Vicipaedia lawiki https://la.wikipedia.org/wiki/Vicipaedia:Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicipaedia Disputatio Vicipaediae Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Porta Disputatio Portae Adumbratio Disputatio Adumbrationis TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 247 3997094 3257951 2026-10-26T02:04:44Z Grufo 64423 Minora 3997094 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva}} {{res|Fascis}} (-is, m.) esse potest: * Genus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Cantio|cantionis|fr|qid=Q873000}}. Nam [[Dantes Alagherius]] scripsit:<ref>[[Dantes Alagherius|Alagherius, Dantes]]. {{Op|[[De vulgari eloquentia]]}}, [https://www.danteonline.it/english/opere_frames/opere_destra.asp?idcod=000&idope=3&idliv1=2&idliv2=8&idliv3=1&idlang=OR&blu=&searchtext= II].</ref> ”{{@*@|1|style=font-size: .75em; vertical-align: top;}}Praeparatis fustibus torquibusque ad fascem, nunc fasciandi tempus incumbit. Sed quia cuiuslibet operis cognitio praecedere debet operationem, velut signum ante admissionem sagittae vel iaculi, primo et principaliter qui sit iste fascis, quem fasciare intendimus videamus. {{@*@|2|style=font-size: .75em; vertical-align: top;}}Fascis iste igitur, si bene comminiscimur omnia praelibata, cantio est. Quapropter quid sit cantio videamus, et quid intelligimus cum dicimus cantionem. {{@*@|3|style=font-size: .75em; vertical-align: top;}}Est enim cantio, secundum verum nominis significatum, ipse canendi actus vel passio, sicut lectio passio vel actus legendi. Sed divaricemus, quod dictum est, utrum videlicet haec sit cantio, prout est actus, vel prout est passio.” * Nomen plurale '''[[fasces]]''' est insigne imperii Romanum antiquum factum ex virgis cum [[securis|securi]] vinctis. Fasces, qui apud [[Romani|Romanos]] a [[lictor|lictoribus]] portabantur, iam apud [[Etrusci|Etruscos]] quoque in usu erant. Fasces nonnumquam a [[legio|legionibus]] portabantur in bello contra [[servus|servos]], e.g. contra [[Spartacus|Spartacum]]. [[Benitus Mussolini|Benito Mussolini]], [[dictator]] Italiae XX. saeculo, fascibus insigni fractionis politicae suae utebatur. * [[Toponymum]] '''[[Feyzin|Fascis]]''' ([[Francice]]; ''Feyzin'') est [[commune]] [[Francia]]e. * [[Fascis]] in agricultura. == Notae == <references /> 52t7hjky2ddjsg3n9zdp9f9iflt2pe9 0 405 3996908 3967155 2026-10-25T12:50:37Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996908 wikitext text/x-wiki {{latinitas|-2}} {{Capsa hominis Vicidata}} {{res|Muḥammad Yāsir ʿAbd ar-Raḥman ʿAbd ar-Ra'ūf ʿArafāt}} ([[Arabice]] محمد ياسر عبد الرحمن عبد الرؤوف عرفات; natus [[Cairus|Cairi]] die [[24 Augusti]] [[1929]]; mortuus [[Clamart]] in [[commune]] [[Francia|Francico]] prope [[Lutetia]]m die [[11 Novembris]] [[2004]]), plerumque {{res|Iaser Arafat}} appellatus,<ref>{{Opus|cognomen 1=|nomen 1=|titulus=Dux Palaestinensium aegrotus|annus=2004|domus editoria=Ephemeris|url=http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/nuntii/eph19/index.php}}: “Leucaemia verisimiliter laborat dux clarus Palaestinensium Iaser Arafat.”</ref><ref>{{Opus|cognomen 1=|nomen 1=|titulus=Arafat mori putatur|annus=2004|domus editoria=Ephemeris|url=http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/nuntii/eph20/index.php}}: “Septuaginta quinque annorum dux Palaestinensium Iaser Arafat, qui per octo abhinc ultimos dies in nosocomio militari Lutetiae Parisiorum remanet, die Iovis in statu comae seu soporis animae esse pronuntiatus est.”</ref><ref name=":0">{{Opus|cognomen 1=|nomen 1=|titulus=Morte tandem raptus...|annus=2004|domus editoria=Ephemeris|url=http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/homines/homo_nov/index.php}}: “Iaser Arafat, dux Palaestinensium, mortuus est hemorrhagia cerebri 11 Novembri ad Lutetiam Parisiorum.”</ref> seu '''Arafatius''',<ref>Cfr. ''[https://ephemerisnuntii.eu/leolat/DE%20TERRA%20SANCTA.pdf DE TERRA SANCTA] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' apud ''Epistula Leonina'', p. 60: "A.1982 Beginus comparavit Arafatium in urbe Beryto occidentali quae obsidebatur versantem cum Hitlero Berolini altero Bello Mundano exeunte versanti".</ref> et per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Kunya|''kunyam''|en|qid=Q1285470}} ({{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Teknonymia|teknonymum|en|qid=Q7695469}}) {{res|Abu Ammar}} (Arabiceأبو عمار, ʾAbū ʿAmmār), fuit [[politicus]] et [[praeses|dux]] [[civitas Palaestinae|rei publicae Palaestinorum]]. [[Praeses]] [[Consociatio pro Liberatione Palaestinae|Consociationis pro Liberatione Palaestinae]] ab anno [[1969]] usque ad annum [[2004]] et praeses [[Auctoritas Nationalis Palaestina|Auctoritatis Nationalis Palaestinae]] a die [[5 Iulii]] [[1994]] usque ad mortem meruit. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Nationalismus Arabicus|Nationalismo Arabico|en|qid=Q114213}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Socalismus Arabicus|socialismo Arabico|en|qid=Q624284}} [[ideologica|ideologice]] favens, unus e conditoribus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Fatah||en|qid=Q178888}} fuit, [[factio politica|factionis politicae]] quam ab anno [[1959]] usque ad 2004 ducebat. Anno [[1994]], una cum [[Simon Peres|Simone Peres]] et [[Isaac Rabin]], [[Praemium Nobelianum pacis componendae|Praemium Nobelianum Pacis]] accepit, ratione conatus{{dubsig}} [[pax|pacis]] et [[autonomia]]e [[inviolentia]]e. == De vita == [[Fasciculus:Yasser-arafat-1999-2.jpg|thumb|upright=0.6|left|Yasser Arafat.]] [[Fasciculus:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|thumb|upright=0.8|[[Gulielmus Clinton]], [[Yitzhak Rabin]], et Yasser Arafat ad [[Domus Alba|Domum Albam]] anno [[1993]] conveniunt.]] Iasser Arafat [[Cairus|Cairi]] in [[Aegyptus|Aegypto]] die [[24 Augusti]] [[1929]] natus est. Arafat mortuus est prope [[Lutetia]]m die [[11 Novembris]] [[2004]].<ref name=":0" /> Die [[6 Novembris]] [[2013]], eius vidua nuntiavit eum secundum [[medicus|medicos]] [[venenum|veneno]] interfectus fuisse.<ref>[http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/middleeast/article3914859.ece www.thetimes.co.uk] Res in ''The Times.''</ref> {{NexInt}} * [[Cisiordania]] * [[Gaza]] * [[Palaestini]] == Notae == <references/> == Bibliographia == * Luttwak, Edward N. [[2000]]. "An Insufficient War: The Brilliance of Arafat and His Repeated Failure." ''[[Times Literary Supplement]],'' 22 Decembris 2000, 11-13 == Nexus externi == {{CommuniaCat|Yasser Arafat}} {{Fontes biographici}} * [https://web.archive.org/web/20090127025405/http://yasserarafat.info/ Pagina officialis]{{dubsig}} {{Ling|Anglice}}. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat-bio.html De vita] apud nobelprize.org. {{Ling|Anglice}}. {{Lifetime|1929|2004|Arafat, Iasser}} [[Categoria:Duces civitatum]] [[Categoria:Incolae Palaestinae]] [[Categoria:Pacis fautores]] [[Categoria:Praemium Nobelianum Pacis]] {{Myrias|Homines}} f8gn1shu8ixrbofohjkfxenshnvasj5 0 428 3997102 3981572 2026-10-26T02:57:39Z PK2 16025 /* Nexus externi */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997102 wikitext text/x-wiki {{L-1}} {{Vide paginam discretivam|Latinum|Latina}} {{Capsa linguae | nomen = Lingua Latina | pronuntiatus = ˈlin.ɡʷa laˈtiː.na | color familiae = lawngreen | familia = [[Linguae Indoeuropaeae|Lingua Indoeuropaea]] [[Linguae Italicae|Italicae]] familiae | fabulantes = Incolae [[Libera res publica Romana|Liberae rei publicae Romanae]] et [[Imperium Romanum|Imperii Romani]] inter saecula [[saeculum 5 a.C.n.|5 a.C.n.]] et [[saeculum 8|8 p.C.n.]] | fabulantes2 = Hodie [[Lingua Latina botanica|lingua botanica]] et [[Lingua Latina zoologica|zoologica]]; lingua publica [[Ecclesia Catholica|ecclesiae Catholicae]] et [[Civitas Vaticana|Civitatis Vaticanae]] | nationes = [[Sancta Sedes]] | civitas = [[Roma]] et [[Imperium Romanum]] | scriptura = [[Abecedarium Latinum]] | litteratura = [[Litterae Latinae]] | procuratio = Nulla (classice)<br/>[[Ecclesia Catholica]] (ecclesice) | iso1 = la | iso2 = lat | iso3 = lat | tabula = [[Fasciculus:Human Language Families (wikicolors).png|center|255px|Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis picta]] | syllabus = [[Linguae mundi|Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis pictae]] | tabula2 = | syllabus2 = }} {{res|Latinum}}<ref>{{*Cfr}} [[Marcus Tullius Cicero|Cic.]], {{Op|[[Tusculanae disputationes]]}}, {{Vf|Tusculanae disputationes/Liber III|XIV|3.14.29}}: “licet enim, ut saepe facimus, in {{lectio|Latinum}} illa convertere”.</ref>{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} [[Marcus Fabius Quintilianus|Quint.]], {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Institutio oratoria||en|qid=Q3010439}}}}, {{Vf|Institutio oratoria/Liber II/Caput I|4|2.1.4}}: “quam in {{lectio|Latinum}} transferentes litteraturam vocaverunt”.|2=Q3010439}}<ref>{{*Cfr}} “Lătīnum, {{pns|i|n}}”, sub voce {{L&S|Latium|Lătĭum}}.</ref>{{LTL ref|Latinus|39|Latinus, -a, -um}}{{Gaffiot ref|Latinus|891|Latinus, -a, -um}} ({{pns|i|n|Latinum}}), sive {{res|lingua Latīna}}<ref>[[Cicero]], ''[[De finibus bonorum et malorum]]'' [http://latin.packhum.org/loc/474/48/3/218-223@1#3 1.10].</ref> seu {{res|sermo Latinus}},<ref>Cicero, ''[[De oratore]]'' [http://latin.packhum.org/loc/474/37/26/286-301@1#26 2.28].</ref> est [[lingua Indoeuropaea]] qua primum [[Latini]] universi et [[Romani antiqui]] in primis loquebantur quamobrem interdum etiam {{res|lingua Latia}}<ref>[[Gaius Plinius Secundus|Plin.]] ''[[Naturalis historia (Plinius)|Nat.]]'' 13.135; et interdum apud [[poeta]]s.</ref> (in [[Latium|Latio]] enim sueta) et {{res|lingua Rōmāna}}<ref>[[Gaius Plinius Caecilius Secundus|Plin.]] ''[[Epistulae (Plinius)|Ep.]]'' 2.10.2.</ref> (nam [[Imperium Romanum|imperii Romani]] [[sermo]] sollemnis) appellabatur. [[Nomen proprium|Nomen]] linguae ductum est a terra quam [[Latini|gentes Latine loquentes]] incolebant, [[Latium vetus]] interdum appellata, in [[paeninsula]] [[Italia|Italica]] inter [[Tiberis|Tiberim]], [[Volsci|Volscos]], [[Appenninus mons|Appenninum]], et [[Mare Tyrrhenicum|mare Inferum]] sita. Cum populi [[Libera res publica Romana|rei publicae Romanae]] et [[imperium Romanum|imperii Romani]] lingua Latina in rebus publicis privatisque uterentur, etiam lingua Latina [[Lingua Graeca|linguam Graecam]] magnopere adfecit, nec minus haec illam. Sicut [[lingua Graeca]], Latina [[lingua flexiva]] est, ut nexus verborum non ex ordine appareat, sicut [[mos]] est [[linguae Romanicae|linguis Romanicis]] et [[Lingua Anglica|Anglicae]], sed ex [[affixum|affixis]]. Usus linguae Latinae continuo ab antiquitate usque ad tempora hodierna extenditur. Saeculis VII-IX multas peperit linguas quae [[linguae Romanicae]] vocantur, sicut [[Lingua Catalana|Catalanam]], [[Lingua Dacoromanica|Dacoromanicam]], [[Lingua Francogallica|Francogallicam]], [[Lingua Gallaica|Gallaicam]], [[Lingua Hispanica|Hispanicam]], [[Lingua Italiana|Italianam]], [[Lingua Lusitana|Lusitanam]], ne omnes afferantur. Ex tempore [[Res Novae Franciae|rerum novarum Francicarum]], quamquam [[Ecclesia Catholica Romana]] nec non institutiones academicae saeculares adhuc lingua Latina utuntur, [[lingua mortua]] appellari solet, praesertim [[nationalismus|nationalismi]] causa, quia ex [[saeculum 18|saeculo duodevicesimo]] patrius sermo esse gradatim desiit. Attamen hodie multi homines Latine loqui sciunt. Quin etiam [[Finlandia]] iam plus viginti annos undis radiophonicis nuntios emittere pergit, sedes Latinae interretiales multiplicantur ac conventus internationales, quorum participes solo hoc sermone utuntur. == Historia == {{vide-etiam|Historia Latinae}} In subfamilia [[linguae Indoeuropaeae|linguarum Indoeuropaearum]] [[Linguae Italicae|Italica]] linguam Latinam esse constat. [[Abecedarium]] quidem eius de abecedario [[lingua Etrusca|Etrusco]] venire putatur, quod se invicem de [[Euboeica|Euboeico]] evolvit. Huius [[glottologia|linguae historia]] usque hodie sex aetates complectitur: archaicam, classicam, postclassicam, medievalem, humanisticam, et neolatinam, quae subter in tabula ostentatur. {{Historia Linguae Latinae}} [[Fasciculus:Lapis-niger.jpg|thumb|upright=0.7|left|[[Cippus]], in quo invenitur antiquissimum exemplum Latinae linguae, sub [[Lapis Niger|lapide nigro]] in [[Forum Romanum|Foro Romano]].]] === Archaica === [[Fasciculus:Hermes 16 illustration1.png|thumb|upright=0.8|''[[Inscriptio Duenos]]'' sic, ut historicus [[Hendricus Dressel]] reddit.]] {{vide-etiam|Lingua Latina archaica}} Lingua Latina censetur in Italiam circa [[saeculum 9 a.C.n.]] a [[migratio|migrantibus]] ex [[septentrio]]nibus lata esse, qui deinde Latium incolerent, in qua [[regio]]ne [[urbs]] [[Roma]] orta est. Ibi in linguam Latinam verba e variis linguis—[[lingua Etrusca|Etrusca]], [[lingua Graeca|Graeca]]—venerant, sicut ''persona'' (Etrusce ''perśnu''), quod est late agnitum, vel etiam talia vetustiora, ut visum est primum in [[Titus Maccius Plautus|Plauti]] et [[Publius Terentius Afer|Terentii]] operibus, qualia ''techna'' (Graece ''τέχνη'') et ''machaera'' (Graece ''μάχαιρα''). [[Litterae Latinae]] hanc per aetatem mutatae sunt, cum exempli gratia terminationes veteres ''-os'', ''-om'', ''-oi'', et ''-osom'' aetate classica ad ''-us'', ''-um'', ''-i'' et ''-orum'' mutatae sunt. Littera intervocalica ''s'', quam [[Lingua prisca Indoeuropaea]] praeservabat, ubique in ''r'' mutata est, quod [[rhotacismus]] dicitur. Itaque, etiam ob rhotacismum genetivus ''*honos-is'' ad ''honor-is'' atque eodem modo etiam nominativus ''honos'' ad ''honor'' mutati sunt. === Classica sive Aurea === [[Fasciculus:Commentarii de Bello Gallico.jpg|thumb|upright=0.7|left|''[[Commentarii de Bello Gallico]],'' versio anno [[1783]] edita, [[liber|libri]] a [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] circa annum 40 a.C.n. scripti]] Temporibus adversis{{dubsig}} in [[oeconomia]] et [[politica]] et [[cultura]], patricii ex Latinae colloquialis{{dubsig}} varietatibus [[lingua franca|linguam francam]] Latinam creaverunt, adhibitam in administratione et doctrina et ad [[litterae|litteras]] colendas. Hoc tempus fuit Aurea Latinae Aetas, [[saeculum 1 a.C.n.|saeculis 1 a.C.n.]]–[[saeculum 1|1 p.C.n.]]. Antequam tota Italia in dicionem Imperii Romani [[saeculum 1 a.C.n.|saeculo 1 a.C.n.]] redacta est, per totam paeninsulam homines utebantur sive [[Lingua Celtica]] (post huius gentis incursiones [[saeculum 4 a.C.n.|saeculo 4 a.C.n.]] trans Padum), sive illa non-Indoeuropaea lingua Etrusca, sive aliis linguis Italicis, sicut [[lingua Osca|linguis Osca]] et [[lingua Umbra|Umbra]] (appellatis "Sabellicis"), et [[lingua Falerica]], cognata linguae Latinae, qua loquebantur prope Romam ad septentriones. Sunt etiam Sicaniae aut Siculae linguarum pauca indicia, sed hae linguae modo videntur similes Latinae-Faliscae esse. [[Colonia|Coloni]] vero Graeci [[saeculum 8 a.C.n.|saeculo octavo a.C.n.]] etiam suam linguam in eas Italiae partes, quas ad litora meridiana [[Sicilia]]mque orientalem colebant, tulerunt. Imperio autem Romano crescente lingua Latina ideo praeoptata erat praeter linguam Graecam, ut omnes fere hac lingua locuti sunt, praesertim in Italia meridiana. [[Fasciculus:Prologus Ioanni - Vulgata Clementina (Verlag Friedrich Pustet, 1922, p. 197).jpg|175px|thumb|[[Biblia Sacra]] [[Christianismus|Christiana]] in Latinum ab [[Hieronymus|Sancto Hieronymo]] annis [[390]]-[[400]] conversa (versio [[Vulgata Clementina]] anno [[1605]] edita).]] === Post aetatem classicam === Lingua, qua loquebantur populi, paulatim de Latina franca Latina distulit, quam [[schola]] tenere conabatur, et de litteraria. Diutissime de [[lex|legibus]] et de rebus publicis et de aliis per totum [[Imperium Romanum]] Latine dictum est. At, quamquam opera superstantia Romana sunt paene omnino scripta Latina Classica lingua, [[Cicero]]nis [[Gaius Iulius Caesar|Caesarisque]] aliorumque opera comprehensa, vera lingua dicta in Imperio Romano occidentali erat [[Latina Vulgaris]], quae tantum [[grammatica|grammaticis]], vocabulario, et postea locutione differt. Etiam Romani optimates linguam Graecam discere solebant, et illa uti amabant, cum eam ad [[philosophia]]m et litteras pertinere aestimassent. Alioqui Graece plurimi, praecipue in [[Imperium Romanum Orientale|Imperio Orientali]], adeo loquebantur, ut lingua Graeca, [[commercium|commercio]] et peregrinationi quasi lingua franca eo die habita est. Post ultimum discrimen inter Imperia Orientale et Occidentale anno [[395]], in Orientali demum Graeca pro Latina usui legitimo et gubernatorio substituta est, ex ea causa, quod in illis partibus omnes societatis ordines diu lingua Graeca locuti essent. === Mediaevalis === {{Vide-etiam|Latina Mediaevalis}} [[Fasciculus:Digesta.jpg|thumb|upright=0.8|Textus digestorum [[Corpus Iuris Civilis|Corporis Iuris Civilis]] cum glossis et notis iuris consultorum medii aevi]] [[Medium Aevum|Aevo Medio]] incipiente, lingua Latina fuit publicus multarum [[Europa|civitatum Europaearum]] sermo [[Status Pontificius|Stato Pontificio]] incluso. Quamquam autem lingua a [[schola|scholis]], [[eruditio|eruditis]], et [[civitas|civitatibus]] adhibebatur, sermones vulgares a lingua Latina magis magisque inter se differebantur, ut tandem [[Linguae Romanicae|Romanicae linguae]] ortae sunt. In [[Ducatus Sabaudiae|Sabaudiae Ducatu]], hodierna in sola aetate, linguae novae ut sermones adhibitae, verbi gratia linguae Italica et Francogallica, linguam Latinam ab anno [[1561]] suppleverunt.{{Cdref}} Itaque, Imperii [[Austria]]ci in ''[[Croatia]]e et Slavoniae Ducatu'' lingua Latina usque ad annum [[1848]] unica officialis fuit et in ducali contione usitata est, atque leges novae Latine editae sunt. ''Ephemerides Zagrabienses'' vel acta publica hebdomadalia in urbe Zagrabia Croatiae ad annum [[1772]] Latine edita fuerunt.{{Cdref}} [[Fasciculus:Newton-Principia-Mathematica 1-500x700.jpg|thumb|left|125px|''Philosophiae naturalis principia mathematica,'' [[liber]] ab [[Isaacus Newtonus|Isaaco Newtono]] Latine anno [[1687]] scriptus]] === Humanistica === {{Vide-etiam|Lingua Latina Renascentiae}} Aetas humanistica censetur ex saeculo quartodecimo incipere. Post [[schisma]]ta [[Reformatio|protestantium]] scholares humanistici conati sunt linguam Latinam convertere in [[lingua internationalis|linguam internationalem]]. Lingua Latina igitur hac aetate lingua quotidiana [[Ecclesia Catholica|Ecclesiae Catholicae Romanae]] non tantum fuit, sed tamen [[Scientia (ratio)|scientiae]], [[Ius|iuris]], et litterarum. Pleraque nomina et [[taxinomia]]e et [[biologia]]e, et [[iurisprudentia|iuris]] ex hac lingua (et Graeca) ducta sunt. Describitur ergo ordo [[planta]]rum (id est florum herbarumque arborumque) et [[animalia|animalium]] adhuc Latine. Nationalismus autem civitatum Europaearum magnopere per hanc aetatem quoque auctus est, quod effecit, ut civitas quaeque propriam linguam nationalem distinctamque petivisset: [[Britanniarum Regnum]] tandem [[lingua Anglica|linguam Anglicam]] habuit, [[Francia]] linguam Francogallicam, [[Hispania]] Hispanicam, [[Germania]] [[Lingua Theodisca|Theodiscam]], Italia Italicam, etc. Demum lingua Latina ut [[lingua franca]] internationalis omnino desinit, a lingua Francogallica dimota, post [[Rerum Francicarum Eversio|Rerum Francicarum eversionem]], cum Francia revolutionem contra Ecclesiam Catholicam Romanam habuit, et imperium per [[Europa continentalis|continentem Europaeum]] extendit [[saeculum 18|saeculo duodevicensimo]] sub [[Napoleo Bonaparte|Napoleone Bonaparte]]. === Neolatina === [[Fasciculus:Wallsend platfom 2 02.jpg|thumb|upright=0.8|Omnia signa [[Statio Segedunensis|Stationis Segedunensis]] hodie et Anglice et Latine scripta sunt.]] {{vide-etiam|Lingua Neolatina}} Aetas neolatina saeculo undevicensimo incipere putatur. Hac aetate linguae usus definitur ab [[Lingua Latina Ecclesiastica|Ecclesia Catholica Romana]] et ab [[Lingua Latina academica|academicis secularibus]], qui mores classicos recolere volunt. [[Lingua Latina Ecclesiastica]] sermo specialis ab Ecclesia Catholica Romana adhibitus vocatur. Lingua adhibita est in editionibus typicis librorum liturgicorum, litteris et scriptis [[papa|Papae]], praesertim illis quae [[Epistula encyclica|encyclicae]] nominantur, ceterisque scriptis et congregationum sanctae sedis et Civitatis Vaticanae. Etenim cantus et preces sacrae liturgiae saepe Latine exercentur. Hodie est enim lingua Civitatis Vaticanae, cuius tamen cives in alloquio non lingua Latina, sed lingua Italica utuntur. Etiam relinquerunt in Ecclesia Catholica nonnullae communitates quae sicut [[Fraternitas Sacerdotalis Sancti Petri]] aut [[Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X]] secundum Traditionem quam semper exercuit Ecclesiam ab Nicaei Consilio ad Vaticanum II Consilium Latinam Missam celebrunt. [[Lingua Latina academica|Multi academici]] autem hodie etiam veram linguam aetatis classicae recreare petunt. Hi fautores neolatini praecipue modum [[latinitas viva|latinitatis vivae]] ad linguam Latinam discendam colunt, ubi discipuli linguam discunt ea utendo ad res quotidianas describendas. Quod ad propositum, fautores nova vocabula facile admittunt ad res hodiernas reddendas, multas [[Institutiones Latinae|institutiones]] ad linguam citandam statuunt, et multos [[Libri Latini|libros Latine]] scribunt. === Regnum Hungariae === Lingua Latina temporibus Neolatinis plura Europae regna non utuntur, nisi in rebus Ecclesiae operibusque scientiae. In [[Imperium Romanum Sacrum|Imperio Romano Sacro]] Italiaeque regionibus iam a [[saeculum 15|saeculo decimo quinto]] nobiles competentesque ad gubernandum non Latine, sed suae civitatis idiomate, scilicet Theodisce et Italiane his in casibus loquuntur. [[Hungaria]], quae minor in regnis Europae erat, usque ad [[1844]] multarum civitatum regni eiusque conservativismi causa in [[lex|legislatione]] in diaetis Latino sermone utebantur. Thesaurus Latinitatis Hungaricae etiam in eo demonstratur, quod regni historiae paene tota legenda gestaque, ephemerides, varii libri scientiae etc. in hoc sermone scripta sunt. Inito nationalismo multi fuerunt, qui pro Hungarorum sermone multum laboraverunt, sineque ulla animadversione variarum aliarum gentium, qui etiam in regno Hungarico vivebant hi linguarum cultores officium Hungarice discendi ad cunctas scholas amplificaverant; disputata igitur erat quaestio linguae civitatis 50 annos, a finibus saeculi duodevicensimi usque ad 1844. Contra totam solum Croati adversabantur: Croati nobiles decreverunt in diaeta provinciali anno [[25 Novembris]] [[1805]], ut "nullo tempore linguae Hungaricae, aut alterius, praeter Latinam in his regnis usus fiat." === Condicio linguae hodiernae === ==== Germania ==== Secundum [[Officium Rerum Statisticarum Foederale]] in [[Germania]] in scholis 8 centesimae partes omnium discipulorum annis [[2004]] et [[2005]] Latinum sermonem didicerunt, anno [[2009]] autem 9 partes centesimae.<ref>FAZ.Net 24 Iunii 2010: Nadine Bös: "Für die Schule, nicht fürs Leben" (Scholae, non vitae). {{ling|Germanice}}</ref> Diarii, quod vulgo ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' vocatur, diurnarii moderatores de rebus personalibus triginta [[societas anonyma|societatum anonymarum]] quanti momenti apud seipsos linguae Latinae scientiam esse quaesiverunt. Diurnarii illarum societatum moderatores quaesiverunt quarum capitalis sortibus statistici utuntur ut medium pretium Germaniae syngrapharum<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/syngrapha#Latin Vide Victionarium.]</ref> et eius momentum computent. Quae societates sunt maximi momenti in [[oeconomia]] Germanica et ille sortium numerus index vocatur [[DAX]]. Responsum est{{dubsig}} e viginti duabus societatibus ex triginta quaesitis. Ex una solum societate nomine "[[Bayer AG]]" responsum acceptum est, indicans pro nonnullis rebus in societate sermonis Latini scientiam aliquid valere. Alii responderunt Latinae linguae scientiam non esse criterium,{{dubsig}} secundum quod personas in societate munus ad fungendum eligerent. == De sermone Latino == :''Vide rem principalem: [[Sermo vulgaris Latinus]].'' '''Latina vulgaris''' erat sermo plebis vel ordinis inferioris societatis [[Roma antiqua|Romae antiquae]] vel in Latio. Ne [[Cicero]] quidem Latina litterata formalique in sermone vulgari fari solebat. Rudium ordo vel ineruditum vulgus tamquam minime intellegeret et loquebatur simpliciori varietate Latinae minus tenens regulas et accipiens nova elementa. Haec haud classica qua exculta ad linguas Romanicas (Francogallica, Hispanica, Italica, Lusitanica, Dacoromanica),{{dubsig}} quia, quamvis auctoritas sit classica, genuinus sermo cotidianus fuit.<ref>Gavin Betts, ''Teach Yourself Complete Latin,'' p. 7.</ref> Quomodo sermo Latinus cotidianus classicusque sonaret, recte nescimus, quia paene omnes litterae Romanae in lingua Latina classica erant.<ref name="LKHS">[[Thorus Janson]], ''Latin: Kulturen, historien, språket'' (Wahlström & Widstrand, 2009), ISBN 978-91-46-20428-2.</ref> Sed imaginem eius accipere potes per [[comoedia]]s Romanas.<ref name=LKHS/> Hic est aliquid a [[Plautus|Plauto]] conscriptum:<ref name=LKHS/> :<small>CLEOSTRATA</small> : Myrrhina, salve. :<small>MYRRHINA</small> : Salve mecastor: sed quid tu's tristis, amabo? :<small>CLEOSTRATA</small> : Ita solent omnes quae sunt male nuptae: Domi et foris aegre quod sit satis semper est. Nam ego ibam ad te. :<small>MYRRHINA</small> : Et pol ego istuc ad te. Sed quid est, quod tuo nunc animo aegre'st? Nam quod tibi'st aegre, idem mihi'st dividiae. "tu's" = tu es, "aegre'st" = aegre est, "tibi'st" = tibi est, et "mihi'st" = mihi est.<ref name=LKHS/> Verbum "pol" est [[maledictum]] mite, significat "apud Pollucem".<ref name=LKHS/> == Litterae et pronuntiatus == {{vide-etiam|Abecedarium Latinum|Pronuntiatus Latinus}} {| cellpadding="2" cellspacing="3" align="center" style="border: 0px; float:right;" |- | {|border=0 cellspacing=0 cellpadding=4 style="margin-bottom:1em;font-size:large; text-align:center; border:0 none transparent;" summary="26 capital letters, each linked to its article" |+ style="font-weight:normal; font-size:small; margin-top:1em;" | Litterae maiusculae |- style="border-top:1px solid #999;" || [[A]]|| [[B]]|| [[C]]|| [[D]]|| [[E]]|| [[F]]|| [[G]]|| [[H]]|| [[I]]|| [[J]]||[[K]]|| [[L]]|| [[M]] |- | [[N]]||[[O]]||[[P]]||[[Q]]||[[R]]||[[S]]||[[T]]||[[U]]||[[V]]||[[W]]||[[X]]||[[Y]]||[[Z]] |} |- | {|border=0 cellspacing=0 cellpadding=4 style="margin-bottom:1em; font-size:large; text-align:center; border:0 none transparent" summary="26 small letters" |+ style="font-weight:normal; font-size:small; margin-top:1em;" | Litterae minusculae |- style="border-top:1px solid #999;" || a|| b|| c|| d|| e|| f|| g|| h|| i|| j|| k|| l|| m |- | n||o||p||q||r||s||t||u||v||w||x||y||z |} |} Aetate classica abecedarium Latinum viginti tres litteras habuit, quod excludit litteras J, U, et W. [[Medium Aevum|Medio Aevo]] additae sunt ad abecedarium et litterae J, U, W, et litterae minusculae. Pronuntiatio litterarum aliquantum inter locutores hodie variat. Exempli gratia, litterae V et W [IPA|v] pronuntiantur apud locutores ecclesiaticos, sed semivocalis (IPA [uw] vel [w]) apud academicos. Littera J, cum adhibetur, pronuntiatur semivocalis (IPA [ij] aut [j]) aut ut 'J' aliarum linguarum (IPA [dʒ], [ʒ], aut [x]). Lingua sex diphthongos ostendit: ae = [aɪ̯], ei = [eɪ̯], oe=[ɔɪ̯], au = [aʊ̯], eu = [ɛʊ̯], ui = [ʊɪ̯]. Ne diphthongi pronuntientur, [[diaeresis]] super secundam vocalem additur: aes (gen: aeris) versus aër (gen: aëris), heros (pl. heroës). Lingua etiam vocales breves a longis distinguit. Antiquitate et apud multos huius diei locutores, vocales longae [[apex|apicibus]] super litteras monstrantur: breves enim scribuntur a, e, i, o, u, y, et longi á, é, í, ó, ú, ý. Sunt quoque hodie qui [[macron|macris]] vocales longas indicant scribentes: ā, ē, ī, ō, ū, ȳ. [[Fasciculus:Hocgracili.jpg|thumb|upright=0.8|Litteratura cursiva antiqua recreata ad exemplum [[Tabulae Vindolandienses|Tabularum Vindolandiensium]]]] Praeceptum Latinum, quo [[syllaba]]rum [[accentus]] in dictibus polysyllabis determinetur, est hoc: # Accentus in paenultima syllaba cadit cum dictum solum duas syllabas habet, aut cum vocalis paenultima est longa, aut cum duo consonantes vocalem paenultimam sequuntur; # Accentus aliter in antepaenultima syllaba cadit. Cum vocalium longitudo tantum in accentu determinando et in ablativo casu interdum distinguendo refert, sunt scriptores qui praecipue vocales longas apicibus macronibusve monstrent, cum in paenultimá vel ultimá syllabá cadunt (quod hác in clausulá monstrátur). Alii scriptores, sicut [[Arcadius Avellanus]], solos accentus ipsos apícibus denotavérunt cum extra paenúltimam sýllabam caderent (quod hac in cláusula monstratur). == Grammatica == [[Fasciculus:Susenbrot.JPG|thumb|upright=0.8|Grammaticae Artis Institutio ab Ioanne Susebrotum anno [[1539]] scripta]] +[[Fasciculus:WIKITONGUES- Titus speaking Latin.webm|thumb|upright=0.8|Latine loquor.]] {{vide-etiam|Grammatica Latina}} Sicut linguae Graecae, sunt Latinae declinationes. Pro paradigmate nomina numerata sunt in declinationes et verba in coniugationes. In sententiis, voces sic ordinari solent: # primae sunt [[subiectum (grammatica generalis)|subiectum]]: ''nomen'' aut ''pronomen'' casu nominativo a nominibus adiectivis et nominibus casu [[genitivus|genitivo]] descriptum, # sequuntur [[praedicatum]]: ''verbum coniugatum'' subiectum describens, ei praefixum nomen casu accusativo, nomen casu dativo, adverbia et descriptionem adverbialem. Quia nomina et pronomina declinantur, munus eorum casu patefit, et dictionum ordo in sententiis variare potest. More Latino, dictiones notabiles in initio vel fine sententiae ponuntur. === Nomina substantiva === [[Nomen substantivum]] est pars orationis quae sive rem, sive hominem, sive locum sive notionem nominat, et per se intellegitur: * [[Nomen proprium]] singulum nominat hominem vel locum. * [[Nomen appellativum]] classem nominat sive rerum sive hominum sive locorum. * [[Nomen collectivum]] multitudinem rerum nominat singulariter. * [[Nomen abstractum]] sive qualitatem sive statum sive actionem sive notionem nominat, sicut per se exsisteret. [[Fasciculus:HofmanniLexiconUniversale.jpg|thumb|175px|[[Iohannes Iacobus Hofmannus|Hofmanni]] [[Lexicon Universale]] anno [[1698]] editum, quod multa nomina Latina nobis praebet]] {{vide-etiam|Declinatio (grammatica)}} Paene omnia nomina Latina declinantur, ut ea simul designent: * Casus septem, qui [[nominativus]], [[vocativus]], [[accusativus]], [[genitivus]], [[dativus]], [[ablativus]], [[locativus]]que appellantur, * Genera tria (masculinum, femininum, et neutrum), et * Numeros duos (pluralem et singularem). Paradigmata substantivorum divisa sunt in quinque declinationes, pro terminatione casus ablativi: ''a, o, i, e, u'' Quod ad casus grammaticos spectatur: * Casus ''locativus'' iam quoque aetate classica, ut hodie, solus adhibitus est ad designandum quo loco aliquid exstat, utrum in ''urbe'' vel in ''[[oppidum|oppido]]'', vel in aliis locis sicut ''in urbe Roma=Romae'', ''in domo=domi'', ''in rure=ruri'', vel ''in foco=foci''. Nomina primae secundaeque declinationis ''propria'' formas speciales sumunt locativas, quae singulari numero idem sunt ut casus genetivus. Ablativus autem secundae declinationis quoque adhibitus est sensu locativo, cum ''quarto anno'' et similibus dicimus. Nominum tertiae declinationis locativus idem formatur ut dativus. Et aliarum declinationum et formarum pluralium locativus idem formatur ut ablativus. ''Tertio die'', ''pridie'', et ''hodie'', exempli gratia sunt exempla locativi quintae declinationis. [[Fasciculus:Domine, quo vadis.jpg|thumb|200px|''Domine quo vadis?'', pictura anno [[1602]] ab [[Hannibal Carracci|Hannibale Carracci]] picta, et in [[Pinacotheca Nationalis (Londinii)|Pinacotheca Nationali Londinii]] monstrata, cuius titulus usum adverbii ''quo'' monstrat]] * Casus ''ablativus'' quidem aetate classica multos usos complectitur: instrumentales, locativos, necnon ablativos veros ''unde'' vel ''a quo latere ortus'' significantes. Casu ''instrumentali'', quem aliae linguae Indoeuropaeae habent, lingua Latina aetate classica omnino iam caruit; munus eius et munus casus ablativi antiqui in casum ablativum classicum volvitur. Quamquam casus ablativus ''a quo latere ortus'' significare Latine solet, oportet nos notare adverbium ''quo'' a casu pronominis ablativo distinguendum esse, quia ''adverbium'' ''quo'' significat ''ad quem locum'' nec ''a quo loco'' (''unde'') nec ''in quo loco'' (''ubi''), neque ''quo tempore'' (''quando''). [[Fasciculus:Advokat, Engelsk advokatdräkt, Nordisk familjebok.png|thumb|200px|[[Causidicus]] [[reus|reum]] in [[ius|iudicio]] accusat.]] * Casus ''dativus'' indicat, sive quem actio verbi oblique afficit, sive cui aliquid datur, sive propter quem aliquid agitur, sive cui aliquid agendum est, sive cui aliquid licet, lubet, satis, bene, aut male sit. Dativus Latinus quoque sensu possessivo adhibitus est, ad possessionem fortiter dicendum, exempli gratia in sententia ''Nomen mihi est = Nomen meum est.'' * Casus ''genetivus'' indicat nomen quoddam alterum nomen afficere: possessionem vel materiam vel classem vel qualitatem vel quantitatem. Latine quoque genetivus fungit cum nominibus actionis ** cum nominibus substantivis scribimus e. g. "caritas tui = caritas erga te", "precatio deorum=precatio ad deos", "impetus urbis = impetus in urbem", "invidia mei= mea invidia"; ** cum nominibus adiectivis, quae obiectum petunt, scribimus e. g. "avidus laudis", "memor vestri", "oblitus sui", "amor sui", "nostrae consuetudinis imperitus", "plenus fidei"; * Casum ''genetivum'' regunt ** verba memorandi vel obliviscendi, quae aut accusativum aut genetivum petunt; ** verba impersonalia, sicut refert et interest, quae petunt hominem affectatum genetivo casu reddere. * Casus ''accusativus'' Latine, ut in aliis [[lingua synthetica|linguis syntheticis]], rem designat illam, quam verbi actio directe afficit. Quoque autem designat Latine actionis effectum, tempus dum aliquid accidit, rem aut locum ab actione petitum, subiectum in sententis indirectis, exclamationes. Omnes [[praepositio]]nes Latinae aut ablativum aut accusativum petunt. * Casus ''nominativus'' simpliciter id aut eum designat, qui verbi actionem agit. * Casus ''vocativus'' designat quem ab altero vocatur. Vocativus Latinus semper idem est ut nominativus, praeterquam in declinatione secunda, ubi nomina quae in ''-us'' desinunt, vocativum formant ''-e'' addendo, et ubi nomina quae in ''-ius'' desinunt, vocativum formant ''-i'' addendo. === Nomina adiectiva === ''[[Nomen adiectivum]]'' dicitur nomen, quo rei vel rerum qualitas et numerus indicetur: * [[Nomen adiunctivum]] quod qualitatem rei describit * [[Nomen numerale]] quod quantitatem vel [[numerus|numerum]] rei dat. Sicut qualitas et numerus haud separatim exsistere intellegitur, tamen adiectivi [[exitus]] necessario adaptatur ad substantivi descripti genus, numerum et casum. Latine autem plurima nomina numeralia sunt indeclinabilia. Adiectivi sensus ab adverbio et nomine casu ablativo et genetivo adaptatur, ubi ablativum saepe formatur vel ex [[supinum]], e.g. "mirabile dictu." Adiectiva ex nominibus substantivis et verbis derivantur, [[suffixum|suffixa]] ad [[thema grammatica|themata]] addendo, sicut -ulus, -culus, -osus, -tus, -eus, -alis, -arius, -orius, -ilis, -anus, -ensis, -inus, -eius, -icus, -ax, -idus, -ivus, -tivus, -ulus, -uvus, -ilis, -bilis, -tilis, et cetera. [[Participium]] specialiter dicitur adiectivum ex verbo formatum, quuod actionem quandam ad [[subiectum]] attribuit, e.g. faciens, factus, facturus. Ob naturam suam verbalem, haec adiectiva saepe argumenta casu ablativo, accusativo, et dativo additiva petunt, secundum consuetudinem verbi. === Comparationes === [[Fasciculus:BurjDubaiHeight.png|thumb|upright=0.8|[[Turris|Turres]] altae quae comparandae sunt: [[Turris Khalifa|Turris Chalifae]] (rubro colore depicta) altissima est omnium. [[Turris Taipeiensis]] est tam alta quam [[Turris Sicagoensis]] (in medio). Turris Taipeiensis autem altior est quam Turris Londoniensis (ad laevam).]] Adiectiva generaliter tres gradus comparationis admittunt: * Positivus: e.g. (genere masculino) bonus, malus, magnus, longus, . . . * Comparativus: e.g. melior, peior, maior, longior, . . . * Superlativus: e.g. optimus, pessimus, maximus, longissimus, . . . Ut substantiva comparentur, mos est adhibere: * casum ablativum rei comparatae * adverbium "quam" + nomen rei comparatae (necessario cum casus rei comparatae nec nominativus nec accusativus est) Exempli gratia "Ille est maior fratribus suis" = "Ille est maior quam fratres sui." === Pronomina === [[Pronomen]] pars orationis est, quae rem, locum, aut hominem numquam per se ''nominat'', sed nominis loco in sententiis adhibetur. Sicut nomina, pronomina pro numero, genere et casu declinatur. In lingua Latina, omnia pronomina ex adiectivis ori putatur. Multa adiectiva enim saepe vim pronominalem in orationibus praebent. === Verba === [[Fasciculus:The Triumphs of Caesar, IX - Julius Caesar on his triumphal chariot; Andrea Mantegna (1484-92).JPG|thumb|upright=0.8|[[Suetonius]] narrat verba [[Gaius Iulius Caesar|C. Iulii Caesaris]]: "[[Triumphi Gai Iulii Caesaris|Pontico triumpho]] inter pompae fercula trium verborum praetulit titulum ''[[Veni, vidi, vici|veni: vidi: vici]],'' non acta belli significantem sicut ceteris, sed celeriter confecti notam."]] {{vide-etiam|Coniugatio}} ''[[Verbum (temporale)|Verbum temporale sive verbum]]'' est pars orationis, quae actionem vel qualitatem rei praedicat. Quod verbum Latinum per eius [[coniugatio]]nem subiectum quoddam necessario implicat, verbum est unica orationis pars, quae perfectam orationem sola constituere potest. Verba Latina coniugantur, ut ea simul designent: * Modos quattuor (indicativum, infinitivum, imperativum, coniunctivum), * Tempora tria (praesens, praeteritum, et futurum), * Aspectus duos (imperfectum et perfectum), * Personas tres, * Numeros duos (pluralem et singularem), * Genera duo (activum et passivum). Paradigmata verborum in partes quattuor, coniugationes vocatas, divisa sunt pro terminatione infinitivi praesentis -āre, -ēre, -ere, -īre. Ut verba Latina ampliter declinentur, saltem studendae sunt hae quattuor verbi terminationes: indicativi praesentis primae personae, infinitivi praesentis, infinitivi perfecti, supini, e. g. : * amo, amāre, amāvisse, amātum * moneo, monēre, monuisse, monitum * lego, legere, lēgisse, lēctum * capio, capere, cēpisse, captum * audio,audīre, audīvisse, audītum Ut verba irregularia, sicut sum, possum, eo, etc. declinantur, plures terminationes discendae sunt. === Adverbia === [[Fasciculus:Muybridge race horse animated.gif|thumb|upright=0.7|left|Quam celeriter currit equus! Hac in sententia adverbia describunt quomodo equus currat: Primum adverbium "quam" sequens adverbium "celeriter" describit, sensum eius augens.]] [[Adverbium]] est pars orationis quae actionem describit, verborum vel adiectivorum. Adverbia respondunt ad quaestiones: quomodo? cur? quando? ubi? Exempli gratia, in oratione "Puer bene legit.", adverbium "bene" actionem verbi "legit" describit. Adverbium etiam potest adverbium describere, e.g. in oratione "Id multo bene est", "multo" "bene" describit. Latine adverbia creare possumus libenter nominis adiectivi exitum mutando. Exempli gratia exitus ''-us'' in exitus ''-e'' aut ''-im'' mutatur, cum adiectiva primae declensionis habemus; et exitus ''-is'' in exitus ''-e'' aut ''-iter'' mutatur, cum adiectiva tertiae declensionis habemus. Videntur igitur: malus→male, seperatus→seperatim, facilis→facile, felix→feliciter. === Praepositiones === :::''Vide etiam: [[SIDSPACE]]'' Praepositiones sunt partes orationis indeclinabiles nomini, vel praenomini praepositae, quae affinitatem quandam inter ea indicant. Lingua Latina quadraginta et tres praepositiones habet. Plurimae praepositiones ex adverbiis ortae sunt. Multa adverbia funguntur ut praepositiones, sicut "palam" et "clam". Et nonnullae praepositiones quoque vim adverbialem interdum habent, e.g. "Circum eo", "Ante eo", et "Propter eo". Interdum possumus idem dicere vi adverbiali ac vi praepositionali, e.g. "illo propter" (propter ut adverbium) = propter illum (propter ut praepositio). === Coniunctiones === [[Fasciculus:Handshake (Workshop Cologne '06).jpeg|thumb|upright=0.7|Coniunctiones dicta pariter conligant.]] [[Coniunctio]] est pars orationis, quae alia elementa grammatica coniungit, dum relationes grammaticae inter ea praeservantur. Aliae coniunctiones ex [[adverbium|adverbiis]] ortae sunt, aliae ex pronominibus relativis praepositionibus ligatis. Nonnulla quidem adverbia Latina simul ut coniunctiones funguntur, sicut ''vel,'' ''ubi,'' ''ne,'' ''nec,'' et ''quam.'' === Constructiones speciales === [[Fasciculus:Quentin Massys-Ecce Homo-1520,Doge's Palace,Venice.jpg|thumb|upright=0.7|left|''[[Ecce Homo]],'' tabula a [[Quintinus Mesius|Quintino Mesio]] ca. annum [[1520]] picta, cuius titulus usum dicti ''ecce'' monstrat, et praeclara verba nobis revocat [[Pontius Pilatus|Pontii Pilati]], cum Iesum cruciatum populo ostendit.]] * [[Articulum]]: lingua Latina omnino articulis caret. Notandum autem est consuetudinem Latinam esse pronomine "hic" uti cum dicti declinationis casus definiuntur, pronomen "quisdam" saepe paene sensum articuli indefiniti capit, et pronomina "hic" et "ille" saepe sensum articuli definiti capiunt. * [[Ecce]] est dictum grammaticum exclamativum quod "vide hoc!" fere significat; e.g. "ecce homo" = "vide hunc hominem" * [[Res]] est nomen substantivum universale linguae Latinae. Dictum "res" adiectivo cuidam ligatum omnia significat, quae qualitatem adiectivo datam habeant. Hoc igitur est modus quo adiectiva in substantivum convertatur. Habemus igitur "res malae" = "omnia quae mala videntur"; "[[res informatica]]" = "omnia quae de informatica tractat"; "[[res publica]]" = "omnes res quae publice habentur" = "[[civitatis regimen]], ius, et [[mercatus]]"; [[res novae]] = "[[nuntia]]" = (in civilitate) "[[rerum eversio]]" * Participium: est orationis pars, quae vim verbalem ostendit, dum adiectivo fungitur. In lingua Latina sunt quattuor participia: :Praeteritum, vim passivam habens: amatus, visus, dictus, factus, sensus :Praesens, vim activam habens: amans, videns, dicens, faciens, sentiens :[[Gerundivum]], vim passivam habens, amandus, videndus, dicendus, sentiendus :Futurum, vim activam habens: amaturus, visurus, dicturus, facturus, sensurus * [[Supinum]], quod est nomen substantivum neutrum quartae declinationis ex participio praeterito formatum; habemus igitur supina: amatum, visum, factum, sensum. Addendo verbum "ire" ad supinum, Latine redditur propositum actionis quoddam. Ergo, "eam amatum it" = "it ad eam amandum" = "it ut eam amet" ~ "eam amabit". Supinum casu ablativo redditum praecipue in adiectiva modificando fungit: e.g. ''mirabile dictu''. * [[Gerundium]], quod est nomen substantivum secundae declensionis ex participio gerundivo et infinitivo formatum. :Gerundii significatio fere omnes significationes complectitur infinitivi, participii praesentis, et participii praeteriti. Casús nominativi loco verbi infinitivum adhibetur, loco aliorum casuum gerundivi neutri generis. Gerundii usus praecipue est in [[oratio obliqua|oratione obliqua]], [[clausula infinitiva|clausulis infinitivis]] et verborum adiectivorumque descriptionibus per genetivum. E.g. "Dicit se esse bonum", "Vivere est amare", et "Vivit amandi causa". :Sicut gerundivum sensum normativum praebet, ita et gerundium. Habemus igitur: "homo id facit ad eam amandam" (gerundivum) = "homo id facit ad eam amandum" (gerundium) = "homo id facit eam amandi causa" (gerundium) = "homo id facit eo consilio ut eam amet" (clausula finalis) [[Fasciculus:Diane de Versailles - Musée du Louvre AGER Ma 589.jpg|thumb|''Artemis cum damma'', [[sculptura]] Romana, quae Graecam anno [[325 a.C.n.]] a [[Leochares|Leochare]] factam simulat, monstratque venatricem [[Artemis|Artemidem]] bestiam [[damma]]m secutam (hoc est Artemis dammam iam assequitur et capit)]] * Verba deponentia: ea dicuntur quae formá activá carent et cuius forma passiva sensum activum habent. Exempli gratia, inter verba deponentia numerantur: ::Primae coniugationis: mirari, minari, venari, recordari ::Secundae: vereri, reri, fateri ::Tertiae: sequi, loqui, uti, fungi, oblivisci, pati, frui, nasci, apisci, gradi ::Quartae: partiri, metiri, adsentiri, oriri, moriri :Verba deponentia saepe participia sensu activo habent: e.g. ::"Homo bestiam sequens" = "homo qui nunc bestiam sequitur". ::"Homo bestiam secutus" = "homo qui iam bestiam sequitur" ::"Homini bestia sequenda" = "bestia quam hominem oportet sequi" ::"Homo bestiam secuturus" ="homo mox bestiam sequetur" ::NB. Futurum semper sensum activum habet. Quare, dicendum igitur est "Homo bestiam secuturus est" nec numquam pravum "Homo bestiam secutum it" * Verba semi-deponentia: ea dicuntur anomala, quae partem imperfectam formae activae et partem perfectam formae passivae habent. Exempli gratia: ::Secundae: audeo, audere, ausus esse; gaudeo, gaudere, gavisus esse; soleo, solere, solitus esse ::Tertiae: fido, fidere, fisus esse; fio, fieri, factus esse * [[Ablativus absolutus]]: est inclyta constructio Latina, ex casu ablativo instrumentali derivata, ubi participium et eius argumenta casu ablativo reddita pro [[clausula subordinata|clausulis subordinatis]] substituta sunt. Exempli gratia: "Urbe capta Aeneas fugit" = "cum urbs capta est, Aeneas fugit" = "quia urbs capta est, Aeneas fugit" = "postquam urbs capta est, Aeneas fugit." Ambiguitatem significationis quandam introducit, quam contextus sententiae solus potest resolvere. == Auctores praeclari == {{vide-etiam|Libri Latini}} [[Fasciculus:Heloïse et d'Abélard.jpg|thumb|upright=0.8|[[Petrus Abaelardus]] et Heloisa]] [[Fasciculus:Methodus inveniendi - Leonhard Euler - 1744.jpg|thumb|upright=0.8|[[Leonhardus Eulerus]] multum de [[mathematica]] [[saeculum 18|saeculo duodevicensimo]] scripsit.]] [[Fasciculus:Naturalishistoria.jpg|thumb|upright=0.8|Frons ''[[Naturalis historia]]e,'' veterrima [[encyclopaedia]]e a [[Gaius Plinius Secundus|Gaio Plinio Secundo]] [[saeculum 1|primo saeculo]] scriptae]] [[Fasciculus:Meister der Fuldaer Schule (III) 001.jpg|thumb|upright=0.8|[[Calendarium]] antiquum anni [[1000]]]] {{div col|3}} * [[Titus Maccius Plautus]] * [[Publius Terentius Afer]] * [[Marcus Porcius Cato]] * [[Gaius Valerius Catullus]] * [[Quintus Horatius Flaccus]] * [[Gaius Iulius Caesar]] * [[Marcus Tullius Cicero]] * [[Gaius Sallustius Crispus]] * [[Titus Lucretius Carus]] * [[Publius Ovidius Naso]] * [[Publius Vergilius Maro]] * [[Titus Livius]] * [[Gaius Plinius Secundus]] * [[Sextus Iulius Frontinus]] * [[Cornelius Tacitus]] * [[Gaius Suetonius Tranquillus]] * [[Eusebius Sophronius Hieronymus]] * [[Augustinus|Aurelius Augustinus Hipponensis]] * [[Isidorus Hispalensis]] * [[Beda|Beda Venerabilis]] * [[Anselmus Cantuariensis]] sive Augustanus * [[Petrus Abaelardus]] * [[Thomas Aquinas]] * [[Ianus Secundus]] * [[Nicolaus Copernicus]] * [[Galilaeus Galilaei]] * [[Franciscus Baco]] * [[Thomas Hobbes Malmesburiensis]] * [[Ioannes Miltonus]] * [[Benedictus de Spinoza]] * [[Isaacus Newtonus]] * [[Leonhardus Eulerus]] * [[Ioannes Pascoli]] * [[Benedictus XVI|Benedictus PP XVI]] {{div col end}} == Lingua Latina et linguae aliae == Lingua Latina est fundamentum * [[Calendarium Romanum|Calendarii Romani]] * [[Calendarium Gregorianum|Calendarii Gregoriani]] * [[Calendarium|et multorum aliorum calendariorum]] * Linguarum praecipuarum: ** [[Lingua Latina botanica]] ** [[Lingua Latina zoologica]] ** [[Lingua Latina apothecariorum]] * [[Linguae Romanicae|Linguarum Romanicarum]] omnium * et linguarum arte factarum: ** [[Interlingua]] ** [[Latino sine Flexione]] ** [[Esperanto]] ** [[Ido]] == Lingua Latina in cultura populari == Lingua Latina aliquando in [[Cultura popularis|cultura populari]] (ut [[series televisifica|seriebus televisificis]], [[pellicula|pelliculis]], libris, et ceteris) videtur, primum in genere [[Phantasma|phantasmate]] mediaevali, et similibus, ubi saepe ut lingua [[magia|magica]] adhibetur, exempli gratia ad incantandum aliquem aut aliquid. Ut lingua magica audiri potest exempli gratia in serie televisifica''[[The Vampire Diaries]]'' ('Diaria Vampyrorum'; [[2009]]–praesens). === ''Lost'' === Est in ''[[Lost]]'' ('Perditus'; [[2004]]-[[2010]]), serie televisifica [[Litterae mysteriae|litterarum mysteriae]] populus qui Anglice ''The Others'' ("Alii") appellatur, et nostra lingua utitur. === ''Star Trek'' === Paulum nostrae linguae in ''[[Star Trek]]'' ('Iter Stellare'), universo [[scientia ficticia|ficto]], auditur. In parte cinematographica ''The Game'' ('Ludus') seriei televisificae ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' ('Iter Stellare: Proxima Aetas'), brevis conversatio inter [[Wesley Crusher]] et [[Ioannes Lucius Picard|Ioannem Lucium Picard]] auditur: :Picard: Quomodo tua Latinitas est? :Wesley: Praestat quam prius. :Picard: Oppido bonum. Etiam sunt [[Sententiola|sententiolae]] Latinae scriptae usitataeque in universo ficto: {| |- ! Sententia ! Translatio Anglice ! Usus ! Pars cinematographica |- | Ad Astra per Aspera | ''Reach for the Stars Through Adversity'' | Classis Spatialis Terrestris | ENT - "These Are the Voyages..." |- | Audentes fortuna iuvat | ''Fortune favors the bold'' | [[Columbia (Star Trek)|Columbia]] | ENT - "Home", "Affliction", "Divergence" |- | Audentes Fortuna Imperii | ''The bold (are) the fortune of the empire'' | [[ISS Avenger]] | ENT - "In a Mirror", Darkly, Part II" |- | Caveat emptor | ''Let the buyer beware'' | Datus et adhibitus ad ''[[Ferengi Alliance]]'' [[Data]]e | TNG - "The Last Outpost" |- | Ex luna scientia | ''From the moon, knowledge'' | [[NASA]] | ENT - "First Flight" |- | Ex astris scientia | ''From the stars, knowledge'' | ''[[Starfleet Academy]]'' | TNG - "The First Duty" |- | Inter Arma Enim Silent Leges | ''In time of war, the law falls silent'' | Datus et adhibitus ad ''[[Section 31]]'' [[Gulielmus Ross|Gulielmi Ross]] | DS9 - "Inter Arma Enim Silent Leges" |- | Res Gesta Per Excellentiam | ''Achievement through excellence'' | [[NASA]] | ENT - "First Flight" |- | Tempus fugit | ''Time Flees'' vel ''Time Flies'' | [[Ducane]] locutum | VOY - "Relativity" |} Plures tituli partium cinematographicarum Latini sunt: * TNG ** Sub Rosa * DS9 ** Dramatis Personae ** Inter Arma Enim Silent Leges * VOY ** Ex Post Facto ** Non Sequitur ** Alter Ego * ENT ** Terra Nova ** Vox Sola === ''Stargate'' === In ''[[Stargate]]'' ('Astrorum Porta') universo [[scientia ficticia|ficto]], [[vita extraterrestris]] prudens est ''Alteri'' appellata. Ut nomen dicit, lingua Latina loquuntur, sed non nostra; alia versione linguae cuius [[Lingua Latina archaica|linguam Latinam archaicam]] agit. ''[[Stargate (machina)|Stargates]]'' ("Astrorum Portae"), quae in universo ficto videntur, Alterorum aedificabantur a pluriis [[millio]]nibus [[Annus|annis]]. Alteri duabus partibus consistunt: ''Anquietate'' ('antiquitas' Latine), Anglice autem (''The'') ''Ancients'', "antiqui", appellatur, et ''Oris'' ('di'), qui Anglice ''Ori'' (['ɒraɪ]) appellantur. Antiquitas in [[Galaxias|galaxiis]] [[Via Lactea]] et Pegaso (galaxia in constellatione [[Pegasus (constellatio)|Pegasi]] sita) [[habitatio|habitabant]], et in indicto galaxia [[deus|Dei]] habitabant. Certo tempore antiquitas nobis hominibus terrestribus linguam suam dabat, quae tempore procedente ad nostram linguam Latinam evolvebatur.<!--?--> {{NexInt}} * [[Europa Latina]] * [[Institutiones Latinae]] * [[Latinitas viva]] * [[Lingua Latina Renascentiae]] * [[:Categoria: Professores rerum Classicarum]] == Lexica et glossaria == * [[Vicipaedia:Lexica Latina interretialia]] * [[:Categoria:Glossaria]] * [[Index abbreviationum latine]] * [[Index nominum Latine redditorum]] == Notae == <references /> == Bibliographia == === Litterae === * [[Nicolaus Ostler|Ostler, Nicolaus]]. [[2007]]. ''Ad Infinitum: A Biography of Latin.'' HarperCollins in [[Britanniarum Regnum|Britanniarum Regno]] et Walker & Co. in [[Civitates Foederatae|Civitatibus Foederatis]]: Londinii et Urbe Novo Eboraco. * Baldi, Philip. [[2002]]. ''The Foundations of Latin.'' [[Novum Eboracum (urbs)|Novi Eboraci]] et [[Berolinum|Berolini]]: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-017208-9, ISBN 3-11-016294-6. * [[Clemens Desessard|Desessard, Clementis]]. N.a. ''[[Lingua Latina sine molestia]].'' Assimil. * Muriel Kasper. [[1996]]. ''Reclams Lateinisches Zitaten–Lexikon'', Philipp Reclam jun., [[Stutgardia|Stuttgart]], ISBN 3-15-029477-0. * [[Aentius Mandruzzato|Mandruzzato, Aentii]]. [[1989]]. ''Il Piacere del latino. Per ricordarlo, impararlo, insegnarlo.'' [[Mediolanum|Mediolani]]: Mondadori. * [[Aentius Mandruzzato|Mandruzzato, Aentii]]. [[1991]]. ''I segreti del latino.'' [[Mediolanum|Mediolani]]: Mondadori. * Palmer, L. R. [[1954]]. {{Op|[https://archive.org/details/PalmerTheLatinLanguage The Latin Language]}}. [[Londinium|Londinii]]: Faber & Faber. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Latin language|linguam Latinam}} {{Vicilibri|Grammatica Latina|grammatica Latina}} {{Grc|Ῥωμαϊκὴ γλῶττα}} * [http://www.grexlat.com/nexus/cone.html Latinitas in tela totius terrae. Hoc in indice nexus ad Latinitatem interretialem, generatim digesti, enumerantur] * [http://ephemeris.alcuinus.net/ Ephemeris] - Acta diurna interretialis Latine * [http://www.thelatinlibrary.com/ The Latin library] - Litterae Latinae * [http://www.forumromanum.org/ Forum Romanum] - Litterae Latinae et historia Romana * [http://www.vatican.va/ Vatican - The Holy See] - Pagina domestica Civitatis Vaticanae in octo variae linguae, ut Latina * [https://web.archive.org/web/20110716211549/http://www.territorioscuola.com/tsodp/dmoz.php3?browse=%2FWorld%2FLingua_Latina%2F Opus commune, quo creetur TerritorioScuola ODP.] * [http://la.bibliotheca.wikia.com/wiki/Pagina_prima Bibliotheca Latina] * [http://www.youtube.com/watch?v=8y04po7Fq-0&feature=related Sermonis Latini Elogium] apud ''[[YouTube]]'' {{ling|Latine}} * [https://web.archive.org/web/20100512051336/http://latindiscussion.com/forum/viewforum.php?f=19 Latine Loquere] * [http://wikinfo.org/w/index.php/Themata_Latina ''Vichinfo Latina'' vel Inter-retis Encyclopaedia] {{ling|Latine|Anglice}} * [https://web.archive.org/web/20110411042013/http://www.slu.edu/colleges/AS/languages/classical/latin/tchmat/tchmat.html#latest Latin teaching materials at Saint Louis University] {{ling|Anglice|Latine}} * [http://www.molinarium.com Molinarium]{{Nexus deficit|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Morphologia Latina {{ling|Hispanice}} * [http://kath.net/news/38847 De Pontificia Academia Latinitatis condenda] kath.net {{ling|Latine}} ;Cultura popularis * [http://www.youtube.com/watch?v=uuIb9rUNYZw Lingua Latina] ex ''[[Lost]]'', pars I (''The others speak Latin (w/ Latin subs) - Part I'') {{ling|Latine|Anglice}} * [http://www.youtube.com/watch?v=iVz6mWYvnZ8 Lingua Latina] ex ''[[Lost]]'', pars II (''The others speak Latin - Part II'') {{ling|Latine|Anglice}} * [http://stargate.wikia.com/wiki/Ancient_language De lingua Antiqua] Antiquitatis a ''[[Stargate]]'' apud ''[[Stargate Wiki]]'' {{Lingua Latina}} {{Linguae Italicae}} {{1000 paginae}} {{Myrias|Anthropologia}} {{Appendicula de hac pagina|{{PagMens|12|2023}} }} [[Categoria:Lingua Latina|!]] [[Categoria:Linguae auxiliares]] ili59qzup59xygzk7x58ep75450jbhu 0 875 3996941 3995071 2026-10-25T15:25:17Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3996941 wikitext text/x-wiki '''Quintus [[Gens Tullia|Tullius]] Cicero''' (natus circa [[102 a.C.n.]], anno [[43 a.C.n.]] necatus), [[Marcus Tullius Cicero|Marci Tullii Ciceronis]] [[frater]] et [[Titus Pomponius Atticus|Titi Pomponii Attici]] gener, fuit vir publicus et militaris [[Roma antiqua|Romae antiquae]]. == Cursus Honorum == Quintus fuit anno [[67 a.C.n.|67]] [[aedilis]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.4.1</ref>, anno [[62 a.C.n.|62]] [[praetor]], et annis 61–59 [[propraetor]] in [[Asia (provincia Romana)|Asia]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.15.</ref>. In Asia inter alios legatos habuit et rerum gestarum scriptorem [[Lucius Aelius Tubero|Lucium Aelium Tuberonem]] et Aulum Allienum<ref>''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.10.</ref>. [[Roma]]m regressus, a [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodii Pulchri]] gladiatoribus paene trucidatus est. Legatus sub [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] in [[Gallia]] et postea sub Marco fratre in [[Cilicia]] meruit. Bello civili inter Caesarem et [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] flagrante, Quintus et Marcus Pompeium primum quidem secuti sunt, sed [[Proelium Pharsalicum|post proelium]] apud [[Pharsalus|Pharsalum]], quo Pompeius superatus est, Caesari in gratiam redierunt. Anno [[43 a.C.n.|43]] exeunte, in [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptionibus]] quae [[Triumviratus|triumviratum]] institutum secutae sunt, quia Marcus in [[Philippicae (Cicero)|Philippicis]] orationibus vehementer in [[Marcus Antonius|Marcum Antonium]] invectus esset atque ut hostis publicus a [[Senatus Romanus|senatu]] decerneretur suaserat, ambo fratres perierunt. Filius Quinti quoque simul cum patre trucidatus est, et eorum capita in [[Forum Romanum|Forum]] a triumviris reportata sunt<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,83. Paulo aliter rem tradidit [[Cassius Dio]] (XLVII,10). Cf. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 47.</ref>. == Vita == Connubium Quinti et [[Pomponia (uxor Quinti Tulii Ciceronis)|Pomponiae]] fuit infelicissimum. Numquam ad populum vel in [[curia]], [[Forum Romanum|foro]], [[Senatus|Senatu]] locutus est, et saepe asseveravit: "Iam sufficit in familia, sicut in urbe, orator unus." Tametsi natura fuit [[miles]], [[literatura|litteris]] quoque operam dedit: [[annales|annales]], [[poesis epica|poemata heroica]], [[tragoedia]]s scripsit, et [[Sophocles|Sophoclis]] [[ludus scaenicus|ludos scaenicos]] Latine interpretatus est. Quattuor ex suis [[Epistula|epistolis]] nobis sunt notae: una ad [[Marcus Tullius Cicero|Marcum]] fratrem, tres ad [[Marcus Tullius Tiro|Tironem]], Marci fratris libertum. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> {{NexInt}} [[Commentariolum petitionis]] {{DEFAULTSORT:Tullius Cicero, Quintus}} [[Categoria:Nati 102 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 43 a.C.n.]] [[Categoria:Gens Tullia]] [[Categoria:Marcus Tullius Cicero]] [[Categoria:Necati]] tkr1tf6zcakdmm4v27z3397zpznizsw 3996942 3996941 2026-10-25T15:27:01Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Cursus Honorum */ 3996942 wikitext text/x-wiki '''Quintus [[Gens Tullia|Tullius]] Cicero''' (natus circa [[102 a.C.n.]], anno [[43 a.C.n.]] necatus), [[Marcus Tullius Cicero|Marci Tullii Ciceronis]] [[frater]] et [[Titus Pomponius Atticus|Titi Pomponii Attici]] gener, fuit vir publicus et militaris [[Roma antiqua|Romae antiquae]]. == Cursus Honorum == Quintus fuit anno [[67 a.C.n.|67]] [[aedilis]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.4.1</ref>, anno [[62 a.C.n.|62]] [[praetor]], et annis 61–59 [[proconsul]] in [[Asia (provincia Romana)|Asia]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.15.</ref>. In Asia inter alios legatos habuit et rerum gestarum scriptorem [[Lucius Aelius Tubero|Lucium Aelium Tuberonem]] et Aulum Allienum<ref>''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.10.</ref>. [[Roma]]m regressus, a [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodii Pulchri]] gladiatoribus paene trucidatus est. Legatus sub [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] in [[Gallia]] et postea sub Marco fratre in [[Cilicia]] meruit. Bello civili inter Caesarem et [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] flagrante, Quintus et Marcus Pompeium primum quidem secuti sunt, sed [[Proelium Pharsalicum|post proelium]] apud [[Pharsalus|Pharsalum]], quo Pompeius superatus est, Caesari in gratiam redierunt. Anno [[43 a.C.n.|43]] exeunte, in [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptionibus]] quae [[Triumviratus|triumviratum]] institutum secutae sunt, quia Marcus in [[Philippicae (Cicero)|Philippicis]] orationibus vehementer in [[Marcus Antonius|Marcum Antonium]] invectus esset atque ut hostis publicus a [[Senatus Romanus|senatu]] decerneretur suaserat, ambo fratres perierunt. Filius Quinti quoque simul cum patre trucidatus est, et eorum capita in [[Forum Romanum|Forum]] a triumviris reportata sunt<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,83. Paulo aliter rem tradidit [[Cassius Dio]] (XLVII,10). Cf. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 47.</ref>. == Vita == Connubium Quinti et [[Pomponia (uxor Quinti Tulii Ciceronis)|Pomponiae]] fuit infelicissimum. Numquam ad populum vel in [[curia]], [[Forum Romanum|foro]], [[Senatus|Senatu]] locutus est, et saepe asseveravit: "Iam sufficit in familia, sicut in urbe, orator unus." Tametsi natura fuit [[miles]], [[literatura|litteris]] quoque operam dedit: [[annales|annales]], [[poesis epica|poemata heroica]], [[tragoedia]]s scripsit, et [[Sophocles|Sophoclis]] [[ludus scaenicus|ludos scaenicos]] Latine interpretatus est. Quattuor ex suis [[Epistula|epistolis]] nobis sunt notae: una ad [[Marcus Tullius Cicero|Marcum]] fratrem, tres ad [[Marcus Tullius Tiro|Tironem]], Marci fratris libertum. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> {{NexInt}} [[Commentariolum petitionis]] {{DEFAULTSORT:Tullius Cicero, Quintus}} [[Categoria:Nati 102 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 43 a.C.n.]] [[Categoria:Gens Tullia]] [[Categoria:Marcus Tullius Cicero]] [[Categoria:Necati]] tunnrdnhijlxetpr0x7njob102kv13c 3996943 3996942 2026-10-25T15:28:34Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Notae */ 3996943 wikitext text/x-wiki '''Quintus [[Gens Tullia|Tullius]] Cicero''' (natus circa [[102 a.C.n.]], anno [[43 a.C.n.]] necatus), [[Marcus Tullius Cicero|Marci Tullii Ciceronis]] [[frater]] et [[Titus Pomponius Atticus|Titi Pomponii Attici]] gener, fuit vir publicus et militaris [[Roma antiqua|Romae antiquae]]. == Cursus Honorum == Quintus fuit anno [[67 a.C.n.|67]] [[aedilis]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.4.1</ref>, anno [[62 a.C.n.|62]] [[praetor]], et annis 61–59 [[proconsul]] in [[Asia (provincia Romana)|Asia]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.15.</ref>. In Asia inter alios legatos habuit et rerum gestarum scriptorem [[Lucius Aelius Tubero|Lucium Aelium Tuberonem]] et Aulum Allienum<ref>''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.10.</ref>. [[Roma]]m regressus, a [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodii Pulchri]] gladiatoribus paene trucidatus est. Legatus sub [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] in [[Gallia]] et postea sub Marco fratre in [[Cilicia]] meruit. Bello civili inter Caesarem et [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] flagrante, Quintus et Marcus Pompeium primum quidem secuti sunt, sed [[Proelium Pharsalicum|post proelium]] apud [[Pharsalus|Pharsalum]], quo Pompeius superatus est, Caesari in gratiam redierunt. Anno [[43 a.C.n.|43]] exeunte, in [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptionibus]] quae [[Triumviratus|triumviratum]] institutum secutae sunt, quia Marcus in [[Philippicae (Cicero)|Philippicis]] orationibus vehementer in [[Marcus Antonius|Marcum Antonium]] invectus esset atque ut hostis publicus a [[Senatus Romanus|senatu]] decerneretur suaserat, ambo fratres perierunt. Filius Quinti quoque simul cum patre trucidatus est, et eorum capita in [[Forum Romanum|Forum]] a triumviris reportata sunt<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,83. Paulo aliter rem tradidit [[Cassius Dio]] (XLVII,10). Cf. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 47.</ref>. == Vita == Connubium Quinti et [[Pomponia (uxor Quinti Tulii Ciceronis)|Pomponiae]] fuit infelicissimum. Numquam ad populum vel in [[curia]], [[Forum Romanum|foro]], [[Senatus|Senatu]] locutus est, et saepe asseveravit: "Iam sufficit in familia, sicut in urbe, orator unus." Tametsi natura fuit [[miles]], [[literatura|litteris]] quoque operam dedit: [[annales|annales]], [[poesis epica|poemata heroica]], [[tragoedia]]s scripsit, et [[Sophocles|Sophoclis]] [[ludus scaenicus|ludos scaenicos]] Latine interpretatus est. Quattuor ex suis [[Epistula|epistolis]] nobis sunt notae: una ad [[Marcus Tullius Cicero|Marcum]] fratrem, tres ad [[Marcus Tullius Tiro|Tironem]], Marci fratris libertum. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> {{NexInt}} [[Commentariolum petitionis]] {{DEFAULTSORT:Tullius Cicero, Quintus}} [[Categoria:Nati 102 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 43 a.C.n.]] [[Categoria:Gens Tullia]] [[Categoria:Marcus Tullius Cicero]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Proconsules Asiae]] [[Categoria:Necati]] ttg1pqjlpjncqtr8pmfhj43haigudcd 3996949 3996943 2026-10-25T15:33:34Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Notae */ 3996949 wikitext text/x-wiki '''Quintus [[Gens Tullia|Tullius]] Cicero''' (natus circa [[102 a.C.n.]], anno [[43 a.C.n.]] necatus), [[Marcus Tullius Cicero|Marci Tullii Ciceronis]] [[frater]] et [[Titus Pomponius Atticus|Titi Pomponii Attici]] gener, fuit vir publicus et militaris [[Roma antiqua|Romae antiquae]]. == Cursus Honorum == Quintus fuit anno [[67 a.C.n.|67]] [[aedilis]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.4.1</ref>, anno [[62 a.C.n.|62]] [[praetor]], et annis 61–59 [[proconsul]] in [[Asia (provincia Romana)|Asia]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.15.</ref>. In Asia inter alios legatos habuit et rerum gestarum scriptorem [[Lucius Aelius Tubero|Lucium Aelium Tuberonem]] et Aulum Allienum<ref>''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.10.</ref>. [[Roma]]m regressus, a [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodii Pulchri]] gladiatoribus paene trucidatus est. Legatus sub [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] in [[Gallia]] et postea sub Marco fratre in [[Cilicia]] meruit. Bello civili inter Caesarem et [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] flagrante, Quintus et Marcus Pompeium primum quidem secuti sunt, sed [[Proelium Pharsalicum|post proelium]] apud [[Pharsalus|Pharsalum]], quo Pompeius superatus est, Caesari in gratiam redierunt. Anno [[43 a.C.n.|43]] exeunte, in [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptionibus]] quae [[Triumviratus|triumviratum]] institutum secutae sunt, quia Marcus in [[Philippicae (Cicero)|Philippicis]] orationibus vehementer in [[Marcus Antonius|Marcum Antonium]] invectus esset atque ut hostis publicus a [[Senatus Romanus|senatu]] decerneretur suaserat, ambo fratres perierunt. Filius Quinti quoque simul cum patre trucidatus est, et eorum capita in [[Forum Romanum|Forum]] a triumviris reportata sunt<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,83. Paulo aliter rem tradidit [[Cassius Dio]] (XLVII,10). Cf. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 47.</ref>. == Vita == Connubium Quinti et [[Pomponia (uxor Quinti Tulii Ciceronis)|Pomponiae]] fuit infelicissimum. Numquam ad populum vel in [[curia]], [[Forum Romanum|foro]], [[Senatus|Senatu]] locutus est, et saepe asseveravit: "Iam sufficit in familia, sicut in urbe, orator unus." Tametsi natura fuit [[miles]], [[literatura|litteris]] quoque operam dedit: [[annales|annales]], [[poesis epica|poemata heroica]], [[tragoedia]]s scripsit, et [[Sophocles|Sophoclis]] [[ludus scaenicus|ludos scaenicos]] Latine interpretatus est. Quattuor ex suis [[Epistula|epistolis]] nobis sunt notae: una ad [[Marcus Tullius Cicero|Marcum]] fratrem, tres ad [[Marcus Tullius Tiro|Tironem]], Marci fratris libertum. == Notae == <references /> {{NexInt}} [[Commentariolum petitionis]] {{DEFAULTSORT:Tullius Cicero, Quintus}} [[Categoria:Nati 102 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 43 a.C.n.]] [[Categoria:Gens Tullia]] [[Categoria:Marcus Tullius Cicero]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Proconsules Asiae]] [[Categoria:Necati]] pxf6vvx7zay5v6xpci6inr9m3zpa87k 3996950 3996949 2026-10-25T15:34:57Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Cursus Honorum */ 3996950 wikitext text/x-wiki '''Quintus [[Gens Tullia|Tullius]] Cicero''' (natus circa [[102 a.C.n.]], anno [[43 a.C.n.]] necatus), [[Marcus Tullius Cicero|Marci Tullii Ciceronis]] [[frater]] et [[Titus Pomponius Atticus|Titi Pomponii Attici]] gener, fuit vir publicus et militaris [[Roma antiqua|Romae antiquae]]. == Cursus Honorum == Quintus fuit anno [[67 a.C.n.