Vikipedya ladwiki https://lad.wikipedia.org/wiki/La_Primera_Hoja MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Medya Especial Diskusyón Usador Messaje de Usador Vikipedya Diskusyón de Vikipedya Dosya Diskusyón de Dosya MedyaViki Diskusyón de MedyaViki Xablón Diskusyón de Xablón Ayudo Diskusyón de Ayudo Kateggoría Diskusyón de Kateggoría Portal Diskusyón de Portal TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión אסטרונומייה 0 4352 217254 191633 2026-11-01T20:30:41Z ~2026-58119-21 25521 /* אסטרונומייה אי אסטרולוז'ייה */ 217254 wikitext text/x-wiki {{arriva}} {{P2|[[Astronomiya]]}} {{P1|[[אסטרונומייה]]}} {{abaxo}} [[File:Hubble ultra deep field.jpg|thumb|250px|]] [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|250px|]] [[File:Southerncross gb.gif|thumb|250px|]] [[File:Nebra Scheibe.jpg|thumb|250px|]] [[File:Einstein1921 by F Schmutzer 2.jpg|thumb|250px|[[Albert Einstein]]]] <div style="text-align: right; direction: rtl; margin-left: 1em;"> <br /> '''אסטרונומייה''', איטימולטזיקאמינטי דיל גרייגו פארה "לייייס די לאס איסטרייאס", איס לה סינסייה קי טראטה די קואנטו סי רפ׳יירי אה לוס אסטרוס, אי פרינסיפאלמינטי אה לאס לייייס די סוס מובימיינטוס אי די סו איסטודייו סי אוקופאנ לוס אסטרונומוס. טאמביינ פואידי סיר דיפ׳ינינה קומו לה דיססיפלינה קי טייני קומו אובז'יטו לה אובסירבאסייונ אי איקספליקאסייונ די פ׳ינומינוס קי אוקוררינ או איקסיסטינ פ׳ואירה די לה טיירה. == אסטרונומייה אי אסטרופ'יסיקה == אונה ב'יס קי סי קומפרינדיו קי לוס אילימינטוס קי פ'ורמאן לוס "אובז'ייקטוס סיליסטיס" איראן לוס מיסמוס קי קונפ'ורמן לה טיירה, אי לאס מיסמאס לייס די לה פ'יסיקה סי אפליקין אה אלייוס, לה אסטרופ'יסיקה אב'ייה נאסידו קומו אונה אפליקאסייון די לה פ'יסיקה אה לוס פ'ינומינוס אובסירב'אדוס פור לה אסטרונומייה. סין אימבארגו לה מאיורייה די לוס אסטרונומוס, סי נו טודוס, טיינין אונה סולידה פריפאראסייון אין פ'יסיקה, אי לאס אובסירב'אסייוניס סין סיימפרי פואיסטאס אין סו קונטיקסטו, אנסי קי לה דיסטינסייון אינטרי אסטרונומייה אי אסטרופ'יסיקה ייה קאסי נו איקסיסטי == אסטרונומייה אי אסטרולוז'ייה == לה אסטרונומייה נו דיב'י כינפ'ונדירסי כון אסטרולוז'ייה, דיסיפלינה קי אסומי קי לוס אסונטוס אומאנוס איסטאן דירטימינאדוס פור לה פוסיסייון אפארינטי די לוס אובז'יקוס אסטרונומיקו אין איל סיילו. אאונקי אמבאס דיסיפלינאס קימפארטין און אוריז'ין קומון סון אין ריאלידאד מויי דיפ'ירינטיס. לוס אסטרונומוס סיגין איל מיטודו סינטיפ'יאו אי לוס אסטרולוגוס נו. </div> [[Kateggoría:Vikipedya:Artikolos kon grafia ebrea]] [[Kateggoría:Vikipedya:Artikolos kon varias grafias]] [[Kateggoría:אסטרונומייה]] {{#invoke:Interwiki|interwiki}} c16ogsjo5h6hxtf4ny4eqeh1kv86deo Lingua kastilyana 0 4512 217257 214781 2026-11-01T23:11:50Z InternetArchiveBot 18091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 217257 wikitext text/x-wiki {{arriva}} {{P1|[[Lingua kastilyana{{!}}Kastilyano]]}} {{P2|[[קאשטיײאנו]]}} {{abaxo}} {| cellpadding=10 align=right border="1" |- | {| class="infobox" style="font-size:90%;" width="300" ! colspan="2" bgcolor=lawngreen style="font-size:120%;color:black;"|Espanyol<br /> (''kasteyano'' o ''kastilyano'') |- | valign="top"|Avlada prinsipalmente en: | * '''[[Amerika]]''': [[Ispanoamerika]] i [[Estatos Unitos d'Amerika]].<br /> * '''[[Evropa]]''': [[Espanya]] i [[Andorra]].