, шайлоого 45 күн калганда аяктайт. Талапкерлерди көрсөтүү саясий партиялардын жогорку органдары, ошондой эле шайлоочулардын демилгелүү тобунун жыйыны тарабынан жүргүзүлөт. Президенттик шайлоого 2 талапкер катышканда, добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын добуштарынын салыштырмалуу көпчүлүгүн алган талапкер шайланган деп эсептелет. Өзбекстан Республикасынын президенттик шайлоосуна 2ден ашык талапкер катышкан учурда, эгерде талапкерлердин бири да добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын добуштарынын жарымынан көбүн албаса, шайлоочулардын эң көп добушун алган 2 талапкердин катышуусунда кайра шайлоо өткөрүлөт. Борбордук шайлоо комиссиясы Өзбекстан Республикасынын президентин шайлоонун жыйынтыктары жөнүндө маалыматты шайлоодон кийин 10 күндөн кечиктирбестен жарыялайт. Өзбекстан Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан Өзбекстан Республикасынын президентин шайлоонун жыйынтыктары расмий жарыяланган күндөн тартып 2 айдан кеч эмес убакытта кызматка киришиши зарыл. Шайланган президент парламенттин сессиясында ант берген учурдан тартып президенттик кызматка дайындалды деп эсептелет. 

== Өзбекстан Республикасынын президентинин ыйгарым укуктары ==
[[Файл:Presidential_Seal_of_Uzbekistan.svg|thumb|407x407px|Өзбекстан Республикасынын президентинин эмблемасы]]
[[Файл:Flag_of_the_President_of_Uzbekistan.svg|thumb|280x280px|Өзбекстан Республикасынын президентинин штандарты]]
Өзбекстан Республикасынын президенти Конституцияга ылайык кеңири жана ар түрдүү ыйгарым укуктарга ээ. Бул ыйгарым укуктар мамлекеттеги бардык чөйрөлөргө жайылтылат жана өлкөнүн экономикасынын жана жалпы коомдун өнүгүшүнө олуттуу таасирин тийгизет.

Өзбекстан Республикасынын Президенти&lt;ref&gt;[https://president.uz/oz/pages/view/status?menu_id=10 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining maqomi]&lt;/ref&gt;:

# Өзбекстан Республикасынын Конституциясынын жана мыйзамдарынын, ошондой эле жарандардын укуктары менен эркиндиктеринин сакталышына кепилдик кылат.
# Өзбекстан Республикасынын эгемендүүлүгүн, коопсуздугун жана аймактык бүтүндүүлүгүн коргоо, ошондой эле улуттук-мамлекеттик түзүлүш боюнча чечимдерди ишке ашыруу үчүн зарыл чараларды көрөт.
# Ички жана эл аралык мамилелерде Өзбекстан Республикасынан атынан иш алып барат.
# Өзбекстан Республикасынын келишимдери жана макулдашуулары боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт жана аларга кол коёт, республиканын түзгөн келишимдерин, макулдашууларын жана милдеттемелеринин сакталышын текшерет.
# Дипломатиялык жана башка өкүлдөрдүн ырастоо жана чакыртып алуу каттарын кабыл алат.
# Чет өлкөлөрдөгү Өзбекстан Республикасынын дипломатиялык жана башка өкүлдөрүн дайындоо үчүн Өзбекстан Республикасынын Жогорку Кеңешинин (Олий Мажлис) Жогорку палатасы – Сенатына талапкерлерди сунуштайт.
# Өлкөнүн ички жана тышкы саясатын ишке ашыруунун маанилүү маселелери боюнча Өзбекстан Республикасынын Жогорку Кеңешине (Олий Мажлис) кайрылуу укугуна ээ.
# Республиканын жогорку бийлик жана башкаруу органдарынын ортосундагы өз ара аракеттешүүнү камсыз кылат, Өзбекстан Республикасынын Министрлер Кабинетинин сунушу боюнча министрликтерди, мамлекеттик комитеттерди жана башка мамлекеттик башкаруу органдарын түзөт жана жоёт.
# Өзбекстан Республикасынын Жогорку Кеңешинин (Олий Мажлис) Сенатына, Сенаттын төрагасынын кызматына шайлоо үчүн талапкерди сунуштайт.
# Өзбекстан Республикасынын Жогорку Кеңешинин (Олий Мажлис) палаталарына Өзбекстан Республикасынын премьер-министринин талапкерин кароо жана бекитүү үчүн сунуштайт жана аны отставкага кеткен учурда, Өзбекстан Республикасынын Жогорку Кеңешинин (Олий Мажлис) палаталары тарабынан кабыл алынган премьер-министрге ишеним көрсөтүлбөгөн учурда же мыйзамда каралган башка учурларда кызматтан бошотот.
# Өзбекстан Республикасынын премьер-министринин сунушу боюнча Өзбекстан Республикасынын Министрлер Кабинетинин мүчөлөрүн бекитет жана аларды кызматтан бошотот.
# Өзбекстан Республикасынын Башкы прокурорунун жана Эсеп палатасынын төрагасын дайындайт жана кызматтан бошотот, аларды кийинчерээк Өзбекстан Республикасынын Жогорку Кеңешинин (Олий Мажлис) Сенаты бекитет.
# Өзбекстан Республикасынын Жогорку Кеңешинин (Олий Мажлис) Сенатына Өзбекстан Республикасынын Конституциялык сотунун, Өзбекстан Республикасынын Жогорку сотунун курамдарына талапкерлерди, ошондой эле Өзбекстан Республикасынын Жогорку судьялар кеңешинин төрагасынын, Өзбекстан Республикасынын Борбордук банкынын төрагасынын кызматтарына талапкерлерди сунуштайт.
# Өзбекстан Республикасынын Жогорку судьялар кеңешинин сунушу боюнча облустардын жана Ташкен шаарынын сотторунун төрагалары менен төрагасынын орун басарларын, Өзбекстан Республикасынын Аскердик сотунун төрагасын дайындайт жана кызматтан бошотот; мыйзамга ылайык Өзбекстан Республикасынын Жогорку судьялар кеңешинин мүчөлөрүн бекитет.
# Мыйзама ылайык Өзбекстан Республикасынын премьер-министринин сунушу боюнча облустардын жана Ташкен шаарынын губернаторлорунун (хокимдердин) кызматына дайындайт жана кызматтан бошотот жана өз чечими менен облустун, райондун жана шаардын губернаторлорун (хокимдерди) Конституцияны, мыйзамдарды бузган учурда кызматтан бошотуу укугуна ээ.
# Республиканын мамлекеттик башкаруу органдарынын жана губернаторлордун (хокимдердин) милдеттерин мыйзам ченемдерине ылайык келбеген учурда токтотот жана жокко чыгарат, Өзбекстан Республикасынын Министрлер Кабинетинин отурумдарында төрагалык кылуу укугуна ээ.
# Өзбекстан Республикасынын мыйзамдарына кол коет жана жарыялайт, мыйзамды өзүнүн каршы пикири менен бирге кайрадан талкууга жана добушка коюу үчүн Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисине кайтарып берүүгө укуктуу.
# Өзбекстан Республикасына кол салуу болгон учурда же агрессиядан коргонуу боюнча келишимдик милдеттенмелерди аткаруу зарыл болгон учурда согуш абалын жарыялайт жана кабыл алынган чечимди үч күндүн ичинде Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисинин палаталарынын бекитүүсүнө киргизет.
# Өзгөчө учурларда (чыныгы тышкы коркунуч, массалык башаламандыктар, ири кырсыктар, табигый кырсыктар, эпидемиялар жана пандемиялар) жарандардын коопсуздугун камсыз кылуу максатында, Өзбекстан Республикасынын бүткүл аймагында же айрым аймактарында өзгөчө кырдаал киргизет жана кабыл алынган чечим үч күндүн ичинде Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисинин палаталарынын бекитүүсүнө жиберилет, бирок өзгөчө кырдаалды киргизүүнүн шарттары жана тартиби атайын мыйзам менен жөнгө салынат.
# Өзбекстан Республикасынын куралдуу күчтөрдүн башкы кол башчысы болуп саналат, куралдуу күчтөрдүн жогорку командачылыгын дайындайт жана кызматынан бошотот, ошондой эле жогорку аскердик наамдарды берет. Өзбекстан Республикасынын ордендери, медалдары жана грамоталары менен сыйлайт, ошондой эле Өзбекстан Республикасынын квалификациялык жана ардактуу наамдарын ыйгарат.
# Өзбекстан Республикасынын жарандыгын жана саясий башпаанек берүү маселелерин чечет.
# Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисинин Сенатына мунапыс жөнүндө актыларды кабыл алуу боюнча сунуштарды киргизет жана Өзбекстан Республикасынын соттору тарабынан соттолгон адамдарга ырайым кылууну жүзөгө ашырат.
# Өзбекстан Республикасынын Мамлекеттик коопсуздук кызматынын төрагасын дайындайт жана кызматтан бошотот, кийин бул маселелер боюнча жарлыктарды Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисинин Сенатынын бекитүүсүнө киргизет.
# Конституцияда жана Өзбекстан Республикасынын мыйзамдарында каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат.

== Өзбек ССРинин жана Өзбекстан Республикасынын президенттеринин тизмеси ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;100%&quot;
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
!№
!Мөөнөтү
!Президент
!Сүрөтү
! colspan=&quot;2&quot; |Президенттик мөөнөтү
!Кызматтагы убакыты
!Партиясы
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |1
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:red&quot; |1
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Ислам Каримов|Каримов Ислам Абдугани уулу]]
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Файл:Islam_Karimov_(cropped).jpg|160x160px]]
|1990-жыл 24-март&lt;ref&gt;[https://www.currenttime.tv/a/ussr-uzbekistan/32217736.html Интеллигенция уходит в оппозицию. Национальные движения в республиках накануне распада СССР. Часть тринадцатая: Узбекистан]&lt;/ref&gt;
|1992-жыл 4-январь
|651  күн
|ССКП
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#00FF00&quot; |2
|1992-жыл 4-январь
|2000-жыл 22-январь
|2940 күн
|ӨЭДП
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#00BFFF&quot; |3
|2000-жыл 22-январь
|2008-жыл 16-январь
|2916 күн
|«Фидокорлар»
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#1E90FF&quot; |4
|2008-жыл 16-январь
|2015-жыл 10-апрель
|2666 күн
| rowspan=&quot;2&quot; |УзЛиДеП
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#1E90FF&quot; |5
|2015-жыл 10-апрель
|2016-жыл 2-сентябрь&lt;ref&gt;Өзбекстан бийлиги тарабынан расмий белгиленген Каримовдун каза болгон күнү. Башка булактардагы маалыматтарга ылайык, Каримов төрт күн мурун же 29-августа каза болгон.&lt;/ref&gt;
|511 күн
'''(Жалпысынан 9684 күн)'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; |
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#F08080&quot; |{{abbr|м.а.|Убактылуу милдетин аткаруучу|0}}
|[[Нигматилла Юлдашев|Юлдашев Нигматилла Тулкинович]]&lt;ref&gt;[https://repost.uz/gift-ot-presidenta Repost.uz. Нигматилла Юлдашев назначен Генеральным прокурором Республики Узбекистан]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251205075419/https://asiaplustj.info/ru/news/centralasia/20160903/230420 |archivedate=2025-12-05 |title=Asia-Plus. Пост президента Узбекистана временно перешел к Нигматилле Юлдашеву |url=https://asiaplustj.info/ru/news/centralasia/20160903/230420 |accessdate=2025-11-24}}&lt;/ref&gt;
|[[Файл:Nigmatilla_Yuldashev_(34691117135).jpg|170x170px|безрамки]]
|2016-жыл 2-сентябрь
|2016-жыл 8-сентябрь
|6 күн
|«Миллий тикланиш»
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |2
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#1E90FF&quot; |{{abbr|м. а.|Убактылуу милдетин аткаруучу|0}}
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Шавкат Мирзиёев|Мирзиёев Шавкат Миромонович]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Файл:Shavkat_Mirziyoyev.png|150x150px]]
|2016-жыл 8-сентябрь
|2016-жыл 14-декабрь
|97 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |УзЛиДеП
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#1E90FF&quot; |1
|2016-жыл 14-декабрь
|2021-жыл 6-ноябрь
|1788 күн
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#1E90FF&quot; |2
|2021-жыл 6-ноябрь
|2023-жыл 14-июль
|615 күн
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#1E90FF&quot; |3
|2023-жыл 14-июль
|'''Учурдагы президент'''
(мөөнөтү 2030-жылы аяктайт)
|{{days between|9|07|2023}} күн
&lt;small&gt;(2016-жылдын 8-сентябрынан тартып — {{days between|8|09|2016}} күн)&lt;/small&gt;
|}
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:350 left:20
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period = from:1990 till:2030
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1990

Colors =
  id:indep value:rgb(0.5,0.5,0.5)   legend: республика
Legend = columns:3 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;мезгил:&quot;

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 1990 till: 2016 color:indep text:&quot;[[Ислам Каримов]]&quot; fontsize:10
 from: 2016 till: 2016 color:indep text:&quot;[[Нигматилла Юлдашев]]&quot; fontsize:10
 from: 2016 till: 2023 color:indep text:&quot;[[Шавкат Мирзиёев]]&quot; fontsize:10
&lt;/timeline&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.president.uz/oz Өзбекстан Республикасынын президентинин расмий сайты]
* [https://lex.uz/docs/35869 Өзбекстан Республикасынын Конституциясы]
[[Категория:Президенттер тизмелери]]</text>
      <sha1>k5ipmatt7m2b56wuyto8motlxjzzpkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АКШ президенти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153397</id>
    <revision>
      <id>666569</id>
      <parentid>666334</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33084" sha1="7b22iebpztk0tmgkbput4mkijdmsjeq" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик кызмат 
 |Кызматы                        = Америка Кошмо Штаттарынын Президенти
 |Нукура аталышы                 = {{lang-en|President of the United States}}
 |Өлкө                           = Америка Кошмо Штаттарын
 |Эн белгиси                     = Seal of the President of the United States.svg
 |Эн белгисинин туурасы          = 160px
 |Эн белгисине баяндама          = Америка Кошмо Штаттарынын Президентинин мөөрү
 |Желеги                         = Flag of the President of the United States.svg
 |Желегинин туурасы              = 160px
 |Желегине баяндама              = Америка Кошмо Штаттарынын Президентинин желеги
 |Учурдагы                       = [[Дональд Трамп]]
 |Дайындалганы                   = [[20-январь]] [[2025]]-жылдан
 |Сүрөтү                         = Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg
 |Сүрөттүн туурасы               = 280px
 |Сүрөттүн баяндамасы            = 
 |Башчылык кылганы               = {{Өлкө желеги|АКШ}}
 |Башкаруу түрү                  = 
 |Резиденциясы                   = [[Ак үй (АКШ)|Ак үй]], [[Вашингтон]]
 |Берилгени                      =
 |Кызматтын пайда болгону        = 17-сентябрь 1787-жыл
 |Дайындалган мөөнөтү            = 4 жыл, 2 мөөнөттөн ашык эмес
 |Майанасы                       = Жылына 400 000 АКШ доллары
 |Кызматтын кайра орнотуу        = 
 |Кызматтын жоюлганы             = 
 |Кызматтын биринчи ыйгарылганы  = [[Жорж Вашингтон]]
 |Кызматтын акыркы ыйгарылганы   = 
 |Сайты                          = [https://www.whitehouse.gov/administration/donald-j-trump/ www.whitehouse.gov]
}}
[[Файл:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|thumb|220px|Жорж Вашингтон — АКШнын биринчи президенти]]
[[Файл:Franklin D Roosevelt - radio broadcast.jpg|thumb|220px|АКШнын президенти Франклин Рузвельт 1933-жылы радио аркылуу кайрылуу жасап жаткан учуру]]
[[Файл:Lyndon Johnson signing Civil Rights Act, July 2, 1964.jpg|thumb|220px|АКШнын президенти Линдон Жонсон 1964-жылдын 2-июлунда Ак үйдө Мартин Лютер Кинг жана башкалардын катышуусу менен Жарандык укуктар жөнүндө мыйзамга кол коюп жаткан учуру]]

'''Америка Кошмо Штаттарынын Президенти''' ({{lang-en|President of the United States}}) — мамлекеттин жана аткаруу бийлигинин башчысы болуп саналат жана АКШнын Куралдуу Күчтөрүнүн башкы колбашчысы.

АКШ Конгресси тарабынан кабыл алынган мыйзам долбоорлоруна (биллдерге) вето коюу укугу бар. Бул кызмат орду 1787-жылы Конституциялык конвент тарабынан кабыл алынган АКШ Конституциясы менен киргизилген.

1789-жылы [[Жорж Вашингтон|Жордж Вашингтон]] АКШнын биринчи президенти болуп дайындалган. Ал кызматка киришкенге чейин «президент» кызматынын аталышы «Континенталдык конгресстин президенти» — Көз карандысыздык жөнүндө декларация кабыл алынган колониялардын өкүлдөрүнүн съездинин төрагасы деген айкалышта колдонулуп келген.

АКШнын учурдагы президенти — [[Дональд Трамп]]. Расмий түрдө АКШнын 47-президенти. Кызматка 2025-жылдын 20-январында киришкен&lt;ref&gt;[https://kg.archive.kabar.kg/news/b-g-n-aksh-prezidenti-donal-d-tramptyn-ant-ber-azemi-t-t/ Кабар. Бүгүн АКШ президенти Дональд Трамптын ант берүү аземи өтөт]&lt;/ref&gt;.

== Талапкерлерге коюлуучу шарттар ==
АКШнын Конституциясы боюнча туулгандан тартып АКШ жараны болгон адам гана АКШ президенти боло алат (же Конституция кабыл алынган датага карата АКШ жараны болгондор; көз карандысыздык жарыяланганга чейин туулган Вашингтондон Жексонго чейинки биринчи 7 президент жана 9-президент Уильям Гаррисон туулганда АКШ жарандыгына ээ болушкан эмес; мындан тышкары, 8-президент Мартин Ван Бюрен жана 12-президент Закари Тейлор Конституция кабыл алынганга чейин АКШда туулган), президенттике талапкерлердин жашы 35тен ашкан жана АКШда 14 жылдан кем эмес жашаган болушу зарыл.

Биринчи мөөнөткө шайланган учурдагы эң улуу президент — ошол учурда жашы 77 толгон [[Жо Байден]], ал эми экинчи мөөнөткө кайра шайлангандардын арасында — 78 жаштагы Дональд Трамп болуп саналат.

Кызматка 43 жашында киришип, эң жаш шайланган президент [[Жон Фицжералд Кеннеди|Жон Кеннеди]] болгон. Иш жүзүндө болсо эң жаш президент [[Теодор Рузвельт]] болгон, ал 42 жаш 10 айында кызматка киришкен (бирок ал шайланган эмес, 1901-жылы Уильям Мак-Кинли өлтүрүлгөндөн кийин президенттин кызматын аткарган).

1951-жылы Конституцияга кабыл алынган 22-толуктоого ылайык&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-22 Legal Information Institute. Twenty-Second Amendment  Presidential Term Limits]&lt;/ref&gt;, бир эле адам АКШ президенти болуп эки жолудан ашык шайлана албайт. Мындан тышкары, эгерде кандайдыр бир адам шайланган президент каза болгондон же кызматтан кеткенден кийин президенттик постту 2 жыл же андан көп убакыт ээлесе, ал адам кийинчерээк президент болуп 1 жолудан ашык эмес шайлана алат.

Иш жүзүндө президенттер буга чейин да эки гана мөөнөт кызматта болгон Жордж Вашингтонду үлгү катары кабыл алышып&lt;ref&gt;[https://www.annenbergclassroom.org/timeline_event/first-president-steps-down-after-two-terms/ Annenberg Classroom. First President Steps Down After Two Terms]&lt;/ref&gt;, бул жазылбаган эрежени сактап келишкен. Бирок 1940-жылы Франклин Рузвельт үчүнчү мөөнөткө, ал эми 1944-жылы төртүнчү мөөнөткө шайланган&lt;ref&gt;[https://www.annenbergclassroom.org/timeline_event/fdr-elected-for-a-fourth-term/ Annenberg Classroom. FDR Elected For A Fourth Term]&lt;/ref&gt;. Мындан кийин Рузвельттин эмгегин жана ал кайра шайланган учурдагы өзгөчө кырдаалдарды (Экинчи дүйнөлүк согуш) эске алып, бул учур диктатураны орнотууга прецедент болуп калбашы үчүн президенттик мөөнөттүн мүмкүн болгон санын мыйзам түрүндө чектөө чечими кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://www.annenbergclassroom.org/timeline_event/republicans-win-control-of-congress-and-change-the-constitution/ Annenberg Classroom. Republicans Win Control Of Congress And Change The Constitution]&lt;/ref&gt;.

Мыйзам кайтарым күчкө ээ эместигин эске алганда, ошол учурдагы иштеп жаткан президент [[Гарри Трумэн|Гарри Трумэнге]] 22-толуктоонун күчү жайылтылган эмес, ал Рузвельт каза болгондон кийин анын мөөнөтүн дээрлик толугу менен (1945—1949) жана өзүнүн жеке мөөнөтүн (1949—1953) өтөгөн, бирок Трумэн өзү 1952-жылы кайрадан президенттике талапкерлигин койгусу келген эмес&lt;ref&gt;[https://www.annenbergclassroom.org/timeline_event/truman-chooses-not-to-run-for-a-third-term/ Annenberg Classroom. Truman Chooses Not To Run For A Third Term]&lt;/ref&gt;.

Эки гана президент — [[Гровер Кливленд]] жана Дональд Трамп эки мөөнөттү ортодо тыныгуу менен ээлешкен.

== Президенттик шайлоолор ==
АКШ Президенти кыйыр (эки баскычтуу) шайлоолордун негизинде, вице-президент менен бирге төрт жылдык мөөнөткө шайланат. Президент жана вице-президент бүткүл шайлоо өнөктөштүгү бою «бир жупта» жүрүшөт. Президент жана вице-президент үчүн түздөн-түз шайлоочулар коллегиясы деп аталган орган добуш берет&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.archives.gov/electoral-college/about National Archives. Electoral College]&lt;/ref&gt;.

Конституция боюнча, ар бир штаттын Мыйзам чыгаруу жыйыны штаттын кызыкчылыгын коргой турган белгилүү сандагы шайлоочуларды (штаттын Конгресстеги өкүлдөрүнүн санына барабар) дайындай алат. Шайлоочулардын тизмесин аныктоо ыкмасын Мыйзам чыгаруу жыйыны өз каалоосу боюнча тандай алат, бирок учурда бардык штаттар өздөрүнүн шайлоочулар коллегиясын жалпы добуш берүү аркылуу аныкташат, ал шайлоо жылынын ноябрь айындагы биринчи дүйшөмбүдөн кийинки биринчи шейшембиде (төрткө калдыксыз бөлүнүүчү жылы) өтөт.

Шайлоочулар коллегиясынын добуш берүүсү декабрь айынын башында өтөт жана бул билингидей формалдуулук болуп саналат, бирок бир нече жолу шайлоочулар коллегиясы өздөрү шайланганда убада кылгандай добуш бербей койгон учурлар болгон.

Кээ бир штаттарда шайлоочулар коллегиясын штат буйругандай добуш берүүгө милдеттендирген мыйзамдар бар. Шайлоочулар коллегиясы президент жана вице-президент үчүн өзүнчө добуш беришет, шайлануу үчүн талапкер шайлоочулар коллегиясынын абсолюттук көпчүлүк (жарымынан көбүн) добушун алышы керек, шайлоочулар коллегиясы учурда 538 кишиден турат&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Эгер мындай жыйынтык болбосо, анда президентти же вице-президентти Өкүлдөр палатасы же тиешелүүлүгүнө жараша АКШ Конгрессинин Сенаты Конституцияда белгиленген эрежелер боюнча шайлоочулар коллегиясынын эң көп добушун алган талапкерлердин арасынан шайлайт.

АКШнын биринчи президенти Жордж Вашингтон көз карандысыз талапкер болгон. Ошондон бери АКШда калыптанган эки партиялуу системанын шартында бардык шайлоолордо, праймеризде аныкталган эки негизги партиянын биринин өкүлү жеңишке жетип, президент болуп келген жана эки гана жолу (1860 жана 1912-жылдары) «үчүнчү партиялар» экинчи орунду ээлей алышкан. «Үчүнчү» талапкер штаттардын жок дегенде бирөөсүндө жеңишке жеткен акыркы учур 1968-жылга таандык, анда Америкалык көз карандысыз партиядан талапкер Жорж Уоллес 5 штатта шайлоочулардын көпчүлүк добушун алган. 

== Президенттик кызмат ==

=== Кызматка киришүүсү ===
Жаңы шайланган президент жана вице-президент шайлоодон кийинки жылдын 20-январында түш ченде кызматка киришишет; салтанаттуу  АКШ президентинин инаугурациясы уюштурулат. 1933-жылы АКШ Конституциясына Жыйырмасынчы толуктоо кабыл алынганга чейин инаугурациянын датасы 4-март болгон.

Инаугурация учурунда президент төмөнкүдөй ант берет же төмөнкү салтанаттуу убадасын берет: «Мен Кошмо Штаттарынын президенти кызматын адал аткарууга жана өз күчүмдүн болушунча Кошмо Штаттарынын Конституциясын колдоого, коргоого жана сактоого салтанаттуу түрдө ант берем». Анттын аягында Конституция талап кылбаса да, салттуу түрдө «Кудай мага жардам берсин» (So help me God) деген сөздөр кошулат&lt;ref&gt;Legal Information Institute. 5 U.S. Code § 3331 - Oath of office&lt;/ref&gt;.