|67]] [[aedilis]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.4.1</ref>, anno [[62 a.C.n.|62]] [[praetor]], et annis 61–59 [[proconsul]] in [[Asia (provincia Romana)|Asia]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.15.</ref>. In Asia inter alios legatos habuit et rerum gestarum scriptorem [[Lucius Aelius Tubero|Lucium Aelium Tuberonem]] et Aulum Allienum<ref>''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.10.</ref>. [[Roma]]m regressus, a [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodii Pulchri]] gladiatoribus paene trucidatus est. Legatus sub [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] in [[Gallia]] et postea sub Marco fratre in [[Cilicia]] meruit. Bello civili inter Caesarem et [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] flagrante, Quintus et Marcus Pompeium primum quidem secuti sunt, sed [[Proelium Pharsalicum|post proelium]] apud [[Pharsalus|Pharsalum]], quo Pompeius superatus est, Caesari in gratiam redierunt. Anno [[43 a.C.n.|43]] exeunte, in [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptionibus]] quae [[Triumviratus|triumviratum]] institutum secutae sunt, quia Marcus in ''[[Philippicae (Cicero)|Philippicis]]'' orationibus vehementer in [[Marcus Antonius|Marcum Antonium]] invectus esset atque ut hostis publicus a [[Senatus Romanus|senatu]] decerneretur suaserat, ambo fratres perierunt. Filius Quinti quoque simul cum patre trucidatus est, et eorum capita in [[Forum Romanum|Forum]] a triumviris reportata sunt<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,83. Paulo aliter rem tradidit [[Cassius Dio]] (XLVII,10). Cf. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 47.</ref>. == Vita == Connubium Quinti et [[Pomponia (uxor Quinti Tulii Ciceronis)|Pomponiae]] fuit infelicissimum. Numquam ad populum vel in [[curia]], [[Forum Romanum|foro]], [[Senatus|Senatu]] locutus est, et saepe asseveravit: "Iam sufficit in familia, sicut in urbe, orator unus." Tametsi natura fuit [[miles]], [[literatura|litteris]] quoque operam dedit: [[annales|annales]], [[poesis epica|poemata heroica]], [[tragoedia]]s scripsit, et [[Sophocles|Sophoclis]] [[ludus scaenicus|ludos scaenicos]] Latine interpretatus est. Quattuor ex suis [[Epistula|epistolis]] nobis sunt notae: una ad [[Marcus Tullius Cicero|Marcum]] fratrem, tres ad [[Marcus Tullius Tiro|Tironem]], Marci fratris libertum. == Notae == <references /> {{NexInt}} [[Commentariolum petitionis]] {{DEFAULTSORT:Tullius Cicero, Quintus}} [[Categoria:Nati 102 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 43 a.C.n.]] [[Categoria:Gens Tullia]] [[Categoria:Marcus Tullius Cicero]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Proconsules Asiae]] [[Categoria:Necati]] otp2qjar180fg7lhkumhlkcwt94omf2 3996981 3996950 2026-10-25T16:43:40Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Cursus Honorum */ 3996981 wikitext text/x-wiki '''Quintus [[Gens Tullia|Tullius]] Cicero''' (natus circa [[102 a.C.n.]], anno [[43 a.C.n.]] necatus), [[Marcus Tullius Cicero|Marci Tullii Ciceronis]] [[frater]] et [[Titus Pomponius Atticus|Titi Pomponii Attici]] gener, fuit vir publicus et militaris [[Roma antiqua|Romae antiquae]]. == Cursus Honorum == Quintus fuit anno [[67 a.C.n.|67]] [[aedilis]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.4.1</ref>, anno [[62 a.C.n.|62]] [[praetor]], et annis 61–59 [[proconsul]] in [[Asia (provincia Romana)|Asia]]<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.15.</ref>. In Asia inter alios legatos habuit et rerum gestarum scriptorem [[Lucius Aelius Tubero|Lucium Aelium Tuberonem]] et futurum praetorem Aulum Allienum<ref>''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.10.</ref>. [[Roma]]m regressus, a [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodii Pulchri]] gladiatoribus paene trucidatus est. Legatus sub [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] in [[Gallia]] et postea sub Marco fratre in [[Cilicia]] meruit. Bello civili inter Caesarem et [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] flagrante, Quintus et Marcus Pompeium primum quidem secuti sunt, sed [[Proelium Pharsalicum|post proelium]] apud [[Pharsalus|Pharsalum]], quo Pompeius superatus est, Caesari in gratiam redierunt. Anno [[43 a.C.n.|43]] exeunte, in [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptionibus]] quae [[Triumviratus|triumviratum]] institutum secutae sunt, quia Marcus in ''[[Philippicae (Cicero)|Philippicis]]'' orationibus vehementer in [[Marcus Antonius|Marcum Antonium]] invectus esset atque ut hostis publicus a [[Senatus Romanus|senatu]] decerneretur suaserat, ambo fratres perierunt. Filius Quinti quoque simul cum patre trucidatus est, et eorum capita in [[Forum Romanum|Forum]] a triumviris reportata sunt<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,83. Paulo aliter rem tradidit [[Cassius Dio]] (XLVII,10). Cf. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 47.</ref>. == Vita == Connubium Quinti et [[Pomponia (uxor Quinti Tulii Ciceronis)|Pomponiae]] fuit infelicissimum. Numquam ad populum vel in [[curia]], [[Forum Romanum|foro]], [[Senatus|Senatu]] locutus est, et saepe asseveravit: "Iam sufficit in familia, sicut in urbe, orator unus." Tametsi natura fuit [[miles]], [[literatura|litteris]] quoque operam dedit: [[annales|annales]], [[poesis epica|poemata heroica]], [[tragoedia]]s scripsit, et [[Sophocles|Sophoclis]] [[ludus scaenicus|ludos scaenicos]] Latine interpretatus est. Quattuor ex suis [[Epistula|epistolis]] nobis sunt notae: una ad [[Marcus Tullius Cicero|Marcum]] fratrem, tres ad [[Marcus Tullius Tiro|Tironem]], Marci fratris libertum. == Notae == <references /> {{NexInt}} [[Commentariolum petitionis]] {{DEFAULTSORT:Tullius Cicero, Quintus}} [[Categoria:Nati 102 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 43 a.C.n.]] [[Categoria:Gens Tullia]] [[Categoria:Marcus Tullius Cicero]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Proconsules Asiae]] [[Categoria:Necati]] nf91tgelx8h0jljtwo60bskoj7sat0z 0 1957 3996998 3729641 2026-10-25T17:14:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996998 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Ancyra''' (Graece Ἄγκυρα; [[Turcice]] ''Ankara'') est [[urbs]] [[Turcia|Turcica]], quae numero incolarum secunda a [[Constantinopolis|Constantinopoli]] est. Urbs est [[caput]] [[civitas sui iuris|civitatis]], ad hanc dignitatem anno [[1923]] elevata, quando Turcia ipsa condita est. Ancyra, [[Midas|Mida]] [[rex|rege]] [[Phrygia|Phrygum]] [[saeculum 3 a.C.n.|saeculo tertio a.C.n.]] conditore [[mythologia|mythologico]], primum principale [[Celtae|Celtarum]] [[Tectosages|Tectosagum]] [[oppidum]], mox sub [[Imperium Romanum|imperio Romano]] facta est caput provinciae omnis [[Galatia (provincia Romana)|Galatiae]]. [[Theatrum]], [[thermae]], et [[columna]] Iuliani Caesarum inveniuntur de temporibus Romanis in antiquiore oppidi parte, quae appellatur [[Ulus]] (i.e., Gens sive Natio), ad occidentem arcis. Eodem loco ruinae videntur {{Creanda|de|Tempel der Roma und des Augustus (Ankara)|Templum Romae et Augusti (Ancyra)|templi Romae et Augusti}}, ubi erecta est inscriptio [[monumentum Ancyranum]] appellata, quá inscriptione pars maxima ''[[Res gestae Divi Augusti|rerum gestarum divi Augusti]],'' [[Octavianus Augustus|imperatore]] ipso [[auctor]]e, servatur. Ancyra est [[episcopus titularis|sedes archiepiscopalis titularis]] [[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae Romanae]]. == Clima == [[Fasciculus:Ankara'ya ismini veren çapa.jpg|thumb|Imitatio [[Nummus|nummi]] Romani. [[Museum]] [[Cultus humanus|Cultuum]] [[Asia Minor|Asiae Minoris]] Ancyranum<ref>[https://web.archive.org/web/20170725005543/http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/ Museum Cultuum Asiae Minoris]</ref>]] Urbi Ancyranae est [[clima]] inter [[Clima continentale|continentale]] et [[Clima semiaridum frigidum|semiaridum frigidum]]<ref name="dergipark">{{cite journal |last1=Öztürk |first1= Mehmet Zeynel|last2=Çetinkaya |first2=Gülden |last3=Aydın |first3=Selman |date= |title= Köppen-Geiger İklim Sınıflandırmasına Göre Türkiye’nin İklim Tipleri/Climate Types of Turkey According to Köppen-Geiger Climate Classification|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/370152 |journal= Coğrafya Dergisi – Journal of Geography |volume=35|issue=2017|pages= 17-27|doi= 10.26650/JGEOG295515|access-date=23 Iunii 2020}}.</ref> per [[enumeratio climatum Köppen–Geiger|enumerationem Köppen–Geiger]], aestate nihilominus sicca et calida, [[hiems|hieme]] [[nix|nivosa]], [[pluvia|pluviis]] [[ver]]e et [[autumnus|autumno]] incidentibus; [[temperatura]] aëris media mense Ianuario 0.4° atque mense Iulio 23.6°, minima inter −3° et 16°, maxima inter 4° et 31°, sed minima extrema usque hodie nota −24.4°, maxima extrema 41°; pluviis mense Augusto ad 11 mm tantum, mense Maio ad 52 mm, anno toto aegre ad 402 mm elevatis; diebus pluviosis per annum totum fere 105 incidentibus; horis solis fulgentis mense Decembri 2.3 per diem, mense Augusto 11.6 per diem repertis.<ref>Res climatologicae e Vicipaedia Anglica extractae, fontibus fidei dignis ibi citatis.</ref> == Notae == [[Fasciculus:Ankara asv2021-10 img39 Akköprü.jpg|thumb|Tempore [[Caicobad I|Caicobadis I]], [[pons]] albus ({{Ling|Turcice}} ''Akköprü'') statutus est]] <references /> == Bibliographia == * "[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0064%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D9%3Aentry%3Dancyra-geo Ancyra. 2]" in {{Smith-geo}} == Nexus externi == {{communiaCat|Ankara|Ancyram}} {{Coord|39|56|N|32|52|E|display=title}} * [https://www.turkey-visit.com/map/Ankara-Map Ancyrae tabulae.] {{Urbes Asiae maximae}} {{Urbes Asiae capitales}} [[Categoria:Ancyra|!]] [[Categoria:Ancyra (provincia)]] [[Categoria:Capita]] [[Categoria:Urbes Imperii Romani]] [[Categoria:Urbes milies milium incolarum]] {{Myrias|Geographia}} i3f62193ski2f46fq1l26x7ic2g608t 3997080 3996998 2026-10-26T01:00:54Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3997080 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{res|Ancyra}} (Graece Ἄγκυρα; [[Turcice]] ''Ankara'') est [[urbs]] [[Turcia|Turcica]], quae numero incolarum secunda a [[Constantinopolis|Constantinopoli]] est. Urbs est [[caput]] [[civitas sui iuris|civitatis]], ad hanc dignitatem anno [[1923]] elevata, quando Turcia ipsa condita est. Ancyra, [[Midas|Mida]] [[rex|rege]] [[Phrygia|Phrygum]] [[saeculum 3 a.C.n.|saeculo tertio a.C.n.]] conditore [[mythologia|mythologico]], primum principale [[Celtae|Celtarum]] [[Tectosages|Tectosagum]] [[oppidum]], mox sub [[Imperium Romanum|imperio Romano]] facta est caput provinciae omnis [[Galatia (provincia Romana)|Galatiae]]. [[Theatrum]], [[thermae]], et [[columna]] Iuliani Caesarum inveniuntur de temporibus Romanis in antiquiore oppidi parte, quae appellatur [[Ulus]] (i.e., Gens sive Natio), ad occidentem arcis. Eodem loco ruinae videntur [[Monumentum Ancyrae|templi Romae et Augusti]], ubi erecta est inscriptio [[monumentum Ancyranum]] appellata, quá inscriptione pars maxima ''[[Res gestae Divi Augusti|rerum gestarum divi Augusti]],'' [[Octavianus Augustus|imperatore]] ipso [[auctor]]e, servatur. Ancyra est [[episcopus titularis|sedes archiepiscopalis titularis]] [[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae Romanae]]. == Clima == [[Fasciculus:Ankara'ya ismini veren çapa.jpg|thumb|Imitatio [[Nummus|nummi]] Romani. [[Museum]] [[Cultus humanus|Cultuum]] [[Asia Minor|Asiae Minoris]] Ancyranum<ref>[https://web.archive.org/web/20170725005543/http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/ Museum Cultuum Asiae Minoris]</ref>]] Urbi Ancyranae est [[clima]] inter [[Clima continentale|continentale]] et [[Clima semiaridum frigidum|semiaridum frigidum]]<ref name="dergipark">{{cite journal |last1=Öztürk |first1= Mehmet Zeynel|last2=Çetinkaya |first2=Gülden |last3=Aydın |first3=Selman |date= |title= Köppen-Geiger İklim Sınıflandırmasına Göre Türkiye’nin İklim Tipleri/Climate Types of Turkey According to Köppen-Geiger Climate Classification|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/370152 |journal= Coğrafya Dergisi – Journal of Geography |volume=35|issue=2017|pages= 17-27|doi= 10.26650/JGEOG295515|access-date=23 Iunii 2020}}.</ref> per [[enumeratio climatum Köppen–Geiger|enumerationem Köppen–Geiger]], aestate nihilominus sicca et calida, [[hiems|hieme]] [[nix|nivosa]], [[pluvia|pluviis]] [[ver]]e et [[autumnus|autumno]] incidentibus; [[temperatura]] aëris media mense Ianuario 0.4° atque mense Iulio 23.6°, minima inter −3° et 16°, maxima inter 4° et 31°, sed minima extrema usque hodie nota −24.4°, maxima extrema 41°; pluviis mense Augusto ad 11 mm tantum, mense Maio ad 52 mm, anno toto aegre ad 402 mm elevatis; diebus pluviosis per annum totum fere 105 incidentibus; horis solis fulgentis mense Decembri 2.3 per diem, mense Augusto 11.6 per diem repertis.<ref>Res climatologicae e Vicipaedia Anglica extractae, fontibus fidei dignis ibi citatis.</ref> == Notae == [[Fasciculus:Ankara asv2021-10 img39 Akköprü.jpg|thumb|Tempore [[Caicobad I|Caicobadis I]], [[pons]] albus ({{Ling|Turcice}} ''Akköprü'') statutus est]] <references /> == Bibliographia == * "[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0064%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D9%3Aentry%3Dancyra-geo Ancyra. 2]" in {{Smith-geo}} == Nexus externi == {{communiaCat|Ankara|Ancyram}} {{Coord|39|56|N|32|52|E|display=title}} * [https://www.turkey-visit.com/map/Ankara-Map Ancyrae tabulae.] {{Urbes Asiae maximae}} {{Urbes Asiae capitales}} [[Categoria:Ancyra|!]] [[Categoria:Ancyra (provincia)]] [[Categoria:Capita]] [[Categoria:Urbes Imperii Romani]] [[Categoria:Urbes milies milium incolarum]] {{Myrias|Geographia}} 6ur11xccu0q7gagsjv8jww7dax23t86 0 2394 3997107 3960993 2026-10-26T03:02:08Z PK2 16025 /* Nexus externi */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997107 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Tavole eugubine.jpg|thumb|Una e Tabulis Iguvinis: [[scriptura]] Umbrica similis est aliis scripturis [[Italia]]e.]] '''Lingua Umbrica'''<ref>[http://books.google.it/books?id=WpJbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=linguae+umbricae&source=bl&ots=dBhe8-FqZd&sig=achfAISJZe93UYWK5KYkoX2Dj0w&hl=it&ei=6D_MTPqOCISbOoCo_NkB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CB4Q6AEwAQ#v=onepage&q&f=false ''Rudimenta linguae Umbricae'']</ref> est [[linguae Indoeuropaeae|lingua Indoeuropaea]], sub [[Linguae Italicae|familia Italica]] subsummata. Lingua Umbrica et [[lingua Osca]] sunt [[linguae Oscoumbricae]] vel Sabellicae, [[lingua Latina]] autem et [[lingua Falerica]] alterum gregem format, saepe [[Linguae Latino-Faliscae]] nominatum. In [[Umbria]] in usu fuit usque ad [[saeculum 1 a.C.n.|primum saeculum a.C.n.]] Dicitur minus similis Latinae linguae quam sunt aliae linguae Italicae.<ref>Fortson, p. 298</ref> == Phonologia == Sonus ''s'' inter vocales ''r'' fit, ut in lingua Latina. Sonus ''d'' fit [[fricativa]] similis ''z.'' Sonus ''-ns'' in fine verbo fit ''f'' in omnibus linguis Oscoumbricis; in lingua Umbrica (sed non in Osca) ''-nss-'' in medio verbo fit ''-f-'' et ''-ns-'' fit ''-nz-.'' Multae [[vocalis|vocales]] breves amittuntur; [[diphthongus|diphthongi]] fiunt monophthongi (id quod in lingua Osca non accidit).<ref>Fortson, p. 298-9</ref> == Exemplum linguae Umbricae == Textus Umbricae maximi momenti est [[Tabulae Iguvinae]], [[Iguvium|Iguvii]] inventae anno [[1444]]. Ecce locus e tabella sexta:<ref> Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae Paul Getty Foundation "Sacrifices" in "Processions, Sacrifices, Libations, Fumigations" p. 182.</ref><ref> In Aldo Luigi Prosdocimi Le Tavole Iguvine I Firenze Olschki 1984.</ref> {| class="sortable collapsible collapsed wikitable" style="text-align:center" |- ! Umbre ! Latine<ref> Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae Paul Getty Foundation "Sacrifices" in "Processions, Sacrifices, Libations, Fumigations" p. 182.</ref><ref> In Aldo Luigi Prosdocimi Le Tavole Iguvine I Firenze Olschki 1984.</ref><ref>Weiss, Michael L. 2010. Language and Ritual In Sabellic Italy: The Ritual Complex of the Third and the Fourth Tabulae Iguvinae. Leiden: Brill.</ref><ref>Poultney, James. 1959. The bronze tables of Iguvium. Philological Monographs 18. Baltimore: American Philological Association. </ref><ref>Untermann, Jürgen. Wörterbuch des Oskisch-Umbrischen. Heidelberg, Germany: Universitätsverlag C. Winter, 2000.</ref> |- |Este persklum aves anzeriates enetu pernaies pusnaes. Pre veres Treplanes Iuve krapuvi tre buf fetu arvia ustentu vatuva ferine feitu heris vinu heri puni ukriper Fisiu tutaper Ikuvina feitu sevum kutef pesnimu ařepes arves. Pus veres Treplanes tref sif kumiaf feitu trebe Iuvie ukriper Fisiu tutaper Ikuvina supa sumtu arvia ustentu puni fetu kutef persnimu ařepes arvies. Pre veres Tesenakes tre buf fetu Marte krapuvi fetu ukriper Fisiu tutaper Ikuvina arviu ustentu vatuva ferine fetu puni fetu kutef pesnimu ařepes arves. Pus veres Tesenakes tref buf feliuf fetu fisuvi Saçi ukriper Fisiu tutaper Ikuvina puni fetu supa sumtu arviu ustentu mefa vestiça ustentu fisuvi fetu ukriper Fisiu fetu kapiř purtitaf sakref etraf purtitaf etraf sakref tutaper Ikuvina kutef pesnimu ařepes arves. Pre veres Vehiies tref buf kaleřuf fetu Vufiune krapuvi ukriper Fisiu tutaper Ikuvina vatuva ferine fetu heri vinu heri puni arviu ustentu kutef pesnimu ařepes arves. Pus veres Vehiies tref hapinaf fetu tefre Iuvie ukriper Fisiu tutaper Ikuvina puste asiane fetu zeřef fetu pelsana fetu arvia ustentu puni fetu taçez pesnimu ařiper arvis ape habina purtiius suřum pesuntru fetu esmik vestiçam preve fiktu tefri Iuvi fetu ukriper Fisiu tutaper Ikuvina destruku peři kapiře peřum feitu ape eřek purtiius enuk surum pesuntrum feitu stafliiu esmik vestiça afiktu ukriper Fisiu tutaper Ikuvina feitu nertruku peři kapiře peřum feitu puni feitu ape suřuf purtitius enuk hapinaru erus tetu zeřef kumatu zeřef kumates pesnimu. Vukukum Iuviu pune uvef furfas tref vitluf turuf Marte huřie fetu pupluper tutas Iiuvinas tutaper Ikuvina vatuva ferine fetu puni fetu arvia ustentu kutef pesnimu arves vukukum kureties tref vitluf turuf Çerfi feitu pupluper tutas Iiuvinas tutaper Iiuvina vatuva ferine fetu arvia ustentu tenzitim ařveitu heris vinu heris puni feitu kutef persnimu ařipes arvis. Inuk ukar pihaz fust svepu esumek esunu anter vakaze vaçetumi si avif azeriatu verufe Treplanu kuvertu restef esunu feitu. Pune puplum aferum heries avef azeriatu etu pernaia pustnaiaf. Pune kuvurtus krenkatrum hatu enumek pir ahtimem ententu. Pune pir entelus ahtimem enumek steplatu parfam tesvam tefe tute Ikuvine, vapeřem avieklufe kumpfiatu via aviekla esunume etu prinuvatu etutu perkaf habetutu puniçale. Pune benes akeřuniamem enumek etuřstamu tuta Tařinate trifu Tařinate Turskum Naharkum numem Iapuzkum numem: 'sve pis habe purtatu ulu pue meřs est feitu ulu peře meřs est'. Pune prinuvatus staheren termnesku enumek 'ařmamu kateramu Ikuvinu' enumek apretu tures et pire. Pune amprefus persnimu, enumek etatu Ikuvinus triiuper amprehtu triiuper pesnimu triiuper etatu Ikuvinus enumek prinuvatus çimu etutu erahunt via çimu etutu prinuvatus. Funtlere trif apruf rufru ute peiu feitu Çerfe Marti vatuvu ferine feitu arviu ustentu puni feitu taçez pesnimu ařepes arves. Rupinie tre purka rufra prestute Çerfie Çerfe ute peia feitu prestute Çerfie Çerfe Marties peřaia feitu arviu ustentu kapi sakra aitu vesklu vetu atru alfu puni feitu taçez pesnimu ařeper arves. Traf sahte tref vitlaf feitu tuse Çerfie Çerfe Marties peřaia feitu arviu ustentu puni fetu taçez pesnimu ařeper arves. Pune purtinçus kařetu pufe apruf fakurent puze erus teřa. Ape erus teřust pustru kumpfiatu Rupiname erus teřa. Ene tra sahta kumpfiaia erus teřa enu Rupiname pustru kuvertu antakre kumate pesnimu enu kapi sakra aitu vesklu vetu, enu sahtame kuvertu antakre kumate pesnimu enu esunu purtitu fust. Eaf iveka tre Akeřunie feitu Tuse Iuvie arviu ustentu puni feitu peřaia feitu taçez pesnimu ařeper arves. Puspane tertiu puplu ateřafust iveka perakre tusetu super kumne ařfertur prinuvatu duf tusetutu hutra furu sehmeniar hatutu. Kvestretie usaie svesu Vuvçis Teteies Titis. || Iste sacrificium aves observatis inito anticis posticis. Prae introitum Trebulana Iove nobili tres boves facito arva ostendito exta in ferculo facito vel vino vel pane pro monte Fisio pro urbe Iguvina facito totum cautus precator adipibus arvis. Post introitum Trebulanam tres sues gumias facito trabe Iove pro monte Fisio pro urbe Iguvina viscera sumito arva ostendito pane facito cautus precator adipibus arvis. Prae introitum Tessinacam tres boves facito Martii nobili facito pro monte Fisio pro urbe Iguvina arva ostendito exta in ferculo facito pane facito cautus precator adipibus arvis. Post introitum Tessinacam tres boves filios facito, fiso Sanco pro monte Fisio, pro urbe Iguvina pane facito, viscera sumito arva ostendito, mensam libamentum ostendito fiso facito pro monte Fisio facito capides porrectas sacras, alteras porrectas, alteras sacras pro urbe Iguvina cautus precator adipibus arvis. Prae introitum Veiam tres boves calidos facito Libero nobili pro monte Fisio, pro urbe Iguvina exta in ferculo facito, sive vino sive pane arva ostendito cautus precator adipibus arvis. Post introitum Veiam tres agnas facito alimentario love pro monte Fisio, pro urbe Iguvina post asino facito, sedens facito, sepeliendas facito, arva ostendito, pane facito tacens precator adipibus arvis atque agnas porrexeris, suillum formationem facito, hoc libamentum privo figito alimentario love facito pro monte Fisio, pro urbe Iguvina, ad dextrum pedem capidi pedum facito atque id porrexeris, tunc suillum formationem facito stabulum hoc libamentum infigito, pro monte Fisio, pro urbe Iguvina facito ad sinistrum pedem capidi pedum facito, pane facito atque suillos porrexeris, tunc agnarum eris dato, sedens commolito, sedens commolitis precator. Lucum cum Iove quando oves purgant tres vitulos tauros Martii hodie facito pro populo urbis Iguvinae pro urbe Iguvina exta in ferculo facito pane facito arva ostendito cautus precator arvis lucum cum curatis tres vitulos tauros Cereri facito pro urbe Iguvina exta in ferculo facito arva ostendito libum advehito vel vino vel pane facito cautus precator adipibus arvis. Tunc mons pians fuerit sive hoc sacrificium inter vacatio sit vacatum avis observato ad introitum Trebulanam convertito restes sacrificium facito. Quando populum afferare voles avis observatum ito antices postices. Quando converteris taeniam capito, tunc ignem ad actum intendito. Quando ignem intolleris ad actum, tunc stipulator parram prosperam tibi urbis Iguvinae, ad lapidem aviculis confidito via avicula in sacrificium ito, duces eunto, perticas habento panicellis. Quando venies in Acedoniam, tunc exterminator urbem Tadinatem, tribum Tadinatem, Tuscum, Narcum nomen Iapudicum nomen: 'si quis habet portato illuc quo modus est, facito illo quid modus est'. Quando duces stabunt ad terminos, tunc 'ordinator, citator Iguvini', tunc ambito tauris et igne. Quando ambieris precator, tunc itote, Iguvini, ter ambito ter precator, ter itote, Iguvini, tunc duces retro eunto eadem via retro eunto duces. In Fontulis tris apros rubros aut piceos facito Cerere Martii, exta in ferculo facito, arva ostendito, pane facito, tacens precator adipibus arvis. In Rubinia tres porcas rubras praestata Cerere Cereri aut piceas facito praestata Cerere Cereri Martii, isicium facito arva ostendito, capides sacras agito, vascula dividito atra alba, pane facito, tacens precator adipibus arvis. Trans sanctam tres vitulas facito terrea Cerere Cereri Martii, isicium facito, arva ostendito, pane facito, tacens precator adipibus arvis. Quando porrexeris calato ubi apros fecerint, ut eris det. Atque eris dederit, postero confidito in Rubiniam, eris det. Tunc trans sanctam confides eris det, tunc in Rubiniam postero convertito, integris commolitis precator, tunc capides sacras agito, vascula dividito, tunc sanctam convertito, integris commolitis precator, tunc sacrificium porrectum fuerit. Eas iuvencas tres Acedoniae facito terreus lovis arva ostendito, pane facito, isicium facito, tacens precator adipibus arvis. Postquam tertium populum lustraverit, iuvenca acrium terrento super comitio flamen, duces duos terrento, infra forum seminarium habento. Quaestura usui suus Lucius Tetteius Titi. |- |Pune karne speturie Atiieřie aviekate naraklum vurtus estu esunu fetu fratrusper Atiieřie eu esunụ esu naratu: 'peře karne speturie Atiieřie aviekateaiu urtu fufere fetu puze neip eretu'. Vestiçe Saçe sakre Iuve patre bum perakne speture perakne restatu Iuvie unu erietu sakre pelsanu fetu arviu ustentu puni fetu taçez pesnimu ařepes arves. Pune purtiius unu suřu pesutru fetu tikamne Iuvie kapue peřu preve fetu ape purtiius ulu erus tetu enu kumatu kumate pesnimu. Ahtu Iuviẹ uve peraknem peřaem fetu arviu ustentu puni fetu. Ahtu Marti aprunu perakne fetu arviu ustentu farsiu pruseçete ařveitu peřae fetu puni fetu traf ek vine fetu açetus perakne fetu. Huntia katle tiçel stakaz est sume ustite anter menzaru çersiaru heriiei façiu ařfertur avis anzeriates menzne kurçlasiu façia tiçit. Huntia fertu katlu arvia struhçla fikla puni vinu salu maletu mantrahklu veskla asnata asnata umen fertu pir ase antentu esunu puni feitu. Hunte Iuvie ampentu katlu sakre sevakne Petruniaper natine fratru Atiieřiu esunu peřae futu katles supa hahtu sufafaf supaf hahtu berus aplenies pruseçia kartu krematra aplenia sutentu peřu seritu arvia puni purtuvitu vestikatu ahtrepuřatu pustin ançif vinu nuvis ahtrepuřatu: 'tiu puni tiu vinu deitu'. Berva frehtef fertu puře nuvime ferest krematruf sumel fertu vestiçia peřume persnihmu katles tuva tefra terti erus prusekatu isunt krematru prusekatu struhçla fikla ařveitu katlu purtuvitu ampeřia persnihmu aseçeta karne persnihmu venpersuntra persnihmu supa spantea pertentu veskles vufetes persnihmu vestikatu ahtrepuřatu ařpeltu statitatu supa pustra perstu iepru erus mani kuveitu spinamař etu tuvere kapiřus puni fertu berva klavlaf anfehtaf vesklu asnatu asnatu umen fertu kapiře Iuvie hunte vestikatu Petrunia pert natine. Fratru Atiieřiu berus sevaknis persnihmu pert spina isunt klavles persnihmu veskles asnate asnates sevaknis spinama persnihmu vestikatu ahtrepuřatu spina umtu umne sevakni persnihmu manf easa vutu asama kuvertu asaku vinu sevakni taçez persnihmu esuf pusme herter erus kuveitu teřtu vinu puni teřtu struhçlas fiklas sufafas kumaltu kapiře punes vepuratu antakres kumates persnimu amparihmu statita subahtu esunu purtitu futu katel asaku pelsans futu. Kvestretie usaie svesu Vuvçis Teteies Titi. Semenies dekuries sim kabrum upetu dekvias fameřias pumpeřias Atiieřiate etre Atiieřiate Klaverniie etre Klaverniie Kureiate etre Kureiate Satanes etre Satane Peieřiate etre Peieřiate Talenate etre Talenate Museiate etre Museiate Iuieskane etre Iuieskanes Kaselate etre Kaselate tertie Kaselate Peraznanie teitu aømune Iuve patre fetu. Si perakne sevakne upetu eveietu sevakne naratu arviu ustentu eu naratu puze façefele sevakne heri puni heri vinu fetu. Vaputu Saçi ampetu kapru perakne sevakne upetu eveietu naratu çive ampetu fesnere purtuetu ife fertu tafle e pir fertu kapres pruseçetu ife ařveitu persutru vaputis mefa vistiça feta fertu. Sviseve fertu puni etre sviseve vinu fertu tertie sviseve apa fertu pistu niru fertu vepesutra fertu mantraklu fertu puni fertu. Pune fesnafe benus kapru purtuvetu vaputu Saçi Iuve patre prepesnimu vepesutra pesnimu veskles pesnimu atrepuřatu ařpeltu statitatu vesklu pustru pestu ranu pesnimu puni pesnimu vinu pesnimu unen pesnimu enu erus tetu vitlu vufru. Pune heries façiu eruhu tiçlu sestu Iuve patre pune seste urfeta manuve habetu estu iuku habetu: "Iupater Saçe tefe estu vitlu vufru sestu purtifele triuper teitu triiuper vufru naratu fetu" Iuve patre Vuçiiaper natine fratru Atiieøiu. Pune anpenes krikatru testree uze habetu ape anpenest mefe atentu ape purtuvies testree uze habetu krikatru arviu ustentu puni fetu. || Quando carni spectatori Atiedi auspicato narratiunculam versibus, ista hostia facito pro fratribus Atiedis ea hostia eo narrato: 'quid carni spectatori Atiedi auspicato orto fuerat facito quasi nec consulto'. Libamento Sanco sacrum, lovi patri bovem perenni spectatori perenni restato, lovem unum arietem sacrum sepeliendum facito, arva ostendito pane facito tacens precator adipibus arvis. Quando porrexeris unum suillum formationem facito dedicatione love capidi pedum privo facito atque porrexeris illo eris dato tum commolito, commolitis precator. Actui lovem ovem perennem isicium facito arva ostendito pane facito. Actui Marte aprugnum perennem facito, arva ostendito, farrea prosectis advehito, isicium facito, pane facito, trans ecce vino facito, actibus perenni facito. Fundatio catuli dedicatio statuta est summa tempestate inter mensarum cursarum velit facere flamen avibus observatis mensisne circulari faciat decet. Fundatio ferto catulum, arva struem offam panem vinum salem molitum mantele vascula umecta non umecta unguen ferto ignem arae intendito sacrificium pane facito. Fundo love impendito catulum sacrum sollemnem pro Petronia natione fratrum Atiedorum sacrificium isicium esto catuli viscera capito subibas, visceras capito veribus implentis prosicia distribuito crematura implentia sostineto pedum servato arva pane porrigito, libato, tripudiato, in vices vino novies tripudiato, 'te pane, te vino dicito'. Verua fricta ferto quod novem feret, crematurus simul ferto libamentum in pedum precator catuli dua exta tertium prosecato, item crematuro prosecato, struis offam advehito catulum porrigito, imperium precator, non secta carne precator, holera precator, viscera patera pertendito vasculis votis precator, libato, tripudiato, appellato, statuito viscera postera ponito pro eris manu convehito ad spinam ito duabus in capidibus panem ferto, verua, clavulas infectas, vascula umecta non umecta unguen ferto capidis love fundo libato per Petronia natione Fratrum Atiediorum veribus sollemnibus precator per spinam, item clavulis precator vasculis umectis non umectis sollemnibus ad spinam precator, libato, tripudiato spinam ungito, unguine sollemni precator manus ex ara lavato ad aram convertito apud aram vino sollemne tacens precator ipse quem oportet, eris convehito, dato vinum panem dato, strues offas subibas, commolito capidi panes, vaporato, integris commolitis precator imperator statuta subactum sacrificium porrectum esto catulus ad aram sepeliendus esto. Quaestura usui suus Lucius Tetteius Titi. Sementivis decuriis suem caprum optato deviae familiae quintariis Atiedati alteri Atiedati Clavernis alteris Clavernis Cureiati alteri Cureiati Satanis alteris Satanis Ediati alteri Ediati Talenati alteri Talenati alteri Museiati alteri Museiati Scanis alteris Scanis Casilati alteri Casilati tertio Casilati Peraznis dicito admoni Iovi patri facito. Suem perennem sollemnem optato consecrato sollemnem narrato arva ostendito ea narrato quasi facile sollemnem vel pane vel vino facito. Thure Sanco impedito caprum perennem sollemnem optato consecrato narrato citra impedito in fano porrigito idem ferto in tabula ignem ferto capri prosecta idem advehito formatione thuribus, mensam libamentum facto ferto. In situla ferto panem in altera situla vinum ferto in tertia situla aquam ferto pistum nigrum ferto holera ferto mantele ferto pane ferto. Quando in fanum venis caprum porrigito thure Sanco Iovi patri deprecator holera precator vasculis precator tripudiato appellato statuito vascula postero ponito ranam precator pane precator vino precator unguine precator, tum eris dato vitulum liberum. Quando voles facere eadem dedicatione siste Iovi patri quando sistes orbitam manu habeto, istas ioca habeto: "Iuppiter Sanco tibi istum vitulum liberum siste porrecti pro trium dicito pro trium liberum narrato" facito Iovi patri pro Lucia natione fratrum Atiedorum. Quando impendes, taeniam in dextro umero habeto atque impenderis mensa intendito atque porricies, in dextro umero habeto taeniam, arva ostendito, pane facito. |- |Esunu fuia herter sume ustite sestentasiaru urnasiaru. Huntak vuke prumu pihatu. Inuk uhturu urtes puntes frater ustentuta, pure fratru mersus fust kumnakle. Inuk uhtur vapeře kumnakle sistu. Sakre, uvem uhtur teitu, puntes terkantur. Inumek sakre, uvem urtas puntes fratrum upetuta. Inumek via mersuva arvamen etuta. Erak pir persklu uřetu sakre, uvem kletra fertuta aituta. Arven kletram amparitu. Eruk esunu futu kletre tuplak prumum antentu, inuk çihçeřa antentu, inuk kazi ferine antentu. Isunt feřehtru antentu, isunt sufeřaklu antentu semples ahesnes tris kazi anstintu, feřehtru etres tris ahesnes anstintu, sufeřaklu tuves ahesnes anstintu. Inenek vukumen esunum enetu. Api vuku kukehes iepi persklumař kařitu. Vuke pir ase antentu, sakre sevakne upetu. Iuve patre prumu ampentu testru sese asa fratrusper Atiieries, ahtisper eikvasatis, tutaper liuvina, trefiper liuvina tiçlu sevakni teitu. Inumek uvem sevakni upetu. Puemune pupřike apentu tiçlu sevakni naratu iuka mersuva uvikum habetu fratruspe Atiierie, ahtisper eikvasatis, tutaper liuvina, trefiper liuvina. Sakre vatra ferine feitu, erukum arvia feitu uvem peřaem pelsanu feitu. Ererek tuva tefra spantimař prusekatuf eřek peřume purtuvitu, struśla ařveitu. || Sacrificium fiat oportet summa tempestate sextantarium urnariarum. Puteum in luco primum piato. Tunc auctorem, ortis punctis, fratres ostendunto, quod fratrum modis fuerit in comitium. Tunc auctor in lapide comitium sidito. Sacrum ovem, auctor dicito punctis tergentur. Tunc sacrum ovem, ortis punctis fratrum optanto. Tunc via modica in arvum eunto. Ea ignem sacrificium oleto, sacrum ovem lectica ferunto agunto. In arvo lecticam imperito. Illic sacrificium esto lecticae duplex primum intendito, tunc cinctura intendito, tunc catino, ferculo intendito. Item feretrum intendito, item ampullam intendito, simpulis aenis tribus catino instinguito, feretrum alteris tribus aenis instinguito, ampullam duobus aenis instinguito. Tunc lucum sacrificium inito atque in luco incohes, ibi ad precationem calato. In luco igne arae intendito sacrum sollemnem optato. lovi patri primum impendito dextro sus ab ara pro fratribus Atiediis, pro actis collegialibus, pro urbe Iguvina, pro tribu Iguvina dedicationem sollemnem dicito. Tunc ovem sollemnem optato. Pomono publico impedito dedicationem sollemnem narrato, ioca modica cum ovem habeto pro fratribus Atiediis, pro actis collegialibus, pro urbe Iguvina, pro tribu Iguvina. Sacram exta in ferculo facito, cum ea arva facito ovem isicium sepeliendum facito. Eius dua exta ad patera prosecatus, tunc ad pedum porricito, struem advehito. |- |Inumek etrama spanti tuva tefra prusekatu, eřek ereçluma Puemune pupřike purtuvitu, erarunt struhślas eska mitu ařveitu. Inumek tertiama spanti triia tefra prusekatu, eřek supru sese ereçluma Vesune Puemunes pupřikes purtuvitu, struśla petenata isek ařveitu. Ererunt kapirus Puemune, Vesune purtuvitu. Asamaf ereçlumař aseçetes karnus, iseçeies et vempesuntres, supes sanes pertentu, persnimu, ařpeltu, statitatu. Veskles snates asnates sevakne ereçluma persnimu Puemune pupřike, Vesune Puemunes pupřikes. Klavles persnihmu Puemune pupřike et Vesune Puemunes pupřikes pustin ereçlu. Inuk ereçlu umtu, putrespe erus. Inuk vesticia mefa skalçeta purtupite kunikaz apehtre esuf testru sese asa asama purtuvitu, sevakne sukatu. Inumek vesteśa, persuntru supu ereçle Hule sevakne skalçeta kunikaz purtuvitu. Inumek vestiçia persuntru turse super ereçle sevakne skalçeta kunikaz purtuvitu. Inumek tehteřim etu upetu, eřek persuntre antentu. Inumek arçlataf vasus ufestne sevaknef purtuvitu, inumek prezuřez kebu sevakne persnihmu Puemune pupřike. Inumek kletra, veskles vufetes sevaknis, persnihmu Vesune Puemunes pupřikes. Inumek sve pis heri, ezariaf antentu. Inumek erus taçez tertu. Inumek kumaltu, ařkani kanetu, kumates persnihmu. Esukum esunu uřetu, tapistenu habetu, pune frehtu habetu. Api isek fakust, purtitu futu huntak pifi prupehast, enuk ules punes ne ařhabas. || Tunc alterum ad patera dua exta prosecato, id ad sacrarium Pomono publico porricito, eiusdem struis esca missum advehito. Tunc ad tertium patera tria exta prosecato id supero sus ad sacrarium Vesonae Pomoni publicis porricito, struem pectinatam item advehito. Iisdem capidibus Pomono, Vesonae porricito. Ad aram ad sacrarium non sectis carnibus insectis et holera, visceribus sanis pertendito, precator, appellato, statuito. Vasculis umectis non umectis sollemnem ad sacrarium precator Pomono publico, Vesonae Pomoni publicis. Clavulis precamini Pomono publico et Vesonae Pomoni publicis in post sacrariis. Tunc sacrarium ungito, utriusque eris. Tunc libamentum mensam, calice porricienti ex patera genu nixus extrinsecus ipse dextro sus ab ara ad aram porricito, sollemne declarato. Tunc libamentum formationem sub sacrario Hulae sollemne ex calice genu nixus porricito. Tunc libamentum formationem terrea super sacrario sollemne ex calice genu nixus porricito. Tunc tectorium ito optato, tunc formationem intendito. Tunc arculatas vasis operatis sollemnis porricito. Tunc praesidens cibum sollemni precator Pomono publico. Tunc lectica, vasculis votis sollemnibus, precator Vesonae Pomoni publicis. Tunc si quis vult, escarias intendito. Tunc eris tacens dato. Tunc commolito, accinito, commolitis precator. Cum hoc sacrificium oleto, teporem habeto, panem frictum habeto. Atque ita fecerit, porrectum esto puteum quas purificabit tunc illis panes ne adhibeant. |- |Esuk frater Atiieřiur eitipes plenasier urnasier uhtretie Kastruçiie ařfertur pisi pumpe fust eikvasese Atiieřier ere ri esune kuraia prehabia piři uraku ri esuna si herte et pure esune sis sakreu perakneu upetu revestu puře teřte eru emantur herte et pihaklu pune tribřiçu fuiest akrutu revestu emantur herte. Ařfertur pisi pumpe fust eřek esunes kum uepurus felsva ařputrati fratru Atiieřiu prehabia et ere prever pusti kastruvuf. Frater Atiieřiur esa eitipes plenasier urnasier uhtretie Klauvier fel ařfertur Atiieřie kumnahkle ukre eilvasese Atiieřer ape anpelust muneklu habia numer prever pusti kastruvuf et ape purtitu fust muneklu habia numer funir pusti kastruvuf et ape subra spafu fust muneklu habia numer tupler pusti kastruvuf et ape frater çersnatur furent ehvelku feia fratreker ute kuestur sve rehte kuratu si. Sve mestru karu fratru Atiieřiu pui ullu benurent prununsiakurent kuratu rehte eřek prufe si. Sve mestru karu fratru Atiieřiu pui ullu benurent prununsiakurent kuratu rehte neip erum enuk fratru ehvelku feia frateker ute kuestur panta muta ařferture si. Panta muta fratru Atiieřiu mestru karu pui ullu benurent ařferture perpukurent hefiri etantu mutu ařferture si. Clauerniur dirsans herti fratrus Atiersir posti acnu farer opeter agre tlatie Piquier martier et sesna homonus duir puri far eiscurent ote Clauerni dirsans herti frater Atiersiur sehmenier dequrier pelmner sorser posti acnu uef cabriner uef toco pretra fahe postra et sesna ote Casilos dirsans herti fratrus Atiersir posti acnu farer opeter agre Casiler Piquier martier et sesna homonus duir puri far eiscurent ote Casilate dirsans herti frater Atiersiur sehmenier dequrier pelmner sorser posti acnu uef cabriner uef et sesna ote assif. || Ita fratres Atiedii decreverunt plenaris urnariis auctoritate Castruccii flamen quis quinque fuerit in collegiis Atiedis is rei hostiae curet praebeat quid ad illiam rem hostiam sit oportet et quod in sacrificio sint sacra perennia optato revisito quod datur eorum emantur oportet et piacula quando triplici fiet ex agro revisito emantur oportet. Flamen quis quinque fuerit id sacrificium cum vaporibus filiale arbitratu fratrum Atiedorum praebeat et is privi post castrum. Fratres Atiedii ita decreverunt plenariis urnariis auctoritate Cluii fili flamen Atiedi comitium Atiedio montis collegis Atiedis atque impenderit munusculum habeat nummis privi post castrum et atque porrectum fuerit munusculum habeat nummis bonis post castrum et atque supra passum fuerit munusculum habeat nummis duplis post castrum et atque fratres cenatur fuerint decretum faciat magister aut quaestor si recte curatum sit. Si maior carum fratrum Atiedorum qui illo venerint pronuntiaverint curatum recte id probe sit. Si maior carum fratrum Atiedorum qui illo venerint pronuntiaverint curatum recte nec esse tunc fratrum decretum faciat magister aut quaestor quanta multa flamini sit. Quantam multam fratrum Atiedorum maior carum qui illo venerint flamini pepercerint oportuerit tanta multa flamini sit. Clavernni didant oportet fratribus Atiedii post anno farris optati agri latii Pieuii martii et cenam hominibus duobus quod far arcuerint aut Clavernni didant oportet fratres Atiedii seminarium decuriis pulmentis suilli post anno portiones caprini portiones tuccetum praeter cocta postera et cenam aut Casilas didat oportet fratribus Atiediis post anno farris optati agri Casilii Pieuii martii et cenam hominibus duobus quod far arcuerint aut Casilati didant oportet fratres Atiedii seminarium decuriis pulmentis suelli post annum caprini portiones et cenam aut asses. |- |Este persclo aues asseriater eneto: parfa curnace dersua peiqu peica merstu poei angla asseriato est esso tremnu serse arsferture ehuelto stiplo asseriaia: Parfa dersua, curnaco dersua, peico mersto peica mersta mersta auei mersta angla esona. Arfertur eso anstiplatu ef asserio: Parfa dersua curnaco dersua, peico mersto peica mersta mersta aueif merstaf anglaf esona mehe tote Ioueine esmei stahmei stahmeitei. Sersi pirsi sesus poi angla aseriato est erse neip mugatu neip arsir anter sistu nersa courtust porsi angla anseriato fust. Sue muieto fust ote pisi arsir anter sesust alinsust. Uerfale ape arsfertur trebeit ocrer peihaner serse stahmito eso tuderato est: angluto hondomu porsei nesimei asa deueia est anglome somo porsei nesimei uapersus auiehcleir est eine angluto somo uapefe auiehclu todcome tuder angluto hondomu asame deueia todcome tuder eine todceir tuderus sei podruhpei seritu. Tuderor totcor: uapersusto auieclir ebetrafe ooserclome presoliafe Nurpier uasirslome Smursime tettome Miletinar tertiame praco pracatarum uapersusto auieclir carsome uestisier randeme Rufrer tettome Noniar tettome Salier carsome Hoier pertome padellar hondra esto tudero porsei subra screihtor sent parfa dersua curnaco dersua seritu subra esto tudero peico mersto peica mersta seritu. Sue anclar procanurent eso tremnu serse combfiatu arsferturo nomne carsitu parfa dersua curnaco dersua peico mersto peica mersta mersta aueif mersta ancla esona tefe tote Iiouine esmei stahmei stahmitei esisco esoneir seueir popler anferener et ocrer pihaner perca arsmatia habitu uasor. Uerisco Treblanir porsi ocrer pehaner paca ostensendi eo iso ostendu pusi pir pureto cehefi dia surur uerisco Tesonocir surur uerisco Uehieir. Pre uereir Treplanes Iui buf treif fetu eso naratu uesteis teio subocau suboco: Di grabouie ocriper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper fos sei pacer sei ocre Fisei tote Iiouine erer nomne erar nomne arsie tio subocau suboco: Di grabouie arsier frite tio subocau suboco. Di grabouie tio esu bue peracrei pihaclu ocreper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Di grabouie persei orer ose ocre Fisie pir orto est toteme Iouine arsmor dersecor subator sent pusi neip heritu. Di grabouie persei tuer perscler uaseto est pesetom est peretom est frosetom est daetom est perscler tuer uirseto auirseto uas est. Di grabouie persi mersi esu bue peracri pihaclu pihafei. Di grabouie pihatu ocre Fisie pihatu tota Iouina pihatu ocrer Fisier totar Iouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif pihatu futu fos pacer tua pase ocre Fisie tote Iiouine erer nomne erar nomne. Di grabouie saluo seritu ocre Fisie salua seritu tota Iiouina. Di grabouie tio subocau. Di grabouie tio esu bue peracri pihaclu etru ocreper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Di grabouie persi orer ose ocre Fisie pir orto est toteme Iouine arsmor dersecor subator sent pusi neip heritu. Di grabouie persi tuer perscler uaseto est pesetom est peretom est frosetom est daetom est perscler tuer uirseto auirseto uas est. Di grabouie persi mersi esu bue peracri pihaclu etru pihafei. Di grabouie pihatu ocre Fisie pihatu tota Iouina pihatu ocrer Fisier totar Iouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif pihatu futu fos pacer tua pase ocre Fisie tote Iiouine erer nomne erar nomne. Di grabouie saluo seritu ocre Fisie salua seritu tota Iiouina. Di grabouie tio esu bue peracri pihaclu tertiu ocreper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Di grabouie persi orer ose ocre Fisie pir orto est toteme Iouine arsmor dersecor subator sent pusi neip heritu. Di grabouie persi tuer perscler uaseto est pesetom est peretom est frosetom est daetom est perscler tuer uirseto auirseto uas est. Di grabouie persi mersi esu bue peracri pihaclu tertiu pihafei. Di grabouie pihatu ocre Fisie pihatu tota Iouina pihatu ocrer Fisier totar Iouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif pihatu futu fos pacer tua pase ocre Fisie tote Iiouine erer nomne erar nomne. Di grabouie saluo seritu ocre Fisie salua seritu tota Iiouina. Di grabouie tiom subocau. Di grabouie tio esu bue peracri pihaclu tertiu ocreper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Di grabouie persi tuer perscler uaseto est pesetom est peretom est frosetom est daetom est perscler tuer uirseto auirseto uas est. Di grabouie persi mersi esu bue peracri pihaclu tertiu pihafei. Di grabouie pihatu ocre Fisie pihatu tota Iouina pihatu ocrer Fisier totar Iouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif pihatu futu fos pacer tua pase ocre Fisie tote Iiouine erer nomne erar nomne. Di grabouie saluo seritu ocre Fisie salua seritu tota Iiouina. Di grabouie tiom subocau. Di grabouie tio esu bue peracrei pihaclu tertiu ocreper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Di grabouie tio commohota tribissine buo peracrio piaculo ocreper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Di grabouie tiom subocau. Tases persnimu seuom surur purdouitu proseseto naratu prosesetir mefa spefa ficla arsueitu aruio fetu. Este esono heri uinu heri puni fetu uatuo ferine fetu. Posti uerir Treblanir si gumia trif fetu trebo Iouie ocriper Fisiu totaper Iiouina persae fetu aruio fetu puni fetu tases persnimu surur naratu puse pre uerir Treblanir prosesetir strusla ficla arsueitu poni fetu tases persnimu. Surur naratu puse pre uerir Treblanir prosesetir strusla ficla arsueitu. Pre uerir Tesenocir buf trif fetu Marte grabouei ocriper Fisiu totaper Iiouina aruio fetu uatuo ferine fetu poni fetu tases persnimu prosesetir farsio ficla arsueitu. Surur naratu puse pre uerir Treblanir. Post uerir Tesenocir sif filiu trif fetu fisoui Sansie ocriper Fisiu totaper Iiouina poni feitu persae fetu aruio fetu. Surur naratu puse pre uerir Treblanir tases persnimu. Mandraclo difue destre habitu prosesetir ficla strusla arsueitu. Ape sopo postro peperscust uestisia et mefa spefa scalsie conegos fetu fisoui Sansi ocriper Fisiu totaper Iiouina eso persnimu: uestisia uestis tio subocau suboco fisoui Sansi ocriper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper fons sir pacer sir ocre Fisi tote Iiouine erer nomne erar nomne. Arsier tiom subocau suboco Fisoui sansi. Arsier frite tiom subocau suboco fisoui Sansi suront poni pesnimu mefa spefa eso persnimu fisouie Sansie tiom esa mefa spefa fisoui ocriper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Fisouie Sansie ditu ocre Fisi tote Iouine ocrer Fisie totar Iouinar dupursus peturpursus fito fato perne postne sepse sarsite uouse auie esone futu fons pacer pase tua ocre Fisi tote Iiouine erer nomne erar nomne fisouie Sansie saluo seritu ocrem Fisi totam Iouinam fisouie Sansie saluo seritu ocrer Fisier totar Iouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif salua seritu futu fons pacer pase tua ocre Fisi tote Iiouine erer nomne erar nomne. Fisouie Sansie tio esa mefa spefa fisoui ocriper fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Fisouie Sansie tiom subocau fisouie tiom subocau. Pesclu semu uesticatu atripursatu ape eam purdinsust proseseto erus ditu eno scalseto uestisiar erus conegos dirstu. Eno mefa uestisia sopa purome efurfatu subraspahmu. Eno serse comoltu comatir persnihimu capif purdita dupla aitu sacra dupla aitu. Pre uerir uehier buf trif calersu fetu Uofione grabouie ocriper Fisiu totaper Iiouina uatuo ferine fetu herie uinu herie poni fetu aruio fetu tases persnimu. Proseseter mefa spefa ficla arsueitu. Suront naratu puse pre uerir Treblanir. Post uerir Uehier habina trif fetu tefrei Ioui ocriper Fisiu totaper Iiouina serse fetu pelsana fetu aruio feitu poni fetu tasis pesnimu. Prosesetir strusla ficla arueitu. Suront naratu puse uerisco treblanir. Ape habina purdinsus eront poi habina purdinsust destruco persi uestisia et pesondro sorsom fetu capirse persa osatu eam mani nertru tenitu arnipo uestisia uesticos. Capirso subotu isec perstico erus dirstu esoc persnimu uestis tiom subocau suboco tefro Ioui ocriper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper fons sir pacer sir ocre Fisi tote Iouine erer nomne erar nomne. Arsier frite tiom subocau suboco tefro Ioui tefre Iouie tiom esu sorsu persontru tefrali pihaclu ocriper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Tefre Iouie orer ose perse ocre Fisie pir orto est tote Iiouine arsmor dersecor subator sent pusi neip heritu. Tefre Iouie perse touer pescler uasetom est pesetom est peretom est frosetom est daetom est touer pescler uirseto auirseto uas est. Tefre Iouie perse mers est esu sorsu persondru tefrali pihaclu pihafi Tefre Iouie pihatu ocre Fisi tota Iiouina. Tefre Iouie pihatu ocrer Fisier totar Iiouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif pihatu futu fons pacer pase tua ocre Fisi tote Iiouine erer nomne erar nomne. Tefre Iouie saluo seritu ocre Fisi totam Iiouinam. Tefre Iouie saluom seritu ocrer Fisier totar Iouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif salua seritu futu fons pacer pase tua ocre fisi tote Iiouine erer nomne erar nomne. Tefre Iiouie tiom esu sorsu persondru tefrali pihaclu ocriper Fisiu totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Tefre Iiouie tiom subocau. Persclu sehemu atropursatu pesondro staflare nertruco persi fetu. Suront capirse persa osatu suror persnimu pusi sorsu ape pesondro purdinsus proseseto erus dirstu. Enom uestisiar sorsalir destruco persi persome erus dirstu pue sorso purdinsus. Enom uestisiam staflarem nertruco persi sururont erus dirstu. Enom pesondro sorsalem persome pue persnis fust ife endendu pelsatu. Enom pesondro staflare persome pue pesnis fus ife endendu pelsatu. Enom uaso porse pesondrisco habust serse subraspahatu. Anderuomu sersitu arnipo comatir pesnis fust serse pisher comoltu serse comatir persnimu purdito fust. Uocucom Iouiu ponne oui furfans uitlu toru trif fetu Marte horse fetu popluper totar Iiouinar totaper Iiouina uatuo ferine fetu poni fetu aruio fetu tases persnimu prosesetir fasio ficla arsueitu. Suront naratu puse uerisco Treblanir. Uocucom Coredier uitlu toruf trif fetu honde Serfi fetu popluper totar Iiouinar totaper Iiouinar uatuọ ferine fetu aruio fetu heri uinu heri poni fetu tases persnimu prosesetir tesedi ạrsueitu. Suront naratu puse uerisco Treblanir. Eno ocar pihas fust, suepo esome esono anderuacose uasetome fust auif aseriatu uerofe Treblano couertu reste esono feitu. || Iste sacrificium aves observatis inito: parra cornice prospera pico modesto pica modesto qui angulis observatum est ibit sic in tabernaculo sedens flamini iubeto stipulari observet: Parram prosperam cornicem prosperam picum modestum picam modestam modestas aves modestas angulis sacrificalis. Flamen sic instipulator eas observari: Parram prosperam picum modestum picam modestam modestas aves modestas angulis sacrificalis me urbis Iguvinae huic statui statuto. Sede quo sederit qui angulis observatum est ibit nec mugitor nec alius inter sidito donec converterit quod angulis observatum fuerit. Si mugitum fuerit aut quis alius inter sederit alienaverit. Verbalem atque flamen versatur montis piandae, id statum sic finitum est: ab angulo infimo, quod proxime ab ara diva est, ad angulum summum, quod proxime ab lapidibus, aviculis est, et ab angulo summo ad lapides, aviculis, ad urbicum finem, ab angulo infimo ad aram divam, ad urbicum finem et urbicis finibus seorsum utroque servato. Fines urbici: ab lapidibus, aviculis ad exitus, ad templum, ad solum Norpii, ad aedem Smudimi, ad tectum Militinae, ad tertiam procum procatorum; ab lapidibus, aviculis ad cadum libamenti, ad area Rubri, ad tectum Noniae, ad tectum Salii, ad cadum Hoio, ad portam patellae infra istos fines, quod supra scripti sunt, parram prosperam cornicem prosperam servato, supra istos fines picum modestum, picam modestam servato. Si in angulis praecinuerint, sic in tabernaculo sedens confidito, flamen nomine calato: 'parram prosperam, cornicem prosperam, picum modestum, picam modestam, modestas aves, modestas angulis sacrificalis tibi, urbis Iguvinae, huic statui statute, ad haec sacrificii urbis populi inferendi et montis piandi perticam ritualem habeto vasa. Ad introitum Trebulanam quod montis piandi pacem ostendentur, ea ita ostendito, ut ignem ab igne accensum diei item ad introitum Tessinacam item ad introitum Veiam. Prae introitum Trebulana Iove boves tres facito hoc narrato libans te invocavi invocavo: Diovis nobili pro montis Fisii urbis Iguvinae pro eius nomine pro ei nomine bonus sis pace sis monte Fisio pro urbe Iguvina eius nomini ei nomini fiducia te invocavi invoco, Diovis nobili fiducia freto te invocavi invoco. Diovis nobili te hoc bove acri piaculo pro montis Fisii urbis Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Diovis nobili in pede illius opere monte Fisio ignis ortus est in urbe Iguvina ritus dedicati subacti sunt quasi nec consulto. Diovis nobili in pede tui sacrificii vacatum est, peccatum est, peritum est, fraudatum est, delictum est, tui sacrificii videto, invideto, vacans est. Diovis nobili in pede mode hoc bove acri piaculo piator. Diovis nobili piato montem Fisiem piato urbem Iguvinam piato montis Fisii piato urbis Iguvinae nomen milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, piato esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Diovis nobili salvum servato monte Fisio salvam servato urbe Iguvina. Diovis nobili te invocavi. Diovis nobili te hoc bove acri piaculo altero pro montis Fisii urbis Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Diovis nobili in pede illius opere monte Fisio ignis ortus est in urbe Iguvina ritus dedicati subacti sunt quasi nec consulto. Diovis nobili in pede tui sacrificii vacatum est, peccatum est, peritum est, fraudatum est, delictum est, tui sacrificii videto invideto, vacans est. Diovis nobili in pede mode hoc bove acri piaculo altero piator. Diovis nobili piato montem Fisiem piato urbem Iguvinam piato montis Fisil piato urbis Iguvinae nomen milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, piato esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvinae eius nomini ei nomini. Diovis nobili salvum servato montem Fisio salvam servato urbem Iguvina. Diovis nobili te hoc bove acri piaculo tertio pro montis Fisii urbe Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Diovis nobili in pede illius opere monte Fisio ignis ortus est in urbe Iguvina ritus dedicati subacti sunt quasi nec consulto. Diovis nobili in pede tui sacrificii vacatum est, peccatum est, peritum est, fraudatum est, delictum est, tui sacrificii videto invideto, vacans est. Diovis nobili in pede mode hoc bove acri piaculo tertio piator. Diovis nobili piato montem Fisiem piato urbem Iguvinam piato montis Fisii piato urbis Iguvinae nomen milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, piato esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Diovis nobili salvum servato montem Fisii salvam servato urbem Iguvinae. Diovis nobili te invoco. Diovid nobili te hoc bove acri piaculo tertio pro montis Fisii urbis Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Diovis nobili in pede tui sacrificii vacatum est, peccatum est, peritum est, fraudatum est, delictum est, tui sacrificii videto invideto, vacans est. Diovis nobili in pede mode hoc bove acri piaculo tertio piator. Diovis nobili piato montem Fisiem piato urbem Iguvinam piato montis Fisii piato urbis Iguvinae nomen milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, piato esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Diovis nobili salvum servato montem Fisiem salvam servato urbem Iguvinam. Diovis nobili te invoco. Diovis nobili te hoc bove acri piaculo tertio pro montis Fisii urbis Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Diovis nobili te commoto ternione boum acrium piacula pro montis Fisii pro urbis Iguvinae eius nomini ei nomini. Diovis nobili te invoco. Tacens precator totum, item porricito prosecta narrato prosectis mensam sponsam offam advehito arva facito iste sacrificum vel vino vel pane facito exta in ferculo facito. Post intoitum Trebulanam sues gumias tris facito trabe Iove pro montis Fisii, pro urbis Iguvinae isicium facito, arva facito, facito pane facito tacens precator, item narrato ut prae intoitum Trebulanam, prosectis struem offam advehito, pane facito tacens precator. Item ut prae introitum Trebulanam prosectis struem offam advehito. Prae introitum Trebulanam boves tris facito Marte nobili pro monte Fisio pro urbe Iguvina arva facito, exta in ferculo facito, pane facito, tacens precator prosectis farrea offam advehito. Item narrato ut prae introitum Trebulanam. Item ut prae introitum Trebulanam prosectis struem offam advehito. Prae introitum Trebulanam boves tris facito fiso Sanco pro monte Fisio, pro urbe Iguvina, pane facito, isicium facito, arva facito. Item narrato ut prae introitum Trebulanam tacens precator. Mantele bifidum in dextra habeto, prosectis offam, struem advehito. Atque sub postero pepercerit, libamentum et mensam sponsam calice genu nixus facito fiso Sanco pro monte Fisio, pro urbe Iguvina, sic precamini libamentum libans: ‘te invoco invocavi fisum Sanco, pro monte Fisio, pro urbe Iguvina, pro eius nomine, pro ei nomine, bonus sis, propitius sis monte Fisil, urbe Iguvina, eius nomini, ei nomini. Te invoco invocavi fiso Sanco. Fiducia freto te invoco invocavi fiso Sanco item pane precator mensam sponsam fiso pro montis Fisii pro urbis Iguvine eius nomini ei nomini. Fiso Sanco dicito: pro monte Fisio pro urbe Iguvina bipedibus quadrupedibus fatum factum pernae postne sapsa sarte voce ave sacrificali esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvina eius nomini ei nomini, fiso Sanco salvum servato montem Fisio salvam servato urbem Iguvinam nomini milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Fiso Sanco te ita mensam sponsam fiso pro monte Fisio pro urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Fiso Sanco te invoco invocavi fiso Sanco. In precatione iusta libatum tripudiato atque eam porrixeris prosectorum eris dicito. Tum ex calicem libamenti eris nixus genu didito. Tum mensam libamentum viscera ignem expurgato, superiacitor. Tum sedens commolito, commolitis precator, capides porrectas duplas agito, sacras duplas agito. Prae introitum Veiam boves tres calidos facito Libero nobili pro monte Fisio pro urbe Iguvina, exta in ferculo facito vel vino vel pane facito, arva facito, tacens precator. Prosectis mensam sponsam offam advehito. Item narrato ut prae introitum Trebulanam. Post introitum Veiam agnas tris facito alimentario Iove pro monte Fisio pro urbe Iguvina sedens facito sepeliendas facito arva facito, pane facito tacens precator. Prosectis struem offam advehito. Item narrato ut ad introitum Trebulanam atque agnas porrexerit, idem qui agnas porrexerit, ad dextrum pedem libamentum et formationem suillum facito capidi isicium assato eam manu sinistra teneto, donec libamentum libaverit. Capidem deponito, item ad pedem eris didito, sic precator libans te invoco invocavi alimentarium Iovem, pro monte Fisio, pro urbe Iguvina, pro eius nomine, pro ei nomine; bonus sis propitius sis monte Fisio, urbe Iguvina, eius nomini, ei nomini. Fiducia freto te invoco invocavi alimentario Iove. Alimentario Iove te hoc suillum formationem alimento piaculo pro montis Fisii urbis Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Alimentario Iove in pede illius opere monte Fisio ignis ortus est in urbe Iguvina ritus dedicati subacti sunt quasi nec consulto. Alimenario Iove in pede tui sacrificii vacatum est, peccatum est, peritum est, fraudatum est, delictum est, tui sacrificii videto, invideto, vacans est. Alimentario Iove in pede mode hoc suillum formationem alimento piaculo piator. Alimentario Iove piato montem Fisiem piato urbem Iguvinam piato montis Fisie piato urbis Iguvinae nomen milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, piato esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Alimentario Iove salvum servato montis Fisii salvam servato urbis Iguvinae, milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, piato esto bonus propitius pace tua monte Fisio urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Alimentario Iove te hoc suillum formationem alimento piaculo pro montis Fisii urbis Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Alimentario Iove te invoco. In precatione iusta tripudiato formstionem stabulorum ad sinistrum pedem. Item capidis isicium assato item precator quasi suillo atque formationem, porrixeris prosectorum eris didito. Tum libamentum suilli ad dextrum pedem ad pedum eris didito quem suillos porrixeris. Tum libamentum stabulorum ad sinistra pedem, itidem eris didito. Tum formationem suillum ad pedum quem precis fuerit idem intendito sepeliendo. Tum formationem stabulorum ad pedum quem precis fuerit idem intendito sepeliendo. Tum vasa quod formationes habuerit sedens superiacito. Collaborator sedeto donec commolitis precis fuerit sedens quilibet commolito sedens commolitis precator porrectum fuerit. Lucum cum Iove, quando ovis purgant vitulos tauros tris facito Marti hodie facito pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina, exta in ferculo facito, pane facito, arva facito, tacens precator, prosectis facere offam advehito. Item narrato ut ad introitum Trebulanam. Lucum cum Coredii vitulos tauros tris facito, funde Cereri facito pro populo urbis Iguvinae pro urbe Iguvina, exta in ferculo facito, arva facito, vel vino vel pane facito, tacens precator, prosectis libum advehito. Item narrato ut ad introitum Trebulanam. Tum mons pians fuerit, sive in sacrificium tunc inter vacatio sit, vacatum fuerit; avis observato, in introitum Trebulanam convertito, restes sacrificium facito. |- |Ponne poplo aferom heries auif aseriato etu. Sururo stiplatu puse ocrer pihaner. Sururont combfiatu eriront tuderus auif seritu. Ape angla combfianiust perca arsmatiam anouihimu. Cringatro hatu destrame scapla anouihimu pir endendu. Ponne esonom ferar pufe pir entelust ere fertu poe perca arsmatiam habiest. Erihont aso destre onse fertu. Erucom prinuatur dur etuto perca ponisiater habituto ennom stiplatu parfa desua seso tote Iiouine. Sururont combfiatu uapefe auieclu neip amboltu prepa desua combfiani. Ape desua combfiansiust uia auiecla esonome etuto com peracris sacris. Ape Acesoniame hebetafe benust enom termnuco stahituto poi percam arsmatia habiest eturstahmu eso eturstahmu. Pis est totar Tarsinater trifor Tarsinater Tuscer Naharcer Iabuscer nomner etu ehe esu poplu. Nosue ier ehe esu poplu sue pis habe esme pople portatu ulo pue mers est fetu uru pirse mers est. Trioper eheturstahamu ifont termnuco com prinuatir stahitu eno deitu: 'arsmahamo caterahamo Iouinur'. Eno com prinuatir peracris sacris ambretuto ape ambrefurent termnome benurent termnuco com prinuatir. Eso persnimumo tasetur Serfe Martie prestota Serfia Serfer Martier tursa Serfia Serfer Martier totam Tarsinatem trifo Tarsinatem Tuscom Naharcom Iabuscom nome totar Tarsinater trifor Tarsinater Tuscer Naharcer Iabuscer nomner nerf nihit.. anhihitu. iouie hostatu anhostatu tursitu tremitu hondu holtu ninctu nepitu sonitu sauitu pre plotato pre uiclatu. Serfe Martie prestota Serfia Serfer Martier tursa Serfia Serfer Martier fututo foner pacer pase uestra pople totar Iiouina tote Iiouine ero nerus sihitir ansihitir iouies hostatir anostatir ero nomne erar nomne. Ape este dersicurent eno 'deitu etato Iiouinar' porse perca arsmatia habiest. Ape este dersicust duti ambretuto euront ape termnome couortuso sururont persnimumo. Sururont deitu etaians deitu. Enom tertim ambretuto ape termnome benuso sururont pesnimumo sururont deitu etaias. Eno prinuatur simo etuto erafont uia pora benuso. Sururont pesnimumo sururont deitu etaias eno prinuatur simo etuto erafont uia pora benuso. Fondlire abrof trif fetu heriei rofu heriei peiu Serfe Martie feitu popluper totar Iiouinar totaper Iiouina uatuo ferine feitu poni fetu aruio fetu tases persnimu prosesetir mefa spefa ficla arsueitu. Suront naratu puse uerisco Treblanir. Ape traha sahata combfiansust enom erus dirstu. Rubine porca trif rofa ote peia fetu prestote Serfie Serfer Martier popluper totar Iiouinar totaper Iiouina persaia fetu poni fetu aruio fetu. Suront naratu puse pre uerir Treblanir tases persnimu prosesetir strusla ficla arsueitu. Ape supo postro pepescus enom pesclu ruseme uesticatu prestote Serfie Serfer Martier popluper totar Iouinar totaper Iouina. Enom uesclir adrir ruseme eso persnihimu prestota Serfia Serfer Martier tiom esir uesclir adrir popluper totar Iiouinar totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Prestota Serfia Serfer Martier preuendu uia ecla atero tote Tarsinate trifo Tarsinate Tursce Naharce Iabusce nomne totar Tarsinater trifor Tarsinater Tuscer Naharcer Iabuscer nomner nerus sitir ansihitir iouies hostatir anostatir ero nomne. Prestota Serfia Serfer Martier futu fons pacer pase tua pople totar Iiouinar tote Iiouine erom nomne erar nomne erar nerus sihitir ansihitir iouies hostatir anostatir. Prestota Serfia Serfer Martier saluom seritu poplom totar Iiouinar salua seritu totam Iiouinam. Prestota Serfia Serfer Martier saluo seritu popler totar Iiouinar totar Iiouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif salua seritu futu fons pacer pase tua pople totar Iiouina tote Iiouine erer nomne erar nomne. Prestota Serfia Serfer Martier tiom esir uesclir adrer popluper totar Iiouinar totaper Iouina erer nomneper erar nomneper. Prestota Serfia Serfer Martier tiom subocauu prestotar Serfia Serfer Martier foner frite tiom subocauu. Ennom persclu eso deitu prestota Serfia Serfer Martier tiom isir uesclir adrir tiom plener popluper totar Iiouinar totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Prestota Serfia Serfer Martier tiom subocauu prestotar Serfiar Serfer Martier foner frite tiom subocauu. Enom uesticatu ahtripursatu enom ruseme persclu uesticatu prestote Serfie Serfer Martier popluper totar Iiouinar totaper Iouina ennom uesclir alfir persnimu superne adro trahuorfi endendu eso persnimu prestota Serfia Serfer Martier tiom esir uesclir alfir popluper totar Iiouinar totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper. Prestota Serfia Serfer Martier ahauendu uia ecla atero pople totar Iiouinar tote Iiouine popler totar Iouina totar Iiouinar nerus sihitir ansihitir iouies hostatir anhostatir ero nomne erar nomne. Prestota Serfia Serfer Martier saluom seritu poplo totar Iiouinar salua seritu totam Iiouinam. Prestota Serfia Serfer martier saluom seritu popler totar Iiouinar totar Iiouinar nome nerf arsmo uiro pequo castruo frif salua seritu futu fons pacer pase tua pople totar Iiouinar tote Iiouine erer nomne erar nomne. Prestota Serfia Serfer Martier tiom esir uesclir alfer popluper totar Iiouinar totaper iiouina erer nomneper erar nomneper. Prestota Serfia Serfer Martier tiom subocauu. Prestotar Serfiar Serfer Martier foner