<br /> * '''[[Afrika]]''': [[Ginea Ekvatoriala]], [[Sahara Oksidental]] i los territorios espanyoles de las [[Kanarias|Isolas Kanarias]], [[Seuta]] i [[Meliya]].<br /> * '''[[Asia]]''': [[Filipinas]], [[Medinat Yisrael|Yisrael]] i [[Turkiya|la Turkiya]]. <br /> * '''[[Oseania]]''': En la isola [[Chile|chilena]] de [[Isola de Paskua]]. <br /> ---- |- | valign="top"|Avlantes: * Nativos: * Otros: |<br /> 500 millones<br /> 100 millones ---- |- | valign="top"|[[Lista de linguas por número de avlantes|Lugar número]]: * Nativos: * Jeneral: |<br /> 2<br /> 3 ---- |- | valign="top"|[[Famiyas de linguas|Klasifikazion jenetika]]: |[[Linguas indoevropeas|Indoevropeo]]<br /> &nbsp;Italiko<br /> &nbsp;&nbsp;Grupo Romanze<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;Romanze<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Italo-okzidental<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Subgrupo Okzidental<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ibero-romanze<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ibero-okzidental<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Espanyol''' |- ! colspan="2" bgcolor="lawngreen"|Status ofisial |- | valign="top"|Lingua ofisiala de: | valign="top"| * '''[[Amerika]] (20)''': [[Arjentina]]*, [[Bolivia]]*, [[Chile]], [[Kolombia]], [[Kosta Rika]], [[Kuba]], [[Ekvador]], [[El Salvador]], [[Guatemala]], [[Onduras]], [[Meksiko]], [[Nikaragua]], [[Muevo Meksiko]] (EE.UU.)**, [[Panama]], [[Paraguay]], [[Peru]], [[Puerto Riko]] (Estado Libre Asoziado a EE.UU.)*, [[Repuvlika Dominikana]], [[Uruguay]] i [[Venezuela]]. ** '''Organismos [[Amerika|amerikanos]] (1)''': [[Organizazion de Estados Amerikanos]] * '''[[Afrika]] (5)''': [[Seuta]] (ESP), [[Ginea Ekvatoriala]]*, [[Kanarias|Isolas Kanarias]] (ESP), [[Meliya]] (ESP) y [[Sahara Oksidental]]** ** '''Organismos [[Afrika|afrikanos]] (1)''': [[Organizazion para la Unidad Afrikana]] * '''[[Evropa]] (1)''': [[Espanya]]* ** '''Organismos [[Evropa|europeos]] (1)''': [[Union Evropea]]*** * '''[[Oseania]] (1)''': [[Isola de Paskua]](Chile)* * '''[[Asia]] (0)'''****: |- | colspan="2" style="font-size:80%;"| <sup>*</sup> Primera lingua ofisiala del Estado.<br /> <sup>**</sup> Sigunda lingua ofisiala del Estado.<br /> <sup>***</sup> Lingua koofisiala del organismo endjunto kon otras 20.<br /> <sup>****</sup> En [[Filipinas]] fue una de las linguas ofisialas fina [[1973]]. ---- |- | valign="top"|De fakto en: | valign="top"| * '''[[Amerika]] (9):''' Estados [[Estados Unidos|norteamerikanos]] de [[Arizona]], [[Kalifornia]], [[Nevada]], [[Oregon]], [[Florida]], [[Texas]], [[Idaho]], [[Washington]] i [[Kansas]].<br /> ---- |- | valign="top"|Minorias emportantes en: | valign="top"| * '''[[Evropa]] (2):''' [[Andorra]] i [[Jibraltar]].<br /> * '''[[Amerika]] (5):''' [[Aruba]], [[Kurasao]], [[Belize]], [[Brasil]], [[Islas Virjenes de los Estados Unidos]].<br /> * '''[[Asia]] (1):''' [[Filipinas]].<br /> ---- |- | valign="top"|Chikas minorias en: | valign="top"| * '''[[Evropa]] (21):''' [[Almania]], [[Austria]], [[Beljika]], [[Bulgaria]], [[Dinamarka]], [[Eslovakia]], [[Finlandia]], [[Fransia]], [[Gresia]], [[Madjaristan]], [[Italia]], [[Montenegro]], [[Noruega]], [[Olanda]], [[Portugal]], [[Reyno Unido]], [[Rumania]], [[Rusia]], [[Serbia]], [[Suesia]] i [[Suisa]].