Бош орундар жана мураскорлук

1967-жылы ратификацияланган жыйырма бешинчи толуктоонун 1-бөлүмүнө ылайык, вице-президент президент кызматтан четтетилгенде, каза болгондо же кызматтан кеткенде президент болот. Президенттин каза болгон учурлары бир нече жолу катталган, кызматтан кетиши бир гана жолу болгон, ал эми кызматтан четтетилиши эч качан болгон эмес.

Жыйырма бешинчи толуктоо ратификацияланганга чейин (ал мурастоо маселесин тактаган) II берененин 1-бөлүмүнүн 6-абзацында гана вице-президент президент кызматтан четтетилгенде, каза болгондо, кызматтан кеткенде же ишке жөндөмсүз болгон учурда президенттиктин «ыйгарым укуктарын жана милдеттерин» өзүнө алары көрсөтүлгөн&lt;ref&gt;[https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4695&amp;context=flr Feerick, John D. (2011). Presidential Succession and Inability: Before and After the Twenty-Fifth Amendmen]&lt;/ref&gt;. Бул абзац боюнча, бош орун пайда болгон учурда вице-президент чындап эле президент болобу же жөн гана президенттин милдетин аткаруучу болобу деген бүдөмүк суроо жаралып, натыйжада кезексиз шайлоо өткөрүлүшү мүмкүн эле&lt;ref&gt;[https://www.wikiwand.com/en/Acting_President_of_the_United_States Feerick, John. &quot;Essays on Article II: Presidential Succession&quot;]&lt;/ref&gt;. 1841-жылы президент Уильям Генри Гаррисон каза болгондон кийин, вице-президент Жон Тайлер өзүн кызмат ордунун өзүнө ээ болду деп жарыялап, «Президенттин милдетин аткаруучуга» даректелген эч кандай документтерди кабыл алуудан баш тарткан жана Конгресс акыры муну кабыл алган.

Кош бош орун түзүлгөн учурда (президент да, вице-президент да жок болсо), II берененин 1-бөлүмүнүн 6-абзацы ошондой эле «Президент да, вице-президент да кызматтан четтетилгенде, каза болгондо,  кызматтан кеткенде же жөндөмсүз болгон учурда» ким президенттин милдетин аткаруучу болорун жарыялоого Конгресске укук берет. 1947-жылдагы Президенттикти мурастоо жөнүндөгү мыйзамга ылайык, эгерде президент да, вице-президент тең кызматтан кетишсе же алардын мөөнөтү учурунда экөө тең ишин аткара алышпаса, президенттикти мурастоо тартиби төмөнкүдөй уланат: адегенде Өкүлдөр палатасынын спикери, зарыл болсо Сенаттын убактылуу төрагасы (president pro tempore), андан кийин зарыл болсо президенттин кабинетин түзгөн федералдык аткаруу департаменттеринин талаптарга жооп берген башчылары&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://edition.cnn.com/2013/08/27/us/succession-presidential-and-vice-presidential-fast-facts/index.html CNN. &quot;Succession: Presidential and Vice Presidential Fast Facts&quot;]&lt;/ref&gt;.

Учурда кабинетте 15 мүчө бар, алардын ичинен мамлекеттик катчы биринчи кезекте турат. Кабинеттин башка катчылары (министрлери) өздөрүнүн департаменти же алардын департаменти мураскери болуп саналган ведомство качан түзүлгөндүгүнүн тартиби боюнча тизмеде болот. Конституциялык жактан президент болуп шайланууга укугу жоктор мурастоо аркылуу президенттиктин ыйгарым укуктарын жана милдеттерин алуу укугунан да ажыратылат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

=== Айлык акысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Президенттик айлык акысынын тарыхы
|-
!Жылы
!Айлык акысы
!2025-жылдагы инфиляциянын эске алгандагы суммасы
|-
|1789
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$25,000
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$675,604
|-
|1873
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$50,000
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$1,343,750
|-
|1909
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$75,000
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$2,687,500
|-
|1949
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$100,000
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$1,353,147
|-
|1969
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$200,000
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$1,755,898
|-
|2001
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$400,000
| style=&quot;text-align:right;&quot; |$727,307
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Sources:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www-personal.umich.edu/~graceyor/govdocs/fedprssal.html|title=Presidential and Vice Presidential Salaries Exclusive of Perquisites|website=Data from Congressional Quarterly's Guide to the Presidency|publisher=University of Michigan|access-date=July 31, 2020|archive-date=July 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716061525/http://www-personal.umich.edu/~graceyor/govdocs/fedprssal.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.measuringworth.com/calculators/uscompare/index.php|title=Seven Ways to Compute the Relative Value of a U.S. Dollar Amount, 1774 to Present|last=Williamson|first=Samuel H.|publisher=MeasuringWorth|access-date=July 31, 2020|archive-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613210648/https://www.measuringworth.com/calculators/uscompare/index.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}
Президент белгиленген мөөнөттөрдө өз кызматы үчүн туруктуу майана алат, айлык акысынын суммасы шайланган мөөнөтү учурунда өзгөрүшү мүмкүн эмес&lt;ref&gt;[https://www.thoughtco.com/presidential-pay-and-compensation-3322194 ThoughtCo. Presidential Pay and Compensation]&lt;/ref&gt;. Ошондой эле бул мезгилдин ичинде Кошмо Штаттардын же кандайдыр бир штаттан аймагында кандайдыр бир киреше ала албайт&lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/2018/02/16/how-much-the-president-on-the-united-states-gets-paid.html CNBC. Here’s the last time the president of the United States got a raise]&lt;/ref&gt;. Бирок башка булактардан киреше табуусуну тыюуу салынган эмес (мисалы, китептерди сатуудан)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cleveland.com/nation/index.ssf/2010/04/brisk_book_sales_boost_preside.html|title=Brisk book sales boost President Barack Obama’s income to $5.5M|access-date=2011-02-27|archive-date=2011-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017235901/http://www.cleveland.com/nation/index.ssf/2010/04/brisk_book_sales_boost_preside.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[Барак Обама|Барак Обаманын]] президенттик мезгилинде (2009-жылдан 2017-жылга чейин) АКШ президентинин айлык акысы жылына 400 миң АКШ долларын түзгөн. Дональд Трамптын президенттик мезгилинде мамлекет башчысынын айлык акысы ошол эле деңгээлде ($400 000) сакталган, бирок Трамп жыл сайын бул суммадан өзүнө бир гана доллар калтырып, калганын кайрымдуулукка берерин билдирген&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780343|title=Трамп отказался от зарплаты президента|publisher=ТАСС|access-date=2019-12-20|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229051332/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780343|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Резиденциясы ===
Вашингтондогу Ак үй — президенттин расмий резиденциясы болуп саналат. Бул жерди Жордж Вашингтон тандап алган жана анын пайдубалы 1792-жылы түптөлгөн. 1800-жылы Жон Адамстан баштап ар бир президент ошол жерде жашап келген. АКШ тарыхында ар кайсы мезгилде ал «Президенттин сарайы», «Президенттин үйү» жана «Аткаруу сарайы» катары белгилүү болгон. Теодор Рузвельт 1901-жылы Ак үйгө азыркы расмий аталышын берген&lt;ref&gt;[https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/the-white-house/ The White House Building]&lt;/ref&gt;. Мамлекеттик кабыл алуулар жана башка расмий иш-чаралар үчүн каражатты федералдык өкмөт төлөйт, бирок президент жеке өзүнүн, үй-бүлөсүнүн жана конокторунун тамак-ашы үчүн өзү акы төлөйт&lt;ref&gt;[https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/president Bulmiller, Elisabeth (January 2009). Inside the Presidency: Few outsiders ever see the President's private enclave]&lt;/ref&gt;.

Расмий түрдө «Төрмонт аскердик-деңиздик камсыздоо объектиси» деп аталган Мэриленд штатынын Фредерик округундагы тоолуу аскердик  Кэмп-Дэвид лагери — президенттин шаар сыртындагы резиденциясы болуп саналат. Тынч жана обочолонгон бул жер 1940-жылдардан бери чет элдик жогорку даражалуу конокторду тосуу үчүн кеңири колдонулуп келет&lt;ref&gt;[https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/camp-david/ Camp David]&lt;/ref&gt;.

Ак үй комплексинин жана Лафайет паркынын жанындагы Эйзенхауэрдин Аткаруучу кенсесинин имаратына жанаш жайгашкан Президенттин конок үйү — президенттин расмий конок үйү катары, ошондой эле зарыл болгон учурда президент үчүн экинчи резиденция катары кызмат кылат. Бул имараттардын аянты 6 500 м² ашкан XIX кылымга таандык бири-бири менен байланышкан төрт үйдөн (Блэр-хаус, Ли-хаус жана Жексон-плейстеги №700, №704 үйлөр) турат&lt;ref&gt;[https://www.gsa.gov/real-estate/explore-historic-buildings/find-a-historic-federal-building/presidents-guest-house-washington-dc U.S. General Services Administration. President's Guest House (includes Blair House), Washington, DC]&lt;/ref&gt;.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text align: center;&quot; heights=&quot;150px&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;АКШ президенттинин резиденциялары&quot;&gt;
Файл:White_House_lawn_(1).tif|Ак үй
Файл:Camp_David.jpg|Кэмп-Дэвид
Файл:President's_Guest_House.jpg|Блэр-хаус
&lt;/gallery&gt;

=== Транспорт каражаттары ===
[[Файл:POTUS_arrives_at_Maxwell_150307-F-ZI558-0199.jpg|thumb|VC-25A]]
Президенттин алыс аралыкка аба аркылуу иш сапарларынын  негизги каражаты — комплектациясы олуттуу өзгөртүлгөн Boeing 747 лайнерлери болуп саналган эки окшош Boeing VC-25 учагынын бири. Бортунда президент бар кезде ал учак «Air Force One» («№1 Аскердик-аба борту») деп аталат. Жалпысынан алганда, АКШ Аскер-аба күчтөрүнүн президент колдонгон ар бир учагы учуу учурунда «Air Force One» деген аталышка ээ болот. Өлкө ичиндеги сапарлар адатта бул эки учактын бири менен гана ишке ашырылат, ал эми чет өлкөлүк сапарларга эки учак тең учуп чыгат (бири негизги, экинчиси камсыздандыруучу/резервдеги учак катары)&lt;ref&gt;[https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/air-force-one/ Air Force One]&lt;/ref&gt;.

Президент чоң жеттерди кабыл ала албаган аэропортторго учууга туура келгенде, иш сапар үчүн кыйла чакан учактарын, негизинен Boeing C-32 учагын да колдоно алат. Ал эми президент учкан ар бир жарандык учак учуу учурунда «Executive One» («№1 Аткаруучу борт») деп белгиленет.

Кыска аралыктарга аба аркылуу саякаттоо үчүн президент АКШ Деңиз жөө аскерлер корпусунун ар кандай үлгүдөгү тик учактар флотун пайдаланат. Президент алардын биринин бортунда болгондо, ал тик учак «Marine One» («№1 Деңиз жөө аскерлеринин борту») деп аталат. Иш сапарындагы тик учактар менен учуулар адатта бир убакта бешке чейинки тик учактын чогуу учушу менен коштолот жана алар ар кандай коркунучтардан президентти коргоо максатында жана так кайсы тик учакта президент баратканын жашыруу үчүн асманда тез-тез орун алмашып турушат.

Жерде жүрүү үчүн президент Cadillac седанына окшоштурулуп жасалган, бирок жүк ташуучу автоунаанын шассисинин базасында курулган брондолгон лимузинди (президенттик мамлекеттик автоунааны) колдонот. АКШнын Жашыруун кызматы бир нече лимузинден турган бул автопаркты башкарат жана тейлейт. Мындан тышкары, президенттин карамагында негизинен үгүт жана сапарлык турлар үчүн колдонулуучу эки брондолгон автобус бар&lt;ref&gt;[https://www.factcheck.org/2011/08/obamas-canadian-american-bus/ FactCheck. Obama’s Canadian-American Bus]&lt;/ref&gt;.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;150px&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Президенттин транспорт каражаттары&quot;&gt;
Файл:Limo_One_2022.jpg|&quot;Жырткыч&quot; деп аталган президенттик лимузин
Файл:Air_Force_releases_official_paint_scheme_for_Executive_Airlift_(41118).png|Президенттин учагы, президент бортунда болгондо Air Force One деп аталат
Файл:Joe_Biden_visits_Walter_Reed_National_Military_Medical_Center,_Bethesda,_Maryland_01.jpg|Президенттин тик учагы, президент бортунда жүргөндө Marine One деп аталат
&lt;/gallery&gt;

== Дагы окуңуз ==
* [[АКШ президенттеринин тизмеси]]

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://www.whitehouse.gov/ Ак үйдүн расмийсайты]
* [https://trumpaccounts.gov/ Trump Accounts. The American Dream starts now (Америкалык кыял эми башталат)]
* [https://www.bbc.com/kyrgyz/articles/ce9gxkep2l5o BBC. Дональд Трамптын жашоосу сүрөттөрдө]

{{АКШ президенттери}}
[[Категория:Америка Кошмо Штаттарынын Президенти]]</text>
      <sha1>7b22iebpztk0tmgkbput4mkijdmsjeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Матильда эффектиси</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154606</id>
    <revision>
      <id>666511</id>
      <parentid>662912</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ДолбоЯщер</username>
        <id>20270</id>
      </contributor>
      <comment>-out of scope use (draft)</comment>
      <origin>666511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Илимий чөйрөдөгү аялдар</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154607</id>
    <revision>
      <id>666510</id>
      <parentid>662913</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ДолбоЯщер</username>
        <id>20270</id>
      </contributor>
      <comment>-out of scope use (draft)</comment>
      <origin>666510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Джиджи хадид</title>
    <ns>1</ns>
    <id>155059</id>
    <revision>
      <id>666512</id>
      <parentid>664025</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ДолбоЯщер</username>
        <id>20270</id>
      </contributor>
      <comment>-out of scope use (draft)</comment>
      <origin>666512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Америка Кошмо Штаттарынын туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155376</id>
    <revision>
      <id>666460</id>
      <parentid>664995</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10836" sha1="5wlx2exctmnbnttxbiadx90a4rkzwuc" xml:space="preserve">{{Желек карточкасы
|аталышы             =  
|борбор              =  
|субъект             =  
|район               =  
|аймак               =  
|өлкө                = 
|файл                = Flag of the United States.svg
|колу                =  
|файл0               =  
|колу0               =  
|бекитилген          = {{fd|04|07|1960}} (50 жылдыздуу желек)
|жокко чыгаруу       =  
|бекитилген2         =  
|иштетилген          =  
|колдонууга          = {{FIAV|111111}}
|пропорция           = 10:19
|МГК                 =  
|жеткире иштеп чыгуу =  
|идея                =  
|авторлор            =  
|долбоор             =  
|автор               = 
|сүрөтчү             =  
|дизайн              =  
|консультант         =  
|символика           =  
|файл1               = US flag 49 stars.svg
|колу1               = 1959—1960 жж. желек
|колдонууда1         =  
|бекитилген1         =  
|пропорция1          =  
|файл2               =  
|колу2               =  
|пропорция2          =  
|автор2              =  
|файл3               =  
|колу3               =  
|пропорция3          =  
|автор3              =  
|Викиказына          = National flag of the United States
}}
'''Америка Кошмо Штаттарынын туусу'''  —  [[Америка Кошмо Штаттары|Америка Кошмо Штаттарынын]] улуу мөөрү жана гимни менен бирге мамлекеттик расмий символу болуп саналат&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.usa.gov/flag USAGov. The American flag and other national symbols]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/flag-of-the-United-States-of-America Encyclopædia Britannica. Flag of the United States of America]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Ошондой эле &quot;Жылдыздуу-тилкелүү туу&quot; ({{lang-en|Stars and Stripes}}) аталышы менен дагы белгилүү&lt;ref&gt;[https://www.excurs.ru/flags/Usa_flag.htm Экскурс в геральдику. Флаг США]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
Америка Кошмо Штаттарынын биринчи желеги болуп 1775-жылдын 3-декабрында Филадельфия гаванында &quot;Альфред&quot; кемесинде лейтенант Жон Пол Жонс тарабынан көтөрүлгөн Континенталдык желек эсептелет&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://prousa.info/us_flag_history Про США. История флага США]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.pdcnet.org/85257D7A006284F7/file/5BF4BBEA7EDEFD82C1257DC60053AE3E/$FILE/raven_2014_0021_0000_0027_0078.pdf Byron DeLear. Revisiting the Flag at Prospect Hill: Grand Union or Just British?]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. 1776-жылдан баштап бул желекти Континенталдык армия да колдоно баштаган&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.Континенталдык желек Британ Америкасында колдонулган британдык кызыл деңиз желегине ак тилкелерди кошуу аркылуу түзүлгөн&lt;ref&gt;[https://www.history.com/articles/american-flag-origins History. The Mysterious Origins of the American Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. &quot;Альфред&quot; кемеси үчүн желекти Маргарет Мэнни даярдаган&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://amhistory.si.edu/starspangledbanner/making-the-flag.aspx Smithsonian Institution. Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Желек, сол тарабынын үстүндө жайгашкан британ желегинен жана туурасы бирдей болгон 13 кызыл-ак горизонталдуу тилкелерден турган&lt;ref&gt;[https://www.woundedwarriorproject.org/newsroom/featured-stories/honoring-the-symbol-of-liberty-and-freedom-the-u-s-flag Wounded Warrior Project. Honoring the Symbol of Liberty and Freedom: The History and Meaning of the U.S. Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Биринчи жылдыздуу-тилкелүү желектин чиймесинин авторун ырастаган документалдык далилдер жок болгону менен, тарыхчылар көз карандысыздык Декларациясына кол койгондордун бири Фрэнсис Хопкинсон расмий эмес Континенталдык желектин дизайнына өзгөртүүлөрдү киргизип, аны биз азыр билген калыпка келтирген деп эсептешет. Уламышка караганда, биринчи американ желегин филадельфиялык тигүүчү Бетси Росс тиккен&lt;ref&gt;[https://ushistory.org/historic-personages/betsy/flaglife US History. A Brief Biography of Betsy Ross]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Apollo_14_Shepard.jpg|right|thumb|Астронавт Алан Шепард &quot;Аполлон-14&quot; миссиясы учурунда Айдын бетине Америка Кошмо Штаттарынын желегин орнотууда.]]
13 тилкелүү желектин бир нече модификациясы 1776-жылдан 1777-жылга чейин колдонулуп келген, ал эми 1777-жылдын 14-июнунда Конгресс расмий желекти бекиткен — азыр бул күн Желек күнү катары белгиленет. Токтомдо &quot;Он үч бириккен штаттын желеги кезектешкен 13 кызыл жана ак тилкеден, ошондой эле жаңы жылдыздар тобун билдирген көк фондогу 13 ак жылдыздан турат&quot; деп жазылган. Ал эми Вашингтон дизайнды &quot;Жылдыздарды биз асмандан алдык, кызыл түс — мекенибиздин түсү, ал эми аны бөлүп турган ак тилкелер биздин андан бөлүнгөнүбүздү түшүндүрөт, бул ак тилкелер тарыхка эркиндиктин символу катары кирет&quot; деп түшүндүргөн&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Желек биринчи жолу 1777-жылдын 11-сентябрында Брендивайн салгылашуусунда колдонулган. Ал эми чет өлкөлүк аймактын үстүндө биринчи жолу 1778-жылдын башында, американдыктар Багама аралдарындагы Нассаудагы британ фортун басып алган учурда көтөрүлгөн. Желекке &quot;Эски атак&quot; деген аталышты 1831-жылдын 10-августунда капитан Уильям Драйвер берген.

Европада биринчи жолу көрүнгөн АКШ желеги — &quot;Серапис желеги&quot; деген ат менен белгилүү. 1779-жылдын октябрында Жон Пол Жонсангличандардан басып алынган &quot;Серапис&quot; фрегатында колго жасалган желекти көтөргөн&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Желек 13 колония тарабынан биринчи жолу кабыл алынгандан бери 26 жолу өзгөртүлгөн. 50 жылдыздуу желек 1960-жылы ачык сынактын жыйынтыгы боюнча кабыл алынган. Сынакта 17 жаштагы мектеп окуучусу Роберт Хефттин варианты утуп алган&lt;ref&gt;[https://focus.ua/ukraine/86965 Фокус. Умер создатель американского флага]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Маанисинин чечмелениши жана дизайны ==
[[Файл:Flag_of_the_United_States_specification.svg|right|400x400px|Диаграмма дизайна флага]]
Туурасы бирдей болгон, кезектешкен жети кызыл жана алты ак горизонталдуу тилкелери бар тик бурчтуу кездемеден турат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Кочкул көк түстөгү бурчунда беш бурчтуу 50 ак жылдыз жайгашкан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.gettysburgflag.com/american-flag-symbolism Gettysburg Flag. American Flag Symbolism]{{ref-en}} &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 13 тилке көз карандысыз мамлекетти түзгөн 13 британ колониясын чагылдырат ([[Делавэр]], [[Пенсильвания]], [[Нью-Жерси]], [[Жоржия]], [[Коннектикут]], [[Массачусетс]], [[Мэриленд (штат)|Мэриленд]], [[Түштүк Каролина (штат)|Түштүк Каролина]], [[Нью-Гэмпшир (штат)|Нью-Гэмпшир]], [[Виргиния]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Түндүк Каролина (штат)|Түндүк Каролина]], [[Род-Айленд]])&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Кочкул көк бурчу биримдикти билдирет&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Көк бурчундагы жылдыздардын саны штаттардын санына дал келет (учурда алардын саны 50)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Кызыл түс чыдамкайлык менен эрдикти, кочкул көк — тырышчаактыкты, калыстыкты жана сергектикти, ак түс — аруулукту жана тазалыкты билдирет&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Желектин туурасынын анын узундугуна катышы — 10:19&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Түстөрү
!Standard Color
Cards of America&lt;ref name=&quot;usflag.com_flagspecs&quot;&gt;[https://www.chamberofcommerce.org/usflag/flagspecs.html Standard Proportions For The United States Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
!Pantone&lt;ref name=&quot;usflag.com_flagspecs&quot; /&gt;
!Web
!RGB
|-
|{{легенда|#BF0A30|Кызыл||1px solid #000000}}
|70180
|193C
|&lt;code&gt;#BB133E&lt;/code&gt;
|177, 35, 50
|-
|{{легенда|#FFFFFF|Ак||1px solid #000000}}
|70001
|Safe
|&lt;code&gt;#FFFFFF&lt;/code&gt;
|255, 255, 255
|-
|{{легенда|#002664|Көк||1px solid #000000}}
|70075
|281C
|&lt;code&gt;#002664&lt;/code&gt;
|0, 38, 100
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>5wlx2exctmnbnttxbiadx90a4rkzwuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666461</id>
      <parentid>666460</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10998" sha1="q5comtd1rqmzew7ckgg81dn6xhb94fv" xml:space="preserve">{{Желек карточкасы
|аталышы             =  
|борбор              =  
|субъект             =  
|район               =  
|аймак               =  
|өлкө                = 
|файл                = Flag of the United States.svg
|колу                =  
|файл0               =  
|колу0               =  
|бекитилген          = {{fd|04|07|1960}} (50 жылдыздуу желек)
|жокко чыгаруу       =  
|бекитилген2         =  
|иштетилген          =  
|колдонууга          = {{FIAV|111111}}
|пропорция           = 10:19
|МГК                 =  
|жеткире иштеп чыгуу =  
|идея                =  
|авторлор            =  
|долбоор             =  
|автор               = 
|сүрөтчү             =  
|дизайн              =  
|консультант         =  
|символика           =  
|файл1               = US flag 49 stars.svg
|колу1               = 1959—1960 жж. желек
|колдонууда1         =  
|бекитилген1         =  
|пропорция1          =  
|файл2               =  
|колу2               =  
|пропорция2          =  
|автор2              =  
|файл3               =  
|колу3               =  
|пропорция3          =  
|автор3              =  
|Викиказына          = National flag of the United States
}}
'''Америка Кошмо Штаттарынын туусу'''  —  [[Америка Кошмо Штаттары|Америка Кошмо Штаттарынын]] улуу мөөрү жана гимни менен бирге мамлекеттик расмий символу болуп саналат&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.usa.gov/flag USAGov. The American flag and other national symbols]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/flag-of-the-United-States-of-America Encyclopædia Britannica. Flag of the United States of America]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Ошондой эле &quot;Жылдыздуу-тилкелүү туу&quot; ({{lang-en|Stars and Stripes}}) аталышы менен дагы белгилүү&lt;ref&gt;[https://www.excurs.ru/flags/Usa_flag.htm Экскурс в геральдику. Флаг США]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
Америка Кошмо Штаттарынын биринчи желеги болуп 1775-жылдын 3-декабрында Филадельфия гаванында &quot;Альфред&quot; кемесинде лейтенант Жон Пол Жонс тарабынан көтөрүлгөн Континенталдык желек эсептелет&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://prousa.info/us_flag_history Про США. История флага США]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.pdcnet.org/85257D7A006284F7/file/5BF4BBEA7EDEFD82C1257DC60053AE3E/$FILE/raven_2014_0021_0000_0027_0078.pdf Byron DeLear. Revisiting the Flag at Prospect Hill: Grand Union or Just British?]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. 1776-жылдан баштап бул желекти Континенталдык армия да колдоно баштаган&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.Континенталдык желек Британ Америкасында колдонулган британдык кызыл деңиз желегине ак тилкелерди кошуу аркылуу түзүлгөн&lt;ref&gt;[https://www.history.com/articles/american-flag-origins History. The Mysterious Origins of the American Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. &quot;Альфред&quot; кемеси үчүн желекти Маргарет Мэнни даярдаган&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://amhistory.si.edu/starspangledbanner/making-the-flag.aspx Smithsonian Institution. Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Желек, сол тарабынын үстүндө жайгашкан британ желегинен жана туурасы бирдей болгон 13 кызыл-ак горизонталдуу тилкелерден турган&lt;ref&gt;[https://www.woundedwarriorproject.org/newsroom/featured-stories/honoring-the-symbol-of-liberty-and-freedom-the-u-s-flag Wounded Warrior Project. Honoring the Symbol of Liberty and Freedom: The History and Meaning of the U.S. Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Биринчи жылдыздуу-тилкелүү желектин чиймесинин авторун ырастаган документалдык далилдер жок болгону менен, тарыхчылар көз карандысыздык Декларациясына кол койгондордун бири Фрэнсис Хопкинсон расмий эмес Континенталдык желектин дизайнына өзгөртүүлөрдү киргизип, аны биз азыр билген калыпка келтирген деп эсептешет. Уламышка караганда, биринчи американ желегин филадельфиялык тигүүчү Бетси Росс тиккен&lt;ref&gt;[https://ushistory.org/historic-personages/betsy/flaglife US History. A Brief Biography of Betsy Ross]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Apollo_14_Shepard.jpg|right|thumb|Астронавт Алан Шепард &quot;Аполлон-14&quot; миссиясы учурунда Айдын бетине Америка Кошмо Штаттарынын желегин орнотууда.]]
13 тилкелүү желектин бир нече модификациясы 1776-жылдан 1777-жылга чейин колдонулуп келген, ал эми 1777-жылдын 14-июнунда Конгресс расмий желекти бекиткен — азыр бул күн Желек күнү катары белгиленет. Токтомдо &quot;Он үч бириккен штаттын желеги кезектешкен 13 кызыл жана ак тилкеден, ошондой эле жаңы жылдыздар тобун билдирген көк фондогу 13 ак жылдыздан турат&quot; деп жазылган. Ал эми Вашингтон дизайнды &quot;Жылдыздарды биз асмандан алдык, кызыл түс — мекенибиздин түсү, ал эми аны бөлүп турган ак тилкелер биздин андан бөлүнгөнүбүздү түшүндүрөт, бул ак тилкелер тарыхка эркиндиктин символу катары кирет&quot; деп түшүндүргөн&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Желек биринчи жолу 1777-жылдын 11-сентябрында Брендивайн салгылашуусунда колдонулган. Ал эми чет өлкөлүк аймактын үстүндө биринчи жолу 1778-жылдын башында, американдыктар Багама аралдарындагы Нассаудагы британ фортун басып алган учурда көтөрүлгөн. Желекке &quot;Эски атак&quot; деген аталышты 1831-жылдын 10-августунда капитан Уильям Драйвер берген.