frite tiom subocauu. Ennom persclu eso persnimu, prestota Serfia Serfer Martier tiom isir uesclir alfer tiom plener popluper totar Iiouinar totaper Iiouina erer nomneper erar nomneper prestota Serfia Serfer Martier tiom subocauu prestotar Serfiar Serfer Martier foner frite tiom subocauu. Enom uesticatu ahtripursatu uestisa et mefa spefa scalsie conegos fetu Fisoui sansii popluper totar Iiouinar totaper Iiouina. Suront naratu puse post uerir Tesonocir uestisiar erus ditu enno uestisia mefa spefa sopam purome efurfatu subraspahmu. Traf sahatam etu ape traha sahata couortus ennom comoltu comatir persnihimu capif sacra aitu. Trahaf sahate uitla trif fetu turse Serfie Serfer Martier popluper totar Iiouinar totaper Iiouina persaea fetu poni fetu aruio fetu tases persnimu prosesetir strusla ficlam arsueitu. Suront naratu puse uerisco Treblaneir ape purdinsiust carsitu pufe abrons facurent puse erus ders. Ape erus dirsust postro combifiatu Rubiname erus dersa. Enom traha sahatam combifiatu erus dersa enom Rubiname postro couertu comoltu comatir persnimu et capif sacra aitu. Enom traha sahatam couertu comoltu comatir persnihimu. Enom purditom fust pospane tertio poplo andirsafust porse perca arsmatia habiest prinuatur dur et tefruto tursar. Eso tasetur persnihimumo tursa Iouia totam Tarsinatem trifo Tarsinatem Tuscom Naharcom Iapusco nome totar Tarsinater trifor Tarsinater Tuscer Naharcer Iapuscer nomner nerf sihitu ansihitu iouie hostatu anostatu tursitu tremitu hondu holtu ninctu nepitu sunitu sauitu pre plohotatu pre uiclatu. Tursa Iouia futu fons pacer pase tua pople totar Iouinar tote iouine erar nerus sihitir ansihitir iouies hostatir anhostatir erom nomne erar nomne. Este trioper deitu enom iuenga peracrio tursituto porse perca arsmatia habiest et prinuatur. Hondra furo sehemeniar hatuto totar pisi heriest pafe trif promom haburent eaf Acersoniem fetu turse Iouie popluper totar Iiouinar totaper Iouina suront naratu pose uerisco Treblanir aruio fetu persaea fetu strusla ficla prosesetir arsueitu tases persnimu puni fetu. Pisi pacupei fratrexs fratrus Atiersier fust erec sueso fratrecate portaia seuacne fratrom Atiersio desenduf pifi reper fratreca pars est erom ehiato punne iuengar tursiandu hertei appei arfertur Atiersir poplom antersafust. Sue neip portust issoc pusei subra screhto est fratreci motar sins assif. || Quando populum aferrare volet, avis observatum ito. Itidem stipulator ut montis piandae. Itidem confidito iisdem finibus avis servato. Atque angulis confidet, perticam ritualem induitor. Taeniam capito, in dextram scapulam induitor, ignem intendito. Quando sacrificium feratur ubi ignem intolleris, is ferto qui perticam ritualem habebit, idem arsum dextro umero ferto. Cum eo duces duo eunto, perticas panicellis habento. Tum stipulator parram prosperam sibi, urbe Iguvinae. Itidem confidito in lapidis, avicula nec ambulato priusquam prosperam confidiet. Atque prosperam confidet, via avicula in sacrificium eunto cum acris sacriis. Atque in Acedoniam ad habitus venerit. Tunc ad terminum stanto qui perticam ritualem habebit, exterminator quis est urbem Tadinati tribus Tadinati Tuscam Narci Iapodici nominis ito ex sic populum. Nisi irer ex sic populum 'si quis habet in hoc populi portato illuc quo modus est facito illo quis quid modus est'. Ter exterminator ibidem ad terminum cum duces stato tum dicito: 'ordinator citator Iguvina'. Tum cum duces acris sacris ambiunto atque ambierint in terminum venerint ad terminum cum duces. Sic precator taciti Cerere Martie praestata Ceres terrea Ceres Cerere Martie urbem Tadinati tribus Tadinati Tuscam Narci Iapodici nominis, milites cinctus incinctus, iuvenes hastatos inhastatos terreto tremito fundum aboleto, ninguito nequito, sonato, sauciato, prae plaudito prae vinculato. Ceres Martie, praestata Ceres Cereri Martii, terrea Ceres Cereri Martii, esto te bonis propitii pace vestra populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina, eorum militibus cinctis incinctis, iuvenibus hastatis inhastatis, eorum nomini, eius nomini. Atque iste dixerint, tum dicito ‘itatote Iguvini' qui perticam ritualem habebit. Atque iste dixerit, iterum ambiunto iidem. Atque ad terminum converterit, itidem precantor. Itidem dicito, ut eant dicito. Tum tertium ambiunto, atque ad terminum ventum, itidem precantor, itidem dicito ut eant. Tum duces retro eunto eadem via, qua ventum. Itidem precantor, itidem dicito eant. Tum duces retro eunto eadem via, qua ventum fuerit. In Fontulis apros tris facito vel rubros vel piceos Cerere Martie facito pro populo urbis Iguvinae pro urbe Iguvina, exta in ferculo facito, pane facito, arva facito, tacens precator prosectis mensam sponsam, offam advehito. Item narrato ut ad introitum Trebulanam. Atque trans sanctam confidiet, tum eris dato. In Rubinia porcas tris rubras aut piceas facito praestata Cerere Cereri Martii pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina, isicium facito, pane facito, arva facito. Item narrato ut prae introitum Trebulanam, tacens precator, prosectis struem, offam advehito. Atque sub postero pepercerit, tum precatione in russum libamentum praestata Cerere Cereri Martii pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina. Tum vasculis atris in russum sic precator praestata Ceres Cereri Martii, te his vasculis atris pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina, pro eius nomine, ei nomine. Praestata Ceres Cereri Martii advertito via omni atrocem Tadinati, tribus Tadinati, Tusco Narco Iapudico nomini, urbis Tadinatis, tribus Tadinatis, Tusci, Narci, Iapudici nominis militibus cinctis incinctis, iuvenibus hastatis inhastatis, eorum nomini. Praestata Ceres Cereri Martii, esto bona propitia pace tua populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina, eorum nomini, eius nomini eius militibus cinctis incinctis, iuvenibus hastatis inhastatis. Praestata Ceres Cereri Marti, salvum servato populo urbis Iguvinae, salvam servato urbe Iguvina, milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges, esto bona propitius pace tua populo urbis Iguvinae urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Praestata Ceres Cereri Martii, salvum servato populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina. Praestata Ceres Cereri Martii te his vasculis atris pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina, pro eius nomini ei nomini. Praestata Ceres Cerere Martii te invoco praestata Ceres Cerere Martii bona freta te invoco. Tum precatione sic dicito praestata Ceres Cerere Martii te his vasculis atris te plena pro populo urbis Iguvinae pro eius nomini ei nomini. Praestata Ceres Cerere Martii te invoco praestata Ceres Cerere Martii bona freta te invoco. Tum libato tripudiato tum in russum precatione libato praestata Cerere Cereri Martii pro populo urbis Iguvinae pro urbe Iguvina tum vasculis albis precator superne atra transverse intendito sic precator praestata Ceres Cereri Martii te his vasculis albis pro populo urbis Iguvinae pro urbe Iguvina eius nomini ei nomini. Praestata Ceres Cereri Martie, advertito via omni atrocem populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina, populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina militibus cinctis incinctis, iuvenibus hastatis inhastatis, eorum nomini, eius nomini. Praestata Ceres Cereri Martie, salvum servato populo urbis Iguvinae, salvam servato urbem Iguvinam. Praestata Ceres Cereri Martie, salvum servato populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina nomen, milites, ritus, viros, pecua, castra, fruges salvam servato, esto bona propitia pace tua populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina, eius nomini, ei nomini. Praestata Ceres Cereri Martii, te his vasculis albis pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina, pro eius nomine, pro ei nomine. Praestata Ceres Cereri Martie te invoco. Praestata Ceres Cereri Martii, te invoco, praestata Ceres Cereri Martii bona freta te invoco. Tunc precatione sic precator, praestata Ceres Cereri Martie, te his vasculis albis, te plenis pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina, pro eius nomine ei nomine. Praestata Ceres Cereri Martii, te invoco, praestata Ceres Cereri Martii bona freta te invoco. Tum libato, tripudiato libamentum et mensam sponsam in calice genu nixus facito fiso Sanco pro populo urbis Iguvinae, pro urbe Iguvina. Item narrato ut post introitum Tesenacam. Libamenti eris dato. Tum libamentum, mensam sponsam viscera ignem expurgato, superiacitor, trans sanctam ito. Atque trans sanctam converterit, tum commolito, commolitis precator, capides sacras agito. Trans sanctam tris vitulas facito terrea Cerere Cereri Martii pro populo urbis Iguvinae isicium facito, arva facito, pane facito, tacens precator struis offam advehito. Item narrato ut in introitum Trebulana atque porrexeris calato ubi apros fecerint, ut eris det. Atque eris dederit, postero confidito in Rubiniam, eris det. Tum trans sanctam confidito eris det, tum Rubinia postero convertito commolito commolitis precator et capides sacras agito. Tum trans sanctam convertito, commolito, commolitis precator. Tum porrectum fuerit postquam tertium populum lustraverit, qui perticam ritualem habebit, duces duo et alimenta terrea sic taciti precator terreo Iovis, urbem Tadinatem, tribum Tadinatem, Tuscum Narcum Iapudicum nomen, urbis Tadinatis, tribus Tadinatis, Tusci Narci Iapudici nominis milites cinctos incinctos, iuvenes hastatos inhastatos terreto tremito, fondum aboleto, ninguito nequito, sonato, sauciato, prae plaudito prae vinculato. Terreus Iovis esto bonus propitii pace tua populo urbis Iguvinae, urbe Iguvina, eorum militibus cinctis incinctis, iuvenibus hastatis inhastatis, eorum nomini, eius nomini. Iste ter dicito tum iuvenca acrium terrento quod perticam ritualem habebit et duces. Infra forum seminarium habento urbe quis volet quas tris primum habuerint, eas in Aquilonia facito terreus lovis pro populo urbis Iguviniae, pro urbe lguvina, item narrato ut ad introitum Trebulanam arva facito, isicium facito struis offam prosectis advehito tacens precator pane facito. Quis quandoque magister fratribus Atiediis fuerit is suo magisterio portet hostias fratrum Atiediorum duodecim, quas pro re magisteria pars est esse emissas, quando iuvencae terrentur oportet, atque flamen Atiedius populum lustraverit. Si nec portaverit ita, quasi supra scriptum est, magistro multae sint asses. |} == Collatio verbalis == {| class=wikitable style=text-align:center; ! Protoitalice || Latine || Umbre<ref>https://thevore.com/umbrian/</ref><ref>Stuart-Smith, Jane (2004). Phonetics and Philology: Sound Change in Italic. Oxford University Press.</ref> |- | ago || agere || agu |- | albos || albus || alfu |- | ad || ad || ař |- | ab || ab || ah |- | arwia || arva || arvia |- | atnos || annus || acnu |- | awes || aves || aves |- | awte || aut || ote |- | awzom || aurum || orum |- | gwos || bos || buf |- | duenos || bonus || foner |- | kertsna || cena || sesna |- | kalezdos || calidus || calersu |- | katelos || catulus || catel |- | deikitod || dicito || deitu |- | det || de || det |- | donom || donum || dunum |- | ego || ego || eho |- | emantor || emantur || emantur |- | ete || et || et |- | este || est || est |- | xabeo || habere || habeu |- | xundra || infra || hondra |- | xemonos || hominis || homonus |- | fakio || facere || façiu |- | fakitod || facito || feitu |- | far || far || far |- | feznom || fanum || fesnef |- | feilios || filius || feliuf |- | fertod || ferto || fertu |- | flosa || flora || flora |- | frater || frater || frater |- | fworom || forum || furu |- | enter || inter || anter |- | ise || is || ere |- | ipi || ibi || iepi |- | lowkos || lucus || vuku |- | lapedis || lapidis || vapeře |- | louderod || libero || vufru |- | manom || manum || manuve |- | meletom || molitum || maletu |- | mezdos || modus || mersei |- | mego || mihi || mehe |- | mensa || mensa || mefa |- | noməm || nomen || nome |- | nekwe || neque || neip |- | nigrom || nigrum || niru |- | nen || non || nei |- | nowos || novus || nuvis |- | kwesei || quasi || pusei |- | kwendo || quando || punne |- | kwe || que || pei |- | kwoi || qui || poi |- | kwid || quid || piři |- | kwis || quis || pisi |- | kwod || quod || puře |- | pakis || pacis || pacer |- | peketom || peccatum || pesetom |- | pezdis || pedis || persi |- | portam || portam || pertom |- | poste || post || posti |- | prewos || privus || prever |- | prai || prae || pre |- | ustenditod || ostendito || ustentu |- | adkwe || atque || ape |- | kudei || ubi || pufe |- | kutei || ut || puse |- | rufos || rubus || rofu |- | salwos || salvus || saluo |- | salis || sal || salu |- | sezdis || sedis || serse |- | swei || si || sve |- | skreiptos || scriptus || screhto |- | staeo || sto || stahu |- | etantos || tantus || etantus |- | takens || tacens || tases |- | tabela || tabula || tafle |- | trants || trans || traf |- | tu || tu || tu |- | waketom || vacatum || uasetom |- | gwens || veneris || benus |- | gwitam || vitam || bitam |- | gweros || verus || berus |- | wijas || via || via |- | winos || vinus || vinu |} == Notae == <references /> == Bibliographia == * Buck, Carl Darling. [[1904]]. ''A Grammar of Oscan and Umbrian.'' Bostoniae: Ginn. * Fortson, Benjamin W., IV. [[2009]]. ''Indo-European Language and Culture: An Introduction,'' editio altera. Malden: Blackwell. ISBN 978-1-4051-8895-1 * Vetter, Emil. [[1953]]. ''Handbuch der italischen Dialekte.'' Heidelbergae: Winter. == Nexus externi == *[https://web.archive.org/web/20210503081407/http://www.tavoleiguvine.eu/capitolo1.php Tabulae Iguvinae per Carolum D'Amore explanatae (Italiane)] * [https://web.archive.org/web/20070928031317/http://www.wiku-verlagsprogramm.de/6332/6494.html Beuscher, Martin: Zwischen Latein und Romanisch] Thesaurus Ecclesiarum Italiae VII, 18: Linguistische Analyse eines mittelalterlichen Mischtextes. Berlin: WiKu-Verlag (2002). ISBN 3-936749-82-5 * [https://web.archive.org/web/20100201195750/http://www.irdau.org/ IRDAU] {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|Umbrica]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|Umbrica]] 3rhzoul7cp23tremr9enm2eu9d5gv3j 0 2395 3997106 3864400 2026-10-26T03:01:07Z PK2 16025 /* Nexus externi */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997106 wikitext text/x-wiki [[File:Oscantablet-BM.JPG|thumb|230px|Tabula Osca.]] '''Lingua Osca''' seu '''Sabina'''<ref>"Osce" (adv.): {{Mithridates}} f. 61v. "Sabina vocabula": ibid. f. 66r</ref> est lingua ad [[Linguae Indoeuropaeae|gregem Indoeuropaeum]] pertinens, [[Linguae Italicae|familia Italica]] subsummata, una cum [[lingua Latina]], [[lingua Umbra|Umbrica]], etc. Lingua Osca olim in [[Latium|Latio]] meridiano et [[Campania]] septentrionali adhibita est, ab [[Aevum antiquum|antiquo aevo]] exstincta. == Exemplum in Lingua Osca == :{| class=wikitable style=text-align:center; ! Osce || Latine |- |Kerríi arentikaí manafúm paí púsi heriam suvam leginúm aflakud suvam úrsúrs íním malaks nistrus Pakiú Kluvatiud valaímas puklúm ant kadúm damia leginúm idik tifei manafúm prebaí Viibiaí ampulúm sadad. Kerríi arentikaí valaímas puklúm it úllas leginei sadid lamatir akrid eises dunte it kaíspatar it krustatar. Svaí níp avt svaí tiú idik fificus púst eis kúm kafad avt nei púttiad avt svaí píd perfakúm púttiad. Níp húntruís níp subruís aisusis púttians pidúm púttians úfteis Pakiúi Kluvatiúi valaímas puklúm. Pun far kafad níp púttiad edum menum limupi paí húmuns bivus karanter. Suluh Pakis Kluvatiís valaímas puklúi turúmiad. Viibiaí Aquiaí svaí aflakus Pakim Kluvatim valaímas puklúm subra íním tuaí leginei it sakrim svaípúh aflakus húntrus terras húntrus apa, Pakis Kluvatis puklúm valaímas Keríi arentikaí avt úlas leginei trutastus. || Cereri ultrici, mandavi qui quae vim suam legionem affligat suam osores enim malevolos propinquos Pacio Clovatio optimae puerum, ante cadere damium legionem id tibi mandavi pravae Vibae ministrum reddat. Cereri ultrici, optimae puerum et illius legioni reddat tundatur acriter eius dente, et caedatur et cruentetur. Si nec aut si id tu decreveris post ea cum capiat aut non possit quandoque aut si quid perficere possit. Nec inferis nec superis sacrificiis possint quidquam possint optati Pacio Clavatio optimae puerum. Quando far capiat nec possit edere minuere famem quae homines vivi vescuntur. Solus Pacius Clovatius optimae puero tremit. Vibae Aquiae si afflixeris Pacium Clovatium puerum optimae supra enim tuae legioni et sacrum sive afflixeris infra terrae infra aqua, Pacius Clovatius puerum optimae aut Cereri ultrici aut illius legioni potentis. |- | Onomust izic suai mins quaistur moltam angitunur deiuast maimas carneis senateis tanginud pun osins ioc egmo com parascuster. Suai pis pertemust pruterpan deiuatud sipus comenei perum dolom malom siom ioc comono mais egmas touticas amnud pan pieisum brateis aut cadeis amnud inim idic siom dat senateis tanginud maimas carneis pertumum piei ex comono pertemest izic eizeic zicelei comono ni hipid. Pis pucapit pust exac comono hafet meddis dat castrid oufur en einatus factud pous toutos deiutuns tanginom deicans siom dat eizas idic tangineis deicum pud valaimom touticom todait ezum nep fafacid pud pis dat eizac egmad mins deuiaid dolud malud. Suai pis contrud exeic fefacust aut commono hipust molto etanto estud it suai pis ionc fortis meddis moltaum herest ampert minstreis aetis eituas moltas moltaum licitud. Suai pis pru meddicutud altrei castrous aut eituas zicolom deicust izic comono ni hipid ne com op toutad petirupert urust sipus perum dolom malom it trutum zico touto peremust petiropert nep mais pompis com preiuatud actud pruter pam meddicat didest it com posmom com preiuatud urust eisucem ziculud zicolom nesimom comonom ni hipid. Suai pis contrud exeic fefacust ionc suai pis herest meddis moltaum licitud ampert mistreis aetis eituas licitud. Pun censtur Bansae toutam censazet pis ceus bantins fust censamur esuf it eituam poizad ligud iusc censtur censaum anget uzet. Aut suai pis censtomen nei cebnust dolud malud it eizeic uincter esuf comenei lamatir meddixud toutad praisentid perum dolum malom it miricatud allo famelo it eituam siuom paei eizeis fust pae ancensto fust toutico estud. Praitur suai praifacum pud post exac Bansae fust suai pis op eizois com atrud ligud acum herest aut pru medicatud manim aserum eizazunc egmazum pas ex aiscen ligis scriftas sint ni puhim pruhipid mais zicolois nesimois. Suai pis contrud exeic pruhipust molto etanto estud it suai pis ionc meddis moltaum herest licitud ampert minstreis aetis eituas moltas moltaum licitud. Praitur censtur Bansae ni pis fuid nei suai quaistor fust nep censtur fuid nei suai praitur fust it suai pis praitur it suai pis quaistum nerim uirom fust izic post eizuc fuid. Suai pis contrud exeic fust estud izic amprufid facum estud idic medicim eizuc medicim acunom nesimom pud medicim. Pruterpan medicatinom lehest dolom malom dolud malud sudana inim. Suai pis fortis ionc meddis moltaum herest moltas moltaum licitud. Pis arageteis maistram carnom aceneis usurom nummom eh exac ligud allam hipust, pantes censas fust acenei poizeipid spentud quaistur inim eisiuss deiu nail holans deuatud aceneis perum dolom malom. || Oneraverit is si minus quaestor multam proposuerit iurabit maximae carnis senatus sententia dummodo, quando adsint ea cum res consulta erit. Si quis pertimuerit, priusquam pertimuerit iurato sciens in comitio sine dolo malo se ea comitia magis rei publicae causa quam cuiuspiam gratiae aut cadis causa enim id se de senatus sententia maximae carnis pertimere qui sic comitia pertimet, is eo die comitia ne habuerit. Quis quandoque post hac comitia habebit magistratus de castro vel in pecunias facito ut populus iurati sententiam dicant se de iis id sententia dicere quod optimum publicum consideret esse nec fecerit quo quis de ea re minus iuret dolo malo. Si quis contra hoc fecerit aut comitia habuerit multae tanta esto et si quis eum forte magistratus multare volet dumtaxat minoris partis pecuniae multae multare liceto. Si quis pro magistratu alteri castri aut pecuniae diem dixerit is comitia ne habuerit nisi cum ob populum quater oraverit sciens sine dolo malo et tractum diem populus peremerit quater nec magis quinquies cum reo agito priusquam iudicationem dabit et cum postremum cum reo oraverit ab eo die dierum proximorum comitia ne habuerit. Si quis contra hoc fecerit si quis volet magistratus multare, liceto, dumtaxat minoris partis pecuniae liceto. Quando censores Bansae populum censebunt qui civis bantinus fuerit, censetor ipse et pecuniam qua lege censores censere proposuerint. Aut si quis in censum non venerit dolo malo et in eo vincitur, ipse in comitio tundatur magistratu populo praesente sine dolo malo et mercato alia familia et pecunia omnino quae iis fuerit, quae incensa fuerit publica esto. Praetor si praefectum post hac Bansae fuerit, si quis ob eos cum, altero lege agere volet aut pro iudicato manum asserere earum re, quae hisce in legibus scriptae sunt, ne quem prohibuerit magis diebus proximis. Si quis contra hoc prohibuerit, multa tanta esto et si quis eum magistratus multare volet, liceto, dumtaxat minoris partis pecuniae multae multare liceto. Praetor censor Bansae ne quis fuit, non quaestor fuerit, nec censor fuit, non si praetor fuerit et si quis praetor et si quis quaestor neve virum fuerit is post ea fuit. Si quis contra hoc fuerit esto is improbe factum esto, id magistratum eo magistratum annorum proximorum quod magistratum. Priusquam magisterium leget dolum malum dolo malo consilium enim. Si quis forte eum magistratus multare volet multae multare liceto. Quis argenti maiorem carnem anni usurum nummum ex hac lege aliam habuerit quantis census fuerit anno quoque sponso quaestor enim iidem iuro nihil halant iurato anni sine dolo malo. |} == Collatio verbalis == {| class=wikitable style=text-align:center; ! Protoitalice || Latine || Osce<ref>https://thevore.com/oscan/</ref><ref>Stuart-Smith, Jane (2004). Phonetics and Philology: Sound Change in Italic. Oxford University Press.</ref> |- | ago || agere || acum |- | asai || arae || aisaí |- | argentod || argento || aragetud |- | kampana || campania || campanom |- | kertsna || cena || cersna |- | kailom || caelum || cailam |- | alter || alter || altre |- | ante || ante || ant |- | awte || aut || aut |- | kenseo || censere || censaum |- | keiwis || civis || ceus |- | kom || cum || com |- | kolumba || columba || columa |- | kontrad || contrad || contra |- | dakruma || lacrima || dacruma |- | det || de || dat |- | deted || dedit || deded |- | deiko || dicere || deicum |- | donom || donum || dúnum |- | esa || ea || eisaí |- | ekstrad || extra || ehtrad |- | ezom || esse || ezum |- | este || est || íst |- | xeike || hic || exeic |- | estod || esto || estud |- | fakio || facere || facum |- | fakitod || facito || factud |- | xabeo || habere || hafum |- | feznom || fanum || fíísnam |- | famelo || familia || famelo |- | flosa || flora || flusa |- | frater || frater || fratrer |- | forktis || fortis || fortis |- | fruktatos || fructus || fructatiuf |- | fused || foret || fusid |- | xendra || infra || huntrus |- | xeike || hic || eica |- | gwratos || gratias || brateis |- | ipi || ibi || ípi |- | ise || is || izi |- | ide || id || idic |- | ole || ille || úlle |- | enter || inter || anter |- | emperator || imperator || embratur |- | emprobed || improbe || amprufid |- | dengua || lingua || fangua |- | stlokod || loco || slagid |- | leigos || lego || leígúss |- | liketod || liceto || líkitud |- | louderod || libero || lovfrud |- | magis || magis || mais |- | malom || malum || malom |- | manom || manum || manim |- | mediod || medio || mefiud |- | merikatod || mercato || mericatud |- | minos || minus || mins |- | multam || multam || moltam |- | nekwe || neque || nepe |- | nen || non || nei |- | nowos || novus || nú |- | kwe || que || pe |- | kwsi || qui || pús |- | kwid || quid || píd |- | kwis || quis || pís |- | kwod || quod || pud |- | prai || prae || prai |- | patensint || paterent || patensíns |- | praisented || praesente || praisentid |- | premom || primum || promom |- | pro || pro || pru |- | postem || post || pust / pustin |- | posterios || posterius || pústiris |- | portam || portam || púrtam |- | pontem || pontem || púuttram |- | op || ob || úp |- | opezandam || operandam || úpsannam |- | osor || osor || úrsúr |- | ruðos || ruber || rufrus |- | salwos || salvus || salavs |- | senatos || senatus || senateís |- | skreiptos || scriptus || scriftas |- | sweis || sui || suveís |- | swei || si || svaí |- | etantos || tantus || etantus |- | taurom || taurum || taurom |- | terza || terra || terrúm |- | teremeno || terminare || teremem |- | trebom || trabem || triíbom |- | umniom || omnium || úíním |- | gwitam || vitam || biitam |- | wija || via || viaí |- | winos || vinus || vinus |- | gwiwos || vivus || bivus |} == Notae == <references /> == Nexus externi == *[https://web.archive.org/web/20210503080848/http://mnamon.sns.it/index.php?page=Esempi&id=24&lang=fr Inscriptiones Osce exaratae] {{Linguae Italicae}} {{Ling-stipula}} [[Categoria:Linguae Italicae|Osca]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|Osca]] 74dn6h72bp6iyxq2u7b5ck3783xrq6e 0 3172 3997054 3807378 2026-10-25T20:54:57Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Antiquitas */ 3997054 wikitext text/x-wiki {{videdis|Samos (discretiva)}} {{videdis|Samus (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Samos 26.80174E 37.72709N.jpg|thumb|Insula Samos superne visa.]] '''Samus'''<ref>Nomen feminini generis. Invenitur apud [[Cicero]]nem, [[Livius|Livium]],[[Cornelius Nepos|Nepotem]], [[Suetonius|Suetonium]], cett.</ref> vel '''Samos'''<ref>Invenitur apud [[Horatius|Horatium]], [[Ovidius|Ovidium]], [[Valerius Flaccus|Valerium Flaccum]].</ref> ([[Graece]] ''Σάμος'', [[Turcice]] ''Sisam'') est [[insula]] et simul [[demus]] [[Graecia|Graecus]] fere 34000 incolarum in [[Mare Aegaeum|Mari Aegaeo]] sita. Maxima [[urbs]] illius insulae et sedes administrativa hodie etiam [[Samos (urbs)|Samos]] vocatur, antea nominibus "Bathy inferior" (Κάτω Βαθύ) vel "Portus Batheos" (Λιμήν Βαθέος) nota erat. == Administratio == Usque ad annum 2010 Samus una cum [[Icaria]] et [[Furni]] fuit pars nomi sive praefecturae [[Samos (nomus Graeciae)|Sami]]. Reformatione administrativa anni [[2010]] (vide: [[Libellus Callicratis]]) praefecturae [[ius|iura]] ad regionem [[Aegaeum Boreale (regio Graeciae)|Aegaei Borealis]] et ad tres [[demus|demos]] Samus, Icaria et Furni, qui ex coagmentatione pristinorum demorum exstiterunt, delata sunt. Ab anno [[2011]] Samus simul est demus (Δήμος Σάμου) et [[Unitas regionalis (Graecia)|unitas regionalis]] (Περιφερειακή Ενότητα Σάμου) regionis Aegaei Borealis. Insulae sunt fere 34 000 incolarum. Sedes administrativa est urbs homonyma [[Samos (urbs)|Samos]], olim etiam ''Bathy inferius'' (Κάτω Βαθύ) sive ''Portus Batheos'' (Λιμήν Βαθέος) vocata. == Geographia == Insula Samus in Aegaeo orientali sita litori [[Asia Minor|Asiae Minoris]] adiacet. Ab austro-oriente fretum longitutinis 6 km insulam a continente separat, quae loco, quo est minima freti latitudo, tantum 1.7 km ab Asia Minore distat. Fretum his diebus ''Fretum Mycales'' (''Στενό τής Μυκάλης'') vel ''Fretum Sami'' (''Στενό Σάμου'') vocatur (Turcice ''Dar Bogaz''); appellatio antiqua fuit ''Septem stadia'' (''Επτά στάδια''). Insulae [[Icaria]] 19 km in occidentem, [[Chios]] 67 km in boreo-occidentem, [[Agathonesium]] 19 km in meridiem et [[Patmos]] 35 km in austro-occidentem versus sitae sunt. Area insulae est 477.942 km².<ref>Charles Arnold (ed.): Die Inseln des Mittelmeers. Ein einzigartiger und vollständiger Überblick. Marebuchverlag, Hamburgi 2008 (2. ed.), ISBN 3-86648-096-2.</ref> Inde Samus magnitudine octava est insularum Graeciae. A promontorio ''Katabase'' (''Ακρωτήρι Κατάβαση'') ab occidente usque ad promontorium ''Gatos'' (''Ακρωτήρι Γάτος'') ab oriente longitudo insulae maxima est 44.3 km. Latitudo in insula media ''Kabos Aulacia'' (''Κάβος Αυλάκια'') a septentrionibus et ''Kabos Samiopulas'' (''Κάβος Σαμιοπούλας'') a meridie est 19 km. Fere duas insulae partes colles sive montes altitudinis 150–900 metrorum tegunt. In montibus autem ''Cerces'' (''Κέρκης'') et ''Ampelos'' (''Άμπελος'') quaedam cacumina etiam super 900 metros surgunt; summus mons est ''Bigla'' (''Βίγλα''), qui in insula occidente arduus ex mari surgens altitudinem 1434 metrorum attingit. Fere una ex tribus insulae partibus (i.e. 160 km²) plana est.<ref>Παναγιώτης Χρήστου Μούρτζιος: Γεωμορφολογικά και υδρογραφικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με την ανάπτυξη των χειμάρρων της νήσου Σάμου. Thessalonicae 2008, p. 47s. (Neograece)</ref> Insulae sunt quidam portus securi. In insula meridiana duo sinus magni sunt, ''Sinus Marathokampi'' (''Κόλπος του Μαραθόκαμπου'') ab austro-occidente situs, ab austro-oriente autem ''Sinus Pythagorii'' (''Κόλπος του Πυθαγορείου'') sive ''Sinus Teganii'' (''Όρμος Τηγάνι''). A boreo-oriente ''Sinus Batheos'' (''Κόλπος Βαθέος'') inter maximos Aegaei maris portus naturales numeratur. A boreo-oriente Samus quaedam insulae non habitatae adiacent. Insula [[Samiopula]], cui sunt quinque incolae,<ref>Vide [[:de:Samiopoula]]</ref> ante litus meridianum iacet. == Historia == === Antiquitas === Ut effossionibus [[archaeologia|archaeologicis]] demonstratum est, Samos iam [[Neolithicum|Neolithico]] incolis frequens erat. Propter portus naturales semper medius mercaturae locus fuit. Apud antiquos multis cognominibus ornata est: Anthemis ('florens'), Pitiussa ('insula pinuum'), Dryussa ('insula quercuum'), Cyparissia ('insula cupressorum'), Phillas ('frondosa'), Parthenia sive Parthenoarussa ('virginea'). Praeterea insula ob [[fictilia Graeca|fictilia]] rubra nitidaque nota erat, quae "vasa Samia"<ref>[[Cicero]]: pro Mur. 36</ref> [[Imperium Romanum|Romani]] imitati esse videntur (vide etiam [[Terra sigillata]]). Ad summum potentiae fastigium insula [[Polycrates Samius|Polycrate]] tyranno (532–522 a.C.n.) pervenit, qui classe sua imperii maritimi principatum obtinuit, postea autem a [[satrapes|satrapa]] [[regnum Persarum|Persico]] ''Oroite'' pollicitationibus fallacibus in [[Asia Minor|Asiam Minorem]] allectus captus et supplicio affectus est. Tria tum in insula Samo erant quae [[Herodotus]]<ref>[[Historiae Herodoti|Thalia]] 60</ref> maxima ex iis quae apud Graecos viderat iudicabat ː templum [[Hera]]e (''[[Heraeum (Samos)|Heraïon]]''), aqua a fonte per montem effossum usque ad urbem ducta, moles in portu. Quae omnia potentiam et divitias Samiorum ostendebant. Anno [[479 a.C.n.]] insula [[pugna Mycalensis|pugna Mycalensi]] dominatione Persica liberata se [[Foedus Delium|Foederi Delio]] coniunxit. Seditio incolarum anno [[440 a.C.n.]] a [[Pericles|Pericle]] oppressa et Samus iterum [[Athenae|Athenarum]] socia facta est<ref>[[Thucydides]] I.115-117. [[Plutarchus]], ''[[Vita Periclis (Plutarchus)|Pericles]]'' 24.1 et 25-28. [[Diodorus Siculus]] XII.28</ref>. [[Bellum Peloponnesiacum|Bello Peloponnesiaco]] (431–404 a.C.n.) Samus in Athenarum partibus contra [[Sparta]]m permanens portum classi Atheniensi promptum et opportunum praebuit, in primis post cladem in Sicilia acceptam cum Peloponnesii magna classe coacta civitates Graecas Asiae Minoris et insulas circumiectas ad "libertatem" provocabant<ref>[[Thucydides]], ''[[Historiae (Thucydides)|Historiae]]'', liber octavus.</ref>ː anno [[411 a.C.n.]] duces classis ibi coniuraverunt et regimen quadringentorum Atheniensibus imposuerunt. Cum vero Samiorum democratiam in oligarchiam mutare vellent, Samii fidem nautarum Atheniensium testati seditionem in exercitu moverunt quae quadringentos evertit<ref>[[Thucydides]] VIII.73-77</ref>. Novos strategos una cum Samiis sibi elegerunt atque spe societatis cum Persis exsulem Alcibiadem revocarunt atque statim strategum fecerunt<ref>Thucydides VIII.81 et 86-87</ref>. Democratia Atheniensium socia usque ad annum [[404 a.C.n.]] permansitː tum dux Lacedaemoniorum [[Lysander]] bello victor incolas expulit et insulam [[Exsilium|exsulibus]] et [[Oligarchia|oligarchis]] reddidit qui Spartae favebant<ref>[[Plutarchus]], ''Lysander'', 16.</ref>. Postquam Samus anno [[387 a.C.n.]] denuo in dicionem Persarum venit, anno [[365 a.C.n.]] [[Timotheus Atheniensis|Timotheus]] dux exercitus Atheniensis urbem per decem menses oppugnatam cepit<ref>[[Demosthenes]], ''[[De libertate Rhodiorum]]'' 9-10</ref>, omnes incolas fugavit, et colonos (κληροῦχος) [[Attica|Atticos]] in insula sedes collocare iussit, qui, ut [[inscriptio]]nibus elucet, rem publicam sive [[polis|polin]] propriis magistratibus instructam condiderunt. Demum [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] mortuo insula a [[Perdiccas (diadochus)|Perdicca]] Samiis reddita est anno [[322 a.C.n.]]. Postea insula ad tempus sub postestate [[Ptolemaei|Ptolemaeorum]] fuit, una cum [[Antiochus III Magnus|Antiocho Magno]] et [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridate]] contra Romam pugnavit et anno [[84 a.C.n.]] cum provincia Romana [[Asia (provincia Romana)|Asia]] coniuncta est. A praedonibus vero vastata<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' 33.</ref> auxilio adhuc egebat proconsule [[Quintus Tullius Cicero|Quinto Cicerone]] [[60 a.C.n.|(60 a.C.n.)]]<ref>[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]] I.1.25.</ref>. === Medium aevum === Samus pars [[Imperium Romanum Orientale|Imperii Romani Orientalis]] fuit. Ab anno 1304 ad 1329, et ab 1346 ad 1475, colonia [[Genua|Genuensis]] facta est. [[1475]] demum, quod post [[Constantinopolis|Constantinopolim]] captam Genuenses impetui [[Imperium Ottomanicum|Imperii Ottomanici]] resistere non iam potuerunt, paene omnes incolae insulam reliquerunt, qorum maxima pars [[Chios|Chium]], quae tum adhuc colonia Genuensis fuit, alii in [[Asia Minor|Asiam Minorem]] emigraverunt. Eodem tempore in insula [[pestis]] exorta est, ubi paucissimi homines, qui se in montes recesserunt, relicti sunt. === Dominatio Ottomanica === [[Saeculum 16|Saeculo XVI]] medio res meliores factae sunt. Ut homines denuo in insula sedes collocarent, varia privilegia concessa sunt: Praetori navali [[Luzzalus|Luzzalo]] (Kilic Ali) [[Bassa]]e, qui insulam administravit, per omnem vitam vectigalia omnia constituta sunt; insula [[autonomia]] gaudebat; novis colonis, quorum multi filii fuerunt illorum, qui olim ex insula emigraverant (sic dicti Chiosamii), possessio fundi et libertas vectigalium per septem annos concessae sunt, praeterea posthac vectigalia minuta. His rationibus insula paulatim incolis copiisque rursus increvit. === Res novae === [[Fasciculus:Flag of the Principality of Samos (1834–1912).svg|thumb|Insigne principatus Samii]] Anno [[1770]] in Graecia seditiones contra Imperium Ottomanicum ortae sunt, quae nomine [[Orlophica]] memorantur et ab [[Russia|Imperio Russico]] adiutae sunt. Post classem Ottomanicam prope [[Çeşme]] (Graece: Κρήνη) a navis Russicis funditus deletam insula ab anno [[1771]] ad [[1774]] ad Russiam pertinuit. Quamquam Samus postea sub dicionem Imperii Ottomanici revertit, tamen pace condiciones mercaturae opportunae constitutae sunt: Negotiatoribus Samiis merces suas, imprimis [[oleum]] et [[vinum]], primo [[Smyrna]] et Constantinopoli, postea etiam in Russia, in [[Aegyptus|Aegypto]] et in [[Europa]] vendere licuit. Portus creverunt, inter quos maximus Limen Batheos (Λιμήν Βαθέος), hodierna urbs [[Samos (urbs)|Samos]]. Sed non solum merces, sed etiam cogitationes commutatae sunt: Quidam homines, qui oppressionem Ottomanicam aegre dolerent, persuasiones sic dictae [[Aevum Illuminationis|Illuminationis]] receperunt et nomine [[lingua Francica|Francico]] ''[[Carmagnole]]s'' [[humanitas|humanitatem]], [[libertas|libertatem]] et [[democratia]]m appetiverunt. Adversariis, qui dominio Ottomanico faverunt, post multos annos victis ab anno [[1807]] ad [[1812]] contio democratica, quae de rebus publicis decerneret, instituta est duce quodam Georgio Logothete. Anno [[1812]] Carmagnoles potestate pulsi, Logothetes vexatus est. Rebus novis anni [[1821]] autem Georgius Logothetes denuo primas partes in insula obtinuit. [[Bellum rerum novarum Graecum|Bello rerum novarum Graeco]] (1821–1829) Graeci prope Samum [[Constantinus Canares|Constantino Canare]] duce gravem victoriam navalem super Turcas vicerunt (1824). Tamen insula anno [[1830]] Imperio Ottomanico reddita, sed caput principatus facta est, quae larga autonomia gaudebat. Anno [[1908]] incolae rursus rebellaverunt, anno [[1912]] copiae Turcicae insulam reliquerunt, cum bellum contra [[Italia|regnum Italiae]] ortum est. Anno [[1913]] Samus demum pars regni Graeciae facta et posthac fortunas huius civitatis passa est. == Res oeconomicae == Rei rusticae administratio maximos reditus fert, imprimis [[vinum]], [[acinus passus|uvae passae]] [[oleum]] et a saeculo vicesimo etiam [[tabacum]]. Post [[secundum bellum mundanum]] multi incolae insulam reliquerunt, ut in urbibus continentis aut in aliis terris victus quaererent. [[Periegesis]] tandem, quae annis 1980 coepit, discessum finivit et nonnullos commovit, ut in insulam redirent. Incendiis autem anni [[2000]], quae latas insulae regiones vastaverunt, rursus multi incolae fugati sunt et [[industria]], mercatura et periegesis ad tempus detrimenti ceperunt. Samus [[Aëroportus|aëroportum]] habet. Anno 1999 paene 160 000 hominum insulam visitaverunt. Numerus periegeticorum inter 2001-2005 valde deminutus postea denuo auctus est ita, ut ab anno 2007 quotannis fere 130 000 hominum in insula commeatum peragerent. Res memoria digna apud visitatores grata est "[[poculum Pythagorae]]", quod dicitur. == Reliquiae antiquitatis == [[Fasciculus:Heraion i samos.jpg|thumb|Unica columna adhuc stans [[Heraeum (Samos)|Heraei]] Samii.]] Maxima reliquiarum pars in et circa [[Pythagorium]] invenitur, quae urbicula supra moenia et moles Sami urbis antiquae a [[Polycrates|Polycrate]] erectae aedificata est. Ibi etiam [[fossa Eupalini|fossa]] a quodam [[Eupalinus|Eupalino]] [[Megara|Megarensis]] visitur, per quam aqua a magna fonte derivata ab hostibus secura in urbem deduci potuit. Etiam [[Gymnasium (Graecia antiqua)|gymnasium]] urbis [[Hellenismus|hellenisticum]] una cum reliquiis [[stadium|stadii]] et [[thermae|thermarum]] [[Imperium Romanum|Romanarum]] effossa sunt. In planitie ante urbem antiquam sita est [[Heraeum (Samos)|Heraeum]], sanctuarium maximi momenti [[Hera]]e deae dicatum. [[Dipteros]] aedes tempore Polycratis aedificata ad maxima templa Graeca pertinet. Fundamenta antiqua maxima ex parte conservata unam solam columnam adhuc stantem ferunt. == Index urbium == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !align="center" | nomen Latinum !align="center" | nomen Graecum !align="center" | incolae (2001) !align="center" | unitas popularis !align="center" | Fläche km² |- || [[Samos (urbs)|Samos]] || Σάμος || align="right" | 6348 || Bathy || align="right" | 9.37 |- || [[Bathy (Samos)|Bathy]] || Βαθύ || align="right" | 2963 || Bathy || align="right" | 43.64 |- || [[Coccarium]] || Κοκκάρι || align="right" | 974 || Bathy || align="right" | 11.86 |- || [[Carlobasium]] || Καρλόβασι || align="right" | 6030 || Carlobasium || align="right" | 21.00 |- || [[Marathocampus]] || Μαραθοκάμπος || align="right" | 1993 || Marathokampos || align="right" | 48.10 |- || [[Pythagorium]] || Πυθαγόρειο || align="right" | 1711 || Pythagorium || align="right" | 5.30 |- || [[Mytilenii]] || Μυτιληνιοί || align="right" | 2462 || Pythagorium || align="right" | 34.93 |- || [[Pagontas (Samos)|Pagontas]] || Παγόντας || align="right" | 1298 || Pythagorium || align="right" | 34.16 |- || [[Pythagorium#Chora|Chora]] || Χώρα || align="right" | 1422 || Pythagorio || align="right" | 10.95 |} == Homines in insula Samo nati == {{Vide-etiam|Categoria:Incolae Sami}} * [[Aristarchus Samius|Aristarchus astronomus]] * [[Duris Samius|Duris historicus]] * [[Epicurus]] [[philosophus]] * [[Lynceus Samius|Lynceus scriptor]] * [[Polycrates Samius|Polycrates]] [[tyrannus]] * [[Pythagoras]] [[philosophus]] == Pinacotheca == <gallery> Fasciculus:GR Samos Kerketeas Luftbildaufnahme 30 asb 19-08-2002.jpg|Mons Cerceteas in insula occidente a caelo visus Fasciculus:Psalida Samiopoula.jpg|Sinus Psalida Fasciculus:Pythagorion.jpg|[[Pythagorium]] Fasciculus:SamosAntiqueFortificationWalls.jpg|Porta munitionum antiquarum Sami (hodiernae Pythagorii) </gallery> == Notae == <references /> == Fontes == * [[Herodotus]] ''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 39-60 et 139-149 * [[Pausanias]], libro septimo [[Descriptio Graeciae|Descriptionis Graeciae]] IV.1-6. * {{Strabo}} XIV.1.14-18. * [[Thucydides]] libro primo ''[[De bello Peloponnesiaco|de Bello Peloponnesiaco]]'' 115-117 et libro octavo passim == Plura legere si cupis == * C. Habicht, "Samische Volksbeschlüsse der hellenistischen Zeit" in ''Athenische Mitteilungen'' vol. 72 (1957) pp. 152-274 * Wolfram Martini, Cornelius Steckner: ''Das frühbyzantinische Klostergut. Das Gymnasium von Samos.'' Bonnae 1993, ISBN 3-7749-2478-3. * M. Schede, "Aus dem Heraion von Samos" in ''Athenische Mitteilungen'' vol. 44 (1919) pp. 1-46 * Graham Shipley, ''A History of Samos 800-188 BC''. Oxonii: Clarendon Press, 1987 {{NexInt}} * [[Horismus Damasistrati filius]] * [[Theotimides]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Samos Island|Samum}} * [http://www2.egeonet.gr/Forms/fLemma.aspx?lemmaid=10453&contlang=58 Scitu digna de Samo insula] (Anglice) * [http://www.samosin.gr/ Historia, tabulae, photographemata antiqua recentiaque, indicia periegetica] * [https://web.archive.org/web/20120315140706/http://www.dainst.org/de/project/samos?ft=all SAMOS Investigationes Instituti archaeologici Germanici] [[Categoria:Aegaeum Boreale]] [[Categoria:Demi Graeciae]] [[Categoria:Samos|!]] [[Categoria:Unitates regionales Graeciae]] q98ik1igcl8xs33c238gp4qevkpfhct 0 3793 3997041 3996105 2026-10-25T19:38:23Z Bartholomite 116968 /* Mense Octobri */ 3997041 wikitext text/x-wiki {{Eventus currens}} {{Decennium|203|MMXXVI}} == Eventa == === Mense Ianuario === * 1 Ianuarii: [[Bulgaria]] [[euro]]nem [[moneta]]m induxit. * 3 Ianuarii: [[Nicolaus Maduro]] [[Venetiola]]e praeses a [[miles|militibus]] [[CFA|Civitatum Foederatarum]] raptus est; [[Caracae]] multis ictibus affliguntur. * 6 Ianuarii: [[Leo XIV|Leo papa XIV]] [[Iubilaeum anni 2025]] claudit. * 7 Ianuarii: Necatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Renatae Good||en|qid=Q137723290}} inter Operationem "Metro Surge" ad protestationes [[Minneapolis]] excitat. * 15 Ianuarii: [[Vicipaedia]], anno 2001 a [[Iacobus Wales|Iacobo Wales]] et [[Laurentius Sanger|Laurentio Sanger]] condita, annum vicesimum quintum celebrat. * 22 Ianuarii: [[Civitates Foederatae Americae]] ab [[Ordo mundi sanitarius|Ordine Mundi Sanitarii]] se recedunt. * 28 Ianuarii: [[Sarah Mullally]] prima femina fit quae [[Ecclesia Anglicana|Ecclesiae Anglicanae]] praeest. * 30 Ianuarii: Tria miliones paginarum ad acta [[Galfridus Epstein|Epstein]] pertinentium publicantur, multae personae publicae clarissimae toto orbe terrarum commemorantur. === Mense Februario === * 2–6 Februarii: [[Curdistania Syriaca|Curdistaniam Syriacam]] [[Ahmedus Husainus al-Shara|rectio Damasci nova]] sibi adiungit. * 6 Februarii: [[Olympia hiemalia 2026|Olympia hiemalia]] in [[Italia]] simul [[Mediolanum|Mediolani]], [[Cortina Ampecanorum|Cortinae Ampecanorum]], [[Pralatium|Pralatii]], [[Livignum|Livigni]] et [[Resinae|Ante Silvam]] patefiunt. * 21 Februarii: Bellum inter [[Afghania]] et [[Pakistania]] erumpit. * 28 Februarii: Civitas [[Israël]] et [[Civitates Foederatae]] impetum in [[Irania]]m faciunt, impetum praeemptivum appellantes. === Mense Martio === * 1 Martii: Irania [[Fretum Ormusense]] commeatui maritimo claudit. * 8 Martii: [[Mojtaba Khamenei|Mojtaba Husainus Khamenei]], [[Ali Khamenei|Alii]] necati filius, magnus dux [[Irania]]e eligitur. * 31 Martii: In [[Mongolia]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Uchral Nyam-Osor||en|qid=Q110962738}}, post abdicationem Gombojavyn Zandanshatar, primus minister iurat. === Mense Aprili === * 6 Aprilis: [[Programma Artemis|Artemis II]] cum quattuor astronautis Lunam circumvolat et 11 Aprilis feliciter in Tellurem revertitur. * 9 Aprilis: [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] et [[Irania]] indutiis pactionem faciunt, colloquiisque ut discrimen inter se componant. * 26 Aprilis: [[Sebastianus Sawe]] Londinii primus homo [[Cursus Marathonius|cursum Marathonium]] minore tempore quam duabus horis perficit. === Mense Maio === * 3 Maii: Epidemia [[hantaviridae|hantavirus]] [[Andes|Andini]] ad [[quadragena]]m [[navis]] vectoriae ''Hondius'' ducit, tres mortui. * 16 Maii: Epidemia [[ebolavirus]] Bundibugyoensis in [[Res publica democratica Congensis|Re publica democratica Congolensi]] declaratur. Contra hunc typum neque cura neque vaccinatio nota est. * 23 Maii: Protestationes in [[Albania]], quae "Revolutio Phoenicopterorum" appellantur. * 25 Maii: ''[[Magnifica humanitas]]'', epistola encyclica [[Leo XIV|Leonis XIV]] prima, editur. === Mense Iunio === * 12 Iunii: [[Elon Musk]] primus fit, qui {{num|1000000000000}} [[dollarium Civitatum Foederatarum|dollariorum Americanorum]] accumulaverit. * 22 Iunii: [[Keir Starmer]] se ab officio primi ministri [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] abdicaturum nuntiat. * 24 Iunii: [[Terrae motus]] maior magnitudinis 7.5 in Venetiola complura milia hominum necat multaque aedificia concidit. === Mense Iulio === * 1 Iulii: [[Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X]] [[Esquinia]]e quattuor [[episcopus|episcopos]] novos sine mandato [[papa]]li consecrat. [[Leo XIV]] papa totam societatem [[excommunicatio|excommunicat]]. * 3 Iulii: [[Keiko Fujimori]] prima muliebris praeses civitatis [[Peruvia|Peruviae]] eligitur. * 19 Iulii: [[Turma Pedilusoria Nationalis Hispanica]] vincit [[Certamen Mundanum Pedilusorium (2026)|certamen mundanum pediludii]]. [[Turma Pedilusoria Nationalis Argentina|Argentina]] secunda et [[Turma Pedilusoria Nationalis Anglica|Anglia]] tertia sunt. * 20 Iulii: [[Carolus III (rex Britanniarum)|Carolus III]] rex [[Andreas Burnham|Andream Burnham]] primum ministrum [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] constituit. * 26 Iulii: [[Thaddaeus Pogačar]], birotarius [[Slovenia|Slovenicus]], quintum [[Circuitus Franciae|Circuitum Franciae]] vincit. * 28 Iulii: [[Terrae motus Kumamoto anni 2026|Terrae motus Kumamoto]] accidit. * 30 Iulii: Octoginta milia [[migratio|migrantium]] [[Septa]]m e [[Marocum|Maroco]] intrant, 111 moriuntur, plerique remittuntur. === Mense Augusto === * 2 Augusti: [[Arabia Saudiana]], [[Pakistania]] et [[Turcia]] [[Mecca]]e pactum defensionis subscribunt. * 12 Augusti: [[Defectio solis]] [[Siberia]]e et [[Hiberia]]e. * 20 Augusti: [[Rojava]] [[Syria]]e plene integra est, iam non amplius [[autonomia]] praedita. * 26 Augusti: [[Inundatio]] mortifera [[Nepalia]]m et [[Tibetum]] affligit. * 28 Augusti: [[Hacon VIII]], patre [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldo V]] mortuo, rex [[Norvegia]]e fit. === Mense Septembri === * 6 Septembris: [[Alternativa pro Germania]] pluralitatem suffragiorum in [[Saxonia et Anhaltium|Saxonia et Anhaltio]] conciliat. * 16 Septembris: [[Ursula de Leyen]] [[Canada]]m ut socia consociata [[Unionis Europaeae]] invitat. * 17 Septembris: [[Leopardus tilcayo]], nova species [[felidae|felina]], reperta est; prima species felina post plus quam saeculum inventa. * 23 Septembris: Bellum in [[Aethiopia]] erumpit. * 29 Septembris: [[Mahometus VI (rex Marocensis)|Mahometus VI]] rex [[Fatima Ezzahra al-Mansouri|Fatimam Ezzahram al-Mansouri]] primam mulierem primam ministram [[Marocum|Maroci]] constituit, comitiis habitis. === Mense Octobri === * 6 Octobris: [[Huthi]] [[aeroportus]] in [[Arabia Saudita]] oppugnant. * 9 Octobris: [[Navanethem Pillay]] [[praemium Nobelianum pacis|praemium Nobelianum pacis]] accipit. * 17 Octobris: Domus municipium [[Augustoritum|Augustoriti Lemovici]] inter tumultus ardet. == Nati == {{Nati desiderati}} == Mortui == === Mense Ianuario === * [[8 Ianuarii]]: [[Ludovicus E. Brus]], chimicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1943]]. * [[10 Ianuarii]]: [[Ericus de Däniken]], scriptor [[Helvetia|Helveticus]]; natus est anno [[1935]]. * [[13 Ianuarii]]: [[Georgius Basiliu]], politicus [[Cyprus|Cypri]]; natus est anno [[1931]]. * [[16 Ianuarii]]: [[Ludovica Diogo]], politica [[Mozambicum|Mozambicana]]; nata est anno [[1958]]. * [[24 Ianuarii]] ** [[David Abulafia]], historicus [[Britanniarum regnum|Britannicus]]; natus est anno [[1949]]. ** [[Gulielmus Foege]], [[medicus]] et [[epidemiologia|epidemiologus]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1936]]. * [[25 Ianuarii]]: [[Yi Haechan]], politicus [[Res publica Coreana|Rei publicae Coreanae]]; natus est anno [[1952]]. * [[26 Ianuarii]]: [[Sia Figiel]], poeta, scriptrix, et pictrix [[Samoa]]na; nata est anno [[1967]]. === Mense Februario === * [[1 Februarii]]: [[Rita Süssmuth]], politica [[Germania|Germanica]]; nata est anno [[1937]]. * [[2 Februarii]]: [[Athanasius Carolus Renoux]], monachus Benedictinus et orientalista Francicus; natus est anno [[1925]]. * [[11 Februarii]]: [[Iacobus van der Beek]], actor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1977]]. * [[15 Februarii]]: [[Robertus Duvall]], actor et moderator cinematographicus Americanus; natus est anno [[1931]]. * [[19 Februarii]]: [[Polycarpus Pengo]], archiepiscopus [[Tanzania|Tanzanicus]]; natus est anno [[1944]]. * [[28 Februarii]]: [[Ali Khamenei]], magnus dux [[Irania]]e, ab [[Israel]]e occiditur; natus est anno [[1939]]. === Mense Martio === * [[1 Martii]]: [[David Oddi filius]], politicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno [[1948]]. * [[5 Martii]]: [[Antonius Lobo Antunes]], scriptor et psychologus [[Portugallia|Lusitanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[8 Martii]]: [[Antonius Iacobus Leggett]], physicus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]]; natus est anno [[1936]]. * [[12 Martii]]: [[Ioachimus Wanke]], episcopus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1941]]. * [[14 Martii]]: **[[Georgius Habermas]], philosophus continentalis et sociologus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1929]]. **[[Christophorus A. Sims]], oeconomiae peritus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[17 Martii]]: [[Ilia II]], patriarcha Ecclesiae Orthodoxae Georgianae [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1933]]. * [[19 Martii]]: ** [[Humbertus Bossi]], politicus [[Italia|Italianus]]; natus est anno 1941. ** [[Carolus Norris]], artifex martialis [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1940]]. * [[22 Martii]]: [[Leonillus Jospin]], politicus [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1937]]. === Mense Aprili === * [[6 Aprilis]]: [[Christianus Schwarz-Schilling]], politicus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1930]]. * [[7 Aprilis]]: [[Iacobus Whittaker]], alpinista [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1929]]. * [[8 Aprilis]]: [[Carolus Delhez]], presbyter et sociologicus [[Belgica|Belgicus]]; natus est anno [[1951]]. * [[9 Aprilis]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Björgvin Halldórsson||en|qid=Q879495}}, musicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno 1951. * [[19 Aprilis]]: [[Desmond Morris|Desmondus Morris]], zoologus ethologusque Anglicus; natus est anno [[1928]]. * [[24 Aprilis]]: [[Sophia Zdybicka]], philosopha et monacha [[Polonia|Polonica]]; nata est anno 1928. === Mense Maio === * [[6 Maii]]: [[Theodorus Turner]], vir negotii et philanthropus Americanus; natus est anno 1938. * [[8 Maii]]: [[Festus Mogae]], politicus [[Botsuana|Botsuanicus]]; natus est anno 1939. * [[25 Maii]]: [[Sonny Rollins]], saxophonista iazensis Americanus; natus est anno 1930. * [[29 Maii]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bryan Bergougnoux||en|qid=Q936402}}, lusor harpastum Gallicus; nata est anno [[1983]]. === Mense Iunio === * [[6 Iunii]]: [[Osorius Citora Afonso]], episcopus necatus [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1972]]. * [[14 Iunii]]: [[Oliverius Tree]], cantor histrioque [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1993]]. * [[16 Iunii]]: [[Camillus Ruini]], cardinalis [[Italia|Italicus]]; natus est anno [[1931]]. * [[21 Iunii]]: [[Franciscus Guterres]], politicus [[Timora Orientalis|Timoracus]]; natus est anno [[1954]]. * [[22 Iunii]]: [[Alanus Greenspan]], pristinus praeses [[Systema aerarium foederale|systematis aerarii foederalis Americae]]; natus est anno [[1926]]. === Mense Iulio === * [[8 Iulii]]: [[Anna Widdecombe]], politica Britannica; nata est anno [[1947]]. * [[11 Iulii]]: ** [[Lindsey Graham]], politicus Americanus; natus est anno [[1955]]. ** [[Susumu Tonegawa]], biologus Iaponicus; natus est anno 1939. * [[14 Iulii]]: [[Ioannes Michael Maitzen]], astronomus [[Austria]]cus; natus est anno [[1943]]. * [[29 Iulii]]: [[Harrius Mitchell]], politicus Americanus; natus est anno [[1940]]. * [[31 Iulii]]: ** [[Francus Baresi]] pedilusor Italicus; natus est anno [[1960]]. ** [[Antonius Mazzi]], presbyter Italicus; natus est anno 1929. === Mense Augusto === * [[2 Augusti]]: [[Kay Granger]], politica Americana; nata est anno 1943. * [[3 Augusti]]: [[Iulius Duarte Langa]], cardinalis [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1927]]. * [[6 Augusti]]: [[Franciscus Guccini]], cantor Italicus; natus est anno 1940. * [[7 Augusti]]: [[Luciana Stassaert]] poetria pictrixque Belgica; nata est anno 1936. * [[15 Augusti]]: [[Alexander Danilin]], [[psychiater]] [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1960]]. * [[16 Augusti]]: [[Hayden Panettiere]], actrix Americana; nata est anno [[1989]]. * [[17 Augusti]]: [[Stanislaus Lalanne]], episcopus Francicus; natus est anno 1948. * [[24 Augusti]]: [[Hideki Shirakawa]], chemicus Iaponicus; natus est anno 1936. * [[25 Augusti]]: ** [[Timotheus Curry]], actor Anglicus; natus est anno [[1946]]. ** [[Dolly Parton]], cantrix Americana; nata est anno 1946. * [[27 Augusti]]: [[Ratko Mladić]], scelestus bellicus Serbicus; natus est anno 1942. * [[28 Augusti]]: [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldus V]], rex [[Norvegia]]e; natus est anno [[1937]]. * [[31 Augusti]]: ** [[Eduardus Balladur]], polticus Francicus; natus est anno 1929. ** [[Ada Yonath]], [[chemica]] Israeliana; nata est anno 1939. === Mense Septembri === * [[1 Septembris]]: [[Aentius Bianchi]] theologus Italicus; natus est anno 1943. * [[2 Septembris]]: [[Gloria Steinem]], diurnalista Americana; nata est anno [[1934]]. * [[4 Septembris]]: [[Galfridus Sutton]], philologus Britannicus; natus est anno 1947. * [[11 Septembris]] ** [[Astrida (principissa Norvegica)|Astrida]], principissa Norvegica; nata est anno [[1932]]. ** [[Emma Bonino]], politica Italica; nata est anno 1948. * [[14 Septembris]]: [[Petrus Maximilianus]], artifex Germano-Americanus; natus est anno 1937. * [[16 Septembris]]: [[Dolores Sibonga]], politica Americana; nata est anno [[1931]]. * [[17 Septembris]]: [[Ioannes Llewellyn Kyl]], politicus Americanus; natus est anno 1942. * [[23 Septembris]] ** [[Mauritius de Germiny]], episcopus Francicus; natus est anno 1939. ** [[Gregorius Pitkäranta]] auctor neolatinus [[Finnia|Finnicus]]; natus est anno 1945. === Mense Octobri === * [[5 Octobris]]: [[Thaddaeus Ladislaus Lutak]], miles Polonicus; natus est anno [[1917]]. * [[7 Octobris]]: [[Barbara Spinelli]], politica Italica; nata est anno 1946. * [[9 Octobris]]: [[Michael Ditka]], [[harpastum Americanum|pedilusor Americanus]]; natus est anno 1939. * [[13 Octobris]]: [[Albertus Houssiau]], theologus et episcopus Belgicus; natus est anno [[1924]]. * [[21 Octobris]]: [[David Mouradian]], scriptor Armenicus; natus est anno 1951. * [[25 Octobris]]: [[Paulus Romeo]], cardinalis Italicus; natus est anno 1938. == Cultura popularis == === Musica === * [[Gratia Abrams]] - ''Daughter from Hell'' * [[Zacharias Bryan]] - ''With Heaven on Top'' * [[Ariana Grande]] - ''Petal'' * [[BTS]] - ''Arirang'' * [[Noë Kahan]] - ''The Great Divide'' * [[Ella Langley]] - ''Dandelion'' * [[Bruno Mars]] - ''The Romantic'' * [[Olivia Rodrigo]] - ''You Seem Pretty Sad for a Girl So in Love'' * [[Henricus Styles]] - ''Kiss All the Time. Disco, Occasionally'' === Pelliculae === * [[28 Martii]]: ''[[The Super Mario Galaxy Movie]]'' (CFA) * [[10 Aprilis]]: ''[[Michael (2026 pellicula)|Michael]]'' (CFA) * [[9 Iunii]]: ''[[Toy Story 5]]'' (CFA) * [[6 Iulii]]: ''[[The Odyssey (2026 pellicula)|The Odyssey]]'' (CFA & Britannia) * [[27 Iulii]]: ''[[Spider-Man: Brand New Day]] (CFA) * [[15 Septembris]]: ''[[Resident Evil (2026 pellicula)|Resident Evil]]'' (CFA & Germania) no965hswsbod05hjsjdnuxw00c8pxe9 0 4403 3996953 3966071 2026-10-25T15:40:08Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996953 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Qur'an.jpg|thumb|Exordium Alcorani. [[Liber]] in [[Irania]] factum (1510).]] '''Alcoranus'''<ref name="hofm">[[Iohannes Iacobus Hofmannus]], ''[[Lexicon Universale]]'' (1698), lemmata [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof1/s0137b.html 'Alcoranus'] et [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof1/s0981a.html 'Coran seu Alcoran']</ref> vel '''Al-Coranus'''<ref>Carolus Fridericus Gerock, ''Al-Coranus prophetici muneris Christi laudator. Dissertatio historico-theologica'' (Argentorati, 1833)</ref> vel '''alchoranus'''<ref>[https://web.archive.org/web/20251123193814/https://www.e-theca.net/emiliopanella/riccoldo/ricerc81.htm "Tractatus magistri Petri de Pennis ordinis fratrum Predicatorum reprobans pseudoprophetam Machometum et nefandissimam legem eius in alchorano traditam."]</ref> vel '''Coranus'''<ref>[[Henricus Porsius]], ''Brevis ac vera narratio belli Persici'' (1583), [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/porsius1/jpg/s220.html p.28] (ubi legitur "duos Coranos")</ref> ([[lingua Arabica|Arabice]] القرآن الكريم, ''al-qurʾān'' [''u l-karīm''] 'recitatio [praeclara]'), est [[liber sacer|sacra scriptura]] [[religio Islamica|religionis Islamicae]]. In quo sunt centum et quattuordecim capitula, quae [[sura (religio Islamica)|surae]] sive suratae usitate appellantur. Alcoranum [[Islam|Musulmani]] ipsissima [[Deus|Dei]] verba esse accipiunt, ab [[angelus|archangelo]] [[Gabriel]]e [[Machometus|Machometo]] traditum; quae verba [[Arabice]] tantum servata (quibus, ut multi Musulmani credunt, nulla in alias [[lingua]]s versio satis respondet) [[revelatio]]nem Machometo factam omnibus praebent [[homo|hominibus]]. Creditur etiam Alcoranus semper in [[caelum|caelo]] exstitisse priusquam hominibus missus est. Alcoranus a [[Robertus Ketenensis|Roberto Ketenensi]]^{[[:en:Robert of Ketton|en]]} in [[Latine|nostrum sermonem]] versus, et a [[Theodorus Bibliander|Theodoro Bibliandri]] anno [[1543]] primum editus est. [[Ludovicus Marracci]] Alcoranum cum versione Latina et commentariis anno [[1698]] edidit. == Praefatio Alcorani == {{De Religione Islamica}} {{Vide-etiam|Fatiha}} Praefatio seu capitulus primus Alcorani, ''Fatiha'' Arabice vocatus, magnum momentum magnamque famam habet. Complectitur septem [[versus]], inter quos sunt quattuor [[prex|preces]] et tres laudationes. [[Guillelmus Tripolitanus]] ita [[Latine]] reddidit: :In nomine Dei misericordis et miseratoris. Laus Deo Domino mundanorum misericordi et miseratori, regi in die iudicii. Te colimus, in te confidimus. Offer nos stratae [[via]]e directae, stratae per gratiam datae illis, super quos non est [[ira]] Dei, neque errant. (''Notitia de Machometo'' 7:1–5). {{NexInt}} <!-- * [[Historia Alcorani]] --> * [[Calligraphia]]<!-- = en:Arabic c.--> * [[Esto, et est]] * [[Interpretationes Alcorani]] * [[Parabolae alcoranicae]] * [[Sura (religio Islamica)|Sura]] (caput Alcorani) ** [[Al-Fatiha]] (prima Alcorani sura) ** [[Al-Baqara]] (altera Alcorani sura) ** [[Al-Kahf]] (duodevicesima Alcorani sura) * [[Tafsir Safi]] ==Notae== <references/> ==Bibliographia== ; Libri antiquiores * Beckius, Matthias Fridericus. [[1688]]. ''Specimen Arabicum, hoc est bina capitula Alcorani, XXX de Roma & XLIIX de Victoria . . . Arabicé descripta, Latiné versa, et notis animadversionibusque locupletata''. Augustae Vindelicorum: Kroniger & Goebel. {{Google Books|yBVHAAAAcAAJ}} * [[Ludovicus Marracci|Marracci, Ludovicus]]. [[1698]]. ''Alcorani textus universus ex correctioribus Arabum exemplaribus . . . descriptus . . . ac . . . ex Arabico idiomate in Latinum translatus''. Patavii: Ex Typographia Seminarii.—Textui cum annotationibus refutatio anteit, quae "Prodromus ad refutationem Alcorani" intitulata primo iam anno [[1691]] in officina [[Congregatio pro Gentium Evangelizatione|Congregationis de Propaganda Fide]] [[Roma]]e edita erat. In interrete: [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5698206k vol. 1 = prodromus]; [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5698394h vol. 2 = textus cum annotationibus.] {{Ling|Arabice|Latine}}. == Nexus externi == {{vicicitatio|Alcoranus|Alcoranum}} * {{Cite book | publisher = [[Iohannes Oporinus]] | last = Robert | first = "of Chester" | coauthors = [[Martinus Lutherus]] | title = Machvmetis Saracenorvm Principis eivsq́ve svccessorvm vitae, ac doctrina, ipséqve Alcoran | location = [[Basilia (urbs)]] | date = [[1543]] | url = http://www.wdl.org/en/item/9922/ }} * [https://web.archive.org/web/20220118182628/http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser&text=17101 Textus editionis Bibliandri] in ''Corpore corporum.'' * [http://books.google.at/books?id=ye40VChDL6gC&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Alcorani textus universus ex correctioribus Arabum exemplaribus . . . descriptus . . . auctore Lodovico Marracci'' (Patavii: 1698).] Alcoranus Latine versus. * [https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ Al-Quran (Alcoranus interretialis).] * [http://quranacademy.org/quran Quran Word by Word] // QuranAcademy.org. * [https://web.archive.org/web/20211126191904/http://ayatlar.org/ Alcoranus,] conformatio wav.{{dubsig}} [[Categoria:Alcoranus|!]] [[Categoria:Arabiae scripta]] [[Categoria:Libri sacri]] [[Categoria:Litterae Arabicae]] [[Categoria:Litterae Latine versae]] [[Categoria:Mahometus]] [[Categoria:Supernaturalia]] [[Categoria:Verba Arabica mutuata]] {{Myrias|Philosophia}} p580olz7yhbotehrfu8rc7w45rv0wip 10 4536 3996924 3988964 2026-10-25T14:41:23Z Grufo 64423 De aliis paginis discretivis 3996924 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa discretiva | categoria = Paginae discretivae | postilla = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|$#| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s|, | et |, et | all_sorted| list_values }} | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | propositum = {{{propositum|}}} }}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|expositio | | {{#if:{{#invoke:vicidata|tessera}} | {{#if:{{#invoke:vicidata|proprietas|Si praebetur|P31|forma=rudis|#valor=Q4167410}} | | [[Categoria:Paginae discretivae quas Vicidata aliter censent]] }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> sncorio6xr5lbzj7yi9y9d95d6qeu0k 3996927 3996924 2026-10-25T14:49:22Z Grufo 64423 Mechanema aliarum paginarum discretivarum in formulam {{[[Formula:Capsa discretiva|Capsa discretiva]]}} moveo 3996927 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa discretiva | propositum = {{{propositum|}}} | categoria = Paginae discretivae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. }}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|expositio | | {{#if:{{#invoke:vicidata|tessera}} | {{#if:{{#invoke:vicidata|proprietas|Si praebetur|P31|forma=rudis|#valor=Q4167410}} | | [[Categoria:Paginae discretivae quas Vicidata aliter censent]] }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> szbupdrp7kz48lqxx801dbg542je1z7 3996938 3996927 2026-10-25T15:09:06Z Grufo 64423 3996938 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa discretiva | propositum = {{{propositum|}}} | categoria = Paginae discretivae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. }}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|expositio | | {{#if:{{#invoke:vicidata|tessera}} | {{#if:{{#invoke:vicidata|proprietas|Si praebetur|P31|forma=rudis|#valor=Q4167410}} | | [[Categoria:Paginae discretivae quas Vicidata aliter censent]] }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> dnwq0u8rinpfxhwdo9g63399vsgz524 0 6006 3997140 3815474 2026-10-26T08:11:31Z ~2026-57010-51 216796 /* */ Praefectus:  Vincent Bouget 3997140 wikitext text/x-wiki Praefectus:  Vincent Bouget {{Capsa urbis Vicidata}} '''Nemausus'''<ref name=":0">{{Graesse}}</ref> ([[Francogallice]] ''Nîmes'') est urbs [[Francia|Francica]] 148'104 incolarum anno 2021 [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vardo (praefectura Franciae)|Vardonis]] in regione australi [[Occitania et Ruscino]]ne quae ab anno 2016 in maiorem regionem [[Occitania (regio hodierna)|Occitaniam]] mersa est. == Alia nomina == Alia nomina sunt:<ref name=":0" /> ''Colonia Augusta Nemausus'', ''Colonia Nemausus'', ''Nemansus'', ''Nemantia'', ''Nemausa Civitas'', ''Nemausesium Urbs'', ''Nemausum'', ''Nemensis Civitas'', ''Nemis'', ''Nemossos'', ''Nemosus'', ''Nenniso'' et ''Volcarum Arecomicorum Nemessus''. == Historia == [[Fasciculus:Augustus colonia nemausus dupondius type 4 reverse.jpg|thumb|[[Dupondius]] exeunte Augusti imperio signatus. Crocodilus catenatus ad [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] alludit quia [[Augustus (imperator)|Augustus]] veteranos qui in Aegypto pugnaverant Nemausi (COL NEM) collocavit.]] Nemausus est urbs antiqua, nam haec urbs iam [[saeculum 6 a.C.n.|sexto saeculo a.C.n.]] condita est. Oppidum Volcarum Arecomicorum fuit, gentis [[Galli|Gallicae]] quae circa [[120 a.C.n.]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] [[Gallia Narbonensis|Narbonensem]] dictam contributa est. Volcae deum Nemausum propre fontem venerabantur. [[Colonia Romana]] [[Ius Latii|iuris Latini]] primo saeculo a.C.n. eo deducta est unde varios nummos Romanos COL NEM inscriptos invenias. [[Asteroides]] ex observatorio astronomico huius urbis anno [[1858]] repertus, omnium usque eo tempore hominibus cognitorum quinquagesimus primus, nomine [[51 Nemausa]] dignatus est. == Incolae notabiles == * [[Franciscus Guizot]], ([[1787]]-[[1874]]), [[scriptor]] et rerum politicarum peritus * [[Ernestus Daudet]], ([[1837]]-[[1921]]), scriptor * et frater eius [[Alphonsus Daudet]], ([[1840]]-[[1897]]), scriptor * [[Andreas Chamson]], ([[1900]]-[[1983]]), scriptor * [[Bernadetta Lafont]] ([[1938]]-[[2013]]), [[actrix]] == Notae == <references /> == Bibliographia == * [[Ioannes Iacobus Grasserius|Ioannis Iacobi Grasseri]] [https://books.google.ru/books/about/Iacobi_Grasseri_De_antiquitatibus_Nemaus.html?id=BN8-AAAAcAAJ&redir_esc=y ''De antiquitatibus Nemausensibus dissertatio''], Parisiis 1607 * Robert Zaretsky, ''Nîmes At War: religion, politics and public opinion in the Gard, 1938-1944''. University Park: Pennsylvania State University Press, 1995. ISBN 0-271-01326-5 {{ling|Anglice}} ==Nexus interni== * [[Index communium praefecturae Vardonis]] == Nexus externi == {{communia|Nîmes|Nemausum}} * [http://www.nimes.fr/ Pagina officialis] {{Ling|Francice}} * [https://web.archive.org/web/20110307094149/http://www.ot-nimes.fr/ “Office de Tourisme”] {{Ling|Francice|Anglice|Hispanice|Theodisce|Lingua Italiana{{!