<br /> * '''[[Amerika]] (10):''' [[Karibe Neerlandez]] ([[Bonaire]]), [[Bahamas]], [[Barbados]], [[Guyana Fransesa]], [[Guyana]], [[Ayti]], [[Jamaika]], [[Surinam]] i [[Trinidad i Tobago]].<br /> * '''[[Afrika]] (7):''' [[Arjelia]], [[Kamerun]], [[Ayifto]], [[Marroko]], [[Mali]], [[Sahara Oksidental]] i [[Sudafrika]].<br /> * '''[[Asia]] (4):''' [[Arabia Saudi]], [[Medinat Yisrael|Yisrael]], [[Djordania]] i [[Turkiya|la Turkiya]].<br /> * '''[[Oseania]] (3):''' [[Fidji]], [[Guam]], [[Hawaii]]. ---- |- | valign="top"|Regulado por: | valign="top"|[[Real Akademia Espanyola]] i [[Asosiasion de Akademias de la Lingua Espanyola]] |- ! colspan="2" bgcolor="lawngreen"|Kodigo |- |[[ISO 639]]-1||es |- |ISO 639-2(B)||spa |- |ISO 639-2(T)||--- |- |[[SIL]]||[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=spa spa] |- |} |} El '''Kastilyano''' ('''Kasteyano''', '''Kastiyano''') es una lingua romanse. En el anyo 2000 era avlada por aproksimativamente 364 milyones de personas<ref>[https://web.archive.org/web/20120104141520/http://cvc.cervantes.es/obref/anuario/anuario_99/otero/p03.htm Manaderos i kriteres demografikos, Sentro virtual Servantes] {{es}}</ref>. Aktualmente el numero de avlantes supera los 500 milyones<ref>[http://www.rae.es/rae/gestores/gespub000001.nsf/voTodosporId/1D0D95666B904E8BC1257140002A0840?OpenDocument Prezentasion del IV Kongreso Internasional de la Lingua Espanyola, RAE] {{es}}</ref>, aziendo del kastilyano la tresera lingua mas avlada del mundo. [[File:Map-Hispanophone World.svg|frameless|center|upright=1.5]] [[File:Juan de Zúñiga dibujo con orla.jpg|thumb|center|[[Antonio de Nebrija]] otor de la ''Gramátika kastilyana'' la priméra gramátika publikada en imprenta de una lingua evropea moderna.]] == Referensias == <references /> {{InterWiki|code=es}} [[Kateggoría:Vikipedya:Artikolos kon varias grafias]] [[Katēggoría:Linguas]] [[Katēggoría:Linguas indoevropeas|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas romansas|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Arjentina|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Bolivia|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Chile|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Kolombia|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Kuba|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Ekvador|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Espanya|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Meksiko|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Panama|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Peru|kastilyana]] [[Katēggoría:Linguas de Uruguay|kastilyana]] [[Kateggoría:Kultura de Venezuela|kastilyana]] ry1xlgbywjo1k7lgbthidkcg1jl2pge Aliansa Yisraeliana Universala 0 7506 217255 204713 2026-11-01T21:27:15Z InternetArchiveBot 18091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 217255 wikitext text/x-wiki [[Dosya:Adolphe Crémieux by Lecomte du Nouy.jpg|thumb|200px|Adolphe Cremieux, fondados de la Aliansa]] La '''Aliansa Yisraeliana Universala''' (en [[lingua fransesa|fransez]] '''Alliance Israélite Universelle''',en [[ivrit]] '''כל