Европада биринчи жолу көрүнгөн АКШ желеги — &quot;Серапис желеги&quot; деген ат менен белгилүү. 1779-жылдын октябрында Жон Пол Жонсангличандардан басып алынган &quot;Серапис&quot; фрегатында колго жасалган желекти көтөргөн&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Желек 13 колония тарабынан биринчи жолу кабыл алынгандан бери 26 жолу өзгөртүлгөн. 50 жылдыздуу желек 1960-жылы ачык сынактын жыйынтыгы боюнча кабыл алынган. Сынакта 17 жаштагы мектеп окуучусу Роберт Хефттин варианты утуп алган&lt;ref&gt;[https://focus.ua/ukraine/86965 Фокус. Умер создатель американского флага]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Маанисинин чечмелениши жана дизайны ==
[[Файл:Flag_of_the_United_States_specification.svg|right|400x400px|Диаграмма дизайна флага]]
Туурасы бирдей болгон, кезектешкен жети кызыл жана алты ак горизонталдуу тилкелери бар тик бурчтуу кездемеден турат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Кочкул көк түстөгү бурчунда беш бурчтуу 50 ак жылдыз жайгашкан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.gettysburgflag.com/american-flag-symbolism Gettysburg Flag. American Flag Symbolism]{{ref-en}} &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 13 тилке көз карандысыз мамлекетти түзгөн 13 британ колониясын чагылдырат ([[Делавэр]], [[Пенсильвания]], [[Нью-Жерси]], [[Жоржия]], [[Коннектикут]], [[Массачусетс]], [[Мэриленд (штат)|Мэриленд]], [[Түштүк Каролина (штат)|Түштүк Каролина]], [[Нью-Гэмпшир (штат)|Нью-Гэмпшир]], [[Виргиния]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Түндүк Каролина (штат)|Түндүк Каролина]], [[Род-Айленд]])&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Кочкул көк бурчу биримдикти билдирет&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Көк бурчундагы жылдыздардын саны штаттардын санына дал келет (учурда алардын саны 50)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Кызыл түс чыдамкайлык менен эрдикти, кочкул көк — тырышчаактыкты, калыстыкты жана сергектикти, ак түс — аруулукту жана тазалыкты билдирет&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Желектин туурасынын анын узундугуна катышы — 10:19&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Түстөрү
!Standard Color
Cards of America&lt;ref name=&quot;usflag.com_flagspecs&quot;&gt;[https://www.chamberofcommerce.org/usflag/flagspecs.html Standard Proportions For The United States Flag]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
!Pantone&lt;ref name=&quot;usflag.com_flagspecs&quot; /&gt;
!Web
!RGB
|-
|{{легенда|#BF0A30|Кызыл||1px solid #000000}}
|70180
|193C
|&lt;code&gt;#BB133E&lt;/code&gt;
|177, 35, 50
|-
|{{легенда|#FFFFFF|Ак||1px solid #000000}}
|70001
|Safe
|&lt;code&gt;#FFFFFF&lt;/code&gt;
|255, 255, 255
|-
|{{легенда|#002664|Көк||1px solid #000000}}
|70075
|281C
|&lt;code&gt;#002664&lt;/code&gt;
|0, 38, 100
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.crwflags.com/fotw/flags/us.html United States of America] {{ref-en}}
* [https://flagpedia.net/the-united-states Flag of United States] {{ref-en}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>q5comtd1rqmzew7ckgg81dn6xhb94fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сент-Люсиянын туусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155401</id>
    <revision>
      <id>666456</id>
      <parentid>665014</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>666456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12943" sha1="k62nuf116l82jyfc4ic50vfthixh62w" xml:space="preserve">{{Желек карточкасы
|аталышы             = 
|борбор              = 
|субъект             = 
|район               = 
|аймак               = 
|өлкө                = 
|файл                = Flag of Saint Lucia.svg
|колу                = 
|файл0               = 
|колу0               = 
|бекитилген          = {{fd|1|03|1967}}
|жокко чыгаруу       = 
|бекитилген2         = 
|иштетилген          = 
|колдонууга          = {{FIAV|111100}}
|пропорция           = 1:2 
|МГК                 = 
|жеткире иштеп чыгуу = 
|идея                = 
|авторлор            = 
|долбоор             = 
|автор               = Дунстан Омер
|сүрөтчү             = 
|дизайн              = 
|консультант         = 
|символика           = 
|файл1               = 
|колу1               = 
|колдонууда1         = 
|бекитилген1         = 
|пропорция1          = 
|файл2               = 
|колу2               = 
|пропорция2          = 
|автор2              = 
|файл3               = 
|колу3               = 
|пропорция3          = 
|автор3              = 
|Викиказына          = National flag of Saint Lucia 
}}
'''Сент-Люсиянын туусу''' ({{Lang-en|Flag of Saint Lucia}}) — [[Сент-Люсия|Сент-Люсиянын]] мамлекеттин расмий символдорунун бири. 1967-жылы Сент-Люсия [[Улуу Британия]] менен ассоциацияланган мамлекет макамын алганда, колониянын герби тартылган көк түстөгү деңиз туусунун ордуна кабыл алынган. Туунун жалпы дизайны өзгөрүүсүз калганы менен, айрым элементтери жылдар өткөөн сайын өзгөртүлүп турган. 

Сент-Люсиянын туусу көк түстөгү тик бурчтуу кездемеден турат. Анын борборунда ак жээктүү кара түстөгү тең капталдуу үч бурчтук, ал эми анын алдында сары түстөгү үч бурчтук жайгашкан&lt;ref&gt;[https://www.govt.lc/stluciaflag Flag of Saint Lucia] &lt;/ref&gt;.

== Желектин тарыхы ==
[[Файл:Man_with_Saint_Lucia_flag.jpg|thumb|Футбол оюнунда Сент-Люсиянын желегин кармаган адам.]]
Француздар Сент-Люсияны 1635-жылы колониясына алмаштырып, 45 жыл өткөндөн кийин, 1680-жылы жергиликтүү калк менен келишим түзүшкөн&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|title=St Lucia profile|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19833217|publisher=BBC News|date=2012-10-18|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221214029/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19833217|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. Бирок британдыктар француздар менен аралды көзөмөлгө алуу үчүн атаандашып, арал эки өлкөнүн ортосунда көп жолу колдон-кол өтүп турган&lt;ref name=&quot;LP&quot;&gt;{{cite web|title=History of St Lucia|url=http://www.lonelyplanet.com/st-lucia/history|publisher=Lonely Planet|access-date=2014-09-26|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095318/https://www.lonelyplanet.com/st-lucia/history|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Бул абал 1814-жылы Париж тынчтык келишими кол коюлганга чейин уланып, анын шарттары боюнча Франция Сент-Люсиядан баш тартып, аны Улуу Британияга өткөрүп берген. Ошол эле жылы Сент-Люсия Улуу Британиянын таажысынын колониясы болгон. Франция менен Британиянын колониялык башкаруу мезгилинде Сент-Люсиянын өзүнүн уникалдуу колониялык туусу болгон эмес&lt;ref name=&quot;LP&quot; /&gt;.

1939-жылдын август айында гана британдыктар Сент-Люсияга өзүнүн уникалдуу гербин беришкен. Геральдикалык калкан крестти түзгөн эки бамбук таякчасы бар кара калкандан, ошондой эле Улуу Британияны билдирген Тюдорлордун эки розасынан жана Францияны билдирген, төрт квадрантты ээлеген эки лилия гүлүнөн турган. Бул эмблема деңиз туусун жана генерал-губернатордун туусун түзүү үчүн колдонулган&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;Encyclopædia Britannica. Flag of Saint Lucia&lt;/ref&gt;.

1958-жылдан 1962-жылга чейин арал Вест-Индия федерациясынын курамында болгон&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;. Бирок бул саясий биримдик таратылгандан беш жыл өткөндөн кийин, 1967-жылдын 1-мартында Сент-Люсия Улуу Британия менен ассоциацияланган мамлекет макамын алган. Бул аймакка ички иштерди толук көзөмөлгө алууга мүмкүнчүлүк берген, ал эми Улуу Британия аралдын тышкы саясаты жана улуттук коопсуздугу үчүн жооптуу бойдон кала берген. Жергиликтүү сүрөтчү Дунстан Омер тарабынан иштелип чыккан Сент-Люсиянын жаңы туусу ошол эле күнү кабыл алынган&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/saintlucia0000orrt|url-access=registration|title=Saint Lucia|publisher=Marshall Cavendish|year=2008|last=Orr|first=Tamra|page=[https://archive.org/details/saintlucia0000orrt/page/96 96]|isbn=9780761425694}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=St Lucia: Michelangelo of the Caribbean|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/centralamericaandcaribbean/saintlucia/722278/St-Lucia-Michelangelo-of-the-Caribbean.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007213648/http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/centralamericaandcaribbean/saintlucia/722278/St-Lucia-Michelangelo-of-the-Caribbean.html|url-status=dead|archive-date=2014-10-07|date=2000-02-12|first=Richard|last=Newton|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=2022-02-27|archivedate=2014-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007213648/http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/centralamericaandcaribbean/saintlucia/722278/St-Lucia-Michelangelo-of-the-Caribbean.html|accessdate=2014-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1979-жылдын 22-февралында Сент-Люсия көз карандысыз мамлекет болгондон кийин, туунун жалпы дизайны өзгөрүүсүз калган, бирок көк түстүн өңү жана үч бурчтуктардын өлчөмдөрү бир аз өзгөртүлгөн&lt;ref&gt;{{cite news|title=Island of St. Lucia fights independence from Britain|url=https://news.google.com/newspapers?id=GthBAAAAIBAJ&amp;sjid=LqoMAAAAIBAJ&amp;pg=4781,2860925&amp;dq=flag+of+saint+lucia&amp;hl=en|date=1979-02-21|page=23|newspaper=The Telegraph-Herald|location=Dubuque, Iowa|agency=United Press International|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221214017/https://news.google.com/newspapers?id=GthBAAAAIBAJ&amp;sjid=LqoMAAAAIBAJ&amp;pg=4781,2860925&amp;dq=flag+of+saint+lucia&amp;hl=en|access-date=2022-02-27}}&lt;/ref&gt;. 

== Желектин маанисинин чечмелениши ==
[[Файл:The_Pitons_of_St_Lucia_YORYM-TA0184.jpg|right|thumb|Питондор — желектин ортосунда стилдештирилген эки үч бурчтук түрүндө берилген, жанар тоодон пайда болгон эки чоку. 1903-жылы тартылган сүрөт.]]
Туудагы түстөр жана символдор маданий, саясий жана жергиликтүү калкты чагылдырат. Көк түс асманды жана деңизди, тактап айтканда, өлкөнү курчап турган Атлантика океанын жана Кариб деңизин билдирет. Кара жана ак түстөр кара жана ак расадагы адамдардын ортосундагы гармониялуу мамилелерди чагылдырат. Сары түс күн нурун жана гүлдөп-өнүгүүнү билдирет. Үч бурчтуктар биримдикти жана аралдын түштүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан, өлкөнүн улуттук символдору болуп саналган эки жанар тоо конусун (Питон) чагылдырат.

[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(construction_sheet).svg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Flag_of_Saint_Lucia_(construction_sheet).svg|500x500px|Construction Sheet for the Flag of Saint Lucia]]

== Башка желектери ==

=== Тарыхый желектери ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! width=&quot;110&quot; |Желек
! width=&quot;100&quot; |Колдонулган жылдары
! width=&quot;250&quot; |Колдонуу максаты
! width=&quot;250&quot; |Сүрөттөмөсү
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1875-1939).svg|border|100x100px]]
|1875–1939
|Сент-Люсия колониясынын желеги.
|Колониянын мөөрү түшүрүлгөн британиялык көк желек (British Blue Ensign). Мөөрдөгү латын тилиндеги ураан мындай деп жазылган: STATIO HAUD MALEFIDA CARINIS
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Governor_of_Saint_Lucia_(1875-1939).svg|border|100x100px]]
|1875–1939
|Сент-Люсиянын колониялык губернаторунун желеги.
|Британ желегинин ортосунда лавр гүлчамбары менен курчалган Сент-Люсиянын 1875-жылкы мөөрү жайгашкан.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1939–1967).svg|border|100x100px]]
|1939–1967
|Сент-Люсия колониясынын желеги.
|Колониянын герби түшүрүлгөн британдык «Көк желек» (British Blue Ensign). Эмблема кайчылаш жайгашкан эки бамбук сабагынан жана кара калкандан турат; калкандын төрт бөлүгүн Улуу Британияны символдоштурган эки Тюдор розасы жана Францияны символдоштурган эки лилия гүлү (fleurs-de-lis) ээлейт.
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Governor_of_Saint_Lucia_(1967-1979).svg|border|100x100px]]
|1939–1979
|Сент-Люсиянын колониялык губернаторунун желеги.
|Улуу Британиянын желегинин ортосунда, лавр гүлчамбары менен курчалган, Сент-Люсиянын 1939-жылкы герби түшүрүлгөн ак тегерекче жайгашкан.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1967–1979).svg|border|100x100px]]
|1967–1979
|Сент-Люсиянын желеги.
|Ачык көк түстөгү кездеменин ортосунда сары үч бурчтук жайгашкан; ал ак жээктүү кара түстөгү жебенин учунун алдында турат.
|-
|[[Файл:Flag_of_Saint_Lucia_(1979-2002).svg|border|100x100px]]
|1979–2002
|Сент-Люсиянын желеги.
|Көк түстөгү кездеменин ортосунда сары үч бурчтук жайгашкан; ал ак жээктүү кара түстөгү жебенин учунун алдында турат. Сары үч бурчтук чоңойтулуп, ал эми жебенин учу ичкеритилген.
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.fotw.info/flags/lc.html Flags of the World. Saint Lucia] {{ref-en}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|туусу|желектери}}</text>
      <sha1>k62nuf116l82jyfc4ic50vfthixh62w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:N.arstanbekovi4</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155479</id>
    <revision>
      <id>666547</id>
      <parentid>666439</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T02:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirzoulugʻbek</username>
        <id>4632</id>
      </contributor>
      <origin>666547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8200" sha1="drcy8ol5zrjg619iuplv2aubbqpiugo" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:32, 11 ноябрь 2026 (UTC)

==[[Уметалиев Арстанбек]]==
Саламатсызбы! Макалага кошкон маалыматыңыз үчүн рахмат. Арстанбек Уметалиевдин өмүр жолу тууралуу маалымат абдан кызыктуу экен. Бирок Википедиянын эрежелерине ылайык, бардык маалыматтар текшерилүүчү **авторитеттүү булактарга (шилтемелерге)** таянышы керек. Учурдагы макалада эч кандай шилтеме же булак көрсөтүлгөн эмес. 

Эгер мүмкүн болсо, төмөнкүлөрдү кошуп койсоңуз макала өчүрүлүп калуудан сакталат:
*. Бул маалымат алынган гезиттер, китептер же макалалар бар болсо («Шилтемелер» бөлүмүнө).
*. Өзгөн шаарында көчө ыйгарылганын тастыктаган маалымат же расмий документ тууралуу маалымат. 
Дагы бир жолу, википедияга кош келиңиз! --[[Колдонуучу:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulugʻbek|баарлашуу]]) 02:58, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>drcy8ol5zrjg619iuplv2aubbqpiugo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үмөталиев Арстанбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155480</id>
    <redirect title="Уметалиев Арстанбек" />
    <revision>
      <id>666457</id>
      <parentid>666443</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.arstanbekovi4</username>
        <id>49962</id>
      </contributor>
      <comment>/*Жаңы макала кошуу*/</comment>
      <origin>666457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1351" sha1="bleum04hdexzanrl4gcuzdzhj4gfx6j" xml:space="preserve">
== Өмүр баяны ==
Үмөталиев Арстанбек 1943-жылдын 17-июнунда туулган. 1968-жылдын февралынан тартып Ички иштер органдарында кызмат өтөгөн.

== Эмгек жолу ==

* 1968-1978-жылдары — Өзгөн РОВДнын улук инспектору
* 1978-1984-жылдары — Советтик (азыркы Кара-Кулжа) РОВДнын башчысы
* 1984-1990-жылдары — Өзгөн РОВДнын башчысы
* 1990-1992-жылдары — Ош облустук Ички иштер башкармалыгынын инспектору
* 1992-жылдан тартып жаш курагы боюнча пенсияга чыккан.

== Сыйлыктары ==

* «Милициянын отличниги» төш белгиси (1974)
* «Кынтыксыз кызматы үчүн» медалы III, II, I даражалары (1975, 1980, 1985)
* «Эмгек ветераны» медалы (1990)
* Кыргыз ССР Ички иштер министрлигинин Ардак грамотасы
* Райондук Ардак тактага сүрөтү илинген.

== Эскерүү ==
Өзгөн шаарында бир көчөгө Үмөталиев Арстанбектин аты ыйгарылган.</text>
      <sha1>bleum04hdexzanrl4gcuzdzhj4gfx6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666458</id>
      <parentid>666457</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.arstanbekovi4</username>
        <id>49962</id>
      </contributor>
      <comment>/*Жаңы макала кошуу*/</comment>
      <origin>666458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1350" sha1="hlglx0qwcgjhdjncplf8a2fsoaub4yb" xml:space="preserve">== Өмүр баяны ==
Үмөталиев Арстанбек 1943-жылдын 17-июнунда туулган. 1968-жылдын февралынан тартып Ички иштер органдарында кызмат өтөгөн.

== Эмгек жолу ==

* 1968-1978-жылдары — Өзгөн РОВДнын улук инспектору
* 1978-1984-жылдары — Советтик (азыркы Кара-Кулжа) РОВДнын башчысы
* 1984-1990-жылдары — Өзгөн РОВДнын башчысы
* 1990-1992-жылдары — Ош облустук Ички иштер башкармалыгынын инспектору
* 1992-жылдан тартып жаш курагы боюнча пенсияга чыккан.

== Сыйлыктары ==

* «Милициянын отличниги» төш белгиси (1974)
* «Кынтыксыз кызматы үчүн» медалы III, II, I даражалары (1975, 1980, 1985)
* «Эмгек ветераны» медалы (1990)
* Кыргыз ССР Ички иштер министрлигинин Ардак грамотасы
* Райондук Ардак тактага сүрөтү илинген.

== Эскерүү ==
Өзгөн шаарында бир көчөгө Үмөталиев Арстанбектин аты ыйгарылган.</text>
      <sha1>hlglx0qwcgjhdjncplf8a2fsoaub4yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666459</id>
      <parentid>666458</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.arstanbekovi4</username>
        <id>49962</id>
      </contributor>
      <comment>/*Жаңы макала кошуу*/</comment>
      <origin>666459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666462</id>
      <parentid>666459</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.arstanbekovi4</username>
        <id>49962</id>
      </contributor>
      <comment>/*Жаңы макала кошуу*/</comment>
      <origin>666462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="ffstslat1ksic9p4zj7jzj86noz1afy" xml:space="preserve">[[Файл:Arstanbek_Umetaliev.jpg|thumb|Уметалиев Арстанбек]]
'''Уметалиев Арстанбек''' — милициянын отставкадагы майору, Өзгөн жана Кара-Кулжа райондук ички иштер бөлүмдөрүнүн мурдагы башчысы.

== Өмүр баяны ==
Уметалиев Арстанбек 1943-жылдын 17-июнунда туулган. 1968-жылдын февралынан тартып Ички иштер органдарында кызмат өтөгөн.

== Эмгек жолу ==

* 1968-1978-жылдары — Өзгөн РОВДнын улук инспектору
* 1978-1984-жылдары — Советтик (азыркы Кара-Кулжа) РОВДнын башчысы
* 1984-1990-жылдары — Өзгөн РОВДнын башчысы
* 1990-1992-жылдары — Ош облустук Ички иштер башкармалыгынын инспектору
* 1992-жылдан тартып жаш курагы боюнча пенсияга чыккан.

== Сыйлыктары ==

* «Милициянын отличниги» төш белгиси (1974)
* «Кынтыксыз кызматы үчүн» медалы III, II, I даражалары (1975, 1980, 1985)
* «Эмгек ветераны» медалы (1990)
* Кыргыз ССР Ички иштер министрлигинин Ардак грамотасы
* Райондук Ардак тактага сүрөтү илинген.

== Үй-бүлөсү ==
Жубайы — Токобаева Эркайым менен бирге 4 уул, 4 кызды тарбиялап өстүрүшкөн. Балдарына татыктуу билим берип, баарын үйлөп-жайлап, эл катарына кошкон.

== Эскерүү ==
Өзгөн шаарында бир көчөгө Уметалиев Арстанбектин аты ыйгарылган.</text>
      <sha1>ffstslat1ksic9p4zj7jzj86noz1afy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666507</id>
      <parentid>666462</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ДолбоЯщер</username>
        <id>20270</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Уметалиев Арстанбек]]» барагына багытталды</comment>
      <origin>666507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="nqsnd8x6in8u33k3t1pwbr474fjljm0" xml:space="preserve">#REDiRECT [[Уметалиев Арстанбек]]</text>
      <sha1>nqsnd8x6in8u33k3t1pwbr474fjljm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155481</id>
    <revision>
      <id>666464</id>
      <timestamp>2026-11-11T12:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=~~~~}} '''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' —&quot;</comment>
      <origin>666464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="ly5ll1k8b2g25ue6ylk3pavt2mooqjx" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' —</text>
      <sha1>ly5ll1k8b2g25ue6ylk3pavt2mooqjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666465</id>
      <parentid>666464</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="nqgndakjb2ho6ofp7artqte0262n9y3" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' —


== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==


{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>nqgndakjb2ho6ofp7artqte0262n9y3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666466</id>
      <parentid>666465</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="6fixpteklg24c6c7vmruy16r8czd2s5" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' —


== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>6fixpteklg24c6c7vmruy16r8czd2s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666471</id>
      <parentid>666466</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1541" sha1="jyj9jukisp2od2foxamem0a30xxowjf" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.


== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>jyj9jukisp2od2foxamem0a30xxowjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666486</id>
      <parentid>666471</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="cyfcek027bq5z6xeltxvx2ce4ueo3u6" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.