}}Italiane}} * [http://www.nimausensis.com/Nimes/AccueilNimes.htm Historia] {{Ling|Francice}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:France-002364 - Square House (15867600545).jpg|''Maison Carrée'', id est domus quadrata Imago:Nimes amphi.jpg|Amphitheatrum Imago:Nîmes, Centre ville.jpg|Despectus in mediam urbem e caelo Imago:281 Tour Magne NIM 1008.jpg|Turris magna Imago:Blason ville fr Nîmes (Gard).svg|Insignia urbis (e nummo Romanorum) </gallery> {{urbs-stipula}} {{Capita civitatum Galliae Narbonensis}} [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Communia praefecturae Gardi]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Gardi]] 2b6a9s1q6azd3xlakwremovqqj7qek0 3997141 3997140 2026-10-26T08:12:51Z ~2026-57010-51 216796 /* */ Vincent Bouget (2026-2032) 3997141 wikitext text/x-wiki Praefectus:  Vincent Bouget (2026-2032) {{Capsa urbis Vicidata}} '''Nemausus'''<ref name=":0">{{Graesse}}</ref> ([[Francogallice]] ''Nîmes'') est urbs [[Francia|Francica]] 148'104 incolarum anno 2021 [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vardo (praefectura Franciae)|Vardonis]] in regione australi [[Occitania et Ruscino]]ne quae ab anno 2016 in maiorem regionem [[Occitania (regio hodierna)|Occitaniam]] mersa est. == Alia nomina == Alia nomina sunt:<ref name=":0" /> ''Colonia Augusta Nemausus'', ''Colonia Nemausus'', ''Nemansus'', ''Nemantia'', ''Nemausa Civitas'', ''Nemausesium Urbs'', ''Nemausum'', ''Nemensis Civitas'', ''Nemis'', ''Nemossos'', ''Nemosus'', ''Nenniso'' et ''Volcarum Arecomicorum Nemessus''. == Historia == [[Fasciculus:Augustus colonia nemausus dupondius type 4 reverse.jpg|thumb|[[Dupondius]] exeunte Augusti imperio signatus. Crocodilus catenatus ad [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] alludit quia [[Augustus (imperator)|Augustus]] veteranos qui in Aegypto pugnaverant Nemausi (COL NEM) collocavit.]] Nemausus est urbs antiqua, nam haec urbs iam [[saeculum 6 a.C.n.|sexto saeculo a.C.n.]] condita est. Oppidum Volcarum Arecomicorum fuit, gentis [[Galli|Gallicae]] quae circa [[120 a.C.n.]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] [[Gallia Narbonensis|Narbonensem]] dictam contributa est. Volcae deum Nemausum propre fontem venerabantur. [[Colonia Romana]] [[Ius Latii|iuris Latini]] primo saeculo a.C.n. eo deducta est unde varios nummos Romanos COL NEM inscriptos invenias. [[Asteroides]] ex observatorio astronomico huius urbis anno [[1858]] repertus, omnium usque eo tempore hominibus cognitorum quinquagesimus primus, nomine [[51 Nemausa]] dignatus est. == Incolae notabiles == * [[Franciscus Guizot]], ([[1787]]-[[1874]]), [[scriptor]] et rerum politicarum peritus * [[Ernestus Daudet]], ([[1837]]-[[1921]]), scriptor * et frater eius [[Alphonsus Daudet]], ([[1840]]-[[1897]]), scriptor * [[Andreas Chamson]], ([[1900]]-[[1983]]), scriptor * [[Bernadetta Lafont]] ([[1938]]-[[2013]]), [[actrix]] == Notae == <references /> == Bibliographia == * [[Ioannes Iacobus Grasserius|Ioannis Iacobi Grasseri]] [https://books.google.ru/books/about/Iacobi_Grasseri_De_antiquitatibus_Nemaus.html?id=BN8-AAAAcAAJ&redir_esc=y ''De antiquitatibus Nemausensibus dissertatio''], Parisiis 1607 * Robert Zaretsky, ''Nîmes At War: religion, politics and public opinion in the Gard, 1938-1944''. University Park: Pennsylvania State University Press, 1995. ISBN 0-271-01326-5 {{ling|Anglice}} ==Nexus interni== * [[Index communium praefecturae Vardonis]] == Nexus externi == {{communia|Nîmes|Nemausum}} * [http://www.nimes.fr/ Pagina officialis] {{Ling|Francice}} * [https://web.archive.org/web/20110307094149/http://www.ot-nimes.fr/ “Office de Tourisme”] {{Ling|Francice|Anglice|Hispanice|Theodisce|Lingua Italiana{{!}}Italiane}} * [http://www.nimausensis.com/Nimes/AccueilNimes.htm Historia] {{Ling|Francice}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:France-002364 - Square House (15867600545).jpg|''Maison Carrée'', id est domus quadrata Imago:Nimes amphi.jpg|Amphitheatrum Imago:Nîmes, Centre ville.jpg|Despectus in mediam urbem e caelo Imago:281 Tour Magne NIM 1008.jpg|Turris magna Imago:Blason ville fr Nîmes (Gard).svg|Insignia urbis (e nummo Romanorum) </gallery> {{urbs-stipula}} {{Capita civitatum Galliae Narbonensis}} [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Communia praefecturae Gardi]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Gardi]] axm2vkim30tfkffgoq6twy6gjwarh9e 0 7987 3997077 3996832 2026-10-26T00:58:38Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3997077 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|avis (discretiva)}} {{Taxobox | name = Aves | fossil_range = {{Fossil range|160|0|r=[[Iurassicum superius]] > [[Recens]]}} | image = Bird Diversity 2013.png | image_caption = Variae avium [[species]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | infraphylum = [[Gnathostomata]] | superclassis = [[Tetrapoda]] | unranked_classis = [[Eumaniraptora]] | classis = '''Aves''' | classis_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = Clades | subdivision = *Subclassis †'''[[Archaeornithes]]'''[[Paraphyletic|*]] * Subclassis †'''[[Enantiornithes]]''' * Subclassis †'''[[Hesperornithes]]''' * Subclassis †'''[[Ichthyornithes]]''' * Subclassis '''[[Neornithes]]''' }} {{ires|Aves}}<ref>Gauthier et de Queiroz 2001.</ref> {{victio|avis|ium|f}} sunt [[vertebrata]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|homoeothermica||en|qid=Q3325990}} quae inter super[[classis (taxinomia)|classem]] [[tetrapoda|tetrapodorum]]<ref>Aut inter [[cladus|cladum]] [[sauropsida|sauropsidorum]]; eruditi de [[taxinomia]] inter se discrepant.</ref> referuntur et quorum [[proprietas|proprietates]] maximi momenti sunt [[penna]]e, [[mandibula]]e [[rostrum|rostrata]]e [[dens|dentibus]] carentes, [[Ovipositor|oviparitas]] [[ovum|ovorum]] quorum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|testae||en|qid=Q2731253}} sunt durae, altus gradus [[metabolismus|metabolicus]], [[cor]] camerarum quattuor, et [[sceletus]] fortis sed levis plerumque [[os (ossis)|ossium]] cavorum compositus. Aves omnes [[orbis terrarum]] [[continens|continentes]] [[habitatio|habitant]], et [[magnitudo|magnitudine]] a 5.5 [[centimetrum|centimetris]] (''[[Mellisuga helenae]]'') ad 2.8 [[metrum|metra]] (''[[Struthio camelus]]'') variant. Circa decem milia [[species|specierum]] [[vita|vivae]] exstant, quarum plus quam quinquaginta centesimae sunt [[passeriformes]], qui [[ramus|ramis]] aliisque [[res|rebus]] insidere solent. Avibus sunt [[ala]]e, quarum [[evolutio]] per species variat; soli [[grex|greges]] omnino sine alis inter [[dinornithiformes]] et [[epyornis|epyornithiformes]] hodie numerantur. Alae, quae se e [[membrum|membris anterioribus]] evolverunt, facultatem [[volatus|volandi]] avibus dant, sed evolutio recentior [[avis involatilis|aves involatiles]] produxit, inter quas aves [[infraclassis]] [[Palaeognathae|Palaeognatharum]], ordinis [[Sphenisciformes|Sphenisciformium]], et variarum specierum in certis [[insula|insulis]] [[endemismus|endemicarum]]. Avium systemata [[systema digestorium|digestorium]] et [[systema respiratorium|respiratorium]] [[volatus|volatui]] unice accommodata sunt. Nonnullae avium species in [[circumiecta|circumiectis]] aquaticis, praecipue [[avis maritima|aves maritimae]] et aliquot [[avis aquatica|aves aquatiles]], ad [[natatio|natandum]] porro evolutae sunt. Aves saepe clarissimis [[color]]ibus ornantur. Propriam classem revera non fingunt, sed solae [[dinosauria|dinosauriorum]] progenies sunt, qui ex fine [[Aevum Cretaceum|aevi cretacei]] adhuc exstant. Aves multa affinia [[reptilia|reptilibus]] exhibent, ex quibus procedunt. Agnoscuntur a [[zoologus|zoologis]] paene 9800 [[species|specierum]] avium in viginti novem [[ordo (taxinomia)|ordines]] digestarum. Ordines in 165 [[familia (taxinomia)|familias]], vicissim in 2000 generum dividuntur. Aves sane valde sunt diversae, et se accommodaverunt ad locum vel [[oecosystema]] ubi [[habitatio|habitant]]. ==Classificatio ordinum avium== Hic habes [[cladogramma]] coniunctionum avium secundum Braun et Kimball (2021).<ref name=Braun&Kimball2021>{{cite journal |last1=Braun |first1=E. L. |last2=Kimball |first2=R. T. |date=[[2021]] |title=Data types and the phylogeny of Neoaves |journal=Birds |volume=2 |number=1 |pages=1–22 |doi=10.3390/birds2010001|doi-access=free }}.</ref> {{Index ramiformis dissaeptus|style=font-size: .8em; clear: both; | '''Aves''' | * [[Palaeognathae]] [[File:Struthio camelus - Etosha 2014 (1) white background.jpg|50 px]] | * [[Neognathae]] | ** [[Galloanserae]] | *** [[Galliformes]] [[File:Red Junglefowl by George Edward Lodge white background.png|60 px]] | *** [[Anseriformes]] [[File:Cuvier-97-Canard colvert.jpg|60 px]] | ** [[Neoaves]] | *** [[Mirandornithes]] | **** [[Phoenicopteriformes]] [[File:Cuvier-87-Flamant rouge.jpg|50 px]] | **** [[Podicipediformes]] [[File:Podiceps cristatus Naumann white background.jpg|50 px]] | *** [[Columbimorphae]] | **** [[Columbiformes]] [[File:Meyers_grosses_Konversations-Lexikon_-_ein_Nachschlagewerk_des_allgemeinen_Wissens_(1908)_(Antwerpener_Breiftaube).jpg|50 px]] | **** | ***** [[Mesitornithiformes]] [[File:Monias benschi 1912 white background.jpg|50 px]] | ***** [[Pterocliformes]] [[File:Pterocles quadricinctus white background.jpg|50 px]] | *** [[Passerea]] | **** | ***** [[Otidiformes]] [[File:Cayley Ardeotis australis flipped.jpg|50 px]] | ***** [[Cuculiformes]] [[File:British birds in their haunts (Cuculus canorus).jpg|50 px]] | **** [[Musophagiformes]] [[File:Planches enluminées d'histoire naturelle (1765) (Tauraco persa).jpg|50 px]] | **** [[Gruiformes]] [[File:Cuvier-72-Grue cendrée.jpg|50 px]] | **** [[Charadriiformes]] [[File:D'Orbigny-Mouette rieuse et Bec-en-ciseaux white background.jpg|50 px]] | **** [[Opisthocomiformes]] [[File:Cuvier-59-Hoazin huppé.jpg|60px]] | **** [[Strisores]] [[File:Steatornis caripensis MHNT ZON STEA 1.jpg|60px]] | **** [[Ardeae]] | ***** [[Eurypygimorphae]] | ****** [[Phaethontiformes]] [[File:Cuvier-95-Phaeton à bec rouge.jpg|90 px]] | ****** [[Eurypygiformes]] [[File:Cuvier-72-Caurale soleil.jpg|50 px]] | ***** [[Aequornithes]] | ****** [[Gaviiformes]]<ref name="Boyd">{{cite web| website=John Boyd's website |last=Boyd|first=John|year=[[2007]]|title=''NEORNITHES: 46 Orders'' |url=http://jboyd.net/Taxo/Orders.pdf |access-date= 30 December 2017}}.</ref> | ****** | ******* [[Austrodyptornithes]] | ******** [[Procellariiformes]] [[File:Thalassarche chlororhynchos 1838.jpg|40px]] | ******** [[Sphenisciformes]] [[File:Chinstrap Penguin white background.jpg|40px]] | ******* | ******** [[Ciconiiformes]] [[File:Weißstorch (Ciconia ciconia) white background.jpg|50px]] | ******** | ********* [[Suliformes]] [[File:Cormorant in Strunjan, white background.png|70px]] | ********* [[Pelecaniformes]] [[File:Spot-billed pelican takeoff white background.jpg|70px]] | **** [[Telluraves]] | ***** [[Accipitrimorphae]] | ****** [[Cathartiformes]] [[File:Vintage Vulture Drawing white background.jpg|30 px]] | ****** [[Accipitriformes]] [[File:Golden Eagle Illustration white background.jpg|40 px]] | ***** [[Strigiformes]] [[File:Cuvier-12-Hibou à huppe courte.jpg|40 px]] | ***** [[Coraciimorphae]] | ****** [[Coliiformes]] | ****** [[Cavitaves]] | ******* [[Leptosomiformes]] | ******* | ******** [[Trogoniformes]] [[File:Harpactes fasciatus 1838 white background.jpg|40 px]] | ******** [[Picocoraciae]] | ********* [[Bucerotiformes]] | ********* [[Picodynastornithes]] | ********** [[Coraciformes]] [[File:Cuvier-46-Martin-pêcheur d'Europe.jpg|50 px]] | ********** [[Piciformes]] | ***** [[Australaves]] | ****** [[Cariamiformes]] [[File:Cariama cristata 1838 white background.jpg|50 px]] | ****** [[Eufalconimorphae]] | ******* [[Falconiformes]] [[File:NewZealandFalconBuller white background.jpg|35 px]] | ******* [[Psittacopasserae]] | ******* [[Psittaciformes]] [[File:Pyrrhura lucianii - Castelnau 2.jpg|60 px]] | ******* [[Passeriformes]] [[File:Cuvier-33-Moineau domestique.jpg|50 px]] }} == Notae == [[Fasciculus:Birdmorphology.svg|thumb|Aspectus avis externus ([[Vanellus malabaricus|''vanelli malabarici'']]): 1 [[rostrum (beccus)|rostrum]]; 2, [[caput]]; 3, iris; 4, pupilla; 5, [[collum]]; 6, tectrix inferior; 17, [[tibia]].]] [[Fasciculus:Archaeopteryx_lithographica_(Berlin_specimen).jpg|alt= Slab of stone with fossil bones and feather impressions|thumb|''[[Archaeopteryx lithographica]]'' veterrima avis vera saepe habetur.]] <references/> == Bibliographia == === Origo et historia === *Gauthier, J. A., et K. Queiroz. [[2001]]. "Feathered dinosaurs, flying dinosaurs, crown dinosaurs, and the name Aves." In ''New perspectives on the origin and early evolution of birds: proceedings of the International Symposium in Honor of John H. Ostrom,'' et. J.A. Gauthier et L. F. Gall, 7–41. Portu Novo Connecticutae: Peabody Museum of Natural History, Yale University. === Opera generalia === * del Hoyo, Josep, Andtrew Elliott, et Jordi Sargatal, eds. [[2020]]. ''Handbook of the Birds of the World.'' 17 voll. Barcinonae: Lynx Edicions. Vol. 1: Ostrich to Ducks: ISBN 978-84-87334-10-8, etc. * Lederer, Roger, et Carol Burr. [[2014]]. ''Latein für Vogelbeobachter: über 3000 ornithologische Begriffe erklärt und erforscht.'' Conv. ex Anglica a Susanne Kuhlmannn-Krieg. [[Colonia Agrippina|Coloniae]]: Verlag DuMont. ISBN 978-3-8321-9491-8. * Lesaffre, Guilhem. [[2006]]. ''Nouveau Précis d’ornithologie.'' Lutetiae: Vuibert. ISBN 2-7117-7160-1. * National Audubon Society. ''National Audubon Society Field Guide to North American Birds: Eastern Region.'' Novi Eboraci: Knopf. * National Audubon Society, ''National Audubon Society Field Guide to North American Birds: Western Region.'' Novi Eboraci: Knopf. * National Geographic. [[2017]]. ''National Geographic Field Guide to Birds of North America,'' ed. septima decima. National Geographic 2017. ISBN 9781426218354. * Perrins, C. [[2003]]. ''The New Encyclopedia of Birds.'' Oxoniae: Oxford University Press. * Svensson, Lars. [[2010]]. ''Birds of Europe.'' Ed. secunda. Princeton University Press. ISBN 9780691143927. * Svensson, Lars. [[2010]].''Collins Bird Guide: The Most Complete Guide to the Birds of Britain and Europe.'' Ed. secunda. Collkins. ISBN 978-0007268146. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Animalium soni]] * ''[[Archaeopteryx]]'' * ''[[Asio]]'' * [[Augurium]] * [[Avis involatilis]] * [[Chiroptera]] * ''[[Coenocorypha miratropica]]'' * [[Deinonychosauria]] * [[Ornithologia]] * ''[[Pelagornis sandersi]]'' * ''[[Procellaria Parkinsoni]]'' *''[[Sagittarius serpentarius]]'' * [[Societas Avium Cohortalium et Ovorum Civitatum Foederatarum]] * [[Tinamidae]] * [[Wright County Egg]] {{div col end}} == Nexus externi == {{CommuniaCat}} {{Fontes biologici}} {{Vicispecies}} == Pinacotheca == <gallery> Fasciculus:Paris Louvre Mosaik 114.JPG|[[Opus tessellatum]] [[Imperium Romanum|Romanum]], plures aves ostendens, in [[Museum Lupariense|Museo Lupariense]] servatum. Fasciculus:Golden_Eagle_in_flight_-_5.jpg|''[[Aquila chrysaetos]]'' </gallery> [[Categoria:Aves|!]] [[Categoria:Classes animalium]] [[Categoria:Ornithologia]] [[Categoria:Res volantes]] [[Categoria:Taxa Linnaei]] [[Categoria:Taxa 1758]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Biologia}} e4hpwifmjossa5dq09wfrk2ngluwyr8 0 9106 3997037 3978656 2026-10-25T19:15:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997037 wikitext text/x-wiki {{Elementa caput | numerus atomicus=47 | symbolus=Ag | nomen=argentum | sinister=[[palladium]] | dexter=[[cadmium]] | super=[[cuprum|Cu]] | sub=[[aurum|Au]] | color1=#FFC0C0 | color2=black }} |} [[Fasciculus:Native silver.JPG|thumb|right|Argentum nativum]] '''Argentum'''<ref>"Argentum": Peter van der Krogt, "[http://www.vanderkrogt.net/elements/list_element.php?language=la&sort=A Elementa chemica]" apud situm ''Elementymology & Elements Multidict''. Nomen Latinum classicum</ref> est [[elementum chemicum]] [[Metallum|metallicum]] [[Metalla transitionis|transitionis]] cui sunt symbolum chemicum '''Ag''' (ex radice [[Lingua Proto-Indo-Europaea|Indo-Europaea]] ''*arg-'' 'canus, fulgens') et [[numerus atomicus]] '''47'''. In [[Grex (systema periodicum)|grege]] undecimo et [[Periodus (systema periodicum)|periodo]] quinta [[Systema periodicum|systematis periodici]] ponitur. Eius [[massa atomica]] 107,87 valet (61 [[Neutron|neutrones]] et 47 [[Proton|protones]]) et eius configuratio [[electron|electronica]] notatur 4d¹⁰5s¹. Temperatura qua [[liquidum]] fit: 962 [[Gradus Celsianus|gradus Celsiani]]. Qua [[gas]] fit: 2212 gradus Celsiani. Massa per volumen: 10.53g/cm³. Gradus oxidationis solitus: +1. Argentum est inlustre [[metallum transitionis]], molle et [[albus|album]], quod maximam omnium [[elementum|elementorum]] [[conductrum|conductivitatem electricam]] et maximam omnium [[metallum|metallorum]] [[conductivitas thermalis|conductivitatem thermalem]] habet. In [[Natura|naturá]] aut purum invenitur ('argentum nativum' satis rarum), aut in [[ligatio metallica|ligationibus metallicis]] cum [[aurum|auro]] aliisque metallis, aut in [[minerale|mineralibus]] sicut [[argentites]] et [[chlorargyrites]]. Plurimum argenti ex purgatione [[aurum|auri]], [[cuprum|cupri]], [[plumbum|plumbi]], [[zincum|zinci]] nascitur. Cum argentum in [[aer]]e [[oxygenium|oxygenico]] exponitur res aeruginis similis in superficie metalli apparet. Eius superficies nigrum colorem inducere solet, ob [[Sulphur|sulphuris]] [[Ligatio chemica|ligationem]]<ref>[https://www.leclosdelaglycine.fr/comment-nettoyer-largent-noirci-avec-des-produits-naturels/ Quomodo argentum nigrum purgaveris] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Praeter argenti sulphidum inter composita argenti notanda sunt argenti nitras (AgNO₃) et fluoridum (AgF) aliique [[Sal (chemia)|sales]]. ==Proprietates== [[Fasciculus:crescent icon.svg|thumb|upright|right|[[symbolum|Signum]] [[luna]]tum, quo post tempora antiqua argentum indicatur.]] [[Fasciculus:Athena-Schale Hildesheimer Silberfund.jpg|thumb|left|Patella argentea cum [[Minerva]] [[deus|dea]], ex [[Thesaurus Hildesiensis|Thesauro Hildesiensi]], [[saeculum 1|saeculo primo]] facto et prope [[Hildesia]]m anno [[1868]] invento]] Argentum est [[ductilitas|ductile]] et [[malleus|malleo]] obsequens ([[aurum|auro]] aliquantulum durius) [[metallum rei nummariae]] [[valentia|monovalens]]{{dubsig}}, clarissimo [[albus|albo]] nitore metallico praeditum, quod maiorem poliendi gradum accipere potest. Ei est maxima omnium [[metallum|metallorum]] [[conductrum|conductivitas electrica]], altior{{dubsig}} etiam cupro, sed pro usu generali in loco cupri in re [[electricitas|electrica]] nimis carum. Contra hoc, 13,540&nbsp;[[tonna metrica|tonnae]] in [[electromagnetismus|electromagnetibus]] ad locupletandum [[uranium]] per [[secundum bellum mundanum]] (praecipue ob bellicam cupri egestatem) adhibebantur.<ref>{{cite book|author = Nichols, Kenneth D.|title = The Road to Trinity|url = https://archive.org/details/roadtotrinity0000nich| page = [https://archive.org/details/roadtotrinity0000nich/page/42 42]|year =1987|location = Morrow, New York|isbn = 068806910X|publisher = Morrow}}.</ref><ref>{{cite web|accessdate = 2009-06-06|url = http://www.tnengineering.net/AICHE/eastman-oakridge-young.htm|title = Eastman at Oak Ridge – Dr. Howard Young}}.</ref><ref>{{cite journal|title = Not invented here? Check your history|last = Oman|first = H.|journal = Aerospace and Electronic Systems Magazine|year = 1992|volume = 7|issue = 1|pages = 51–53|doi = 10.1109/62.127132}}.</ref> Exceptio huic fit in ingeniaria [[frequentia]]rum [[radiophonia|radiophonicarum]], praecipue in frequentiis VHF{{dubsig}} et altioribus, ubi argento inductio<!--to improve electrical conductivity of parts, including wires,--> late adhibetur. == De usu humano == Argentum [[metalla nobilia|metallum pretiosum]] diu aestimatur, et ad efficienda [[ornamentum|ornamenta]], [[gemma (lapis)|gemmas]], [[utensile|utensilia]] sumptuosa (ergo nomen ''argentum'' pro vasis cenandi<!--silver tableware-->), et [[nummus|nummos]] adhibetur. Metallum argenteum hodie in contactibus et [[conductor electricus|conductoribus electricis]], [[speculum|speculis]], et [[catalysis|catalysi]] reactionum [[chemia|chemicarum]] adhibetur. Eius composita in [[pellicula photographica]] adhibentur, et dilutae [[nitras argenti|nitratis argenti]] solutiones et alia composita argenti ut ''[[disinfectant]]s''{{dubsig}} et [[microbiocidum|microbiocida]] adhibentur<ref>Célia Rohner, Morgane Ethgen-Bonnet, Marie-Christine Monteiro, Sandra Wisniewski, Laurence Beretz. "[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0768917908741981 L’argent fait-il le bonheur ?Silver: the key to wound management?]", ''Le Pharmacien Hospitalier'', 2008: 147-154.</ref>. Cum autem [[antibiotica]] in eius locum pro multis in [[medicina]] usibus [[antimicrobialis|antimicrobialibus]] substitutae sunt, investigationes in potentiales{{dubsig}} clinicas persistunt. [[Fasciculus:SNGCop 039.jpg|thumb|Tetradrachmum Atheniensium ex argento puro (saec. V a.C.n.).]] == De re nummaria == Metallum nobile nuncupatur argentum quia parum reagit et per saecula servatur. Praeterea ad res cotidianas fabricandas rarius et parum idoneum visum est. Itaque in re nummaria cito praevaluit: iam [[saeculum 7 a.C.n.|septimo saeculo a.C.n.]] sive auro mixtum sive purum in [[Lydia]] et a sexto saeculo in Graecia ([[Drachma|drachmata]]). Romae aes diu praevaluit sed postquam [[denarius]] ex argento puro [[saeculum 3 a.C.n.|tertio saeculo a.C.n.]] exeunte in [[Secundum bellum Punicum|secundo bello Punico]] creatus est argentum ibi quoque praecipuum metallum monetale factum est. Sub imperatoribus Romanis ob penuriam iam a secundo saeculo p.C. pars argenti in nummis semper magis minuebatur. Usus argenti tamen per saecula non desiit. Hodie tamen quia pretium ipsius metalli multum variatur ita ut nonnumquam pondus metalli pretiosius quam nummi valor fiat (quod in Francogallia annis 1960 de nummis quinque [[Francus (nummus)|Francorum]] accidit) argentum ad emissiones sumptuosas reservatur et metalla viliora in usu cotidiano tractantur. == Notae == <references/> {{NexInt}} *[[Electrum (metallum)]] *[[Nummus argenteus]] *[[Denarius]] *[[Drachma]] *[[Ducatus (nummus)]] ==Nexus externi== [[Fasciculus:1000oz.silver.bullion.bar.underneath.png|thumb|right|Later argenti 1000 [[uncia]]rum (~30&nbsp;kg).]] {{Commons|Silver|Argentum}} {{Wiktionary|silver|Argentum}} * [http://www.periodicvideos.com/videos/047.htm Hoc elementum] apud ''Patreon: periodic videos'' *[http://www.theodoregray.com/PeriodicTable/Elements/047/index.html Congeries rerum argentearum] apud situm theodoregray.com *[http://www.silverinstitute.org/ Institutum Argenteum] apud situm silverinstitute.org *[https://web.archive.org/web/20170525031514/http://www.pniok.de/ag.htm Pictura in Henrici Pniok congerie elementorum,] apud situm pniok.de *[http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/element.asp Podcast (MP3)] ex Royal Society of Chemistry{{dubsig}} ''Chemistry World'': [http://www.rsc.org/images/CIIE_silver_48kbps_tcm18-118748.mp3 Silver] *[http://www.silversmithing.com/ Societas Fabrorum Argenteorum Americanorum] apud situm silversmithing.com *[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/EcoNatRes.Argentum "Transport, Fate and Effects of Silver in the Environment,"] apud situm digital.library.wisc.edu {{Elementa chemica}} [[Categoria:Elementa chemica]] [[Categoria:Conductores electricitatis]] [[Categoria:Metalla nobilia]] [[Categoria:Argentum|!]] [[Categoria:Metalla transitionis]] [[Categoria:Mineralia]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Physica}} 46b6p5hrb8bct0uxdjc0lda3rzlezpr 0 9230 3997043 3995934 2026-10-25T19:49:24Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Cato Uticensis in litteris */ 3997043 wikitext text/x-wiki {{vicificanda}} [[Fasciculus:Marcus Porcius Cato.jpg|thumb|[[Cato Uticensis (Museum Lupariense)|Catonis Uticensis]] statua, saec. XIX facta, qui ''[[Phaedo (Plato)|Phaedonem]]'' [[Plato]]nis legit antequam se occiderit ([[Ioannes Baptista Roman]] et [[Franciscus Rude]]; [[Museum Lupariense]]).]] '''Marcus Porcius Cato Uticensis''', sive '''Cato minor''' (natus [[95 a.C.n.]]; mortuus [[46 a.C.n.]]), fuit [[vir publicus]] [[Roma antiqua|Romanus]] [[saeculum 1 a.C.n.|saeculi primi]] [[a.C.n.]] == Biographia == Adhuc [[puer]], invicta animi vis ostendit. Cum in domo [[Drusus|Drusi]] avunculi sui educaretur, Latini de civitate impetranda Romam venerunt. [[Popedius]] Latinorum princeps, qui Drusi hospes erat, Catonem puerum rogavit ut Latinos apud avunculum adiuvaret. Cato vultu constanti negavit id se facturum. Ac philosophiam [[Stoicismus|Stoicismi]] dicavit. Iterum deinde ac saepius interpellatus in proposito perstitit. Tunc Popedius puerum in excelsam aedium partem levatum tenuit, et abiecturum inde se minatus est, nisi precibus obtemperaret; neque hoc metu a sententia eum potuit dimovere. Tunc Popedius exclamasse fertur: "Gratulemur nobis, Latini, hunc esse tam parvum; si enim senator esset, ne sperare quidem ius civitatis nobis liceret." Cato, cum salutandi gratia ad [[Lucius Cornelius Sulla Felix|Sullam]] a paedagogo duceretur, et in atrio cruenta proscriptorum capita vidisset, Syllae crudelitatem exsecratus est; seque eodem esse animo significavit, quo puer alius nomine Cassius, qui tunc publicam scholam cum Fausto Cornelio Syllae filio frequentabat. Cum enim [[Faustus Cornelius Sulla]] proscriptionem paternam in schola laudaret, diceretque se, cum per aetatem posset, eamdem rem esse facturum, ei sodalis gravem colaphum impegit. Insignis fuit et ad imitandum proponenda Catonis erga fratrem benevolentia. Cum enim interrogaretur quem omnium maxime diligeret, respondit, fratrem. Iterum interrogatus quem secundum maxime diligeret, iterum fratrem respondit. Quaerenti tertio idem responsum dedit, donec ille a percunctando desisteret. Crevit cum aetate ille Catonis in fratrem amor: ab ejus latere non discedebat; ei in omnibus rebus morem gerebat. Annos natus viginti nunquam sine fratre cenaverat, nunquam in forum prodierat, nunquam iter susceperat. Diversum tamen erat utriusque ingenium: in utroque probi mores erant, sed Catonis indoles severior. Cato, cum frater, qui erat tribunus militum, ad bellum profectus esset, ne eum desereret, voluntana stipendia fecit. Accidit postea ut Catonis frater in [[Asia Minor|Asiam]] proficisci cogeretur, et iter faciens in morbum incideret: quod ubi audivit Cato, licet tunc gravis tempestas saeviret, neque parata esse magna navis, solvit e portu Thessalonicae exigua navicula cum duobus tantum amicis tribusque servis, et paene haustus fluctibus tandem praeter spem incolumis evasit. At fratrem modo defunctum vita reperit. Tunc questibus et lacrimis totum se tradidit: mortui corpus quam magnificentissimo potuit funere extulit, et marmoreum tumulum exstrui curavit suis impensis. Vela deinde daturus, cum suaderent amici ut fratris reliquias in alio navigio poneret, animam se prius quam illas relicturum respondit, atque ita solvit. Cato quaestor in insulam [[Cyprus|Cyprum]] missus est ad colligendam [[Ptolemaeus (rex Cypri)|Ptolemaei regis]] pecuniam, a quo populus Romanus haeres institutus fuerat. Integerrima fide eam rem administravit. Summa longe major, quam quisquam sperare potuisset, redacta est. Fere septem milia talentorum navibus imposuit Cato: atque ut naufragii pericula vitaret, singulis vasis, quibus inclusa erat pecunia, corticem suberis longo funiculo alligavit, ut si forte mersum navigium esset, locum amissae pecuniae cortex supernatans indicaret. Catoni advenienti senatus et tota ferme civitas obviam effusa est, nec erat res triumpho absimilis. Actae sunt Catoni a senatu gratiae, praeturaque illi et jus spectandi ludos praetextato extra ordinem data. Quem honorem Cato noluit accipere, iniquum esse affirmans sibi decerni quod nulli alii tribueretur. Cum [[Iulius Caesar|Caesar]] consul legem reipublicae perniciosam tulisset, Cato solus, ceteris exterritis, huic legi obstitit. Iratus Caesar Catonem extrahi curia, et in vincula rapi jussit: at ille nihil de libertate linguae remisit, sed in ipsa ad carcerem via de lege disputabat, civesque commonebat ut talia molientibus adversarentur Catonem sequebantur maesti patres, quorum unus objurgatus a Caesare quod nondum misso senatu discederet: "Malo, inquit, esse cum Catone in carcere, quam tecum in curia." Exspectabat Caesar dum ad humiles preces Cato sese demitteret: quod ubi frustra a se sperari intellexit, pudore victus, unum e tribunis misit qui Catonem dimitteret. Cato [[Pompeius|Pompeii]] partes bello civili secutus est, eoque victo exercitus reliquias in [[Africa (provincia Romana)|Africam]] cum ingenti itinerum difficultate perduxit. Cum vero ei summum a militibus deferretur imperium, Scipioni, quod vir esset consularis, parere maluit. Scipione etiam devicto, [[Utica (Tunesia)|Uticam Africae]] urbem petivit, ubi filium hortatus est ut clementiam Caesaris experirvetur; ipse vero cenatus deambulavit, et cubitum iturus, artius diutiusque in complexu filii haesit, deinde ingressus cubiculum, post [[Phaedo (Plato)|Phaedonem]] legendum, ferro sibi ipse mortem conscivit. Caesar, audita Catonis morte, dixit illum gloriae suae invidisse, quod sibi laudem servati Catonis eripuisset. Catonis liberos, eisque patrimonium incolume servavit. == Cato Uticensis in litteris == *''[[Vitae parallelae|Vitis parallelis]]'' [[Plutarchus]] de Catone Uticensi scripsit. Etiam [[Dantes Alagherius]] Catonem Uticensem in "Purgatorio" suae "''[[Divina Comoedia|Divinae Comoediae]]''" memoravit. * De morte voluntaria: [[Augustinus Hipponensis]], ''[[De civitate Dei|de Civitate dei]]'' I.23.38-24.39. [[Lucius Annaeus Seneca minor|Seneca]], ''[[Epistulae morales ad Lucilium|Epistulae morales]]'': 24.6-8, 67-7, 70-19, 95-72. ''[[De providentia|De Providentia]]'' 11-10. ''De Tranquillitate animae'' 16. * Optimum iudicium de ratione Catonis et nimio rigore in republica nobis reliquit Cicero: ''ille optimo animo utens et summa fide nocet interdum rei publicae; dicit enim tamquam in Platonis politeiai, non tamquam in Romuli faece sententiam.'' (''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' II.1.8) == Plura legere si cupis == *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] == Fontes == {{Viri Illustres}} {{DEFAULTSORT:Porcius Cato Uticensis, Marcus}} [[Categoria:Gens Porcia|Cato Uticensis, Marcus]] [[Categoria:Romani antiqui]] [[Categoria:Nati 95 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 46 a.C.n.]] [[Categoria:Homines qui sibi mortem consciverunt]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Personae Divinae Comoediae (Purgatorium)]] d0b7hj5jyix6nqutzzo1lb1u5vdxn5f 3997044 3997043 2026-10-25T19:49:49Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997044 wikitext text/x-wiki {{vicificanda}} [[Fasciculus:Marcus Porcius Cato.jpg|thumb|[[Cato Uticensis (Museum Lupariense)|Catonis Uticensis]] statua, saec. XIX facta, qui ''[[Phaedo (Plato)|Phaedonem]]'' [[Plato]]nis legit antequam se occiderit ([[Ioannes Baptista Roman]] et [[Franciscus Rude]]; [[Museum Lupariense]]).]] '''Marcus Porcius Cato Uticensis''', sive '''Cato minor''' (natus [[95 a.C.n.]]; mortuus [[46 a.C.n.]]), fuit [[vir publicus]] [[Roma antiqua|Romanus]] [[saeculum 1 a.C.n.|saeculi primi]] [[a.C.n.]] == Biographia == Adhuc [[puer]], invicta animi vis ostendit. Cum in domo [[Drusus|Drusi]] avunculi sui educaretur, Latini de civitate impetranda Romam venerunt. [[Popedius]] Latinorum princeps, qui Drusi hospes erat, Catonem puerum rogavit ut Latinos apud avunculum adiuvaret. Cato vultu constanti negavit id se facturum. Ac philosophiam [[Stoicismus|Stoicismi]] dicavit. Iterum deinde ac saepius interpellatus in proposito perstitit. Tunc Popedius puerum in excelsam aedium partem levatum tenuit, et abiecturum inde se minatus est, nisi precibus obtemperaret; neque hoc metu a sententia eum potuit dimovere. Tunc Popedius exclamasse fertur: "Gratulemur nobis, Latini, hunc esse tam parvum; si enim senator esset, ne sperare quidem ius civitatis nobis liceret." Cato, cum salutandi gratia ad [[Lucius Cornelius Sulla Felix|Sullam]] a paedagogo duceretur, et in atrio cruenta proscriptorum capita vidisset, Syllae crudelitatem exsecratus est; seque eodem esse animo significavit, quo puer alius nomine Cassius, qui tunc publicam scholam cum Fausto Cornelio Syllae filio frequentabat. Cum enim [[Faustus Cornelius Sulla]] proscriptionem paternam in schola laudaret, diceretque se, cum per aetatem posset, eamdem rem esse facturum, ei sodalis gravem colaphum impegit. Insignis fuit et ad imitandum proponenda Catonis erga fratrem benevolentia. Cum enim interrogaretur quem omnium maxime diligeret, respondit, fratrem. Iterum interrogatus quem secundum maxime diligeret, iterum fratrem respondit. Quaerenti tertio idem responsum dedit, donec ille a percunctando desisteret. Crevit cum aetate ille Catonis in fratrem amor: ab ejus latere non discedebat; ei in omnibus rebus morem gerebat. Annos natus viginti nunquam sine fratre cenaverat, nunquam in forum prodierat, nunquam iter susceperat. Diversum tamen erat utriusque ingenium: in utroque probi mores erant, sed Catonis indoles severior. Cato, cum frater, qui erat tribunus militum, ad bellum profectus esset, ne eum desereret, voluntana stipendia fecit. Accidit postea ut Catonis frater in [[Asia Minor|Asiam]] proficisci cogeretur, et iter faciens in morbum incideret: quod ubi audivit Cato, licet tunc gravis tempestas saeviret, neque parata esse magna navis, solvit e portu Thessalonicae exigua navicula cum duobus tantum amicis tribusque servis, et paene haustus fluctibus tandem praeter spem incolumis evasit. At fratrem modo defunctum vita reperit. Tunc questibus et lacrimis totum se tradidit: mortui corpus quam magnificentissimo potuit funere extulit, et marmoreum tumulum exstrui curavit suis impensis. Vela deinde daturus, cum suaderent amici ut fratris reliquias in alio navigio poneret, animam se prius quam illas relicturum respondit, atque ita solvit. Cato quaestor in insulam [[Cyprus|Cyprum]] missus est ad colligendam [[Ptolemaeus (rex Cypri)|Ptolemaei regis]] pecuniam, a quo populus Romanus haeres institutus fuerat. Integerrima fide eam rem administravit. Summa longe major, quam quisquam sperare potuisset, redacta est. Fere septem milia talentorum navibus imposuit Cato: atque ut naufragii pericula vitaret, singulis vasis, quibus inclusa erat pecunia, corticem suberis longo funiculo alligavit, ut si forte mersum navigium esset, locum amissae pecuniae cortex supernatans indicaret. Catoni advenienti senatus et tota ferme civitas obviam effusa est, nec erat res triumpho absimilis. Actae sunt Catoni a senatu gratiae, praeturaque illi et jus spectandi ludos praetextato extra ordinem data. Quem honorem Cato noluit accipere, iniquum esse affirmans sibi decerni quod nulli alii tribueretur. Cum [[Iulius Caesar|Caesar]] consul legem reipublicae perniciosam tulisset, Cato solus, ceteris exterritis, huic legi obstitit. Iratus Caesar Catonem extrahi curia, et in vincula rapi jussit: at ille nihil de libertate linguae remisit, sed in ipsa ad carcerem via de lege disputabat, civesque commonebat ut talia molientibus adversarentur Catonem sequebantur maesti patres, quorum unus objurgatus a Caesare quod nondum misso senatu discederet: "Malo, inquit, esse cum Catone in carcere, quam tecum in curia." Exspectabat Caesar dum ad humiles preces Cato sese demitteret: quod ubi frustra a se sperari intellexit, pudore victus, unum e tribunis misit qui Catonem dimitteret. Cato [[Pompeius|Pompeii]] partes bello civili secutus est, eoque victo exercitus reliquias in [[Africa (provincia Romana)|Africam]] cum ingenti itinerum difficultate perduxit. Cum vero ei summum a militibus deferretur imperium, Scipioni, quod vir esset consularis, parere maluit. Scipione etiam devicto, [[Utica (Tunesia)|Uticam Africae]] urbem petivit, ubi filium hortatus est ut clementiam Caesaris experirvetur; ipse vero cenatus deambulavit, et cubitum iturus, artius diutiusque in complexu filii haesit, deinde ingressus cubiculum, post [[Phaedo (Plato)|Phaedonem]] legendum, ferro sibi ipse mortem conscivit. Caesar, audita Catonis morte, dixit illum gloriae suae invidisse, quod sibi laudem servati Catonis eripuisset. Catonis liberos, eisque patrimonium incolume servavit. == Cato Uticensis in litteris == *''[[Vitae parallelae|Vitis parallelis]]'' [[Plutarchus]] de Catone Uticensi scripsit. Etiam [[Dantes Alagherius]] Catonem Uticensem in "Purgatorio" suae "''[[Divina Comoedia|Divinae Comoediae]]''" memoravit. * De morte voluntaria: [[Augustinus Hipponensis]], ''[[De civitate Dei|de Civitate dei]]'' I.23.38-24.39. [[Lucius Annaeus Seneca minor|Seneca]], ''[[Epistulae morales ad Lucilium|Epistulae morales]]'': 24.6-8, 67-7, 70-19, 95-72. ''[[De providentia|De Providentia]]'' 11-10. ''De Tranquillitate animae'' 16. * Optimum iudicium de ratione Catonis et nimio rigore in republica nobis reliquit Cicero: ''ille optimo animo utens et summa fide nocet interdum rei publicae; dicit enim tamquam in Platonis politeiai, non tamquam in Romuli faece sententiam.'' (''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' II.1.8) == Plura legere si cupis == *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] == Fontes == {{Viri Illustres}} {{DEFAULTSORT:Porcius Cato Uticensis, Marcus}} [[Categoria:Gens Porcia|Cato Uticensis, Marcus]] [[Categoria:Romani antiqui]] [[Categoria:Nati 95 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 46 a.C.n.]] [[Categoria:Homines qui sibi mortem consciverunt]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Personae Divinae Comoediae (Purgatorium)]] kz1pmnvsyr2scrgailb1hlmqkavwp3n 3997045 3997044 2026-10-25T19:51:16Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes */ 3997045 wikitext text/x-wiki {{vicificanda}} [[Fasciculus:Marcus Porcius Cato.jpg|thumb|[[Cato Uticensis (Museum Lupariense)|Catonis Uticensis]] statua, saec. XIX facta, qui ''[[Phaedo (Plato)|Phaedonem]]'' [[Plato]]nis legit antequam se occiderit ([[Ioannes Baptista Roman]] et [[Franciscus Rude]]; [[Museum Lupariense]]).]] '''Marcus Porcius Cato Uticensis''', sive '''Cato minor''' (natus [[95 a.C.n.]]; mortuus [[46 a.C.n.]]), fuit [[vir publicus]] [[Roma antiqua|Romanus]] [[saeculum 1 a.C.n.|saeculi primi]] [[a.C.n.]] == Biographia == Adhuc [[puer]], invicta animi vis ostendit. Cum in domo [[Drusus|Drusi]] avunculi sui educaretur, Latini de civitate impetranda Romam venerunt. [[Popedius]] Latinorum princeps, qui Drusi hospes erat, Catonem puerum rogavit ut Latinos apud avunculum adiuvaret. Cato vultu constanti negavit id se facturum. Ac philosophiam [[Stoicismus|Stoicismi]] dicavit. Iterum deinde ac saepius interpellatus in proposito perstitit. Tunc Popedius puerum in excelsam aedium partem levatum tenuit, et abiecturum inde se minatus est, nisi precibus obtemperaret; neque hoc metu a sententia eum potuit dimovere. Tunc Popedius exclamasse fertur: "Gratulemur nobis, Latini, hunc esse tam parvum; si enim senator esset, ne sperare quidem ius civitatis nobis liceret." Cato, cum salutandi gratia ad [[Lucius Cornelius Sulla Felix|Sullam]] a paedagogo duceretur, et in atrio cruenta proscriptorum capita vidisset, Syllae crudelitatem exsecratus est; seque eodem esse animo significavit, quo puer alius nomine Cassius, qui tunc publicam scholam cum Fausto Cornelio Syllae filio frequentabat. Cum enim [[Faustus Cornelius Sulla]] proscriptionem paternam in schola laudaret, diceretque se, cum per aetatem posset, eamdem rem esse facturum, ei sodalis gravem colaphum impegit. Insignis fuit et ad imitandum proponenda Catonis erga fratrem benevolentia. Cum enim interrogaretur quem omnium maxime diligeret, respondit, fratrem. Iterum interrogatus quem secundum maxime diligeret, iterum fratrem respondit. Quaerenti tertio idem responsum dedit, donec ille a percunctando desisteret. Crevit cum aetate ille Catonis in fratrem amor: ab ejus latere non discedebat; ei in omnibus rebus morem gerebat. Annos natus viginti nunquam sine fratre cenaverat, nunquam in forum prodierat, nunquam iter susceperat. Diversum tamen erat utriusque ingenium: in utroque probi mores erant, sed Catonis indoles severior. Cato, cum frater, qui erat tribunus militum, ad bellum profectus esset, ne eum desereret, voluntana stipendia fecit. Accidit postea ut Catonis frater in [[Asia Minor|Asiam]] proficisci cogeretur, et iter faciens in morbum incideret: quod ubi audivit Cato, licet tunc gravis tempestas saeviret, neque parata esse magna navis, solvit e portu Thessalonicae exigua navicula cum duobus tantum amicis tribusque servis, et paene haustus fluctibus tandem praeter spem incolumis evasit. At fratrem modo defunctum vita reperit. Tunc questibus et lacrimis totum se tradidit: mortui corpus quam magnificentissimo potuit funere extulit, et marmoreum tumulum exstrui curavit suis impensis. Vela deinde daturus, cum suaderent amici ut fratris reliquias in alio navigio poneret, animam se prius quam illas relicturum respondit, atque ita solvit. Cato quaestor in insulam [[Cyprus|Cyprum]] missus est ad colligendam [[Ptolemaeus (rex Cypri)|Ptolemaei regis]] pecuniam, a quo populus Romanus haeres institutus fuerat. Integerrima fide eam rem administravit. Summa longe major, quam quisquam sperare potuisset, redacta est. Fere septem milia talentorum navibus imposuit Cato: atque ut naufragii pericula vitaret, singulis vasis, quibus inclusa erat pecunia, corticem suberis longo funiculo alligavit, ut si forte mersum navigium esset, locum amissae pecuniae cortex supernatans indicaret. Catoni advenienti senatus et tota ferme civitas obviam effusa est, nec erat res triumpho absimilis. Actae sunt Catoni a senatu gratiae, praeturaque illi et jus spectandi ludos praetextato extra ordinem data. Quem honorem Cato noluit accipere, iniquum esse affirmans sibi decerni quod nulli alii tribueretur. Cum [[Iulius Caesar|Caesar]] consul legem reipublicae perniciosam tulisset, Cato solus, ceteris exterritis, huic legi obstitit. Iratus Caesar Catonem extrahi curia, et in vincula rapi jussit: at ille nihil de libertate linguae remisit, sed in ipsa ad carcerem via de lege disputabat, civesque commonebat ut talia molientibus adversarentur Catonem sequebantur maesti patres, quorum unus objurgatus a Caesare quod nondum misso senatu discederet: "Malo, inquit, esse cum Catone in carcere, quam tecum in curia." Exspectabat Caesar dum ad humiles preces Cato sese demitteret: quod ubi frustra a se sperari intellexit, pudore victus, unum e tribunis misit qui Catonem dimitteret. Cato [[Pompeius|Pompeii]] partes bello civili secutus est, eoque victo exercitus reliquias in [[Africa (provincia Romana)|Africam]] cum ingenti itinerum difficultate perduxit. Cum vero ei summum a militibus deferretur imperium, Scipioni, quod vir esset consularis, parere maluit. Scipione etiam devicto, [[Utica (Tunesia)|Uticam Africae]] urbem petivit, ubi filium hortatus est ut clementiam Caesaris experirvetur; ipse vero cenatus deambulavit, et cubitum iturus, artius diutiusque in complexu filii haesit, deinde ingressus cubiculum, post [[Phaedo (Plato)|Phaedonem]] legendum, ferro sibi ipse mortem conscivit. Caesar, audita Catonis morte, dixit illum gloriae suae invidisse, quod sibi laudem servati Catonis eripuisset. Catonis liberos, eisque patrimonium incolume servavit. == Cato Uticensis in litteris == *''[[Vitae parallelae|Vitis parallelis]]'' [[Plutarchus]] de Catone Uticensi scripsit. Etiam [[Dantes Alagherius]] Catonem Uticensem in "Purgatorio" suae "''[[Divina Comoedia|Divinae Comoediae]]''" memoravit. * De morte voluntaria: [[Augustinus Hipponensis]], ''[[De civitate Dei|de Civitate dei]]'' I.23.38-24.39. [[Lucius Annaeus Seneca minor|Seneca]], ''[[Epistulae morales ad Lucilium|Epistulae morales]]'': 24.6-8, 67-7, 70-19, 95-72. ''[[De providentia|De Providentia]]'' 11-10. ''De Tranquillitate animae'' 16. * Optimum iudicium de ratione Catonis et nimio rigore in republica nobis reliquit Cicero: ''ille optimo animo utens et summa fide nocet interdum rei publicae; dicit enim tamquam in Platonis politeiai, non tamquam in Romuli faece sententiam.'' (''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' II.1.8) == Plura legere si cupis == *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] == Fontes == *[[Plutarchus]], ''Vita Catonis'' necnon ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompei]]'' {{Viri Illustres}} {{DEFAULTSORT:Porcius Cato Uticensis, Marcus}} [[Categoria:Gens Porcia|Cato Uticensis, Marcus]] [[Categoria:Romani antiqui]] [[Categoria:Nati 95 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 46 a.C.n.]] [[Categoria:Homines qui sibi mortem consciverunt]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Personae Divinae Comoediae (Purgatorium)]] toio69lds18eei9cujjc7z4xfl95yjp 0 10366 3997115 3943625 2026-10-26T03:13:53Z PK2 16025 /* Inscriptiones */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997115 wikitext text/x-wiki {{Capsa linguae | nomen = Lingua Venetica | pronuntiatus = {{IPA|[ve.ˈne.ta]}} | color familiae = lawngreen | familia = [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaea]] <br /> [[Linguae Italicae|Italica]] <br /> [[Linguae Romanicae|Romanica]] <br /> [[Linguae Romanicae occidentales|Romanica occidentalis]] <br /> '''Venetica''' | fabulantes = Circiter 3 900 000 | fabulantes2 = Hodie in [[Venetia]], [[Histria]] et [[Brasilia]] (Talian) usurpatur. | nationes = [[Italia]], [[Slovenia]], [[Croatia]], [[Brasilia]] | civitas = [[Venetia]] | scriptura = [[Abecedarium Latinum]] | litteratura = Litterae Veneticae | procuratio = | iso1 = - | iso2 = vec | iso3 = vec | tabula = [[Fasciculus:Venetian_language_map.svg|center|255px|Situs linguae Veneticae]] | syllabus = Lingua Venetica in Europa (punice picta) }} :''Si linguam Venetam hodiernam quaeris, vide ''[[Lingua Veneta]]. {{Latinitas|-2}} '''Lingua Venetica''' est exstincta [[lingua]] [[Europa]]ea. In regione [[Venetia|Veneto]] [[Italia]]e, homines ea a saeculo quinto a.C.n. ad saeculum primum loquebantur. ==Lingua== :Venetica: ''ego'', in accusativo ''mego'' :Gothica: ''ik'', in accusativo ''mik'' :Theodisca (Germanica moderna): ''ich'', in accusativo ''mich'' :Latina: ''ego'', in accusativo ''me'' :Venetica: ''sselboi sselboi'' :Theodisca superior antiqua: ''selb selbo'' :Theodisca (Germanica moderna): ''sich selber'' :Latina: ''sibi ipsi'' == Inscriptiones == Inscriptio Venetice, Clavum aeratum in [[Este|Estem]] fundavit (Es 45): :Venetica: ''mego donasto śainatei reitiiai porai egetora aimoi ke louderobos'' :Latina: ''me donavit sanatrici Reitiae bonae Egetora pro-Aemo que liberis'' Inscriptio Venetice, Situlam in [[Cadore|Cadorem]] fundavit (Ca 4 Valle): :Venetica: ''eik goltanos doto louderai kanei'' :Latina: ''hic Goltanus dedit Liberae Cani'' {{ling-stipula}} {{Linguae Romanicae}} {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Indoeuropaeae|Venetica]] flzlvsa2unzvpub1ktn0rpadhwu7gzk 3997118 3997115 2026-10-26T03:19:06Z PK2 16025 /* Inscriptiones */ remove '[[Template:Linguae Romanicae]]' as this language refers to the ancient [[en:Venetic language]] and not to the distantly related modern-day [[en:Venetian language]] 3997118 wikitext text/x-wiki {{Capsa linguae | nomen = Lingua Venetica | pronuntiatus = {{IPA|[ve.ˈne.ta]}} | color familiae = lawngreen | familia = [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaea]] <br /> [[Linguae Italicae|Italica]] <br /> [[Linguae Romanicae|Romanica]] <br /> [[Linguae Romanicae occidentales|Romanica occidentalis]] <br /> '''Venetica''' | fabulantes = Circiter 3 900 000 | fabulantes2 = Hodie in [[Venetia]], [[Histria]] et [[Brasilia]] (Talian) usurpatur. | nationes = [[Italia]], [[Slovenia]], [[Croatia]], [[Brasilia]] | civitas = [[Venetia]] | scriptura = [[Abecedarium Latinum]] | litteratura = Litterae Veneticae | procuratio = | iso1 = - | iso2 = vec | iso3 = vec | tabula = [[Fasciculus:Venetian_language_map.svg|center|255px|Situs linguae Veneticae]] | syllabus = Lingua Venetica in Europa (punice picta) }} :''Si linguam Venetam hodiernam quaeris, vide ''[[Lingua Veneta]]. {{Latinitas|-2}} '''Lingua Venetica''' est exstincta [[lingua]] [[Europa]]ea. In regione [[Venetia|Veneto]] [[Italia]]e, homines ea a saeculo quinto a.C.n. ad saeculum primum loquebantur. ==Lingua== :Venetica: ''ego'', in accusativo ''mego'' :Gothica: ''ik'', in accusativo ''mik'' :Theodisca (Germanica moderna): ''ich'', in accusativo ''mich'' :Latina: ''ego'', in accusativo ''me'' :Venetica: ''sselboi sselboi'' :Theodisca superior antiqua: ''selb selbo'' :Theodisca (Germanica moderna): ''sich selber'' :Latina: ''sibi ipsi'' == Inscriptiones == Inscriptio Venetice, Clavum aeratum in [[Este|Estem]] fundavit (Es 45): :Venetica: ''mego donasto śainatei reitiiai porai egetora aimoi ke louderobos'' :Latina: ''me donavit sanatrici Reitiae bonae Egetora pro-Aemo que liberis'' Inscriptio Venetice, Situlam in [[Cadore|Cadorem]] fundavit (Ca 4 Valle): :Venetica: ''eik goltanos doto louderai kanei'' :Latina: ''hic Goltanus dedit Liberae Cani'' {{ling-stipula}} {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Indoeuropaeae|Venetica]] tcsc7mzzw5lbozmdljdx3xk751fu84e 0 11183 3996916 3996758 2026-10-25T14:01:33Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996916 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Pompeius rursus a Clodio Ciceronem lacessitum, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et novis sociis prodidit. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} cdbj3erhtpudvi2xjbutfsbq08jxfud 3996917 3996916 2026-10-25T14:03:03Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996917 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} r9437fghbngy0bnarypghfwmd3a5v2f 3996959 3996917 2026-10-25T15:51:19Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996959 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Tum ira et indignatio optimatium maxima fuit: Lucius Domitius Ahenobarbus consulatum anni 55 petivit ut decreta triumvirum rescinderet. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consule non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum Parthicum attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} o3ghc6kv6z02p4w6pwuw348vlqzgmiy 3996960 3996959 2026-10-25T15:53:42Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996960 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consule non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum Parthicum attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} hb0sereyw8ciywtpoie77mk1yw61kee 3996961 3996960 2026-10-25T15:55:16Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996961 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum Parthicum attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} kv9mu2j3t3dm9cpxf3b8b8uwtm6i0gw 3996965 3996961 2026-10-25T16:04:56Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996965 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} rr3z9x8qfh5hm1zhnuvg279hxxev3uh 3996969 3996965 2026-10-25T16:17:29Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996969 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 0jsgqnoyo71774ldoyhbw88lsu2sy39 3996970 3996969 2026-10-25T16:18:26Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996970 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} rml7d4yyio6qf6yqapuyq4phavhj5do 3996971 3996970 2026-10-25T16:21:23Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3996971 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 0jd6l78tcsmc7ajon1qn3q5xvpmw31s 3997017 3996971 2026-10-25T18:03:24Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997017 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} oqr8r9agz4icj7089axvv3olgtdcx9h 3997018 3997017 2026-10-25T18:05:10Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997018 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} l80rbs2u5212l8iq5ssmzbba4icqgq1 3997022 3997018 2026-10-25T18:08:28Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997022 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} dnnc4pmr7uy1245qax9y60wrp6v5oiv 3997025 3997022 2026-10-25T18:11:13Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997025 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} s5m75nkjqk54sh6piva0aqrh4i2dak9 3997027 3997025 2026-10-25T18:22:17Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997027 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Sed ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} g8rcvo18d5xgny38xr6l0vh2g7d8bd3 3997042 3997027 2026-10-25T19:48:35Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997042 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius,''' appellatus '''Magnus,''' fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] multique alii senatores omnes res a Pompeio in Oriente decretas comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Sed ira et indignatio optimatium maxima fuit: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum rescissurum et consilia eorum impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a servis armatis [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. == De facultate dicendi == His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == Vita == Gnaeus Pompeius stirpis senatoriae adolescens, in bello civili se et patrem consilio servavit. [[Gnaeus Pompeius Strabo|Pompeii pater]] suo [[Exercitus|exercitui]] ob avaritiam erat invisus; itaque facta est in eum conspiratio. Terentius quidam, Gnaei Pompeii contubernalis, eum occidendum susceperat, dum alii tabernaculum patris incenderent. Quae res iuveni Pompeio cenanti nuntiata est. Ipse nihil periculo motus, solito hilarius bibit, et cum Terentio eadem, qua antea, comitate usus est. Deinde cubiculum ingressus, clam subduxit se tentorio, et firmam patri circumposuit custodiam. Terentius tum districtu ense, ad lectum Pompeii accessit, multisque ictibus stragula percussit. Orta mox seditione, Pompeius se in media coniecit agmina, militesque tumultuantes precibus et lacrimis placavit, ac suo duci reconciliavit. Pompeii consul sine collega a senatu nominatus, Caesari aemulus erat. Pompeius eodem bello civili partes [[Sulla|Sullae]] secutus, ita egit ut ab eo maxime diligeretur. Annos tres et viginti natus, ut Sullae auxilio veniret, paterni exercitus reliquias collegit, statimque dux peritus exstitit. Illius magnus apud militem amor, magna apud omnes admiratio fuit; nullus ei labor taedio, nulla defatigatio molestiae erat. Cibi vinique temperans, somni parcus, inter milites corpus exercebat. Cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis lucta certabat. Tum ad Sullam iter intendit, non per loca devia, sed palam incedens, tres hostium exercitus aut fudit, aut sibi adiunxit. Quem ubi Sulla ad se accedere audivit, egregiamque sub signis iuventutem aspexit, desiliit ex equo, Pompeiumque salutavit imperatorem: deinceps ei venienti solebat assurgere de sella et caput aperire; quem honorem nemini nisi Pompeio tribuebat. Postea Pompeius in [[Sicilia|Siciliam]] profectus est, ut eam a Carbone Sullae inimico occupatam reciperet. Carbo comprehensus, et ad Pompeium ductus est. Quem Pompeius, postquam acerbe in eum invectus fuisset, ad supplicium duci iussit. Tunc ille, qui ter consul fuerat, demisse ac muliebriter mortem extimuit: voce flebili petiit ut sibi alvum levare liceret, sicque brevem miserrimae vitae usuram rapuit, donec miles morae impatiens caput in sordido loco sedentis amputavit. Longe moderatior fuit Pompeius erga Sthenium Siculae cuiusdam civitatis principem. Cum enim in eam civitatem animadvertere decrevisset qua sibi adversata fuerat, exclamavit Sthenius, eum inique facturum si ob culpam unius omnes plecteret. Interroganti Pompeio quisnam ille unus esset, "Ego, inquit Sthenius, qui meos cives ad id induxi." Tam libera voce delectatus Pompeius, omnibus et Sthenio ipsi pepercit. Transgressus inde in [[Africa|Africam]] Pompeius, Iarbam [[Numidia|Numidiae]] regem, qui [[Marius|Marii]] partibus favebat, bello persecutus est. Intra dies quadraginta hostem oppressit, et Africam subegit adolescens quattuor et viginti annorum. Tum ei litterae a Sulla redditae sunt, quibus iubebatur exercitum dimittere, et cum una tantum legione successorem exspectare. Id aegre tulit Pompeius paruit: tamen, et Romam reversus est. Revertenti incredibilis multitudo obviam ivit. Sulla quoque eum laetus excepit, et Magni cognomine appellavit: nihilominus Pompeio triumphum petenti restitit; neque ea re a proposito deterritus est Pompeius; aususque est dicere plures solem orientem adorare, quam occidentem: quo dicto innuebat Sullae potentiam minui, suam vero crescere. Ea voce audita, Sulla iuvenis constantiam admiratus, exclamavit: "Triumphet, triumphet." A Pompeio militari triumpho perfecto, titulum Magnum accipit. Metello iam seni et bellum in [[Hispania]] segnius gerenti collega datus est Pompeius, ibique adversus Sertorium vario eventu dimicavit. In quodam proelio maximum subiit periculum: cum enim in eum vir vasta corporis magnitudine impetum fecisset, Pompeius manum hostis amputavit, sed multis in eum concurrentibus, vulnus in femore accepit, et a suis fugientibus desertus in hostium potestate erat. At praeter spem evasit: illi scilicet equum Pompeii auro phalerisque eximiis instructum ceperant. Dum vero praedam inter se altercantes partiuntur, Pompeius illorum manus effugit. Altero proelio, cum [[Metellus]] Pompeio laboranti auxilio venisset, fususque esset Sertorii exercitus, is dixisse fertur: "Nisi ista anus supervenisset, ego hunc puerum verberibus castigatum Romam dimisissem." Metellum anum appellabat, quia is iam senex ad mollem et effeminatam vitam deflexerat. Tandem Sortorio interfecto, Pompeius Hispaniam recepit. Cum [[Pirata|piratae]] maria omnia infestarent, et quasdam etiam Italiae urbes diripuissent, ad eos opprimendos, cum imperio extraordinario missus est Pompeius. Nimiae viri potentiae obsistebant quidam ex optimatibus, et imprimis Quintus Catulus; qui cum in contione dixisset esse quidem praeclarum virum Gnaeum Pompeium, sed non esse uni omnia tribuenda, adiecissetque: "Si quid ei acciderit, ecquemnam in eius locum substituetis?" Acclamavit universa contio: "Te ipsum, Quinte Catule." Tam honorifico civium testimonio victus Catulus e contione discessit. Pompeius, disposito per omnes maris recessus navium praesidio, brevi terrarum orbem illa peste liberavit; praedones multis locis victos fudit; eosdem in deditionem acceptos in urbibus et agris procul a mari collocavit. Nihil hac victoria celerius; nam intra quadragesimum diem piratas toto mari expulit. Confecto bello piratico, Gnaeus Pompeius contra [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] profectus est, et in Asiam magna celeritate contendit. Proelium cum rege conserere cupiebat, neque opportuna dabatur pugnandi facultas, quia Mithridates interdiu castris se continebat, noctu vero haud tutum orat congredi cum hoste in locis ignotis. Quadam tamen noctu Mithridatem Pompeius aggressus est. Luna magno fuit Romanis adiumento: nam cum eam Romani a tergo haberent, umbrae corporum longius proiectae ad primos usque hostium ordines pertinebant; unde decepti regii milites, in umbras tanquam in propinquum hostem tela mittebant. Victus Mithridates in Pontum profugit. Adversus eum filius Pharnaces rebellavit, quia, occisis a patre fratribus, vitae suae ipse timebat. Mithridates a filio obsessus venenum sumpsit, quod cum tardius subiret, quia adversus venena multis antea medicaminibus corpus firmaverat, a milite Gallo volens interfectus est. Pompeius deinde Tigranem [[Armenia|Armeniae]] regem, qui Mithridatis partes secutus fuerat, ad deditionem compulit; quem tamen ad genua procumbentem erexit, benignis verbis recreavit, et in regnum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et vincere reges et facere. Tandem rebus Asiae compositis in Italiam rediit. Ad urbem venit, non, ut plerique timuerant, armatus, sed demisso exercitu, et tertium triumphum biduo duxit. Insignis fuit multis novis inusitatisque ornamentis hic triumphus; sed nihil illustrius visum, quam quod tribus triumphis tres orbis partes devictae causam praebuerunt Pompeius enim, quod antea contigerat nemini, primo ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumphavit, felix opinione hominum futurus, si quem gloriae, eumdem vitae finem habuisset, neque adversam fortunam esset expertus iam senex. Pompeius effecit ut et magnitudinem et potentiam Senatus augeret. A [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] anno [[48 a.C.n.]] apud [[Pugna apud Pharsalum|Pharsalum]] victus in [[Aegyptus|Aeqyptum]] fugit, atque die [[28 Septembris]] eiusdem anni, [[Pelusium|Pelusii]] appulsus, necatus est. Inter interfectores et [[Lucius Septimius]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} {{Viri Illustres}} * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} mqnx7pzixf4hffy523bknuymaivybu6 0 15085 3997100 3785693 2026-10-26T02:55:00Z PK2 16025 /* Bibliographia */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997100 wikitext text/x-wiki {{Videhom|Lingua Italiana}} {{Capsa familiae linguarum |nomen= {{PAGENAME}} |originale= |regio= [[Italia]] antiqua et [[Imperium Romanum]] (sed vide et [[Linguae Romanicae|linguarum Romanicarum]] distributionem) |color= lawngreen |familia= grex linguarum [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaearum]] |filia1= [[Linguae Latino-Faliscae]] (inter quas [[lingua Latina|Latina]], unde [[linguae Romanicae|Romanicae]]) |filia2= [[Linguae Oscoumbricae]] |filia3 = [[Lingua Aequica]] |filia4 = [[Lingua Vestina]] |filia5 = [[Lingua Sicula (antiquum)|Lingua Sicula]] |iso2= <!--iso5=itc--> |tabula= [[Fasciculus:Human Language Families (wikicolors).png|center|255px|Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis pictae]] |syllabus= Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis pictae}} [[Fasciculus:Lenguas itálicas.png|thumb|upright=1.44|Opinabilis [[Linguae Italicae]] distributio in [[Italia]] et vicinis [[Aetas Ferrea|Aetatis Ferreae]] regionibus, [[saeculum 6 a.C.n.|saeculo sexto a.C.n.]] ([[Anglice]])]] '''Linguae Italicae''' sunt subfamilia vel divisio familiae [[lingua]]rum [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaearum]]. [[Linguae Romanicae|Linguas Romanicas]] e [[Lingua Latina|Latina]] deductas ([[Lingua Italica|Italicam]], [[Lingua Hispanica|Hispanicam]], [[Lingua Lusitana|Lusitanam]], [[Lingua Francogallica|Francogallicam]], [[Lingua Dacoromanica|Dacoromanicam]], etc.), et nonnullas [[lingua exstincta|exstinctas]] [[Paeninsula Italica|Paeninsulae Italicae]] linguas comprehendit, [[Lingua Umbra|Umbrica]], [[Lingua Osca|Osca]], [[Lingua Falisca|Falisca]], et Latina ipsa inclusis. Obtinent variae verbi ''Italici'' definitiones. Hic commentarius classificatione in ''[[Tabula Glottologorum]]'' usitata utitur (vide "Nexus externos" infra): Italica subgregem Latinum (Latinam et linguas Romanicas) et linguas Italicas antiquas (Faliscam, Osco-Umbricam, et tria linguas Italicas non digestas, [[Lingua Aequica|Aequicam]], [[Lingua Vestina|Vestinam]] et [[Lingua Sicula (antiquum)|Sicula]]), sic comprehendit. Lingua autem [[Lingua Venetica|Venetica]], lingua regionis [[Venetiae|Venetiarum]], habetur Indoeuropaea non digesta, contra eius vim in hodierna regionis lingua Italica. ==Mutationes phoneticae== Aliquae ordinariae ex parte [[mutatio phonetica|mutationes phoneticae]] a [[Lingua Protoindoeuropaea|Protoindoeuropaea]] ad [[Lingua Protoitalica|Protoitalicam]]: * Palatovelares cum [[velar]]ibus simplicibus miscuerunt: ** {{IPA|kʲ}} → {{IPA|k}} ** {{IPA|ɡʲʱ}} → {{IPA|ɡʱ}} ** {{IPA|ɡʲ}} → {{IPA|ɡ}} * [[Labializatio|Labiovelares]] [[Vox (phonetice)|vocati]] rotunditatem amiserunt vel [[lenitio]]nem fecerunt: ** {{IPA|ɡʱʷ}} → {{IPA|ɡʱ}} ** {{IPA|ɡʷ}} → {{IPA|ɡ}} vel {{IPA|w}} <!--conditions?--> * [[Aspiratio (phonetice)|Aspirationes]] [[vox|vocatae]] primum sine voce factae sunt, tum [[Fricativa|fricativizaverunt]]: ** {{IPA|bʱ}} → {{IPA|pʰ}} → {{IPA|ɸ}} → {{IPA|f}} ** {{IPA|dʱ}} → {{IPA|tʰ}} → {{IPA|θ}} ** {{IPA|ɡʱ}} → {{IPA|kʰ}} → {{IPA|x}} * [[Adsimillatio]]: ** {{IPA|s}} → {{IPA|θ}} ante {{IPA|r}}; alibi non mutata ** {{IPA|p}} → {{IPA|kʷ}} ante {{IPA|kʷ}} in [[syllaba]] sequenti (e.g. ''quinque,'' ex PIE ''penkʷe''); alibi non mutata * [[Sonorans|Sonorantes]] et reliqui [[sonus (physica)|soni]] "[[stop]]" ({{IPA|m n l r w b d ɡ p t k kʷ}}) non mutata <!-- +Vocales?--> Mutationes per evolutionem singularum linguarum Italicarum amplius acciderunt; in [[Lingua Latina|Latina]], exempli gratia, /{{IPA|f, θ}}/ → /{{IPA|b, d}}/ inter vocales, et /{{IPA|θ}}/ → /{{IPA|f}}/ verbo ineunte. ==Rami== Familia Italica duos ramos notos et duas linguas non digestas habet: * '''[[Linguae Latino-Faliscae|Latino-Faliscae]]''': ** [[Lingua Falisca]], in regione circa [[Falerii|Falerios]] Veteres (hodiernam ''Civita Castellana'') ad [[Roma]]e septentriones adhibita, et fortasse in [[Sardinia]] ** [[Lingua Latina|Latina]], in [[Italia]] medio-occidentali adhibita. [[Imperium Romanum]] eam propagavit per paeninsulam et ultra. *** [[Linguae Romanicae]], progenies Latinae * '''[[Linguae Oscoumbricae]]''' seu lingua Sabellica, continentes: ** [[Lingua Osca]], in medio-meridionali [[Paeninsula Italica|Paeninsulae Italicae]] regione adhibita ** Grex Umbricus: *** [[Lingua Umbra|Lingua Umbrica]], medio-septentrionali [[Paeninsula Italica|Paeninsulae Italicae]] regione adhibita *** [[Lingua Volsca]] *** [[Lingua Marsica|Marsica]], lingua [[Marsi|Marsorum]] ** [[Lingua Picena Meridionalis|Picena Meridionalis]], in medio-orientalis [[Paeninsula Italica|Paeninsulae Italicae]] regione adhibita ** [[Lingua Sabina|Sabina]], in [[Latium|Latio]] et medio [[Appenninus|Appennino]] * '''[[Lingua Aequica|Aequica]]''', lingua a tribu [[Aequi]]s adhibita, paululum ad orientem Romae * '''[[Lingua Vestina|Vestina]]''', lingua a tribu [[Vestini|Vestinis]] in septentrio-oriente [[Paeninsula Italica|Paeninsulae Italicae]] regione adhibita, sed origine incerto * '''[[Lingua Sicula (antiquum)|Sicula]]''', lingua a tribu [[Siculi]] in [[Sicilia]]. [[Lingua Venetica|Venetica]], ab inscriptionibus (sententiis plenae inclusis) patefacta, arte conecta est cum linguis Italicis, et aliquando Italica iam classificatur. <!--However, since it also shares similarities with other Western Indo-European branches (particularly [[Germanic languages|Germanic]]), some linguists prefer to consider it an independent Indo-European language. --> Litteris primum attestantur linguae Italicae in inscriptionibus Umbrianis et Faliscanis ex [[saeculum 7 a.C.n.|saeculo septimo a.C.n.]], quarum [[Abecedarium|abecedaria]] de [[Abecedarium Italicum Vetus|Abecedario Italico Vetere]] deducuntur, ipso de [[Abecedarium Graecum|abecedario Graeco]] deducto. Linguae Italicae vim minorem ex [[Lingua Etruscana|Etruscana]] ostendunt, atque amplius ex linguis [[Lingua Graeca|Graecis]] antiquis. Dicione [[Respublica Romana|Reipublicae Romanae]] omnem trans Paeninsulam Italicam propagata, Latina per linguas Italicas regnare coepit, quae homines fortasse [[saeculum 1|saeculo primo]] p.C.n. non iam usi sunt. Ex [[Sermo vulgaris|Latina Vulgari]] emerserunt [[Linguae Romanicae]]. ==Fontes== *Pulgram, Ernst. [[1958]]. ''Tongues of Italy: Prehistory and History.'' Cantabrigiae: Harvard University Press. *Rix, Helmut. [[2003]]. "Ausgliederung und Aufgliederung der italischen Sprachen." In ''Languages in Prehistoric Europe,'' ed. Alfred Bammesburger et Theo Vennemann, pp. 147–172. Indogermanische Bibliothek, 3. Heidelberg: Winter. ISBN 3-8253-1449-9. {{NexInt}} * [[Linguae mundi]] * [[Linguae Italo-Celticae]] ==Nexus externi== * {{cite web|title=Arbor Italica|url=http://linguistlist.org/forms/langs/get-familyid.cfm?CFTREEITEMKEY=IEJ|publisher=Linguist List, Eastern Michigan University|date=2009|format=html}} * {{cite web|title=Glossarium Terminorum Indoeuropaeorum Linguisticorum|url=http://korpling.german.hu-berlin.de/~amir/IE_Glossary.php|language=English|publisher=Institut für deutsche Sprache und Linguistik|date=2009}} ==Bibliographia== *[[Philippus Baldi|Baldi, Philip]]. [[2002]]. ''The Foundations of Latin.'' Berolini, Novi Eboraci: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-016294-6. *[[L. R. Palmer|Palmer, L. R.]] [[1954]]. ''The Latin Language.'' Londini: Faber & Faber. Iterum a Prelo Universitatis Oclahomae divulgatus, [[1988]]. ISBN 0-8061-2136-X. {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|!]] 1dpx7s79ipb43aw57kl81pu13x5r42g 0 15086 3997103 3823500 2026-10-26T02:59:04Z PK2 16025 /* Nexus externi */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997103 wikitext text/x-wiki {{Capsa familiae linguarum |nomen= Linguae Romancae |regio= Primum in [[Europa meridiana|Europa meridiana]], hodie etiam in [[America]], [[Africa]], partibusque [[Asia]]e et [[Oceania]]e |familia=[[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaea]]<br> &nbsp;&nbsp;[[linguae Italicae|Italica]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Linguae Romanicae |filia1= L. Romanicae occidentales |filia2= L. Romanicae orientales |filia3= Lingua Sarda |iso2=roa |tabula= [[Fasciculus:Map-Romance Language World.png|center|255px]] |syllabus= Ubi linguae Romanicae reperiuntur: Italiana (flavo), Hispanica (viridi obscuro et claro), Francogallica (caeruleo), Lusitana (flammeo), Dacoromanica (rubro)}} '''Linguae Romanicae'''<ref>{{DMLBS|Romanicus}}</ref> sunt [[lingua]]e nostri temporis quae ex [[Sermo vulgaris Latinus|sermone vulgari Latino]] inter saecula [[saeculum 6|VI]] et [[saeculum 9|IX]] creverunt et inter [[linguae Italicae|linguas Italicas]] familiae [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaeae]] enumerantur. Hodie fere 800 [[millio]]nes hominum habent [[sermo patrius|patrium sermonem]] Romanicum, praecipue in [[Europa]], [[Africa]], [[America]]; etiam multi alii Romanicas linguas discunt et iis in negotiis, peregrinatione, et alibi utuntur. Quod ad numerum attinet eorum, qui Romanice sermone patrio loquuntur, quinque linguae Romanicae maximae sunt [[lingua Hispanica|Hispanica]] (470 milliones), [[lingua Francogallica|Francogallica]] (300 milliones), [[lingua Lusitanica|Lusitanica]] (250 milliones), [[lingua Italiana|Italiana]] (70 milliones), [[lingua Dacoromanica|Dacoromanica]] (25 milliones).