ישראל חברים ''') es una organisasiyon polítika establesida en [[Fransia]] enel anyo 1860 kon el buto de ofreser ayudo a [[Pueblo djudio|djudios]]. La rason de ser de la Aliansa es la ekspresiyon de los muestros [[haham]]im ''Kol Yisrael arevim ze laze'' (כל ישראל ערבים זה לזה), la kuala se treslada ala [[lingua fransesa]] komo ''Tous les israelietes sont solidaires les un des autres'' ("Todos los djudios son responsávels los unos de los otros"). <ref>[http://books.google.com/books?id=G9MeXaTrjEQC&pg=PA171&lpg=PA171&dq=alliance+israelite+universelle+kol+yisrael+arevim&source=bl&ots=ImF2CEU3sb&sig=zTNd1rAar2HHENzAqmraWAtNokU&hl=en&ei=DFfMSpO7M4zbjQe9tfWoDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=alliance%20israelite%20universelle%20kol%20yisrael%20arevim&f=false ''Sacred Bonds of Solidarity: The Rise of Jewish Internationalism in Nineteenth-Century France,'' Lisa Moses Leff ]</ref> Los sus fondadores fueron un grup de djudios franseses, entre eyos [[Adolphe Cremieux]], los kualos tinían las parás presisadas para ayudar a akeyos djudios proves, ofresiendo apoyo polítiko, ayudando a emigrar a otros i finalmente kriando programas de edukasiyon djudia en la [[Evropa Orientala]], [[Medio Oryente]] i [[Magreb|Áfrika del Nord]]. Aperturó la su primera eskola en [[Tetuan]], [[Marroko]] enel anyo 1862. <ref>[http://books.google.com/books?id=3kbU4BIAcrQC&pg=PA29&dq=alliance+israelite+universelle&lr=#v=onepage&q=alliance%20israelite%20universelle&f=false ''A History of the Israeli-Palestinian Conflict'', Mark A. Tessler]</ref> Enel anyo 1945 manifestaron el su apoyo al [[Zionismo]] (movimento polítiko para la kriasion de un estado djudío) i enel anyo 1946 las sus aktivitás diplomátikas fueron tomadas basho el kontrolo del Konsesho Konsultivo de Organisasyiones Djudias en la sivdad de [[Mueva York]]. == Referensias == <references/> == Atamientos eksternos == * [https://web.archive.org/web/20060202000524/http://www.aiu.org/ Aliansa Yisraeliana Universala] en [[lingua fransesa|fransez]] * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0001_0_00834.html History of Alliance Israelite Universelle] [[Katēggoría:Organisasiyones polítikas]] [[Katēggoría:Zionismo]] c2gm4jpgunav9n8pha61wssysijet0m Archivo del Sinema Djudio "Steven Spielberg" 0 12110 217256 177799 2026-11-01T21:36:00Z InternetArchiveBot 18091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 217256 wikitext text/x-wiki {{variante|AY}} El '''Archivo del Sinema Djudio "Steven Spielberg"''' ([[ivrit]]. ''ארכיון הסרטים היהודיים ע"ש סטיבן שפילברג'') se krio kon el buto de preservar i abediguar los [[filmo dokumentalo|filmos dokumentalos]] djudios. Es adminsitrado endjuntamente entre el Instituto de Djudaismo Moderno "Abraham Harman" de la [[Universita Ebrea de Yerushalayim]] i el Archivo Zionista Sentral de la [[Organizasion Zionista Mondiala]]. == Atamientos eksternos == * [https://web.archive.org/web/20170325075310/http://jfa.huji.ac.il/ ארכיון הסרטים היהודיים ע"ש סטיבן שפילברג - האוניברסיטה העברית בירושלים] {{he}} [[Kateggoría:Universita Ebrea de Yerushalayim]] [[Kateggoría:Filmo en Israel]] 81ejhhon54pin7i3ysn67b5no5ir50x Ontolojiya 0 20111 217253 2026-11-01T12:19:39Z Baltyer 24048 