== Административдик бирдиктери ==

=== Провинциялары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Alberta.svg|120x120px]]
|[[Альберта]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_British_Columbia.svg|120x120px]]
|[[Британ Колумбиясы]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Quebec.svg|120x120px]]
|[[Квебек]]
|
|[[Француз тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Manitoba.svg|120x120px]]
|[[Манитоба]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Nova_Scotia.svg|120x120px]]
|[[Жаңы Шотландия]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_New_Brunswick.svg|120x120px]]
|[[Нью-Брансуик]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Newfoundland_and_Labrador.svg|120x120px]]
|[[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|120x120px]]
|[[Онтарио]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|120x120px]]
|[[Канзаада Эдуард аралы]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Saskatchewan.svg|120x120px]]
|[[Саскачеван]]
|
|[[Англис тили]]
|
|
|
|
|
|
|}

=== Аймактары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Nunavut.svg|120x120px]]
|[[Нунавут]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Northwest_Territories.svg|120x120px]]
|[[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Файл:Flag_of_Yukon.svg|120x120px]]
|[[Юкон (аймак)]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|
|
|
|
|
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>cyfcek027bq5z6xeltxvx2ce4ueo3u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666488</id>
      <parentid>666486</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="hxnxf2u60mqneixd2vis6chgolykj4g" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.

== Административдик бирдиктери ==

=== Провинциялары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Alberta.svg|120x120px]]
|[[Альберта]]
|
|[[Англис тили]]
|
|642,317
|19,531
|661,848
|37
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_British_Columbia.svg|120x120px]]
|[[Британ Колумбиясы]]
|
|[[Англис тили]]
|
|925,186
|19,549
|944,735
|43
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Quebec.svg|120x120px]]
|[[Квебек]]
|
|[[Француз тили]]
|
|1,356,128
|185,928
|1,542,056
|78
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Manitoba.svg|120x120px]]
|[[Манитоба]]
|
|[[Англис тили]]
|
|553,556
|94,241
|647,797
|14
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Nova_Scotia.svg|120x120px]]
|[[Жаңы Шотландия]]
|
|[[Англис тили]]
|
|53,338
|1,946
|55,284
|11
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_New_Brunswick.svg|120x120px]]
|[[Нью-Брансуик]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|71,450
|1,458
|72,908
|10
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_Newfoundland_and_Labrador.svg|120x120px]]
|[[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]
|
|[[Англис тили]]
|
|373,872
|31,340
|405,212
|7
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|120x120px]]
|[[Онтарио]]
|
|[[Англис тили]]
|
|917,741
|158,654
|1,076,395
|122
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|120x120px]]
|[[Канзаада Эдуард аралы]]
|
|[[Англис тили]]
|
|5,660
|0
|5,660
|4
|4
|-
|[[Файл:Flag_of_Saskatchewan.svg|120x120px]]
|[[Саскачеван]]
|
|[[Англис тили]]
|
|591,670
|59,366
|651,036
|14
|6
|}

=== Аймактары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Nunavut.svg|120x120px]]
|[[Нунавут]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|1,936,113
|157,077
|2,093,190
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Northwest_Territories.svg|120x120px]]
|[[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|1,183,085
|163,021
|1,346,106
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_Yukon.svg|120x120px]]
|[[Юкон (аймак)]]
|
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|474,391
|8,052
|482,443
|1
|1
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>hxnxf2u60mqneixd2vis6chgolykj4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666489</id>
      <parentid>666488</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5119" sha1="dzuv2cynublk0io7r2h0goax9l9fvlo" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.

== Административдик бирдиктери ==

=== Провинциялары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Alberta.svg|120x120px]]
|[[Альберта]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|642 317
|19,531
|661,848
|37
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_British_Columbia.svg|120x120px]]
|[[Британ Колумбиясы]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1905-жыл 1-сентябрь
|[[Англис тили]]
|
|925,186
|19,549
|944,735
|43
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Quebec.svg|120x120px]]
|[[Квебек]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Француз тили]]
|
|1,356,128
|185,928
|1,542,056
|78
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Manitoba.svg|120x120px]]
|[[Манитоба]]
|
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]]
|
|553,556
|94,241
|647,797
|14
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Nova_Scotia.svg|120x120px]]
|[[Жаңы Шотландия]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|53,338
|1,946
|55,284
|11
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_New_Brunswick.svg|120x120px]]
|[[Нью-Брансуик]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|71,450
|1,458
|72,908
|10
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_Newfoundland_and_Labrador.svg|120x120px]]
|[[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]
|
|1949-жыл 31-март
|[[Англис тили]]
|
|373,872
|31,340
|405,212
|7
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|120x120px]]
|[[Онтарио]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|917,741
|158,654
|1,076,395
|122
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|120x120px]]
|[[Канзаада Эдуард аралы]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|5,660
|0
|5,660
|4
|4
|-
|[[Файл:Flag_of_Saskatchewan.svg|120x120px]]
|[[Саскачеван]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|591,670
|59,366
|651,036
|14
|6
|-
|
|
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1905-жыл 1-сентябрь
|
|
|
|
|
|
|
|}

=== Аймактары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Nunavut.svg|120x120px]]
|[[Нунавут]]
|
|1999-жыл 1-апрель
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|1,936,113
|157,077
|2,093,190
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Northwest_Territories.svg|120x120px]]
|[[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]
|
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|1,183,085
|163,021
|1,346,106
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_Yukon.svg|120x120px]]
|[[Юкон (аймак)]]
|
|1898-жыл 13-июнь
|[[Англис тили]], [[француз тили]]
|
|474,391
|8,052
|482,443
|1
|1
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>dzuv2cynublk0io7r2h0goax9l9fvlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666490</id>
      <parentid>666489</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Административдик бирдиктери */</comment>
      <origin>666490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5071" sha1="ol7r4574xu0pd62x5stdzfl4e2gv1rs" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.

== Административдик бирдиктери ==

=== Провинциялары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Alberta.svg|120x120px]]
|[[Альберта]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|642317
|19531
|661848
|37
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_British_Columbia.svg|120x120px]]
|[[Британ Колумбиясы]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1905-жыл 1-сентябрь
|[[Англис тили]]
|
|925186
|19549
|944735
|43
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Quebec.svg|120x120px]]
|[[Квебек]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Француз тили]]
|
|1356128
|185928
|1542056
|78
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Manitoba.svg|120x120px]]
|[[Манитоба]]
|
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]]
|
|553556
|94241
|647797
|14
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Nova_Scotia.svg|120x120px]]
|[[Жаңы Шотландия]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|53338
|1946
|55284
|11
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_New_Brunswick.svg|120x120px]]
|[[Нью-Брансуик]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|
|71450
|1458
|72908
|10
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_Newfoundland_and_Labrador.svg|120x120px]]
|[[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]
|
|1949-жыл 31-март
|[[Англис тили]]
|
|373872
|31340
|405212
|7
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|120x120px]]
|[[Онтарио]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|917741
|158654
|1076395
|122
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|120x120px]]
|[[Канзаада Эдуард аралы]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|5660
|0
|5660
|4
|4
|-
|[[Файл:Flag_of_Saskatchewan.svg|120x120px]]
|[[Саскачеван]]
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|
|591670
|59366
|651036
|14
|6
|-
|
|
|
| rowspan=&quot;1&quot; |1905-жыл 1-сентябрь
|
|
|
|
|
|
|
|}

=== Аймактары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Nunavut.svg|120x120px]]
|[[Нунавут]]
|
|1999-жыл 1-апрель
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|
|1936113
|157077
|2093190
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Northwest_Territories.svg|120x120px]]
|[[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]
|
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|
|1183085
|163021
|1346106
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_Yukon.svg|120x120px]]
|[[Юкон (аймак)]]
|
|1898-жыл 13-июнь
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|
|474391
|8052
|482443
|1
|1
|}


== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>ol7r4574xu0pd62x5stdzfl4e2gv1rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666494</id>
      <parentid>666490</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5534" sha1="ifu7tefs9w0uhbi2wddetb76b96f8p1" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.

== Административдик бирдиктери ==

=== Провинциялары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Alberta.svg|120x120px]]
|[[Альберта]]
|[[Эдмонтон]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|4,262,635
|642317
|19531
|661848
|37
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_British_Columbia.svg|120x120px]]
|[[Британ Колумбиясы]]
|[[Виктория (Британ Колумбиясы)|Виктория]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1905-жыл 1-сентябрь
|[[Англис тили]]
|5,000,879
|925186
|19549
|944735
|43
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Quebec.svg|120x120px]]
|[[Квебек]]
|[[Квебек (шаар)|Квебек]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Француз тили]]
|8,501,833
|1356128
|185928
|1542056
|78
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Manitoba.svg|120x120px]]
|[[Манитоба]]
|[[Виннипег]]
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]]
|1,342,153
|553556
|94241
|647797
|14
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Nova_Scotia.svg|120x120px]]
|[[Жаңы Шотландия]]
|[[Галифакс]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|969,383
|53338
|1946
|55284
|11
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_New_Brunswick.svg|120x120px]]
|[[Нью-Брансуик]]
|[[Фредериктон]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|775,610
|71450
|1458
|72908
|10
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_Newfoundland_and_Labrador.svg|120x120px]]
|[[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]
|[[Сент-Жонс (Канзаада Эдуард аралы)|Сент-Жонс]]
|1949-жыл 31-март
|[[Англис тили]]
|510,550
|373872
|31340
|405212
|7
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|120x120px]]
|[[Онтарио]]
|[[Торонто]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|14,223,942
|917741
|158654
|1076395
|122
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|120x120px]]
|[[Канзаада Эдуард аралы]]
|[[Шарлоттаун]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|154,331
|5660
|0
|5660
|4
|4
|-
|[[Файл:Flag_of_Saskatchewan.svg|120x120px]]
|[[Саскачеван]]
|[[Режайна]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|1,132,505
|591670
|59366
|651036
|14
|6
|}

=== Аймактары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Nunavut.svg|120x120px]]
|[[Нунавут]]
|[[Икалуит]]
|1999-жыл 1-апрель
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|36,858
|1936113
|157077
|2093190
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Northwest_Territories.svg|120x120px]]
|[[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]
|[[Йеллоунайф]]
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|41,070
|1183085
|163021
|1346106
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_Yukon.svg|120x120px]]
|[[Юкон (аймак)]]
|[[Уайтхорс (Юкон)|Уайтхорс]]
|1898-жыл 13-июнь
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|40,232
|474391
|8052
|482443
|1
|1
|}


== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>ifu7tefs9w0uhbi2wddetb76b96f8p1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666495</id>
      <parentid>666494</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Административдик бирдиктери */</comment>
      <origin>666495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5514" sha1="nevjifd9o6nxguravxj84zn6asb74wv" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:43, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.

== Административдик бирдиктери ==

=== Провинциялары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Alberta.svg|120x120px]]
|[[Альберта]]
|[[Эдмонтон]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|4262635
|642317
|19531
|661848
|37
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_British_Columbia.svg|120x120px]]
|[[Британ Колумбиясы]]
|[[Виктория (Британ Колумбиясы)|Виктория]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1905-жыл 1-сентябрь
|[[Англис тили]]
|5000879
|925186
|19549
|944735
|43
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Quebec.svg|120x120px]]
|[[Квебек]]
|[[Квебек (шаар)|Квебек]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Француз тили]]
|8501833
|1356128
|185928
|1542056
|78
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Manitoba.svg|120x120px]]
|[[Манитоба]]
|[[Виннипег]]
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]]
|1342153
|553556
|94241
|647797
|14
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Nova_Scotia.svg|120x120px]]
|[[Жаңы Шотландия]]
|[[Галифакс]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|969383
|53338
|1946
|55284
|11
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_New_Brunswick.svg|120x120px]]
|[[Нью-Брансуик]]
|[[Фредериктон]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|775610
|71450
|1458
|72908
|10
|10
|-
|[[Файл:Flag_of_Newfoundland_and_Labrador.svg|120x120px]]
|[[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]
|[[Сент-Жонс (Канзаада Эдуард аралы)|Сент-Жонс]]
|1949-жыл 31-март
|[[Англис тили]]
|510550
|373872
|31340
|405212
|7
|6
|-
|[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|120x120px]]
|[[Онтарио]]
|[[Торонто]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|14223942
|917741
|158654
|1076395
|122
|24
|-
|[[Файл:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|120x120px]]
|[[Канзаада Эдуард аралы]]
|[[Шарлоттаун]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|154331
|5660
|0
|5660
|4
|4
|-
|[[Файл:Flag_of_Saskatchewan.svg|120x120px]]
|[[Саскачеван]]
|[[Режайна]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль
|[[Англис тили]]
|1132505
|591670
|59366
|651036
|14
|6
|}

=== Аймактары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Nunavut.svg|120x120px]]
|[[Нунавут]]
|[[Икалуит]]
|1999-жыл 1-апрель
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|36858
|1936113
|157077
|2093190
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Northwest_Territories.svg|120x120px]]
|[[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]
|[[Йеллоунайф]]
|1870-жыл 15-июль
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|41070
|1183085
|163021
|1346106
|1
|1
|-
|[[Файл:Flag_of_Yukon.svg|120x120px]]
|[[Юкон (аймак)]]
|[[Уайтхорс (Юкон)|Уайтхорс]]
|1898-жыл 13-июнь
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|40232
|474391
|8052
|482443
|1
|1
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>nevjifd9o6nxguravxj84zn6asb74wv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666498</id>
      <parentid>666495</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7548" sha1="q2lnhi29q7t0rs77k3it9m7kr3ujekk" xml:space="preserve">[[Файл:Political map of Canada.svg|thumb|320px|Канаданын административдик-аймактык түзүлүшүнүн картасы]]
'''Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү''' — жергиликтүү жана борбордук бийлик органдарынын тутумун уюштуруу максатында Канаданын аймагын, анын жерлерин, облустарын аймактык бөлүктөргө (административдик, административдик эмес жана аймактык бирдиктерге) мыйзамдуу түрдө бөлүү тутуму&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.statcan.gc.ca/en/geography?MM=1 Statistics Canada. Geography]&lt;/ref&gt;.

Канадада аймактык түзүлүшүнүн, административдик жана эл каттоого негизделген эки тутуму бар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

Административдик жактан Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү биринчи деңгээлден төртүнчү деңгээлге чейин болушу мүмкүн.

== Административдик бирдиктери ==

=== Провинциялары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
(2021)
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Alberta.svg|120x120px]]
|[[Альберта]]
|[[Эдмонтон]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://books.google.kg/books?id=vDR7hrnO1aYC&amp;pg=PP41&amp;redir_esc=y Reader's Digest Association (Canada). The Canadian Atlas: Our Nation, Environment and People]&lt;/ref&gt;
|[[Англис тили]]
|4262635&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Statistics Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;
|642317
|19531
|661848&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/11-402-x/2010000/chap/geo/tbl/tbl07-eng.htm Statistics Canada. Land and freshwater area, by province and territory]&lt;/ref&gt;
|37&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://learn.parl.ca/understanding-comprendre/en/people-in-parliament/members-of-parliament Parliament of Canada. Understanding Parliament. Members of Parliament]&lt;/ref&gt;
|6&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://learn.parl.ca/understanding-comprendre/en/people-in-parliament/senators/ Parliament of Canada. Understanding Parliament. Senators]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_British_Columbia.svg|120x120px]]
|[[Британ Колумбиясы]]
|[[Виктория (Британ Колумбиясы)|Виктория]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1905-жыл 1-сентябрь&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]]
|5000879&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|925186
|19549
|944735&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|43&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|6&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Quebec.svg|120x120px]]
|[[Квебек]]
|[[Квебек (шаар)|Квебек]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Француз тили]]
|8501833&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|1356128
|185928
|1542056&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|78&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|24&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Manitoba.svg|120x120px]]
|[[Манитоба]]
|[[Виннипег]]
|1870-жыл 15-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]]
|1342153&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|553556
|94241
|647797&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|14&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|6&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Nova_Scotia.svg|120x120px]]
|[[Жаңы Шотландия]]
|[[Галифакс]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]]
|969383&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|53338
|1946
|55284&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|11&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|10&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_New_Brunswick.svg|120x120px]]
|[[Нью-Брансуик]]
|[[Фредериктон]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|775610&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|71450
|1458
|72908&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|10&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|10&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Newfoundland_and_Labrador.svg|120x120px]]
|[[Ньюфаундленд жана Лабрадор]]
|[[Сент-Жонс (Канзаада Эдуард аралы)|Сент-Жонс]]
|1949-жыл 31-март&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]]
|510550&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|373872
|31340
|405212&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|7&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|6&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Ontario.svg|120x120px]]
|[[Онтарио]]
|[[Торонто]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]]
|14223942&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|917741
|158654
|1076395&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|122&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|24&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|120x120px]]
|[[Канзаада Эдуард аралы]]
|[[Шарлоттаун]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]]
|154331&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|5660
|0
|5660&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|4&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|4&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Saskatchewan.svg|120x120px]]
|[[Саскачеван]]
|[[Режайна]]
| rowspan=&quot;1&quot; |1867-жыл 1-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]]
|1132505&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|591670
|59366
|651036&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|14&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|6&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

=== Аймактары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Желеги
! rowspan=&quot;2&quot; |Провинция
! rowspan=&quot;2&quot; |Административдик
борбору
! rowspan=&quot;2&quot; |Макамын алган
! rowspan=&quot;2&quot; |Расмий 
тили
! rowspan=&quot;2&quot; |Калкы
! colspan=&quot;3&quot; |Аянты
! colspan=&quot;2&quot; |Парламенттеги орундардын саны
|-
!Кургактык
!Суу
!Жалпы
!Жамааттар палатасы
!Сенат
|-
|[[Файл:Flag_of_Nunavut.svg|120x120px]]
|[[Нунавут]]
|[[Икалуит]]
|1999-жыл 1-апрель&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|36858
|1936113&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|157077
|2093190&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|1&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|1&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_the_Northwest_Territories.svg|120x120px]]
|[[Түндүк-Батыш аймактары (Канада)]]
|[[Йеллоунайф]]
|1870-жыл 15-июль&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|41070
|1183085&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|163021
|1346106&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|1&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|1&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Файл:Flag_of_Yukon.svg|120x120px]]
|[[Юкон (аймак)]]
|[[Уайтхорс (Юкон)|Уайтхорс]]
|1898-жыл 13-июнь&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Англис тили]] [[француз тили]]
|40232
|474391&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|8052
|482443&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|1&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|1&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.statcan.gc.ca/en/reference/province-eng Statistics Canada]
{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
{{Түндүк Америка боюнча темалар|административдик-аймактык түзүлүшү|административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>q2lnhi29q7t0rs77k3it9m7kr3ujekk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уметалиев Арстанбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155482</id>
    <revision>
      <id>666468</id>
      <timestamp>2026-11-11T12:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.arstanbekovi4</username>
        <id>49962</id>
      </contributor>
      <comment>/*Жаңы макала жасоо*/</comment>
      <origin>666468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="ffstslat1ksic9p4zj7jzj86noz1afy" xml:space="preserve">[[Файл:Arstanbek_Umetaliev.jpg|thumb|Уметалиев Арстанбек]]
'''Уметалиев Арстанбек''' — милициянын отставкадагы майору, Өзгөн жана Кара-Кулжа райондук ички иштер бөлүмдөрүнүн мурдагы башчысы.

== Өмүр баяны ==
Уметалиев Арстанбек 1943-жылдын 17-июнунда туулган. 1968-жылдын февралынан тартып Ички иштер органдарында кызмат өтөгөн.

== Эмгек жолу ==

* 1968-1978-жылдары — Өзгөн РОВДнын улук инспектору
* 1978-1984-жылдары — Советтик (азыркы Кара-Кулжа) РОВДнын башчысы
* 1984-1990-жылдары — Өзгөн РОВДнын башчысы
* 1990-1992-жылдары — Ош облустук Ички иштер башкармалыгынын инспектору
* 1992-жылдан тартып жаш курагы боюнча пенсияга чыккан.

== Сыйлыктары ==

* «Милициянын отличниги» төш белгиси (1974)
* «Кынтыксыз кызматы үчүн» медалы III, II, I даражалары (1975, 1980, 1985)
* «Эмгек ветераны» медалы (1990)
* Кыргыз ССР Ички иштер министрлигинин Ардак грамотасы
* Райондук Ардак тактага сүрөтү илинген.

== Үй-бүлөсү ==
Жубайы — Токобаева Эркайым менен бирге 4 уул, 4 кызды тарбиялап өстүрүшкөн. Балдарына татыктуу билим берип, баарын үйлөп-жайлап, эл катарына кошкон.

== Эскерүү ==
Өзгөн шаарында бир көчөгө Уметалиев Арстанбектин аты ыйгарылган.</text>
      <sha1>ffstslat1ksic9p4zj7jzj86noz1afy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Онтарио</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155483</id>
    <revision>
      <id>666477</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Онтарио]]&quot; барагын &quot;[[Онтарио көлү]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>666477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="2zqehfr1dkipe7own4td7b7y63su87f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Онтарио көлү]]</text>
      <sha1>2zqehfr1dkipe7own4td7b7y63su87f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666500</id>
      <parentid>666477</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Онтарио көлү]]</comment>
      <origin>666500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="439" sha1="ld2k2y432ab7yvy0bsdbdqnkpew3xte" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:55, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Онтарио'''  ({{lang-en|Ontario}}) — Канаданын провинциясы. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>ld2k2y432ab7yvy0bsdbdqnkpew3xte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666501</id>
      <parentid>666500</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="9lb939dr9m21bblwol2s02yg9v0d5e3" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:55, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Онтарио'''  ({{lang-en|Ontario}}) — Канаданын провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>9lb939dr9m21bblwol2s02yg9v0d5e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666565</id>
      <parentid>666501</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5205" sha1="9a6s313ls46m32qgognn36u0zur4dtt" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Онтарио
|Расмий аталышы                      = {{lang-en|Ontario}}, {{lang-fr|Ontario}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Ontario.svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Ontario.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = Algonquin Provincial Park, Ontario3.jpg
|Сүрөттүн туурасы                    = 280px
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = {{lang-la|Ut incepit fidelis sic permanet}} («Башында ишенимдүү болгондой эле, ошол бойдон калат»)
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Торонто]]
|Ири шаары                           = [[Торонто]]
|Ири шаарлары                        = Торонто, Оттава, Миссиссога, Брамптон, Гамильтон
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Даг Форд

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Эдит Дюмон

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 14 223 942
|Калк боюнча орду                    = 1
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 15,94
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 076 395
|Аянт боюнча орду                    = 4
|Аянты боюнча пайызы                 = 10,8
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Ontario in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|lat_deg                            = 43
|lat_min                            = 42
|lat_sec                            = 0
|lat_dir                            = N
|lon_deg                            = 79
|lon_min                            = 24
|lon_sec                            = 0
|lon_dir                            = W
|type                               = state
|region                             = CA-ON
|баскыч                             = 
|CoordScale                         = 10000000

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]], [[UTC−06:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-ON
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = ON
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.ontario.ca/

|Commons                             = Ontario
}}
'''Онтарио'''  ({{lang-en|Ontario}}) — Канаданын провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>9a6s313ls46m32qgognn36u0zur4dtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666567</id>
      <parentid>666565</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8797" sha1="n0c2wpja76bv10pdlm9qui0d5brva87" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Онтарио
|Расмий аталышы                      = {{lang-en|Ontario}}, {{lang-fr|Ontario}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Ontario.svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Ontario.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = Algonquin Provincial Park, Ontario3.jpg
|Сүрөттүн туурасы                    = 280px
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = {{lang-la|Ut incepit fidelis sic permanet}} («Башында ишенимдүү болгондой эле, ошол бойдон ишенимдү калат»)
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Торонто]]
|Ири шаары                           = [[Торонто]]
|Ири шаарлары                        = Торонто, Оттава, Миссиссога, Брамптон, Гамильтон
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Даг Форд

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Эдит Дюмон

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 14 223 942
|Калк боюнча орду                    = 1
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 15,94
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 076 395
|Аянт боюнча орду                    = 4
|Аянты боюнча пайызы                 = 10,8
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Ontario in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|lat_deg                            = 43
|lat_min                            = 42
|lat_sec                            = 0
|lat_dir                            = N
|lon_deg                            = 79
|lon_min                            = 24
|lon_sec                            = 0
|lon_dir                            = W
|type                               = state
|region                             = CA-ON
|баскыч                             = 
|CoordScale                         = 10000000

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]], [[UTC−06:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-ON
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = ON
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.ontario.ca/

|Commons                             = Ontario
}}
'''Онтарио'''  ({{lang-en|Ontario}}) — [[Канада|Канаданын]] провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;.  

Канаданын эң түштүгүндө жайгашкан провинциясы. Борбордук Канадада орун алган жана калкынын саны боюнча өлкөдө биринчи орунда турат (өлкө калкынын болжол менен 38,5%)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;. Аянты боюнча Квебектен кийинки экинчи провинция, ал эми Канаданын бардык административдик бирдиктеринин ичинен төртүнчү орунда турат&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;.  

Административдик борбору — [[Торонто]] шаары&lt;ref&gt;[http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo05a.htm Statistics Canada. Toronto is Canada's largest metropolitan area]&lt;/ref&gt;, ошондой эле провинциянын аймагында Канаданын борбору [[Оттава]] жайгашкан. 

Аянты — 1 076 395 км². [[Англис тили]] расмий тил болуп саналат. 

Батышынан [[Манитоба]] провинциясы, түндүгүнөн [[Гудзон булуңу|Гудзон]] жана Жеймс булуңдары, чыгышынан жана түндүк-чыгышынан [[Квебек]] провинциясы менен чектешет. Түштүгүнөн [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] [[Миннесота]], [[Мичиган (штат)|Мичиган]], [[Огайо (штат)|Огайо]], [[Пенсильвания]] (Эри көлү аркылуу) жана [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаттары менен чектешет. АКШ менен болгон 2 700 км эл аралык чек арасынын дээрлик баары суу аркылуу өтөт. Кургактыктагы чек арасы болгону 1 км жакын аралыкты түзөт (Кветико-Супериор аймагы). Т[[Түндүк Америка|үндүк Америкадагы]] эң ири транс чек аралык Детройт–Уинсор агломерациясы Онтариону Мичиган штаты менен байланыштырат&lt;ref&gt;[https://news.ontario.ca/en/backgrounder/4839/windsor-detroit-gateway Ontario. Windsor-Detroit Gateway]&lt;/ref&gt;.