<ref>[[Nationalencyklopedin]] "Världens 100 största språk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007/2010</ref> == Divisio linguarum Romanicarum == * [[Lingua Latina]] * [[Sermo vulgaris]] ** [[lingua Sarda]] ** linguae Romanicae orientales *** [[lingua Dacoromanica]] *** [[lingua Moldavica]] *** [[lingua Valachica]] *** [[lingua Moeso-Romanica]] *** [[lingua Istroromanica]] *** [[lingua Macedoromanica]] sive Aromena *** [[lingua Meglenoromanica]] ** linguae Romanicae Italo-occidentales *** [[Linguae Italoromanicae]] **** [[linguae Italoromanicae mediae]] ***** [[lingua Italiana|lingua Tusca]] (quae et [[lingua Italiana|Italiana sive Italica]]) ***** [[lingua Corsa]] ***** [[dialectus Romanensis]] **** [[lingua Neapolitana]] sive linguae Italoromanicae meridianae ***** [[dialectus Campana]] ***** [[dialectus Aprutina]] ***** [[dialectus Fodiana]] ***** [[dialectus Bariana]] ***** [[dialectus Lucana]] **** [[lingua Sicula]] sive linguae Italoromanicae meridionalissimae ***** [[dialectus Sallentina]] ***** [[dialectus Bruttia]] ***** [[dialectus Sicula]] *** Linguae Romanicae occidentales **** [[linguae Gallaico-Lusitanae]] ***** [[lingua Gallaica]] ***** [[lingua Lusitana]] **** [[linguae Hiberoromanicae]] ***** [[lingua Hispanica]] ***** [[lingua Iudaeo-Hispanica]] sive Ladina ***** [[lingua Aragonica]] ***** [[lingua Mosarabica]] **** [[Dominium linguisticum Asturicum|Complexus Asturo-Legionicus]] ***** [[lingua Asturiana]] ***** [[lingua Legionica]] ***** [[lingua Mirandica]] ***** [[lingua Extremaduriana]] ***** [[lingua Cantabrica]] sive Montana ***** [[lingua Fala]] **** [[Linguae Galloromanicae]] ***** [[lingua Raetoromanica|Linguae Raetoromanicae]] ****** [[Lingua Rhaetica (Romanica)]] ****** [[Lingua Ladina (Dolomiana)]] ****** [[Lingua Foroiuliensis]] ***** [[Gallicoitalicae dialecti|linguae Galloitalicae]] ****** [[Dialectos Langobarda|lingua Langobarda]] ****** [[lingua Ligustica]] ****** [[lingua Monoecica]] ****** [[lingua Pedemontana]] ****** [[lingua Aemiliensis]] ****** [[lingua Venetica]] (cf. [[Venetae dialecti]]) ***** linguae Francogallicae ****** [[lingua Francogallica]] ****** [[lingua Pictavino-Santonica]] ****** [[lingua Burgundica]] ****** [[lingua Campanica]] ****** [[lingua Franco-Comitatica]] ****** [[lingua Lotharingica]] ****** [[lingua Gallonica]] ****** [[lingua Normannica]] ******* [[lingua Anglo-Normannica]] † ******* [[lingua Auranica]] ******* [[lingua Guernesica]] ******* [[lingua Caesariaca]] ******* [[lingua Sercquiaca]] ****** [[lingua Picardica]] ****** [[lingua Vallonica]] ***** [[linguae Occitano-Catalanae]] ****** [[lingua Catalana]] ******* [[Dialectus Russinica]] ******* [[Dialectus Balaearensis]] ******* [[Dialectus Valenciana]] ****** [[lingua Occitanica]] ******* [[lingua Gasconica]] ******** [[lingua Aranica]] ******* [[lingua Lemovicensis]] ******* [[lingua Limanica]] ******* [[lingua Languedociana]] ******* [[lingua Provincialis]] ******* [[lingua Vivariensis-Alpensis]] **** [[lingua Arpitanica]] ** [[lingua Dalmatica]] † ** [[lingua Afroromanica]] † † [[Lingua exstincta|Exstincta]] == Comparatio == Linguae Romanicae inter se comparatae. Sententia est '(Illa) fenestram semper claudit antequam cenat'. :{| cellspacing="3px" |- | [[Lingua Latina]] || ''(Illa) claudit semper fenestram antequam cēnat.'' |- | [[Lingua Aragonensis]] || ''(Ella) zarra siempre a finestra antes de cenar.'' |- | [[Lingua Aromanica]] || ''(Ea/Nâsa) încljidi/nkidi totna firida ninti di tsinâ.'' |- | [[Lingua Arpitanica]] || ''(Le) sarre toltin/tojor la fenétra avan de goutâ/dinar/sopar.'' |- | [[Lingua Asturiana]] || ''(Ella) pieslla siempre la feniestra/ventana enantes de cenar.'' |- | [[Eastern Lombard language|Bergamasque]] || ''(Lé) la sèra sèmper sö la finèstra prima de senà.'' |- | [[Bolognese dialect|Bolognese]] || ''(Lî) la sèra sänper la fnèstra prémma ed dsnèr.'' |- | [[Lingua Catalana]] || ''(Ella) tanca sempre la finestra abans de sopar.'' |- | [[Lingua Corsa]] || ''(Ella chjode sempre a finestra prima di cena.'' |- | [[Emilian language|Emilian]] || ''(Lē) la sèra sèmpar sù la fnèstra prima ad snàr.'' |- | [[Lingua Dacoromanica]] || ''(Ea) închide totdeauna fereastra înainte de a cina.'' |- | [[Lingua Extremadurensis]] || ''(Ella) afecha siempri la ventana antis de cenal.'' |- | [[Lingua Foroiuliensis]] || ''(Jê) e siere simpri il barcon prin di cenâ.'' |- | [[Lingua Francogallica]] || ''Elle ferme toujours la fenêtre avant de dîner/souper.'' |- | [[Lingua Gallaica]] || ''(Ela) pecha/fecha sempre a fiestra/xanela antes de cear.'' |- | [[Lingua Hispanica]] || ''(Ella) siempre cierra la ventana antes de cenar.'' |- | [[Lingua Iudaeo-Hispanica]] || ''Eya serra syempre la ventana antes de senar.'' |- | [[Lingua Italiana]] || ''(Ella/Lei) chiude sempre la finestra prima di cenare.'' |- | [[Mediae Italiae dialecti]] || ''Essa chjude sempre la finestra prima de cena'.'' |- | [[Lingua Ladina (Dolomiana)|Lingua Ladina]] || ''(Ëra) stlüj dagnora la finestra impröma de cenè.'' (badiot) ''(Ëila) stluj for l viere dan maië da cëina'' (gherdëina) |- | [[Lingua Legionensis]] || ''(Eilla) pecha siempres la finiestra cabeiru de cenare.'' |- | [[Lingua Ligustica]] || ''(Le) saera sempre u balcun primma de cenà.'' |- | [[Lingua Lusitana]] || ''(Ela) fecha/serra sempre a janela antes de jantar/cear'' |- | [[Mediolanensis dialectus]] || ''(Le) la sara semper sü la finestra prima de disnà.'' |- | [[Lingua Mirandica]] || ''(Eilha) cerra siempre la bentana/jinela atrás de jantar.'' |- | [[Lingua Mosarabica]] || ''Ella cloudet sempre la fainestra abante da cenare.'' (reconstructed{{dubsig}}) |- | [[Lingua Neapolitana]] || ''Essa nzerra sempe 'a fenesta primma 'e magnà.'' |- | [[Lingua Normannica]] || ''Lli barre tréjous la crouésie devaunt de daîner.'' |- | [[Lingua Occitanica]] || ''(Ela) barra sempre/totjorn la fenèstra abans de sopar.'' |- | [[Lingua Pedemontica]] || ''Chila a sara sèmper la fnestra dnans ëd fé sin-a/dnans ëd siné.'' |- | [[Lingua Picardica]] || ''Ale frunme tojours l’ creusèe édvint éd souper.'' |- | [[Lingua Puericisca]] || ''(Ena) cerovâ suempre la velustra atratès dî zzenar.'' |- | [[Lingua Rhaetica (Romanica)|Lingua Rhaetica]] || ''Ella clauda/serra adina la fanestra avant ch'ella tschainia.'' |- | [[Lingua Sarda]] || ''Issa serrat semper sa bentana innantis 'e chenare.'' |- | [[Sassarese language|Sassarese]] || ''Edda sarra sempri lu balchoni primma di zinà.'' |- | [[Lingua Sicula]] || ''Idda chiui sempri la finestra prima di pistiari/manciari.'' |- | [[Lingua Vallonica]] || ''Ele sere todi li finiesse divant di soper.'' |- | [[Lingua Veneta]] || ''Eła ła sara/sera sempre ła fenestra vanti de xenàr/disnar.'' |- |} == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Ars Romanica]] * [[Linguae Iudaeo-Romanicae]] * [[Linguae mundi]] * [[Unio Latina]] == Bibliographia == * Dalby, Andrew. "Romance Languages". In ''Dictionary of Languages: The Definitive Reference to More Than 400 Languages'', 512–14. Novi Eboraci: Columbia University Press, 1998. == Nexus externi == * [https://www.ethnologue.com/subgroups/romance De linguis Romanicis] apud [[Ethnologue]] {{ling|Anglice}} * [https://web.archive.org/web/20181012053925/https://bigenc.ru/linguistics/text/4323600 De linguis Romanicis] in Большая российская энциклопедия {{ling|Russice}} * [https://www.britannica.com/topic/Romance-languages De linguis Romanicis] in [[Encyclopaedia Britannica]] {{ling|Anglice}} {{Linguae Romanicae}} {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Indices linguarum]] [[Categoria:Linguae Romanicae|!]] {{Myrias|Anthropologia}} mu3ok7eum6er5je7oxz9a2ir0jbfj2x 0 18103 3997101 2521981 2026-10-26T02:56:17Z PK2 16025 add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997101 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-3}} '''Latino-Faliscae linguae''' sunt quaedam linguae quae [[Linguae Italicae|linguis Italicis]] [[Linguae Indoeuropaeae|linguarum Indoeuropearum]].<!--Ubi est verbum ad "quae" pertinens?--> Inter eos, [[lingua Latina]] et [[lingua Falisca]] sunt; lingua Falisca nondum loquuntur. {{Linguae Italicae}} {{ling-stipula}} [[Categoria:Linguae Italicae]] [[ja:イタリック語派#語群]] dif7w4t8136pes4jd1wychuhu8j991a 0 18104 3997104 3864398 2026-10-26T02:59:50Z PK2 16025 /* Nexus externi */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997104 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Linguistic Landscape of Central Italy.png|thumb|upright=1.5|Linguae media in Italia.]] '''Falerica''' sive '''Falisca lingua''' est [[sermo]] [[antiquitas|antiquorum]] [[Falisci|Faliscorum]], triginta sex paucis [[inscriptio]]nibus nobis notus, qui [[saeculum 3 a.C.n.|saeculo tertio]] aut [[saeculum 2 a.C.n.|secundo]] [[a.C.n.]] [[abecedarium|abecedario]] [[Etruscia|Etrusco]] a sinistra ad dexteram lectus, certum momentum [[lingua Latina|Latinum]] habebat. Ecce eius [[littera]]e phoneticae. # Retentio ''f'' mediae, quod ''b'' Latinum factum est # Repraesentatio ''gh'' [[Lingua Protoindoeuropaea|Protoindoeuropaei]] ''f'' Falisco (''foied'', Latine ''hodie'') # Deletio ''s'' finalis (''cra'' Latine ''cras'') # Exemplum in lingua Falerica ''foied vino pipafo, cra carefo,'' Latine ''hodie vinum bibam, cras carebo'' Litterae aliae sunt: # Retentio velarum (Fal. ''cuando'' = Latine ''quando'' - nisi modo [[Lingua Umbra|Umbrici]] ''pan(n~u)''); # Assimiliatio aliquarum consonantum finalium ad sonum initialem verbi proximi: "''pretod de zenatuo sententiad''" est "''praetor de senatus sententia''" == Exemplum in lingua Falerica == :{| class=wikitable style=text-align:center; | '''Falerice''' || '''Latine''' |- |Menerua sacru la cotena la pretod de zenatuo sententiad vootum dedet cuando datu rected cuncaptum, hirmo tertineo pretores. || Minerva sacro a catena a praetor de senatus sententia votum dedit quando dato recte conceptum, firmus tertianus praetores. |- |Didius, Vetius doum viri quinque statuas fornicesque haciundum coer idemque probaverunt. Unos latinos Pescosal quod af lucu Plaria dedet libes Ferono donom mereto. || Didius, Vetius duo viri, quinque statuas fornicesque faciendum cur idemque probaverunt. Unus latinus Pescosal quod ab luco Plaria dedit libis Feronio donum merito. |- |Iovei Menerua lunonei falesce quei in Sardinia sunt donom dederunt magistreis Latrius, Saluena, Voltai coiraverunt. Gonlegium quod est aciptum aetatei agedai opiparum ad veitam quolundam festosque dies quei soveis astuties op idque Volgani gondecorant saipi sume comvivia loidosque ququei fuc dederunt inperatoribus summeis utei sesed lubentis bene iovent optantis. || Iovi Minerva lunoni falisce qui in Sardinia sunt donum dederunt magistris Latrius, Saluena, Voltei curaverunt. Collegium quod est aceptum aetati agendae opiparum ad vitam quondam festusque dies qui suis astutis ob idque Vulcani condecorant saepe sume convivia ludusque coqui hoc dederunt imperatoribus summis uti sesse libentis bene iuvent optantis. |- |Eco Quotene Votenosio Titias duenom duenas salueto Voltene. Capena Rufia Caleptia ves saluete sociai Ofetios Caios Velos amanos. || Ego Quotene Votenosio Titus bonum bona saluti Voltene. Capena Rufia Caleptia vis salute sociae Ofetius Gaius Velus amamus. |- | Ceres far meletom loufir vinom porrecat eios Mama et Zextos me difiqod. Pravios urnam sociai pordet carai eqo urnela titela fitai dupes arcentelom hunti. Cilom pe parai pordovit. || Ceres far molitum liber vinum porrigat, eius Mama et Sextus me dixerunt. Pravius urnam sociae portet carae equo urnula tutela fidae dubiis argentorum fundi. Cillum per parvae portavit. |- |Vecilio Polae Abellese lectu datus Vecilio plenes electu. Amplius nihil inviteis clevies et quei eos parentaret ne anteponat. || Vecilius, Paullae, Abellensis lecto datus Vecilius plenis electo. Amplius nihil invitis clavis et qui eos parentaret ne anteponat. |- |Voltio vecineo maxomo fec cupat Carconia fec cupat, Meania fec cupat. Cicio cicoi cupat infra vel Zuconeo fec. Cavio Leulio Cavi hileo Ianta fec cupat. || Volteio vicinus maximus hic cubat, Carconia hic cubat, Maenia hic cubat. Cincius Cincio cubat infra vel Zuconius hic. Gaius Lollio Gai filius Ianta hic cubat. |- | Uxo Vipi Leuelia hilea Louci Teti uxo Cavi, helicinate uxo Vipi Veszi cela Cavi cela cesi fi Marci Acarcelini mate Marci Acarcelini uxo Velce fec Letei hileo Cavi. Oufilio Clipeaio Letei hileo me hacet pre cono cuei tenet Let. Tertinei posticnu partis Volti. || Uxor Vibi Lollia filia Luciae Teti uxor Gai felicitate uxor Vibi Veszi cela Gai cela cessi his Marci Acarcelini mater Marci Acarcelini uxor Vellica hic Leti filius Gai. Ofilius Clipeaio Leti filius me faciet prae conus qui tenet Lete. Tertiani postico partis Voltei. |} == Collatio vocabulorum == {| class=wikitable style=text-align:center; ! Lingua Protoitalice || Lingua Latina || Lingua Falerica<ref>[https://thevore.com/faliscan/ Quidam situs interretialis.]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Jane Stuart-Smith, ''Phonetics and Philology: Sound Change in Italic'' (Oxoniae: Oxford University Press, 2004).</ref> |- |argentom || argentum || arcentom |- |ab || ab || af |- |pibo || bibo || pipo |- |karefo || carebo || carefo |- |kras || cras || cra |- |kom || cum || com |- |konlegiom || collegium || gonlegium |- |kupad || cubat || cupat |- |duenom || bonum || duenom |- |det || de || de |- |ego || ego || eco |- |hundo || fundo || hunti |- |filom || filum || hilom |- |faba || faba || haba |- |fakio || facio || haceo |- |feilios || filius || hileo |- |firmos || firmus || hirmo |- |frater || frater || frated |- |xodied || hodie || fodied |- |xeike || hic || fec |- |louderos || liberis || loufiros |- |vecinos || vicinus || vecineo |- |porekad || porrigat || porrecat |- |op || ob || op |- |letei || leti || letei |- |kwe || que || que |- |kwoi || qui || quei |- |kwid || quid || quid |- |kwis || quis || quis |- |kwod || quod || quod |- |kwendo || quando || cuando |- |prai || prae || pre |- |praitor || praetor || pretod |- |premom || primum || pramom |- |seted || sede || sesed |- |tolno || tollere || tulom |- |sententiad || sententia || sententiad |- |senatos || senatus || zenatuo |- |sint || sunt || sunt |- |wija || via || via |- |winos || vinum || vino |- |gwiwos|| vivus || vivo |} == Notae == <references /> == Bibliographia == * [[Victor Pisani|Pisani, Victor]]. [[1964]]. ''Le lingue dell'Italia antica oltre il Latino.'' [[Lingua Italiana|Italiane]]. * Conway, R. S. ''Italic Dialects,'' p. 312. [[Lingua Anglica|Anglice]]. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20210503082102/http://mnamon.sns.it/index.php?page=Lingua&id=66&lang=fr Lingua Falisca apud Mnamon.] {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae]] 08irm8ylt5l99jes6i8duic4wjd2jph 0 18251 3997048 3925336 2026-10-25T20:12:42Z Bis-Taurinus 70496 Paginam partim redegi. 3997048 wikitext text/x-wiki {{Calendarium-Octobris}} '''22 Octobris''' est [[dies]] 295ª anni (296ª [[Annus bisextilis|annis bissextilibus]]) in [[Calendarium Gregorianum|calendario Gregoriano]]. 70 dies manent. Secundum [[calendarium Romanum]] est '''ante diem undecimum Kalendas Novembres''', quod ''a.d. XI Kal. Nov.'' abbreviatur. [[Fasciculus:IVLIANVS.gif|thumb|left|upright=0.35|Imperator [[Flavius Claudius Iulianus|Iulianus Apostata]]]] == Eventa == === Saeculo 4 === * [[363]] - Daphneum [[Apollo|Apollinis]] fanum prope [[Antiochia ad Orontem|Antiochiam ad Orientem]] imperatore [[Flavius Claudius Iulianus|Iuliano Apostata]] in urbe versante vi flammarum exuritur. <ref>[[Ammianus Marcellinus]], [http://www.thelatinlibrary.com/ammianus/22.shtml#13 XXII, 13, 1]</ref> === Saeculo 8 === * [[794]] - [[Kyotum|Kyotum]] urbs Iaponiae [[caput (urbs)|caput]] fit. === Saeculo 14 === * [[1303]] - [[Benedictus XI]] [[papa]] fit. === Saeculo 15 === * [[1494]] - [[Ludovicus Sfortia]] [[Ioannes Galeatius Sfortia|nepote]] eius mortuo (vide infra) dux [[Ducatus Mediolanensis|Mediolani]] fit. === Saeculo 18 === * [[1708]] - Inter [[Bellum de successione Hispanica]] contra [[Francia]]m alligati [[Anglia|Anglici]] atque [[Austria]]ci urbem et castellum [[Insula (urbs)|Insulam]] expugnant. === Saeculo 19 === * [[1841]] - [[Samuel Houston]] primus praeses [[Res Publica Texana|Rei Publicae Texanae]] fit. * [[1859]] - [[Hispania]] [[Marocum|Maroco]] bellum indicit. * [[1873]] - [[Alexander II (imperator Russiae)|Alexander II]], imperator [[Russia]]e, [[Gulielmus I (Imperator Germaniae)|Gulielmus I]] imperator [[Imperium Germanicum|Germaniae]] atque [[Franciscus Iosephus I]] imperator [[Imperium Austro-Hungaricum|Austro-Hungaricus]] in [[Palatium Belli Fontis|Palatio Belli Fontis]] apud [[Vindobona]]m [[Foedus Trium Imperatorum]] signant. === Saeculo 20 === * [[1962]] - Inter crisem [[Cuba]]nam [[Ioannes F. Kennedy]] praeses [[CFA]] obsidionem maritimam contra insulam decernit, cuius regnantes [[Fidelis Castro|Fideli Castro]] duce [[Rrocheta]]s [[Unio Sovietica|Sovieticas]] illuc transportari sinuerunt. * [[1964]] - [[Ioannes Paulus Sartre]] [[praemium Nobelianum litterarum]] refutat. * [[1973]] - [[Concilium Salutis]] resolutionem 338 de [[ecechiria]] [[Contentio Arabo-Israëlitica|Contentionis Arabo-Israëlicae]] creat. * [[1993]] - [[Angelus Felix Patassé]] praeses [[Respublica Africae Mediae|Reipublica Africae Mediae]] electione habita officium init. Successor erat [[Andreas Kolingba|Andreae Kolingba]]. === Saeculo 21 === * [[2009]] - Systema internum ''[[Windows 7]]'' a Microsoft publicatur. * [[2019]] - [[Naruhito]] apud [[Palatium Imperiale Tokiense]] imperator [[Iaponiae]] coronatur. * [[2022]] - [[Georgia Meloni]], politica fascista [[praeses consilii ministrorum]] [[Italia]]e eligitur. == Nati == === Saeculo 16 === * [[1511]] - [[Erasmus Reinhold]], [[astronomus]] et [[mathematicus]] Germanicus (mortuus anno [[1553]]) === Saeculo 17 === * [[1659]] - [[Georgius Ernestus Stahl]]. chemicus Germanicus (mortuus anno [[1734]]) === Saeculo 18 === * 1708 - [[Fridericus Ludovicus Norden]], [[res militaris|classis centurio]] et explorator [[Dania|Danicus]] (mortuus est anno [[1742]]) === Saeculo 19 === * [[1811]] - [[Franciscus Liszt]], compositor Austro-hungaricus (mortuus anno [[1886]]) * [[1844]] ** [[Sara Bernhardt]], actrix Francica (mortua anno [[1923]]) ** [[Ludovicus Riel]], politicorum peritus [[Canada|Canadiensis]] (anno [[1885]] supplicio affectus) * [[1870]] - [[Ioannes Bunin]], [[poeta]] et [[scriptor]] Russicus, [[Praemium Nobelianum Litteraturae|praemio Nobeliano litteraturae]] affectus (mortuus [[1953]]) * [[1881]] - [[Clinton Davisson]], physicus [[CFA|Americanus]], [[Praemium Nobelianum Physicae|praemio Nobeliano physicae]] affectus (mortuus anno [[1958]]) * [[1896]] - [[Earle Clements]], gubernator [[Kentukia]]e (mortuus anno [[1985]]) === Saeculo 20 === * [[1903]] - [[Georgius Wells Beadle]], biochemicus Americanus [[Praemium Nobelianum physiologiae et medicinae|praemio Nobeliano physiologiae et medicinae]] affectus (†&nbsp;[[1989]]) * [[1907]] - [[Aemilia Schindler]], uxor [[Anscharius Schindler|Anscharii Schindler]], quae cum marito inter [[secundum bellum mundanum]] [[Iudaei]]s et aliis a [[NSDAP|Nazistis]] persecutis auxilium dabat (mortua anno [[2001]]). * [[1913]] - [[Ioannes Petrus Tschudi]], vir publicus [[Helvetia|Helveticus]] (mortuus anno [[2002]]) * [[1915]] - [[Isaac Shamir]], vir publicus [[Israel]]iticus (mortuus anno [[2012]]) * [[1917]] - [[Ioanna Fontaine]], actrix Americana (mortua anno [[2013]]) * [[1919]] - [[Doris Lessing]], scriptrix [[Britanniarum regnum|Britannica]] (mortua anno 2013) * [[1920]] - [[Timotheus Leary]], psychologus et scriptor Americanus (mortuus anno [[1996]]) * [[1921]] - [[Georgius Brassens]], cantor actorque Francicus (mortuus anno [[1981]]) * 1923 - [[Nicolaus Dorizo]], poeta [[URSS|Sovieticus]] et Russicus; (mortuus anno [[2011]]) * [[1938]] - [[Derek Jacobi]], histrio Britannicus * [[1939]] - [[Ioachimus Chissano]], praeses [[Mozambicum|Mozambici]] * [[1941]] - [[Theodericus Austermann]], vir publicus Germanicus et sodalis factionis [[CDU]] * [[1942]] - [[Bruno Buchberger]], professor mathematicae Austriacus * [[1943]] ** [[Volfgangus Thierse]], vir publicus Germaniae et praeses [[Dieta Foederalis Germaniae|dietae foederalis]] ** [[Catharina Deneuve]], actrix Francica ** [[Annamaria Cancellieri]], rerum politicarum perita Italica * [[1948]] - [[Paula Severino]], rerum politicarum perita Italica * [[1949]] ** [[Ioannes Shadegg]], vir publicus Americanus factionis [[Factio Republicana (CFA)|Republicanae]] ** [[Arsenius Wenger]], pedilusor Francicus * [[1952]] - [[Galfridus Linus Goldblum]], histrio Americanus * [[1959]] - [[Todd Graff]], actor Americanus * [[1961]] - [[Dietmarius Woidke]], vir publicus Germanicus * [[1964]] - [[Craig Levein]], pedilusor [[Scotia|Scoticus]] * [[1966]] - [[Valeria Golino]], actrix Italiaca * [[1969]] - [[Spike Jonze]], moderator cinematographicus Americanus * 1973 - [[Ichiro Suzuki]], lusor [[Basipila|basipilae]] Iaponicus == Mortui == === Saeculo 8 === * [[741]] - [[Carolus Martellus]], "dux et princeps" [[Franci|Francorum]] (natus anno [[688]]) === Saeculo 15 === * 1494 - [[Ioannes Galeatius Sfortia]], dux Mediolani (natus anno [[1469]]) === Saeculo 17 === * [[1613]] - [[Maturinus Régnier]], poeta et [[satura]]e scriptor Francicus; (natus anno [[1573]]). === Saeculo 19 === * [[1818]] - [[Ioachim Henricus Campe]], [[paedagogia|praeceptor]], [[diurnarius]] et editor Germanicus; (natus anno [[1746]]). * [[1882]] - [[Ioannes Arany]], poeta [[Hungaria|Hungaricus]]; (natus anno [[1817]]). === Saeculo 20 === * [[1906]] - [[Paulus Cézanne]], pictor Francicus; (natus anno [[1839]]). * [[1946]] - [[Philippus Lee Goldsborough]], gubernator [[Terra Mariae|Terrae Mariae]]; (natus est anno [[1865]]). * [[1953]] - [[Albertus Meyer]], vir publicus Helveticus; (natus anno [[1870]]). * [[1965]] - [[Paulus Tillich]], [[theologus]] Germanicus; (natus anno [[1886]]). * [[1969]] - [[Fridericus Steinhoff]], vir publicus Germanicus; (natus anno [[1897]]). * [[1973]] - [[Paulus Casals]], [[violoncellum|violunculista]] [[Hispania|Hispanicus]]; (natus anno [[1876]]). * [[1975]] - [[Arnoldus Iosephus Toynbee]], historicus Britannicus; (natus anno [[1889]]). * [[1990]] - [[Ludovicus Althusser]], philosophus [[Placita Marxiana|placitae Marxianae]] Francicus; (natus anno [[1916]]). * [[1995]] - [[Kingsley Amis]], scriptor Britannicus; (natus anno [[1922]]). === Saeculo 21 === * [[2001]] - [[Georgius Vicin]], actor cinematographicus comicus Sovieticus; (natus anno [[1917]]). * [[2007]] - [[Eva Curie]], diurnalista, scriptorix et clavcien Francica; (natus anno [[1904]]). == Festa et feriae == * [[Beatus]] [[Ioannes Paulus II]] * Festum [[antiquitas|antiquitatis]] (Kyotum) * [[Dies internationalis haesitionis linguae]] (ab anno 1998) {{menses}} == Notae== [[Categoria:Dies]] a3d476u4yrdiclu79sizjqxorpan1ff 0 18894 3996911 3996900 2026-10-25T13:27:55Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}}; minora 3996911 wikitext text/x-wiki {{discretiva}} '''Ursus''' est: * [[Ursus]], genus animalium * [[Ursus arctos|Ursus]], species animalium antiquis notus, nomine biologico ''Ursus arctos'' * [[Ursus mons]], transitus Alpium * [[Ursus (tractor)|Ursus]], tractorium Polonicum * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus (cerevisia)|Ursus|en|qid=Q4990}}, cerevesiae Dacoromanicae [[braxatorium]] '''Ursa''' est forma feminina eiusdem verbi, etiamque: * [[Ursa Maior (sidus)|Ursa Maior]], constellatio * [[Ursa Minor (sidus)|Ursa Minor]], constellatio * [[Rusa|Ursa]] sive Rusa, flumen Helvetiae * [[Ursa cumminea]], bellaria == Nexus interni == * [[Ursus (nomen)|Ursus]], praenomen masculinum * [[Ursula]] 4gj068tg80k73hk1ub0uyba97zj80ss 3996912 3996911 2026-10-25T13:28:22Z Grufo 64423 3996912 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva}} {{res|Ursus}} est: * [[Ursus]], genus animalium * [[Ursus arctos|Ursus]], species animalium antiquis notus, nomine biologico ''Ursus arctos'' * [[Ursus mons]], transitus Alpium * [[Ursus (tractor)|Ursus]], tractorium Polonicum * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus (cerevisia)|Ursus|en|qid=Q4990}}, cerevesiae Dacoromanicae [[braxatorium]] {{res|Ursa}} est forma feminina eiusdem verbi, etiamque: * [[Ursa Maior (sidus)|Ursa Maior]], constellatio * [[Ursa Minor (sidus)|Ursa Minor]], constellatio * [[Rusa|Ursa]] sive Rusa, flumen Helvetiae * [[Ursa cumminea]], bellaria == Nexus interni == * [[Ursus (nomen)|Ursus]], praenomen masculinum * [[Ursula]] ttwuqew8mw3b0asrcd0mrmh76o6tz55 0 20429 3997120 3953275 2026-10-26T04:24:00Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997120 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Graeca | significatio = “qui homines servat” | imago = Istanbul_-_Museo_archeol._-_Alessandro_Magno_(firmata_Menas)_-_sec._III_a.C._-_da_Magnesia_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006_b-n.jpg | capitulum = [[Alexander Magnus]] }} {{res|Alexander}} {{victio|Alexander|drī|m}} est [[praenomen]] [[masculinum]] et derivatum e [[graeco]] Ἀλέξανδρος. Nomen ex vocibus graecis ἀλέκω («defendere» vel «protegere») et ἀνήρ (gen. ἀνδρός, «homo» sive «humanitas») derivatur. Praecipua figura hoc nomine insignis est [[Alexander Magnus]]. Forma autem feminina eius est [[Alexandra]]. Nomen in [[Lingua Latina|Latino arcaico]] scribebatur '''Alexandrus'''. == Qui hoc nomen habuerint == === Duces Civitatum === *[[Alexander Magnus]], rex Macedonicus *[[Alexander Severus]], imperator Romanus *[[Alexander Nevensis]], dux Ruthenus *[[Alexander (rex Graecorum)|Alexander]], rex Graecorum recentiorum * [[Alexander I (princeps Bulgariae)|Alexander I]] (princeps Bulgariae) === Papae === *[[Alexander I]] *[[Alexander II]] *[[Alexander III]] *[[Alexander IV]] *[[Alexander VI]] *[[Alexander VII]] *[[Alexander VIII]] === Imperatores Russiae === *[[Alexander I (imperator Russiae)|Alexander I]] *[[Alexander II (imperator Russiae)|Alexander II]] *[[Alexander III (imperator Russiae)|Alexander III]] === Reges Scotiae === *[[Alexander I (rex Scotiae)|Alexander I]] *[[Alexander II (rex Scotiae)|Alexander II]] *[[Alexander III (rex Scotiae)|Alexander III]] === Alii === * [[Alexander (emissarius)|Alexander]], emissarius Demetrii Poliorcetae * [[Alexander Trallianus]], scriptor medicus saec. VI == Qui hoc praenomen habuerint == === Politicorum periti === *[[Alexander Pertini]] — praeses Rei Publicae Italiae === Artifices === *[[Alexander Alexandrov]] — compositor *[[Alexander Graham Bell]] *[[Alexander Borodin]] — compositor *[[Alexander Botticelli]] — pictor *[[Alexander Dumas (pater)]] - scriptor *[[Alexander Dumas (filius)]] - scriptor *[[Alexander Griboiedov]] - scriptor *[[Alexander Lenard]] - auctor *[[Alexander Manzoni]] - scriptor *[[Alexander Petőfi]] *[[Alexander Puskin]] — poeta et scriptor *[[Alexander Scarlatti]] - compositor === Eruditi === *[[Alexander Popov]] — physicus *[[Alexander Stoletov]] — physicus *[[Alexander Volvita]] — physicus === Milites === *[[Alexander Suvorov]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] [[Categoria:Praenomina Anglica]] [[Categoria:Praenomina Batava]] [[Categoria:Praenomina Slovaca]] [[Categoria:Praenomina Theodisca]] c0tga0rma1ho8zlts83578qi1ti9rzn 0 23323 3997121 3974286 2026-10-26T04:25:46Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997121 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Graeca | significatio = “saxum” | imago = Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893) cropped.jpg | capitulum = [[Petrus Čajkovskij]], compositor Russicus | dies = 29 Iunii }} {{res|Petrus}} est [[nomen]] masculinum e verbo [[Lingua Graeca|Graeco]] ''πέτρα'', 'saxum' derivatum. In [[Novum Testamentum|Novo Testamento]] [[Biblia Sacra|Bibliorum Sacrorum]] [[Iesus]] nomen ''Petrum'' [[apostolus|apostolo]] [[Simon]]i dedit, secundum nomen eius priscum, nempe ''Cephas'' ([[Aramaice]]: כיפא, ''cepha'' 'petra'; [[Lingua Graeca|Graece]]: Πέτρος, ''Petros'' ; hinc Latine: ''Petrus''). Forma muliebris '''[[Petra (nomen)|Petra]]''' est. ==Qui hoc nomen habebant== ===Imperatores Russiae=== * [[Petrus I (imperator Russiae)|Petrus I Magnus]] * [[Petrus II (imperator Russiae)|Petrus II]] * [[Petrus III (imperator Russiae)|Petrus III]] ===Imperatores Brasiliae=== * [[Petrus I (imperator Brasiliae)|Petrus I]] * [[Petrus II (imperator Brasiliae)|Petrus II]] ===Reges Aragonum=== * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petrus I (rex Aragonum)|Petrus I|es|qid=Q379748}} * [[Petrus II (rex Aragonum)|Petrus II]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petrus III (rex Aragonum)|Petrus III|es|qid=Q312311}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petrus IV (rex Aragonum)|Petrus IV|es|qid=Q336823}} ===Rex Bulgariae=== * [[Petrus I (rex Bulgariae)|Petrus I]] ===Comites Sabaudiae === *[[Petrus I Sabaudiae|Petrus I]] *[[Petrus II Sabaudiae|Petrus II]] == Qui hoc praenomen habebant == * [[Petrus Abaelardus]] * [[Petrus Aretinus]] * [[Petrus Bembus]] * [[Petrus Čajkovskij]] * [[Petrus Curie]] * [[Petrus Calderonius de la Barca]] * [[Petrus Damianus]] * [[Petrus Gassendus]] * [[Petrus Iacobus Grampa]] * [[Petrus Hegseth]] * [[Petrus Karavelov]] * [[Petrus Louÿs]] * [[Petrus Mascagni]] * [[Petrus Metastasius]] * [[Petrus Needham]] * [[Petrus O'Toole]] * [[Petrus Porošenko]] * [[Petrus Rumjancev]] * [[Petrus Skarga]] * [[Petrus Trudeau]] * [[Petrus Wrangel]] == Nexus interni == * [[Ioannes Petrus]] * [[Peter Pan|Petrus Pan]] * [[Petrus Paulus]] [[Categoria:Praenomina]] 6oahkgfss868sxjwchztqatme3bh1fr 0 24040 3997122 3945769 2026-10-26T04:27:14Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997122 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Graeca | significatio = fortasse “resplendens” | imago = Helen Canova VandA A.46-1930.jpg | capitulum = Protome [[Helena|Helenae]], personae mythologiae Graecae, ab [[Antonio Canova]] sculptore Italico facta | dies = 18 Augusti }} {{res|Helena}} ([[Lingua Graeca antiqua|Graece]] Ἑλένη) fuit [[nomen]] femininum Graecum; temporibus recentioribus est [[praenomen]]. Ut videtur e [[Vocabulum|vocabulo]] Graeco masculino ''hélenos'' (ἑλενος, 'resplendens') ducitur.<ref>''Behind the Name'', s.v. “[https://www.behindthename.com/name/helen Helen]”. {{Ling|Anglice}}.</ref><ref>Vide paginam “[https://www.etymonline.com/word/Helen Helen]” apud ''Online Etymology Dictionary''. {{Ling|Anglice}}.</ref> [[Ella]] potest esse [[Hypocoristicum|forma hypocoristica]] nominis. == Quae hoc nomen habuerint == * [[Helena]] mythologiae Graecae (''Helena Troiana'') * [[Helena (sancta)]], mater [[imperator]]is [[Constantinus I|Constantini I]] * [[Helena (Montis Nigri)|Helena Montis Nigri]] * [[Helena (principissa Graeciae)|Helena]], principissa Graeciae * [[Gulielmina (regina Nederlandiae)|Gulielmina Helena Paulina Maria]], Nederlandiae Regina == Quae hoc praenomen habuerint == * [[Helena Bonner]] * [[Helena Bugiucle]] * [[Helena Cattaneo]] * [[Helena Chao]] * [[Helena Cuntura]] * [[Helena Dumitru]] * [[Helena Gruba]] * [[Helena Holzman]] * [[Helena Hunt]] * [[Helena Isinbaeva]] * [[Helena Jacobs]] * [[Helena Lacapena]] * [[Helena Leumann]] * [[Helena Meier]] * [[Helena Mirren]] * [[Helena Obrazcova]] * [[Helena Sander]] * [[Helena Scylitze]] * [[Helena Taft]] * [[Helena Thomas]] * [[Helena Udrea]] * [[Helena Wessel]] == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[101 Helena]], asteroides [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina feminina]] [[Categoria:Praenomina Bohemica]] [[Categoria:Praenomina Danica]] [[Categoria:Praenomina Finnica]] [[Categoria:Praenomina Norvegica]] [[Categoria:Praenomina Polonica]] [[Categoria:Praenomina Slovaca]] [[Categoria:Praenomina Slovena]] [[Categoria:Praenomina Suecica]] 0kfv474pqgv04xeockp0uutmi0h3pp6 0 24189 3997040 3078841 2026-10-25T19:32:58Z Bartholomite 116968 rip 3997040 wikitext text/x-wiki {{Cardinalis Ecclesiae Catholicae| |nomen= Paulus Romeo| |titulus= S. Mariae Odigitriae Siculorum| |munus= [[Panormus|Panormi]] [[archiepiscopus]] | |imago= PaoloRomeo.jpg | |descriptio=Paulus Romeo die [[8 Decembris]] [[2006]] inter Festi [[Immaculata Conceptio|Immaculatae Conceptionis Beatae Virginis Mariae]] [[missa]]m| |latitudo imaginis= 200 px| |natus= [[20 Martii]] [[1938]]| |ordinatus= [[18 Martii]] [[1961]]| |episcopus= [[17 Decembris]] [[1983]]| |consacratus= [[6 Ianuarii]] [[1984]]| |promulgatus= [[20 Novembris]] [[2010]]| |a papa=[[Benedictus XVI|Benedicto XVI]]| |mortuus= [[25 Octobris]] [[2026]] |vexillum=Coat of arms of Paolo Romeo.svg| |va= |ch= |cr= }} {{res|Paulus Romeo}} ([[Acis Aquilia|Ace Aquilia]] die [[20 Martii]] [[1938]] natus; die [[25 Octobris]] [[2026]] mortuus) fuit [[archiepiscopus]] [[Panormus|Panormi]] (Archidioecesis Panormitanus). Die [[20 Novembris]] [[2010]] a [[papa]] [[Benedictus XVI|Benedicto XVI]] Paulus Romeo [[cardinalis]] creatus est. Romeo [[Conclave anni 2013|conclavi mense Martio 2013]] adfuit, quod [[Georgius Marius Bergoglio|Georgium Marium Bergoglio]] [[papa]]m creavit. == Nexus externus == * {{CathHierBishop|romeo}} {{bio-stipula}} {{Anni vitae|1938|2026|Romeo, Paulus}} [[Categoria:Viri]] [[Categoria:Archiepiscopi Ecclesiae Catholicae]] [[Categoria:Incolae Italiae]] [[Categoria:Cardinales]] [[Categoria:Episcopi et Archiepiscopi Panormitani]] memsj7fcvewqgciaf6ytm02grnupf5b 0 24368 3997123 3954054 2026-10-26T04:27:40Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997123 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “[[rosa]]” | imago = Gregorio Vásquez de Arce y Ceballos - Saint Rose of Lima -sXVII -Museo de Arte Colonial Bogota.jpg | capitulum = [[Rosa Limana]], sancta Peruviana }} {{res|Rosa}} est nomen [[praenomen|praenomenque]] femininum, Latina origine. == Quae hoc nomen habuerint == * [[Rosa Limana]] * [[Rosa Viterbiensis]] == Quae hoc praenomen habuerint == * [[Rosa Anna Arquette]] * [[Rosa Anna Benzi]] * [[Rosa Anna Marani]] * [[Rosa Bonheur]] * [[Rosa Cleveland]] * [[Rosa Escenazy]] * [[Rosa Leslie]] * [[Rosa Linn]] * [[Rosa Luxemburg]] * [[Rosa Matteucci]] * [[Rosa Christiana Ossouka Raponda]] * [[Rosa Otunbaeva]] * [[Rosa Parks]] * [[Rosa Francine Rogombé]] * [[Rosa Russo Iervolino]] * [[Rosa Vercellana]] {{NexInt}} * [[223 Rosa]], asteroides * [[Rosa Maria]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina]] [[Categoria:Praenomina Anglica]] [[Categoria:Praenomina Batava]] [[Categoria:Praenomina Hispanica]] [[Categoria:Praenomina Italica]] [[Categoria:Praenomina Lusitana]] [[Categoria:Praenomina Theodisca]] rbiko0ahw8teov91e5u3xg9vo8uzi09 0 27372 3997095 3849807 2026-10-26T02:05:53Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Titulus italicus|Titulus italicus]]}} 3997095 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{L1}} [[Fasciculus:Dante, de vulgari eloquentia, per tolomeo gianicolo, vicenza 1529 (bncf, palatino 12.2.6.72).jpg|thumb|{{PAGENAME}}.]] [[Fasciculus:DanteFresco.jpg|thumb|upright=0.8|Dantes Alagherius ab [[Andrea del Castagno]] anno 1450 pictus]] {{ores|De vulgari eloquentia}} ([[Italiane]] ''L'eloquenza della lingua volgare'') est magnus tractatus de [[Linguae Romanicae|linguis Romanicis]], dialectis [[lingua Italica|Italicis]], litteris in his sermonibus compositis, optimoque [[sermo]]ne eligendo. [[lingua Latina|Latine]] scriptus est a [[Dantes Alagherius|Dante Alagherio]], [[poeta]] [[Italia|Italico]], anno fere [[1304]]. In animo habuit quattuor libros de hac re scribere,<ref>''quia illum elucidare intendimus in quarto huius operis'' [http://www.thelatinlibrary.com/dante/vulgar2.shtml#IV II.4.i]</ref> sed duos tantum confecit. ==Argumenta== In principio auctor de [[origo linguae|origine linguarum]] meditatur: cum res [[Turris Babel]] confudissent atque perturbavissent linguas, primum verbum Adae posse assumi verbum hebraicum pro "Deo". Creaturam creatorem suum vidisse constat. Denique Graeca, Germanica et Romanica nata esse. Postea Alagherius de linguis temporis sui disserit. In enumeratione sermonum Romanicorum, Dantes primus ille distinctionem facit secundum verbum affirmationis inter [[lingua Francogallica|linguas Francogalliae]] septentrionalis (linguam ''oil''), Provinciae ([[lingua Occitana|linguam ''oc'']]), Italiae (linguam ''si''). Opus Latine scriptum est quod Dantes vult persuadere doctis aetatis suae Italicam linguam ad omnia argumenta tractanda aptam esse et facultates varias et diversas habere ita ut docti quoque ea lingua uti cum [[dignitas|dignitate]] possint. ==Gravitudo== Libri duo finiti non sunt. Imprimis hominibus illustribus persuaderet de linguae vulgaris excellentia. Nullam versionem singularem Latini vulgaris praevalentem putat. Opus habetur testimonium praecox disputans de [[lingua Italica]] unificanda (quoad scripta). De qua re alii non ante saeculum XVI disputabant.<ref>Klein, Hans-Wilhelm: ''Latein und Volgare in Italien: ein Beitrag zur Geschichte der italienischen Nationalsprache'' (=Münchner romanistische Arbeiten, 12), Huber, Monaci 1957</ref> Nostris diebus momentum operis non in linguisticis sed in socialibus videatur, e.g. quod attinet ad nexum inter linguam et populum. {{NexInt}} *[[Quaestio linguae]] ==Nexus externi== {{Vicifons|De Vulgari Eloquentia}} *[http://www.thelatinlibrary.com/dante.html ''De vulgari eloquentia'' Latine] apud The Latin Library *[https://www.sapere.it/enciclopedia/De+vulgari+eloquentia.html De opere hoc] apud ''Sapere.it'' ==Notae== <references/> [[Categoria:Dantes Alagherius]] [[Categoria:Italiae scripta]] [[Categoria:Libri de linguistica]] [[Categoria:Libri imperfecti]] [[Categoria:Linguae Romanicae]] [[Categoria:Lingua Italiana]] [[Categoria:Litterae Latinae mediaevales]] [[Categoria:Scripta saeculo 14]] teh6hdkv93d97s67884reui4ub41zej 0 27797 3997049 3995564 2026-10-25T20:19:30Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997049 wikitext text/x-wiki {{L-1}} {{Capsa civitatis Vicidata}} '''[[Asturiae]]''' ([[Asturice]] ''Asturies''; [[Hispanice]] et [[Euvenavice]] ''Asturias'') sunt [[communitas autonoma]] et [[provincia]] [[Hispania|Hispana]], cuius [[caput (urbs)|caput]] est [[Ovetum]]. Incolarum 1&nbsp;061&nbsp;756, ambitum 10&nbsp;602 [[chiliometrum quadratum|chiliometrorum quadratorum]] habet. [[Regio]] ob [[pomacium]] nota est. ==Etymologia== [[Fasciculus:Esla55.JPG|thumb|upright=0.8|Flumen [[Astura]], in praesenti [[Aisela]], cuius ex antiquo nomine derivatum est [[toponymum]] "Asturiae".]] [[Vocabulum]] ''Asturiae'' [[nomen proprium|nomen]] accipit ex antiquis incolis, [[Astures|Asturibus]], primis [[flumen|fluminis]] [[Astura]]e riparum incolis usque ad [[Roma antiqua|Romanam]] dicionem. Nomen ''Astures'' non solum [[Media planities Hispanica|Mediam Planitiem]] habitantes sive Cismontanos sed etiam septemtriones sive transmontanos comprehendebat. Nomen ''[[Astura]]'', quae ante [[Roma antiqua|Romanorum]] invasionem ''Estura'' sive ''Estula'' fuerat, e [[Linguae Celticae|Celtica]] radice ''stour'' '[[flumen]]' ortum est. Quod [[toponymum]] in [[Britannia Minor]]e apparet, ubi [[Plinius maior|Plinius]] de flumine Sture loquitur; hodie sunt tria flumina "Stur" ([[Anglice]] ''Stour'') in [[Cantium|Cantio]], [[Suffolcia]], [[Dorcestria]]. In [[Albis]] exitu est aliud flumen [[Sturia]] ([[Theodisce]] ''Stör''). Etiam in [[Pedemontium|Pedemontio]] sita erat [[Celtae|Celtica]] tribus [[Esturi|Esturorum]] et flumen [[Sturia Demontis|Sturia]] ([[Italice]] ''Stura''). Eadem radix adhuc hodie [[Linguae Goedelicae|Goedelice]] et [[Lingua Britonica|Britonice]] in vocabulis ''ster'' et ''stour'' 'flumen' significantibus perdurat. == Historia == === A primis incolis usque ad regnum Asturum natum === [[Fasciculus:Bellum-Asturicum-Cantabricum.png|thumb|upright=0.8|left|[[Roma antiqua|Romanae]] operationes militares per [[Bellum Asturicum Cantabricum]] gestae.]] [[Fasciculus:Conventus Asturum.jpg|thumb|upright=0.8|left|[[Conventus Asturum]].]] [[Fasciculus:Congas de Onis.JPG|thumb|upright=0.8|left|[[Pons]] [[Roma antiqua|Romanus]] [[Canicae Onnenses|Canicarum Onnensium]]<ref>[http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof4/s0903c.html Lexicon Universale Hofmann]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160305011413/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=On%EDs&buscar=Buscar Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]]; ''Cangas de Onís,'' [[Euvenavice]]; ''Cangas d'Onís'' et [[Asturice]]; ''Cangues'').]] Primi incolae e genere [[Homo neanderthalensis|Neanderthalensium]] fuerunt. Eorum reliquia invenire possumus in antra quorum nobilissimum est [[El Sidrón]]. Primi [[Homo sapiens|homines sapientes sapientes]] speluncas ad oras habitabant, marisque [[Cochlea (animal)|cochleis]] vivebant. Ad [[concha]]s e saxis evellendas silicibus habile caelatis utebantur, quod modum petrarum caelandarum ars Asturiensis nominatur. Ex his hominibus multae et pulchrae [[animal]]ium [[pictura]]e in cavernis inventae sunt, quorum notissima est [[spelunca Celestini Bustillo]], ad [[Ripa Saliae|Ripam Saliae]] sita. Cum [[Neolithicum]] in Asturias veniret, incolae regionis interiores Asturias habitare coeperunt. Etiam nunc tumulos mortuorum miserabiliter spoliatos passim mirari possumus. Hae gentes, quae ab anno 3000 ad annum 2000 a.C.n. fere in vita erant, nobis parum cognitae sunt nisi a compagibus [[saxum|saxorum]] [[dolmen|dolmina]] appellatis, quod genus [[sepultura|sepeliendi]] tota [[Europa]] videri potest. [[Aetas Metallorum|Aetate Metallorum]], gentes quae primae [[Astures]] appellata sunt ex [[Troia]] venisse dicebantur. Vero autem nominis origo ex flumine [[Astura]], hodie [[Aisela]], derivari videtur. Illo enim tempore limites Asturiarum ex [[Mare Cantabricum|Mari Cantabrico]] ad fluvium [[Durius|Durium]] patebant. Praesens Principatus Asturiarum a Romanis Asturia Transmontana nominatus est ut ab Asturia Cismontana ,quae nunc [[Legio (provincia)|Legio]]nem et [[Ocellum Duri (provincia)|Ocellum Duri]] provincias includit, discerneret. Illo tempore in oppidis castris nominatis Astures vivebant. [[Astures]] libertatem servaverunt usque ad fines [[saeculum 1 a.C.n.|saeculi primi a.C.n.]]. Eo enim saeculo Asturia subacta est a [[Roma antiqua|Romanis]]. Casus belli fuit quod Astures adversus vicinas gentes iam olim pacatas pugnarent agrosque earum vastarent, re quidem vera quod Asturiarum copiae a Romanis vehementer exoptabantur, maxime aurum. Fama est ut ipse [[Augustus]] imperator adversus Astures Cantabrosque bellum fecit. Victi denique sunt in monte Medullio, ubi plerique se ipsos inteficere quam in servitutem se dicare maluerunt. Cum in Asturia non multum Romanorum Instituta ac mores difussa essent, tamen ex eo tempore non pauca vestigia mirari possumus: [[via]]s, [[therma]]s, [[villa]]s, [[inscriptio]]nes, et cetera. Cum [[Imperium Romanum]] a Barbaris dirueretur, [[Visigothi]] [[Suevi]]que in Asturias intraverunt. Ex praesentibus studiis de Barbaris in regione videtur ut eius auctoritas pauca aut minima fuit, nam regio pauper erat et minime ad humanitatem exculta. Anno [[722]], [[Mauri]], qui pleramque [[Hispania]]m bello subigerant, Asturiis potiri temptaverunt. Victi tamen sunt in Covae Dominae proelio, ex quo novissimum [[Regnum Asturorum]] natum est. === Regnum Asturorum === [[Fasciculus:Location of the Kingdom of Asturias.PNG|thumb|upright=0.8|Maxima [[Regnum Asturorum|Regni Asturorum]] extensio.]] [[Fasciculus:Don Pelayo.jpg|thumb|upright=0.8|[[Pelagius (dux Asturum)|Pelagius]], victor in [[Cova Dominica]] et primus [[Reges Asturorum|rex Asturorum]].]] [[Fasciculus:Alfonso III of Asturias pf.jpg|thumb|upright=0.6|[[Alphonsus III (rex Asturorum)|Alphonsus III Magnus]].]] Post [[Visigothi|Visigothorum]] cladem adversus [[Mauri|Mauros]] qui [[Fretum Gaditanum|Gaditanum fretum]] hostiliter transiverant, multi victi ad [[Mons Cantabricus|montes Cantabricos]] fugerunt. Ibi cum Asturum gentibus mixti parvos exercitus qui assidue Mauros vexarent paraverunt. Hac re Mauri exercitum ad Asturiam Transmontanam mittere decreverunt et tum denique victi sunt ab exercitu [[Pelagius (dux Asturum)|Pelagii]], ducis Gothi, in [[Cova Dominica]] ([[Asturice]]; ''Cuadonga'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Covadonga''). Hoc vero proelium forsitan certamen tumultuarium fuerit, sed animos Visigothis Asturibusque ad novum regnum roborandum dedit. Ex eo tempore parvum [[Religio Christiana|Christianum]] regnum conditum est quod defensionem adversus Mauros apud montes Cantabricos constitueret. Primus rex Asturum [[Pelagius (dux Asturum)|Pelagius]] (718–737) fuit. Huic [[Fafila (dux Asturum)|Fafila]] (737-739) eius filius, qui postea ab urso necatus est, successit. Post Fafilae mortem [[Alphonsus I (rex Asturorum)|Alphonsus I]] (739–757), dux Cantabriae, ad regnum pervenit. Is rex bellicosus fuit et ,eo regnante, fines Regni propagari inceperunt. Propter tanta proelia magnae solitudines inter Asturum Regnum et Mauros creatae sunt, quae [[Terra nullius|Terrae Nullius]] nomine cognitae sunt. Huic [[Froila I (rex Asturorum)|Froila]] (757 -768) eius filius successit. Is quoque bellicosus fuit et continuas oppugnationes a Mauris, ab [[Abderramanus I|Abderramano I]] imperatis, sustinuit. Fama est ut [[Ovetum]] urbem condidit –nunc tamen ea urbs ex recentibus inventionibus originem [[Roma antiqua|Romanum]] habere videtur-. Mos erat apud reges ut etiam inter familiares pugnarent ad imperium obtinendum. [[Froila I (rex Asturorum)|Froila]] ipse suum fratrem [[Vimaranus|Vimaranum]] ob regni exoptandi accussationem propria manu occidisse videtur. Post [[Froila I (rex Asturorum)|Froilam]] a [[Nobilitas|nobilibus]] quoque interfectum, reges inertes nominati, quia paene bellum non ullum gesserunt, regnaverunt. Hi fuerunt [[Aurelius (rex Asturorum)|Aurelius]] (768 – 764), [[Silo (rex Asturorum)|Silo]] (774–783), [[Mauregatus (rex Asturorum)|Mauregatus]] (783 – 789) atque [[Veremundus I (rex Asturorum)|Veremundus Diaconus]] (789–791). [[Veremundus I (rex Asturorum)|Veremundus Diaconus]] successit [[Alphonsus II (rex Asturiarum)|Alphonsus II Castus]], omnium regum Asturum fortissimus, qui multa proelia adversus Mauros gessit, etiam [[Olissipo]]nem oppugnans. Eo regnante, [[sepulcrum]] [[Compostella]]e inventum est quod [[Iacobus Maior (apostolus)|Sancti Iacobi apostoli]] reliquias continere dicebatur. Alphonsus iussit ut templum supra tumulum exstrueretur et locus a peregrinis ex tota [[Europa]] qui reliquias viderent frequentatus est usque ad praesens. Huic successit [[Ranimirus I (rex Asturorum)|Ranimirus I]] (842–852), qui [[Gallaecia]]m regebat. Cum tamen in [[Bardulia]] uxorem duceret, nobilis Nepotiani nomine adversum Ranimirum seditionem ad regnum obtinendum movit. Hac re cognita, Ranimirus [[Ovetum]] profectus est et Nepotianum caecatum in monasterio totam vitam inclusit. Eo tempore [[Normanni]] ex Regni oris fugati sunt post crudelia proelia et direptiones. Ranimiro successit [[Ordonnus I (rex Asturorum)|Ordonnus I]] (850–866) qui limites regni protulit atque [[Legio (urbs)|Legionem]] ac [[Asturica Augusta|Asturicam]] rursus incolis frequentavit. Adversus Mauros qui Regni amplificationem multum timebant pugnavit et etiam adversus Normannos. Huic successit [[Alphonsus III (rex Asturorum)|Alphonsus III Magnus]] (866–910) qui multum limites Regni amplificavit urbes condens tota Legione Castellaque, et etiam trans [[Durius|Durium]]. Sic [[Bracara]]m, [[Portus Cale|Portum Cale]] et [[Conimbriga]]m rursus incolis frequentavit et ex nihilo [[Ocellum Duri]], [[Taurus (Ocellum Duri|Taurum]] et [[Septimanca]]m condidit ut limites a Maurorum impetibus tegeret. Ximenam, regio genere virginem ab Rege [[Navarra]]e genitam, in matrimonium duxit. Sex filios habuit. Cum Alphonsus e vita excederet, inter tres filios Regnum dividit. Ex quo tempore caput Regni ex [[Ovetum|Oveto]] ad [[Legio (urbs)|Legionem]] translata est. Reges Asturici multa et pulchra opera non tantum religiosa sed etiam publica fecerunt. [[Ars|Artium]] [[Ars Asturiarum|Asturicarum]] haec aetas notissima fuit, in qua monumenta [[Ars Praeromanica|praeromanica]], nunc pro [[UNESCO Mundi Hereditas|Patrimonio ex Humanitate]] habita, exstructa sunt. Artifices quoque Asturici pulcherrima ex auro gemmisque opera fecerunt, quarum caput [[Crux Angelorum]] est, quae etiam nunc [[vexillum]] Asturiarum ornat. === Aevum Medium === Post [[caput (urbs)|caput]] regni ad [[Legio (urbs)|Legionem]] translatum, ulli nobiles secessiones concitaverunt ut Asturiae ab [[Regnum Legionense|Regno Legionis]] dissociarentur. Notissima [[seditio]] fuit ea quam [[comes]] Gundisalvus adversus Alphonsum VII dominamque [[Urraca]]m, quae Asturias in nomine Regis administrabat, movit. In anno 1338 [[Ioannes I (rex Castellae et Legionis)|Ioannes I]] et [[Iohannes Gandavensis]] pacem fecerunt matrimonium inter filios suos Henricum et Catharinam componentes. Ex eo tempore Regni heredes [[Principes Asturiarum]] nominantur. [[Medium Aevum|Medio Aevo]] Institutiones Asturiis praecipuae ortae sunt, sic [[popula]]e, [[villa]]e [[concilium|concilia]]que. Societas in tres ordines dividebatur: oratores, bellatores laboratoresque. Asturiani [[secale|secali]], [[far]]re, [[castanea|castaneis]], [[ovis|ovibus]], [[capra|capris]], [[sus|suibus]] et ceteris vivebant. === Nova et contemporanea aetates === [[Fasciculus:Francisco de Goya y Lucientes - Gaspar Melchor de Jovellanos.jpg|thumb|upright=0.8|[[Caspar Melchior de Jovellanos]], Asturianus [[Aevum Illuminationis|illustratus]].]] [[Fasciculus:Javierfernandezfernandez.jpg|thumb|upright=0.8|[[Xaverius Fernández Fernández]] [[Foederatio Socialistica Asturiana|Foederationis Socialisticae Asturianae]] ([[Hispanice]], [[Euvenavice]] et [[Asturice]]; ''Federación Socialista Asturiana'').]] [[Saeculum 18|Saeculo XVIII]] ad famem minuendam maxima levamina Indici tritici tuberculorumque ex [[America]] invectiones fuerunt, quae in praecipuos ex Asturiis cultus una cum fabis se converterunt. Ad fines huius saeculi [[Aevum Illuminationis|Illuminatio]] regionem advenit. Notissimus illustratus [[Caspar Melchior de Jovellanos]] fuit qui Asturicam [[oeconomia]]m stimulare temptavit. Mutatio Artium Operosarum ad Asturias propter [[ferrum|ferri]] [[carbo]]nisque abundantiam venit. Hoc factum praecipuissimum in Historia fuit quia societatem ita mutavit ut etiam novus proletariorum ordo ortus est. Hic ordo postea per fabrum collegia tantam potentiam habuit ut etiam nunc eorum potentia manifesta est. Anno [[1808]] Asturiae prima regio ex tota [[Hispania]] fuit quae bellum in [[Francia|Francogallos]] indixit. Multae et nobilissimae cohortes ad aciem missae sunt ubi magna virtute adversum [[exercitus]] occupantes pugnaverunt quoad ab Hispania depulsi sunt. [[Saeculum 19|Hoc saeculo]] incolae Asturiarum pugnas inter liberales et regiarum partium sectatores passi sunt. Omnium liberalium ducum clarissimus fuit [[Rafael del Riego|Raphaël del Riego]], qui pro libertate tamen moriens regi ad [[Constitutio]]nem iurandum obligavit. [[Saeculum 19|Toto saeculo]] industriae in regione media crescebant praecipue carbonis putei et ferri armorumque fabricae. [[Saeculum 20|Saeculo XX]] discordiae inter fossores fabrosque et eorum dominos tantae erant ut paene quotidie pugnae seditionesque erant. [[October|Octobri]] mense anno [[1934]] fossores ex [[Nelsus|Nelsi]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Nalón'') [[Capitalis (flumen)|Capitalis]]que ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Caudal'') vallibus et fabri ex magnis urbibus adversus centrale imperium armati se sublevaverunt. Cum victi ab exercitu essent, Asturiani proletarii maximas coercitiones in corporibus suis passi sunt. In [[Bellum Civile Hispanicum|Bello Civili Hispanico]] regio gubernationi centrali fidelis mansit praeter [[Ovetum]] et partes Occidentis. Cum exercitus Nationales nominati belli frontes fregerunt, multi milites adhuc Rei Publicae fideles in montes ad vitam servandam fugerunt ubi ducelli Franci copiis restiterunt usque ad annum [[1952]] in quo postremi occulti dispersique bellatores interfecti sunt. Agitationes tamen operariorum numquam in regione cesserunt. In anno [[1963]] maxima secessio in vallibus centralibus orta est cuius explicationes toto orbe divulgatae sunt. Mortuo [[Franciscus Franco|Francisco Franco]], Asturiae [[Communitas Autonoma|Communitatem Autonomam]] constituerunt intra decentralizatam territorialem structuram [[Constitutio]]ne anni [[1978]] statutam. [[Raphaël Ludovicus Fernández Álvarez]], qui antehac ut [[Praeses]] Consilii Regionalis e [[1978]] meruit, factus est primus [[Praeses]] Principatus Asturiarum post [[autonomia]]e adoptionem. Asturiana Gubernatio Regionalis comprehensivas competentias in praecipuos campos tales [[sanitas|sanitatem]], [[educatio]]nem et protectionem [[natura]]e tenet. [[Maius|Maio]] [[2011]], Praeses Gubernationis Asturiarum [[Franciscus Álvarez Cascos]] [[Forum Asturiae|Fori Asturiarum]] ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]] ''Foro Asturias'' ; [[Asturice]] ''Foru Asturies'') erat, cui successit [[Xaverius Fernández Fernández]] [[Foederatio Socialistica Asturiana|Foederationis Socialisticae Asturianae]] ([[Hispanice]], [[Euvenavice]], [[Asturice]] ''Federación Socialista Asturiana''). ==Geographia et clima== [[Fasciculus:Satellite image of Asturies in January 2003.jpg|thumb|upright=0.8|Asturiae e [[spatium|spatio]] [[Ianuarius|Ianuario]] [[2003]].]] [[Fasciculus:Urriellu.JPG|thumb|upright=0.8|[[Mons Auseba]] ([[Hispanice]] ''Picos de Europa'', [[Asturice]] et [[Euvenavice]] ''Picos d'Europa'') cum inconfundibili [[Horreolum|Horreolo]] ([[Hispanice]] ''Naranjo de Bulnes'', [[Asturice]] ''Picu Urriellu'' et [[Euvenavice]] ''Pico Urriellu'').]] Asturiae apud [[Septemtrio]]nale [[Hispania]]e [[litus]] invenitur, inter [[Gallaecia (Communitas autonoma)|Gallaeciam]] [[Occidens|Occidente]], [[Cantabria]]m [[Oriens|Oriente]], [[Castella et Legio|Castellam et Legionem]] [[Meridies|Meridie]] et [[Mare Cantabricum]] Septemtrione. [[Mons Cantabricus]] [[natura]]lem limitem inter Asturias et [[Legio (provincia)|provinciam Legionem]] Meridie constituit. Orientali in [[cordillera]], [[Consaeptum Nationale Montis Ausebae|Consaeptum Nationale]] [[Mons Auseba|Montis Auseba]] ([[Hispanice]] ''Picos de Europa'', [[Asturice]] et [[Euvenavice]] ''Picos d'Europa'') altissima et spectacularissima Asturiarum cacumina continet, cum maxima altitudine cacuminis [[Turris Cirretensis]] ([[Hispanice]] ''Torre de Cerredo'', [[Asturice]] ''Torrecerréu,'' et [[Euvenavice]] ''Torrecerredo''), 2648 [[metrum|metra]] alti. Etiam inveniuntur [[Consaeptum Naturale Redes]] ([[Hispanice]], [[Asturice]], et [[Euvenavice]] ''Parque Natural de Redes''), saxorum [[Calx (minerale)|calcis]], Centroriente; [[Consaeptum Naturale Albinae-Mensa]] ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]] ''Parque Natural de Las Ubiñas-La Mesa'', [[Asturice]] ''Parque Natural de Les Ubiñes-La Mesa''), [[Ovetum|Oveti]] Meridie; et [[Consaeptum Naturale Summetum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190918041459/https://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=318&palabra=Somiedo Toponymia Asturiana].</ref> ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]] ''Parque Natural de Somiedo'', [[Asturice]] ''Parque Natural de Somiedu'') Oriente. [[Mons Cantabricus|Montes Cantabrici]] numerosas opportunitates ascendendi, [[Nartatio|nartandi]] et explorandi offerunt et patent e [[Gallaecia (Communitas autonoma)|Gallaecia]] Occidente in [[Cantabria]]m Oriente. Apud Asturianum litus inveniuntur [[acta]]e [[Acta Silentii|Silentii]] ([[Hispanice]] ''Playa del Silencio'' et [[Euvenavice]] ''Praia do Silencio'', [[Asturice]] ''El Gavieru''), vicus [[Coticularium]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304220911/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=398&palabra=Cudillero Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]] ''Cudillero'', [[Asturice]] ''Cuideiru'') et [[acta]]e circum [[Planae|Planas]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011252/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=852&palabra=Llanes Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]], [[Euvenavice]] et [[Asturice]] ''Llanes''), sicut [[Barrum (acta)|Barrum]] ([[Hispanice]], [[Euvenavice]] et [[Asturice]] ''Barro'') atque [[Torimbia]] ([[Hispanice]], [[Euvenavice]] et [[Asturice]] ''Torimbia''). Asturianum [[clima]] variatius est quam id Meridionalium [[Hispania|nationis]] regionum. [[Aestas|Aestates]] generaliter umidae calidaeque cum [[praecipitatio]]num aliquo sunt. [[Hiems|Hiemes]] leviter frigidae sunt, praesertim in [[mons|montibus]], [[nix|nive]] a [[November|Novembri]] ad [[Maius|Maium]] tectis. Et [[pluvia]] et [[sol]] regulares Asturianarum hiemum characteres sunt. Annuae [[praecipitatio]]nes 900 mm sunt, et augentur quanto remotior regio, cum maximo 1 800 mm in [[Mons Auseba|Monte Auseba]] ([[Hispanice]] ''Picos de Europa'', [[Asturice]] et [[Euvenavice]] ''Picos d'Europa''). Propter Asturiarum [[umor]]em et [[vegetatio]]nem, [[Principatus]] [[Hispania]] [[Viridis]] nuncupatur. ===Ambitus naturalis=== [[Fasciculus:Panorámica del alto de L'Angliru.jpg|thumb|upright=1.5|Cacuminis [[Anguilarium|Anguilarii]] prospectus.]] [[Fasciculus:Vista de muniellos.jpg|thumb|upright=1.6|[[Reservatum Naturale Integrale Munnellorum|Reservati Naturalis Integralis Munnellorum]] conspectus.]] [[Fasciculus:Bosque de Muniellos 04.jpg|thumb|[[Reservatum Naturale Integrale Munnellorum|Reservati Naturalis Integralis Munnellorum]] silva.]] Asturiae et [[mons|montana]] et [[litus|litoralis]] [[communitas autonoma|communitas]] est, numerosas ac notas [[natura]]les [[inclavatura]]s habens, quarum aliquae procteguntur sicut [[Consaeptum Nationale|Consaepta Nationalia]], [[Consaeptum Naturale|Naturalia]] ac [[Reservatum Biosphaerae|Reservata]] [[Biosphaera]]e, inter quae excellunt: * [[Cacumen]] [[Anguilarium]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011302/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=Angliru&buscar=Buscar Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]] ''El Angliru'', [[Asturice]] et [[Euvenavice]] ''L'Angliru'') * [[Horreolum|Horreolo]] ([[Hispanice]] ''Naranjo de Bulnes'', [[Asturice]] ''Picu Urriellu'' et [[Euvenavice]] ''Pico Urriellu'') * [[Mons Auseba]] ([[Hispanice]] ''Picos de Europa'', [[Asturice]] et [[Euvenavice]] ''Picos d'Europa'') * [[Reservatum Biosphaerae|Reservata Biosphaerae]] ** [[Consaeptum Naturale Redes]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]] ''Parque Natural de Redes'') ** [[Consaeptum Naturale Summetum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190918041459/https://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=318&palabra=Somiedo Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]] ''Parque Natural de Somiedo'' ; [[Asturice]] ''Parque Natural de Somiedu'') ** [[Reservatum Naturale Integrale Munnellorum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135851/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=187&palabra=llv Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]] ''Reserva Natural Integral de Muniellos'' ; [[Asturice]] ''Reserva Natural Integral de Munieḷḷos''). ===Vegetatio Asturiarum=== [[Vegetatio]] Asturianis in montibus variat quia secundum [[altitudo|altitudinem]] mutatur. Inferioribus partibus sunt [[quercus ilex|ilices]] et [[pinus|pini]] siccis zonis, dum [[Quercus robur|robura]] et [[fagus|fagi]] umidis zonis. In monte sunt caesariatae caducifoliae [[silva]]e, et superius, [[pinophyta|pinophytorum]] silvae. Super 2000 [[metrum|metrorum]], solum sunt [[pratum|prata]]. In parte [[Mare Cantabricum|Mari Cantabrico]] attacta [[vegetatio]] multum abundat, et gratia [[pluvia]]rum valde variat. Consistit in caducifoliis [[arbor]]ibus, talibus [[Quercus robur|roburibus]], [[Castanea sativa|castaneis]], et [[fagus sylvatica|fagis]], atque in [[pratum|pratis]] naturalibus. ==Civilitas et gubernatio== [[Fasciculus:Fachada Xunta Xeneral d'Asturies.JPG|right|thumb|upright=0.8|[[Iuncta Generalis Principatus Asturiarum|Iunctae Generalis]] [[aedificium|aedes]] [[Ovetum|Oveti]].]] [[civilitas|Politica]] Principatus Asturiarum organizatio structuraque [[Statutum Autonomiae|Statuto Autonomiae]], e [[30 Ianuarii]] [[1982]] vigente, regitur. Secundum Statutum, institutiva Principatus Asturiarum organa sunt tria: [[Iuncta Generalis Principatus Asturiarum|Iuncta Generalis]] ([[Hispanice]]; ''Junta General,'' [[Asturice]]; ''Xunta Xeneral,'' et [[Euvenavice]]: ''Xunta Xeral''), [[Consilium Gubernationis Principatus Asturiarum|Consilium Gubernationis]] ([[Hispanice]]; ''Consejo de Gobierno,'' [[Asturice]]; ''Conseyu de Gobiernu,'' et [[Euvenavice]]: ''Consello de Goberno'') et [[Praeses Asturiarum|Praeses]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]: ''Presidente''). Modus [[gubernatio]]nis Pricipatus [[parlamentum|parlamentarius]] est: Iuncta Generalis [[potestas legisfera]] est, quae, populum Asturianum repraesentans, Praesidem Principatus Asturiarum eligit. Praeses Principatus Asturiarum etiam Consilii Gubernationis, [[potestas exsecutiva|potestatis exsecutivae]] dux, est et Iuncta Generali coram politice respondet, quae per [[motio censurae|motionem censurae]] aut per [[quaestio fiduciae|quaestionem fiduciae]] eum e muneribus dimittere potest. [[Potestas legisfera]] ad Iunctam Generalem, ab Asturiani populi repraesentantibus integratam, correspondet. Inter cuius munera dispensationem oeconomicam probare et Consilium Gubernationis ordinare dirigereque sunt. Iuncta integratur a 45 [[deputatus|deputatis]], quattuor annorum perihodo per [[suffragium universale]] intra [[repraesentatio proportionalis|repraesentationis proportionalis]] systema electis, in quo deputatorum assignatio in [[Methodus D'Hondtiana|Methodo D'Hondtiana]] fundatur. Ad Iunctam Generalem [[comitia|comitiorum]] resultationes fuere: {| |- ! colspan="10" width="60%" bgcolor="#C0C0C0" align="center" | Comitia autonomica Asturiana |- bgcolor="#D8D8D8" ! [[Factio politica|Factio]] ! align="right" | 1983 ! align="right" | 1987 ! align="right" | 1991 ! align="right" | 1995 ! align="right" | 1999 ! align="right" | 2003 ! align="right" | 2007 ! align="right" | 2011 ! align="right" | 2012 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partes Socialisticae Operariae Hispanicae]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | 26 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 20 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 21 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 17 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 24 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 22 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 21 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 15 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 17 |- | bgcolor="#17375E" | '''[[Forum Asturiae]]''' | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#37577E" align="right" | 16 | bgcolor="#37577E" align="right" | 12 |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Foedus Populare Hispanicum|Foedus Populare]]/[[Factio Popularis Hispanica|Factio Popularis]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 14 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 13 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 15 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 21 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 15 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 19 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 20 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 10 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 10 |- | bgcolor="#32CD32" | '''[[Laeva Iuncta (Hispania)|Laeva Iuncta]]'''* | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 5^a | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 4 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 6 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 6 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 3 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 4^b | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 4^c | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 4^e | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 5 |- | bgcolor="#FF00FF" | '''[[Unio, Progressus et Democratia]]''' | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FF00FF" align="right" | 1 |- | bgcolor="#FFA500" | '''[[Centrum Democraticum et Sociale]]''' | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#ffC000" align="right" | 8 | bgcolor="#ffC000" align="right" | 2 | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#ffffff" align="right" | | bgcolor="#ffffff" align="right" | | bgcolor="#ffffff" align="right" | | bgcolor="#ffffff" align="right" | | bgcolor="#ffffff" align="right" | |- | bgcolor="#EEEE42" | '''[[Factio Asturianistica]]''' | bgcolor="#FFFFff" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 1^d | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 1 | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | |- | bgcolor="#00DDDD" | '''[[Unio Renovatoria Asturiana]]''' | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#00FFFF" align="right" | 3 | bgcolor="#00FFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | | bgcolor="#FFFFFF" align="right" | |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Totum''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' | align="right" | '''''45''''' |} Fontes: [https://web.archive.org/web/20090827060030/http://www.mir.es/ Ministerium Rerum Internarum Hispanicum] et [http://www.facc.info Foederatio Asturiana Conciliorum] ::a) Correspondet ad [[Factio Communistica Asturiarum|Factionem Communisticarum Asturiarum]], ::b) Laeva Iuncta in coalitione cum [[Summa pro Asturiis]] se praesentavit. ::c) Laeva Iuncta in coalitione cum [[Summa pro Asturiis]] et [[Virides Asturiarum|Viridibus Asturiarum]] se praesentavit. ::e) Laeva Iuncta in coalitione cum [[Virides Asturiarum|Viridibus Asturiarum]] se praesentavit. ::d) Se praesentavit in coalitione cum [[Unitas Nationalistica Asturiana (1988)|Unitate Nationalistica Asturiana]] in [[Coalitio Asturiana]]. ==Heraldica et vexillologia== [[Fasciculus:Flag of Asturias.svg|thumb|upright=0.5|[[Vexillum Principatus Asturiarum]].]] [[Insigne]] Asturiarum [[Lex|Lege]] 2/[[1984]], diei [[27 Aprilis]], ([[BOPA]] nº 103, diei [[4 Maii]], regitur et eius [[color]]es [[Decretum|Decreto]] 118/1984 diei [[31 Octobris]] (BOPA nº 276, diei [[29 Novembris]]). [[Vexillum]] Asturiarum Lege 4/[[1990]], diei [[19 Decembris]] (BOPA nº 6, diei [[9 Ianuarii]] [[1991]]) regitur. ==Ordinatio territorialis== {{Vide-etiam|Concilia Principatus Asturiarum}} {{Vide-etiam|Commarcae Principatus Asturiarum}} [[Fasciculus:Escudo de Asturias.svg|left|thumb|upright=0.4|[[Insigne Principatus Asturiarum]].]] Administrative, Principatus Asturiarum divisus est in 78 [[Concilia Principatus Asturiarum|concilia]], ad [[municipium|municipia]] aequivalentia. Minor entitas concilio est [[parochia (divisio administrativa)|parochia]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''parroquia''), quae necessario cum [[parochia|parochia ecclesiastica]] coincidere non debet. Intra quadam parochiam possunt esse [[vicus|vici]] et [[oppidulum|oppidula]]. [[Statutum Autonomiae]] etiam loquitur de possibilitate ut ordinetur territorium in [[Commarcae Principatus Asturiarum|commarcas]]. Quamquam legaliter vixdum evolutae sunt, sunt aliquae [[commarca]]les administrationes ab variis [[municipium|municipiis]] sive [[concilium|conciliis]] statutae et ad praebendas municipalis competentiae diaconias et ordinandam, ad destinandam et ad promovendam peregre commarcam. Haec sunt: [[Flavionavia (commarca)|commarca Flavionavia]], [[concilium|concilia]] [[Flavionavia]]m<ref>[http://www.columbia.edu/acis/ets/Graesse/orblatf.html Orbis Latinus Graesse]</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Avilés''), [[Illae|Illas]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Illas''), [[Curvaria (Asturiae)|Curvariam]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135828/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=840&palabra=Corvera Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Illas'') ac [[Castellum Gauzon]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Castrill%C3%B3n#Edad_media_y_moderna Vicipaedia Hispanica]</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Castrillón'') comprehendens, et [[Commarca Nelsi]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Comarca del Nalón''), [[Langiciati|Langiciatos]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Langreo#Historia Vicipaedia Hispanica]</ref> ([[Hispanice]], [[Euvenavice]]; ''Langreo'' et [[Asturice]]; ''Llangréu''), [[Sanctus Martinus Regis Aurelii|Sanctum Martinum Regis Aurelii]] ([[Hispanice]]; ''San Martín del Rey Aurelio'', [[Euvenavice]] et [[Asturice]]; ''Sanmartín del Rei Aurelio''), [[Flaviana (Asturiae)|Flavianam]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Laviana_%28Asturias%29#Edad_Media_y_Moderna Vicipaedia Hispanica]</ref> ([[Hispanice]], [[Euvenavice]]; ''Laviana'' et [[Asturice]]; ''Llaviana''), [[Casum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135932/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=838&palabra=Casu Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]], [[Euvenavice]]; ''Caso'' et [[Asturice]]; ''Casu'') ac [[Superscopulum]] ([[Hispanice]], [[Euvenavice]]; ''Sobrescobio'' et [[Asturice]]; ''Sobrescobiu'') comprehens. [[Fasciculus:Mapa comarcal d'Astúries.svg|thumb|350px|Areas sanitariae Principatus Asturiarum.]] Iuridice in Asturiis inveniuntur tres circumscriptiones comitiales, inter quas maxima est secundum [[numerus incolarum|numerum incolarum]] centralis. Ex iudiciali aspectu Asturiae divisae sunt in [[districtus iudiciarius|districtus iudiciarios]] ([[Hispanice]]; ''partidos judiciales'' [[Euvenavice]]; ''partidos xudiciais'' et [[Asturice]]; ''partíos xudiciales'') duodeviginti, cum singulis primae instantiae [[tribunal]]ibus in singulis eorum [[caput (urbs)|capitibus]]. E [[salus|sanitario]] aspectu Asturiae areas sanitarias octo, districtus sanitarios duos, zonas basicas salutis sex et sexaginta atque zonas speciales salutis quindecim habet, secundum data Instituti Informationis Sanitariae anno [[2002]]. ==Demographia== Anno [[2008]], Asturiae [[index fertilitatis|indicem fertilitatis]] 1,07, intra [[Unio Europaea|Unionem Europaeam]] infimum, habebat. Asturiae etiam est una minime religiosarum zonarum in [[Europa]]. Circiter 45% Asturianorum nullum deum aut nullam vim vitalem credunt. {|align="center" border="1" bordercolor="#333333" cellspacing="0" cellpadding="1.5px" |-----align="center" bgcolor="#66dd66" style="font-size:10px" |1800||1900||1920||1950||1960||1970||1981||1991||1996||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2011 |-----align="center" style="font-size:9px" |350&nbsp;000||627&nbsp;069||743&nbsp;726||888&nbsp;149||989&nbsp;344||1&nbsp;045&nbsp;635||1&nbsp;127&nbsp;007||1&nbsp;098&nbsp;725||1&nbsp;087&nbsp;885||1&nbsp;076&nbsp;567||1&nbsp;075&nbsp;329||1&nbsp;073&nbsp;971||1&nbsp;075&nbsp;381||1&nbsp;073&nbsp;761||1&nbsp;076&nbsp;635||1&nbsp;076&nbsp;896||1&nbsp;054&nbsp;549 |} === Lingua === Quamquam [[lingua Hispanica]] unica [[lingua publica]] in Principatu est, [[lingua Asturiana]], nihilominus, [[lingua vernacularis]] in Principatu, quae, etiamsi nullo statu officiali gaudet, revera agnoscitur protegiturque a Principatu Asturiarum secundum [[Statutum Autonomiae]] et [[lex|leges]] evolutas est. [[Fasciculus:Asturian linguistic areas.PNG|thumb|upright=1.5|Linguistica Asturiarum tabula ([[Anglice]] signata).]] [[Lingua Asturiana]] e [[Linguae Romanicae|lingua Romanica]] quae e [[lingua Latina]] nata est orta est, quae erat in usu [[Medium Aevum|Mediaevalibus]] in [[regnum|regnis]] [[Regnum Asturorum|Asturorum]] et [[Regnum Legionense|Legionensi]]. Antiquissimus cognitus huius linguae textus ''[[Nodicia de Kesos]],'' ab anno [[959]], est, dum normativum documentum [[Asturice]] scriptum antiquissimum servatum anni [[1085]] [[Forum Flavionaviae]] ([[Asturice]] ''Fueru d'Avilés'') est. E [[Transitio Democratica Hispanica|Transitione Democratica Hispanica]], linguae Asturianae [[lingua officialis|officialitas]] est una inter dissimilium motuum socialium vindicationes. Anno [[1981]] creata est [[Academia Linguae Asturianae]] ([[Asturice]] ''Academia de la Llingua Asturiana''), Principatus Asturiarum institutum cuius propositum est linguae Asturianae studium, promotio defensioque. Numerosae societates pugnant pro tutela absoluta linguae asturianae, e.g: [[Contio pro Defensione Linguae Asturianae]] ([[Asturice]] ''Xunta pola defensa de la llingua asturiana''), [[Concilium Apertum pro Tutela]] ([[Asturice]] ''Conceyu Abiertu pola oficialidá'') aut [[Unitas Nationalistica Asturiana|Unitas]] ([[Asturice]] ''Unidá''). E [[2005]] officializata{{dubsig}} sunt nonnulla locorum [[toponymum|toponyma]]. In praesenti sunt pauca [[concilium|concilia]] sine officializata{{dubsig}} vernacula toponymia. [[Lingua Asturiana]] 17,7 centesimae Asturianorum [[sermo patrius]], dum 20,1 centesimae Asturianorum etiam est iuxta cum [[lingua Hispanica]]. Praeterea, est voluntaria studii materia alumnis [[Ludus litterarius|primariae]] et optativa alumnis [[educatio secundaria|secundariae]] toto in Principatu Asturiarum. Etiam paulum in [[Media communicationis socialis|mediis communicationis]] est per [[septimanale|septimanalia]] quae utuntur lingua Asturiana [[lingua franca|lingua vehiculari]]. Ultimis annis, [[litterae]] [[lingua Asturiana|Asturianae]] magna evolutione gavisae sunt e motu [[Surdimentu]] nuncupato. Praeter [[lingua Asturiana|linguam Asturianam]], inter flumina [[Euve]]<ref>[http://www.celtiberia.net/verrespuesta.asp?idp=8763 Celtiberia]</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Eo'') et [[Navia (flumen)|Naviam]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Navia''), Asturiani [[Euvenavice]] loquuntur. [[Philologia|Philologice]], [[lingua Euvenavica]] intra [[Linguae Gallaico-Lusitanae|linguas Gallaico-Lusitanas]] includitur, ut demonstrant antiqui textus hac lingua servati, ostendentes aliquas notas quae eam [[lingua Asturiana|linguae Asturianae Occidentali]] appropinquant. Sicut [[lingua Asturiana|linguae Asturianae]] casus, [[lingua Euvenavica]] nullo iuridico [[lingua officialis|linguae officialis]] statu gaudet. ==Oeconomia== [[Fasciculus:Asturian sheep.jpg|thumb|upright=1|Asturianae [[ovis|oves]] in [[Mons Auseba|Monte Auseba]] pascuntur.]] Principatus Asturiarum [[oeconomia]] [[campus primarius|campum primarium]] regredientem 6 centesimas [[Facultas laborandi|facultatis laborandi]] occupantem cum [[ctenotrophia]] [[Bos taurus|vaccina]], [[agricultura]] ([[maizum|maizi]], [[patata]]rum, [[Malum|mālorum]]), et [[piscatio]]ne habet. Adhuc sunt significativae{{dubsig}} [[carbonifodina]]e quamquam non gaudent antiquo pondere. [[Campus secundarius]] 30 centesimis [[Facultas laborandi|facultatis laborandi]] utitur, intra quem ponderis sunt [[siderurgia]], [[alimentum|alimenta]], [[navale|navalia]], [[arma]], [[industria]] [[chemia|chemica]], et apparatus [[vectura]]e. In [[campus tertiarius|campo tertiario]] sunt 65 centesimae [[Facultas laborandi|facultatis laborandi]] et auget,<!