Pajina kreado con "[[Dosya:Ontology, a shared formal representation of Reality, Steven van Kervel at CVUT FIT, 2014.jpg|miniaturadeimagen]] La '''ontolojiya''' es un ramo de la [[Filolojiya|filozofiya]] ke trata del ser komo ser, del tabiet de la mammasut i de las kategoriyas fondamentalas de lo ke egziste. Se okupa de kestiones komo: ke kere dizir egzistir, ke sortes de entitas kompozen la mammasut, ke propyedades tienen i ke relasyones tienen unas kon otrunas. El termino viene del grego…" 217253 wikitext text/x-wiki [[Dosya:Ontology, a shared formal representation of Reality, Steven van Kervel at CVUT FIT, 2014.jpg|miniaturadeimagen]] La '''ontolojiya''' es un ramo de la [[Filolojiya|filozofiya]] ke trata del ser komo ser, del tabiet de la mammasut i de las kategoriyas fondamentalas de lo ke egziste. Se okupa de kestiones komo: ke kere dizir egzistir, ke sortes de entitas kompozen la mammasut, ke propyedades tienen i ke relasyones tienen unas kon otrunas. El termino viene del grego ὄν (ón), partisipyo del verbo ser, i λόγος (lógos), ke kere dizir estudio, diskurso o tratado. Su sinyifikasyon se puede trezladar, de manera aproksimada, komo «estudio del ser». La ontolojia es una de las disiplinas prinsipalas de la metafizika, malgrado ambos terminos se uzaron istorikamente kon sinyifikasyones diferentes i, a vezes, komo sinonimos. == Istoria == === Filozofiya antika === [[Dosya:Platon.png|miniaturadeimagen|Platon]] Las kestiones ontolojikas toman un lugar sentral en la filozofiya grega. [[Parmenides]] de Elea afirmo ke el ser es i ke el no-ser no es, una pozisyon ke fizo de la relasyon entre el ser, el trokaminto i la munchidumbre uno de los problemas fondmentales de la filozofiya oksidentala. [[Platon]] trato la naturaleza de la mammasut por la su teoria de las Ideas o Formas, asigun la kuala las realitas entendivlas tienen un estatuto diferente del de las kozas sintivlas. [[Aristoteles]] desvelopo una bushketa sistematika sovre el ser komo ser en el livro kuatro de la Metafizika. En dita ovra examino los prinsipios i las kavzas fondmentales de la mammasut, ansi ke las diferentes maneras en ke se puede dizir ke una koza es. Aristoteles estudio endemas las kategoriyas del ser, entre eyas la substansya, la kantita, la kalita, la relasyon, el lugar i el tiempo. La su filozofiya tuvo una influensa duradera sovre el desvelopamyento posteryor de la ontolojiya. === Filosofiya medyeval === Durante la Epoka Medyevala, las kestiones ontolojikas se desveloparon en estrecha relasyon kon la teolojiya. Filozofos [[Kristianos|kristyanos]], [[Islam|muslumanes]] i [[Pueblo djudio|djudios]] estudiaron la naturaleza de la egzistensya, la relasyon entre esensya i egzistensya, la kauzalita i la diferensya entre el ser nesesaryo i los seres kontinjentes. Avitsena fizo diferensya entre la esensya de una koza i el fakto de egzistir. Asigun su konsepto, la esensya de una entita no demanda nesesaryamente su egzistensya, mientres ke [[Dio]] es entendido komo el ser nesesaryo, del kualo la egzistensya no depende de otra kavza. [[Tomas de Akino]] enkorporo i transformo elementos de la filozofiya aristotelika, desvelopando una diferensya entre esensya i egzistensya ke tuvo