Калктын басымдуу бөлүгү жана айдоо жерлери Түштүк Онтариодо орун алган. Экономикасынын негизин кайра иштетүү өнөр жайы түзөт, айыл чарбасы да маанилүү ролду ойнойт. Түндүк Онтариодо калк сейрек отурукташкан, кышы суук жана калың токойлуу аймак болуп саналат, түндүгүндө тоо-кен казып алуу жана токой чарбасы жакшы өнүккөн.

Жергиликтүү мыйзам чыгаруучу органы — бул парламент, ал жарандар тарабынан жалпы, түз шайлоо укугунун негизинде жана мажоритардык система боюнча шайланат.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>n0c2wpja76bv10pdlm9qui0d5brva87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666568</id>
      <parentid>666567</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8866" sha1="cj9qzlg47dmo0a06d3h3viofnq6p7ci" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Онтарио
|Расмий аталышы                      = {{lang-en|Ontario}}, {{lang-fr|Ontario}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Ontario.svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Ontario.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = Algonquin Provincial Park, Ontario3.jpg
|Сүрөттүн туурасы                    = 280px
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = {{lang-la|Ut incepit fidelis sic permanet}} («Башында ишенимдүү болгондой эле, ошол бойдон ишенимдү калат»)
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Торонто]]
|Ири шаары                           = [[Торонто]]
|Ири шаарлары                        = Торонто, Оттава, Миссиссога, Брамптон, Гамильтон
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Даг Форд

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Эдит Дюмон

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 14 223 942
|Калк боюнча орду                    = 1
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 15,94
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 076 395
|Аянт боюнча орду                    = 4
|Аянты боюнча пайызы                 = 10,8
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Ontario in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|lat_deg                            = 43
|lat_min                            = 42
|lat_sec                            = 0
|lat_dir                            = N
|lon_deg                            = 79
|lon_min                            = 24
|lon_sec                            = 0
|lon_dir                            = W
|type                               = state
|region                             = CA-ON
|баскыч                             = 
|CoordScale                         = 10000000

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]], [[UTC−06:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-ON
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = ON
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.ontario.ca/

|Commons                             = Ontario
}}
'''Онтарио'''  ({{lang-en|Ontario}}) — [[Канада|Канаданын]] провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;.  

Канаданын эң түштүгүндө жайгашкан провинциясы. Борбордук Канадада орун алган жана калкынын саны боюнча өлкөдө биринчи орунда турат (өлкө калкынын болжол менен 38,5%)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;. Аянты боюнча Квебектен кийинки экинчи провинция, ал эми Канаданын бардык административдик бирдиктеринин ичинен төртүнчү орунда турат&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;.  

Административдик борбору — [[Торонто]] шаары&lt;ref&gt;[http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo05a.htm Statistics Canada. Toronto is Canada's largest metropolitan area]&lt;/ref&gt;, ошондой эле провинциянын аймагында Канаданын борбору [[Оттава]] жайгашкан. 

Аянты — 1 076 395 км². [[Англис тили]] расмий тил болуп саналат. 

Батышынан [[Манитоба]] провинциясы, түндүгүнөн [[Гудзон булуңу|Гудзон]] жана Жеймс булуңдары, чыгышынан жана түндүк-чыгышынан [[Квебек]] провинциясы менен чектешет. Түштүгүнөн [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] [[Миннесота]], [[Мичиган (штат)|Мичиган]], [[Огайо (штат)|Огайо]], [[Пенсильвания]] (Эри көлү аркылуу) жана [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаттары менен чектешет. АКШ менен болгон 2 700 км эл аралык чек арасынын дээрлик баары суу аркылуу өтөт. Кургактыктагы чек арасы болгону 1 км жакын аралыкты түзөт (Кветико-Супериор аймагы). Т[[Түндүк Америка|үндүк Америкадагы]] эң ири транс чек аралык Детройт–Уинсор агломерациясы Онтариону Мичиган штаты менен байланыштырат&lt;ref&gt;[https://news.ontario.ca/en/backgrounder/4839/windsor-detroit-gateway Ontario. Windsor-Detroit Gateway]&lt;/ref&gt;.

Калктын басымдуу бөлүгү жана айдоо жерлери Түштүк Онтариодо орун алган. Экономикасынын негизин кайра иштетүү өнөр жайы түзөт, айыл чарбасы да маанилүү ролду ойнойт. Түндүк Онтариодо калк сейрек отурукташкан, кышы суук жана калың токойлуу аймак болуп саналат, түндүгүндө тоо-кен казып алуу жана токой чарбасы жакшы өнүккөн.

Жергиликтүү мыйзам чыгаруучу органы — бул парламент, ал жарандар тарабынан жалпы, түз шайлоо укугунун негизинде жана мажоритардык система боюнча шайланат.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}
[[Категория:Канаданын провинциялары]]</text>
      <sha1>cj9qzlg47dmo0a06d3h3viofnq6p7ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Квебек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155484</id>
    <revision>
      <id>666479</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Квебек]]&quot; барагын &quot;[[Квебек (шаар)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>666479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="3piww8rajnuz8h7uhexeg27quey6a02" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Квебек (шаар)]]</text>
      <sha1>3piww8rajnuz8h7uhexeg27quey6a02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666499</id>
      <parentid>666479</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Квебек (шаар)]]</comment>
      <origin>666499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="jdkw5bdhqdqba6xjd9z5thrdcyia49c" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:54, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — Канаданын провинциясы. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>jdkw5bdhqdqba6xjd9z5thrdcyia49c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666502</id>
      <parentid>666499</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="pd1lyprzjkrfgj6utaj5euciwo25n8k" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:54, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — Канаданын провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>pd1lyprzjkrfgj6utaj5euciwo25n8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666509</id>
      <parentid>666502</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5173" sha1="qcylkx7qte5yjykvn4af8kd20k695fd" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:54, 11 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Квебек
|Расмий аталышы                      = {{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Quebec.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = 
|Сүрөттүн туурасы                    = 
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = 
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Квебек (шаар)|Квебек]]
|Ири шаары                           = [[Монреаль]]
|Ири шаарлары                        = 
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Кристин Фрешетт

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Манон Жаннотт

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 8 501 840
|Калк боюнча орду                    = 2
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 6,5
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 542 057
|Аянт боюнча орду                    = 2
|Аянты боюнча пайызы                 = 15,4
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Quebec in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы  = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-QC
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = QC
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.quebec.ca/

|Commons                             = Quebec 

|lat_deg                             = 
|lat_min                             = 
|lat_sec                             = 
|lat_dir                             = 
|lon_deg                             = 
|lon_min                             = 
|lon_sec                             = 
|lon_dir                             = 
|type                                = 
|region                              = 
|баскыч                              = 
|CoordScale                          = 
}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — Канаданын провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>qcylkx7qte5yjykvn4af8kd20k695fd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666559</id>
      <parentid>666509</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9777" sha1="26xe0hpiadnzu8wy9bzkjo0ydliazds" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Квебек
|Расмий аталышы                      = {{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Quebec.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = 
|Сүрөттүн туурасы                    = 
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = 
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Квебек (шаар)|Квебек]]
|Ири шаары                           = [[Монреаль]]
|Ири шаарлары                        = 
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Кристин Фрешетт

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Манон Жаннотт

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 8 501 840
|Калк боюнча орду                    = 2
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 6,5
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 542 057
|Аянт боюнча орду                    = 2
|Аянты боюнча пайызы                 = 15,4
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Quebec in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы  = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-QC
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = QC
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.quebec.ca/

|Commons                             = Quebec 

|lat_deg                             = 
|lat_min                             = 
|lat_sec                             = 
|lat_dir                             = 
|lon_deg                             = 
|lon_min                             = 
|lon_sec                             = 
|lon_dir                             = 
|type                                = 
|region                              = 
|баскыч                              = 
|CoordScale                          = 
}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — [[Канада|Канаданын]] провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. Аянты боюнча Канаданын эң чоң провинциясы&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;, ал эми калкынын саны боюнча 2-орунда турат (8,5 млн адам)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  

Административдик борбору — [[Квебек (шаар)|Квебек]] шаары, эң ири шаары — [[Монреаль]]. 

Квебек өлкөнүн чыгышында, Онтарио провинциясы менен Атлантикалык провинциялардын ортосунда жайгашкан жана түштүгүнөн [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] менен чектешет. Провинциянын башкы суу артериясы болгон Ыйык Лаврентий дарыясы Улуу көлдөрдөн агып чыгып, бул провинциянын аймагы аркылуу [[Атлантика океаны|Атлантика океанына]] куят.

Расмий тили — [[француз тили]], калктын 80% ашыгы үчүн эне тили болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.oqlf.gouv.qc.ca/ressources/sociolinguistique/ Gouvernement du Québec. Données sociolinguistiques. Suivi de l’évolution de la situation linguistique]&lt;/ref&gt;.

Квебектин тарыхы «Жаңы Франциянын атасы» деп аталган Жак Картьенин экспедициясынан башталган. 1763-жылы Жети жылдык согуштун жыйынтыгы боюнча Квебек Улуу Британиянын көзөмөлүнө өтүп, кийинчерээк Канада конфедерациясынын курамына кирген. 

1960-жылдардагы «Тынч революцияга» чейин коомдун руханий жана социалдык турмушунда католик чиркөөсү олуттуу роль ойноп келген. Бул революциянын натыйжасында квебек коому секуляризацияланып, провинциянын экономикалык, социалдык жана саясий турмушунда терең өзгөрүүлөр орун алган.

Квебектин саясий макамы Канаданын конституциясында аныкталган. Провинция көптөгөн тармактарда, анын ичинде мүлктүк жана жарандык укук, сот адилеттигин ишке ашыруу, саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөлөрүндө мыйзамдарды кабыл алуу укуктарына ээ. Квебекте провинциянын макамы тууралуу талаш-тартыштар мезгил-мезгили менен болуп турат. Сепаратисттер Квебектин бөлүнүп чыгышын талап кылышса, федерализмдин жактоочулары статус-квону сактап калууну жакташат. Конституциялык реформалар же көз карандысыздык боюнча ар кандай долбоорлор, анын ичинде 1980 жана 1995-жылдардагы референдумдар Канададан бөлүнүүгө алып келген эмес, бирок провинцияга ички, ошондой эле айрым тышкы (иммиграция) маселелерди чечүүдө олуттуу автономияга жетишүүгө мүмкүндүк берген.

Канаданын калган бөлүгүнөн айырмаланып, Квебектин укуктук тутуму аралаш мүнөзгө ээ. Жеке укук роман-германдык жарандык укукка, ал эми коомдук укук англосаксондук укукка барып такалат. 

Аэрокосмостук тармак, биотехнологиялар, фармацевтика өнөр жайы, металлургия, маалыматтык технологиялар жана маданият индустриясы Квебек экономикасынын негизги секторлорунун катарына кирет. 

Жаратылыш ресурстарынын, анын ичинде жыгач жана гидроэнергиянын булактарынын болушу да материалдык байлыктарды жаратууда маанилүү фактор болуп саналат.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>26xe0hpiadnzu8wy9bzkjo0ydliazds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666560</id>
      <parentid>666559</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9797" sha1="9qo0n8xf4ugxuuxkxajhgymp4reavr0" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Квебек
|Расмий аталышы                      = {{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Quebec.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = 
|Сүрөттүн туурасы                    = 
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = 
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Квебек (шаар)|Квебек]]
|Ири шаары                           = [[Монреаль]]
|Ири шаарлары                        = 
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Кристин Фрешетт

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Манон Жаннотт

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 8 501 840
|Калк боюнча орду                    = 2
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 6,5
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 542 057
|Аянт боюнча орду                    = 2
|Аянты боюнча пайызы                 = 15,4
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Quebec in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы  = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|lat_deg                            = 46
|lat_min                            = 48
|lat_sec                            = 0
|lat_dir                            = N
|lon_deg                            = 71
|lon_min                            = 12
|lon_sec                            = 0
|lon_dir                            = W
|type                               = state
|region                             = CA-QC
|баскыч                             = 
|CoordScale                         = 10000000

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-QC
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = QC
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.quebec.ca/

|Commons                             = Quebec 


}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — [[Канада|Канаданын]] провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. Аянты боюнча Канаданын эң чоң провинциясы&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;, ал эми калкынын саны боюнча 2-орунда турат (8,5 млн адам)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  

Административдик борбору — [[Квебек (шаар)|Квебек]] шаары, эң ири шаары — [[Монреаль]]. 

Квебек өлкөнүн чыгышында, Онтарио провинциясы менен Атлантикалык провинциялардын ортосунда жайгашкан жана түштүгүнөн [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] менен чектешет. Провинциянын башкы суу артериясы болгон Ыйык Лаврентий дарыясы Улуу көлдөрдөн агып чыгып, бул провинциянын аймагы аркылуу [[Атлантика океаны|Атлантика океанына]] куят.

Расмий тили — [[француз тили]], калктын 80% ашыгы үчүн эне тили болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.oqlf.gouv.qc.ca/ressources/sociolinguistique/ Gouvernement du Québec. Données sociolinguistiques. Suivi de l’évolution de la situation linguistique]&lt;/ref&gt;.

Квебектин тарыхы «Жаңы Франциянын атасы» деп аталган Жак Картьенин экспедициясынан башталган. 1763-жылы Жети жылдык согуштун жыйынтыгы боюнча Квебек Улуу Британиянын көзөмөлүнө өтүп, кийинчерээк Канада конфедерациясынын курамына кирген. 

1960-жылдардагы «Тынч революцияга» чейин коомдун руханий жана социалдык турмушунда католик чиркөөсү олуттуу роль ойноп келген. Бул революциянын натыйжасында квебек коому секуляризацияланып, провинциянын экономикалык, социалдык жана саясий турмушунда терең өзгөрүүлөр орун алган.

Квебектин саясий макамы Канаданын конституциясында аныкталган. Провинция көптөгөн тармактарда, анын ичинде мүлктүк жана жарандык укук, сот адилеттигин ишке ашыруу, саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөлөрүндө мыйзамдарды кабыл алуу укуктарына ээ. Квебекте провинциянын макамы тууралуу талаш-тартыштар мезгил-мезгили менен болуп турат. Сепаратисттер Квебектин бөлүнүп чыгышын талап кылышса, федерализмдин жактоочулары статус-квону сактап калууну жакташат. Конституциялык реформалар же көз карандысыздык боюнча ар кандай долбоорлор, анын ичинде 1980 жана 1995-жылдардагы референдумдар Канададан бөлүнүүгө алып келген эмес, бирок провинцияга ички, ошондой эле айрым тышкы (иммиграция) маселелерди чечүүдө олуттуу автономияга жетишүүгө мүмкүндүк берген.

Канаданын калган бөлүгүнөн айырмаланып, Квебектин укуктук тутуму аралаш мүнөзгө ээ. Жеке укук роман-германдык жарандык укукка, ал эми коомдук укук англосаксондук укукка барып такалат. 

Аэрокосмостук тармак, биотехнологиялар, фармацевтика өнөр жайы, металлургия, маалыматтык технологиялар жана маданият индустриясы Квебек экономикасынын негизги секторлорунун катарына кирет. 

Жаратылыш ресурстарынын, анын ичинде жыгач жана гидроэнергиянын булактарынын болушу да материалдык байлыктарды жаратууда маанилүү фактор болуп саналат.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}</text>
      <sha1>9qo0n8xf4ugxuuxkxajhgymp4reavr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666561</id>
      <parentid>666560</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9867" sha1="5zjdaytzykqtmjzhpuj371rxatclrni" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Квебек
|Расмий аталышы                      = {{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Quebec.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = 
|Сүрөттүн туурасы                    = 
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = 
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Квебек (шаар)|Квебек]]
|Ири шаары                           = [[Монреаль]]
|Ири шаарлары                        = 
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Кристин Фрешетт

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Манон Жаннотт

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 8 501 840
|Калк боюнча орду                    = 2
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 6,5
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 542 057
|Аянт боюнча орду                    = 2
|Аянты боюнча пайызы                 = 15,4
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Quebec in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы  = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|lat_deg                            = 46
|lat_min                            = 48
|lat_sec                            = 0
|lat_dir                            = N
|lon_deg                            = 71
|lon_min                            = 12
|lon_sec                            = 0
|lon_dir                            = W
|type                               = state
|region                             = CA-QC
|баскыч                             = 
|CoordScale                         = 10000000

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-QC
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = QC
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.quebec.ca/

|Commons                             = Quebec 


}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — [[Канада|Канаданын]] провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. Аянты боюнча Канаданын эң чоң провинциясы&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;, ал эми калкынын саны боюнча 2-орунда турат (8,5 млн адам)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  

Административдик борбору — [[Квебек (шаар)|Квебек]] шаары, эң ири шаары — [[Монреаль]]. 

Квебек өлкөнүн чыгышында, Онтарио провинциясы менен Атлантикалык провинциялардын ортосунда жайгашкан жана түштүгүнөн [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] менен чектешет. Провинциянын башкы суу артериясы болгон Ыйык Лаврентий дарыясы Улуу көлдөрдөн агып чыгып, бул провинциянын аймагы аркылуу [[Атлантика океаны|Атлантика океанына]] куят.

Расмий тили — [[француз тили]], калктын 80% ашыгы үчүн эне тили болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.oqlf.gouv.qc.ca/ressources/sociolinguistique/ Gouvernement du Québec. Données sociolinguistiques. Suivi de l’évolution de la situation linguistique]&lt;/ref&gt;.

Квебектин тарыхы «Жаңы Франциянын атасы» деп аталган Жак Картьенин экспедициясынан башталган. 1763-жылы Жети жылдык согуштун жыйынтыгы боюнча Квебек Улуу Британиянын көзөмөлүнө өтүп, кийинчерээк Канада конфедерациясынын курамына кирген. 

1960-жылдардагы «Тынч революцияга» чейин коомдун руханий жана социалдык турмушунда католик чиркөөсү олуттуу роль ойноп келген. Бул революциянын натыйжасында квебек коому секуляризацияланып, провинциянын экономикалык, социалдык жана саясий турмушунда терең өзгөрүүлөр орун алган.

Квебектин саясий макамы Канаданын конституциясында аныкталган. Провинция көптөгөн тармактарда, анын ичинде мүлктүк жана жарандык укук, сот адилеттигин ишке ашыруу, саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөлөрүндө мыйзамдарды кабыл алуу укуктарына ээ. Квебекте провинциянын макамы тууралуу талаш-тартыштар мезгил-мезгили менен болуп турат. Сепаратисттер Квебектин бөлүнүп чыгышын талап кылышса, федерализмдин жактоочулары статус-квону сактап калууну жакташат. Конституциялык реформалар же көз карандысыздык боюнча ар кандай долбоорлор, анын ичинде 1980 жана 1995-жылдардагы референдумдар Канададан бөлүнүүгө алып келген эмес, бирок провинцияга ички, ошондой эле айрым тышкы (иммиграция) маселелерди чечүүдө олуттуу автономияга жетишүүгө мүмкүндүк берген.

Канаданын калган бөлүгүнөн айырмаланып, Квебектин укуктук тутуму аралаш мүнөзгө ээ. Жеке укук роман-германдык жарандык укукка, ал эми коомдук укук англосаксондук укукка барып такалат. 

Аэрокосмостук тармак, биотехнологиялар, фармацевтика өнөр жайы, металлургия, маалыматтык технологиялар жана маданият индустриясы Квебек экономикасынын негизги секторлорунун катарына кирет. 

Жаратылыш ресурстарынын, анын ичинде жыгач жана гидроэнергиянын булактарынын болушу да материалдык байлыктарды жаратууда маанилүү фактор болуп саналат.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Канаданын провинциялары]]</text>
      <sha1>5zjdaytzykqtmjzhpuj371rxatclrni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666562</id>
      <parentid>666561</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9908" sha1="glh4tk3u8c2hgkm6ewnt4mh9py9n6nl" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Квебек
|Расмий аталышы                      = {{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Quebec.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = 
|Сүрөттүн туурасы                    = 
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = &quot;Je me souviens&quot; (&quot;Менин эсимде&quot;) 
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Квебек (шаар)|Квебек]]
|Ири шаары                           = [[Монреаль]]
|Ири шаарлары                        = 
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Кристин Фрешетт

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Манон Жаннотт

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 8 501 840
|Калк боюнча орду                    = 2
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 6,5
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 542 057
|Аянт боюнча орду                    = 2
|Аянты боюнча пайызы                 = 15,4
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Quebec in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы  = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|lat_deg                            = 46
|lat_min                            = 48
|lat_sec                            = 0
|lat_dir                            = N
|lon_deg                            = 71
|lon_min                            = 12
|lon_sec                            = 0
|lon_dir                            = W
|type                               = state
|region                             = CA-QC
|баскыч                             = 
|CoordScale                         = 10000000

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-QC
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = QC
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.quebec.ca/

|Commons                             = Quebec 


}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — [[Канада|Канаданын]] провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. Аянты боюнча Канаданын эң чоң провинциясы&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;, ал эми калкынын саны боюнча 2-орунда турат (8,5 млн адам)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  

Административдик борбору — [[Квебек (шаар)|Квебек]] шаары, эң ири шаары — [[Монреаль]]. 

Квебек өлкөнүн чыгышында, Онтарио провинциясы менен Атлантикалык провинциялардын ортосунда жайгашкан жана түштүгүнөн [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] менен чектешет. Провинциянын башкы суу артериясы болгон Ыйык Лаврентий дарыясы Улуу көлдөрдөн агып чыгып, бул провинциянын аймагы аркылуу [[Атлантика океаны|Атлантика океанына]] куят.

Расмий тили — [[француз тили]], калктын 80% ашыгы үчүн эне тили болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.oqlf.gouv.qc.ca/ressources/sociolinguistique/ Gouvernement du Québec. Données sociolinguistiques. Suivi de l’évolution de la situation linguistique]&lt;/ref&gt;.

Квебектин тарыхы &quot;Жаңы Франциянын атасы&quot; деп аталган Жак Картьенин экспедициясынан башталган. 1763-жылы Жети жылдык согуштун жыйынтыгы боюнча Квебек Улуу Британиянын көзөмөлүнө өтүп, кийинчерээк Канада конфедерациясынын курамына кирген. 

1960-жылдардагы &quot;Тынч революцияга&quot; чейин коомдун руханий жана социалдык турмушунда католик чиркөөсү олуттуу роль ойноп келген. Бул революциянын натыйжасында квебек коому секуляризацияланып, провинциянын экономикалык, социалдык жана саясий турмушунда терең өзгөрүүлөр орун алган.

Квебектин саясий макамы Канаданын конституциясында аныкталган. Провинция көптөгөн тармактарда, анын ичинде мүлктүк жана жарандык укук, сот адилеттигин ишке ашыруу, саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөлөрүндө мыйзамдарды кабыл алуу укуктарына ээ. Квебекте провинциянын макамы тууралуу талаш-тартыштар мезгил-мезгили менен болуп турат. Сепаратисттер Квебектин бөлүнүп чыгышын талап кылышса, федерализмдин жактоочулары статус-квону сактап калууну жакташат. Конституциялык реформалар же көз карандысыздык боюнча ар кандай долбоорлор, анын ичинде 1980 жана 1995-жылдардагы референдумдар Канададан бөлүнүүгө алып келген эмес, бирок провинцияга ички, ошондой эле айрым тышкы (иммиграция) маселелерди чечүүдө олуттуу автономияга жетишүүгө мүмкүндүк берген.

Канаданын калган бөлүгүнөн айырмаланып, Квебектин укуктук тутуму аралаш мүнөзгө ээ. Жеке укук роман-германдык жарандык укукка, ал эми коомдук укук англосаксондук укукка барып такалат. 

Аэрокосмостук тармак, биотехнологиялар, фармацевтика өнөр жайы, металлургия, маалыматтык технологиялар жана маданият индустриясы Квебек экономикасынын негизги секторлорунун катарына кирет. 