--?--> quod est symptomaticum{{dubsig}} ob incolarum densationem{{dubsig}} in [[urbs|mediis urbibus]], et est ponderis quod [[periegesis]] acquisivit in [[regio]]ne recentioribus annis. Etiamsi [[delocalizatio industrialis]] [[communitas autonoma|communitatem]] prioribus [[decennium|decenniis]] percussit,<!--? d.i. has beaten the community?--> [[reditus per capita]] super [[Hispania|regnum]] medium crevit quoad consecutus est 19&thinsp;868 [[euro|€]] anno [[2006]] (89,7% [[PDG]] [[per capita]] [[Hispania|regni]]). [[Concilium|Concilia]] Principatus Asturiarum partem facientia [[debitum]] publicum globale 451&thinsp;071&thinsp;000 [[millio]]num [[euro]]num habent. ==Infrastructura== ===Media communicationis=== [[Fasciculus:FotoInstalacionesRTPA_ WIKI.jpg|thumb|upright=0.8|Aedificia RTPA.]] Haec sunt praecipuorum [[Media communicationis socialis|mediorum communicationis]] aliquae in Asturiis. ====Radiophonia==== In privata [[radiophonia]]; * [[40 Principales Asturias]] - 97.5 MHz - [[Ovetum|Oveti]] * [[40 Principales Eo]] - 106.4 MHz - [[Attalamundus|Attalamundi]] * [[40 Principales Gijón]] - 88.3 MHz - [[Veca]]e * [[Dial Asturias]] - 91.1 MHz - [[Ovetum|Oveti]] * [[Dial Eo-Navia]] - 98.3 MHz - [[Bovale|Bovali]] * [[M80 Radio Asturias]] - 94.7 MHz - [[Gradus (Asturiae)|Gradu]] * [[Máxima FM Asturias]] - 88.9 MHz - [[Ovetum|Oveti]] * [[Radio Asturias FM]] - 100.9 MHz - [[Langiciati]]s * [[Radio Asturias OM]] - 1 026 KHz - [[Ovetum|Oveti]] * [[Radio Nalón]] - 87.6 MHz - [[Flaviana (Asturiae)|Flavianae]] * [[SER Gijón]] - 96.5 MHz - [[Gegio|Gegioni]] ====Televisio==== [[Fasciculus:TeleAsturias.jpg|thumb|upright=0.8|[[Machina cinematographica|Artifex cinematographicus]] tramitis [[TeleAsturias]] in conventu diurnariorum.]] =====Televisio publica===== Est centrum regionale [[Ovetum|Oveti]] societatis [[Televisión Española]] quod turrim telecommunicatoriam in [[Gamoniteiru]] ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''Gamoniteiro'' et [[Asturice]]; ''Gamoniteiru'') et varias turres reemissorias toto in Principatu habet. Hinc producitur et retransmittitur regionalis programmatio. Anno [[2006]] inceptae sunt emissiones [[televisio]]nis publicae autonomicae ex Ente Publico Communicationis Principatus Asturiarum dependentes. Novus trames televisificus [[Televisión del Principado de Asturias]] [[Hispanice]] et [[Televisión del Principáu d'Asturies]] [[Asturice]], sive TPA nuncupatur quae iuxta cum [[Radio del Principado de Asturias]] [[Hispanice]] sive [[Radio del Principáu d'Asturies]] [[Asturice]] sive RPA [[Radiotelevisión del Principado de Asturias]] [[Hispanice]] sive [[Radiotelevisión del Principáu d'Asturies]] sive RTPA format. =====Televisio privata===== [[Fasciculus:Teleaviles.jpg|thumb|[[TeleAvilés]] sedes.]] E [[decennium 200|decennio 200]] producta est improvisa prosperitas in hoc [[media communicationis socialis|medio communicationis]], ubi apparuit novorum tramitum multitudo [[communitas autonoma|autonomico]] et praesertim locali gradu in Asturiis: * '''[[Oviedo TV]]''': emittit [[Ovetum|Oveti]] e [[1994]]. * '''[[TLG]]''' (sive '''Televisión Local Gijón'''): emittit apud [[Gegio|Gegionem]] * '''[[Canal 10 TV]]''': trames ad diarium ''[[El Comercio]]'' pertinet et emittit quoque [[Gegio|Gegioni]] * '''[[TeleAvilés]]''': emittit [[Flavionavia]]e * '''[[Cuencas Mineras TV]]''': sinibus fossoriis anno [[1998]] emittere coepit * '''[[Nuestra Televisión]]''': [[Commarca Sicerae|Commarcae Sicerae]] televisio Est praeterea trames privatus ex [[Ovetum|Oveto]] totis Asturiis emittens, [[TeleAsturias]] ====Interrete==== [[Interrete]] est novissimum inter [[media communicationis socialis]]. In Asturiis, praeter [[Hispania|nationales]] societates [[interrete|interretiales]] diaconias per rete [[Telefónica]] offerentes, est societas omnino Asturiana, [[Telecable]], [[interrete]], [[televisio caplaris|televisionem caplarem]] et [[telephonum|telephonia]] praebens. =====Diaria interretialia===== Per [[interrete|hoc medio]] possibile est Asturianis [[diarium|diariis]] digitabilibus accedere inter quae sunt: * '''''[[AsturiasDeporte.com]]''''': diarium [[disportus|disportivum]] digitale Principatus Asturiarum. * '''''[[Asturias Opinión]]''''': diarium digitale nuntiorum et opinionum * '''''[[Asturies.com]]''''': diarium digitale [[Asturice]] * '''''[[Asturlink.com]]''''': diarium digitale, portale et quaesitrum Asturianum * '''''[[Asturnews.com]]''''': diarium culturale digitale [[Asturice]] * '''''[[Colunga Digital]]''''': diarium digitale [[Colunga]]e et Orientis Asturiarum * '''''[[InfoAsturies]]''''': diarium digitale informationis alternativae [[Asturice]] * '''''[[Narcea Digital]]''''': diarium digitale Austroccidentis Asturiani * '''''[[Lne.es]]''''': editio digitalis diarii ''[[La Nueva España]]'' * '''''[[El Comercio Digital]]''''': editio digitalis diarii ''[[El Comercio]]'' * '''''[[Teleasturias]]''''': diarium digitale maximi ponderis nuntios Asturiarum colligens * '''''[[El Cien.es]]''''': editio digitalis diarii Asturiani ''[[El Cien]]'' * '''''[[El Nalón]]''''': diarium digitale Asturianum nuntiarum et schedarum interrogatoriarum =====Tramites radiophonici interretiales===== Sunt variae [[radiophonia|stationes radiophonicae]] solum per [[Interrete]] emittentes et Astuani ambitus quae excellunt: * '''[[Asturies.com Radio]]''': emittit 24 horas musicam in Asturiis factam et [[Asturice]] * '''[[Radio Avilés Comarca]]''': emittit [[Flavionavia (commarca)|Commarcae Flavionaviae]] ===Vectura=== [[Fasciculus:Viaplatasvg.svg|right|thumb|upright=0.8|Antiqua [[Via Delapidata]] ([[Hispanice]]; ''Vía de la Plata'') et praesens [[autovia]] [[A-66]].]] Asturiae ab [[Iberia|Paeninsula]] valde separatae [[mons|montanam]] propter [[prominentia]]m quam habent sunt. E [[Roma antiqua|Romanis]] temporibus, regio cum [[Media planities Hispanica|Media Planitie]] per [[Via Delapidata|Viam Delapidatam]] ([[Hispanice]] ''Vía de la Plata'') communicata est, quae [[Mons Cantabricus|Montem Cantabricum]] transit et usque ad [[Hispalis|Hispalem]] venit, in praesenti [[autovia]] [[A-66]]. Respectu [[ferrivia]]e, cum eius evolutione [[saeculum 19|saeculo undevicensimo]], communicatae sunt cum [[Iberia|paeninsula reliqua]], praesertim cum [[Legio (Hispania)|Legione]] et [[Santander]]e. In regione situs est portuum unus maximi ponderis apud [[Mare Cantabricum|Cantabricum]], [[Portus Gigiae|Muscellum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304221043/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=Musel&buscar=Buscar Toponymia Asturiana].</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]] ''El Musel''), quod diarios cursus commerciales cum [[Francia]] et [[Britanniarum Regnum|Britanniarum Regno]] habet. ====Vectura aërea==== [[Fasciculus:Facturación aeropuerto Asturias.jpg|thumb|300px|[[Aëroportus Asturiarum]] interiora.]] [[Fasciculus:Régional Embraer 190 F-HBLA OVD-LEAS.jpg|300px|thumb|Societatis [[Régional]] [[Embraer 190]] ab [[Aëroportus Asturiarum|Aëroportu Asturiarum]] avolat.]] Asturiis servit [[Aëroportus Asturiarum]] ([[Hispanice]]; ''Aeropuerto de Asturias,'' [[Asturice]]; ''Aeropuertu d'Asturies'' et [[Euvenavice]]; ''Aeroporto d'Asturias''), 40 [[chiliometrum|chiliometra]] ab [[Ovetum|Oveto]], prope Boreoccidentale litus et [[industria]]lem urbem [[Flavionavia]]m. * Societates aeronauticae peregrinae: ** [[Air France]] ** [[Britanniarum Regnum|Britannica]] societas [[EasyJet]] diarios volatus in Asturias [[Martius|Martio]] [[2005]] incepit. Moderatur ex [[Aëroportus Stanstedensis Londinensis|Aëroportu Stanstedensi Londinensi]] ([[Anglice]]; ''London Stansted Airport''), quo societas aëronautica praecipuo centro utitur. [[Hiems|Hieme]], societas EasyJet plerumque volatuum frequentiam ad quattuor volatus per [[hebdomas|hebdomadem]] reducit. * Variae [[Hispania|nationales]] societates aëronauticae etiam Asturias [[Matritum|Matrito]], [[Barcino]]ni, [[Bruxellae|Bruxellis]], [[Lutetia]]e et [[Hispalis|Hispali]] inter alias conectunt, quae sunt: ** [[Iberia]] ** [[Vueling]] Asturiae Orientales etiam faciliter accessibilis est ex [[Aëroportus Santanderiensis|Aëroportu Santanderiensi]] ([[Hispanice]]; ''Aeropuerto de Santander''). Recentes meliorationes in [[autovia]]rio rete introductae in [[Santander]] volare et postea in Asturias autocinetum gubernare sinunt, quae attingi tempore minore quam una hora potest. [[Hibernia|Hibernica]] societas aëronautica [[Ryanair]] volatus in [[Aëroportus Santanderiensis|Aëroportum Santanderiensem]] ex [[Aëroportus Francofurtensis Hagenensis|Aëroportu Francofurtensi Hagenensi]] ([[Theodisce]]; ''Flughafen Frankfurt-Hahn''), [[Liverpolium|Liverpolio]], [[Eblana]], [[Aëroportus Stanstedensis Londinensis|Aëroportu Stanstedensi Londinensi]] ([[Anglice]]; ''London Stansted Airport'') et [[Aëroportus Romae Ciampinensis|Aëroportu Romae Ciampinensi]] ([[Italice]]; ''Aeroporto di Roma-Ciampino'') moderatur. ====Vectura maritima==== [[Portus Gegionis|Muscellum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304221043/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=Musel&buscar=Buscar Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]], [[Euvenavice]] ''El Musel'') sive [[Portus Gegionis]] cuiuslibet magnitudinis [[navis circumvectans|naves circumvectantes]] accipere potest. Societates [[P&O]], [[Swan Hellenic]] aut [[Hapag Lloyd]] quotannis Portum [[Gegio|Gegionis]] inter suas optiones apud Litus [[Oceanus Atlanticus|Atlanticum]] [[Europa]]eum eligunt. Secutae areae navibus circumvectantibus in promptu sunt: [[Fasciculus:Puerto de Gijón 2.jpg|thumb|400px|[[Portus Gegionis]] sive Muscellum.]] * Crepido Moliner: 313 [[metrum|metra]] appulsus 14 metra profundi, * Septimum Allineamentum: 326 [[metrum|metra]] appulsus 12 metra profundi, * Espigón II. Allineamentum Meridionale: 360 [[metrum|metra]] appulsus 14 metra profundi. Haec loca magnum inspecti accessus gradum sinunt, cum praesidio praestato et navibus et viatoribus. Media urbs solum quattuor [[chiliometrum|chiliometra]] distat et auctoritas portuaria praebet dedicatum periegeticum conexum qui sinit viatores uti occasione [[cultura]]lium, [[gastronomia|gastronomicarum]] et [[commercium|commercialium]] opportunitatum quae in [[Gegio|Gegione]] offerenda sunt. ====Ferrivia==== [[Fasciculus:FEVE Train in Pravia.JPG|thumb|upright=0.8|Societatis [[FEVE]] [[tramen]] lineae C4 [[Pravia]]e.]] [[Hispania|Hispanica]] nationalis societas [[ferrivia]]ria [[RENFE]] etiam Asturiis servit; [[Hamaxostichus|hamaxostichi]] regulariter e et in Hispanica intestina proficiscuntur. Praecipua statio in regionale [[caput (urbs)|capite]] [[Ovetum|Oveto]] est et praecipua litoralis urbs est Gegio. Praeterea, societas [[FEVE]] Medias Asturias Orientalibus et Occidentalibus coniungit. Novus [[Cuniculus (aedificium)|cuniculus]] per [[Mons Cantabricus|Montem Cantabricum]], [[Varians Paliarum]] ([[Hispanice]], ''Variante de Pajares;'' [[Asturice]] et [[Euvenavice]], ''Variante de Payares''), in praesenti adhuc aedificatur, quae itineris tempus e [[Matritum|Matrito]] in Asturias ex quinque horis solum in tres reducet, dum fit ferrivia ut adveniant [[tramen|tramina]] [[AVE]] proximo in futuro. ====Laophoria==== Est etiam comprehensiva diaconia [[laophorium|laophorica]] a societate [[ALSA]] gesta. Quae [[Flavionavia]]m, [[Gegio|Gegionem]], [[Ovetum]] et [[Meres]] [[Matritum|Matrito]] atque aliis praecipuis urbibus aliquotiens quotidie coniungit. Haec societas diaconias in [[Barcino]]nem, [[Salmantica (Hispania)|Salmanticam]], [[Legio (Hispania)|Legionem]], [[Valdoletum]], [[Brigantium Flavium]], [[Bilbaum]], [[Hispalis|Hispalem]], [[Fanum Sancti Sebastiani (Hispania)|Sanctum Sebastianum]], [[Lutetia]]m, [[Bruxellae|Bruxellas]] et [[Nicaea (Francia)|Nicaeam]] inter alias praebet. ====Viae autocineticae==== [[Fasciculus:AS-I.svg|thumb|100px|[[Autovia Fossoria|Autoviae Fossoriae]] ([[Hispanice]] ac [[Asturice]]; ''Autovía Minera'' et [[Euvenavice]]; ''Autovía Mineira'') denominatio.]] Respectu [[via]]rum [[autocinetum|autocineticarum]] sunt tres axes traditionales communicationis in Asturiis quos antiquae viae nationales supponebant; axis litoralis, [[N-632]] e [[Luarca]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135854/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=Luarca&buscar=Buscar Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''Luarca'' et [[Asturice]]; ''Ḷḷuarca'') in [[Ripa Saliae|Ripam Saliae]]; [[N-634]] per [[Libunca]]m, [[Spina (Asturiae)|Spīnam]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135904/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=739&palabra=Espina Toponymia Asturiana]</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''La Espina''), [[Ripa Saliae|Ripam Saliae]] ac [[Uncaria (Cantabria)|Uncariam]] ([[Hispanice]]; ''Unquera'') et axis per [[Gegio|Gegionem]], [[Ovetum]] ac [[Media planities Hispanica|Mediam Planitiem]], [[N-630]]. Hi axes mutati sunt [[decennium 200|decennii 200]] et [[saeculum 21|saeculo XXI]] [[decennium 201|primi decennii]] operibus sic ut omnes viae nationalis tractus e [[autovia Hispanica]] ([[Hispanice]]; ''autovía'') in [[autovia]]m ([[Hispanice]]; ''autopista'') transeunt et eis additus est novus axis [[Autovia Fossoria|Autoviam Fossoriam]] ([[Hispanice]] ac [[Asturice]]; ''Autovía Minera'' et [[Euvenavice]]; ''Autovía Mineira'') constituens. Ecce [[autovia]]e et [[autovia Hispanica|autoviae Hispanicae]] Asturiarum: {|class="wikitable" style="margin:0 auto" |+'''Autoviae Asturiarum''' |-align="center" |'''Denominatio'''||'''Nomen'''||'''Titularitas''' |-align="center" |[[A-63]] |align="left"|Autovia inter Ovetum et Spinam||publica |-align="center" |[[A-64]] |align="left"|Autovia inter Ovetum et Vecam||publica |-align="center" |[[A-66]] |align="left"|Autovia Delapidata||publica |-align="center" |[[A-8]] |align="left"|Autovia Cantabrica||publica |-align="center" |[[AS-I]] |align="left"|[[Autovia Fossoria]]||[[communitas autonoma|autonomica]] |-align="center" |[[AS-II]] |align="left"|[[Autovia Industrialis]]||[[communitas autonoma|autonomica]] |} ==Cultura== ===Ars=== [[Fasciculus:Santa maria del naranco-001.jpg|thumb|[[Sancta Maria in Naurancio]] est exemplum [[Ars Asturiarum|Artis Praeromanicae Asturianae]].]] Asturiae locuples legatum [[ars|artificiosum]] possident e quo excellit [[architectura]] autochthonica [[Ars Praeromanica|Praeromanica]] sive [[Ars Asturiarum|Ars Asturiana]] cum monumentis inter quae eminent [[Sancta Maria in Naurancio]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Santa María del Naranco'') et [[Sanctus Michael de Lillo]] ([[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''San Miguel de Lillo'' et [[Asturice]]; ''Samiguel de Lliño'') [[Ovetum|Oveti]]. Quae ambae iuxta cum [[Fons Incalata|Fonte Incalata]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Fuente_de_Foncalada Vicipaedia Hispanica]</ref> ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Foncalada''), secundum [[UNESCO]], [[UNESCO Mundi Hereditas|Hereditatis Mundanae]] partem faciunt. [[Ars Romanica]] multo praesens est quia tota regio [[Peregrinatio ad Compostellam|viis Iacobeis]] transiebatur, ubi excellunt [[monasterium]] [[Monasterium Sancti Petri Villae Novae|Sancti Petri Villae Novae]] ([[Hispanice]]; ''Monasterio de San Pedro de Villanueva,''' [[Asturice]]; ''Monesteriu de San Pedro de Villanueva'' et [[Euvenavice]]; ''Mosteiro de San Pedro de Vilanova''), prope [[Canicae Onnenses|Canĭcas Onneses]] et [[Monasterium Sanctae Mariae Iunci|Sanctae Mariae Iunci]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Santa María del Junco''), [[Ripae Saliae|Ripa Saliae]]. [[Ars Gothica]] non abundat, quamquam sunt bona huius generis specimina sicut [[Cathedralis Sancti Salvatoris Ovetensis|Cathedralis Sancti Salvador]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Catedral de San Salvador'') [[Ovetum|Oveti]]. ===Architectura saeculi XXI=== [[Fasciculus:CentroNiemeyer72.jpg|thumb|200px|[[Centrum Culturale Internationale Anscharius Niemeyer]].]] Aliquae [[stylus internationalis|architecturae internationalis]] exempla sunt: * [[Laboralis, Urbs Culturae]] ([[Hispanice]], ''Laboral, Ciudad de la Cultura;'' [[Asturice]], ''Llaboral, Ciudá de la Cultura;'' [[Euvenavice]], ''Laboral, Cidade da Cultura'') [[Gegio|Gegioni]], * [[Palatium Congressuum Ovetense|Palatium Congressuum]] ([[Hispanice]], [[Asturice]] et [[Euvenavice]]; ''Palacio de Congresos''), ab [[Iacobus Calatrava|Iacobo Calatrava]] designatum, [[Ovetum|Oveti]], * [[Centrum Culturale Internationale Anscharius Niemeyer]] ([[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Centro Cultural Internacional Oscar Niemeyer'' et [[Asturice]]; ''Centru Cultural Internacional Oscar Niemeyer''), [[Flavionavia]]e. ===Pictura=== [[Fasciculus:Tendido de sombra.jpg|250px|thumb|[[Darius de Regoyos|Darii de Regoyos]] pictura "Gradus Umbrae" ([[Hispanice]]; ''Tendido de Sombra'').]] Optimus modus habendi accurati conspectus de Asturianae [[pictura]]e historia est [[Museum Bellarum Artium Asturiarum]] ([[Hispanice]]; ''Museo de Bellas Artes de Asturias,'' [[Asturice]]; ''Muséu de Belles Artes d'Asturies'' et [[Euvenavice]]; ''Museo de Belas Artes d'Asturias'') visitare, ubi sunt praecipui [[saeculum 20|saeculi XX]] Asturiani [[pictor]]es, qui sunt: * [[Ioannes Carreño de Miranda]] ([[1614]]–[[1685]]) * [[Darius de Regoyos]] ([[1857]]–[[1913]]) * [[Ludovicus Bayón]] ([[1894]]–[[1945]]), unus inter praeclarissimos [[Flavionavia|Flavionavienses]] [[saeculum 20|saeculi XX]] pictores del siglo XX iuxta cum fratres Espolita * [[Marianus Moré]] ([[1899]]–[[1974]]) * [[Evaristus Valle]] ([[1878]]–[[1951]]) * [[Nicanor Piñole]] ([[1878]]–[[1978]]) * [[Aurelius Suárez]] ([[1910]]–[[2003]]), pictor [[Superrealismus|Superrealista]] * [[Pelagius Ortega]] ([[1954]]) * [[Innocentius Urbina Villanueva]] ([[1926]]) qui, quamquam sua opera citato in museo non sunt, est unus notissimorum secundi [[saeculum 20|saeculi XX]] dimidii Asturianorum topiariorum * [[Ludovicus Fernández López]] ([[1900]]-[[1973]]) ===Photographia=== [[Fasciculus:Museo del Pueblo de Asturias - Gijón.JPG|thumb|300px|[[Museum Populi Asturiarum]] [[Gegio|Gegionis]].]] Praecipua inter [[museum|musea]] cum Asturianis antiquis [[saeculum 19|saeculorum XIX]] et [[saeculum 20|XX]] [[photographia|photographematibus]] est [[Museum Populi Asturiarum]] ([[Hispanice]]; ''Museo del Pueblo de Asturias,'' [[Asturice]]; ''Muséu del Pueblu d'Asturies'' et [[Euvenavice]]; ''Museo del Pobo Asturiano''). Ecce clarissimi [[saeculum 19|saeculorum XIX]] et [[saeculum 20|XX]] photographi in Asturiis: * [[Felicianus Pardo Campos]] ([[1876]] – circa [[1930]]) * [[Iosephus Fernández Cuétara]] ([[1878]]–[[1928]]) * [[Raimundus del Fresno]] ([[1834]]–[[1899]]) et e [[1889]] Raimundus del Fresno et filii * [[Fernandus del Fresno]] ([[1848]]–[[1929]]) * [[Florentinus Fernández Iglesias]] sive "Frank" ([[1887]]–[[1970]]) * [[Raimundus García Duarte]] ([[1862]]–[[1937]]) * [[Ioannes David]], [[Francia|Francogallicus]] photographus activus in Asturiis inter [[1881]] et [[1905]] * [[Marcelianus Cuesta]] ([[1840]]–[[1903]]) * [[Ludovicus Muñiz Miranda]] ([[1850]]–[[1927]]) * [[Modestus Montoto]] ([[1875]]–[[1950]]) * [[Balthasar Cué]] Ecce praeclarissimi [[saeculum 20|saeculi XX]] photographi: * [[Xaverius Bauluz]] ([[1960]]) ([[Praemium Pulitzer]] anno [[1995]]). * [[Iosephus Ferrero]] ([[1959]]) ===Litterae=== [[Fasciculus:La-Regenta-y-Catedral.jpg|thumb|[[Regenta]] ([[Hispanice]]; ''La Regenta''), [[litterae|litteraria]] [[Leopoldus Alas Clarín|Leopoldi Alas Clarín]] persona, et [[Cathedralis Sancti Salvatoris Ovetensis|Cathedralis Ovetensis]].]] Inter Asturianos [[litterae|sciptores]] notandi sunt: * [[Antonius de Marirreguera]] ([[saeculum 17|Saeculi XVII]]) * [[Caspar Melchior de Jovellanos]] ([[1744]]–[[1811]]) * [[Gumersindus Laverde Ruiz]] ([[1835]]–[[1890]]) * [[Raimundus de Campoamor]] ([[1817]]–[[1901]]) * [[Leopoldus Alas Clarín]] ([[1851]]–[[1901]]) * [[Armandus Palacio Valdés]] ([[1853]]–[[1938]]) * [[Iosephus de Pría]] ([[1864]]–[[1926]]) * [[Raimundus Pérez de Ayala]] ([[1880]]–[[1962]]) * [[Alphonsus Camín]] ([[1890]]–[[1982]]) * [[Alexander Casona]] ([[1903]]–[[1965]]) * [[Carolus Bousoño]] ([[1923]]) * [[Angelus González]] ([[1925]]–[[2008]]) * [[Corinna Tellado]] ([[1927]]–[[2009]]) * [[Gundisalvus Suárez]] ([[1934]]) * [[Marianus Antolín Rato]] ([[1943]]) * [[Ismaël González Arias]] ([[1958]]) * [[RaphaËl Reig]] ([[1963]]) * [[Bertha Piñán]] ([[1963]]) * [[Aurelius González Ovies]] ([[1964]]) * [[Ioannes Bello]] ([[1965]]) * [[Georgius Moreno]] ([[1973]]) ===Musica=== [[Fasciculus:Gaiterosenoviedo.JPG|thumb|220px|Ascaulae [[Ovetum|Oveti]] [[nuptiae|nuptias]] animantes.]] [[Musica]] et [[saltatio]] variatae sunt. [[Instrumentum musicum]] plurime proprium [[gaita Asturiana]], [[gaita]] tribus fistulis nota, est. Quae in usu est numerosis in popularibus saltationibus et quam [[tympanum]] iuxta cum [[Clarinetum|clarineto]] aut aliis instrumentis comitari possunt. Repraesentativissimum [[traditio]]nale Principatus carmen est [[tonada Asturiana]]. Principatus [[Hymnus nationalis|hymnus]] est "[[Asturiae, patria cara]]" ([[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Asturias, patria querida'' et [[Asturice]]; ''Asturies, patria querida''). ===Mythologia=== [[Fasciculus:Lamia Waterhouse.jpg|thumb|200px|<center>[[Xana]]</center> <center>("[[Lamia]]", ab [[Iohannes Gulielmus Waterhouse|Iohanne Gulielmo Waterhouse]], anno [[1909]])</center>]] In Asturiis creatae sunt [[mythologia|mythologicae]] personae usque ad praesens persistentes. Ecce notissimae: * [[Xana]]e ([[Asturice]]; ''les Xanes,'' [[Hispanice]]; ''las Xanas'' ac [[Euvenavice]]; ''as Xanas'') Sunt pulcherrimae flavis capillis [[nympha]]e prope [[flumen|flumina]] viventes. Albi [[Linum|lini]] tunicas induunt et suae vocis gratia captivant. Libidinosae sunt et attrahunt viros ad suffocandos eos aqua. * [[Trasgus]] ([[Asturice]]; ''El Trasgu'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''El Trasgo'') Est parvula clauda persona pileum induens. Crebro domos intrat. Ut hic non redeat, satis est ab eo postulare ut faciat aliquid quod non possit. Ob [[verecundia]]m, nunquam redibit. * [[Nubarius]] ([[Asturice]] et [[Hispanice]]; ''El Nuberu'' ac [[Euvenavice]]; ''El Nubeiro'') [[Nubes]] et [[Tempestas (meteorologia)|tempestates]] regit. Aequivalet in [[mythologia]] Asturiana [[Graeci|Graeco]] [[Zeus|Dii]] et [[Roma antiqua|Romano]] [[Iuppiter|Iovi]]. Canos capellos et longam barbam habet, [[cappa]]m, [[canus|canum]] [[petasus|petasum]] induens et [[baculus|baculum]] manu habens. * [[Coluber]] ([[Asturice]], [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''El Cuélebre'') Est magnus alatus [[serpentes|serpens]] in intimo [[spelunca]]rum loco vivens ubi [[thesaurus|thesauros]] custodit. * [[Aialga]]e ([[Asturice]]; ''Les Ayalgues,'' [[Hispanice]]; ''Las Ayalgas'' et [[Euvenavice]]; ''As Ayalgas'') Sunt pulchrae, sed minus [[Xana|Xanis]]. Quarum pulchritudo nihil diabolici habet. Pertinent ad [[femina]]rum fascinatarum circulum quae mysteriosis in palatiis thesaurorum a [[Coluber|Colubre]] custoditorum plenis vivere coguntur. * [[Lavandaria]]e ([[Asturice]]; ''Les Llavanderes,'' [[Hispanice]]; ''Las Llavanderes'' et [[Euvenavice]]; ''As Lavandeiras'') Earum corpus achariston est. Veteres sunt macro cum [[thorax|thorace]] se abundantis canis capillis opponente. Elusivum aspectum et monotonam ac deridentem vocem habent. Prope flumina vivunt. * [[Agmen Sanctum]] ([[Asturice]]; ''La Güestia,'' [[Hispanice]]: ''La Santa Compaña'' et [[Euvenavice]]; ''A Santa Compaña'') Sunt [[spectrum|spectra]] valde crebra queribunde [[missa]]s aut [[peccatum|peccatorum]] satisfactiones etc... postulantes. Suae familiae membra terrent. * [[Busgosus]] ([[Asturice]]; ''El Busgosu,'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''El Busgoso'') Creberrimus est in silvis [[Siarius|Siarium]] circumdantibus. Iuvant zonarum [[lignator]]es aut [[animalia]]. Est pacificum ens. Pingitur [[capra]]e pedibus et inconcinno [[caput|capite]] quod coronant duo [[cornu]]a. ===Theatrum=== [[Fasciculus:Tatro Jovellanos Gijón.jpg|thumb|left|200px|[[Theatrum Jovellanos]] [[Gegio|Gegionis]].]] Inter praecipua Asturiana [[theatrum|theatra]] sunt: * [[Theatrum Armandus Palacio Valdés]] ([[Asturice]]; ''Teatru Armando Palacio Valdés'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Teatro Armando Palacio Valdés''), [[Flavionavia]]e; * [[Theatrum Campoamor]] ([[Asturice]]; ''Teatru Campoamor'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Teatro Campoamor''), [[Ovetum|Oveti]]; * [[Theatrum Philharmonica]] ([[Asturice]]; ''Teatru Filarmónica'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Teatro Filarmónica''), [[Ovetum|Oveti]]; * [[Theatrum Jovellanos]] ([[Asturice]]; ''Teatru Xovellanos,'' [[Hispanice]]; ''Teatro Jovellanos'' et [[Euvenavice]]; ''Teatro Xovellanos''), [[Gegio|Gegioni]]. ===Gastronomia=== [[Fasciculus:Fabada.jpg|thumb|[[Fabale Asturicum]] iam in [[olla]] parata, ubi [[companicus|companĭcus]], scilicet [[salsicium capsicatum|salsicia capsicata]], [[Botellus sanguineus|botella sanguinea]] et [[laridum]], videri potest.]] [[Fasciculus:Afuega'l pitu.jpg|thumb|upright=0.6|left|[[Caseus]] [[Afuega'l pitu|afuegalpītu]].]] [[Fasciculus:Escanciar.jpg|thumb|upright=0.6|left|Asturianus [[pomacium]] in [[chigre]] sive Asturiana bibaria pomacium fundens.]] [[Fasciculus:Carbayones-2009.jpg|thumb|upright=0.8|[[Carbayo]]nes [[Ovetum|Oveti]].]] Asturiana [[coquina]] elementa habet quae eam erga [[Normannia|Normannicam]] et [[Britannia Minor|Armoricanam]] ordinant. Notissimum ferculum est [[fabale Asturicum]], [[elixatura]] e [[phaseolus vulgaris|phaseolis]] facta, iuxta cum [[Salsicium capsicatum|salsicio capsicato]] ([[Asturice]]; ''chorizo'', [[Hispanice]]; ''chorizo'' et [[Euvenavice]]; ''chourizo''), [[Botellus sanguineus|botello sanguineo]], [[lacca]] ([[Asturice]], [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''lacón''), et [[laridum|larido]]. Quae coniucta seorsum apponuntur et [[companicus|companĭcus]] ([[Asturice]]; ''compangu'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''compango'') nuncupantur. Praeterea [[Mare Cantabricum|Cantabrici]] recentium [[pisces|piscium]] ac [[Conchylium|conchyliorum]] varietas et [[vitulina]]e ac [[bubulus|bubulinae]] [[caro|carnis]] qualitas excellunt. Sunt amplius centum dissimilium excellentium fabrilium [[caseus|caseorum]] varietatum, e quibus [[Cabrales (caseus)|cabrales]] notissimus est, quamquam populariores in Asturiis sunt inter alios [[gamonéu|gamŏneu]] et [[Afuega'l pitu|afuegalpītu]] cum [[Appellatio Originis Protecta|Appellatione Originis Protecta]]. Si [[tragemata]] praeoptantur, traditionalissimum est [[oryza cum lacte]] ([[Asturice]]; ''arroz con lleche'' et [[Hispanice]]; ''arroz con leche'' ac [[Euvenavice]]; ''arroz con lleite'') et [[casadiella]]e ([[Asturice]], [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''casadielles''), aut frictae aut in [[furnus|furno]] assae, quae sunt genus [[crispa]]rum fartarum e mixtura [[Nux|nucum]], sicut [[Iuglans|iunglandum]], [[amygdalus|amygdalorum]] et [[Nux avellana|avellanarum]], quae antehac contritae, [[saccharum|saccharo]] mixtae et [[anisatum|anisato]] rigata sunt; etiam inveniuntur [[scriblita]] [[charlotta Gegionis]] ([[Asturice]] ac [[Euvenavice]], ''charlota de Xixón''; [[Hispanice]]; ''charlota de Gijón''), [[carbayo]]nes ([[Asturice]] ac [[Hispanice]]; ''carbayones'' et [[Euvenavice]]; ''carbayóis'') ac [[moscovita (dulce)|moscovitae]] ([[Asturice]]; ''moscovites'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''moscovitas'') [[Ovetum|Oveti]] et notissimus [[tuccetum caeli]] ([[Asturice]]; ''tocín de cielu,'' [[Hispanice]]; ''tocino de cielo'' et [[Euvenavice]]; ''touciño de cêlo'') [[Gradus (Asturiae)|Gradus]], inter alia tragemata. [[Carnelevarium|Carnelevarii]] tempore, paratur [[foliolum (dulce)|foliolum]] ([[Asturice]]; ''frixuelu,'' [[Hispanice]]; ''frisuelo'' et [[Euvenavice]]; ''frixuelo''), tragema factum e [[farina]], [[lac]]te et [[saccharum|saccharo]], frictum pauca [[oleum|olei]] quantitate et super quod aspergitur [[saccharum]]. Etiam typica est [[impanata]] Asturiana ([[Asturice]], [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''empanada asturiana''). Praecipua Asturiana [[potio]] [[pomacium]] seu sicera est, cuius elaborationis processus et consumendi modus omnino in sociali Asturiana vita integrati sunt. Cum suis paucis [[alcohol]]is gradibus, inter quattuor et sex, sicera [[peregrinatio]]nes congressionesque animavit animatque et adhuc in [[chigre|chigribus]] ([[Asturice]], [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''chigres'') ac [[espicha|espichis]] ([[Asturice]]; ''espiches'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''espichas'') irrecusabile typicae Asturiarum potionis munus suscipit. Ultimis annis, notabili cum acceptatione, novae expressionis sicerae et exspectata [[Appellatio Originis Protecta|Appellatio Originis]] apparuere. Non obliviscenda est sicera dulcis sine alcohole, exquisita potio. Minus integratum sed haud minoris ponderis, Occidente etiam typicum est [[vinum]] ista in zona productum, sicut vinum [[Canicae Narceae|Canĭcarum Narcēae]], quamquam Asturiae nullam [[appellatio Originis Protecta|appellationem originis]] de vinis habent. ===Res athleticae=== [[Fasciculus:Bandera sporting.jpg|thumb|275px|Turmae [[Real Sporting de Gijón]] [[vexillum]], quod in sua sede sociali, [[Schola Pedilusoria Mareoënsis|Schola Mareoënsi]], semper levatum invenitur.]] [[Fasciculus:Fernando Alonso Bahrain.jpg|125px|thumb|[[Ovetum|Ovetensis]] gubernator [[Fernandus Alonso]], bis campio mundi in [[Formula 1]] annis [[2005]] et [[2006]].]] [[Fasciculus:Bolos asturianos.JPG|thumb|200px|[[coniludium Celticum|Coniludium Celticum sive Tineii]] in campo [[Bargĭna Monasterii|Bargĭnae Monasterii]] ([[Asturice]]; ''Bárcena del Monesteriu,'' [[Euvenavice]]; ''Bárcena del Mosteiro'' et [[Hispanice]]; ''Bárcena del Monasterio'').]] [[Fasciculus:Pajares4.jpg|thumb|250px|Statio hiemalis [[Vallis Grandis et Paliares]] ([[Asturice]] ac [[Euvenavice]]; ''Valgrande-Payares'' et [[Hispanice]]; ''Valgrande-Pajares'').]] In [[pediludium|pediludio]], praecipuae Principatus turmae sunt: [[Gegio|Gegionensis]] [[Real Sporting de Gijón]], quae quadraginta tempora in [[Prima Divisio Hispaniae|Prima Divisione]] ([[Hispanice]]; ''Primera División'') fuit et sex [[Europa]]eas participationes, unum Ligae subcampionatum et duo [[Scyphum Regis|Scypha Regis]] habet et in praesenti in [[Secunda Divisio Hispaniae|Secunda Divisione]] ([[Hispanice]]; ''Segunda División'') militat; et [[Ovetum|Ovetensis]] [[Real Oviedo]] quae per 38 tempora in [[Prima Divisio Hispaniae|Prima Divisione]] militavit et unam Europaeam participationem, tres tertios locos in [[Prima Divisio Hispaniae|Prima Divisione]] habet et praeterea est unica Asturiana turma titulum officialem, [[Scyphum Ligae|Scyphum Secundae Divisionis]] anni [[1985]], assecuta et nunc in [[Secunda Divisio B Hispaniae|Secunda B]] ([[Hispanice]]; ''Segunda B'') militat. Aliae quattuor turmae in [[Secunda Divisio Hispaniae|Secunda Divisione]] lusere: [[Flavionavia|Flavionaviensis]] [[Real Avilés Club de Fútbol]] (per 14 tempora), [[Langiciati]]ana [[Unión Popular de Langreo]] (per 8 tempora), [[Meres|Merensis]] [[Caudal Deportivo]] (per 7 tempora) et [[Flavionavia|Flavionaviensis]] [[Club Deportivo Ensidesa]] (per unum tempus). Principatus a [[Turma Pedilusoria Nationalis Asturiana|Selectione Pedilusoria Asturiana]] ([[Asturice]]; ''Seleición Asturiana de Fútbol,'' [[Hispanice]]; ''Selección de Fútbol de Asturias'' et [[Euvenavice]]; ''Selección de Fútbol d'Asturias'') repraesentatur. In [[Canistriludium|canistriludio]], praecipua turma in praesenti [[Ovetum|Ovetensis]] [[Oviedo Club Baloncesto]] est. Antea eminuit [[Gijón Baloncesto]], turma quae fuit per quattuor tempora in maxima categoria, [[Liga ACB]]. In [[Manufollium|manufollio]], Asturiae sunt cunabulum magnarum lusorum inter quos fratres [[Albertus Entrerríos]] ac [[Radulphus Entrerríos]] aut [[Flavionavia|Flavionaviensis]] [[Ruben Garabaya]], omnes ei absolute internationales. Ecce praesentes Asturianae turmae maximis in suorum respectivorum [[disportus|disportuum]] categoriis certantes: * [[Gegio|Gegionensis]] [[Gijón Hockey Club]] in feminea [[alsulegia pedirotaria]], * [[Gegio|Gegionensis]] [[Gijón Mariners]] in [[Harpastum Americanum|harpastum Americano]], * [[Gegio|Gegionensis]] [[Club Natación Santa Olaya]] in masculina femineaque [[natatio]]ne, * [[Gegio|Gegionensis]] [[El Llano Béisbol Club]] in [[Basipila|basīpĭla]], * [[Gegio|Gegionensis]] [[Club Unihockey Gijón]] in [[unialsulegia]]. * [[Gegio|Gegionensis]] [[Astur Patín]] in [[patinatio rotalis velocitatis|patinatione rotali velocitatis]]. Individualiter excellunt in Asturiis [[Ovetum|Ovetensis]] gubernator [[Fernandus Alonso]], bis campio mundi in [[Formula Unus|Formula Uno]] annis [[2005]] et [[2006]]. Etiam in [[Cursus autocinetorum|cursu autocinetorum]] memorandi sunt gubernatores tales [[Albertus Hevia]], Hispanicus [[certamen autocinetorum|certaminum autocinetorum]] asphalticorum campio annis [[2004]] ac [[2010]] et subcampio annis [[2005]] ac [[2007]]; [[Iosephus Antonius López Fombona]] aut [[Daniel Alonso]]. Etiam eminet [[birotatio|birotarius]] [[Samuel Sánchez]], [[clipeus aureus]] [[Olympia (certamina)|Olympicus]] in [[2008 Olympia Aestiva|Olympiis Aestivis]] [[Pechinum|Pechini]] anni [[2008]] in [[birotatio viaria|birotatione viaria]], et [[Iosephus Ludovicus Rubiera]]. [[Disportus|Disportivus]] eventus popularissimus et in Asturiis et reliqua in [[Hispania]] est [[Descensio Internationalis Saliae]] ([[Asturice]]; ''Descensu Internacional del Seya'' et [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''Descenso Internacional del Sella''), [[Piraguismus|piraguismi]] probatio cum variarum nationum participibus et quotannis in finali [[flumen|fluminis]] [[Salia]]e tractu, inter [[Rotundae|Rotundas]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306153326/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=864&palabra=Arriondas Toponymia Asturiana]</ref> ([[Asturice]]; ''Les Arriondes'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Arriondas'') et [[Ripa Saliae|Ripam Saliae]], primo [[Dies Saturni|die Saturni]] e [[decennium 194|decennio 194]] habita. Hoc cum eventu initium habet [[Hebdomas Internationalis Piraguismi Asturiarum]] ([[Asturice]]; ''Selmana Internacional de Piragüismu n'Asturies,'' [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Semana Internacional del Piragüismo en Asturias''), quae desinit cum [[Descensio Internationalis Carum|Descensione Internationali Carum]] ([[Asturice]]; ''Descensu Internacional del Cares'' et [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''Descenso Internacional del Cares''). In Asturiis sunt quoque autchthonici [[disportus]] magna amatorum quantitate. Inter quos maximi ponderis sunt [[coniludium Asturicum]] ([[Asturice]] ac [[Hispanice]]; ''bolos asturianos'' et [[Euvenavice]]; ''birlos asturianos'') de quo coluntur varia genera; [[cuatreada]], [[batiente]], [[palma (coniludium)|palma sive birle]] et [[coniludium Celticum|Celticum sive Tineii]] etc... Praeterea, memorandi sunt [[disportus]] hiemales et montani. Asturiae stationem hiemalem et montanam [[Vallis Grandis et Paliares|Vallem Grandem et Paliares]] ([[Asturice]] ac [[Euvenavice]]; ''Valgrande-Payares'' et [[Hispanice]]; ''Valgrande-Pajares'') habent, quae est una e primis [[statio nartatoria|stationibus]] [[nartatio|nartatoriis]] [[Hispania|Hispanicis]], anno [[1954]] inaugurata, et quae 21,5 [[chiliometrum|chiliometra]] [[iter narticum|itinerum narticorum]] possidet plus septem chiliometra [[cursus campester nartatorius|cursus campestris nartatorii]]. Praeterea [[Martius|Martio]] [[2007]] inaugurata est statio hiemalis [[Fontes Hiemis]] ([[Asturice]]; ''Fontes d'Inviernu,'' [[Euvenavice]]; ''Fontes d'Inverno'' et [[Hispanice]]; ''Fuentes de Invierno'') cum quindecim [[iter narticum|itineribus narticis]] 8 764 [[metrum|metra]] longa. ===Sollemnia=== [[Fasciculus:Desfile del día de América en Asturias America's Day parade in Asturias.jpg|thumb|250px|Carruca [[Peruvia]]e [[Dies Americae in Asturiis|Die Americae in Asturiis]] anno [[2008]].]] [[Fasciculus:Virgen de Covadonga2.jpg|thumb|[[Virgo Covae Dominicae|Virginis Covae Dominicae]] ([[Asturice]]; ''Virxe de Cuadonga,'' [[Hispanice]]; ''Virgen de Covadonga'' et [[Euvenavice]]; ''Virxe de Covadonga'') in suo [[spelunca|specu]].]] Sunt numerosae [[peregrinationes]] ([[Hispanice]]; ''romerías'' et [[Euvenavice]]; ''romaría'' sive ''romaxe''), [[Asturice]] ''fiestes de prau'' sive ''folixes'' nuncupatae quia, ob magnam [[viculus|viculorum]] quantitatem iuxta cum [[natura]]e characteribus, pleraeque peregrinationes in [[pratum|pratis]] fiebant, et, quamquam earum numerus deminuit et earum loca bituminata sunt, adhuc sunt ratio ut eae visitentur. Memorandus est [[Descensio Internationalis Saliae]] ([[Asturice]]; ''Descensu Internacional del Seya'' et [[Hispanice]] et [[Euvenavice]]; ''Descenso Internacional del Sella''), primo [[dies Saturni|die Saturni]] [[Augustus|Augusti]] post [[2 Augusti|diem secundum eiusdem mensis]] inter [[Rotundae|Rotundas]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306153326/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=864&palabra=Arriondas Toponymia Asturiana]</ref> ([[Asturice]]; ''Les Arriondes'' et [[Hispanice]] ac [[Euvenavice]]; ''Arriondas'') et [[Ripa Saliae|Ripam Saliae]] celebrata cum cursu 20 [[chiliometrum|chiliometra]] longo, festum utilitatis periegeticae internationalis ([[Hispanice]]; ''interés turístico internacional'') declaratum. Declarata sunt utilitatis nationalis [[Nava (Asturiae)|Navense]] [[Festum Sicerae]] seu pomacii ([[Asturice]] ac [[Hispanice]]; ''Festival de la Sidra'' et [[Euvenavice]]; ''Festival da Sidra''), [[Dies Asturiarum in Gegione]] ([[Asturice]]; ''Día d'Asturies en Xixón,'' [[Hispanice]]; ''Día de Asturias en Gijón'' et [[Euvenavice]]; ''Día d'Asturias en Xixón''), [[Navia (Asturiae)|Naviensis]] [[Descensio Natatilis Riae Naviae]] ([[Asturice]]; ''Descensu a nadu de la ría del Navia'', [[Hispanice]]; ''Descenso a nado de la ría del Navia'' et [[Euvenavice]]; ''Descenso a nao da ría del Navia''), [[Luarca|Luarcense]] [[Festum Nostrae Dominae a Rosario]] ([[Asturice]]; ''Fiesta de Nuestra Señora del Rosariu'', [[Hispanice]]; ''Fiesta de Nuestra Señora del Rosario'' et [[Euvenavice]]; ''Festa da Nosa Señora del Rosario''), [[Planae|Planense]] [[Festum Virginis Ducis]] ([[Asturice]]; ''Fiesta de la Virxe de la Guía,'' [[Hispanice]]; ''Fiesta de la Virgen de la Guía'' et [[Euvenavice]]; ''Festa da Virxe da Guía'') et [[Ovetum|Ovetensis]] [[Dies Americae in Asturiis]] ([[Asturice]]; ''Día d'América en Asturies,'' [[Hispanice]]; ''Día de América en Asturias'' et [[Euvenavice]]; ''Día d'América en Asturias''). Institutionaliter, [[communitas autonoma|Communitatis Autonomae]] festum officiale die [[8 Septembris]], etiam festum [[Virgo Covae Dominicae|Virginis Covae Dominicae]] ([[Asturice]]; ''Virxe de Cuadonga,'' [[Hispanice]]; ''Virgen de Covadonga'' et [[Euvenavice]]; ''Virxe de Covadonga'') celebratur. [[8 Septembris|Haec dies]] [[Dies Asturiarum]] ([[Asturice]]; ''Día d'Asturies,'' [[Hispanice]]; ''Día de Asturias'' et [[Euvenavice]]; ''Día d'Asturias'') anno [[1984]] proclamata est et habet diei festi regionalis characterem, quamobrem est dies haud profestus. Cuius celebratio quotannis dissimili in loco a [[Consilium Gubernationis Principatus Asturiarum|Consilio Gubernationis Principatus Asturiarum]] determinato fit. ==Notae== <references /> {{NexInt}} * [[Commarcae Principatus Asturiarum]] * [[Concilia Principatus Asturiarum]] * [[Geographia Hispaniae]] * [[Regnum Asturorum]] ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Asturias|Asturias}} * [https://web.archive.org/web/20201211010827/http://www.asturias.es/ Gubernatio Principatus Asturiarum] * [https://web.archive.org/web/20080708181125/http://infoasturias.com/ Portale officiale turismi Asturiarum] * [https://web.archive.org/web/20130603015138/http://www.educastur.es/ Pagina officialis Consilii Educationis] * [http://www.webcamsdeasturias.com Rete paginarum interretialium de Principatu Asturiarum] * [http://www.youtube.com/watch?v=JSE6JyKDeWM Pellicula de Hymno Officiali Principatus Asturiarum] {{provinciae Hispanae}} {{FA stella}} [[Categoria:Communitates Autonomae Hispaniae]] [[Categoria:Provinciae Hispaniae]] couyd6xgtr5c61ye5ez9t9m4g0tfeev 10 30190 3997117 3500348 2026-10-26T03:17:16Z PK2 16025 change link from '[[Lingua Venetica]]' to '[[Lingua Veneta]]' as the latter refers to the modern-day [[en:Venetian language]] while the former refers to the distantly related ancient [[en:Venetic language]] 3997117 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{Latinitas|-4}} </noinclude> {{Capsa navigationis | titulus = [[Linguae Romanicae]] | corpus = [[Lingua Anglonormannica|Anglo-Normannica]] · [[Lingua Ridunica|Auridunica]] · [[Lingua Aragonensis|Aragonensis]] · [[Lingua Aromanica|Aromanica]] · [[Lingua Arpitanica|Arpitanica]] · [[Lingua Asturiana|Asturiana]] · [[Lingua Burgundica|Burgundica]] · [[Lingua Caesariaca|Caesariaca]] · [[Lingua Campanica|Campanica]] · [[Lingua Catalana|Catalana]] · [[Lingua Corsa|Corsa]] ([[Dialectus Gallurica|Gallurica]], [[Dialectus Sassarensis|Sassarensis]]) · [[Dialectus Cispadana|Cispadana]] · [[Lingua Dalmatica|Dalmatica]] · [[Lingua Dacoromanica|Dacoromanica]] ([[Lingua Moldovica|Moldovica]], [[Lingua Valachica|Valachica]]) · [[Lingua Extremadurensis|Extremadurensis]] · [[Lingua Fala|Fala]] · [[Lingua Franco-Comitatina|Franco-Comitatina]] · [[Lingua Francogallica|Francogallica]] · [[Lingua Foroiuliensis|Foroiuliensis]] · [[Lingua Gallaica|Gallaica]] · [[Lingua Gallonica|Gallonica]] · [[Lingua Guernesica|Guernesica]] · [[Lingua creola Haitiana|Lingua Haitiana]] · [[Lingua Hispanica|Hispanica (Castellana)]] · [[Lingua Insubrica|Insubrica]] · [[Lingua Istrica|Istrica]] · [[Lingua Istro-Romanica|Istro-Romanica]] · [[Lingua Italiana|Italiana (Tusca litteraria)]] · [[Lingua Iudaeo-Francogallica|Iudaeo-Francogallica]] · [[Lingua Iudaeo-Italiana|Iudaeo-Italiana]] · [[Dolomiana Lingua Latina|Latina Dolomitica]] · [[Lingua Iudaeo-Hispanica|Iudaeo-Hispanica]] · [[Lingua Legionensis|Legionensis]] · [[Lingua Ligustica|Ligustica]] ([[Lingua Monoecensis|Monoecensis]]) · [[Lingua Lotharingica|Lotharingica]] · [[Lingua Lusitana|Lusitana]] · [[Lingua Megleno-Romanica|Megleno-Romanica]] · [[Lingua Mirandica|Mirandica]] · [[Lingua Moeso-Romanica|Moeso-Romanica]] · [[Lingua Mosarabica|Mosarabica]] · [[Lingua Neapolitana|Neapolitana]] ([[Dialectus Aprutina|Aprutina]], [[Dialectus Bariana|Bariana]], [[Dialectus Consentina|Consentina]], [[Dialectus Daunia|Daunia]], [[Dialectus Lucana|Lucana]], [[Dialectus Molisina|Molisina]]) · [[Lingua Normannica|Normannica]] · [[Lingua Occitanica|Occitanica]] · [[Dialectus Orobica|Orobica]] · [[Lingua Pedemontica|Pedemontica]] · [[Lingua Pictavo-Santonica|Pictavo-Santonica]] · [[Lingua Picardica|Picardica]] · [[Lingua Romancica|Romancica]] · [[Dialectus Romanensis|Romanensis]] · [[Lingua Sarda|Sarda]] · [[Lingua Sercquica|Serquica]] · [[Lingua Shuadit|Shuadit]] · [[Lingua Sicula|Sicula]] ([[Dialectus Bruttia|Bruttia]], [[Dialectus Sallentina|Sallentina]]) · [[Dialectus Tarentina|Tarentina]] · [[Lingua Veneta|Veneta]] ([[Lingua Talica|Talica]]) · [[Lingua Vallonica|Vallonica]]}}<noinclude> [[Categoria:Linguae Romanicae|ß]] [[Categoria:Formulae navigationis linguarum|Romanicae]] </noinclude> tvph2n3k05gbliouyd35dmo8j803p46 0 31809 3997108 3863063 2026-10-26T03:08:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997108 wikitext text/x-wiki {{L1}} [[Fasciculus:Animaux.cloitre.Saint.Bertrand.Comminges.png|thumb|200px|Columna ecclesiae [[Lugdunum Convenarum|Lugduni Convenarum]] ab [[Eugenius Viollet-Le-Duc|Eugenio Viollet-Le-Duc]] anno [[1856]] picta]] "'''Canon Alberic's Scrap-Book'''" ("Liber frustulorum canonici Alberici") fuit prima [[fabula spectrorum]] ab [[M. R. James]] anno [[1894]] scripta, paulo postea in diario ''[[National Review]]'' edita, tunc in libro ''[[Ghost Stories of an Antiquary]]'' ("Antiquarii fabulae spectrorum") anno [[1904]] iterum typis descripta. Historia ficticia in urbicula [[Lugdunum Convenarum|Lugduno Convenarum]] geritur, ad infimum [[mons|montem]] [[Pyrenaei|Pyrenaeos]] in [[Francia]] meridionali. Ibi peregrinator Anglicus diem agit ecclesiam mediaevalem pingens, occasuque solis librum frustulorum emit quem olim [[canonicus]] [[Albéric de Mauléon|Albericus de Malleone]] fecerat imaginibus et paginis libris manuscriptorum mediaevalium exsectis. Postremo emptor intellegit spectrum, quod olim canonicum Albericum inquietabat, etiam nunc librum suum frequentare. Ex hac fabula compositor musicus [[Kaikhosru Shapurji Sorabji]] modos fecit anno [[1985]] quibus titulum dedit ''St. Bertrand de Comminges: "He was laughing in the tower"'' ("Lugdunum Convenarum: in turri ridebat").<ref>https://web.archive.org/web/20170316205519/http://www.mus.ulaval.ca/roberge/srs/04-sourc.htm</ref> [[Fasciculus:096 St-Bertrand-de-Comminges.JPG|thumb|left|200px|Ecclesia cathedralis [[Lugdunum Convenarum|Lugduni Convenarum]]]] == Notae == <div class="references-small"><references /> </div> == Nexus externi == * [[:en:wikisource:Author:Montague_Rhodes_James|"Canon Alberic's Scrapbook" apud Wikisource]] * Grant, Helen. [[2005]]. [https://web.archive.org/web/20070825104807/http://www.users.globalnet.co.uk/~pardos/GSNews7.html "'He was laughing in the church': A Visit to St Bertrand de Comminges"] in ''Ghosts & Scholars Newsletter'' no. 7. * [https://web.archive.org/web/20110706210620/http://www.mus.ulaval.ca/roberge/pdf/sonances_sorabji_habermann.pdf De operibus Kaikhosru Shapurji Sorabji] [[Categoria:Angliae scripta]] [[Categoria:Litterae Anglicae]] [[Categoria:Scripta 1894]] bdm9iujt6g7bhf3jl2g4p4fnypjc7kk 0 31879 3996951 3863006 2026-10-25T15:35:31Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996951 wikitext text/x-wiki [[Imago:116 St-Bertrand-de-Comminges.JPG|thumb|200px|Turris urbiculae Lugduni Convenarum]] '''Albéric de Mauléon''' ([[Latine]] possumus dicere '''Albericus de Malleone''') est persona ficticia in [[mythistoria brevis|mythistoria brevi]] [[M. R. James]]ii ''"[[Canon Alberic's Scrap-Book]]"'' depicta. Secundum fabulatorem, Albericus de Malleone fuit cognatus [[Ioannes de Malleone|Ioannis de Malleone]], qui episcopus fuerat [[Lugdunum Convenarum|Lugduni Convenarum]] saeculo XVI. Albericus ipse fuit cano eiusdem ecclesiae inter annos [[1680]] et [[1701]]. [[Bibliotheca]]m [[ecclesia]]e dissipavit ut sibi librum frustulorum [[pictura]]e et [[calligraphia]]e [[Medium Aevum|mediaevalium]] feceret; unus eorum librorum quos diruit fuit opus [[Papias|Papiae]], hodie deperditum, cuius titulus est ''[[Liber de verbis Domini]]''. Sed Albericus ipse, et omnes qui postea hunc librum possederent, a spectro quodam frequentabantur. Albericus de Malleone evocatur in modis musicis a [[:en:Kaikhosru Shapurji Sorabji|Kaikhosru Shapurji Sorabji]] anno [[1941]] compositis titulo ''St. Bertrand de Comminges: "He was laughing in the tower"'' ("Lugdunum Convenarum: in turri ridebat").<ref>https://web.archive.org/web/20170316205519/http://www.mus.ulaval.ca/roberge/srs/04-sourc.htm</ref> In "[https://web.archive.org/web/20050410043610/http://web.telia.com/~u45402488/anglagard/hexicon.html Hexico]," sive lexico interretiali de rebus magicis, Albericus de Malleone ut homo historicus describitur. == Notae == <div class="references-small"><references /> </div> ==Nexus externi== *[[:en:wikisource:Author:Montague_Rhodes_James|"Canon Alberic's Scrapbook" apud Wikisource]] [Anglice] *Helen Grant, "[https://web.archive.org/web/20070825104807/http://www.users.globalnet.co.uk/~pardos/GSNews7.html 'He was laughing in the church': A Visit to St Bertrand de Comminges]" in ''Ghosts & Scholars Newsletter'' no. 7 (2005). *[https://web.archive.org/web/20110706210620/http://www.mus.ulaval.ca/roberge/pdf/sonances_sorabji_habermann.pdf De operibus Kaikhosru Shapurji Sorabji] {{Nexus absunt}} [[Categoria:Magica]] [[Categoria:Personae ficticiae]] kd3tjxih612av351ei1t17qnew2azjm 0 32888 3997059 3994627 2026-10-25T22:58:54Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997059 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:BenjaminFranklin.jpeg|thumb|Beniaminus Franklinius. [[Iosephus Siffred Duplessis]] pinxit.]] '''Beniaminus Franklinius'''<ref>Nomen inscribitur ''Benjaminus Franklinius'' in Francis Glass, ''A Life of George Washington, in Latin Prose,'' ed. J. N. Reynolds (Novi Eboraci: Harper & Brothers, 1835), 125.</ref> vel [[Anglice]] '''Benjamin Franklin''' et saepissime '''Ben Franklin''' (natus [[Bostonia]]e, [[17 Ianuarii]] [[1706]]; mortuus [[Philadelphia]]e, [[17 Aprilis]] [[1790]]), unus ex [[Conditores CFA|Conditoribus Civitatum Foederatarum]], fuit [[scriptor]] et [[satira]]rum scriptor, [[miles]], vir [[iura civilia et politica|rerum civilium]] peritus, [[vir reipublicae peritissimus]], [[reipublicae amicus (Bellum Libertatis Americanae)|rerum novarum cupidus]], [[Pennsilvania]]e praeses suffectus, [[typographus]], [[physicus]], [[inventor]]. Franklinius fuit sodalis [[Regalis Societas Londini|Regalis Societatis Londiniensis]] (anno [[1756]] cooptatus) conditorque [[Societas Philosophica Americana|Societatis Philosophicae Americanae]]. Etiam signator Declarationis Libertatis Civitatum Foederatarum Americae et [[abolitionismus|abolitionista]] fuit. Bostoniae sita est ipsius statua in cuius base sunt verba ''Eripuit caelo fulmen sceptrumque tyrannis,'' versus [[Manilius|Manilii]] (''Astronomica'' 1.104). {{NexInt}} * [[Accumulatrum electricum]] * ''[[Autobiographia Beniamini Franklinii]]'' * [[Collegium Franklinianum et Marshallianum]] * [[Focus Franklinianus]]<!--F. stove--> * ''[[Franklinia]]'' * [[Loge Les Neuf Sœurs]] * [[5102 Benfranklin]] == Notae == <references/> == Bibliographia == === Biographiae === * Becker, Carl Lotus. [[1931]]. Benjamin Franklin. In ''Dictionary of American Biography.'' Vol. 3. [https://web.archive.org/web/20100316174915/http://tigger.uic.edu/~rjensen/franklin.htm#becker Situs interretialis] * Brands, Henry William. [[2002]]. ''The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin.'' Anchor Books. ISBN 0-385-49540-4. [http://www.amazon.com/First-American-Times-Benjamin-Franklin/dp/0385495404.] * {{Citation|first=Walter|last=Isaacson|title=Benjamin Franklin: An American Life| year=2003| location=New York|publisher=Simon & Schuster|url=http://www.amazon.com/Benjamin-Franklin-American-Walter-Isaacson/dp/074325807X/ excerpt and text search.}} * Ketcham, Radulphus. [[1966]]. ''Benjamin Franklin.'' [https://web.archive.org/web/20110729092249/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=34300175 Editio interretialis.] * Lemay, J. A. Leo. ''The Life of Benjamin Franklin.'' ** ''Volume 1: Journalist, 1706-1730.'' [[2005]]. [http://www.amazon.com/Life-Benjamin-Franklin-Journalist-1706-1730/dp/0812238540/ excerpt and text search] ** ''Volume 2: Printer and Publisher, 1730-1747.'' [[2005]]. [http://www.amazon.com/Life-Benjamin-Franklin-Publisher-1730-1747/dp/0812238559/ excerpt and text search] ** ''Volume 3: Soldier, Scientist, and Politician, 1748-1757.'' [[2008]]. [http://www.amazon.com/Life-Benjamin-Franklin-Scientist-Politician/dp/0812241215/ excerpt and text search] * Morgan, Edmund S. [[2003]]. ''Benjamin Franklin.''[http://www.amazon.com/Benjamin-Franklin-Yale-Nota-Bene/dp/0300101627/ excerpt and text search] * Van Doren, Carl. [[1938]]. ''Benjamin Franklin.'' [http://www.amazon.com/Benjamin-Franklin-Carl-Van-Doren/dp/193154185X/ excerpt and text search] * Wood, Gordon. [[2005]]. ''The Americanization of Benjamin Franklin.'' [http://www.amazon.com/Americanization-Benjamin-Franklin-Gordon-Wood/dp/0143035282/ excerpt and text search] * Wright, Esmond. [[1986]]. ''Franklin of Philadelphia.'' [http://www.amazon.com/Franklin-Philadelphia-Belknap-Esmond-Wright/dp/0674318102/ excerpt and text search] '''Pro iuvenibus''' * [[Isaac Asimov|Asimov, Isaac]]. ''The Kite That Won The Revolution.'' * Fleming, Candace. [[2003]]. ''Ben Franklin's Almanac: Being a True Account of the Good Gentleman's Life.'' Atheneum/Anne Schwart. ISBN 978-0-689-83549-0. === Studia academica === * Anderson, Douglas. [[1997]]. ''The Radical Enlightenments of Benjamin Franklin.'' * Buxbaum, M. H., ed. [[1987]]. ''Critical Essays on Benjamin Franklin.'' * Chaplin, Joyce. [[2007]]. ''The First Scientific American: Benjamin Franklin and the Pursuit of Genius.'' * Cohen, I. Bernard. [[1990]]. ''Benjamin Franklin's Science.'' * Conner, Paul W. [[1965]]. ''Poor Richard's Politicks.'' * Dull, Jonathan. [[1985]]. ''A Diplomatic History of the American Revolution.'' * Dray, Philip. [[2005]]. ''Stealing God's Thunder: Benjamin Franklin's Lightning Rod and the Invention of America.'' * Ford, Paul Leicester. [[1899]]. ''The Many-Sided Franklin.'' [http://books.google.com/books?id=lU8j4QVPP_MC&dq=intitle:The+intitle:Many-Sided+intitle:Franklin+inauthor:ford&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=0&ei=FyIRTM33BoiIkgTx-oy4CQ Editio interretialis.] ** [https://web.archive.org/web/20060404061002/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/sgml/moa-idx?notisid=ABP2287-0057-169 "Franklin as Printer and Publisher"] in ''The Century'' (April 1899) v. 57 pp.&nbsp;803–18. ** [https://web.archive.org/web/20010708045549/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/sgml/moa-idx?notisid=ABP2287-0058-172 "Franklin as Scientist"] in ''The Century'' (Sept 1899) v.57 pp.&nbsp;750–63. ** [https://web.archive.org/web/20060404061014/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/sgml/moa-idx?notisid=ABP2287-0058-201 "Franklin as Politician and Diplomatist"] in ''The Century'' (October 1899) v. 57 pp.&nbsp;881–899. * Gleason, Philip. [[2000]]. "Trouble in the Colonial Melting Pot." ''Journal of American Ethnic History'' 20(1):3–17. ISSN 02785927. * Houston, Alan. [[2009]]. ''Benjamin Franklin and the Politics of Improvement.'' * Lemay, J. A. Leo, ed. [[1993]]. ''Reappraising Benjamin Franklin: A Bicentennial Perspective.'' * Mathews, L. K. [[1914]]. "Benjamin Franklin’s Plans for a Colonial Union, 1750-1775." ''American Political Science Review'' 8 (Augusto): 393–412. [http://www.dinsdoc.com/mathews-1.htm Editio interretialis] * Olson, Lester C. [[2004]]. ''Benjamin Franklin's Vision of American Community: A Study in Rhetorical Iconology.'' * McCoy, Drew R. [[1978]]. "Benjamin Franklin's Vision of a Republican Political Economy for America." ''William and Mary Quarterly'' 35(4): 607-628. [http://www.jstor.org/pss/1923207 in JSTOR] * Newman, Simon P. [[2009]]. "Benjamin Franklin and the Leather-Apron Men: The Politics of Class in Eighteenth-Century Philadelphia." ''Journal of American Studies.'' 43(2):161–175. * Schiff, Stacy. [[2005]]. ''A Great Improvisation: Franklin, France, and the Birth of America.'' * Schiffer, Michael Brian. [[2003]]. ''Draw the Lightning Down: Benjamin Franklin and Electrical Technology in the Age of Enlightenment.'' * Sherman, Stuart. [[1918]]. [http://www.bartleby.com/225/index.html#6 "Franklin."] * Skemp, Sheila L. [[1994]]. ''Benjamin and William Franklin: Father and Son, Patriot and Loyalist.'' * Sletcher, Michael. [[2006]]. "Domesticity: The Human Side of Benjamin Franklin." ''Magazine of History'' 21. * Waldstreicher, David. [[2004]]. ''Runaway America: Benjamin Franklin, Slavery, and the American Revolution.'' Hill and Wang. * Walters, Kerry S. [[1999]]. ''Benjamin Franklin and His Gods.'' * York, Neil. [[2009]]. "When Words Fail: William Pitt, Benjamin Franklin and the Imperial Crisis of 1766." ''Parliamentary History'' 28(3):341–374.<!-- ===Fontes primarii=== *''Silence Dogood, The Busy-Body, & Early Writings'' (J.A. Leo Lemay, ed.) ([[Library of America]], 1987 one-volume, 2005 two-volume) ISBN 978-1-931082-22-8. *''Autobiography, Poor Richard, & Later Writings'' (J.A. Leo Lemay, ed.) ([[Library of America]], 1987 one-volume, 2005 two-volume) ISBN 978-1-883011-53-6. *''Benjamin Franklin Reader'' edited by Walter Isaacson (2003) *Houston, Alan, ed. ''Franklin: The Autobiography and other Writings on Politics, Economics, and Virtue.'' [[Cambridge University Press]], 2004. *Ketcham, Ralph, ed. ''The Political Thought of Benjamin Franklin.'' (1965, reprinted 2003). *Leonard Labaree, et al., eds., ''[http://www.yale.edu/franklinpapers/index.html The Papers of Benjamin Franklin]'', 39 vols. to date (1959–2008), definitive edition, through 1783. This massive collection of BF's writings, and letters to him, is available in large academic libraries. It is most useful for detailed research on specific topics. [http://franklinpapers.org/franklin/ The complete text of all the documents are online and searchable]; [http://www.yale.edu/franklinpapers/indexintro.html The ''Index'' is also online]. *"''[[The Way to Wealth]]''." Applewood Books; November 1986. ISBN 0-918222-88-5. *"''[[The Autobiography of Benjamin Franklin]]''." Dover Pubns; June 7, 1996. ISBN 0-486-29073-5. *"''[[Poor Richard's Almanack]]''." Peter Pauper Press; November 1983. ISBN 0-88088-918-7. *''Poor Richard Improved'' by Benjamin Franklin (1751) *"''Writings (Franklin)|Writings''." ISBN 0-940450-29-1. *"''On Marriage''." *"''Satires and Bagatelles''." *"''[[A Dissertation on Liberty and Necessity, Pleasure and Pain]]''." *"''Fart Proudly: Writings of Benjamin Franklin You Never Read in School''." Carl Japikse, Ed. Frog Ltd.; Reprint ed. May, 2003. ISBN 1-58394-079-0 *"''Heroes of America Benjamin Franklin"''--> == Nexus externi == [https://web.archive.org/web/20070717041305/http://www.franklinpapers.org/franklin/ Documenta ad Franklinium pertinentia et ab eo scripta.] {{Subscriptores Declarationis Libertatis}} {{Subscriptores Constitutionis Civitatum Foederatarum}} {{Gubernatores Pennsilvaniae}} {{Lifetime|1706|1790|Franklinius, Beniaminus}} {{Myrias|Homines}} [[Categoria:Abolitionistae Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Autobiographi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Beniaminus Franklinius| ]] [[Categoria:Conditores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Deistae]] [[Categoria:Francomurarii]] [[Categoria:Gubernatores Pennsilvaniae]] [[Categoria:Inventores]] [[Categoria:Inventores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Inventores systematum scribendi]] [[Categoria:Les Neuf Sœurs]] [[Categoria:Philosophi technologiae]] [[Categoria:Physici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Politici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Rerum novarum cupidi]] [[Categoria:Satyrici]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Socii Regalis Societatis Londiniensis]] [[Categoria:Socii Academiae Scientiarum Russicae]] [[Categoria:Sodales Societatis Lunaris]] [[Categoria:Sodales Societatis Philosophicae Americanae]] [[Categoria:Typographi]] [[Categoria:Universitas Pennsylvaniensis]] 4z660j1nh3gj6ktppwu71o6sx79rpg9 0 35594 3997137 3813352 2026-10-26T07:05:14Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997137 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Christianus Wolffius''', vulgo ''Christian Wolff'' ([[Vratislavia]]e die [[24 Ianuarii]] [[1679]] natus - [[Salinae Saxonicae|Salinis Saxonicis]] die [[9 Aprilis]] [[1754]] obiit) fuit [[philosophus]] et [[iuris consultus]] [[Germania|Germanicus]] aetate [[Illuminismus|Illuminationis]]. Almae matres eius fuerunt [[Universitas Litterarum Ienensis]] et [[Alma Mater Lipsiensis]]. Amicus [[Godefridus Guilielmus Leibnitius|Godefridi Guilielmi Leibnitii]] fuit et suam [[cosmologia]]m, [[ontologia]]m, [[psychologia]]m et [[ius naturale]] initus est. ==Vita== [[file:Wolff-tablica.jpg|thumb|Tabula commemorativa Vratislaviensis]] Wolffius quamquam theologiae studiosus [[Universitas Ienensis|Iensensis]] in mathematica philosophicaque artibus intentus (e.g. scriptis Cartesii et [[Ehrenfried Gualterius de Tschirnhaus|Ehrenfried Gualterii de Tschirnhaus]]; in eius opus »Medicina mentis« vel commentarios concinnavit) [[Godefridus Guilielmus Leibnitius|Leibnitium]] cognovit. Anno 1703 Lipsiae in mathematica et philosophia habilitationem obtinuit sed rege [[carolus XII (rex Sueciae)|Carolo XII]] invadente anno 1706 Lipsia rei relinquenda fuit. Leibnitio commendante anno 1707 [[salinae Saxonicae|Salinis Saxonicis]] in [[Alma Mater Halensis|Alma Matre Halensi]] mathematicam atque scientias naturales docere potuit. Methodus stricte mathematica atque claritate notionum in praelectionibus multos sectatores habuit; a [[pietismus|pietismi]] asseclis autem fama eius denigrata est, ut [[Fridericus Gulielmus I (rex Borussiae)]] eum dimittendum esse censeret. Sub minis poenae capitalis die uno Salinis Saxonicis et triennio Saxoniae valedicere debuit. Cum iste vir paulo post [[Marburgum|Marburgi]] reinstitutus et causa ei vincta esset, [[Fridericus II (rex Borussiae)|Fridericus II]], qui ipse scriptum quoddam Wolfii Francogallice interpretatus erat, eum Salinas Saxonicas revocavit ubi anno 1740 consiliarius a secretis, cancellarius universitarius vicarius et professor iurium naturalis internationalisque creatus est. Anno 1743 denique cancellarius fuit et ex anno 1745 comes liber. ==Gravitudo== Meritum Wolfii maximum in omnibus scientiis accurate ordinandis fuisse videtur. Philosophia eius rationalismo obtemperans vulgarizatio systematum Leibnizianum putari potest; quibus rebus confectis doctrinas Leibnizianas metaphysicas (e.g. [[monas|monadologiae]]) demystificabat. Etiam quoad idioma Theodiscum multa fecit in terminis technicis philosophicis excogitantdis et genere scribendi sobrio atque intelligibli colendo. Diu artem cogitandi in Germania ducebat illuminismo semitas in Europa centrali parans. Vel [[Immanuel Kantius]] de Wolffio dependens erat usque ''[[Critica rationis purae|Criticae]]'' editionem. Metaphysica in [[ontologia]]m, [[cosmologia]]m, [[psychologia]]m rationalem et theologiam naturalem dividit, quod systema etiam apud Kantium. Wolffius multum et multa scripsit: omnes scientias tam mathematicas quam philosophicas saltem tetigit [[lingua Latina]] atque, versione compendiaria, [[lingua Theodisca]]. [[liber definitivus|Libri definitivi]] saepe titulo »Vernünftige Gedanken etc.