una parte fondamentala en la su metafizika. En la filozofiya djudia, [[Moshe ben Maimon (Rambam)|Maimonides]] examino la natura de Dio, los limitos del linguaje umano kuando avla de la divinita, i la relasyon entre la filozofiya aristotelika i la tradisyon relijioza. Las sus refleksyones tuvieron influensa en la istorya de la metafizika medyevala. === Filozofiya moderna === [[Dosya:Spinoza.jpg|miniaturadeimagen|Baruch Spinoza]] En la Epoka Moderna, la ontolojiya se ligo a los debates sovre la substansia, la mente, el puerpo i la natura de la mammasut. [[Rene Descartes|René Descartes]] aparto la substansia pensante de la substansia extensa, establesiendo una separasyon entre la mente i el puerpo ke dio lugar a emportantes kontroversias filozofikas. [[Baruch Spinoza]] defendyó una konsepsyon monista de la mammasut, asigun la kuala egziste una sola substansia infinita, identifikada kon el Dio o la Natura. [[Gottfried Wilhelm Leibniz]], por la su parte, sostuvo ke la mammasut esta formada de substansias simples yamadas monadas. En el syekolo XVIII, [[Christian Wolff]] ayudo a sistematizar la ontolojiya komo una disiplina filozofika apartada. [[Immanuel Kant]] metio dospues en kestyon siertas pozisyones de la metafizika tradisyonala i egzamino las kondisyones i los limites del konosimiento umano de la mammasut. === Filosofiya kontemporanea === En los sieklos XIX i XX, la ontolojia tomo muevas direksiones. [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] dezvelopo una konsepsion dialektika de la mammasut, entanto ke [[Edmund Husserl]] trato kestyon es ontolojikas asigun la fenomenolojia. [[Martin Heidegger]] fizo de la kestyon sovre el senso del ser el sentro de su ovra ''Ser i tiempo'' (1927). En eya aparto el ser de los entes, es dizir, el fakto ke una koza sea de las entitas partikolaras ke egzisten. Dita diferensia okupa un lugar sentralo en la su kritika de la tradisyon metafizika del Oksidente. En la filosofiya analitika, autores komo [[Bertrand Russell]], [[W. V. O. Quine]] i [[David Lewis]] trataron problemas ontolojikos sovre la egzistensya, los universalos, los objektos abstraktos, la identita i los obligos ontolojikos de las teoriyas sientistas. == Prinsipalos problemas ontolojikos == === El problema del ser === La kestyon fondamentala de la ontolojiya konsiste en determinar lo ke kere dizir ser i kualas kondisyones permeten afirmar ke una koza egziste. Este problema puede ser tratado de diferentes perspektivas, komo la egzistensya de objektos materyales, entitas abstraktas, propyedades, akontesimientos o seres posivles. === Esensya i egzistensya === La diferensya entre esensya i egzistensya se refere a la relasyon entre lo ke una koza es i el fakto ke egziste. Algunas tradisyones filozofikas konsideran ke las dos dimansyones son diferentes, entre ke otrunas meten en kestyon el jair o el alcanse de esta diferensya. El problema fue espesyalmente emportante en la metafizika medyevala i en los debates modernos sovre la egzistensya del Dio, los objektos posibles i la natura de los individuos. === Sustansia i proprietas === La ontolojia estudia si la mammasut es formada de sustansias ke tienen proprietas, o si las entitas se pueden entender