Жаратылыш ресурстарынын, анын ичинде жыгач жана гидроэнергиянын булактарынын болушу да материалдык байлыктарды жаратууда маанилүү фактор болуп саналат.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Канаданын провинциялары]]</text>
      <sha1>glh4tk3u8c2hgkm6ewnt4mh9py9n6nl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666566</id>
      <parentid>666562</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9939" sha1="dgj4kd7b0lr1qkutume60wog9875tl1" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Кыргызча аталышы                    = Квебек
|Расмий аталышы                      = {{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}

|Түс1                                = {{Түс|Канада}}
|Өлкө                                = {{Өлкө желеги|Канада}}

|Герб                                = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|Гербдин сүрөттөлүшү                 = 
|Гербдин туурасы                     = 

|Желек                               = Flag of Quebec.svg
|Желектин сүрөттөлүшү                = 
|Желектин туурасы                    = 

|Сүрөт                               = Rivière Jacques-Cartier.jpg
|Сүрөттүн туурасы                    = 280px
|Сүрөттүн баяны                      = 

|Гимн                                = 
|Урааны                              = &quot;Je me souviens&quot; (&quot;Менин эсимде&quot;) 
|Лакап аты                           = 
|Штат ыры                            = 
|Статусу                             = 
|Областка карайт                     = 
|Районго карайт                      = 
|Борбору                             = [[Квебек (шаар)|Квебек]]
|Ири шаары                           = [[Монреаль]]
|Ири шаарлары                        = 
|Күнү                                = 
|Негизделген                         = [[1867-жыл]] [[1-июль]]
|Жоюлган                             = 

|Башчысынын аталышы                  = Премьер-министр
|Башчысы                             = Кристин Фрешетт

|Башчысынын аталышы2                 = Лейтенант-губернатор
|Башчысы2                            = Манон Жаннотт

|Башчысынын аталышы3                 = 
|Башчысы3                            = 

|Жылдык ИДП                          = 
|ИДП боюнча орду                     = 
|ИДП калк жанына жараша              = 
|ИДП калк санынана жараша            = 
|ИДП                                 = 

|Тили                                = [[англис тили]]
|Тилдери                             = 

|Калкы                               = 8 501 840
|Калк боюнча орду                    = 2
|Калк боюнча пайызы                  = 
|Жыштыгы                             = 6,5
|Жыштык боюнча орду                  = 

|Улуттук курамы                      = 
|Диний курамы                        = 

|Аянты                               = 1 542 057
|Аянт боюнча орду                    = 2
|Аянты боюнча пайызы                 = 15,4
|Максималдуу бийиктиги               = 
|Орточо бийиктиги                    = 
|Минималдуу бийиктиги                = 

|Тууралыгы                           = 
|Узундугу                            = 
|Карта                               = Quebec in Canada 2.svg
|Картанын өлчөмү                     = 
|Административдик бирдиктин картасы  = 
|Картанын өлчөмү ае                  = 

|lat_deg                            = 46
|lat_min                            = 48
|lat_sec                            = 0
|lat_dir                            = N
|lon_deg                            = 71
|lon_min                            = 12
|lon_sec                            = 0
|lon_dir                            = W
|type                               = state
|region                             = CA-QC
|баскыч                             = 
|CoordScale                         = 10000000

|Убакыт аралыгы                      = [[UTC−05:00]]
|Аббревиатурасы                      = 
|ISO                                 = CA-QC
|FIPS                                = 
|Телефон коду                        = 
|Почта индекси                       = QC
|Интернет-домени                     = 
|Автоунаа номурунун коду             = 

|Сайты                               = https://www.quebec.ca/

|Commons                             = Quebec 
}}
'''Квебек''' ({{lang-fr|Québec}}, {{lang-en|Quebec}}) — [[Канада|Канаданын]] провинциясы&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/settle-canada/provinces-territories.html Government of Canada. Get to know Canada - Provinces and territories]&lt;/ref&gt;. Аянты боюнча Канаданын эң чоң провинциясы&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 Government of Canada. Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories]&lt;/ref&gt;, ал эми калкынын саны боюнча 2-орунда турат (8,5 млн адам)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  

Административдик борбору — [[Квебек (шаар)|Квебек]] шаары, эң ири шаары — [[Монреаль]]. 

Квебек өлкөнүн чыгышында, Онтарио провинциясы менен Атлантикалык провинциялардын ортосунда жайгашкан жана түштүгүнөн [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] менен чектешет. Провинциянын башкы суу артериясы болгон Ыйык Лаврентий дарыясы Улуу көлдөрдөн агып чыгып, бул провинциянын аймагы аркылуу [[Атлантика океаны|Атлантика океанына]] куят.

Расмий тили — [[француз тили]], калктын 80% ашыгы үчүн эне тили болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.oqlf.gouv.qc.ca/ressources/sociolinguistique/ Gouvernement du Québec. Données sociolinguistiques. Suivi de l’évolution de la situation linguistique]&lt;/ref&gt;.

Квебектин тарыхы &quot;Жаңы Франциянын атасы&quot; деп аталган Жак Картьенин экспедициясынан башталган. 1763-жылы Жети жылдык согуштун жыйынтыгы боюнча Квебек Улуу Британиянын көзөмөлүнө өтүп, кийинчерээк Канада конфедерациясынын курамына кирген. 

1960-жылдардагы &quot;Тынч революцияга&quot; чейин коомдун руханий жана социалдык турмушунда католик чиркөөсү олуттуу роль ойноп келген. Бул революциянын натыйжасында квебек коому секуляризацияланып, провинциянын экономикалык, социалдык жана саясий турмушунда терең өзгөрүүлөр орун алган.

Квебектин саясий макамы Канаданын конституциясында аныкталган. Провинция көптөгөн тармактарда, анын ичинде мүлктүк жана жарандык укук, сот адилеттигин ишке ашыруу, саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөлөрүндө мыйзамдарды кабыл алуу укуктарына ээ. Квебекте провинциянын макамы тууралуу талаш-тартыштар мезгил-мезгили менен болуп турат. Сепаратисттер Квебектин бөлүнүп чыгышын талап кылышса, федерализмдин жактоочулары статус-квону сактап калууну жакташат. Конституциялык реформалар же көз карандысыздык боюнча ар кандай долбоорлор, анын ичинде 1980 жана 1995-жылдардагы референдумдар Канададан бөлүнүүгө алып келген эмес, бирок провинцияга ички, ошондой эле айрым тышкы (иммиграция) маселелерди чечүүдө олуттуу автономияга жетишүүгө мүмкүндүк берген.

Канаданын калган бөлүгүнөн айырмаланып, Квебектин укуктук тутуму аралаш мүнөзгө ээ. Жеке укук роман-германдык жарандык укукка, ал эми коомдук укук англосаксондук укукка барып такалат. 

Аэрокосмостук тармак, биотехнологиялар, фармацевтика өнөр жайы, металлургия, маалыматтык технологиялар жана маданият индустриясы Квебек экономикасынын негизги секторлорунун катарына кирет. 

Жаратылыш ресурстарынын, анын ичинде жыгач жана гидроэнергиянын булактарынын болушу да материалдык байлыктарды жаратууда маанилүү фактор болуп саналат.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Канаданын административдик-аймактык түзүлүшү}}

[[Категория:Канаданын провинциялары]]</text>
      <sha1>dgj4kd7b0lr1qkutume60wog9875tl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59792-74</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155485</id>
    <revision>
      <id>666493</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="94sodug1725v2uo45g3geywx7kwti47" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:32, 11 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>94sodug1725v2uo45g3geywx7kwti47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Уметалиев Арстанбек</title>
    <ns>1</ns>
    <id>155486</id>
    <revision>
      <id>666496</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.arstanbekovi4</username>
        <id>49962</id>
      </contributor>
      <comment>/* Атама каалоо */ жаңы бөлүм</comment>
      <origin>666496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="fzczsuh2hxv24vvt46brhxmr0vo9zw2" xml:space="preserve">== Атама каалоо ==
Атаке, 85 жашыңыз кут болсун!

Сиз биз үчүн тоодой тирек, дарыядай мээримдүү атасыз. 85 жылдык өмүрүңүздө канчалаган кыйынчылыкты жеңип, бизге ак жол, адал эмгек, элге кызмат кылууну үйрөттүңүз.

Бүгүн сиздин атыңыз көчөгө берилип, элдин эсинде түбөлүк калды. Бул сиздин эмгегиңиздин, элге кылган жакшылыгыңыздын белгиси.

Ден соолугуңуз чың болуп, дагы көп жылдар арабызда батаңызды берип жүрө бериңиз. Көзүңүз кубанчтан жанып, жүзүңүз күлкүдөн кетпесин.

Биз сизди абдан жакшы көрөбүз, атаке! 100гө жетиңиз, 100дөн да ашыңыз! [[Колдонуучу:N.arstanbekovi4|N.arstanbekovi4]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:N.arstanbekovi4|баарлашуу]]) 14:44, 11 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fzczsuh2hxv24vvt46brhxmr0vo9zw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666513</id>
      <parentid>666496</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ДолбоЯщер</username>
        <id>20270</id>
      </contributor>
      <comment>-out of scope use</comment>
      <origin>666513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ли Хери</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155487</id>
    <revision>
      <id>666504</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59795-47</username>
        <id>49964</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎Википедиядан алынган материал — эркин энциклопедия.  Бул корей ысымында фамилия (Ли) жеке ысымдын алдында турат. Ли Хёри менен чаташтырбоо керек. Википедияда Ли фамилиялуу башка адамдар жөнүндө да макалалар бар.   Ли Хери (кор. 이혜리, Lee Hye-ri; 1994-жылдын 9-июнунд...&quot;</comment>
      <origin>666504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8319" sha1="qi1p8o95dbnq1w90w8wl4h5e6f7vga2" xml:space="preserve">Википедиядан алынган материал — эркин энциклопедия.

Бул корей ысымында фамилия (Ли) жеке ысымдын алдында турат. Ли Хёри менен чаташтырбоо керек. Википедияда Ли фамилиялуу башка адамдар жөнүндө да макалалар бар. 

Ли Хери (кор. 이혜리, Lee Hye-ri; 1994-жылдын 9-июнунда Кванджу, Чолла-Намдо, Түштүк Кореяда туулган) — түштүк кореялык ырчы, бийчи, актриса жана модель, ал Хери сахналык аты менен көбүрөөк белгилүү. Ал Girl’s Day тобунун эң жаш мүчөсү, «Жооп бер 1988» (2015), «Шоумен» (2016) жана «Менин кошунам - кумихо» (2021) дорамаларына тартылгандан кийин чоң популярдуулукка ээ болгон. 

Эрте жылдары жана билими Хери 1994-жылдын 9-июнунда Түштүк Кореянын Кванджу шаарында туулган. Анын өзүнөн эки жаш улуу Херим аттуу эжеси бар. 

Орто мектепте окуп жүргөндө Херини Dream Tea Entertainment компаниясы байкап калып, кийинчерээк ал Girl’s Day тобунун мүчөсү болгон. Хери Сеул аткаруучулук өнөр мектебине тапшырган, ошондой эле Конкук университетинде кино тармагы боюнча билим алган.&lt;ref&gt;Ли Хери&lt;/ref&gt;


Карьера

2010-жылдын сентябрь айында Джин менен Джисон топтон кеткенден кийин, Хери жана Юра Girl’s Day тобунун жаңы мүчөлөрү катары жарыяланган. 

2012-жылы Хери SBS каналынын «Таттуу жол» дорамасында тартылып, анда үй-бүлөдөгү төрт кыздын эң кичүүсүнүн ролун аткарган. 2014-жылдын август айында «Чыныгы эркек» көрсөтүүсүндө төрт күн болгондон кийин, анын эгье[1] көрсөткөн видеосу Түштүк Кореяда абдан популярдуу болуп кеткен. Үч күндүн ичинде видео бир миллиондон ашык көрүү топтогон.&lt;ref group=&quot;Ли Хери (кор. 이혜리, Lee Hye-ri; 1994-жылдын 9-июнунда Кванджу, Чолла-Намдо, Түштүк Кореяда туулган) — түштүк кореялык ырчы, бийчи, актриса жана модель, сахналык аты Хери катары көбүрөөк белгилүү. Ал Girl’s Day тобунун эң кичүү мүчөсү, «Жооп бер 1988» (2015), «Шоумен» (2016) жана «Менин кошунам кумихо» (2021) дорамаларына тартылгандан кийин чоң популярдуулукка ээ болгон.&quot;&gt;Ли Хери (кор. 이혜리, Lee Hye-ri; 1994-жылдын 9-июнунда Кванджу, Чолла-Намдо, Түштүк Кореяда туулган) — түштүк кореялык ырчы, бийчи, актриса жана модель, сахналык аты Хери катары көбүрөөк белгилүү. Ал Girl’s Day тобунун эң кичүү мүчөсү, «Жооп бер 1988» (2015), «Шоумен» (2016) жана «Менин кошунам кумихо» (2021) дорамаларына тартылгандан кийин чоң популярдуулукка ээ болгон.&lt;/ref&gt;

Кийинчерээк Хери 2014-жылдын декабрь айында jTBC кабелдик каналында көрсөтүлгөн «Сонам кыздар жогорку мектебинин изилдөөчүлөрү» сериалында башкы ролду алган. Ал детективдик клубдун мүчөсүнүн ролун аткарган, ал өзүнүн сырткы келбетине өтө көп көңүл бурган кыз болчу. Ошол эле жылы Хери 2015-жылдын январында көрсөтүлгөн SBS каналынын «Хайд, Жекилл, Мен» сериалында башкы ролду ойногон. 

2015-жылы Хери «Жооп бер, 1988»[2] сериалында башкы ролду алган. Премьерасы ноябрь айында болуп, дорама 18,8% көрүүчүлөрдүн рейтинги менен абдан ийгиликтүү болгон жана корей телевидениесинин бардык рекорддорун жаңылаган. Хери өз каарманын мыкты аткаргандыгы үчүн сынчылардын жана көрүүчүлөрдүн алкышына ээ болгон. 

2016-жылы Хери CNBLUE тобунан Кан Мин Хек жана Джи Сон менен бирге 2016-жылдын 20-апрелинде премьерасы болгон «Шоумен» дорамасында башкы ролду аткарган. 

Ошол эле жылдын сентябрь айында Хери Билим берүү министрлиги тарабынан «Free Semester Program» программасынын элчиси болуп дайындалган.


Басма сөз

«1988-жылдагы жооп» тасмасынын ийгилиги, ошондой эле Херинин «эгё» иконасы катары бекемделген статусу аны Түштүк Кореядагы эң мыкты жарнамалык моделдердин бири болууга шарт түздү. Хери жарнамалаган 7-Eleven түшкү тамактары жана Nongshim рамени сыяктуу азыктардын сатуусу 50-78% га өстү. 

2015-жылдын март айында Хери Эмгек жана жумуш менен камсыз кылуу министрлиги тарабынан «минималдуу эмгек акы боюнча маалымдуулукту жогорулатууга жана аны сактоого көмөктөшкөнү үчүн» ардактуу төш белги менен сыйланган. 2016-жылдагы Ай жаңы жылында ал карылардын жыргалчылыгын жакшыртуу үчүн Community Chest of Korea уюмуна 50 миллион вондон ашык каражат тартуулаган. Кийинчерээк Хери Сонем базарындагы өрттөн жабыркагандарга жардам берүү үчүн Korea Disaster Relief Organisation уюмуна да ушундай эле сумманы кайрымдуулук кылган. 

2016-жылы ал Forbes Korea Power Celebrity тизмесинде кырк адамдын ичинен үчүнчү орунду ээлеген.


Жеке жашоосу 
[[Файл:Hyeri in July 2025.png|thumb|Ли Хери]]
2013-жылдын март айында Хери H.O.T эркектер тобунун мүчөсү Тони Ан менен мамиледе экендиги жарыяланган, бирок жубайлар 8 айлык мамиледен кийин ажырашып кетишкен. Алардын 16 жаш айырмачылыгы жалпыга маалымдоо каражаттарынын көңүлүн бурган. 2016-жылдан бери актёр Рю Джун Ёль менен мамиледе болгон, алар бир жыл мурун «Жооп бер, 1988» дорамасынын тартуу аянтында таанышкан. Алардын мамилеси 2017-жылы тастыкталган. 2023-жылдын ноябрь айында жубайлардын ажырашканы белгилүү болгон[3].


Дискография 

Негизги макала: Girl’s Day — Дискография.</text>
      <sha1>qi1p8o95dbnq1w90w8wl4h5e6f7vga2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666548</id>
      <parentid>666504</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirzoulugʻbek</username>
        <id>4632</id>
      </contributor>
      <origin>666548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8443" sha1="h6vqw2srl0gqibqqw2sig8sqtytb1uz" xml:space="preserve">{{Delete|Машина котормосу жана википедия эежелери сакталбаган макала}}
Википедиядан алынган материал — эркин энциклопедия.

Бул корей ысымында фамилия (Ли) жеке ысымдын алдында турат. Ли Хёри менен чаташтырбоо керек. Википедияда Ли фамилиялуу башка адамдар жөнүндө да макалалар бар. 

Ли Хери (кор. 이혜리, Lee Hye-ri; 1994-жылдын 9-июнунда Кванджу, Чолла-Намдо, Түштүк Кореяда туулган) — түштүк кореялык ырчы, бийчи, актриса жана модель, ал Хери сахналык аты менен көбүрөөк белгилүү. Ал Girl’s Day тобунун эң жаш мүчөсү, «Жооп бер 1988» (2015), «Шоумен» (2016) жана «Менин кошунам - кумихо» (2021) дорамаларына тартылгандан кийин чоң популярдуулукка ээ болгон. 

Эрте жылдары жана билими Хери 1994-жылдын 9-июнунда Түштүк Кореянын Кванджу шаарында туулган. Анын өзүнөн эки жаш улуу Херим аттуу эжеси бар. 

Орто мектепте окуп жүргөндө Херини Dream Tea Entertainment компаниясы байкап калып, кийинчерээк ал Girl’s Day тобунун мүчөсү болгон. Хери Сеул аткаруучулук өнөр мектебине тапшырган, ошондой эле Конкук университетинде кино тармагы боюнча билим алган.&lt;ref&gt;Ли Хери&lt;/ref&gt;


Карьера

2010-жылдын сентябрь айында Джин менен Джисон топтон кеткенден кийин, Хери жана Юра Girl’s Day тобунун жаңы мүчөлөрү катары жарыяланган. 

2012-жылы Хери SBS каналынын «Таттуу жол» дорамасында тартылып, анда үй-бүлөдөгү төрт кыздын эң кичүүсүнүн ролун аткарган. 2014-жылдын август айында «Чыныгы эркек» көрсөтүүсүндө төрт күн болгондон кийин, анын эгье[1] көрсөткөн видеосу Түштүк Кореяда абдан популярдуу болуп кеткен. Үч күндүн ичинде видео бир миллиондон ашык көрүү топтогон.&lt;ref group=&quot;Ли Хери (кор. 이혜리, Lee Hye-ri; 1994-жылдын 9-июнунда Кванджу, Чолла-Намдо, Түштүк Кореяда туулган) — түштүк кореялык ырчы, бийчи, актриса жана модель, сахналык аты Хери катары көбүрөөк белгилүү. Ал Girl’s Day тобунун эң кичүү мүчөсү, «Жооп бер 1988» (2015), «Шоумен» (2016) жана «Менин кошунам кумихо» (2021) дорамаларына тартылгандан кийин чоң популярдуулукка ээ болгон.&quot;&gt;Ли Хери (кор. 이혜리, Lee Hye-ri; 1994-жылдын 9-июнунда Кванджу, Чолла-Намдо, Түштүк Кореяда туулган) — түштүк кореялык ырчы, бийчи, актриса жана модель, сахналык аты Хери катары көбүрөөк белгилүү. Ал Girl’s Day тобунун эң кичүү мүчөсү, «Жооп бер 1988» (2015), «Шоумен» (2016) жана «Менин кошунам кумихо» (2021) дорамаларына тартылгандан кийин чоң популярдуулукка ээ болгон.&lt;/ref&gt;

Кийинчерээк Хери 2014-жылдын декабрь айында jTBC кабелдик каналында көрсөтүлгөн «Сонам кыздар жогорку мектебинин изилдөөчүлөрү» сериалында башкы ролду алган. Ал детективдик клубдун мүчөсүнүн ролун аткарган, ал өзүнүн сырткы келбетине өтө көп көңүл бурган кыз болчу. Ошол эле жылы Хери 2015-жылдын январында көрсөтүлгөн SBS каналынын «Хайд, Жекилл, Мен» сериалында башкы ролду ойногон. 

2015-жылы Хери «Жооп бер, 1988»[2] сериалында башкы ролду алган. Премьерасы ноябрь айында болуп, дорама 18,8% көрүүчүлөрдүн рейтинги менен абдан ийгиликтүү болгон жана корей телевидениесинин бардык рекорддорун жаңылаган. Хери өз каарманын мыкты аткаргандыгы үчүн сынчылардын жана көрүүчүлөрдүн алкышына ээ болгон. 

2016-жылы Хери CNBLUE тобунан Кан Мин Хек жана Джи Сон менен бирге 2016-жылдын 20-апрелинде премьерасы болгон «Шоумен» дорамасында башкы ролду аткарган. 

Ошол эле жылдын сентябрь айында Хери Билим берүү министрлиги тарабынан «Free Semester Program» программасынын элчиси болуп дайындалган.


Басма сөз

«1988-жылдагы жооп» тасмасынын ийгилиги, ошондой эле Херинин «эгё» иконасы катары бекемделген статусу аны Түштүк Кореядагы эң мыкты жарнамалык моделдердин бири болууга шарт түздү. Хери жарнамалаган 7-Eleven түшкү тамактары жана Nongshim рамени сыяктуу азыктардын сатуусу 50-78% га өстү. 

2015-жылдын март айында Хери Эмгек жана жумуш менен камсыз кылуу министрлиги тарабынан «минималдуу эмгек акы боюнча маалымдуулукту жогорулатууга жана аны сактоого көмөктөшкөнү үчүн» ардактуу төш белги менен сыйланган. 2016-жылдагы Ай жаңы жылында ал карылардын жыргалчылыгын жакшыртуу үчүн Community Chest of Korea уюмуна 50 миллион вондон ашык каражат тартуулаган. Кийинчерээк Хери Сонем базарындагы өрттөн жабыркагандарга жардам берүү үчүн Korea Disaster Relief Organisation уюмуна да ушундай эле сумманы кайрымдуулук кылган. 

2016-жылы ал Forbes Korea Power Celebrity тизмесинде кырк адамдын ичинен үчүнчү орунду ээлеген.


Жеке жашоосу 
[[Файл:Hyeri in July 2025.png|thumb|Ли Хери]]
2013-жылдын март айында Хери H.O.T эркектер тобунун мүчөсү Тони Ан менен мамиледе экендиги жарыяланган, бирок жубайлар 8 айлык мамиледен кийин ажырашып кетишкен. Алардын 16 жаш айырмачылыгы жалпыга маалымдоо каражаттарынын көңүлүн бурган. 2016-жылдан бери актёр Рю Джун Ёль менен мамиледе болгон, алар бир жыл мурун «Жооп бер, 1988» дорамасынын тартуу аянтында таанышкан. Алардын мамилеси 2017-жылы тастыкталган. 2023-жылдын ноябрь айында жубайлардын ажырашканы белгилүү болгон[3].