« incohantur. == Opera == * ''Anfangsgründe aller mathematischen Wissenschaften'' (1710; Latine, ''Elementa malheseos universae'', 1713-1715) * ''Vernünftige Gedanken von den Kräften des menschlichen Verstandes'' (1712) * ''Vern. Ged. von Gott, der Welt und der Seele des Menschen, auch allen Dingen überhaupt'' (1719) * ''Vern. Ged. von der Menschen Thun und Lassen'' (1720) * ''Vern. Ged. von dem gesellschaftlichen Leben der Menschen'' (1721) * ''Vern. Ged. von den Wirkungen der Natur'' (1723) * ''Vern. Ged. von den Absichten der natürlichen Dinge'' (1724) * ''Vern. Ged. von dem Gebräuche der Theile in Menschen, Thieren und Pflanzen'' (1725) * ''Philosophia rationalis, sive logica'' (1728) * ''Philosophia prima, sive Ontologia'' (1729) * ''Cosmologia generalis'' (1731) * ''Psychologia empirica'' (1732) * ''Psychologia rationalis'' (1734) * ''Theologia naturalis'' (1736-1737) * ''Kleine philosophische Schriften'', (1736-1740). * ''Philosophia practica universalis'' (1738-1739) * ''Jus naturae and Jus Gentium'' (1740-1749) * ''Philosophia moralis'' (1750-1753). == Lege etiam (Italice) == * M. Campo ''Cristiano Wolff e il razionalismo precritico'', 2 vol., [[Mediolanum|Mediolani]] (anno 1939) * S. Vanni Rovighi ''L'ontologismo critico di Wolff'' Mediolani (1941) * N. Merker ''Wolff e la metodologia del razionalismo'' in ''Rivista critica di Storia della Filosofia'' (1967), 271-293 == Nexus externi == *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118634771 Pretiosa apud DDB] *[https://www.christian-wolff-gesellschaft.de/ Societatis Wolffianae pagina domestica] *[https://web.archive.org/web/20210124003424/https://www2.catalogus-professorum-halensis.de/wolff-christian.html De Wolffio in paginis universitariis Halensibus] *[https://de.wikisource.org/wiki/Christian_Wolff Scaturigo Vicifontis] * [http://www.ontology.co/christian-wolff-ontology.htm The Ontology of Christian Wolff: Existence as complement of possibility] {{DEFAULTSORT:Wolffiius, Christianus}} [[Categoria:Philosophi Germaniae]] [[Categoria:Nati 1679]] [[Categoria:Mortui 1754]] [[categoria:Iuris consulti]] [[Categoria:Alumni Universitatis Ienensis]] [[categoria:Eruditi Germaniae]] 3ajc2y0f9a7fl77p3nhrh8zgpof6h2x 0 45076 3996962 3923759 2026-10-25T15:57:04Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Vita */ 3996962 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Marcus Licinius Crassus}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Roman bust in Ny Carlsberg Glyptotek.jpg|thumb|M. Licinius Crassus: sculptura hodie in [[Hafnia]]]] '''Marcus Licinius Crassus Dives''', filius [[Publius Licinius Crassus (consul 97 a.C.n.)|P. Licinii Crassi]], qui consul fuerat anno 97 a.C.n., fuit vir publicus [[Roma Antiqua|Romae Antiquae]], dux militaris et [[consul]] anno [[70 a.C.n.]], qui praeclarus propter magnas divitias est. Cum [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] et [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeio]] unus triumvirorum fuit, favit autem Caesari, non Pompeio. ==Vita == Effugitis [[C. Marius|C. Marii]] et [[L. Cornelius Cinna|L.Cornelii Cinnae]] vexationibus, in bello civili (83-82 ante Christum natum) partibus [[Lucius Cornelius Sulla|L. Cornelii Sullae]] favit et ad [[Optimates| Optimatum]] victoriam multum contulit, ducens in decretorio proelio dexteram aciem exercitus, dum sinistram illam, quae amissura erat, L.Sulla ipse ducit. Crasso duce, milites vicerunt ad proelium Portae Collinae. In illis annis maxime proscriptionibus rem familiarem auxit et divitias domosque congressit. Anno 71 a.C.n., cum octo legionibus praeesset, bellum contra servos a [[ Spartacus|Spartaco]], [[Thracia|Thracico]] gladiatore, qui in Capua urbe certabat, ductos gessit et eos in [[Lucania|Lucania]] vicit. Postquam bellum servile represserat, M. Licinius Crassus vidit opportere foedus cum [[ Cn. Pompeius Magnus |Cn. Pompeio Magno]] inire, enim illi consules creati sunt anno 70 a.C.n. Ambo tamen Senatum comminati erant. M. Licinius Crassus [[ censor]] fuit anno 65 a.C.n. cum [[Quintus Lutatius Catulus (consul 78 a.C.n.)|Lutatio Catulo]], insequente anno cum C. Iulio Caesare exilium [[Lucius Sergius Catilina|L. Sergii Catilinae]] flagitavit, cum sic nollet [[M. Tullius Cicero]] consul, qui coniurati capite damnaturus erat.{{dubsig}} Anno 60 a.C.n. [[Primum Triumviratum ]] constituit cum Cn. Pompeio Magno et C. Iulio Caesare qui proximo anno consul creatus est. Interfectus est [[Carrhae|Carrhis]] anno 53 ante Christi natum. == Lege etiam == * B.A. Marshall: ''Crassus, A Political Biography'', [[Amstelodamum|Amstelodami]] anno [[1976]]. * Allen Mason Ward: ''Marcus Crassus and the late Roman Republic'', Columbia/Miss. Anno [[1977]], ISBN 0-8262-0216-0. {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeo Pompeio Magno]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Licinius Crassus, Marcus}} [[Categoria:Senatores]] [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Censores]] [[Categoria:Proconsules Syriae]] [[Categoria:Gens Licinia|Crassus, Marcus]] [[Categoria:Nati saeculo 2 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 53 a.C.n.]] [[Categoria:Proelio interfecti]] {{Myrias|Homines}} m05ih7qg8vym0n8mq83jslhhdbbcltz 0 45397 3997021 3992268 2026-10-25T18:06:58Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Ante civile bellum */ 3997021 wikitext text/x-wiki {{L1}} [[Fasciculus:Domizi Aenobarbi.jpg|thumb|500px|Stemma Domitiorum qui Neronis imperatoris maiores fuere.]] '''Lucius Domitius Ahenobarbus''' (mortuus [[48 a.C.n.]]) in re publica [[Roma antiqua|Romana antiqua]] unus ex [[Optimates|optimatium factionis]] ducibus et [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]] acerrimus inimicus fuit. == De familia == E nobilissima gente Domitiorum ortus, qui inter patricios adlecti erant, Lucius Domitius filius [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (consul 96 a.C.n.)|Gnaei Domitii Ahenobarbi]], [[Index consulum rei publicae|consulis]] anni [[96 a.C.n.]] fuit ac nepos consulis [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus|eiusdem nominis]] anni [[122 a.C.n.]] qui [[Narbo]]nem [[colonia]]m deduxit ac [[Via Domitia|Viam Domitiam]] munivit, pater autem [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (consul 32 a.C.n.)|Gnaei Domitii Ahenobarbi]] [[consul]]is anni [[32 a.C.n.]] et avus [[Lucius Domitius Ahenobarbus|Lucii Domitii Ahenobarbi]] consulis anni [[16 a.C.n.]], qui et ipse avus imperatoris [[Nero]]nis fuit. Cognomen vero Ahenobarbum ideo acceperunt, quod plerique eorum rutila barba fuerant. Lucius Porciam, [[Marcus Cato Uticensis|Marci Catonis iunioris]] sororem, uxorem duxit. == Ante civile bellum == Cursum honorum sic percurrit : anno [[66 a.C.n.]] [[Quaestor|quaestor]] [[Tribunus plebis|tribuno plebis]] Manilio fortiter restitit<ref>[[Quintus Asconius Pedianus|Asconius]], ''Ad Milonianam''</ref>, anno [[61 a.C.n.]] [[aedilis]] curulis ludos magnificos magno sumptu edidit. [[Praetor]] anno [[58 a.C.n.]] de actis [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], qui [[consul]] [[59 a.C.n.|anno priore]] fuerat, in senatu rettulit, ne rata essent : nam Caesarem in ius vocare volebat quod multa in consulatu suo adversus leges et auspicia fecisset. Caesar vero, qui lege [[Publius Vatinius|Vatinia]] iam [[proconsul]] [[Gallia]]rum erat, in provinciam evasit ac per [[Tribunus plebis|tribunos plebis]] obtinuit ne reus fieret cum rei publicae causa absens esset. Ab initio enim Domitius inimicus acerrimus [[Triumviratus|triumvirorum]] fuerat qui potentiam optimatium minuerant ac sibi et fautoribus suis omnes honores in re publica rapiebant. Consulatum anni [[55 a.C.n.]] petiit ac [[proconsul]]are imperium Caesaris in [[Gallia]] se abrogaturum, cum consul factus esset, pollicitus est. Itaque triumviri summa contentione ei obstiterunt ac vim adversus eum et [[Marcus Cato Uticensis|Catonem]] aperte in Foro adhibuerunt. Ipso die comitiorum ex insidiis servus qui Domitium comitabatur a sicariis quibusdam trucidatus est ita ut terrore a petitione desisteret<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Sic mense Ianuario (nam comitia prius haberi ob seditiones non potuerant) [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]] et [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Crassus]] consules iterum facti sunt. Quibus consulibus Caesaris imperium in quiquennium lege prorogatum est. Anno [[54 a.C.n.]] tandem Domitius cum [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appio Claudio]] [[consul]] factus est : [[Triumviratus|triumviri]] autem iam tuti erant cum pronconsulare imperium per quinque annos sibi parassent. Nihilominus Domitio magnam invidiam effecerunt : nam, cum post consulatum provinciam triumviris invitis impetrare non posset, pactionem iniit Lucius Domitius cum collega ac duobus ex candidatis, qui consulatum anni [[53 a.C.n.]] petebant, [[Gnaeus Domitius Calvinus|Gnaeo Domitio Calvino]] et [[Gaius Memmius|Gaio Memmio]]. Quibus promisit se consulatum delaturum, si duos testes consulares praestitissent, qui iurarent ornationi provinciarum consularium adfuisse. Nec multo post Gaius Memmius pactionem palam in senatu denuntiavit : unde maximum flagitium nec comitia ante finem anni haberi potuerunt. [[Interrex|Interregnum]] prima parte anni 53 fuit. Postea tamen, cum invidia ac diffidentia inter Pompeium et Caesarem ortae essent, cum [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeio]] in gratiam rediit ac Pompeianis partibus studuit. Anno [[52 a.C.n.]] ex lege Pompeia de iudiciis suffragio populi quaesitor factus est in iudicio [[Titus Annius Milo|Milonis]], id est iudicibus praepositus est qui de caede [[Publius Clodius Pulcher|Clodii]] cognoscebant. [[Pontifex]] quoque, incertum quo anno, factus est<ref>Ab anno fere 50 a.C.n. secundum ''[[Der kleine Pauly]]'' sed fonte non citato</ref> ; post L. Domitii mortem [[Augustus (imperator)|C. Octavius]] (imperator futurus) eius locum in [[Collegium Pontificum|Collegio]] adsumpsit<ref>[[Nicolaus Damascenus]], ''[[Vita Augusti (Nicolaus)|Vita Augusti]]'' ({{FGrH}} 90 F 127)</ref>. Tertio libro [[De bello civili|de bello civili]]<ref>Cap. 83.</ref> Caesar, qui Domitium oderat, eum in castris Pompeianis ante [[Proelium Pharsalicum|Pharsaliam pugnam]] cum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Scipione]] et [[Publius Cornelius Lentulus Spinther|Lentulo Spinthere]] de pontificatu maximo acerbe disceptantem inducit, tamquam iam victo mortuoque duce hostium. == In civili bello == Anno [[49 a.C.n.]] mense Ianuario a Pompeio et senatoribus qui ei favebant Lucius Domitius designatus est, qui Caesari in [[proconsul]]atu [[Gallia]]rum succederet. Iter vero cum in provinciam faceret, a Caesare praeventus est qui cum exercitu [[Rubico]]nem transiit. Tum mense Februario Domitius in [[Paeligni|Paelignorum]] oppidum [[Corfinium]] cum viginti cohortibus sese recepit, ita ut Caesari iter clauderet. Sperabat enim [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] cito cum exercitu auxilio fore. At [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]] Italiam adversus Caesarianas legiones defendi posse non existimavit et Brundisium petiit unde in Graeciam transiret. Itaque litteras Domitio misit, ut quam celerrime cum copiis ad se veniret. Serius autem iam erat : nam Domitius Corfinii obsidebatur. Itaque, desperata re, postquam vitam veneno finire frustra temptavit<ref>[[Plinius Maior]] VII.54.</ref> (nam medicus somniferam tantum potionem ei roganti tradiderat<ref> [[Plutarchus]], ''Caesar'' 34</ref>), ad deditionem coactus est. At Caesar magnanimus inimicum suum quo ire vellet dimisit. Nihilo minus postea odio Caesaris incensus [[Massilia]]m venit ut praesidio et classi illius urbis praeesset, dum incolae per quattuor menses obsidionem Caesarianorum sustinent. Cum Massilienses ad deditionem mense septembri adducti sunt, tempestatem opportunam nactus cum tribus navibus custodiam classis [[Decimus Iunius Brutus Albinus|Decimi Iuni Bruti]] fefellit. Tum in [[Epirus|Epirum]] apud [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] refugit. Proelio apud [[Pharsalus|Pharsalum]] in [[Thessalia]], die 9 Augusti [[48 a.C.n.]], sinistro cornu [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeianae]] aciei praefuit<ref>[[Plutarchus]], ''Pompeius'' 69.</ref> et victus in montes refugit ubi postero die tandem a Caesaris equitibus necatus est. == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 17, 38, 82. *[[Asconius]], ''Argumentum in [[Pro Milone]]'', 23. * [[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], libro primo ''[[De bello civili|de Bello civili]]'', capitulis 6,15-21,34,36,56-57 necnon libro secundo capitulis 3,18,22,28,32 et libro tertio capitulis 83,99. *[[Cicero]], [[Pro Milone]], 22. ** libro octavo ''[[Epistulae ad Atticum|Epistularum ad Atticum]]'' passim (hoc libro litterae a [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeio]] ad Domitium Corfinium missae continentur), necnon libro quarto epistula 17 et septimo ep.27 et libro nono epistulis 1,3,6. **''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'', 267. *[[Dio Cassius]] libro XXXIX ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'' cap. 31, 60, 64 necnon libro XLI, 10-11, 21, 25. *[[Lucanus]] libro secundo ''[[Pharsalia]]e'' versibus 478-525 necnon libro septimo 219-220 et 599-616. *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52, 67, 69. **''Crassus'' 15 ** ''Cato minor'' 41. **''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' 34 **''[[Vita Ciceronis (Plutarchus)|Cicero]]'' 38 *[[Suetonius]], [[De vita Caesarum]] in ''Vita Divi Iuli'', 23,24,34. ** in ''Vita Neronis'', 2. *[[Velleius Paterculus]], libro secundo ''[[Historiae (Velleius)|Historiae Romanae]]'', capitulo 50. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Plura legere si cupis == *Fabritius Galtier, "La trajectoire de Lucius Domitius Ahenobarbus chez Lucain", ''Interférences'' 2009(5) [http://interferences.revues.org/901 Hic legere potes] * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/ACL3129.0001.001/100?rgn=full+text;view=image Ahenobarbus (7), Lucius Domitius]" in {{Smith-bio}} vol. 1 p. 85 * "Domitius. I. 12" in {{KP}} *[https://de.wikisource.org/wiki/RE:Domitius_27 Domitius 27] apud [[Paulys Real-Enzyklopädie der classischen Altertumswissenschaft|Pauly]] {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marcus Licinius Crassus]] II et [[Gnaeus Pompeius Magnus]] II| annus= 54 a.C.n.<br />cum<br />[[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appio Claudio Pulchro]]| successores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]] }} {{DEFAULTSORT:Domitius Ahenobarbus, Lucius}} [[Categoria:Gens Domitia|Ahenobarbus, Lucius]] [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Sacerdotes Romani antiqui]] [[Categoria:Mortui 48 a.C.n.]] [[Categoria:Nati 98 a.C.n.]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] 6aq99kph7ipdd5igij50y96jw0u5syw 0 47823 3997125 3852033 2026-10-26T04:30:29Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997125 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “divina” | imago = Guillaume Seignac - Diana the Huntress.jpg | capitulum = [[Diana]], dea in mythologia Romana }} {{res|Diana}} est [[praenomen]] femininum, Latina origine, quod e vocabulo 'divina' derivatur.<ref name=":0">''Behind the Name'', s.v. “[https://www.behindthename.com/name/diana Diana]”. {{Ling|Anglice}}</ref> In mythologia Romana [[Diana]] dea [[Luna|Lunae]], venationis silvarumque erat.<ref name=":02">Vide paginam “[https://www.etymonline.com/word/Diana Diana]” apud ''Online Etymology Dictionary''. {{Ling|Anglice}}</ref> == In linguis frequentibus formae == * ''[[Anglice]]'': Diana, Dianna, Diane * ''[[Croatice]]'': Dijana * ''[[Dacoromanice]]'': Diana * ''[[Francogallice]]'': Diane, Dianne * ''[[Hispanice]]'': Diana * ''[[Italiane]]'': Diana * ''[[Lusitanice]]'': Diana * ''[[Polonice]]'': Diana * ''[[Russice]]'': Диана (''Diana'') * ''[[Theodisce]]'': Diana == Quae hoc praenomen habuerint == * [[Diana de Andalo]] * [[Diana DeGette]] * [[Diana Feinstein]] * [[Diana Keaton]] * [[Diana Lane]] * [[Diana Mondino]] * [[Diana Ross]] * [[Diana Francisca Spencer]] * [[Diana Wakoski]] == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[78 Diana]], asteroides * [[Diana (Niver)]] [[Categoria:Praenomina feminina]] [[Categoria:Praenomina Anglica]] [[Categoria:Praenomina Dacoromanica]] [[Categoria:Praenomina Hispanica]] [[Categoria:Praenomina Italica]] [[Categoria:Praenomina Lusitana]] [[Categoria:Praenomina Polonica]] [[Categoria:Praenomina Theodisca]] hhsm66woqiim20ngc8jq94vyn07ezt7 0 51711 3997119 3759497 2026-10-26T04:02:33Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997119 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Charles.h.haskins.jpg|thumb|Carolus Homerus Haskins]] '''Carolus Homerus Haskins''' (''Charles Homer Haskins''; natus [[1870]]; mortuus [[1937]]) fuit rerum gestarum scriptor [[C. F. A.|Americanus]] et professor [[universitas Harvardiana|universitatis Harvardianae]] qui historiae mediaevali studuit; fuit etiam particeps [[Commissio Americana ad Pacem Componendam (1919)|Commissionis Americanae ad Pacem Componendam]] et de ea re delegatus ad [[Deliberatio de pace componenda Lutetiae facta (1919)|deliberationem de pace componenda]] [[Lutetia]]e anno [[1919]]. == Opera == * ''The Normans in European History'' (1915) * ''Norman Institutions'' (1918: [https://web.archive.org/web/20070810222117/http://socserv2.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/haskins/NormanInstitutions.pdf Textus]) * ''The Renaissance of the Twelfth Century'' (1927) {{NexInt}} * [[Participantes deliberationis de pace componenda (1919)]] * [[Renascentia litterarum saeculo 12]] == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20130926113853/http://www.haskins.cornell.edu/ The Haskins Society] {{DEFAULTSORT:Haskins, Carolus Homerus}} [[Categoria:Historici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Legati Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Professores Universitatis Harvardianae]] [[Categoria:Nati 1870]] [[Categoria:Mortui 1937]] [[Categoria:Socii Academiae Mediaevalis Americanae]] qpbykw8mdyjqd8v5v2pu1rffzdyonw3 0 55324 3997126 3822887 2026-10-26T04:32:26Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997126 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Graeca | significatio = “rustica” | imago = Georgia O'Keeffe.jpg | capitulum = [[Georgia O'Keeffe]], pictrix Americana }} {{res|Georgia}} est [[praenomen]] femininum origine [[Graecia|Graeca]] (cf. masculinum [[Lingua Graeca|Graecum]] Γεώργιος, ''Georgios'', ‘rusticus’).<ref>''Behind the Name'', s.v. “[https://www.behindthename.com/name/georgia Georgia]”. {{Ling|Anglice}}.</ref> {{res|[[Georgius]]}} est forma virilis. {{res|Georgina}} atque {{res|Georgiana}} variantes praenominis sunt. == Mulieres == * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgia (cantrix)|<>|it|qid=Q260947}} * [[Georgina Beyer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgiana Cavendish|<>|en|qid=Q235644}} * [[Georgia Jirásková]] * [[Georgia Meloni]] * [[Georgia O'Keeffe]] * [[Georgia Pau-Langevin]] * [[Christina Georgina Rossetti]] * [[Georgia Taylor]] == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[359 Georgia]], asteroides * [[Special:PrefixIndex/Georgia|Omnes paginae quae verbo "Georgia" incipiunt]] * [[Special:Search/intitle:"Georgia"|Omnes tituli qui verbum "Georgia" comprehendunt]] [[Categoria:Praenomina]] [[Categoria:Praenomina feminina]] [[Categoria:Praenomina Anglica]] chjmhzd4wg80ia59kr8mokr2a0gbyzc 0 55708 3997127 3979703 2026-10-26T04:32:42Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997127 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Hebraica | significatio = “hortus Dei” | imago = Carmelo Sciuto Patti.jpg | capitulum = {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Carmelus Sciuto Patti||it|qid=Q3660269}}, architectus Italicus | dies = 16 Iulii }} {{res|Carmelus}}, seu {{res|Carminus}},<ref>“CARMINUS CIOFFI EPISC. ANTINOP. VIC. GEN.” apud ''Sacre prose panegiriche con gli argomenti'n verso, di frate Fulgenzo della Croce'' [https://www.google.it/books/edition/Sacre_prose_panegiriche_con_gli_argoment/EeFyknnY_dAC?hl=it&gbpv=1&dq=carminus&pg=PP14&printsec=frontcover] atque “CARMINUS LANTRICENI SCULPTOR NEAPOLI A. D. 1728” invenitur apud subscriptionem sculptoris [https://web.archive.org/web/20240809081154/https://catalogo.beniculturali.it/detail/HistoricOrArtisticProperty/1500045551].</ref> est nomen et praenomen masculinum. E nomine [[Carmelus (mons)|Carmeli]] montis [[Palaestina|Palaestini]], e vocabulo [[Hebraice|Hebraico]] ''karmel'' (כַּרְמֶל), quod 'hortum' significat, originem ducit.<ref>''Behind the Name'', s.v. “[https://www.behindthename.com/name/carmel Carmel]”. {{Ling|Anglice}}.</ref> Formae femininae {{res|Carmela}} ac {{res|[[Carmen (praenomen)|Carmen]]}} sunt. == Qui hoc nomen habuerint == * Vincentius Salvator Carmelus Franciscus Bellini, vel breviter [[Vincentius Bellini]] * [[Ioannes Carmelus Heenan]] * [[Alexander Carmelus Ruffinoni]] == Qui hoc praenomen habuerint == * [[Carmelus Abela]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Carmelus Anthony||en|qid=Q129041}}, [[bascaudarius]]{{dubsig}} * [[Carmelus Bene]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Carmelus Borg Pisani||mt|qid=Q1074175}} * [[Carmelus Ciccia]] * [[Carmelus Crocco]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Carmelus Mifsud Bonnici||mt|qid=Q1043593}}, politicus Melitensis * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Carmelus Sciuto Patti||it|qid=Q3660269}} == Notae == <references /> [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina]] 3x2ii4uxtt6p9f7o74zn1aq5vnxytrf 0 60435 3997074 3849330 2026-10-26T00:51:18Z Grufo 64423 {{[[Formula:Cladus|Cladus]]}} → {{[[Formula:Index ramiformis dissaeptus|Index ramiformis dissaeptus]]}}; scripta Anglica latinizanda manent 3997074 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Orchidaceae |fossil_range = {{fossil range|80}}[[Aevum Cretaceum]] ad praesentem |image = Haeckel Orchidae.jpg |image_caption = Adumbratio in ''[[Kunstformen der Natur]]'', ab [[Ernstus Haeckel|Ernesto Haeckel]] scripto |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Monocotyledones]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = '''Orchidaceae''' |familia_authority = [[Antonius Laurentius de Jussieu|Juss.]] |subdivision_ranks = Subfamilies |subdivision = * [[Apostasioideae]] * [[Cypripedioideae]] * [[Epidendroideae]] * [[Orchidoideae]] * [[Vanilloideae]] |range_map = Orchidaceae.png |range_map_caption = Distributio familiae Orchidacearum }} '''Orchidaceae''' sunt [[monocotyledones|monocotyledonum]] [[familia (taxinomia)|familia]] [[morphologia plantarum|forma]] diversa et late dispersa [[ordo (taxinomia)|ordinis]] [[Asparagales|Asparagalium]].<ref>[http://hypertextbook.com/facts/2003/BiancaNicoletti.shtml ''Numerus Orchidacearum.'']</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081225223147/http://www.kew.org/scihort/orchids/whystudy.html ''Documenta Orchidacearum,'' Royal Botanic Gardens, Kew.]</ref> Cum [[Asteraceae|Asteraceis]] faciunt maximam [[angiospermae|plantarum florentium]] familiam, quibus sunt inter 21&thinsp;950 et 26&thinsp;049 [[species (taxinomia)|species]] nunc acceptae, in 880 [[genus (taxinomia)|genera]] digestae.<ref name="Stevens">P. F. Stevens, [http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/welcome.html ''Angiosperm Phylogeny Website,''] ed. 9a (Iunio 2008), apud www.mobot.org.</ref><ref name=WCSP>{{cite web|url=http://apps.kew.org/wcsp/|title=WCSP |work= World Checklist of Selected Plant Families|accessdate=2010}}</ref> ==Distributio== Orchidaceae sunt [[planta]]e [[cosmopolitanismus|cosmopolitanae]], quae in paene omni [[habitatio]]ne vigent, [[deserta|desertis]] [[glacies|glaciebus]] exceptis. Permultae inveniuntur in [[zona tropica|zonis tropicis]], plerumque [[Asia]] et [[America Australis|America Australi]] et [[America Centralis|Media]], sed eae supra [[Circulus Arcticus|Circulum Arcticum]], in [[Patagonia]] australissima, usque adeo [[Insula Macquarie|Insulae Macquarie]] prope [[Antarctica]]m etiam inveniuntur. Hic index earum distributionis adumbrationem dat: * [[America]] tropica: 250 ad 270 genera * [[Asia]] tropica: 260 ad 300 genera * [[Africa]] tropica: 230 ad 270 genera * [[Oceania]]: 50 ad 70 genera * [[Europa]] et [[Asia]] temperata: 40 ad 60 genera * [[America Septentrionalis]]: 20 ad 25 genera == Taxinomia == Haec familia omnino agnoscitur, et [[Systema APG II]] anni [[2003]] eam in [[ordo (taxinomia)|ordine]] [[Asparagales|Asparagalium]] ponit. Taxinomia familiae semper mutatur, quia novae investigationes pluria classificationis elementa perpetuo agnoscunt. Quinque subfamiliae nunc agnoscuntur, in [[cladogramma]] secundum Systema APG facta: {{Index ramiformis dissaeptus|style=font-size: .8em; line-height: 2.5em; | '''Orchidaceae''' | * '''[[Apostasioideae]]''': 2 genera and 16 species, south-western [[Asia]] | * | ** '''[[Cypripedioideae]]''': 5 genera and 130 species, from the temperate regions of the world, as well as tropical [[Americas|America]] and tropical Asia | ** Monandrae | *** '''[[Vanilloideae]]''': 15 genera and 180 species, humid tropical and subtropical regions, eastern [[North America]] | *** | **** '''[[Epidendroideae]]''': more than 500 genera and more or less 20,000 species, cosmopolitan | **** '''[[Orchidoideae]]''': 208 genera and 3,630 species, cosmopolitan }} == Oecologia == Plurimae Orchidaceae sunt [[epiphytum|epiphyta]] [[planta perennis|perennia]], quae ad [[arbor]]es [[frutex|fruticesve]] adfictae in [[zona tropica|zonis tropicis]] et [[zona subtropica|subtropicis]] crescunt. Aliae species sunt [[lithophytum|lithophyta]], quae ad [[saxum|saxa]] vel in solo saxoso crescunt, vel sunt terrestres. Paene omnes [[zona temperata|zonarum temperatarum]] Orchidaceae sunt terrestres. Aliquae Orchidaceae, sicut ''[[Neottia]]'' et ''[[Corallorhiza]]'', [[chlorophyllum|chlorophyllo]] carent, et non possunt photosynthesizare; nihilominus, hae species [[alimentum|alimenta]] [[energia]]mque a soli [[fungus|fungis]] [[parasitismus|parasitizatis]] per formationem [[mycorrhiza orchidacea|mycorrhizarum orchidacearum]] capiunt. Hi fungi comprehendunt fungos qui [[ectomycorrhiza]]s formant cum [[arbor]]ibus et aliis plantis [[lignum|ligneis]], parasitae sicut ''[[Armillaria]]'' et [[saprotrophum|saprotropha]]{{dubsig}}.<ref name="leake05">Leake JR. 2005. Plants parasitic on fungi: unearthing the fungi in myco-heterotrophs and debunking the ‘saprophytic’ plant myth. ''Mycologist'' 19: 113–122. ([https://web.archive.org/web/20071227224908/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=340905&fulltextType=RA&fileId=S0269915X05003046 abstract])).</ref> Hae Orchidaceae [[myco-heterotrophum|myco-heterotropha]] appellantur, sed olim descriptae sunt (falso) saprophyta quia [[botanice|botanistae]] habuerunt eas alimentum cepisse ex materie organica confracta. Paucae species sunt [[Planta parasitica|holoparasitae]] achlorophyllae, sed omnes Orchidaceae sunt myco-heterotrophicae per [[germinatio]]nem et auctum plantularum, et etiam photosyntheticae plantae maturae possunt [[carbonium]] ex earum fungis [[mycorrhiza|mycorrhicicis]] capere. == Descriptio == Orchidaceae facillime agnoscuntur quia omnes habent apertissimas [[apomorphia]]s, inter quas [[symmetria bilateralis]] ([[zygomorphismus]]), multa [[resupinatio]], unum [[petalum]] (''labellum'') semper modificatum, [[stamina]] [[carpellum|carpellaque]] coalita, et [[semen|semina]] minutissima. === Folia === Sicut plurimes [[monocotyledon]]es, Orchidaceae [[folium|folia]] simplicia cum venis parallelis habere solent, cum aliquae [[Vanilloideae]] [[venatio foliorum|venationem]] reticulatam habeant. Folia sint ovata, lanceolata, vel orbiculata, magnitudine inconstantissima. Earum proprietates saepe sunt diagnostica. Folia ferme sunt [[phyllotaxis|alterna]] super [[caulis|caulem]], saepe plicata, et nullas [[stipula]]s habent. Eis saepe sunt corpora [[silica|silicea]], ''stegmata'' appellata, in vaginis [[fasciculus vascularis|fasciculi vascularis]] (in [[Orchidoideae|Orchidoideis]] absentibus), et sunt fibrosa. Conformatio foliorum habitationi plantae convenit: speciebus quae ferme apricantur, vel in locis aliquando aridissimis crescunt, sunt folia crassa coriaceaque, et earum [[lamina]]e a [[cuticula]] ceracea teguntur ad [[aquam]] necessariam retinendam; speciebus autem quae in locis umbrosis crescunt sunt folia longa tenuiaque habent. Folia plurimarum Orchidacearum sunt perennes, nonnullos annos viventes; alia genera, praecipue plantae folia plicata habentes, folia quotannis demittunt et nova folia evolvunt, cum novis [[pseudobulbus|pseudobulbis]], sicut in ''[[Catasetum|Cataseto]].'' Folia aliquarum Orchidacearum habentur pro ornamento esse.<!-- The leaves of the ''Macodes sanderiana'', a semiterrestrial or lithophyte, show a sparkling silver and gold veining on a light green background. The cordate leaves of ''Psychopsiella limminghei'' are light brownish green with maroon-puce markings, created by flower pigments. The attractive mottle of the leaves of [[Lady's Slipper]]s from tropical and subtropical Asia, (''[[Paphiopedilum]]'') is caused by uneven distribution of chlorophyll. ''Phalaenopsis schilleriana'' is a pastel pink orchid with leaves spotted dark green and light green. ''Ludisia discolor'' is grown more for its colorful leaves than its fairly inconspicuous white flowers. --> Aliquae orchides, sicut ''[[Dendrophylax lindenii]], [[Aphyllorchis]],'' et ''[[Taeniophyllum]],'' ex eorum [[radix (botanica)|radicibus]] [[viridis|viridibus]] pro [[photosynthesis|photosynthesi]] dependent, et ferme evolutis foliis carent, quasi omnes species [[heterotrophia|heterotrophicae]]. === Caulis et radices === Omnes Orchidaceae sunt [[herba]]e [[planta perennis|perennes]], qualibet permanenti structura [[lignum|lignea]] carentes. Eae secundum utrum duorum exemplarium possunt crescere: * [[Monopodia]].—Caulis ex una gemma crescit, folia ex apice quotannis adduntur, et caulis quae cum ita sint crescit. Caulis potest attingere nonnulla metra longa, sicut in ''[[Vanda]]'' et ''[[Vanilla]].'' * [[Sympodia]].—Planta surculos adiacentis producit qui ad quamdam magnitudinem crescunt, florescunt, et desinunt, substitui. Auctus orchidum sympodialium est lateralis, non verticalis. <!-- following the surface of their support. The growth continues by development of new leads, with their own leaves and roots, sprouting from or next to those of the previous year, as in ''[[Cattleya]]''.--> Novo ductu maturante, [[rhizoma]] suum auctum ex re "[[oculus|oculo]]" vulgo appellato (re vera gemma immatura) iterum incipit, ergo ramificans. [[Fasciculus:Orchis lactea rhizotubers.jpg|thumb|left|''[[Orchis lactea]]'' duobus tuberibus apertis]] Orchidaceae terrestres sint [[rhizoma]]tae, vel [[cormus|cormos]] [[tuber]]esve faciunt. Capita [[radix|radicum]] plantarum terrestrialium sunt levia et alba. Aliquae sympodiales terrestres, sicut ''[[Orchis]]'' et ''[[Ophrys]],'' habent duas [[radix tuberosa|radices tuberosas]] subterraneas.<!-- One is used as a food reserve for wintry periods, and provides for the development of the other one, from which visible growth develops. --> In [[Clima|climatibus]] calidis humidisque, multis Orchidaceis terrestribus [[pseudobulbus|pseudobulbi]] non necesse sunt. <!-- Epiphytic orchids have modified [[radix aeria]] that can sometimes be a few meters long. In the older parts of the roots, a modified spongy [[Epidermis (botany)|epidermis]] called ''[[velamen]]'' has the function to absorb humidity. It is made of dead cells and can have a silvery-grey, white or brown appearance. In some orchids the [[velamen]] includes spongy and fibrous bodies near the passage cells. Hae structurae [[tilosoma]]ta appellantur. Radicis [[epidermis|epidermidis]] [[cellula]]e grow at a right angle to the axis of the root to allow them to get a firm grasp on their support. Nutrients mainly come from animal droppings and other organic detritus on their supporting surface.--> [[Fasciculus:Pseudobulbe.jpg|thumb|150px|Pseudobulbus ''[[Prosthechea fragrans|Prosthecheae fragrantis]]'']] Basis caulis epiphytorum sympodialium, vel in aliquibus speciebus re non verbo omnis caulis, potest incrassatus fieri ad ''[[pseudobulbus|pseudobulbum]]'' conformandum, quod alimenta aquamque temporibus siccioribus continet. <!-- [[Pseudobulbus]] superficiem laevigatam habet, cum lengthwise grooves and can have different shapes, often conical or oblong. Its size is very variable; in some small species of ''[[Bulbophyllum]]'' it is no longer than two millimeters, while in the largest orchid in the world, ''[[Grammatophyllum speciosum]]'' (giant orchid), it can reach three meters. Some ''[[Dendrobium]]'' have long, canelike pseudobulbs with short, rounded leaves over the whole length, some other orchids have hidden or extremely small pseudobulbs, completely included inside the leaves.--> Aetate provectus, pseudobulbus folia demittit et dormiens fit. <!-- At this stage it is often called a ''backbulb''. A pseudobulb then takes over, exploiting the last reserves accumulated in the backbulb, which eventually dies off too.--> Pseudobulbus usitate circa quinque annos vivit. === Flos === [[Fasciculus:Orchis sambicina anatomia.jpg|left|291px|thumb|''Dactylorhiza sambucina'']] Orchidaceae propter fabricam multarum variationum in earum [[flos|floribus]] agnoscuntur. Aliquibus Orchidaceis sunt flores singulares, sed plurimis est [[inflorescentia]] recemosa, aliquando cum multis floribus. Caulis florescens sit basalis (hoc est, ex basi tuberis productus, sicut in ''[[Cymbidium|Cymbidio]]''), apicalis (quod significat eum ex apice caulis principali crescere, sicut in ''[[Cattleya]]''), vel axillarius (ex [[axilla]], sicut in ''[[Vanda]]''). <!-- As an [[apomorphia]] [[cladus|cladi]], orchid flowers are primitively [[zygomorphismus|zygomorphicae]] ([[symmetry (biology)#Bilateral symmetry|bilaterally symmetrical]]), although in some genera like ''[[Mormodes]]'', ''[[Ludisia]]'', ''[[Macodes]]'' this kind of symmetry may be difficult to notice. --> Flos, sicut plurimis [[monocotyledon]]um floribus, habet duo verticillos elementorum sterilium. <!-- The outer whorl has three [[sepal]]s and the inner whorl has three [[petal]]s. The sepals are usually very similar to the petals (and thus called ''[[tepals]]'', '''1'''), but may be completely distinct. The upper medial petal, called the ''[[labellum]]'' or lip (''6''), is always modified and enlarged. The inferior [[ovary]] (''7'') or the [[pedicel]] usually rotates 180 degrees, so that the labellum, goes on the lower part of the flower, thus becoming suitable to form a platform for pollinators. This characteristic, called [[resupination]] occurs primitively in the family and is considered [[apomorphy|apomorphic]] (the torsion of the ovary is very evident from the picture). Some orchids have secondarily lost this resupination, e. g. ''[[Zygopetalum]]'' and ''[[Epidendrum secundum]]''. The normal form of the sepals can be found in ''[[Cattleya]]'', where they form a triangle. In ''[[Paphiopedilum]]'' (Venus slippers) the lower two sepals are fused together into a [[synsepal]], while the lip has taken the form of a slipper. In ''[[Masdevallia]]'' all the sepals are fused. --> Flores Orchidacearum cui sunt abnormes{{dubsig}} petalorum labiorumve numeri ''pelorici'' appellantur. [[Pelorismus]] est proprietas genetica, sed eius expressio ab habitatione movetur et videat fortuita. [[Fasciculus:VanillaFlowerLongitudinalSection-en.png|thumb|401px|Sectio in longitudinem floris ''[[Vanilla planifolia|Vanillae planifoliae]]'' ([[Anglice]])]] <!-- Orchid flowers primitively had three [[stamen]]s, but this situation is now limited to the genus ''[[Neuwiedia]]''. ''[[Apostasia]]'' and the [[Cypripedioideae]] have two stamens, the central one being sterile and reduced to a [[staminode]]. All of the other orchids, the clade called ''Monandria'', retain only the central stamen, the others being reduced to [[staminode]]s ('''4'''). The filaments of the [[stamen]]s are always [[adnation|adnate]] (fused) to the [[carpel|style]] to form cylindrical structure called the ''gynostemium'' or [[column (botany)|column]] ('''2'''). In the primitive [[Apostasioideae]] this fusion is only partial, in the [[Vanilloideae]] it is more deep, while in [[Orchidoideae]] and [[Epidendroideae]] it is total. The [[Carpel|stigma]] ('''9''') is very asymmetrical as all of its lobes are bent towards the centre of the flower and lay on the bottom of the column. [[Pollen]] is released as single grains, like in most other plants, in the [[Apostasioideae]], [[Cypripedioideae]] and [[Vanilloideae]]. In the other subfamilies, that comprise the great majority of orchids, the anther (''3''), carries and two [[pollinium|pollinia]]. A pollinium is a waxy mass of pollen grains held together by the glue-like [[alkaloid]] [[viscin]], containing both cellulosic stands and mucopolysaccharides. Each pollinium is connected to a filament which can take the form of a ''[[caudicle]]'', like in ''[[Dactylorhiza]]'' or ''[[Habenaria]]'' or a ''[[stipe (botany)|stipe]]'', like in ''[[Vanda]]''. Caudicles or stipes hold the pollinia to the ''viscidium'', a sticky pad which sticks the pollinia to the body of [[pollinator]]s. At the upper edge of the stigma of single-anthered orchids, in front of the anther cap, there is the ''[[rostellum]]'' (''5''), a slender extension involved in the complex pollination mechanism.--> [[Ovarium]] semper est inferior, pone florem situm. <!-- It is three-[[carpel]]ate and one or, more rarely, three-partitioned, with parietal [[placenta]]tion (axile in the [[Apostasioideae]]). --> === Pollinatio === Orchidaceae habent egregissima [[pollinatio]]nis systemata et perpaucas opportunitates pollinationis; ergo earum flores plerumque fertiles diu manent, et plerumque [[pollen]] in unica [[massula]] emittunt; quandocumque pollinatio bene procedit, milia ovulorum possunt fertilizari. Pollinatores a forma et [[color]]ibus labelli saepe attrahuntur. Aliqui flores blandos producunt odores. [[Nectar]], in plurimis speciebus absens, in [[calcar]]e (''8'') labelli producatur, ad punctum [[sepalum|sepalorum]], vel in septo [[ovarium|ovarii]], usitatissima positione inter [[Asparagales]]. <!-- In orchids that produce pollinia, pollination happens as some variant of the following. When the pollinator enters into the flower, it touches a viscidium, which promptly sticks to its body, generally on the head or abdomen. While leaving the flower, it pulls the pollinium out of the anther, as it is connected to the viscidium by the caudicle or stipe. The caudicle then bends and the pollinium is moved forwards and downwards. When the pollinator enters another flower of the same species, the pollinium has taken such position that it will stick to the stigma of the second flower, just below the rostellum, pollinating it. The possessors of orchids may be able to reproduce the process with a pencil, small paintbrush, or other similar device. [[Image:Ophrys apifera flower2.jpg|thumb|left|''[[Ophrys apifera]]'' is about to self-pollinate]] Some orchids mainly or totally rely on [[self-pollination]], especially in colder regions where pollinators are particularly rare. The caudicles may dry up if the flower hasn't been visited by any pollinator and the pollina then fall directly on the stigma. Otherwise the anther may rotate and then enter the stigma cavity of the flower (as in ''[[Holcoglossum amesianum]]''). Many neotropical orchids are pollinated by male [[euglossini|orchid bees]], which visit the flowers to gather volatile chemicals they require to synthesize [[pheromone|pheromonal]] attractants. Each type of orchid places the pollinia on a different body part of a different species of bee, so as to enforce proper [[cross-pollination]]. --> ''[[Rhizanthella slateri]],'' orchis subterranea in [[Australia]], [[lux|lucem]] numquam videt, et ex [[formica|formicis]] et aliis [[insectum|insectis]] terrestribus pollinatione dependet. ''[[Catasetum]],'' genus breviter a [[Carolus Darwin|Darwin]] descriptum, revera pollinia viscida vi dirupta emittit cum [[insectum]] [[seta]]m tangat, pollinatore ex flore statim eiecto. Post pollinationem, sepala et petala pallescunt conciduntque, sed ea ferme ad ovarium adficta manent. === Reproductio asexualis === Aliquae species, sicut aliquae ''[[Phalaenopsis|Phalaenopses]], [[Dendrobium|Dendrobia]],'' et ''[[Vanda]]e,'' progenies plantulasve producunt ex uno nodo per caulem facto, per accumulationen [[hormon]]um auctus. Hae progenies ''[[keiki]]'' ([[Lingua Havaiana|Havaiane]], 'filius') appellantur. === Fructus et semina === [[Fasciculus:Kapselquerschnitte Orchideen.png|thumb|201px|Cross-section of an orchid capsule, the longitudinal slits]] [[Ovarium]] solet fieri [[capsula]] [[dehiscentia|dehiscens]] per tres vel sex fissuras longas, ambobus extremis clausis. Maturatio [[capsula]]e potest a duobus ad duodeviginti menses durare. [[Semen|Semina]] ferme sunt paene "microscopica" et permulta, in aliquibus speciebus plus quam decies centena milia per capsulam. Post maturationem, sicut particulae pulvis vel [[spora]]e avolant. [[Endospermium|Endospermio]] carent.<!--and must enter symbiotic relationship with various [[Orchid mycorrhiza|mycorrhizal]] [[basidiomycete]]ous [[fungi]] that provide them the necessary nutrients to germinate, so that all orchid species are mycoheterotrophic during germination and reliant upon [[fungi]] to complete their lifecycle. Quia opportunitas for a seed to meet a fitting fungus is very small, only a minute fraction of all the seeds released grow into an adult plant. --> In [[cultura]], germinatio typice spatia septem dierum requirit; est in litteris relatio unius paphiopedili quod quindecim annos requisiit. == Evolutio == Investigatio in ''[[Nature]]'' diurno academico relata<ref name="Origin of the orchids">Santiago R. Ramírez, Barbara Gravendeel, Rodrigo B. Singer, Charles R. Marshall, et Naomi E. Pierce, [http://www.nature.com/nature/journal/v448/n7157/abs/nature06039.html "Dating the origin of the Orchidaceae from a fossil orchid with its pollinator,"] ''Nature,'' [[30 August]] [[2007]], 448:1042–1042; doi=10.1038/nature06039.</ref> opinatur originem Orchidacearum coepisse antequam olim notam. ''Proplebeia dominicana,'' exstincta apis sine acumine species, in [[sucinum|electro]] ex [[Aevum Miocaenum|Aevo Miocaeno]] inventa est, abhinc annorum circa 15–20 decies centena milia. Apis [[pollen]] ignoti Orchidacearum taxonis, ''[[Meliorchis caribea|Meliorchidis caribeae]],'' super [[ala]]s ferebat.<!-- This find is the first evidence of fossilised orchids to date.<ref name="Origin of the orchids"/> The extinct orchid ''M. caribea'' has been placed within the extant tribe [[Cranichideae]], subtribe [[Goodyerinae]] (subfamily [[Orchidoideae]]). This indicates that orchids may have an ancient origin and have arisen 76 to 84 million years ago during the [[Late Cretaceous]]. In other words, they may have co-existed with [[dinosaur]]s. It shows also that at that time insects were active [[pollinator]]s of orchids. According to M.W. Chase ''et al.'' (2001) the overall biogeography and phylogenetic patterns of Orchidaceae show that they are even older and may go back roughly 100 million years <ref> The origin and biogeography of Orchidaceae .In Pridgeon , A.M. , Cribb, PJ ., Chase,MW, and Rasmussen , F.eds .Genera orchidacearum .Vol. 2 . pp. 1-5 Oxford University Press , Oxford.</ref> Using the [[molecular clock]] method, it was possible to determine the age of the major branches of the orchid family. This also confirmed that the subfamily [[Vanilloideae]] is a branch at the basal dichotomy of the [[monandrous]] orchids, and must have evolved very early in the evolution of the family. Since this genus occurs worldwide in tropical and subtropical regions, from tropical America to tropical Asia, New Guinea and West Africa, and the continents began to split about 100 million years ago, significant biotic exchange must have occurred after this split (since the age of Vanilla is estimated at 60 to 70 million years). --> == Usus == [[Fasciculus:Vanilla fragrans 4.jpg|thumb|left|251px|Fructus ''Vanillae'' siccantur.]] <!-- One orchid genus, ''[[Vanilla]]'', is commercially important, used as a flavouring. The underground tubers of terrestrial orchids (mainly ''[[Orchis mascula]]'' (Early Purple Orchid)) are ground to a powder and used for cooking, such as in the hot beverage ''[[salep]]'' or the so-called "fox-testicle ice cream" [[Dondurma|salepi dondurma]]. The dried leaves of ''Jumellea fragrans'' are used to flavour rum on Reunion Island. The [[scent]] of orchids is frequently analysed by [[Perfume|perfumists]] (using [[Gas-liquid chromatography]]) to identify potential fragrance chemicals. The other important use of orchids is their cultivation for the enjoyment of the flowers. Most cultivated orchids are [[Tropics|tropical]] or [[Subtropics|subtropical]], but quite a few which grow in colder climates can be found on the market. Temperate species available at nurseries include ''[[Bee Orchid|Ophrys apifera]]'' (Bee Orchid), ''[[Fragrant orchid|Gymnadenia conopsea]]'' (Fragrant Orchid), ''[[Pyramidal orchid|Anacamptis pyramidalis]]'' (Pyramidal Orchid) and ''[[Common spotted orchid|Dactylorhiza fuchsii]]'' (Common Spotted Orchid). Orchids of all types have also often been sought by collectors of both species and hybrids. As such many hundreds of societies and clubs worldwide have been established. These can be small local clubs like [http://www.ssos.org.au Sutherland Shire Orchid Society] or larger national organisations like [http://www.aos.org American Orchid Society]. Both serve to encourage cultivation and collection of orchids, but some go further by concentrating on conservation or research. The term ''botanical orchid'' loosely denotes those small flowered tropical orchids belonging to several genera (not necessarily related to each other) that don't fit into the "Florist" orchid category. A few of these genera contain enormous numbers of species. Some, such as ''[[Pleurothallis]]'' and ''[[Bulbophyllum]]'', contain approximately 1700 and 2000 species, respectively, and are often extremely vegetatively diverse. The primary use of the term is among orchid hobbyists wishing to describe unusual species they grow, though it is also used to distinguish naturally occurring orchid species from horticulturally created [[Hybrid (biology)|hybrid]]s.--> Aliquae Orchidaceae in [[cultura]] communi sunt: {| border="0" cellpadding="05" | * ''[[Anguloa]]'' * ''[[Cattleya]]'' * ''[[Cymbidium]]'' * ''[[Laelia]]'' * ''[[Dendrobium]]'' * ''[[Phalaenopsis]]'' * ''[[Paphiopedilum]]'' * ''[[Oncidium]]'' | * ''[[Vanda (planta)|Vanda]]'' * ''[[Epidendrum]]'' * ''[[Brassia]]'' * ''[[Bulbophyllum]]'' * ''[[Catasetum]]'' * ''[[Sophronitis]]'' * ''[[Miltonia]]'' * ''[[Phaius]]'' |} <!-- The National Orchid Garden in the [[Singapore Botanic Gardens]] is considered by some to be among the finest collections of orchids in cultivation open to the public. --> Orchidaceae, sicut [[Tulipa]]e, factae sunt maior orbis terrarum mercatus.<!-- Buyers now bid hundreds of dollars on new hybrids or improved ones. Because of their apparent ease in hybridization, they are now becoming one of the most popular cut-flowers on the market. --> == Genera == [[Fasciculus:Phalaenopsis lindenii toapel.jpg|thumb|300px|''[[Phalaenopsis lindenii]]'' in cultura]] Haec sunt celeberrima familiae Orchidacearum genera: {| border="0" cellpadding="05" | * ''[[Aa (plant)|Aa]]'' * ''[[Abdominea]]'' * ''[[Acampe]]'' * ''[[Acanthephippium]]'' * ''[[Aceratorchis]]'' * ''[[Acianthus]]'' * ''[[Acineta]]'' * ''[[Acrorchis]]'' * ''[[Ada (orchid)|Ada]]'' * ''[[Aerangis]]'' * ''[[Aeranthes]]'' * ''[[Aerides]]'' * ''[[Aganisia]]'' * ''[[Agrostophyllum]]'' * ''[[Amitostigma]]'' * ''[[Anacamptis]]'' * ''[[Ancistrochilus]]'' * ''[[Angraecum]]'' * ''[[Anguloa]]'' * ''[[Ansellia]]'' * ''[[Aorchis]]'' * ''[[Aplectrum]]'' * ''[[Arethusa (plant)|Arethusa]]'' * ''[[Armodorum]]'' * ''[[Ascocenda]]'' * ''[[Ascocentrum]]'' * ''[[Ascoglossum]]'' * ''[[Australorchis]]'' * ''[[Auxopus]]'' * ''[[Baptistonia]]'' | * ''[[Barbrodia]]'' * ''[[Barkeria]]'' * ''[[Barlia]]'' * ''[[Bartholina]]'' * ''[[Beloglottis]]'' * ''[[Biermannia]]'' * ''[[Bletilla]]'' * ''[[Brassavola]]'' * ''[[Brassia]]'' * ''[[Bulbophyllum]]'' * ''[[Calypso Orchid|Calypso]]'' * ''[[Catasetum]]'' * ''[[Cattleya]]''<br />(e.g. ''[[Cattleya schilleriana|C. schilleriana]]'') * ''[[Cirrhopetalum]]'' * ''[[Cleisostoma]]'' * ''[[Clowesia]]'' * ''[[Coelogyne]]'' * ''[[Coryanthes]]'' * ''[[Cymbidium]]'' * ''[[Cyrtopodium]]'' * ''[[Cypripedium]]'' * ''[[Dactylorhiza]]'' * ''[[Dendrobium]]'' * ''[[Disa (orchid)|Disa]]'' * ''[[Dracula (biology)|Dracula]]'' * ''[[Encyclia]]'' * ''[[Epidendrum]]'' * ''[[Epipactis]]'' * ''[[Eria]]'' * ''[[Eulophia]]'' | * ''[[Gongora]]'' * ''[[Goodyera]]'' * ''[[Grammatophyllum]]'' * ''[[Gymnadenia]]'' * ''[[Habenaria]]'' * ''[[Herschelia]]'' * ''[[Laelia]]'' * ''[[Lepanthes]]'' * ''[[Liparis (orchid)|Liparis]]'' * ''[[Ludisia]]'' * ''[[Lycaste]]'' * ''[[Masdevallia]]'' * ''[[Maxillaria]]'' * ''[[Meliorchis]]'' * ''[[Mexipedium]]'' * ''[[Miltonia]]'' * ''[[Mormodes]]'' * ''[[Odontoglossum]]'' * ''[[Oeceoclades]]'' * ''[[Oncidium]]'' * ''[[Ophrys]]'' * ''[[Orchis]]'' * ''[[Paphiopedilum]]'' * ''[[Paraphalaenopsis]]'' * ''[[Peristeria]]'' * ''[[Phaius]]'' * ''[[Phalaenopsis]]''<br />(e.g. ''[[Phalaenopsis schilleriana|P. schilleriana]]'') * ''[[Pholidota (orchid)|Pholidota]]'' * ''[[Phragmipedium]]'' * ''[[Phreatia]]'' * ''[[Platanthera]]'' | * ''[[Pleione (orchid)|Pleione]]'' * ''[[Pleurothallis]]'' * ''[[Promenaea]]'' * ''[[Pterostylis]]'' * ''[[Renanthera]]'' * ''[[Renantherella]]'' * ''[[Restrepia]]'' * ''[[Restrepiella]]'' * ''[[Rhynchostylis]]'' * ''[[Roezliella]]'' * ''[[Saccolabium]]'' * ''[[Sarcochilus]]'' * ''[[Satyrium (planta)|Satyrium]]'' * ''[[Selenipedium]]'' * ''[[Serapias]]'' * ''[[Sophronitis]]'' * ''[[Spiranthes]]'' * ''[[Stanhopea]]'' * ''[[Stelis]]'' * ''[[Thrixspermum]]'' * ''[[Tolumnia]]'' * ''[[Trias]]'' * ''[[Trichocentrum]]'' * ''[[Trichoglottis]]'' * ''[[Vanda (planta)|Vanda]]'' * ''[[Vanilla (orchid)|Vanilla]]'' * ''[[Zeuxine]]'' * ''[[Zygopetalum]]'' |} == Pinacotheca == <gallery> Fasciculus:Corallorhiza maculata 10222.JPG|''[[Corallorhiza maculata]],'' [[myco-heterotrophum]] Fasciculus:Cephalanthera longifolia plant100604.jpg|''[[Cephalanthera longifolia]]'', orchis terrestris Fasciculus:Blattformen toapel.jpg|Folia variarum specierum Fasciculus:Habenaria radiata.jpg|''[[Habenaria radiata]]''; vide labium. Fasciculus:Pterostylis coccinea 270903.jpg|''[[Pterostylis coccina]]'',<br /> Fasciculus:Neuwiedia griffithii.jpg|''[[Neuwiedia griffithii]]'', [[Apostasioideae]]; vide tres stamina usitata. Fasciculus:Pink Lady's Slipper.jpg|''[[Cypripedium acaule]]'' habet duo stamina, quorum alium videtur in pictura; alium est pone florem. Fasciculus:Ophrys insectifera flower.jpg|''[[Ophrys insectifera]]'' Fasciculus:Catasetum fimbriatum Orchi 05.jpg|''[[Catasetum fimbriatum]]''; ''seta'' est aperta. Fasciculus:Holcoglossum kimballianum Orchi 04.jpg|''[[Holcoglossum kimballianum]]'' Fasciculus:Spiranthes spiralis 120807.jpg|''[[Spiranthes spiralis]]'' Fasciculus:Vanilla plantation in wood dsc00190.jpg|Vanilla (scandens) Fasciculus:Bulbophyllum putidum.jpg|''[[Bulbophyllum putidum]]'' Fasciculus:Cattleya intermedia.jpg|''[[Cattleya intermedia]]'' Fasciculus:Epidendrum ciliare.jpg|Cultivated ''[[Epidendrum ciliare]]'' Fasciculus:Dracula vampira.jpg|''[[Dracula vampira]]'' Fasciculus:Odontoglossum grande Orchi 003.jpg|''[[Rossioglossum grande]]'' Fasciculus:Neottia ovata 050606.jpg|''[[Listera ovata]]'' minus speciosa orchis Fasciculus:Vanda tricolor var suavis.jpg|''[[Vanda tricolor]]'' cultivarietatis 'Suavis' Fasciculus:Oncidium papilio Orchi 03.jpg|''[[Oncidium papilio]]'' Fasciculus:Cambria_orchid.JPG|''[[Cambria]]'' Fasciculus:White Orchid.jpg|''[[Phalaenopsis]]'' hybrida Fasciculus:Aa orchids tattonpark 2008-07-24.jpg|Orchidae apud [[spectaculum florium]] in [[Tatton Park]], Cheshire [[Anglia]]e, [[24 Iulii]] [[2008]] Fasciculus:Renanthera_storei.jpg|''[[Renanthera storei]]'' Fasciculus:Neottia nidus-avis plants.jpg|''[[Neottia nidus-avis]],'' [[myco-heterotrophum]] Fasciculus:Cattleya aclandiae Orchi 01.jpg|''[[Cattleya aclandiae]].'' Vide typicus florem. [[zygomorphismus|zygomorphicum]] tribus [[sepalum|sepalis]] quasi petala<!-- (top, lower right, lower left), two normal [[petalum|petala]] on either side--> et [[labellum]]. Fasciculus:Orchid on display at American Orchid Society, Delray Beach.jpg |Orchis apud American Orchid Society Fasciculus:Purple orchids at Am Orchid Society, Delray Bch.JPG|Orchides [[purpureus|purpurea]] apud American Orchid Society Fasciculus:Orchids at American Orchid Society, Delray Beach.JPG|Orchid apud American Orchid Society </gallery> {{NexInt}} *''[[Eriochilus]]'' == Notae == <div class="references-small"><references/></div> ==Bibliographia==<!-- CurtisBotMag22:2. --> * Arditti, J. [[1992]]. ''Fundamentals of orchid biology''. Novi Aboraci: John Wiley and Sons. ISBN 0-471-54906-1. * Batygina, T. B., Bragina, E. A., et Vasilyeva, E. [[2003]]. "The reproductive system and germination in orchids." ''Acta Biol. Cracov. ser. Bot.'' 45:21–34. * Berg Pana, H. [[2005]]. ''Handbuch der Orchideen-Namen: Dictionary of Orchid Names: Dizionario dei nomi delle orchidee.'' Stutgardiae: Ulmer. * Judd, Walter S., Christopher S. Campbell, Elizabeth A. Kellogg, Peter F. Stevens, et Michael J. Donoghue. [[2007]]. ''Plant Systematics: A Phylogenetic Approach.'' Sinauer Associates Inc. ISBN 0-87893-407-3. * Kreutz, C. A. J. [[2004]]. ''Kompendium der Europaischen Orchideen: Catalogue of European Orchids.'' Landgraaf Nederlandiae: Kreutz Publishers. * Ramírez, S., et al. [[2007]]. ''Nature'' 448:1042–1045). * Taylor, D. Lee, et Thomas D. Bruns. [[1997]]. "[https://web.archive.org/web/20100106143721/http://plantbio.berkeley.edu/%7Ebruns/papers/taylor1997b.html Ectomycorrhizal mutualism by two nonphotosynthetic orchids]." ''Proc. Natl. Acad. Sci. USA'' 94:4510–4515. * Stevens, P. F. [[2001]]+. [[Angiosperm Phylogeny Website]]. Version 7, May 2006. [http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/ ''Angiosperm Phylogeny Website'' apud www.mobot.org] * Strasburger, Noll, Schenck, Schimper. [[1900]]. ''Lehrbuch der Botanik für Hochschulen.'' Editio quarta. [[Iena]]e: Gustav Fischer. == Nexus externi == {{Fontes biologici}} {{Vicispecies|Orchidaceae|Orchidaceas}} {{CommuniaCat|Orchidaceae|Orchidaceas}} * [http://apps.rhs.org.uk/horticulturaldatabase/orchidregister/orchidregister.asp Royal Horticultural Society (RHS) International Orchid Register,] * [https://web.archive.org/web/20190702093201/https://www.orchid.org.uk/ Societas Orchidologica Angliae Septentrionalis, anno 1897 condita] * [http://www.orchid.unibas.ch/ Iconographia Orchidacearum Orbis Terrarum] * [https://web.archive.org/web/20110719103147/http://greif.uni-greifswald.de/floragreif/?fam=Orchidaceae&gen=&spec=&flora_search=taxon Orchidaceae in FloraGREIF] * [http://www.flickr.com/groups/australiannativeorchids/ Orchidaceae in Australia Indigenae] * [http://www.orchidconservationcoalition.org/ Orchid Conservation Coalition] {{FA stella}} [[Categoria:Flores]] [[Categoria:Orchidaceae|!]] [[Categoria:Plantae ornamentales]] [[Categoria:Taxa Jussieu]] [[Categoria:Familiae plantarum]] [[Categoria:Taxa 1789]] {{Myrias|Biologia}} lhe0e58d5n1ndmmx36gxat5uxptyv95 0 66494 3996995 3991027 2026-10-25T17:08:24Z Pippobuono 54500 nexus 3996995 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Fasciculus:Coat of arms of Georges Darboy.svg|thumb]] '''Georgius Darboy''' (natus in [[Fayl-Billot]] die [[16 Ianuarii]] [[1813]] - necatus est [[Lutetia]]e in [[carcer]]e inter [[Commune Parisiorum anni 1871|Commune Parisiorum]] die [[24 Maii]] [[1871]]) fuit ab anno [[1859]] usque ad annum [[1863]] [[Dioecesis Nanceiensis-Tullensis|Nanceii]] [[episcopus]] et postea usque ad mortem Lutetiae [[archiepiscopus]]. == Opera == * ''Les femmes de la Bible'' (8. ed., Lutetiae 1876) * ''Les saintes femmes'' (4. ed. 1877) * ''La vie de Saint-Thomas Becket (1860) * ''Œuvres pastorales'' (1876, 2 vol.) == Nexus externi == {{CommuniaCat|Georges Darboy|Georgium Darboy}} {{Fontes biographici}} * {{CathHierBishop|darboy}} * {{BBKL|d/darbory_g|auctor=Friedrich Wilhelm Bautz|commentatio=DARBOY, Georges|tomus=1|columna=1223}} {{bio-stipula}} {{Archiepiscopi Lutetienses}} {{Lifetime|1813|1871|Darboy, Georgius}} [[Categoria:Episcopi Ecclesiae Catholicae]] [[Categoria:Archiepiscopi Parisienses]] [[Categoria:Morte damnati]] [[Categoria:Episcopi Nanceienses-Tullenses]] 7xdswtwzk5uenpgqfvaz57q8sxeb2r7 0 68735 3997060 3985614 2026-10-25T22:59:34Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997060 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Beniaminus Netanjahuus'''<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20250419164948/https://ephemerisnuntii.eu/leonina/EL%20292.pdf|title=America permittit ut condatur ISRAELIA MAIOR - Donaldus quomodo Beniamino persuasit, ut assentiret indutiis cum Hamasiâ faciendis|last1=Latinus|first1=Leo|year=|website=Ephemeris|date=27 Ianuarii [[2025]]|page=357|first2=Anti-Speculum}}: "Netanjahuus somniat de ISRAELIA MAIORE, quae complectitur regiones Gazae et Cisiordaniae, quae adhuc sunt Palaestinensium."</ref> sive '''Netaniahuus''',<ref>Cfr. ''[https://ephemerisnuntii.eu/leolat/DE%20TERRA%20SANCTA.pdf DE TERRA SANCTA] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' apud ''Epistula Leonina'', p. 60: "Netaniahuus non dixit se paratum esse ad colloquia habenda, neque proxima gubernatio hoc dixit.".</ref> vel '''Netanjahu'''<ref>{{cite web|url=http://ephemeris.alcuinus.net/archi2011/nuntius.php?id=740|title=Netanjahu nova colloquia profitetur|last1=Austriacus|first1=Volfgangus|year=[[2011]]|website=Ephemeris|date=}}: "Beniaminus Netanjahu, primus minister Israelianus, veluti in extremo discrimine proposuit, ut cum Mahumeto Abbas, praeside Palaestinensium, de pace ageret."</ref> ([[Hebraice]] בנימין נתניהו, ''Binyamin Netanyahu''), vulgo '''Bibi''' dictus ([[Telavivum|Telavivi]] natus die [[21 Octobris]] [[1949]]), est [[civilitas|rerum politicarum peritus]] [[Israel (civitas)|Israëliticus]] et factionis [[Likud]] praeses. A mense Maio anni [[1996]] usque ad Maium [[1999]], iterum a die [[31 Martii]] [[2009]] usque ad annum [[2021]], ac rursus ex die [[29 Decembris]] [[2022]] munere [[primus minister|primi ministri]] fungitur. Die [[22 Ianuarii]] [[2013]], comitiis habitis, dux maximae factionis mansit, [[suffragium|suffragiis]] autem paucioribus acceptis; [[Iairus Lapid]] [[diurnarius]], novae factionis dux, multa suffragia tulit.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2013/jan/23/israel-election-results-yair-lapid De comitiis in Israele,] ''The Guardian.''</ref> Die [[17 Martii]] [[2015]], Netanjahuus in comitiis iterum vicit. Die [[29 Decembris]] [[2022]], per coniunctionem factionum, rursus primus minister creatus est. == Vita == [[Fasciculus:Flickr - Government Press Office (GPO) - Rabbi Eliyahu Shapira.jpg|thumb|upright=0.8|Beniaminus Netanjahuus et [[Abrahamus Shapira]] [[rabbinus]] anno [[1997]] colloquuntur.]] Netanjahuus est primus ministrorum primorum Israëliticorum qui post civitatem conditam natus sit. Paulo post [[Bellum sex dierum]] [[exercitus|exercitui]] Israëlitico se iunxit, ubi in pluribus [[proelium|proeliis]] pugnavit et [[centurio]] factus est. Deinde in [[Institutum Technologiae Massachusettense|Instituto Technologiae Massachusettensi]] gradum [[A.B.|baccalaurei]] et [[A.M.|magistri]] scientiarum adeptus est. Mense [[Maius|Maio]] anni [[2024]], [[Tribunal criminale internationale]] mandatum comprehensionis contra Netanjahuum et [[Ioab Gallant]], una cum [[Ismail Haniyeh|Ismaele Haniyeh]] et [[Ioannes Sinwar|Ioanne Sinwar]] ducibus [[Hamasia|Hamasianis]], postulavit, criminibus [[scelus bellicum|scelerum bellicorum]] inter [[Bellum Israëliano-Hamasianum anni 2023|Bellum Israëliano-Hamasianum]] patratorum.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c3ggpe3qj6wo "Israel Gaza war: ICC prosecutor seeks arrest of Israeli and Hamas leaders."]</ref> == Notae == <references/> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Benjamin Netanyahu|Beniaminum Netanjahuum}} {{Fontes biographici}} * [http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/state/pages/benjamin%20netanyahu.aspx De Beniamino Netaniahu] in situ Ministerii Rerum Externarum Israëlis * "[https://www.jns.org/updated-list-of-ministers-in-netanyahu-government/ "Who’s who in Netanyahu’s government,"] 29 Decembris 2022, apud ''JNS'' {{Primi Ministri Israelis}} {{Ministri rerum externarum Israelis}} {{Lifetime|1949||Netanjahuus, Beniaminus}} [[Categoria:Alumni Instituti Technologiae Massachusettensis]] [[Categoria:Iudaei]] [[Categoria:Politici Israelis]] [[Categoria:Primi ministri Israelis]] llukd249euv5r9sg84mk2367nz7py0s 0 69676 3996968 3899304 2026-10-25T16:15:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996968 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Munqidh min al-dalal (last page).jpg|thumb|[[Colophon]] [[autobiographia|libri Algazeli de vita sua]]. MS Istanbul, Shehid Ali Pasha 1712, [[Anno Hegirae]] 509 = [[1115]]-[[1116]].]] '''Algazelus''' vel '''Algazel''' ([[Lingua Arabica|Arabice]] et [[Lingua Persica|Persice]] ابو حامد محمد ابن محمد الغزالی ''Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazālī'') (natus [[Susia|Susiis]] die [[5 Iulii]]{{FD ref}} [[1057]]; mortuus ibidem die [[19 Decembris]] [[1111]]) fuit [[Persae|Persicus]]<ref>[http://www.bartleby.com/65/gh/Ghazali.html Ghazali], ''The Columbia Encyclopedia,'' ed. 6a, [[2006]].</ref> [[theologia|theologus]], [[iurisconsultus|iuris peritus]], [[philosophus]], et [[mystica|mysticus]] [[Islamicus]]. Algazalus aliquando ab [[historia|historicis]] potentissimus [[Islam|Mussulmanus]] post [[Muhammad]] [[propheta]]m Islamicum appellatus est.<ref name="Watt1953">[[Gulielmus Montgomery Watt|William Montgomery Watt]], ''The Faith and Practice of Al-Ghazali'' (Londinii: George Allen and Unwin Ltd., 1953), 14–16.</ref> Appellaverunt autem alii eius motum a [[Scientia (ratio)|scientia]] ad [[fides|fidem]] progressui scientifico Islamico detrimentum.<ref>A. Sawwaf, ''al-Ghazali: Etude sur la réforme Ghazalienne dans l’histoire de son développement'' (Fribourg: 1962).</ref> Praeter opera quae cursum [[philosophia Islamica|philsophiae Islamicae]] mutaverunt (primus [[Neoplatonismus]] Islamicus, qui in [[Hellenismus|philosophia Hellenistica]] conditus creverat, exempli gratia, tam felice ab Algazelo refutatus tam numquam refectus est), [[orthodoxia|orthodoxum]] eius temporis Islam et [[philosophia Sufiana|Sufismum]] conexuit.<ref name="Watt1953"/> Orthodoxi quidem [[theologia|theologi]] in [[via|viis]] suis iam ambulabant, itidem [[mystica|mystici]], sed omnes sensum evolverunt aestimationis mutuae, qui fecit ut nulla condemnatio generalis ab his contra usus illorum fieri posset.<ref name="Watt1953"/> == Vita == Natus est Algazelus anno [[1058]] [[Susia|Susiis]] in [[urbs|urbe]] provinciae [[Chorasania]]e in [[Persis|Perside]] (hodierna [[Irania]]). [[Pater|Patre]], [[sufismus|sufi]] more maiorum, Algazelus et [[Ahmad Ghazali]], [[frater]] minor natu, [[puer]]i mortuo, amicus [[familia]]e pueros paucos annos tutus est. Anno autem [[1070]], Algazelus et frater [[Gorgan]] ad urbem migraverunt ut discipuli in [[madrasa]], [[schola]] Islamica, operam darent, ubi [[fiqh]] ([[iurisprudentia]] Islamica) iuxta Ahmad ibn Muhammad Rādkānī et Abu'l Qāsim Jurjānī studebat. Circa [[septem]] annos post, ad Susia revertus est. Suum primum iter magni momenti, ad [[Nisapurum]], circa [[1080]] factum est, ipso [[viginti tres]] annos agente. Ibi factus est discipulus [[Abu'l Ma'ālī Juwaynī]] (hoc est, Imam al-Haramayn vel Magister Urbium Sanctissimarum) viri doctissimi [[Islam|Mussulmani]]. Hoc autem anno [[1085]] mortuo, ille ad curiam [[Nizamul Mulk Tusi]], potentis [[sultana]]rum [[Selgiuk]]idarum [[vezirus|veziri]], migravit; qui, animo ab eius eruditione commoto, eum anno [[1090]] principalem professorem in [[Nizamiyya]] ([[universitas|eximia universitate]]) [[Bagdatum|Bagdatensi]] creavit, ubi clarissimus magister acroases prae plus quam 300 discipulis faciebat.<!--and his participations in Islamic debates and discussions made him--> Omnes per terras Islamicas, populo gratissimus factus est. Anno [[1095]] autem discrimen fidei passus est. Sedem universitariam relinquens, a Bagdato discessit, [[peregrinatio (religio)|peregrinationem]] sacram praetendens. Nonnullos annos [[Damascus|Damasci]] et [[Hierosolyma|Hierosolymis]] commorabatur, atque [[Mecca]]m et [[Medina]]m anno [[1096]] visitavit. <!--Making arrangements for his family,--> Divitias deponens atque [[paupertas|paupertatem]] et [[Sufismus|Sufismum]] sibi adsumens, ad [[Susia]] redivit, ubi nonnullos annos [[vita]]m umbratilem degit, usque ad [[1106]], cum in [[Nizamiyyah]] [[Nisapurum|Nisapurensi]] cursum scholasticum breviter daret. Deinde iterum [[Susia]] reversus est, ubi mansit usque ad [[mors|mortem]], [[December|Decembri]] [[1111]]. [[Filius|Filium]] unum habuit, nomine Abdu'l Rahman Allam. == Opera == [[Fasciculus:Alchemy of Happiness.png|thumb|''Alchemia Beatitudinis,'' versio [[Lingua Persica|Persica]] ''Incohaerentiae philosophorum,'' [[liber]] manu scriptus anno [[1308]] nunc in [[Bibliotheca Nationalis Francica|Bibliotheca Nationale Francica]]]] Plus quam septuaginta [[liber|libros]] scripsit, ut ipse in [[epistula]] dixit, de [[theologia]], de [[philosophia]], de [[ius|iure]]. * Tahāfut al-falāsifa (Incohaerentia philosophorum): Algazelus ipse librum [[Lingua Persica|Persice]] vertit, sub titulum Kīmyāyé Sa'ādat (Alchemia Beatitudinis) * al-Munqidh min al-ḍalāl (Liberator ab errore): de vita sua. * Ihya' Ulum al-Din (Renascentia scientiarum religiosarum) <!