de otrunas maneras. Una kestion ligada a esta es determinar si las proprietas, komo la boya o la forma, ekzisten por sí solas, sin los objektos ke las tienen. === Universalos i partikolaros === Los universalos son entitas o karakteristikas ke se pueden predikar de munchos individuos, komo la umanita, la blankura o la triangularita. Los partikolaros son entitas individualas, komo una persona determinada o un objekto determinado. El debate entre el realismo i el nominalizmo trata, entre otrunas kestiones, de si los universalos ekzisten por sí solos, sin los individuos, o si son konseptos, nombres o konstruksiones ke mos sirven para ajuntarlos en grupos. === Identita i trokamyento === Otruno problema fundamentalo konsiste en esplikar komo una entita puede konservar la su identita al kurso del tyempo, malgrado ke pasa por transformasyones. La kestyon se mete tanto por lo ke toka a los objetos materyalos, komo a los organismos bivos, las personas i las institusyones. === Modalidad i posibilidad === La ontolojia modala estudia konseptos komo la posibilita, la nesesita i la kontinjensya. Eksamina, entre otrunas kestiones, si egzisten entitas posivles ke no son realas, ke kere dizir afirmar ke una koza pudiya ser diferente i komo kale entender la distinksyon entre lo posible i lo nesesaryo. == Prinsipalas korientes ontolojikas == Entre las prinsipales pozisyones i korientes relacionadas kon la ontolojia se topan las sigientes: * '''Realizmo''': afirma, en djeneralo, ke determinadas entitas o propriedades egzisten independientemente de muestras kreensas o reprezentasyones sovre eyas. * '''Idealizmo''': atribuye al espirito, a la konsensya o a las estrukturas idealas un papel fundamentalo en la konstitusion o komprension de la realita. * '''Materializmo''': konsidera ke la realita es fondamentalmente materyala o fizika. * '''Dualizmo''': defende la egzistensya de dos tipos fondamentalos de realita o substansya, komo la mente i la materya. * '''Monizmo''': mantyene ke la realita, en fin de kuentas, se fonda sovre un solo prinsipyo o tipo fondamentalo de entita. * '''Nominalizmo''': refuza, en sus formas prinsipalas, ke los universalos egzistan komo entitas endependyentas de los individuos. * '''Pluralizmo ontolojiko''': admite la egzistensya de munchos tipos fondamentalos de entitas o prinsipios ke no se pueden reduzir unos a otrunos. Estas pozisyones no forman una klasifikasyon kompleta, ni se ekskluyen unas a otras. Las sus definisyones varian asigun el konteksto filozofiko, i algunas se pueden kombinar de diferentes maneras. == Ontolojia i metafizika == La ontolojia i la [[metafizika]] estan muncho relacionadas. La metafizika examina kestiones fondamentalas sovre la struktura de la realita, la kauzalita, el tiempo, la identita i la posibilita. La ontolojia se konsakra prinsipalmente al ser, a la egzistensya i a las kategorias de entitas ke kompozen la realita. Kon todo, no egziste una diferensya aseptada de todos entre estas dos disiplinas. Algunos filozofos se sirven de los terminos de una manera preske ekivalente, mientres ke otrunos konsideran la ontolojia komo una parte de la metafizika. [[Kateggoría:Filosofiya]] 69lyu171y69xl3u5wr7jazidr1x7nrh