Дискография 

Негизги макала: Girl’s Day — Дискография.</text>
      <sha1>h6vqw2srl0gqibqqw2sig8sqtytb1uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Лейла Сайкал</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155488</id>
    <revision>
      <id>666514</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="e5i3e5561m60emnjzqvzn34opbe2x2f" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:32, 11 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>e5i3e5561m60emnjzqvzn34opbe2x2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59795-47</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155489</id>
    <revision>
      <id>666515</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="e5i3e5561m60emnjzqvzn34opbe2x2f" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:32, 11 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>e5i3e5561m60emnjzqvzn34opbe2x2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андерссон, Рой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155490</id>
    <revision>
      <id>666531</id>
      <timestamp>2026-11-11T18:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/153940272|Андерссон, Рой]]&quot; барагынан которулуп түзүлдү</comment>
      <origin>666531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10505" sha1="ca53fmkz0m5ye1tqpixtlogd6h3ikya" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон Стокгольмдо жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал Лунд университетине барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot; Швециялык сүйүү баяны &quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы Берлин эл аралык кинофестивалында &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «Гилиап» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде Канн жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы Швециянын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;Бир нерсе болду&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Экинчи кабаттан Ырларды&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана Швециядагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;Сен, Тирүүсүң&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы Канн кинофестивалында Un Select Regard тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы Скандинавия Кеңешинин кино сыйлыгын алган. Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, Достоевский фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана 71-Венеция эл аралык кинофестивалында мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон Швециянын атынан эң мыкты чет тил тасмасы үчүн Академиянын сыйлыгына расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы 71-Венеция эл аралык кинофестивалында &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн Канн кинофестивалынын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: Ленин сыйлыгы

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы (71-Венеция эл аралык кинофестивалы) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>ca53fmkz0m5ye1tqpixtlogd6h3ikya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666532</id>
      <parentid>666531</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыйлыктар */</comment>
      <origin>666532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11210" sha1="0qhlkzrlrf1o71vrt9tpuf5muhu2imh" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде Канн жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы Швециянын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>0qhlkzrlrf1o71vrt9tpuf5muhu2imh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666533</id>
      <parentid>666532</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмүр баяны */ шилтемелер [[en:Roy Andersson]</comment>
      <origin>666533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11250" sha1="o4qteshawo4vowuktaz8epznv0w1nqp" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы Швециянын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>o4qteshawo4vowuktaz8epznv0w1nqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666534</id>
      <parentid>666533</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <comment>[[en:Roy Andersson]]</comment>
      <origin>666534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11254" sha1="muxtbazhbe3ycsoq2kxq79zyo0wshoe" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>muxtbazhbe3ycsoq2kxq79zyo0wshoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666535</id>
      <parentid>666534</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>фото кошулду</comment>
      <origin>666535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11524" sha1="pkh0dfmh5qnm7js5jkwccu1o4ojryxu" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]] [[Гётеборг]], [[Швеция]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>pkh0dfmh5qnm7js5jkwccu1o4ojryxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666536</id>
      <parentid>666535</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>туулган жери</comment>
      <origin>666536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11548" sha1="im4i5e6oe89lnq5kq0t31diuze26sb4" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>im4i5e6oe89lnq5kq0t31diuze26sb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666537</id>
      <parentid>666536</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <origin>666537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11548" sha1="gwi6ym3713jv4y0w0m993ciof2xpmn7" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы={{Швеция}}|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>gwi6ym3713jv4y0w0m993ciof2xpmn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666538</id>
      <parentid>666537</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Adeenn|Adeenn]] ([[User talk:Adeenn|баарлашуу]]) кылган [[Special:Diff/666537|666537]] түзөтүүсүн жокко чыгаруу</comment>
      <origin>666538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11548" sha1="im4i5e6oe89lnq5kq0t31diuze26sb4" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган Кино мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>im4i5e6oe89lnq5kq0t31diuze26sb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666539</id>
      <parentid>666538</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <comment>Content in this edit is translated from the existing [English] Wikipedia article at [[:en:Roy Andersson]]; [[:ru:Рой Андерссон]] see its history for attribution.&quot;</comment>
      <origin>666539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11552" sha1="ain5fhgj2d3d9en8lsgptwguqx6c5a7" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган [[Кино]] мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]</text>
      <sha1>ain5fhgj2d3d9en8lsgptwguqx6c5a7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666540</id>
      <parentid>666539</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>666540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11618" sha1="t6owdprnjebpcwae9rjb211yzrkn5sm" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Рой Андерссон көп жагынан уникалдуу режиссёр: анын эки үн коюучу жайы, [[Монтаж|монтаждоо бөлмөсү]], үн студиясы жана [[Кинотеатр|кинотеатры]] бар өзүнүн продюсердик компаниясы бар, бул ага өзүнүн тасмаларын тартууга жана жаратууга мүмкүндүк берет. Ал көбүнчө [[Павильонные съёмки|студияда]] тартат.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга жана сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган [[Кино]] мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узун кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]
[[Категория:Продюселер арип боюнча]]</text>
      <sha1>t6owdprnjebpcwae9rjb211yzrkn5sm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666541</id>
      <parentid>666540</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кыскартуу</comment>
      <origin>666541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11080" sha1="9hevd1qd72ilnq4oin7b2mburhb61c1" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган [[Кино]] мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узакка созулган кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] сезилген фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]
[[Категория:Продюселер арип боюнча]]</text>
      <sha1>9hevd1qd72ilnq4oin7b2mburhb61c1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666544</id>
      <parentid>666541</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Өмүр баяны */</comment>
      <origin>666544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11372" sha1="4k7za9fbdbwvemyo4klgwqwte0jex7p" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган [[Кино]] мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген. Ал компания эки съёмка павильонун, монтаж бөлмөсүн, үн башкаруу бөлмөсүн жана кинотеатрды камтып, тасмалардын дээрлик бөлүгүн павильондо тартууга шарт түзөт.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узакка созулган кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] сезилген фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]
[[Категория:Продюселер арип боюнча]]</text>
      <sha1>4k7za9fbdbwvemyo4klgwqwte0jex7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666545</id>
      <parentid>666544</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>анын айырмасы</comment>
      <origin>666545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11917" sha1="m1a746b727f4po6y9o308q090d4rrow" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы ал Андерссондун жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

Анын ар дайым адамдын тагдырына арналган тасмалары гротеск менен чектешкен сюрреалисттик комедия жана трагикомедия катары сыпатталат. Рой Андерссондун жашоого болгон көз карашы абсурдга, кээде коркунучтуу юморго толгон, так психологиялык элементтер жана тымызын социалдык сын менен коштолот.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган [[Кино]] мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген. Ал компания эки съёмка павильонун, монтаж бөлмөсүн, үн башкаруу бөлмөсүн жана кинотеатрды камтып, тасмалардын дээрлик бөлүгүн павильондо тартууга шарт түзөт.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узакка созулган кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] сезилген фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]
[[Категория:Продюселер арип боюнча]]</text>
      <sha1>m1a746b727f4po6y9o308q090d4rrow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666553</id>
      <parentid>666545</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adeenn</username>
        <id>31557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>666553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11906" sha1="l098h113198k262inr6y4gx6bcb4anx" xml:space="preserve">
'''Рой Андерссон''' ( {{Lang-sv|Roy Andersson}} ( 1943-жылы 31-мартта [[Швеция|Швециянын]] [[Гётеборг|Гётеборг шаарында]] туулган) - кинорежиссер, продюсер. Ал алты толук метраждуу көркөм тасма, бир нече кыска метраждуу тасмаларды жана үч жүзгө жакын жарнамалык роликтерди жараткан.

Андерссон көптөгөн эл аралык сыйлыктарга ээ болгон. 2014-жылы Андерссон жашоонун маңызы жөнүндөгү трилогиясынын акыркы бөлүгү болгон &quot;[[:en:A_Pigeon_Sat_on_a_Branch_Reflecting_on_Existence|Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүртөт]]&quot; аттуу философиялык драмасын тартканы үчүн Венеция кинофестивалында баш байге - &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгына ээ болгон.

Анын ар дайым адамдын тагдырына арналган тасмалары гротеск менен чектешкен сюрреалисттик комедия жана трагикомедия катары сыпатталат. Рой Андерссондун жашоого болгон көз карашы абсурдга, кээде коркунучтуу юморго толгон, так психологиялык элементтер жана тымызын социалдык сын менен коштолот.

{{Инсан|ысымы=Рой Андерссон|сүрөт=Roy Andersson in Aug 2014-3.jpg|туулган күнү=[[31 март]] [[1943]]|жарандыгы=[[Швеция]]|ишмердүүлүгү=кинорежиссер|туулган жери=[[Гётеборг]], [[Швеция]]}}

== Өмүр баяны ==
Мектепти аяктагандан кийин, Андерссон [[Стокгольм (Мэн)|Стокгольм]]до жакында ачылган [[Кино]] мектебинде окугусу келген, бирок ал жакка 24 жаштан жогорулар гана кабыл алынган, ошондуктан ал [[:en:Lund_University|Лунд университети]]не барып, ал жерде драма, театр жана кино тарыхын изилдеген. 1967-жылы ал Кино мектебине тапшырган  .

Андерссон карьерасын жарнамалык роликтердин режиссеру болуп баштаган жана анын биринчи эмгеги, дезодоранттын жарнамасы, жарнама фестивалында Каннда Арстан сыйлыгын жеңип алган. Ал Кино мектебин бүтүрө электе эле, өзүнүн биринчи толук метраждуу &quot;[[:en:A_Swedish_Love_Story|Швециялык сүйүү баяны]]&quot; тасмасын тарткан. Бул тасма 1969-жылы [[:en:Berlin_International_Film_Festival|Берлин эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын аюу&quot; сыйлыгына сунушталган.

Бирок анын экинчи «[[:en:Giliap|Гилиап]]» тасмасы  (1976) ийгиликсиз болуп калган.

Каржылык көйгөйлөрдөн улам Андерссон кайрадан жарнамалык роликтерди тарта баштаган. Булар социалдык стереотиптердин драмалаштырылышын чагылдырган адаттан тыш жарнамалык миниатюралар болгон. Бул жарнамалар көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде [[Канн кинофестивалы|Канн]] жарнама фестивалындагы сегиз &quot;Алтын арстан&quot; сыйлыгы да бар.

1977-жылы Рой Андерссон өзүнүн ''Roy Andersson Production'' продюсердик компаниясын, ал эми 1984-жылы бүгүнкү күнгө чейин өзү жетектеген көз карандысыз ''Studio 24'' продюсердик компаниясын негиздеген. Ал компания эки съёмка павильонун, монтаж бөлмөсүн, үн башкаруу бөлмөсүн жана кинотеатрды камтып, тасмалардын дээрлик бөлүгүн павильондо тартууга шарт түзөт.

1987-жылы [[Швеция]]нын Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо боюнча улуттук кеңеш буйрутмасы боюнча ал [[Кабылданган иммундук жетишсиздик синдрому|СПИД]] жөнүндө &quot;[[:en:Something_Happened_(film)|Бир нерсе болду]]&quot; аттуу кыска метраждуу билим берүүчү тасманын үстүндө иштеген, бирок кеңеш тартылган материалды көргөндөн кийин буйрутманы кайтарып алып, Андерссон тасманы өзүнүн долбоору катары бүтүргөн. Бул тасмада кездешкен стил – фрагментация, кыймылсыз камера менен тартылган узакка созулган кадрлар, абсурдизм – Андерссон &quot;Даңазалуу тынчтык&quot; (1991) кыска метраждуу тасмасында жана андан кийинки толук метраждуу тасмаларда өнүккөн.

1996-жылы мартта Андерссон &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[:en:Songs_from_the_Second_Floor|Экинчи кабаттан Ырларды]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; тарта баштаган, ал тасма төрт жылдан кийин 2000-жылы май айында аяктаган. 2000-жылы Канн кинофестивалында премьерадан кийин фильм эл аралык ийгиликке жетишти. Ал Канндагы Калыстар сыйлыгын жана [[Швеция]]дагы беш Гульбагге сыйлыктарынын эң мыкты тасмасы, режиссурасы, оператордук иши, сценарийи жана үнү үчүн жеңишке жетишти. Фильм кырк алты узун кадрдан турат, анын мүнөздүү абсурдисттик жана сюрреализм стили менен тартылып, катаал, социалдык сындар менен коштолот.

Андерссондун &quot;[[:en:You,_the_Living|Сен, Тирүүсүң]]&quot; тасмасынын премьерасы 2007-жылы [[Канн кинофестивалы]]нда [[:en:Un_Certain_Regard|Un Certain Regard]] тандоосунун алкагында өткөн. Фильм 2008-жылы [[Скандинавия жарым аралы|Скандинавия]] Кеңешинин кино сыйлыгын алган. [[:en:Museum_of_Modern_Art|Нью-Йорктогу заманбап искусство музейи]] Андерссондун 2009-жылдын сентябрь айында жасаган эмгегинин ретроспективасын көргөздү.

Ал өзүнүн акыркы эки фильми менен бирге трилогиянын үчүнчү бөлүгү деп эсептелген жаңы фильм тартууну каалагандыгын билдирип, &quot;үчүнчү чоң, терең жана фантастикалык, күлкүлүү жана кайгылуу, философиялык, [[Фёдор Достоевский|Достоевский]] сезилген фильмин&quot; пландаштырып жаткандыгын ачык айткан. Игнати Вишневецки менен болгон маегинде Андерссон кийинки фильмин жогорку сапаттагы видеодо, балким, Red One камерасын колдонуп, стили анын мурунку эки фильминен чыгып кетерин билдирген. &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аталган фильм 2014-жылы жарыкка чыккан жана [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда мелдеште эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстанды жеңип алган. 

2019-жылы ал Венеция эл аралык кинофестивалында Күмүш Арстанды жеңип алган &quot;Чексиздик жөнүндө&quot; алтынчы фильмин чыгарган.

== Сыйлыктар ==
Андерссон [[Швеция]]нын атынан [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|эң мыкты чет тил тасмасы]] үчүн [[:en:Academy_Awards|Академиянын сыйлыгы]]на расмий түрдө төрт фильм тапшырган.

Анын 2014-жылы чыккан &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; аттуу  тасмасы [[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]нда &quot;Алтын Арстан&quot; сыйлыгын жеңип алып, фестивалдын тарыхында ал сыйлыкка ээ болгон жалгыз швед режиссеру жана экинчи скандинавиялык режиссер болгон. Ага чейин 1955-жылы Даниялык Карл Теодор Дрейер жеңишке жетишкен болчу.

2000: &quot;Стиг Дагерман сыйлыгы&quot;

2000: &quot;Экинчи кабаттан ырлар&quot; үчүн [[Канн кинофестивалы]]нын калыстар тобунун сыйлыгы

2010: [[:en:Lenin_Award_(Sweden)|Ленин сыйлыгы]]

2014: &quot;Көгүчкөн бутакта отуруп, жашоо жөнүндө ой жүгүрттү&quot; тасмасы үчүн &quot;Эң мыкты фильм үчүн Алтын Арстан&quot; сыйлыгы ([[:en:71st_Venice_International_Film_Festival|71-Венеция эл аралык кинофестивалы]]) 

2020: Өмүр бою жетишкендик сыйлыгы (Одесса эл аралык кинофестивалы) 

== Шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071104040328/http://arthouse.film.ru/person.asp?id=130 Рой Андерссон arthouse.film.ru сайтында]
* [http://www.royandersson.com Studio 24 — Расмий веб-сайт] (англ.) (Швед.)
* [https://web.archive.org/web/20071009191742/http://193.10.144.135/(1xrt0tiijte0lta3sdbmrpfc)/Person.aspx?Id=68068 Svensk Filmdatabas - Рой Андерссон] (Швед.)
* [http://www.svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/navigation.jsp?d=56825 Öppet Arkiv (SVT) — Рой Андерссон (маектер жана отчеттордун архиви)] (Швед.)
* [https://www.youtube.com/watch?v=7ofPRv29RMs Рой Андерссондун YouTube'дагы видеолору]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Сценаристтер]]
[[Категория:Режиссерлор]]
[[Категория:Кинорежиссёрлор арип боюнча]]
[[Категория:Режиссёрлор]]
[[Категория:Продюселер арип боюнча]]</text>
      <sha1>l098h113198k262inr6y4gx6bcb4anx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:RicardAlt</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155491</id>
    <revision>
      <id>666542</id>
      <timestamp>2026-11-11T20:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="08xwlvs1odueb0mel14jbjup7hh0g43" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:33, 11 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>08xwlvs1odueb0mel14jbjup7hh0g43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Heycanyoustopthat</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155492</id>
    <revision>
      <id>666546</id>
      <timestamp>2026-11-12T00:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="d262h23os4uc6jjmb5fcaecj974fp6l" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:34, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d262h23os4uc6jjmb5fcaecj974fp6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Самат Тоялиев</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155493</id>
    <revision>
      <id>666550</id>
      <timestamp>2026-11-12T05:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="a0jimd9i28ca3eb3g7bp7r7q6vsxkl3" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:35, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a0jimd9i28ca3eb3g7bp7r7q6vsxkl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Aidynguy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155494</id>
    <revision>
      <id>666551</id>
      <timestamp>2026-11-12T06:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="bivvp6nah04uoeuoqzkqogz7o4lyjxp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:35, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bivvp6nah04uoeuoqzkqogz7o4lyjxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Qorgasyn</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155495</id>
    <revision>
      <id>666552</id>
      <timestamp>2026-11-12T06:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="bivvp6nah04uoeuoqzkqogz7o4lyjxp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:35, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bivvp6nah04uoeuoqzkqogz7o4lyjxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59809-08</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155496</id>
    <revision>
      <id>666558</id>
      <timestamp>2026-11-12T08:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="gmkc6dm8y75ogdozbxty09mkn25u2yp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:36, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gmkc6dm8y75ogdozbxty09mkn25u2yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Канаданын провинциялары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>155497</id>
    <revision>
      <id>666564</id>
      <timestamp>2026-11-12T08:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>666564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-59923-16</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155498</id>
    <revision>
      <id>666571</id>
      <timestamp>2026-11-12T09:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="5rarh7z9bqudc50rpoow73ocy7dobin" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:36, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5rarh7z9bqudc50rpoow73ocy7dobin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жон Адамс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155499</id>
    <revision>
      <id>666572</id>
      <timestamp>2026-11-12T09:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=~~~~}} '''Жон Адамс''' ({{lang-en|John Adams}}, 30-октябрь 1735-жыл, Британ империясы, Массачусетс-Бэй провинциясы, Брейнтри — [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Массачусетс]], [[Куинси]]) — америкалык мамлекеттик ишмер, саясатчы, юрист жана кулчулукту жоюу...&quot;</comment>
      <origin>666572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="3tgub8jchnyoow7ivhpqt7w9irv6sjv" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 09:59, 12 ноябрь 2026 (UTC)}}
'''Жон Адамс''' ({{lang-en|John Adams}}, 30-октябрь 1735-жыл, Британ империясы, Массачусетс-Бэй провинциясы, Брейнтри — [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Массачусетс]], [[Куинси]]) — америкалык мамлекеттик ишмер, саясатчы, юрист жана кулчулукту жоюунун жактоочусу. Американын Эгемендик үчүн согушундагы негизги фигуралардын бири жана Америка Кошмо Штаттарынын мамлекеттүүлүгүн түптөгөн аталардын бири болгон. АКШнын биринчи вице-президенти (1789–1797) жана экинчи президенти (1797–1801) кызматтарын аткарган. 

Жубайы Эбигейл Адамс менен бирге корунуктуу саясий династилардын биринин негиздоочусу, алардын уулу Жон Куинси Адамс 1825-жылы Кошмо Штаттардын алтынчы президенти болуп шайланган. 

Федералисттик партиянын мүчөсү болгон АКШнын жалгыз президенти.</text>
      <sha1>3tgub8jchnyoow7ivhpqt7w9irv6sjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666573</id>
      <parentid>666572</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6520" sha1="3gvqzhak822fsmd3ttm5qjyj0m8506v" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 09:59, 12 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Жон Адамс
|расмий ысымы                       = {{lang-en|John Adams}}
|сүрөтү                             = Gilbert Stuart, John Adams, c. 1800-1815, NGA 42933.jpg
|туурасы                            = 280px
|өлкө                               = {{Өлкө желеги|АКШ}}

|желек                              = 
|желек2                             = 
|президент                          = 
|кызматы                            = АКШнын 2-президенти
|иш баштоо убагы                    = 
|иш аяктоо убагы                    = 
|андан мурунку инсан                = 
|андан кийинки инсан                = 

|желек_2                            = 
|желек2_2                           = 
|президент_2                        = 
|кызматы_2                          = АКШнын 1-вице-президенти
|иш баштоо убагы_2                  = 
|иш аяктоо убагы_2                  = 
|андан мурунку инсан_2              = 
|андан кийинки инсан_2              = 

|желек_3                            = 
|желек2_3                           = 
|кызматы_3                          = АКШнын Улуу Британиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_3                  = 
|иш аяктоо убагы_3                  = 
|президент_3                        = 
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = 
|андан кийинки инсан_3              = 

|желек_4                            = 
|желек2_4                           = 
|кызматы_4                          = АКШнын Улуу Голландиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_4                  = 
|иш аяктоо убагы_4                  = 
|президент_4                        = 
|андан мурунку инсан_4              = 
|андан кийинки инсан_4              = 

|желек_5                            = 
|желек2_5                           = 
|кызматы_5                          = Деңиз комитетинин төрагасы
|иш баштоо убагы_5                  = 
|иш аяктоо убагы_5                  = 
|президент_5                        = 
|андан мурунку инсан_5              = 
|андан кийинки инсан_5              = 

|желек_6                            = 
|желек2_6                           = 
|кызматы_6                          = Экинчи Континенталдык конгрестин Массачусетс штатынан делегаты
|иш баштоо убагы_6                  = 
|иш аяктоо убагы_6                  = 
|президент_6                        = 
|андан мурунку инсан_6              = 
|андан кийинки инсан_6              = 

|желек_7                            = 
|желек2_7                           = 
|кызматы_7                          = Биринчи Континенттик Конгрестин Массачусетс-Бей провинциясынан делегаты
|иш баштоо убагы_7                  = 
|иш аяктоо убагы_7                  = 
|президент_7                        = 
|андан мурунку инсан_7              = 
|андан кийинки инсан_7              = 

|туулган жылы                       = 
|туулган жери                       = 
|каза болгон жылы                   = 
|каза болгон жери                   = 
|мүрзөсүнүн орду                    = 
|атасы                              = 
|апасы                              = 
|жубайы                             = 
|балдары                            = 
|партиясы                           = 
|билими                             = 
|кесиби                             = 
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = 
|кол тамгасы                        = John Adams Sig 2.svg
|сыйлыктары                         = 
|ишмердүүлүгү                       = 

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}
'''Жон Адамс''' ({{lang-en|John Adams}}, 30-октябрь 1735-жыл, Британ империясы, Массачусетс-Бэй провинциясы, Брейнтри — [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Массачусетс]], [[Куинси]]) — америкалык мамлекеттик ишмер, саясатчы, юрист жана кулчулукту жоюунун жактоочусу. Американын Эгемендик үчүн согушундагы негизги фигуралардын бири жана Америка Кошмо Штаттарынын мамлекеттүүлүгүн түптөгөн аталардын бири болгон. АКШнын биринчи вице-президенти (1789–1797) жана экинчи президенти (1797–1801) кызматтарын аткарган. 

Жубайы Эбигейл Адамс менен бирге корунуктуу саясий династилардын биринин негиздоочусу, алардын уулу Жон Куинси Адамс 1825-жылы Кошмо Штаттардын алтынчы президенти болуп шайланган. 

Федералисттик партиянын мүчөсү болгон АКШнын жалгыз президенти.</text>
      <sha1>3gvqzhak822fsmd3ttm5qjyj0m8506v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666575</id>
      <parentid>666573</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7826" sha1="omcfryjntq8bgb7muogz0jtapwz5jyy" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 09:59, 12 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Жон Адамс
|расмий ысымы                       = {{lang-en|John Adams}}
|сүрөтү                             = Gilbert Stuart, John Adams, c. 1800-1815, NGA 42933.jpg
|туурасы                            = 280px
|өлкө                               = {{Өлкө желеги|АКШ}}

|желек                              = US Dorsett seal (transparent background).png
|желек2                             = Flag of the United States (1795-1818).svg
|президент                          = 
|вице-президент                     = [[Томас Жефферсон]]
|кызматы                            = АКШнын 2-президенти
|иш баштоо убагы                    = 4-март 1797
|иш аяктоо убагы                    = 4-март 1801
|андан мурунку инсан                = [[Жорж Вашингтон]]
|андан кийинки инсан                = [[Томас Жефферсон]]

|желек_2                            = Seal of the Vice President of the United States.svg
|желек2_2                           = Betsy Ross flag.svg
|президент_2                        = [[Жорж Вашингтон]]
|кызматы_2                          = АКШнын 1-вице-президенти
|иш баштоо убагы_2                  = 21-апрель 1789
|иш аяктоо убагы_2                  = 4-март 1797
|андан мурунку инсан_2              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_2              = [[Томас Жефферсон]]

|желек_3                            = Flag of the United States (1777–1795).svg
|желек2_3                           = Flag of Great Britain (1707–1800).svg
|кызматы_3                          = АКШнын Улуу Британиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_3                  = 1-апреля 1785
|иш аяктоо убагы_3                  = 30-март 1788
|президент_3                        = 
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = 
|андан кийинки инсан_3              = Томас Пинкни

|желек_4                            = Flag of the United States (1777–1795).svg
|желек2_4                           = Prinsenvlag.svg
|кызматы_4                          = АКШнын Улуу Голландиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_4                  = 19-апрель 1782
|иш аяктоо убагы_4                  = 30-март 1788
|президент_4                        = 
|андан мурунку инсан_4              = 
|андан кийинки инсан_4              = Уильям Шорт

|желек_5                            = Seal of the United States Department of the Navy.svg
|желек2_5                           = Flag of the United States Secretary of the Navy.svg
|кызматы_5                          = Деңиз комитетинин төрагасы
|иш баштоо убагы_5                  = 13-октябрь 1775
|иш аяктоо убагы_5                  = 28-октябрь 1779
|президент_5                        = 
|андан мурунку инсан_5              = 
|андан кийинки инсан_5              = 

|желек_6                            = US Great Seal 1782 drawing.png
|желек2_6                           = Flag of the United States (1777–1795).svg
|кызматы_6                          = Экинчи Континенталдык конгрестин Массачусетс штатынан делегаты
|иш баштоо убагы_6                  = 10-май 1775
|иш аяктоо убагы_6                  = 27-июнь 1778
|президент_6                        = 
|андан мурунку инсан_6              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_6              = Сэмюэл Холтен

|желек_7                            = Coat of arms of Great Britain (1714–1801).svg
|желек2_7                           = Red ensign of Great Britain (1707–1800).svg
|кызматы_7                          = Биринчи Континенттик Конгрестин Массачусетс-Бей провинциясынан делегаты
|иш баштоо убагы_7                  = 5-сентябрь 1774
|иш аяктоо убагы_7                  = 26-октябрь 1774
|президент_7                        = 
|андан мурунку инсан_7              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_7              = кызмат орду жаны түзүлгөн

|туулган жылы                       = 30.10.1735
|туулган жери                       = 
|каза болгон жылы                   = 4.7.1826
|каза болгон жери                   = 
|мүрзөсүнүн орду                    = 
|атасы                              = 
|апасы                              = 
|жубайы                             = 
|балдары                            = 
|партиясы                           = 
|билими                             = 
|кесиби                             = 
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = 
|кол тамгасы                        = John Adams Sig 2.svg
|сыйлыктары                         = 
|ишмердүүлүгү                       = 

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}
'''Жон Адамс''' ({{lang-en|John Adams}}, 30-октябрь 1735-жыл, Британ империясы, Массачусетс-Бэй провинциясы, Брейнтри — [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Массачусетс]], [[Куинси]]) — америкалык мамлекеттик ишмер, саясатчы, юрист жана кулчулукту жоюунун жактоочусу. Американын Эгемендик үчүн согушундагы негизги фигуралардын бири жана Америка Кошмо Штаттарынын мамлекеттүүлүгүн түптөгөн аталардын бири болгон. АКШнын биринчи вице-президенти (1789–1797) жана экинчи президенти (1797–1801) кызматтарын аткарган. 

Жубайы Эбигейл Адамс менен бирге корунуктуу саясий династилардын биринин негиздоочусу, алардын уулу Жон Куинси Адамс 1825-жылы Кошмо Штаттардын алтынчы президенти болуп шайланган. 

Федералисттик партиянын мүчөсү болгон АКШнын жалгыз президенти.</text>
      <sha1>omcfryjntq8bgb7muogz0jtapwz5jyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666576</id>
      <parentid>666575</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7853" sha1="1cpid586i9n8drowoi28noqstg7pa8y" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 09:59, 12 ноябрь 2026 (UTC)}}
{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Жон Адамс
|расмий ысымы                       = {{lang-en|John Adams}}
|сүрөтү                             = Gilbert Stuart, John Adams, c. 1800-1815, NGA 42933.jpg
|туурасы                            = 280px
|өлкө                               = {{Өлкө желеги|АКШ}}

|желек                              = US Dorsett seal (transparent background).png
|желек2                             = Flag of the United States (1795-1818).svg
|президент                          = 
|вице-президент                     = [[Томас Жефферсон]]
|кызматы                            = АКШнын 2-президенти
|иш баштоо убагы                    = 4-март 1797
|иш аяктоо убагы                    = 4-март 1801
|андан мурунку инсан                = [[Жорж Вашингтон]]
|андан кийинки инсан                = [[Томас Жефферсон]]

|желек_2                            = Seal of the Vice President of the United States.svg
|желек2_2                           = Betsy Ross flag.svg
|президент_2                        = [[Жорж Вашингтон]]
|кызматы_2                          = АКШнын 1-вице-президенти
|иш баштоо убагы_2                  = 21-апрель 1789
|иш аяктоо убагы_2                  = 4-март 1797
|андан мурунку инсан_2              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_2              = [[Томас Жефферсон]]

|желек_3                            = Flag of the United States (1777–1795).svg
|желек2_3                           = Flag of Great Britain (1707–1800).svg
|кызматы_3                          = АКШнын Улуу Британиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_3                  = 1-апреля 1785
|иш аяктоо убагы_3                  = 30-март 1788
|президент_3                        = 
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = 
|андан кийинки инсан_3              = Томас Пинкни

|желек_4                            = Flag of the United States (1777–1795).svg
|желек2_4                           = Prinsenvlag.svg
|кызматы_4                          = АКШнын Улуу Голландиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_4                  = 19-апрель 1782
|иш аяктоо убагы_4                  = 30-март 1788
|президент_4                        = 
|андан мурунку инсан_4              = 
|андан кийинки инсан_4              = Уильям Шорт

|желек_5                            = Seal of the United States Department of the Navy.svg
|желек2_5                           = Flag of the United States Secretary of the Navy.svg
|кызматы_5                          = Деңиз комитетинин төрагасы
|иш баштоо убагы_5                  = 13-октябрь 1775
|иш аяктоо убагы_5                  = 28-октябрь 1779
|президент_5                        = 
|андан мурунку инсан_5              = 
|андан кийинки инсан_5              = 

|желек_6                            = US Great Seal 1782 drawing.png
|желек2_6                           = Flag of the United States (1777–1795).svg
|кызматы_6                          = Экинчи Континенталдык конгрестин Массачусетс штатынан делегаты
|иш баштоо убагы_6                  = 10-май 1775
|иш аяктоо убагы_6                  = 27-июнь 1778
|президент_6                        = 
|андан мурунку инсан_6              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_6              = Сэмюэл Холтен

|желек_7                            = Coat of arms of Great Britain (1714–1801).svg
|желек2_7                           = Red ensign of Great Britain (1707–1800).svg
|кызматы_7                          = Биринчи Континенттик Конгрестин Массачусетс-Бей провинциясынан делегаты
|иш баштоо убагы_7                  = 5-сентябрь 1774
|иш аяктоо убагы_7                  = 26-октябрь 1774
|президент_7                        = 
|андан мурунку инсан_7              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_7              = кызмат орду жаны түзүлгөн

|туулган жылы                       = 30.10.1735
|туулган жери                       = 
|каза болгон жылы                   = 4.7.1826
|каза болгон жери                   = 
|мүрзөсүнүн орду                    = 
|атасы                              = 
|апасы                              = 
|жубайы                             = 
|балдары                            = 
|партиясы                           = 
|билими                             = 
|кесиби                             = 
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = 
|кол тамгасы                        = John Adams Sig 2.svg
|сыйлыктары                         = 
|ишмердүүлүгү                       = 

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}
'''Жон Адамс''' ({{lang-en|John Adams}}, 30-октябрь 1735-жыл, Британ империясы, Массачусетс-Бэй провинциясы, Брейнтри — [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Массачусетс]], [[Куинси]]) — америкалык мамлекеттик ишмер, саясатчы, юрист жана кулчулукту жоюунун жактоочусу. Американын Эгемендик үчүн согушундагы негизги фигуралардын бири жана Америка Кошмо Штаттарынын мамлекеттүүлүгүн түптөгөн аталардын бири болгон. АКШнын биринчи вице-президенти (1789–1797) жана экинчи президенти (1797–1801) кызматтарын аткарган. 

Жубайы Эбигейл Адамс менен бирге корунуктуу саясий династилардын биринин негиздоочусу, алардын уулу Жон Куинси Адамс 1825-жылы Кошмо Штаттардын алтынчы президенти болуп шайланган. 

Федералисттик партиянын мүчөсү болгон АКШнын жалгыз президенти.

== Өмүр баяны ==</text>
      <sha1>1cpid586i9n8drowoi28noqstg7pa8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666577</id>
      <parentid>666576</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7974" sha1="dqyelo8j0zybswutx4tyu8vy1lw4bft" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Жон Адамс
|расмий ысымы                       = {{lang-en|John Adams}}
|сүрөтү                             = Gilbert Stuart, John Adams, c. 1800-1815, NGA 42933.jpg
|туурасы                            = 280px
|өлкө                               = {{Өлкө желеги|АКШ}}

|желек                              = US Dorsett seal (transparent background).png
|желек2                             = Flag of the United States (1795-1818).svg
|президент                          = 
|вице-президент                     = [[Томас Жефферсон]]
|кызматы                            = АКШнын 2-президенти
|иш баштоо убагы                    = 4-март 1797
|иш аяктоо убагы                    = 4-март 1801
|андан мурунку инсан                = [[Жорж Вашингтон]]
|андан кийинки инсан                = [[Томас Жефферсон]]

|желек_2                            = Seal of the Vice President of the United States.svg
|желек2_2                           = Betsy Ross flag.svg
|президент_2                        = [[Жорж Вашингтон]]
|кызматы_2                          = АКШнын 1-вице-президенти
|иш баштоо убагы_2                  = 21-апрель 1789
|иш аяктоо убагы_2                  = 4-март 1797
|андан мурунку инсан_2              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_2              = [[Томас Жефферсон]]

|желек_3                            = Flag of the United States (1777–1795).svg
|желек2_3                           = Flag of Great Britain (1707–1800).svg
|кызматы_3                          = АКШнын Улуу Британиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_3                  = 1-апреля 1785
|иш аяктоо убагы_3                  = 30-март 1788
|президент_3                        = 
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = 
|андан кийинки инсан_3              = Томас Пинкни

|желек_4                            = Flag of the United States (1777–1795).svg
|желек2_4                           = Prinsenvlag.svg
|кызматы_4                          = АКШнын Улуу Голландиядагы элчиси
|иш баштоо убагы_4                  = 19-апрель 1782
|иш аяктоо убагы_4                  = 30-март 1788
|президент_4                        = 
|андан мурунку инсан_4              = 
|андан кийинки инсан_4              = Уильям Шорт

|желек_5                            = Seal of the United States Department of the Navy.svg
|желек2_5                           = Flag of the United States Secretary of the Navy.svg
|кызматы_5                          = Деңиз комитетинин төрагасы
|иш баштоо убагы_5                  = 13-октябрь 1775
|иш аяктоо убагы_5                  = 28-октябрь 1779
|президент_5                        = 
|андан мурунку инсан_5              = 
|андан кийинки инсан_5              = 

|желек_6                            = US Great Seal 1782 drawing.png
|желек2_6                           = Flag of the United States (1777–1795).svg
|кызматы_6                          = Экинчи Континенталдык конгрестин Массачусетс штатынан делегаты
|иш баштоо убагы_6                  = 10-май 1775
|иш аяктоо убагы_6                  = 27-июнь 1778
|президент_6                        = 
|андан мурунку инсан_6              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_6              = Сэмюэл Холтен

|желек_7                            = Coat of arms of Great Britain (1714–1801).svg
|желек2_7                           = Red ensign of Great Britain (1707–1800).svg
|кызматы_7                          = Биринчи Континенттик Конгрестин Массачусетс-Бей провинциясынан делегаты
|иш баштоо убагы_7                  = 5-сентябрь 1774
|иш аяктоо убагы_7                  = 26-октябрь 1774
|президент_7                        = 
|андан мурунку инсан_7              = кызмат орду жаны түзүлгөн
|андан кийинки инсан_7              = кызмат орду жаны түзүлгөн

|туулган жылы                       = 30.10.1735
|туулган жери                       = 
|каза болгон жылы                   = 4.7.1826
|каза болгон жери                   = 
|мүрзөсүнүн орду                    = 
|атасы                              = 
|апасы                              = 
|жубайы                             = 
|балдары                            = 
|партиясы                           = 
|билими                             = 
|кесиби                             = 
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = 
|кол тамгасы                        = John Adams Sig 2.svg
|сыйлыктары                         = 
|ишмердүүлүгү                       = 

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}
'''Жон Адамс''' ({{lang-en|John Adams}}, 30-октябрь 1735-жыл, Британ империясы, Массачусетс-Бэй провинциясы, Брейнтри — [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Массачусетс]], [[Куинси]]) — америкалык мамлекеттик ишмер, саясатчы, юрист жана кулчулукту жоюунун жактоочусу. Американын Эгемендик үчүн согушундагы негизги фигуралардын бири жана Америка Кошмо Штаттарынын мамлекеттүүлүгүн түптөгөн аталардын бири болгон. АКШнын биринчи вице-президенти (1789–1797) жана экинчи президенти (1797–1801) кызматтарын аткарган&lt;ref&gt;[https://www.whitehouse.gov/walk-of-fame/ The White House. John Adams]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://guides.loc.gov/john-adams Library of Congress. John Adams]&lt;/ref&gt;. 

Жубайы Эбигейл Адамс менен бирге корунуктуу саясий династилардын биринин негиздоочусу, алардын уулу Жон Куинси Адамс 1825-жылы Кошмо Штаттардын алтынчы президенти болуп шайланган&lt;ref&gt;[https://www.masshist.org/digitaladams/archive/ Massachusetts Historical Society. Adams Family Papers]&lt;/ref&gt;. 

Федералисттик партиянын мүчөсү болгон АКШнын жалгыз президенти.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{АКШ президенттери}}</text>
      <sha1>dqyelo8j0zybswutx4tyu8vy1lw4bft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Kirill11378</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155500</id>
    <revision>
      <id>666578</id>
      <timestamp>2026-11-12T10:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="6h1jop4mm8o50s7tnrs6ufxxfs97yhi" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:36, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6h1jop4mm8o50s7tnrs6ufxxfs97yhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Концентрациялык лагерь</title>
    <ns>10</ns>
    <id>155501</id>
    <revision>
      <id>666579</id>
      <timestamp>2026-11-12T11:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Карточка |Аталышы                              = Концентрациялык лагерь |үстүндө                              = {{{Аталышы|{{PAGENAME}}}}} |стиль_үстүндө                        = background:#ccccff; |үстүндө2                             = {{{Расмий аталышы|}}} |стиль_үстүндө2                       = font-style:normal; |сүрөт                                = {{#if:{{...&quot;</comment>
      <origin>666579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6197" sha1="jme7m491l7r23lz1k4qmpnyr0s8vga7" xml:space="preserve">{{Карточка
|Аталышы                              = Концентрациялык лагерь
|үстүндө                              = {{{Аталышы|{{PAGENAME}}}}}
|стиль_үстүндө                        = background:#ccccff;
|үстүндө2                             = {{{Расмий аталышы|}}}
|стиль_үстүндө2                       = font-style:normal;
|сүрөт                                = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт                          = 
|сүрөттүн_аталышы                     = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}}|&lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу                       = background:#ccccff;
|стиль_белги                          = {{#if:{{{Түс1|}}}|background:{{{Түс1}}};}} font-weight:bold; text-align:left;
|стиль_түбүндө                        = background:#ccccff;

|белги1                               = {{#if:{{{lat_deg|}}}|Географиялык&lt;br /&gt;координаттары}}
|текст1                               = {{#if:{{{lat_deg|}}}|&lt;small&gt;[[Географиялык координаттары|Координаттар]]: {{nobr|{{Coord|1={{{lat_deg|}}}|2={{{lat_min|}}}|3={{{lat_sec|}}}|4={{{lat_dir|N}}}|5={{{lon_deg|}}}|6={{{lon_min|}}}|7={{{lon_sec|}}}|8={{{lon_dir|E}}}|9={{#if:{{{region|}}}|type:landmark_region:{{{region}}}|type:landmark}}|yandex=1|scale={{#if:{{{CoordScale|}}}|{{{CoordScale}}}|100000}}}}}}{{Карта/Бк|2|{{Координаттар менен карта|{{{lat_deg|}}}|{{{lat_min|}}}|{{{lat_sec|}}}|{{{lat_dir|}}}|{{{lon_deg|}}}|{{{lon_min|}}}|{{{lon_sec|}}}|{{{lon_dir|}}}}}}}&lt;/small&gt;}}

|белги2                               = Түр
|текст2                               = {{{Түр|}}}
|wikidata2                            = &lt;includeonly&gt;p31&lt;/includeonly&gt;

|белги3                               = Жайгашкан жери
|текст3                               = {{{Жайгашкан жери|}}}
|wikidata3                            = p276

|белги4                               = {{#if:{{{Координаты|}}}|[[Географиялык координаттары|Координаттар]]}}
|текст4                               = {{{Координаты|}}}
|wikidata4                            = p625

|белги5                               = {{#if:{{{Башка аталыштары|}}}|Башка аталыштары}}
|текст5                               = {{{Башка аталыштары|}}}

|белги6                               = Түзүлгөн күнү
|текст6                               = {{{Түзүлгөн күнү|}}}
|wikidata6                            = p1619

|белги7                               = Жок кылынган күнү
|текст7                               = {{{Жок кылынган күнү|}}}
|wikidata7                            = p576

|белги8                               = {{#if:{{{Эксплуатациялоо мезгили|}}}|Эксплуатациялоо мезгили}}
|текст8                               = {{{Эксплуатациялоо мезгили|}}}

|белги9                               = Курамына кирген
|текст9                               = {{{Курамына кирген|}}}
|wikidata9                            = p361

|белги10                              = Курамындагы лагерлер
|текст10                              = {{{Курамындагы лагерлер|}}}
|wikidata10                           = p355

|белги11                              = Камактагылардын саны
|текст11                              = {{{Камактагылардын саны|}}}
|wikidata11                           = p5630

|белги12                              = Өлгөндөрдүн саны
|текст12                              = {{{Өлгөндөрдүн саны|}}}
|wikidata12                           = p1120

|белги13                              = Башкарган уюм
|текст13                              = {{{Башкарган уюм|}}}
|wikidata13                           = p749

|белги14                              = Лагердин коменданттары
|текст14                              = {{{Лагердин коменданттары|}}}
|wikidata14                           = p1037

|белги15                              = {{#if:{{{Ким тарабынан бошотулган|}}}|Ким тарабынан бошотулган}}
|текст15                              = {{{Ким тарабынан бошотулган|}}}

|белги16                              = {{#if:{{{Камактагылардын категориялары|}}}|Камактагылардын категориялары}}
|текст16                              = {{{Камактагылардын категориялары|}}}

|белги17                              = {{#if:{{{Камактагы белгилүү адамдар|}}}|Камактагы белгилүү адамдар}}
|текст17                              = {{{Камактагы белгилүү адамдар|}}}

|белги18                              = {{#if:{{{Китептер|}}}|Китептер}}
|текст18                              = {{{Китептер|}}}

|белги19                              = Сайты
|текст19                              = {{{Сайты|}}}
|wikidata19                           = p856

|текст20                              = {{{Кошумча маалымат|}}}

|түбүндө                              = {{#if:{{{Викиказына|}}}|'''{{Commonslink|{{{Викиказына}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы|{{PAGENAME}}}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jme7m491l7r23lz1k4qmpnyr0s8vga7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666581</id>
      <parentid>666579</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6201" sha1="647diyekkba91eihitw2c1u4rmavq7c" xml:space="preserve">{{Карточка
|Аталышы                              = Концентрациялык лагерь
|үстүндө                              = {{{Аталышы|{{PAGENAME}}}}}
|стиль_үстүндө                        = background:#ccccff;
|үстүндө2                             = {{{Расмий аталышы|}}}
|стиль_үстүндө2                       = font-style:normal;
|сүрөт                                = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт                          = 
|сүрөттүн_аталышы                     = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}}|&lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу                       = background:#ccccff;
|стиль_белги                          = {{#if:{{{Түс1|}}}|background:{{{Түс1}}};}} font-weight:bold; text-align:left;
|стиль_түбүндө                        = background:#ccccff;

|белги1                               = {{#if:{{{lat_deg|}}}|Географиялык&lt;br /&gt;координаттары}}
|текст1                               = {{#if:{{{lat_deg|}}}|&lt;small&gt;[[Географиялык координаттары|Координаттар]]: {{nobr|{{Coord|1={{{lat_deg|}}}|2={{{lat_min|}}}|3={{{lat_sec|}}}|4={{{lat_dir|N}}}|5={{{lon_deg|}}}|6={{{lon_min|}}}|7={{{lon_sec|}}}|8={{{lon_dir|E}}}|9={{#if:{{{region|}}}|type:landmark_region:{{{region}}}|type:landmark}}|yandex=1|scale={{#if:{{{CoordScale|}}}|{{{CoordScale}}}|100000}}}}}}{{Карта/Бк|2|{{Координаттар менен карта|{{{lat_deg|}}}|{{{lat_min|}}}|{{{lat_sec|}}}|{{{lat_dir|}}}|{{{lon_deg|}}}|{{{lon_min|}}}|{{{lon_sec|}}}|{{{lon_dir|}}}}}}}&lt;/small&gt;}}

|белги2                               = Түрү
|текст2                               = {{{Түрү|}}}
|wikidata2                            = &lt;includeonly&gt;p31&lt;/includeonly&gt;

|белги3                               = Жайгашкан жери
|текст3                               = {{{Жайгашкан жери|}}}
|wikidata3                            = p276

|белги4                               = {{#if:{{{Координаты|}}}|[[Географиялык координаттары|Координаттар]]}}
|текст4                               = {{{Координаты|}}}
|wikidata4                            = p625

|белги5                               = {{#if:{{{Башка аталыштары|}}}|Башка аталыштары}}
|текст5                               = {{{Башка аталыштары|}}}

|белги6                               = Түзүлгөн күнү
|текст6                               = {{{Түзүлгөн күнү|}}}
|wikidata6                            = p1619

|белги7                               = Жок кылынган күнү
|текст7                               = {{{Жок кылынган күнү|}}}
|wikidata7                            = p576

|белги8                               = {{#if:{{{Эксплуатациялоо мезгили|}}}|Эксплуатациялоо мезгили}}
|текст8                               = {{{Эксплуатациялоо мезгили|}}}

|белги9                               = Курамына кирген
|текст9                               = {{{Курамына кирген|}}}
|wikidata9                            = p361

|белги10                              = Курамындагы лагерлер
|текст10                              = {{{Курамындагы лагерлер|}}}
|wikidata10                           = p355

|белги11                              = Камактагылардын саны
|текст11                              = {{{Камактагылардын саны|}}}
|wikidata11                           = p5630

|белги12                              = Өлгөндөрдүн саны
|текст12                              = {{{Өлгөндөрдүн саны|}}}
|wikidata12                           = p1120

|белги13                              = Башкарган уюм
|текст13                              = {{{Башкарган уюм|}}}
|wikidata13                           = p749

|белги14                              = Лагердин коменданттары
|текст14                              = {{{Лагердин коменданттары|}}}
|wikidata14                           = p1037

|белги15                              = {{#if:{{{Ким тарабынан бошотулган|}}}|Ким тарабынан бошотулган}}
|текст15                              = {{{Ким тарабынан бошотулган|}}}

|белги16                              = {{#if:{{{Камактагылардын категориялары|}}}|Камактагылардын категориялары}}
|текст16                              = {{{Камактагылардын категориялары|}}}

|белги17                              = {{#if:{{{Камактагы белгилүү адамдар|}}}|Камактагы белгилүү адамдар}}
|текст17                              = {{{Камактагы белгилүү адамдар|}}}

|белги18                              = {{#if:{{{Китептер|}}}|Китептер}}
|текст18                              = {{{Китептер|}}}

|белги19                              = Сайты
|текст19                              = {{{Сайты|}}}
|wikidata19                           = p856

|текст20                              = {{{Кошумча маалымат|}}}

|түбүндө                              = {{#if:{{{Викиказына|}}}|'''{{Commonslink|{{{Викиказына}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы|{{PAGENAME}}}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>647diyekkba91eihitw2c1u4rmavq7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>666582</id>
      <parentid>666581</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>666582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5606" sha1="a1h1whfrs7xu6vekknxmcci6otwl9mu" xml:space="preserve">{{Карточка
|Аталышы                              = Концентрациялык лагерь
|үстүндө                              = {{{Аталышы|{{PAGENAME}}}}}
|стиль_үстүндө                        = background:#ccccff;
|үстүндө2                             = {{{Расмий аталышы|}}}
|стиль_үстүндө2                       = font-style:normal;
|сүрөт                                = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт                          = 
|сүрөттүн_аталышы                     = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}}|&lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу                       = background:#ccccff;
|стиль_белги                          = {{#if:{{{Түс1|}}}|background:{{{Түс1}}};}} font-weight:bold; text-align:left;
|стиль_түбүндө                        = background:#ccccff;

|белги1                               = {{#if:{{{Coord|}}}|Географиялык&lt;br /&gt;координаттары}}
|текст1                               = {{{Coord|}}}

|белги2                               = Түрү
|текст2                               = {{{Түрү|}}}
|wikidata2                            = &lt;includeonly&gt;p31&lt;/includeonly&gt;

|белги3                               = Жайгашкан жери
|текст3                               = {{{Жайгашкан жери|}}}
|wikidata3                            = p276

|белги4                               = {{#if:{{{Координаты|}}}|[[Географиялык координаттары|Координаттар]]}}
|текст4                               = {{{Координаты|}}}
|wikidata4                            = p625

|белги5                               = {{#if:{{{Башка аталыштары|}}}|Башка аталыштары}}
|текст5                               = {{{Башка аталыштары|}}}

|белги6                               = Түзүлгөн күнү
|текст6                               = {{{Түзүлгөн күнү|}}}
|wikidata6                            = p1619

|белги7                               = Жок кылынган күнү
|текст7                               = {{{Жок кылынган күнү|}}}
|wikidata7                            = p576

|белги8                               = {{#if:{{{Эксплуатациялоо мезгили|}}}|Эксплуатациялоо мезгили}}
|текст8                               = {{{Эксплуатациялоо мезгили|}}}

|белги9                               = Курамына кирген
|текст9                               = {{{Курамына кирген|}}}
|wikidata9                            = p361

|белги10                              = Курамындагы лагерлер
|текст10                              = {{{Курамындагы лагерлер|}}}
|wikidata10                           = p355

|белги11                              = Камактагылардын саны
|текст11                              = {{{Камактагылардын саны|}}}
|wikidata11                           = p5630

|белги12                              = Өлгөндөрдүн саны
|текст12                              = {{{Өлгөндөрдүн саны|}}}
|wikidata12                           = p1120

|белги13                              = Башкарган уюм
|текст13                              = {{{Башкарган уюм|}}}
|wikidata13                           = p749

|белги14                              = Лагердин коменданттары
|текст14                              = {{{Лагердин коменданттары|}}}
|wikidata14                           = p1037

|белги15                              = {{#if:{{{Ким тарабынан бошотулган|}}}|Ким тарабынан бошотулган}}
|текст15                              = {{{Ким тарабынан бошотулган|}}}

|белги16                              = {{#if:{{{Камактагылардын категориялары|}}}|Камактагылардын категориялары}}
|текст16                              = {{{Камактагылардын категориялары|}}}

|белги17                              = {{#if:{{{Камактагы белгилүү адамдар|}}}|Камактагы белгилүү адамдар}}
|текст17                              = {{{Камактагы белгилүү адамдар|}}}

|белги18                              = {{#if:{{{Китептер|}}}|Китептер}}
|текст18                              = {{{Китептер|}}}

|белги19                              = Сайты
|текст19                              = {{{Сайты|}}}
|wikidata19                           = p856

|текст20                              = {{{Кошумча маалымат|}}}

|түбүндө                              = {{#if:{{{Викиказына|}}}|'''{{Commonslink|{{{Викиказына}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы|{{PAGENAME}}}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a1h1whfrs7xu6vekknxmcci6otwl9mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Zhak1ev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155502</id>
    <revision>
      <id>666585</id>
      <timestamp>2026-11-12T11:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="9izhe9nh8r118auqicbxix02144rdmo" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:36, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9izhe9nh8r118auqicbxix02144rdmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Paldirvamma</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155503</id>
    <revision>
      <id>666586</id>
      <timestamp>2026-11-12T11:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="cuc9smmlc8wiwzlcobmnsz4jjsjdgny" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:37, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cuc9smmlc8wiwzlcobmnsz4jjsjdgny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Menguberdi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155504</id>
    <revision>
      <id>666587</id>
      <timestamp>2026-11-12T11:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>666587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="cuc9smmlc8wiwzlcobmnsz4jjsjdgny" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:37, 12 ноябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cuc9smmlc8wiwzlcobmnsz4jjsjdgny</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>