-- {{NexInt}} *[[Mujaddid]] --> == Notae == <references/> == Bibliographia == * 'Abd-al-Hadi, Abu Ridah Muhammad. [[1952]]. ''Al-Ghazali und seine Widerlegung der griechischen Philosophie (Tahafut al-Falasifah).'' Matriti. * Arnaldez, Roger. [[1998]]. Ghazâlî. In ''Dictionnaire des philosophes,'' ''Encyclopaedia Universalis,'' pp. 605-611. Lutetiae: Albin Michel. * Asín Palacios, Miguel. [[1935]]-[[1940]] ''La espiritualidad de Algazel y su sentido Cristiano.'' Matriti et Granatae: Estanislao Maestre (= Publicaciones de las escuelas de estudios árabes de Madrid y Granada, serie A, num. 2), 4 Bde. * Asín Palacios, Miguel. [[1901]]. ''Algazel: dogmática, moral y ascética.'' Zaragoza: Comas Hermanos. * Aulie, Richard P. [[1994]]. [http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1994/PSCF3-94Aulie.html "Al-Ghazali Contra Aristotle: An Unforeseen Overture to Science In Eleventh-Century Baghdad."] ''PSCF'' (Martio) 45:26–46. * Bakar, Osman. [[1998]]. ''Classification of knowledge in Islam: a study in Islamic philosophies of science.'' Cantabrigiae: Islamic Texts Society. ISBN 0-946621-71-3. * Bouyges, Maurice. [[1959]]. ''Essai de chronologie des oeuvres de al-Ghazālī (Algazel), édité et mis à jour par Michel Allard.'' Recherches publiées sous la direction de l'Institut de Lettres Orientales de Beyrouth, 14. Beryti: Imprimerie Catholique. * Campanini, M. [[1996]]. Al-Ghazzali. In ''History of Islamic Philosophy,'' ed. S. H. Nasr et O. Leaman. * Carra de Vaux, Bernard. [[1974]]. ''Gazali. A. H. 450-505/A. D. 1058-1111 -Algazel-. Étude sur la vie et l'oeuvre mystique, philosophique et théologique D'Abou Hamid Mohammed Al-Gazali''. Lutetiae: Re-editio Amstelodami: Philo. ISBN 90-6022-522-8. * Dougan, Abdullah. ''The Glimpse: A study of the inner teaching of the Mishkat al-Alwar (The Niche for Lights).'' Aucopoli: Gnostic Press. ISBN 0-9597566-6-3 * Griffel, Frank. [[2009]]. ''Al-Ghazālī's philosophical theology.'' Oxoniaei: Oxford University Press. ISBN 0-19-533162-1. * Griffel, Frank. [[2000]]. ''Apostasie und Toleranz im Islam: Die Entwicklung zu al-Gazalis Urteil gegen die Philosophie und die Reaktionen der Philosophen.'' Islamic Philosophy, Theology and Science, 40. Lugduni Batavorum: Brill. ISBN 90-04-11566-8. ([http://www.yale.edu/religiousstudies/facultypages/ApostasieToleranz.pdf Introductio et conclusio] apud Universitatem Yalensem). * Haque, Amber. [[2004]] Psychology from Islamic perspective: contributions of early Muslim scholars and challenges to contemporary Muslim psychologists. ''Religion & Health'' 43(4):357–377. doi 10.1007/s10943-004-4302-z. * Jabre, Farid. [[1985]]. ''Essai sur le lexique du Ghazali: contribution a l'étude de la terminologie de Ghazali dans ses principaux ouvrages à l'exception du Tah¯afut.'' Beryti: Publications de L'Universite Libanaise. * Laoust, H. [[1970]]. ''La politique de Gazali.'' Lutetiae. * Lazarus-Yafeh, Hava. [[1975]]. ''Studies in Al-Ghazzali''. Hierosolymiis: Magnes Press, Hebrew University. * Nakamura, K. Al-Ghazali. In ''Encyclopedia of Philosophy.'' * Savage-Smith, Emilie. [[1995]]. Attitudes toward dissection in medieval Islam. ''Journal of the History of Medicine and Allied Sciences'' 50(1):67–110. pmid 7876530. doi 10.1093/jhmas/50.1.67. * Sinaceur, A. M., ed. [[1987]]. ''Ghazâlî: la raison et le miracle. Table ronde Unesco, 9-10 décembre 1985.'' Lutetiae: Maisonneuve et Larose. Islam d'hier et d'aujourd'hui, 30. ISBN 2-7068-0951-5. * Sinai, Nicolai. [[2003]]. ''Menschliche oder göttliche Weisheit? - zum Gegensatz von philosophischem und religiösem Lebensideal bei al-Ghazali und Yehuda ha-Levi.'' Würzburg: Ergon-Verlag. ISBN 3-89913-312-9. * Smith, Margaret. [[1944]]. ''Al-Ghazālī the Mystic: a Study of the Life and Personality of Abū Ḥāmid Muḥammad al-Ṭūsī al-Ghazālī, together with an account of his Mystical Teaching and an estimate of his place in the History of Islamic Mysticism.'' Londinii: Luzac. * Watt, W. M. [[1963]]. ''Muslim Intellectual: A Study of al-Ghazali.'' Edinburgi. * Wittingham, Martin. [[2007]]. ''Al-Ghazali and the Qur'an: one book, many meanings''. Londini: Routledge. ISBN 0-415-37543-6, ISBN 0-203-96465-9. * Zakzouk, Mahmoud. [[2005]] ''Ghazali und Descartes: Ein philosophischer Vergleich.'' Nordhausen: Traugott Bautz Verlag.(Interkulturelle Bibliothek, 104), ISBN 3-88309-283-5. * Zwemer, S. M. [[1920]]. ''A Moslem Seeker after God.'' Novi Eboraci. ==Nexus externi==<!-- {{wikisource author|Abu Hamid al-Ghazali}}--> {{CommuniaCat|Al-Ghazali|Algazelum}} * [http://www.ghazali.org Situs de Algazelo,] apud www.ghazali.org * [https://web.archive.org/web/20130629013013/http://www.islamtimes.org/vdch.-n-t23nzz10d2.html Ghazali et reformatio Islamica,] apud www.islamtimes.org * [http://www.ghazali.org/works/taf-eng.pdf "Incohaerentia Philosophorum,"], apud www.ghazali.org<!-- *{{sep entry|al-ghazali|Al-Ghazali|Frank Griffel}}--> * [http://www.butler-bowdon.com/the-alchemy-of-happiness.html Short commentary] on ''The Alchemy of Happiness'' * ''The Alchemy of Happiness,'' by Mohammed Al-Ghazzali, the Mohammedan Philosopher, trans. Henry A. Homes (Albany, Novi Eboraci: Munsell, 1873). Vide verba prima in [https://web.archive.org/web/20130518164808/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php&title=1844 The Online Library of Liberty]. * [http://consideredbookreviews.blogspot.com/2009/09/tahafut-al-falasafah-incoherence-of.html De Tahafat al-Falasifa,] apud consideredbookreviews.blogspot.com * [https://web.archive.org/web/20120415041817/http://www.intellectualencounters.org/ Abu Hamid Al-Ghazali], apud www.intellectualencounters.org * [http://www.at-tawhid.net/article-qawa-id-ul-aqa-id-al-ghazali-61087403.html "Profession de Foi de l'Imam Al Ghazali,"] apud www.at-tawhid.net {{1000 paginae}} {{Lifetime|1058|1111|Algazelus}} [[Categoria:Auctores Arabici]] [[Categoria:Autobiographi]] [[Categoria:Philosophi Islamici]] [[Categoria:Eruditi Iraniae]] [[Categoria:Sufismus]] {{Myrias|Homines}} 29qjdtjolm9ahcanywbptiy4teqbrpw 0 69691 3997144 3871463 2026-10-26T09:43:49Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997144 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Confucius Statue at the Confucius Temple.jpg|thumb|250px|Statua Confucii in templo Confuciano.]] '''Confucianismus''' est [[Sina (regio)|Sinensis]] [[ethice]]s et [[philosophia]]e formula, quae ex doctrina [[Confucius|Confucii]] ([[551 a.C.n.]]–[[479 a.C.n.]]), [[sapientia|sapientis]] Sinensis, evoluta est. Etenim Confucianismus, de [[mos|moralitate]] [[homo|humana]] actioneque recta tractans, reapse est multiplex cogitationis [[mos|moralis]], [[societas humana|socialis]], [[civilitas|civilis]], [[philosophia|philosophicae]], iam quasi [[religio]]sum systema, quod [[cultura]]m [[historia]]mque [[Asia Orientalis|Asiae Orientalis]] magnopere movit. Confucianismus [[religio publica]] nonnullarum Asiae Orientalis [[civitas sui iuris|civitatum]] haberi potest, ubi administrationes aestimationes Confucianas amplificant. Culturae et [[civitas sui iuris|civitates]] abs Confucianismo sic motae sunt [[Corea]], [[Iaponia]], [[Sina (regio)|Sina]], et [[Vietnamia]]; etiam terra praecipue a [[Populus Han|populo Han]] constituta, potissimum [[Singapura]] et [[Taivania]]. Primae Confucianismi doctrinae [[educatio]]nem evolutionemque moralem cuiusque [[homo|hominis]] vehementius dicunt, ut [[res publica]] a [[virtus|virtutibus]], non a [[lex|legibus]] coercentibus, gubernetur (Levinson & Christensen 2002:157). ==Historia== {{Confucianismus}} [[Fasciculus:Lotusconfuciustemple2.jpg|thumb|225px|left|[[Templum]] Confucianum in [[urbs|urbe]] [[Kaohsiung]] [[Taivania]]e.]] [[Confucius]] fuit [[Sina (regio)|Sinensis]] [[sapientia|sapiens]] et [[philosophia socialis|philosophus socialis]], cuius doctrina multa saecula Asiam Orientalem movit; coniunctio autem inter Confucianismum et Confucium [[homo|hominem]] est dubia. Suis notionibus dum vixit non late acceptis, ipse saepe conquestus est se non teneri ab ullis dominorum [[societas feudatoria|feudatoriorum]]. Sicut [[Gautama Buddha|Buddha]], [[Iesus]], [[Socrates]], et alii [[philosophus|philosophi]] praestantes, Confucius scripta posteritati non reliquit; potius, habemus solum scripta recordationum, a suis discipulis et eorum discipulis tradita. Ulterius impeditur hic rerum status a "[[crematio librorum et humatio eruditorum|crematione librorum et humatione eruditorum]]." <!-- +1 graf in en: omitted here--> Transmissus ad [[saeculum|saecula]] [[saeculum 19|undevicensimum]] [[saeculum 20|vicensimumque]], Confucianismus praecipue deducitur de schola [[Neoconfucianismus|Neoconfucianisma]], a [[Zhu Xi]] ducta, qui Confucianismum tempore [[Domus Song]] et inferiorum domuum refecit. Neoconfucianismus notiones [[Buddhismus|Buddhistas]] [[Taoismus|Taoistasque]] cum exstantibus notionibis Confucianis miscuit ut plenius [[metaphysica]]rum systema conformet. Eo tempore, multae Confucianismi scholae se contra Buddhista Taoistaque [[fides|fidei]] formulas professae sunt. Confucianismus electus est ab [[Han Wudi]] Imperatore ([[141 a.C.n.]]–[[86 a.C.n.]]) ut is, eius systemate politicale utens, civitatem Sinensem melius administraret. Etsi doctrina Confuciana per [[Domus Tang|Domum Tang]] vim amisit, ea principalis Sinae orthodoxia duo [[millenium|millennia]] mansit, usque ad [[saeculum 20|saeculum vicensimum]]. In plurimis Sinae regionibus iam superfuit donec ab emendantibus philosophis Sinenses oppugnata esset, qui eam habebant "praemodernum" cogitationis signum et impedimentum Sinensi "[[renovatio]]ni"<!--Anglice: modernization-->. Ad extremum, per Sinae [[Tumultus Culturae|Tumultu Culturae]] ([[Anglice]] ''Cultural Revolution''), ea per vim oppressa est. Nihilominus, post huius tumultus finem, Confucianismus in Sina redintegratus est, et eius studium et disceptatio increbruerunt. ==Administratio== [[Fasciculus:WuweiTemple.jpg|thumb|225px|Templum Confucianum Wen Miao, in [[urbs|urbe]] [[Wuwei]] Provinciae [[Gansu]] [[Sina (regio)|Sinae]].]] Gravis Confucianismi notio est quod regi, ut alios gubernet, primum necesse est se gubernare. Virtus [[rex|regis]] ipsius, satis evoluta, beneficentiam per regnum permovet. Haec notio amplius excolitur in [[Magna Eruditio]]ne, et cum [[Taoismus|Taoismi]] notione ''[[wu wei|wúwèi]]'' (無為, simpliciter 无为) arte conectitur: minus rex facit, plus fit. Rex, "medius punctus tranquillus," circa quem regnum movetur, omnia apte versare sinit, necessitatemque partium summae ordinatarum vitat. "Virtute gubernare," inquit Confucius, "est [[Stella Polaris|Stellae Polaris]] simile, quae in sua statione permanet dum sescentae stellae eam salutant" (''Analecta'' 2.1). Haec sententia priscas [[shamanismus|shamanismi]] persuasiones fortasse repetit, sicut [[rex]] ut axis qui [[caelum]], [[homo|homines]], [[terra (humus)|terramque]] copulat; Sinica enim littera pro 'rex' (王 ''wáng'') hos [[tres]] [[tellus|orbis terrarum]] gradus ab linea unica coniunctos monstrat. Alterna opinio est hanc sententiam adhiberi a ministris et decurionibus ut optimatum libidines deterreant quae ceteroquin populo noceant. ==Templa et libri canonici== [[Fasciculus:Liji.jpg|thumb|''[[Lijing|Li Ji]]'' (禮記), Liber Rituum.]] Tempore [[Domus Han]] (ca. [[206 a.C.n.]]–[[220]] p.C.n.), Confucianismus factus est [[ideologia]] civitatis [[Sina (regio)|Sinensis]]. Quisque [[urbs]] [[oppidum]]ve cui fuit sedes administrationis [[templum]] [[Confucius|Confucio]] dicatum [[aedificatio|aedificavit]], ubi administratores caerimonias temperabant ut ei decus esset. Haec spatia, in quibus homines Confucium et eius discipulos colebant, appellata sunt templa litterarum (文庙 wénmiào). Intus aderat mensa sola, ante quam cultores [[genu|genibus]] rite nitebantur. A lateribus templi saepe erat [[bibliotheca]], ubi "cultores litterarum" de [[liber|libris]] canonicis disserebant (Bellinger). Confucianismus alto quorumdam librorum canonicorum studio innititur: codicum appellatorum [[Quinque Classici|Quinque Classicorum]] (''[[Shi Jing]]'' 詩經, ''[[Shu Jing]]'' 書經, ''[[Lijing|Li Ji]]'' 禮記, ''[[Chun Qiu]]'' 春秋, ''[[Yi Jing]]'' 易經) et [[Quattuor Libri|Quattuor Librorum]] (''[[Ratiocinantium colloquia]]'' 論語, ''[[Magnae Scientiae]]'' 大學, ''[[Medium Sempiternum]]'' 中庸, et [[Mencius (liber)|Mencius]] 孟子). ==Nomina Confucianismi== Sunt in [[lingua Sinica]] nonnulla Confucianismi [[nomen substantivum|nomina]]: * 儒家 ''rújiā'' 'scholarum schola' * 儒教 ''rújiào'' 'scholarum doctrina' * 儒學 ''rúxué'' 'scholarum studium' * 孔教 ''Kǒngjiào'' 'Confucii doctrina' {{NexInt}} [[Fasciculus:Konfuzius.jpg|thumb|175px|[[Aes (mixtura)|Aerea]] Confucii [[statua]]; ex ''Bibliothek des allgemeinen und praktischen Wissens'' 1905:5:23.]] {{div col|2}} * [[Ars Confuciana]] * [[Confuciani Bostonienses]] * [[Confucianismus Coreana]] * [[Confucianismus et Hinduismus]] * [[Confucianismus in Indonesia]] * [[Confucianismus Novus]] * [[Homophylophilia et Confucianismus]] *[[Kang Youwei]] * [[Neoconfucianismus]] * [[Neoconfucianismus in Iaponia]] *[[Quattuor Libri]] *[[Quinque Classici]] * [[Templum Confucii]] * [[Wen Tianxiang]]<!-- +en: [[Confucian view of marriage]]--> {{div col end}} ==Libri conversi== * [https://web.archive.org/web/20080629171030/http://www.comparative-religion.com/confucianism/ Confucianismus et libri Confuciani] * [https://web.archive.org/web/20091027203609/http://afpc.asso.fr/wengu/wg/wengu.php?l=Lunyu Analecta Confuciis] Sinice et Anglice ab [[James Legge]] and [[D.C. Lau]] facta * [http://chinese.dsturgeon.net/text.pl?node=1081&if=en Analecta] et [http://chinese.dsturgeon.net/text.pl?node=1602&if=en Mencius] Sinice et Anglice * [https://web.archive.org/web/20090413155510/http://www.reddit.com/r/Confucianism Confucianismus apud situm Reddit] == Bibliographia == [[Fasciculus:Confucius altaar.jpg|thumb|Ara Confuciana in [[templum|templo]] Confuciano in urbe [[Bendigo]] [[Australia]]e, anno [[2005]].]] * Avanzini, Federico. [[2000]]. ''Confucianesimo e Taoismo.'' Queriniana. * Bellinger, Gerhard J. ''Encyclopédie des religions.'' ISBN 2-253-13111-3. * Berenguer-Huguet, Ferran. [[2017]]. ''Konfuzianismus, wieder: Wiederbelebung einer uralten Tradition im gegenwärtigen China.'' Freiburg im Breisgau: Publikationsorgan der Uni Freiburg. * Berthrong, John H., et Evelyn Nagai Berthrong. [[2004]]. ''Confucianesimo: Una introduzione.'' [[Roma]]e: Fazi. * Confucius. [[1999]]. ''The analects of Confucius: a new-millennium translation.'' Edidit et convertit David H. Li. [[Bethesda (Terra Mariae)|Bethesdae]] [[Terra Mariae|Terrae Mariae]]: Premier Pub. * Creel, Herrlee G. [[1960]]. ''Confucius and the Chinese Way.'' Retractatio. [[Novum Eboracum (urbs)|Novi Eboraci]]: Harper Torchbooks. Primum divulgatum titulo ''Confucius—The Man and the Myth.'' * Darga, Martina Darga. [[2001]]. ''Konfuzius.'' Kreuzlingen: Hugendubel. ISBN 3-7205-2193-1. * Fingarette, Herbert. [[1972]] ''Confucius: The Secular as Sacred.'' ISBN 1-57766-010-2. * Gu, Xuewu. [[2002]]. ''Konfuzius zur Einführung.'' Hamburg: Junius-Verlag. ISBN 3-88506-361-1. * Hattstein, Markus. [[2005]]. ''Die Weltreligionen.'' Tandem. ISBN 3-8331-1406-1. * Huang, Chun-chieh. [[2009]]. ''Konfuzianismus: Kontinuität und Entwicklung.'' Bielefeld. ISBN 978-3-8376-1048-2. * Ivanhoe, Philip J. [[2000]]. ''Confucian Moral Self Cultivation.'' 2nd rev. ed. [[Indianapolis]]: Hackett Publishing. ISBN 0-87220-509-6. * Lanciotti, Lionello. [[1997]]. ''Confucio: La vita e l'insegnamento.'' Astrolabio Ubaldini. * Lee, Eun-Jeung. [[2003]]. ''Anti-Europa: Die Geschichte der Rezeption des Konfuzianismus und der konfuzianischen Gesellschaft seit der frühen Aufklärung: Eine ideengeschichtliche Untersuchung unter besonderer Berücksichtigung der deutschen Entwicklung.'' Münster: Lit-Verlag. ISBN 3-8258-6206-2. * Levinson, David, et Karen Christensen. [[2002]]. ''Encyclopedia of Modern Asia.'' * Liu, Wu-Chi. [[1972]]. ''Confucius, His Life and Time.'' Westport [[Connecticuta]]e: Greenwood Press. ISBN 0-8371-5616-5. * Nivison, David S. [[1996]]. ''The Ways of Confucianism.'' [[Sicagum|Sicagi]]: Open Court Press. * Oldstone-Moore, Jennifer. [[2007]]. ''Capire il Confucianesimo.'' Monasterii: Feltrinelli. * Paul, Gregor. [[2001]]. ''Konfuzius.'' Freiburg/B.: Herder. ISBN 3-451-05069-2. * Taylor, Rodney Leon. [[1990]]. ''Religious Dimensions of Confucianism.'' Albania: State University of New York Press. * Twitchett, Denis Crispin. [[1976]]. ''The Birth of the Chinese Meritocracy.'' [[Londinium|Londinii]]: China Society. * van Ess, Hans. [[2003]]. ''Der Konfuzianismus.'' Monaci: Beck. ISBN 3-406-48006-3. * [[Maximus Weber|Weber, Maximus]]. [[1951]]. ''[[The Religion of China: Confucianism and Taoism]].'' Edidit et convertit Hans H. Gerth. Glencoe, Ill.: Free Press. * Yao, Xinzhong. [[2000]]. ''An Introduction to Confucianism.'' [[Cantabrigia]]e: Cambridge University Press. * [[Volkerus Zotz|Zotz, Volker]]. [[2000]]. ''Konfuzius.'' Reinbek: Rowohlt. ISBN 3-499-50555-X. ==Nexus externi== *[http://plato.stanford.edu/entries/confucius/#ConPol/ "Confucius," in ''Stanford Encyclopedia of Philosophy,''] plato.stanford.edu *[http://www.interfaith.org/confucianism/ "Confucianism,"] www.interfaith.org (Interfaith Online) *[http://philosophy.lander.edu/oriental/confucism.html Confucianismus,] apud philosophy.lander.edu *[http://www.sacred-texts.com/cfu/index.htm De Confucio] apud www.sacred-texts.com (Internet Sacred Texts Archive [[Categoria:Confucianismus|!]] [[Categoria:Ethica]] [[Categoria:Ideologia]] [[Categoria:Monotheismus]] [[Categoria:Philosophia Orientalis]] [[Categoria:Religiones]] [[Categoria:Theoriae ethicae]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Philosophia}} 4bu2q4n9wtaku2kkiy3wgojmgiftt2v 0 74092 3996914 3976130 2026-10-25T13:57:03Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De Fastorum reliquiis */ 3996914 wikitext text/x-wiki {{Videhom|Fasti (Ovidius)}} [[Fasciculus:Museo del Teatro Romano de Caesaraugusta.43.jpg|thumb|400px|Fasti [[Antium (Latium)|Antiates]] Maiores in lapide depicti. Primo saeculo a.C.n., ante novum calendarium a [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] anno [[46 a.C.n.]] edictum.]] [[Roma antiqua|Romae]] '''Fasti''' (-''orum'' vel ''Fastus, -uum''<ref>Columella IX,14,12.</ref>) erant [[calendarium]] a [[Pontifex|pontificibus]] confectum, in quo indicabantur non tantum [[Kalendae]], Nonae, [[Idus]] et nundinae, sed etiam quo die ius dici posset (dies fastus), quo die non posset (dies nefastus, diis sacratus), quo die comitia haberi fas esset (dies comitialis) ac nonnulla eventa insignia. Etiam praecipuae feriae die suo notabantur. Ita proprietates dierum recensebantur : Fasti in arcanis sacerdotum remanserunt, usque ad annum [[304 a.C.n.]], cum [[Appius Claudius Caecus|Appii Claudi]] scriba Gnaeus Flavius eos divulgavit<ref>[[Titus Livius]] IX,46 : ''"fastos circa Forum in albo proposuit"'' ; [[Cicero]] ''Pro Murena'' 25 ; [[Gaius Plinius Secundus|Plinius]] [[Naturalis historia (Plinius)|HN]] XXXIII,17. [[Valerius Maximus]] II,5,2.</ref>. Ita nullo alio vocabulo [[Roma antiqua|antiqui Romani]] utebantur ad sensum exprimendum quod calendarium nominamus, quam fastis. == De Fastorum reliquiis == [[Fasciculus:Fasti Praenestini Massimo n1.jpg|thumb|200px|right|Fasti Praenestini a Verrio Flacco elaborati.]] Multa fragmina Fastorum Romanorum in Italia effossa sunt, in lapide sive incisorum sive pictorum. Tempore [[Octavianus|Augusti]] vel [[Tiberius (imperator)|Tiberii]] paene omnes orti sunt, [[Fasti Antiates Maiores]] sunt celeberrimum et rarissimum exemplum e tempore Reipublicae liberae. Illi Fasti nomen acceperunt sive a loco in quo sunt reperti : [[Fasti Amiterni]], [[Caere|Caeretani]], [[Feriale Cumanum]], Fasti [[Ostia|Ostienses]], [[Pincius|Pinciani]], [[Praeneste|Praenestini]]<ref>[https://edcs.hist.uzh.ch/search?citation=InscrIt-13%2C+02%2C+00017 Textus]{{Nexus deficit|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Tusculum|Tusculani]], [[Vaticanus|Vaticani]], [[Venusia|Venusini]] etc. sive ab erudito homine qui eos vulgavit : Fasti Farnesiani, Maffeiani, Fasti Pighiani etc. '''Fasti Praenestini''' a docto antiquario [[Praeneste|Praenestino]] [[Marcus Verrius Flaccus|Verrio Flacco]] <ref>[[Suetonius]] Gram. 17</ref>, tempore [[Octavianus|Augusti]] elaborati sunt, qui eruditos commentarios addidit. Per traditionem codicum manuscriptorum ad nostram aetatem pervenerunt Fasti Philocali<ref>Pars sexta est libri cui titulus ''Chronographa anni 354''. [http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_06_calendar.htm Textus Latinus]</ref> ([[354]]) et Fasti [[Polemius Silvius|Polemii Silvii]] (quinto saeculo). Praeterea [[Fasti (Ovidius)|carmen didacticum]] sub hoc titulo [[Ovidius]] poeta edidit, in quo ferias Romanas per ordinem anni recenset. == De notis in Fastis == In Fastis saepe eadem iterantur : itaque brevi modo paucis litteris notantur. Dies nundinarum per octo litteras ABCDEFGH distinguuntur, ita ut nono die eadem littera in vicem redeat, unde nundinae dictae. Vulgo scribuntur K pro [[Calendae|Kalendis]], NON pro [[Nonae|Nonis]], EID(VS) pro [[Idus|Idibus]]. Item an dies feriatus sit per litteras notatur : * F = Fastus dies qui non est publice feriatus. Unde plurali numero vocabulum Fasti ductum est. * C = Comitialis, quo die cum populo agi per comitia licet. Dies comitiales ipso facto fasti sunt. * N = Nefastus, dies deis sacratus, quo die nec ius dici nec comitia haberi possunt. * EN = Intercisi, dies qui parte sui fasti, altera vero parte nefasti. Sic Verrius Flaccus in Fastis suis qui addidit ENDO pro IN antiquitus poni solitum esse. Moderni vero dubitant an re vera ''Endotercisi'' latine dici potuerit<ref>[[Marcus Terentius Varro|Varro]] LL VI, 31 : "Intercisi dies sunt per quos mane et vesperi est nefas, medio tempore inter hostiam caesam et exta porrecta fas."</ref>. * NP apud maximas ferias invenitur. Quo modo hanc notam legi oporteat in dubio est : nam nihil de ea ab antiquis grammaticis accepimus. Saepe "Nefasti publici" vel "publice" vel aliud huiusmodi (e.g. "Nefas Piaculum") ab eruditis propositum est. * FP etiam in fastis quibusdam invenitur. Nescimus quomodo legi debeat. Fortasse Feriae Publicae ? Alii voluerunt NP cum FP coniungere ita ut huiusmodi aliquid significarent, Nefastus P(ost Meridiem?) et Fastus P(ost Meridiem?) : e.g. dies qui mane fastus est, post meridiem nefastus. Non liquet. Duae notae ad unum tantum vel duos dies pertinent : '''QRCF''' pro Quando Rex Comitiavit Fas<ref>Haec sententia attinere videtur ad sacrificium a [[Rex sacrorum|rege sacrorum]] in [[Comitium|Comitio]] peractum. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,31. André Magdelain, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1990_ant_133_1_3960 Quando rex comitiavit fas]", ''Publications de l'École Française de Rome'', 1990(133): 271-277</ref> (die 24 Martii et 24 Maii) ac '''QSDF''' pro Quando Stercus Delatum Fas<ref>Haec sententia attinet ad purgamentum templi [[Vesta]]e, cui dies festus est. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,32.</ref> (die 15 Iunii). Item feriae per primas litteras notabantur : CAR vel KARM = [[Carmentalia]], LVPER = [[Lupercalia]], SATVR = [[Saturnalia]], CONS = [[Consualia]] etc. == De Fastis consularibus == [[Fasciculus:CILI(2)p47fgtXXFastitriumphales.jpg|thumbnail|300px|Fasti triumphales lapidi incisi : fragmentum XX quo triumphi [[Primum bellum Punicum|primi belli Punici]] referuntur.]]Cum Romani annos nominibus [[consul]]um recenserent, enumeratio [[consul]]um velut tabula chronologica erat quae saepe cum Fastis coniungebatur : e.g. in Fastis [[Ostia|Ostiensibus]]. Quocirca enumeratio et ipsa nomen ''Fastos consulares'' accepit. Notissimi sunt Fasti [[Capitolium|Capitolini]] et Fasti [[Ostia|Ostienses]]. *Fragmenta '''Fastorum Capitolinorum''', tempore [[Octavianus|Augusti]] marmori incisorum, in [[Forum Romanum|Foro Romano]], ubi Arcum Augusti vel ''Regiam'' regis [[Numa Pompilius|Numae]] ornavisse creduntur, iam sedecimo saeculo ([[1546]]/47) reperta et anno 1550 a [[Carolus Sigonius|Carolo Sigonio]]<ref>''Regum, consulum, dictatorum ac censorum Romanorum fasti, una cum actis triumphorum, a Romulo usque ad Tiberium Caesarem (item de praenominum Romanorum causis et usu.)''- Mutinae, excudebat Antonius Gadalin, 1550 [https://books.google.fr/books?id=uB5PAAAAcAAJ&pg=PT6&hl=fr&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false Hic legere potes]. Reed. 1555 Venetiis apud Paulum Manutium.</ref>edita, anno 1556 commentario eiusdem instructa<ref>''Fasti consulares, ac triumphi acti à Romulo rege usque ad Ti. Caesarem. Eiusdem in fastos, et triumphos, idest in uniuersam Romanam historiam commentarius. Eiusdem de nominibus Romanorum liber''. Venetiis, apud Paulum Manutium. [https://archive.org/details/carolisigoniimut00sigo Hic editionem emendatam Basilensem anni 1559 legere potes].</ref> sunt. In eadem inscriptione leguntur etiam '''Acta triumphorum''', qui nonnumquam '''[[Fasti triumphales Romanorum|Fasti triumphales]]''' vocantur recensentes quo anno et quo die, de quo populo [[Triumphus|triumphassent]] imperatores et [[magistratus]] populi Romani usque ad annum [[19 a.C.n.]]. *'''Fasti Ostienses''' in marmore scripti non tantum Romanos consules sed etiam duumviros<ref>Duumviri summi magistratus in coloniis erant, instar consulum Romanorum.</ref> [[colonia]]e [[Ostia|Ostiensis]] et praecipua eventa in locis ambobus nobis referunt. Itaque non multum distant ab annalibus<ref>Morem observant pontificum Romanorum qui simul Fastis et vetustissimis annalibus publicis praeerant</ref>. Fragmenta servata ab anno [[40 a.C.n.]] usque ad annum [[175]] cum multis lacunis pertinent. Cum a sacerdote [[Vulcanus|Vulcani]] elaborati esse videantur, parietem templi huius dei fortasse ornabant. Tempore Augusti instituti esse videntur ac postea per duo saecula continuati. Magni momenti sunt ad historiam cognoscendam. == Notae == <references /> == Fontes == === Inscriptiones === *[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]. I, ''Inscriptiones Latinae Antiquissimae ad C.Caesaris mortem. I: Fasti Consulares ad AVC, DCCLXVI - Elogia clarorum virorum - Fasti anni iuliani,'' curantibus G. Henzen, Ch. Hvelsen, Th. Mommsen editi. - [[Berolinum|Berolini]] : apud Georgium Reimerum, 1863. *Atilius Degrassi, ''Fasti Capitolini''. [[Augusta Taurinorum|Taurinis]] : G. B. Paravia, 1954. **''Inscriptiones Italiae''. volvmen 13, Fasti et elogia. fascicvlvs 1, Fasti consvlares et trivmphales. [[Roma]]e, Libreria dello stato, 1947. * ''Fasti Ostienses'', post Atilium Degrassi edendos atque illustrandos curavit Ladislaus Vidman. - [[Praga]]e, 1957. === In litteris === *[[Macrobius]], libro primo ''Saturnaliorum'', capitibus 12-16. *[[Ovidius]], [[Fasti (Ovidius)|''Fasti'']] passim sed de variis dierum generibus libro primo praecipue versus 45-62. *[[Marcus Terentius Varro|Varro]], libro sexto de ''Lingua latina'' capitulis III,12-IV,34. == Plura legere si cupis == *A. W. J. Holleman, "[https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1978_num_47_1_1898 Les calendriers préjuliens à Rome]", ''L'Antiquité Classique'', 1978: 201-206 *[http://www.zeno.org/nid/20006592252 "Fasti"] - apud: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', tomus 6. Lipsiae 1906, p. 348-349 *Jörg Rüpke, "[https://www.jstor.org/stable/43852228 L'histoire des fasti romains : aspects médiatiques et politiques]", ''Revue historique de droit français et étranger'', 2003ː 125-139 **''The Roman Calendar from Numa to Constantine. Time, History, and the Fasti'', Wiley-Blackwell, 2011 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0554_0000_2 Recensio critica] '''Vide etiam''' [[Calendarium Romanum]] [[Categoria:Fasti|!]] [[Categoria:Religio Romana]] [[Categoria:Feriae Romanae]] qspes1ax32rnf5g5jbta7w914je40zj 3996915 3996914 2026-10-25T13:57:59Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3996915 wikitext text/x-wiki {{Videhom|Fasti (Ovidius)}} [[Fasciculus:Museo del Teatro Romano de Caesaraugusta.43.jpg|thumb|400px|Fasti [[Antium (Latium)|Antiates]] Maiores in lapide depicti. Primo saeculo a.C.n., ante novum calendarium a [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] anno [[46 a.C.n.]] edictum.]] [[Roma antiqua|Romae]] '''Fasti''' (-''orum'' vel ''Fastus, -uum''<ref>Columella IX,14,12.</ref>) erant [[calendarium]] a [[Pontifex|pontificibus]] confectum, in quo indicabantur non tantum [[Kalendae]], Nonae, [[Idus]] et nundinae, sed etiam quo die ius dici posset (dies fastus), quo die non posset (dies nefastus, diis sacratus), quo die comitia haberi fas esset (dies comitialis) ac nonnulla eventa insignia. Etiam praecipuae feriae die suo notabantur. Ita proprietates dierum recensebantur : Fasti in arcanis sacerdotum remanserunt, usque ad annum [[304 a.C.n.]], cum [[Appius Claudius Caecus|Appii Claudi]] scriba Gnaeus Flavius eos divulgavit<ref>[[Titus Livius]] IX,46 : ''"fastos circa Forum in albo proposuit"'' ; [[Cicero]] ''Pro Murena'' 25 ; [[Gaius Plinius Secundus|Plinius]] [[Naturalis historia (Plinius)|HN]] XXXIII,17. [[Valerius Maximus]] II,5,2.</ref>. Ita nullo alio vocabulo [[Roma antiqua|antiqui Romani]] utebantur ad sensum exprimendum quod calendarium nominamus, quam fastis. == De Fastorum reliquiis == [[Fasciculus:Fasti Praenestini Massimo n1.jpg|thumb|200px|right|Fasti Praenestini a Verrio Flacco elaborati.]] Multa fragmina Fastorum Romanorum in Italia effossa sunt, in lapide sive incisorum sive pictorum. Tempore [[Octavianus|Augusti]] vel [[Tiberius (imperator)|Tiberii]] paene omnes orti sunt, [[Fasti Antiates Maiores]] sunt celeberrimum et rarissimum exemplum e tempore Reipublicae liberae. Illi Fasti nomen acceperunt sive a loco in quo sunt reperti : [[Fasti Amiterni]], [[Caere|Caeretani]], [[Feriale Cumanum]], Fasti [[Ostia|Ostienses]], [[Pincius|Pinciani]], [[Praeneste|Praenestini]]<ref>[https://edcs.hist.uzh.ch/search?citation=InscrIt-13%2C+02%2C+00017 Textus]</ref>, [[Tusculum|Tusculani]], [[Vaticanus|Vaticani]], [[Venusia|Venusini]] etc. sive ab erudito homine qui eos vulgavit : Fasti Farnesiani, Maffeiani, Fasti Pighiani etc. '''Fasti Praenestini''' a docto antiquario [[Praeneste|Praenestino]] [[Marcus Verrius Flaccus|Verrio Flacco]] <ref>[[Suetonius]] Gram. 17</ref>, tempore [[Octavianus|Augusti]] elaborati sunt, qui eruditos commentarios addidit. Per traditionem codicum manuscriptorum ad nostram aetatem pervenerunt Fasti Philocali<ref>Pars sexta est libri cui titulus ''Chronographa anni 354''. [http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_06_calendar.htm Textus Latinus]</ref> ([[354]]) et Fasti [[Polemius Silvius|Polemii Silvii]] (quinto saeculo). Praeterea [[Fasti (Ovidius)|carmen didacticum]] sub hoc titulo [[Ovidius]] poeta edidit, in quo ferias Romanas per ordinem anni recenset. == De notis in Fastis == In Fastis saepe eadem iterantur : itaque brevi modo paucis litteris notantur. Dies nundinarum per octo litteras ABCDEFGH distinguuntur, ita ut nono die eadem littera in vicem redeat, unde nundinae dictae. Vulgo scribuntur K pro [[Calendae|Kalendis]], NON pro [[Nonae|Nonis]], EID(VS) pro [[Idus|Idibus]]. Item an dies feriatus sit per litteras notatur : * F = Fastus dies qui non est publice feriatus. Unde plurali numero vocabulum Fasti ductum est. * C = Comitialis, quo die cum populo agi per comitia licet. Dies comitiales ipso facto fasti sunt. * N = Nefastus, dies deis sacratus, quo die nec ius dici nec comitia haberi possunt. * EN = Intercisi, dies qui parte sui fasti, altera vero parte nefasti. Sic Verrius Flaccus in Fastis suis qui addidit ENDO pro IN antiquitus poni solitum esse. Moderni vero dubitant an re vera ''Endotercisi'' latine dici potuerit<ref>[[Marcus Terentius Varro|Varro]] LL VI, 31 : "Intercisi dies sunt per quos mane et vesperi est nefas, medio tempore inter hostiam caesam et exta porrecta fas."</ref>. * NP apud maximas ferias invenitur. Quo modo hanc notam legi oporteat in dubio est : nam nihil de ea ab antiquis grammaticis accepimus. Saepe "Nefasti publici" vel "publice" vel aliud huiusmodi (e.g. "Nefas Piaculum") ab eruditis propositum est. * FP etiam in fastis quibusdam invenitur. Nescimus quomodo legi debeat. Fortasse Feriae Publicae ? Alii voluerunt NP cum FP coniungere ita ut huiusmodi aliquid significarent, Nefastus P(ost Meridiem?) et Fastus P(ost Meridiem?) : e.g. dies qui mane fastus est, post meridiem nefastus. Non liquet. Duae notae ad unum tantum vel duos dies pertinent : '''QRCF''' pro Quando Rex Comitiavit Fas<ref>Haec sententia attinere videtur ad sacrificium a [[Rex sacrorum|rege sacrorum]] in [[Comitium|Comitio]] peractum. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,31. André Magdelain, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1990_ant_133_1_3960 Quando rex comitiavit fas]", ''Publications de l'École Française de Rome'', 1990(133): 271-277</ref> (die 24 Martii et 24 Maii) ac '''QSDF''' pro Quando Stercus Delatum Fas<ref>Haec sententia attinet ad purgamentum templi [[Vesta]]e, cui dies festus est. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,32.</ref> (die 15 Iunii). Item feriae per primas litteras notabantur : CAR vel KARM = [[Carmentalia]], LVPER = [[Lupercalia]], SATVR = [[Saturnalia]], CONS = [[Consualia]] etc. == De Fastis consularibus == [[Fasciculus:CILI(2)p47fgtXXFastitriumphales.jpg|thumbnail|300px|Fasti triumphales lapidi incisi : fragmentum XX quo triumphi [[Primum bellum Punicum|primi belli Punici]] referuntur.]]Cum Romani annos nominibus [[consul]]um recenserent, enumeratio [[consul]]um velut tabula chronologica erat quae saepe cum Fastis coniungebatur : e.g. in Fastis [[Ostia|Ostiensibus]]. Quocirca enumeratio et ipsa nomen ''Fastos consulares'' accepit. Notissimi sunt Fasti [[Capitolium|Capitolini]] et Fasti [[Ostia|Ostienses]]. *Fragmenta '''Fastorum Capitolinorum''', tempore [[Octavianus|Augusti]] marmori incisorum, in [[Forum Romanum|Foro Romano]], ubi Arcum Augusti vel ''Regiam'' regis [[Numa Pompilius|Numae]] ornavisse creduntur, iam sedecimo saeculo ([[1546]]/47) reperta et anno 1550 a [[Carolus Sigonius|Carolo Sigonio]]<ref>''Regum, consulum, dictatorum ac censorum Romanorum fasti, una cum actis triumphorum, a Romulo usque ad Tiberium Caesarem (item de praenominum Romanorum causis et usu.)''- Mutinae, excudebat Antonius Gadalin, 1550 [https://books.google.fr/books?id=uB5PAAAAcAAJ&pg=PT6&hl=fr&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false Hic legere potes]. Reed. 1555 Venetiis apud Paulum Manutium.</ref>edita, anno 1556 commentario eiusdem instructa<ref>''Fasti consulares, ac triumphi acti à Romulo rege usque ad Ti. Caesarem. Eiusdem in fastos, et triumphos, idest in uniuersam Romanam historiam commentarius. Eiusdem de nominibus Romanorum liber''. Venetiis, apud Paulum Manutium. [https://archive.org/details/carolisigoniimut00sigo Hic editionem emendatam Basilensem anni 1559 legere potes].</ref> sunt. In eadem inscriptione leguntur etiam '''Acta triumphorum''', qui nonnumquam '''[[Fasti triumphales Romanorum|Fasti triumphales]]''' vocantur recensentes quo anno et quo die, de quo populo [[Triumphus|triumphassent]] imperatores et [[magistratus]] populi Romani usque ad annum [[19 a.C.n.]]. *'''Fasti Ostienses''' in marmore scripti non tantum Romanos consules sed etiam duumviros<ref>Duumviri summi magistratus in coloniis erant, instar consulum Romanorum.</ref> [[colonia]]e [[Ostia|Ostiensis]] et praecipua eventa in locis ambobus nobis referunt. Itaque non multum distant ab annalibus<ref>Morem observant pontificum Romanorum qui simul Fastis et vetustissimis annalibus publicis praeerant</ref>. Fragmenta servata ab anno [[40 a.C.n.]] usque ad annum [[175]] cum multis lacunis pertinent. Cum a sacerdote [[Vulcanus|Vulcani]] elaborati esse videantur, parietem templi huius dei fortasse ornabant. Tempore Augusti instituti esse videntur ac postea per duo saecula continuati. Magni momenti sunt ad historiam cognoscendam. == Notae == <references /> == Fontes == === Inscriptiones === *[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]. I, ''Inscriptiones Latinae Antiquissimae ad C.Caesaris mortem. I: Fasti Consulares ad AVC, DCCLXVI - Elogia clarorum virorum - Fasti anni iuliani,'' curantibus G. Henzen, Ch. Hvelsen, Th. Mommsen editi. - [[Berolinum|Berolini]] : apud Georgium Reimerum, 1863. *Atilius Degrassi, ''Fasti Capitolini''. [[Augusta Taurinorum|Taurinis]] : G. B. Paravia, 1954. **''Inscriptiones Italiae''. volvmen 13, Fasti et elogia. fascicvlvs 1, Fasti consvlares et trivmphales. [[Roma]]e, Libreria dello stato, 1947. * ''Fasti Ostienses'', post Atilium Degrassi edendos atque illustrandos curavit Ladislaus Vidman. - [[Praga]]e, 1957. === In litteris === *[[Macrobius]], libro primo ''Saturnaliorum'', capitibus 12-16. *[[Ovidius]], [[Fasti (Ovidius)|''Fasti'']] passim sed de variis dierum generibus libro primo praecipue versus 45-62. *[[Marcus Terentius Varro|Varro]], libro sexto de ''Lingua latina'' capitulis III,12-IV,34. == Plura legere si cupis == *A. W. J. Holleman, "[https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1978_num_47_1_1898 Les calendriers préjuliens à Rome]", ''L'Antiquité Classique'', 1978: 201-206 *[http://www.zeno.org/nid/20006592252 "Fasti"] - apud: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', tomus 6. Lipsiae 1906, p. 348-349 *Jörg Rüpke, "[https://www.jstor.org/stable/43852228 L'histoire des fasti romains : aspects médiatiques et politiques]", ''Revue historique de droit français et étranger'', 2003ː 125-139 **''The Roman Calendar from Numa to Constantine. Time, History, and the Fasti'', Wiley-Blackwell, 2011 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0554_0000_2 Recensio critica] '''Vide etiam''' [[Calendarium Romanum]] [[Categoria:Fasti|!]] [[Categoria:Religio Romana]] [[Categoria:Feriae Romanae]] jbbtt316rd921iapotl3wnblp3u9mqr 3996918 3996915 2026-10-25T14:07:47Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De Fastorum reliquiis */ 3996918 wikitext text/x-wiki {{Videhom|Fasti (Ovidius)}} [[Fasciculus:Museo del Teatro Romano de Caesaraugusta.43.jpg|thumb|400px|Fasti [[Antium (Latium)|Antiates]] Maiores in lapide depicti. Primo saeculo a.C.n., ante novum calendarium a [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] anno [[46 a.C.n.]] edictum.]] [[Roma antiqua|Romae]] '''Fasti''' (-''orum'' vel ''Fastus, -uum''<ref>Columella IX,14,12.</ref>) erant [[calendarium]] a [[Pontifex|pontificibus]] confectum, in quo indicabantur non tantum [[Kalendae]], Nonae, [[Idus]] et nundinae, sed etiam quo die ius dici posset (dies fastus), quo die non posset (dies nefastus, diis sacratus), quo die comitia haberi fas esset (dies comitialis) ac nonnulla eventa insignia. Etiam praecipuae feriae die suo notabantur. Ita proprietates dierum recensebantur : Fasti in arcanis sacerdotum remanserunt, usque ad annum [[304 a.C.n.]], cum [[Appius Claudius Caecus|Appii Claudi]] scriba Gnaeus Flavius eos divulgavit<ref>[[Titus Livius]] IX,46 : ''"fastos circa Forum in albo proposuit"'' ; [[Cicero]] ''Pro Murena'' 25 ; [[Gaius Plinius Secundus|Plinius]] [[Naturalis historia (Plinius)|HN]] XXXIII,17. [[Valerius Maximus]] II,5,2.</ref>. Ita nullo alio vocabulo [[Roma antiqua|antiqui Romani]] utebantur ad sensum exprimendum quod calendarium nominamus, quam fastis. == De Fastorum reliquiis == [[Fasciculus:Fasti Praenestini Massimo n1.jpg|thumb|200px|right|Fasti Praenestini a Verrio Flacco elaborati.]] Multa fragmina Fastorum Romanorum in Italia effossa sunt, in lapide sive incisorum sive pictorum. Tempore [[Octavianus|Augusti]] vel [[Tiberius (imperator)|Tiberii]] paene omnes orti sunt, [[Fasti Antiates Maiores]] sunt celeberrimum et rarissimum exemplum e tempore Reipublicae liberae. Illi Fasti nomen acceperunt sive a loco in quo sunt reperti : [[Fasti Amiterni]], [[Caere|Caeretani]], [[Feriale Cumanum]], Fasti [[Ostia|Ostienses]], [[Pincius|Pinciani]], [[Praeneste|Praenestini]]<ref>[https://edcs.hist.uzh.ch/search?citation=InscrIt-13%2C+02%2C+00017 Textus] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fasti_Praenestini Vicimedia communia]</ref>, [[Tusculum|Tusculani]], [[Vaticanus|Vaticani]], [[Venusia|Venusini]] etc. sive ab erudito homine qui eos vulgavit : Fasti Farnesiani, Maffeiani, Fasti Pighiani etc. '''Fasti Praenestini''' a docto antiquario [[Praeneste|Praenestino]] [[Marcus Verrius Flaccus|Verrio Flacco]] <ref>[[Suetonius]] Gram. 17</ref>, tempore [[Octavianus|Augusti]] elaborati sunt, qui eruditos commentarios addidit. Per traditionem codicum manuscriptorum ad nostram aetatem pervenerunt Fasti Philocali<ref>Pars sexta est libri cui titulus ''Chronographa anni 354''. [http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_06_calendar.htm Textus Latinus]</ref> ([[354]]) et Fasti [[Polemius Silvius|Polemii Silvii]] (quinto saeculo). Praeterea [[Fasti (Ovidius)|carmen didacticum]] sub hoc titulo [[Ovidius]] poeta edidit, in quo ferias Romanas per ordinem anni recenset. == De notis in Fastis == In Fastis saepe eadem iterantur : itaque brevi modo paucis litteris notantur. Dies nundinarum per octo litteras ABCDEFGH distinguuntur, ita ut nono die eadem littera in vicem redeat, unde nundinae dictae. Vulgo scribuntur K pro [[Calendae|Kalendis]], NON pro [[Nonae|Nonis]], EID(VS) pro [[Idus|Idibus]]. Item an dies feriatus sit per litteras notatur : * F = Fastus dies qui non est publice feriatus. Unde plurali numero vocabulum Fasti ductum est. * C = Comitialis, quo die cum populo agi per comitia licet. Dies comitiales ipso facto fasti sunt. * N = Nefastus, dies deis sacratus, quo die nec ius dici nec comitia haberi possunt. * EN = Intercisi, dies qui parte sui fasti, altera vero parte nefasti. Sic Verrius Flaccus in Fastis suis qui addidit ENDO pro IN antiquitus poni solitum esse. Moderni vero dubitant an re vera ''Endotercisi'' latine dici potuerit<ref>[[Marcus Terentius Varro|Varro]] LL VI, 31 : "Intercisi dies sunt per quos mane et vesperi est nefas, medio tempore inter hostiam caesam et exta porrecta fas."</ref>. * NP apud maximas ferias invenitur. Quo modo hanc notam legi oporteat in dubio est : nam nihil de ea ab antiquis grammaticis accepimus. Saepe "Nefasti publici" vel "publice" vel aliud huiusmodi (e.g. "Nefas Piaculum") ab eruditis propositum est. * FP etiam in fastis quibusdam invenitur. Nescimus quomodo legi debeat. Fortasse Feriae Publicae ? Alii voluerunt NP cum FP coniungere ita ut huiusmodi aliquid significarent, Nefastus P(ost Meridiem?) et Fastus P(ost Meridiem?) : e.g. dies qui mane fastus est, post meridiem nefastus. Non liquet. Duae notae ad unum tantum vel duos dies pertinent : '''QRCF''' pro Quando Rex Comitiavit Fas<ref>Haec sententia attinere videtur ad sacrificium a [[Rex sacrorum|rege sacrorum]] in [[Comitium|Comitio]] peractum. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,31. André Magdelain, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1990_ant_133_1_3960 Quando rex comitiavit fas]", ''Publications de l'École Française de Rome'', 1990(133): 271-277</ref> (die 24 Martii et 24 Maii) ac '''QSDF''' pro Quando Stercus Delatum Fas<ref>Haec sententia attinet ad purgamentum templi [[Vesta]]e, cui dies festus est. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,32.</ref> (die 15 Iunii). Item feriae per primas litteras notabantur : CAR vel KARM = [[Carmentalia]], LVPER = [[Lupercalia]], SATVR = [[Saturnalia]], CONS = [[Consualia]] etc. == De Fastis consularibus == [[Fasciculus:CILI(2)p47fgtXXFastitriumphales.jpg|thumbnail|300px|Fasti triumphales lapidi incisi : fragmentum XX quo triumphi [[Primum bellum Punicum|primi belli Punici]] referuntur.]]Cum Romani annos nominibus [[consul]]um recenserent, enumeratio [[consul]]um velut tabula chronologica erat quae saepe cum Fastis coniungebatur : e.g. in Fastis [[Ostia|Ostiensibus]]. Quocirca enumeratio et ipsa nomen ''Fastos consulares'' accepit. Notissimi sunt Fasti [[Capitolium|Capitolini]] et Fasti [[Ostia|Ostienses]]. *Fragmenta '''Fastorum Capitolinorum''', tempore [[Octavianus|Augusti]] marmori incisorum, in [[Forum Romanum|Foro Romano]], ubi Arcum Augusti vel ''Regiam'' regis [[Numa Pompilius|Numae]] ornavisse creduntur, iam sedecimo saeculo ([[1546]]/47) reperta et anno 1550 a [[Carolus Sigonius|Carolo Sigonio]]<ref>''Regum, consulum, dictatorum ac censorum Romanorum fasti, una cum actis triumphorum, a Romulo usque ad Tiberium Caesarem (item de praenominum Romanorum causis et usu.)''- Mutinae, excudebat Antonius Gadalin, 1550 [https://books.google.fr/books?id=uB5PAAAAcAAJ&pg=PT6&hl=fr&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false Hic legere potes]. Reed. 1555 Venetiis apud Paulum Manutium.</ref>edita, anno 1556 commentario eiusdem instructa<ref>''Fasti consulares, ac triumphi acti à Romulo rege usque ad Ti. Caesarem. Eiusdem in fastos, et triumphos, idest in uniuersam Romanam historiam commentarius. Eiusdem de nominibus Romanorum liber''. Venetiis, apud Paulum Manutium. [https://archive.org/details/carolisigoniimut00sigo Hic editionem emendatam Basilensem anni 1559 legere potes].</ref> sunt. In eadem inscriptione leguntur etiam '''Acta triumphorum''', qui nonnumquam '''[[Fasti triumphales Romanorum|Fasti triumphales]]''' vocantur recensentes quo anno et quo die, de quo populo [[Triumphus|triumphassent]] imperatores et [[magistratus]] populi Romani usque ad annum [[19 a.C.n.]]. *'''Fasti Ostienses''' in marmore scripti non tantum Romanos consules sed etiam duumviros<ref>Duumviri summi magistratus in coloniis erant, instar consulum Romanorum.</ref> [[colonia]]e [[Ostia|Ostiensis]] et praecipua eventa in locis ambobus nobis referunt. Itaque non multum distant ab annalibus<ref>Morem observant pontificum Romanorum qui simul Fastis et vetustissimis annalibus publicis praeerant</ref>. Fragmenta servata ab anno [[40 a.C.n.]] usque ad annum [[175]] cum multis lacunis pertinent. Cum a sacerdote [[Vulcanus|Vulcani]] elaborati esse videantur, parietem templi huius dei fortasse ornabant. Tempore Augusti instituti esse videntur ac postea per duo saecula continuati. Magni momenti sunt ad historiam cognoscendam. == Notae == <references /> == Fontes == === Inscriptiones === *[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]. I, ''Inscriptiones Latinae Antiquissimae ad C.Caesaris mortem. I: Fasti Consulares ad AVC, DCCLXVI - Elogia clarorum virorum - Fasti anni iuliani,'' curantibus G. Henzen, Ch. Hvelsen, Th. Mommsen editi. - [[Berolinum|Berolini]] : apud Georgium Reimerum, 1863. *Atilius Degrassi, ''Fasti Capitolini''. [[Augusta Taurinorum|Taurinis]] : G. B. Paravia, 1954. **''Inscriptiones Italiae''. volvmen 13, Fasti et elogia. fascicvlvs 1, Fasti consvlares et trivmphales. [[Roma]]e, Libreria dello stato, 1947. * ''Fasti Ostienses'', post Atilium Degrassi edendos atque illustrandos curavit Ladislaus Vidman. - [[Praga]]e, 1957. === In litteris === *[[Macrobius]], libro primo ''Saturnaliorum'', capitibus 12-16. *[[Ovidius]], [[Fasti (Ovidius)|''Fasti'']] passim sed de variis dierum generibus libro primo praecipue versus 45-62. *[[Marcus Terentius Varro|Varro]], libro sexto de ''Lingua latina'' capitulis III,12-IV,34. == Plura legere si cupis == *A. W. J. Holleman, "[https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1978_num_47_1_1898 Les calendriers préjuliens à Rome]", ''L'Antiquité Classique'', 1978: 201-206 *[http://www.zeno.org/nid/20006592252 "Fasti"] - apud: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', tomus 6. Lipsiae 1906, p. 348-349 *Jörg Rüpke, "[https://www.jstor.org/stable/43852228 L'histoire des fasti romains : aspects médiatiques et politiques]", ''Revue historique de droit français et étranger'', 2003ː 125-139 **''The Roman Calendar from Numa to Constantine. Time, History, and the Fasti'', Wiley-Blackwell, 2011 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0554_0000_2 Recensio critica] '''Vide etiam''' [[Calendarium Romanum]] [[Categoria:Fasti|!]] [[Categoria:Religio Romana]] [[Categoria:Feriae Romanae]] jyirouot8095f0s5i5wkxvdc6qxqh19 3996919 3996918 2026-10-25T14:09:42Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3996919 wikitext text/x-wiki {{Videhom|Fasti (Ovidius)}} [[Fasciculus:Museo del Teatro Romano de Caesaraugusta.43.jpg|thumb|400px|Fasti [[Antium (Latium)|Antiates]] Maiores in lapide depicti. Primo saeculo a.C.n., ante novum calendarium a [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] anno [[46 a.C.n.]] edictum.]] [[Roma antiqua|Romae]] '''Fasti''' (-''orum'' vel ''Fastus, -uum''<ref>Columella IX,14,12.</ref>) erant [[calendarium]] a [[Pontifex|pontificibus]] confectum, in quo indicabantur non tantum [[Kalendae]], Nonae, [[Idus]] et nundinae, sed etiam quo die ius dici posset (dies fastus), quo die non posset (dies nefastus, diis sacratus), quo die comitia haberi fas esset (dies comitialis) ac nonnulla eventa insignia. Etiam praecipuae feriae die suo notabantur. Ita proprietates dierum recensebantur : Fasti in arcanis sacerdotum remanserunt, usque ad annum [[304 a.C.n.]], cum [[Appius Claudius Caecus|Appii Claudi]] scriba Gnaeus Flavius eos divulgavit<ref>[[Titus Livius]] IX,46 : ''"fastos circa Forum in albo proposuit"'' ; [[Cicero]] ''Pro Murena'' 25 ; [[Gaius Plinius Secundus|Plinius]] [[Naturalis historia (Plinius)|HN]] XXXIII,17. [[Valerius Maximus]] II,5,2.</ref>. Ita nullo alio vocabulo [[Roma antiqua|antiqui Romani]] utebantur ad sensum exprimendum quod calendarium nominamus, quam fastis. == De Fastorum reliquiis == [[Fasciculus:Fasti Praenestini Massimo n1.jpg|thumb|200px|right|Fasti Praenestini a Verrio Flacco elaborati.]] Multa fragmina Fastorum Romanorum in Italia effossa sunt, in lapide sive incisorum sive pictorum. Tempore [[Octavianus|Augusti]] vel [[Tiberius (imperator)|Tiberii]] paene omnes orti sunt, [[Fasti Antiates Maiores]] sunt celeberrimum et rarissimum exemplum e tempore Reipublicae liberae. Illi Fasti nomen acceperunt sive a loco in quo sunt reperti : [[Fasti Amiterni]], [[Caere|Caeretani]], [[Feriale Cumanum]], Fasti [[Ostia|Ostienses]], [[Pincius|Pinciani]], [[Praeneste|Praenestini]]<ref>[https://edcs.hist.uzh.ch/search?citation=InscrIt-13%2C+02%2C+00017 Textus] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fasti_Praenestini Vicimedia communia]</ref>, [[Tusculum|Tusculani]], [[Vaticanus|Vaticani]], [[Venusia|Venusini]] etc. sive ab erudito homine qui eos vulgavit : Fasti Farnesiani, Maffeiani, Fasti Pighiani etc. '''Fasti Praenestini''' a docto antiquario [[Praeneste|Praenestino]] [[Marcus Verrius Flaccus|Verrio Flacco]] <ref>[[Suetonius]] Gram. 17</ref>, tempore [[Octavianus|Augusti]] elaborati sunt, qui eruditos commentarios addidit. Per traditionem codicum manuscriptorum ad nostram aetatem pervenerunt Fasti Philocali<ref>Pars sexta est libri cui titulus ''Chronographa anni 354''. [http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_06_calendar.htm Textus Latinus]</ref> ([[354]]) et Fasti [[Polemius Silvius|Polemii Silvii]] (quinto saeculo). Praeterea [[Fasti (Ovidius)|carmen didacticum]] sub hoc titulo [[Ovidius]] poeta edidit, in quo ferias Romanas per ordinem anni recenset. == De notis in Fastis == In Fastis saepe eadem iterantur : itaque brevi modo paucis litteris notantur. Dies nundinarum per octo litteras ABCDEFGH distinguuntur, ita ut nono die eadem littera in vicem redeat, unde nundinae dictae. Vulgo scribuntur K pro [[Calendae|Kalendis]], NON pro [[Nonae|Nonis]], EID(VS) pro [[Idus|Idibus]]. Item an dies feriatus sit per litteras notatur : * F = Fastus dies qui non est publice feriatus. Unde plurali numero vocabulum Fasti ductum est. * C = Comitialis, quo die cum populo agi per comitia licet. Dies comitiales ipso facto fasti sunt. * N = Nefastus, dies deis sacratus, quo die nec ius dici nec comitia haberi possunt. * EN = Intercisi, dies qui parte sui fasti, altera vero parte nefasti. Sic Verrius Flaccus in Fastis suis qui addidit ENDO pro IN antiquitus poni solitum esse. Moderni vero dubitant an re vera ''Endotercisi'' latine dici potuerit<ref>[[Marcus Terentius Varro|Varro]] LL VI, 31 : "Intercisi dies sunt per quos mane et vesperi est nefas, medio tempore inter hostiam caesam et exta porrecta fas."</ref>. * NP apud maximas ferias invenitur. Quo modo hanc notam legi oporteat in dubio est : nam nihil de ea ab antiquis grammaticis accepimus. Saepe "Nefasti publici" vel "publice" vel aliud huiusmodi (e.g. "Nefas Piaculum") ab eruditis propositum est. * FP etiam in fastis quibusdam invenitur. Nescimus quomodo legi debeat. Fortasse Feriae Publicae ? Alii voluerunt NP cum FP coniungere ita ut huiusmodi aliquid significarent, Nefastus P(ost Meridiem?) et Fastus P(ost Meridiem?) : e.g. dies qui mane fastus est, post meridiem nefastus. Non liquet. Duae notae ad unum tantum vel duos dies pertinent : '''QRCF''' pro Quando Rex Comitiavit Fas<ref>Haec sententia attinere videtur ad sacrificium a [[Rex sacrorum|rege sacrorum]] in [[Comitium|Comitio]] peractum. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,31. André Magdelain, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1990_ant_133_1_3960 Quando rex comitiavit fas]", ''Publications de l'École Française de Rome'', 1990(133): 271-277</ref> (die 24 Martii et 24 Maii) ac '''QSDF''' pro Quando Stercus Delatum Fas<ref>Haec sententia attinet ad purgamentum templi [[Vesta]]e, cui dies festus est. [[Marcus Terentius Varro|Varro]], LL VI,32.</ref> (die 15 Iunii). Item feriae per primas litteras notabantur : CAR vel KARM = [[Carmentalia]], LVPER = [[Lupercalia]], SATVR = [[Saturnalia]], CONS = [[Consualia]] etc. == De Fastis consularibus == [[Fasciculus:CILI(2)p47fgtXXFastitriumphales.jpg|thumbnail|300px|Fasti triumphales lapidi incisi : fragmentum XX quo triumphi [[Primum bellum Punicum|primi belli Punici]] referuntur.]]Cum Romani annos nominibus [[consul]]um recenserent, enumeratio [[consul]]um velut tabula chronologica erat quae saepe cum Fastis coniungebatur : e.g. in Fastis [[Ostia|Ostiensibus]]. Quocirca enumeratio et ipsa nomen ''Fastos consulares'' accepit. Notissimi sunt Fasti [[Capitolium|Capitolini]] et Fasti [[Ostia|Ostienses]]. *Fragmenta '''Fastorum Capitolinorum''', tempore [[Octavianus|Augusti]] marmori incisorum, in [[Forum Romanum|Foro Romano]], ubi Arcum Augusti vel ''Regiam'' regis [[Numa Pompilius|Numae]] ornavisse creduntur, iam sedecimo saeculo ([[1546]]/47) reperta et anno 1550 a [[Carolus Sigonius|Carolo Sigonio]]<ref>''Regum, consulum, dictatorum ac censorum Romanorum fasti, una cum actis triumphorum, a Romulo usque ad Tiberium Caesarem (item de praenominum Romanorum causis et usu.)''- Mutinae, excudebat Antonius Gadalin, 1550 [https://books.google.fr/books?id=uB5PAAAAcAAJ&pg=PT6&hl=fr&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false Hic legere potes]. Reed. 1555 Venetiis apud Paulum Manutium.</ref>edita, anno 1556 commentario eiusdem instructa<ref>''Fasti consulares, ac triumphi acti à Romulo rege usque ad Ti. Caesarem. Eiusdem in fastos, et triumphos, idest in uniuersam Romanam historiam commentarius. Eiusdem de nominibus Romanorum liber''. Venetiis, apud Paulum Manutium. [https://archive.org/details/carolisigoniimut00sigo Hic editionem emendatam Basilensem anni 1559 legere potes].</ref> sunt. In eadem inscriptione leguntur etiam '''Acta triumphorum''', qui nonnumquam '''[[Fasti triumphales Romanorum|Fasti triumphales]]''' vocantur recensentes quo anno et quo die, de quo populo [[Triumphus|triumphassent]] imperatores et [[magistratus]] populi Romani usque ad annum [[19 a.C.n.]]. *'''Fasti Ostienses''' in marmore scripti non tantum Romanos consules sed etiam duumviros<ref>Duumviri summi magistratus in coloniis erant, instar consulum Romanorum.</ref> [[colonia]]e [[Ostia|Ostiensis]] et praecipua eventa in locis ambobus nobis referunt. Itaque non multum distant ab annalibus<ref>Morem observant pontificum Romanorum qui simul Fastis et vetustissimis annalibus publicis praeerant</ref>. Fragmenta servata ab anno [[40 a.C.n.]] usque ad annum [[175]] cum multis lacunis pertinent. Cum a sacerdote [[Vulcanus|Vulcani]] elaborati esse videantur, parietem templi huius dei fortasse ornabant. Tempore Augusti instituti esse videntur ac postea per duo saecula continuati. Magni momenti sunt ad historiam cognoscendam. == Notae == <references /> == Fontes == === Inscriptiones === *[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]. I, ''Inscriptiones Latinae Antiquissimae ad C.Caesaris mortem. I: Fasti Consulares ad AVC, DCCLXVI - Elogia clarorum virorum - Fasti anni iuliani,'' curantibus G. Henzen, Ch. Hvelsen, Th. Mommsen editi. - [[Berolinum|Berolini]] : apud Georgium Reimerum, 1863. *Atilius Degrassi, ''Fasti Capitolini''. [[Augusta Taurinorum|Taurinis]] : G. B. Paravia, 1954. **''Inscriptiones Italiae''. volvmen 13, Fasti et elogia. fascicvlvs 1, Fasti consvlares et trivmphales. [[Roma]]e, Libreria dello stato, 1947. * ''Fasti Ostienses'', post Atilium Degrassi edendos atque illustrandos curavit Ladislaus Vidman. - [[Praga]]e, 1957. === In litteris === *[[Macrobius]], libro primo ''Saturnaliorum'', capitibus 12-16. *[[Ovidius]], [[Fasti (Ovidius)|''Fasti'']] passim sed de variis dierum generibus libro primo praecipue versus 45-62. *[[Marcus Terentius Varro|Varro]], libro sexto de ''Lingua latina'' capitulis III,12-IV,34. == Plura legere si cupis == *A. W. J. Holleman, "[https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1978_num_47_1_1898 Les calendriers préjuliens à Rome]", ''L'Antiquité Classique'', 1978: 201-206 *[http://www.zeno.org/nid/20006592252 "Fasti"] - apud: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', tomus 6. Lipsiae 1906, p. 348-349 *Jörg Rüpke, "[https://www.jstor.org/stable/43852228 L'histoire des fasti romains : aspects médiatiques et politiques]", ''Revue historique de droit français et étranger'', 2003ː 125-139 **''The Roman Calendar from Numa to Constantine. Time, History, and the Fasti'', Wiley-Blackwell, 2011 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0554_0000_2 Recensio critica] '''Vide etiam''' [[Calendarium Romanum]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fasti Fastos Praenestinos] spectant [[Categoria:Fasti|!]] [[Categoria:Religio Romana]] [[Categoria:Feriae Romanae]] myqujzi3rcfd8tzy0yve3rkjjmch4gi 10 90776 3996988 3969614 2026-10-25T16:54:31Z Grufo 64423 /* Ulteriora si cupis */ 3996988 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{High-use}} {{Formula substituibilis|...}} {{Compendia formulae|Fn}} Utere hac formula ut nexum ad formulam inseras. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{fn|bellum}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{fn|bellum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:fn|bellum}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{fn|bellum}} == Synonyma == * {{Fn|Fn}} * {{Fn|Nf}} == Ulteriora si cupis == * {{Fn|Nexus ad formulam cum parametris}} * {{Fn|Fsn}} * {{Fn|Fsnp}} * {{Fn|Nexus ad formulam cum capitulo celato}} * {{Fn|Nexus ad formulam intervicialem}} * {{Fn|Nexus ad modulum}} * {{Fn|Nexus ad iussum MediaVicialem}} * {{Fn|Nexus ad modulum intervicialem}} * {{Fn|Metafn}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexus ad formulas creantes|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae documentationis|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 3rw3yef6708iayb9ahqf7scpbbig595 0 101445 3997038 3868886 2026-10-25T19:18:35Z -wuppertaler 64557 changed one image (better quality) 3997038 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Alba (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} : ''Si paginam fere homonymam quaeris vide'' [[Apulia]] [[Fasciculus:Gyfh torony.jpg|thumb|Ecclesia cathedralis catholica ritus Latini Apulensis]] [[Fasciculus:Catedrala "Sf. Treime".jpg|thumb|Ecclesia Cathedralis Orthodoxa Apulensis]] '''Alba Iulia'''<ref>vide [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof1/s0126a.html Hofmann, Lexicon Universale, 1698]. </ref> (sic et [[Dacoromanice]], [[Hungarice]] ''Gyulafehérvár'', [[Theodisce]] ''Karlsburg''<ref>Appellatio Theodisca antiquior: ''Weißenburg''</ref>) sive '''Apulum''' est urbs [[Transsilvania]]e ([[Romania]]e) et municipium 66 406 (anno 2002) incolarum, qui ''Albae Iulienses''<ref>Vide [http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/alba1.htm ''GCatholic'']</ref> sive ''Apulenses''<ref>Cf. ''[[Universitas Apulensis]]''</ref> vocantur. Inter annos [[1542]]-[[1690]] Alba Iulia caput Principatus Transsilvaniae erat, his diebus locus medius [[Albae Iuliensis comitatus]] est. == Origo nominum == [[Dacia]] capta ab imperatore [[Traianus|Traiano]] ''castrum Apulum'' constitutum est. Dacia anno [[275]] a legionibus Romanis relicta cum urbe etiam nomen interiit. [[Saeculum 9|Nono saeculo]] [[Bulgari]] oppidum eorum super ruinis Romanis erectum ''Belgrád'' (beo-: albus; grad: urbs, sc. urbs alba) nominabant. Nomen forma ''Bellegrad'' a [[Slavi]]s [[Transsilvania]]e obtentum etiam a [[Dacoromani]]s forma ''Bălgrad'' diu adhibitum est, donec postea versionem Latinam receperunt<ref>[http://mek.oszk.hu/02100/02113/html/37.html Südsiebenbürgen unter bulgarischer Herrschaft (827–895)], in: Kurze Geschichte Siebenbürgens, Budapestini 1989</ref>. Appellationes [[Lingua Hungarica|Hungarica]] (''Gyulafehérvár''), [[Lingua Theodisca|Theodisca]] (''Weißenburg'') et [[Lingua Latina|Latina]] (''Alba Iulia'') sunt e verbo slavico versae, nomine proprio ''Gyula'' sive ''Iulia'' urbem olim sedem cuiusdam ''Gyula'' ducis fuisse memoratur. Cum imperatore [[Carolus VI|Carolo VI.]] urbs denuo aedificata esset, anno [[1711]] <ref>[http://www.rumaenien-info.com/regionen/alba.html Alba Iulia]</ref>nomen Theodiscum ''Weißenburg'' (castrum album) in ''Karlsburg'' (castrum Caroli) mutatum est. == Historia == Postquam Romani antiqui anno [[107]] [[Dacia]]m expugnaverunt, hoc in loco ''Castrum Apulum'' condiderunt, ad annum [[271]] manserunt. Postea urbs paulatim deleta est. Saeculo 7 [[Slavi]] nunc hanc regionem inhabitantes ruinas urbis ''Bălgrad'' (Latine ''Urbs Alba'') nominaverunt propter aedificia alba. Ad annum [[1918]] urbs ad [[Imperium Austro-Hungaricum]] pertinuit, tum cum tota [[Transsilvania]] ad Romaniam pervenit. Die [[15 Octobris]] [[1922]] [[Ferdinandus I (rex Romaniae)|Ferdinandus Irex]] Romaniae atque Maria regina hic in cathedrala coronati sunt. == Institutio == [[Universitas Apuliensis]] ''1 Decembris 1918'' anno [[1991]] conditae est. == Ecclesiae == Alba Iulia sedes [[Archidioecesis Albae Iuliensis]] ([[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae Romanae]]) totam Transsilvaniae regionem circumplectens et simul sedes [[Archieparchia Albae Iuliensis|Archieparchiae Albae Iuliensis]] ([[Ecclesia Orthodoxa Dacoromanica|Ecclesiae Orthodoxae Dacoromanicae]]), cui [[eparchia]]e [[Albae Iuliensis comitatus|Albensis]] et [[Marosiensis comitatus|Marosiensis]] subditae sunt. Illic [[Georgius Blandrata]] mortuus fuit. == Incolae == * Anno [[1910]]: 11 616 incolae (5226 sive 44,98% [[Hungari]], 5170 sive 44,50% [[Dacoromani]], 792 sive 6,81% [[Germani]] et 287 sive 2,47% [[Zingari]]) * Anno [[2002]]: 66 406 incolae (62 722 sive 94,45% [[Dacoromani]], 1836 sive 2,76% [[Hungari]], 1475 sive 2,22% [[Zingari]] et 217 sive 0,32% [[Germani]])<ref>Fons rationis: [[:hu:Gyulafehérvár|Gyulafehérvár]]. Cf. etiam [https://archive.today/20120713120545/http://recensamant.referinte.transindex.ro/?pg=3&id=1 Census anni 2002]</ref>. == Cives clari == * [[Alexander Borza]] (1871–1971), botanista * [[Sorin Anca]] (* 1972), artifex == Notae == <references /> == Vide etiam == * [[Codex Aureus Laureshamensis]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Alba Iulia|Apulum}} * [https://web.archive.org/web/20100727214219/http://www.apulum.ro/index.htm Pagina domestica Apulensis administrationis] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Alba Iulia| ]] [[Categoria:Condita saeculo 2]] [[Categoria:Urbes Transsilvaniae]] 81dbzd2e4ntoh387cxxjd986jn2gefp 0 106872 3997142 3905342 2026-10-26T09:31:48Z Rafaelgarcia 1771 /* Toni */ 3997142 wikitext text/x-wiki [[file:Idioma mandarín.png|frameless|right]] '''Lingua Mandarina'''<ref>"in arte linguae Mandarinae" {{Google Books|G2B8sg2ZpTQC|vide p. 39}}</ref> (官話 ''guānhuà'', hoc est 'magistratuum sermo') est [[Lingua Sinensis|linguae Sinensis]] forma normalis quae nationalis seu communis late et lege habetur et per [[tellus|orbem terrarum]] docetur. Una est [[linguae Sinicae|linguarum Sinicarum]], quae divisio constituunt familiae [[linguae Sinotibetanae|Sinotibetanae]]. In [[Res Publica Popularis Sinarum|Sinis continentalibus]], [[Honcongum|Honcongi]], [[Macaum|Macai]] que plerumque appellatur Putonghua ((Pinyin) Pǔtōnghuà; (Sinice simplificato / translaticio) 普通话 /普通話), quod ad litteram significat "universalem communicationis loquelam"<ref>Confer quia Tong1hua4 etiam "colloquium habere" et "colloqui per telephonum" significare potest; et Pu3tong1 etiam "late communicata" seu "communis" seu "vulgaris" significare potest.</ref>. Etiam praecipue in [[Taivania]], et interdum in continente et Honcongi, appellatur guoyu ((Pinyin) Guóyǔ; Sinice simplificato / translaticio) 国语 / 國語) quod ad litteram significat "nationalem linguam" seu "regni linguam". Lingua normalis, quamquam eius propositum est ut eadem sit ubique, nihilominus in pronuntiatu et vocabulario per territorium Sinense variat. Et quamquam lingua normalis pronuntiatus fundamenta in dialecto Mandarina Pechinensi habet, versio normalis quae in continente extra Pechinum et in Taivania docta est multo discrepat a dialecto qua ipsi cives Pechinenses loquuntur. Etiam divisiones socio-politicae quae annis 1950 inter Continentem Sinensem, Honcongum, Macaum, et Taivaniam habentur, efficerunt ut lingua normalis Mandarina in eis locis docta inter se discrepare plene visa sit, usque in systemate scribendi, quia in continente [[character Sinicus|characteribus]] simplificatis a [[communista|communistis]] citatis scribunt dum extra continentem characteribus translaticiis. [[Fasciculus:CN road sign 禁 1.svg|thumb|120px|Signum viarium dicens "siste"]] == Historia == Usque saeculum vicensimum fere omnes litterae Sinicae [[lingua Sinica Classica|linguá Sinicá Classicá]] scriptae sunt et fuit lingua Classica, neque sermo vulgaris, cui discipuli in scholis et universitatibus studebant. Litterae vulgares haud umquam visae sunt ante Motum Maiensem Quarti Diei anno [[1919]]. Quamobrem linguae Mandarinae origo evolutioque incerta est, et hodie plerumque solum ex studiis historicis, linguisticis et archaelogicis deducitur. [[Fasciculus:Fourmont-Zhongguo-Guanhua.png|thumb|''Zhongguo Guanhua'' (中国官话/中國官話), vel ''Medii Regni Communis Loquela'' titulus qui monstratur in pagina prima grammaticae Sinicae libri quem [[Étienne Fourmont]] (cum [[Arcadius Huang|Arcadio Huang]] anno [[1742]] eddidit<ref>{{cite web|author=Liberlibri SARL |url=http://www.liberlibri.com/coulet_fourmont.htm |title=FOURMONT, Etienne. Linguae Sinarum Mandarinicae hieroglyphicae grammatica duplex, latinè, & cum characteribus Sinensium. Item Sinicorum Regiae Bibliothecae librorum catalogus |language= Francice |publisher=Liberlibri.com |date= |accessdate=8 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110713203742/http://www.liberlibri.com/coulet_fourmont.htm|archivedate=12 October 2011}}</ref>]] Nihilominus, lingua Mandarina iam saeculo tertio decimo e [[lingua Sinica Media]] oritur, quod liber rhythmorum nomine ''Zhongyuan Yinyun'' anno [[1324]] editus plene demonstrat. Et iam saeculo decimo sexto hic sermo locum magni momenti habuit apud Sinas. Scripsit [[Matthaeus Riccius]] in libro nomine "[[De Christiana expeditione apud Sinas suscepta ab Societate Iesu]]" (1617), vol. 1, p. 31: "Praeter hunc tamen cuique Provinciae vernaculum sermonem, alius est universo regno communis, quem ipsi Quonhua vocant, quod curialem vel forensem sonat." Quidem magistratus Sinici, qui Mandarini tunc vocabantur, communi loquela Guānhuà late nuncupata usi sunt, qua propter hodie haec lingua ''Mandarina'' extra Sinas appellatur. [[Jin Shengtan]], late primus Sinicus vulgarum litterarum dux agnitus, varias mythistorias Mandarine vulgari scripsit saeculo decimo septimo. Haec autem lingua definitione certa omnino carebat. Anno [[1728]] quidem imperator [[Yongzheng]], qui pronuntiatus magistratuum abs Guanddong et Fujian non intellegebat, decrevit gubernatores provinciarum providere ut pronuntiatum proprium doceant. Libri huius eruditionis causae tunc editi nobis hodie dant indicia idealium pronuntiatuum linguae Mandarinae illius aetatis et quoque demonstrant illam linguam normalem decretam fuisse velut [[lingua Graeca antiqua communis|linguam Graecam antiquam communem]], quia idem ac nulla lingua vernacularis tunc locuta erat, sed synthesim dabat omnium dialectorum Mandarinarum prope [[Nanchinum]]. Haec forma dialecto Nanchinesi annixa diu magni aestimata est, etsi caput Sinense anno [[1421]] ad [[Pechinum]] motum est. [[Robertus Morrison]] cum primum lexicon Sincum-Anglicum anno [[1815]] scripsit, eius lexicon quidem de hac dialecto Mandarina Nachinensi tractavit. Morrison nihilominus scripsit dialectum Pekinensem in annos maiorem gratiam apud Sinas capere, normamque novam aemulam ostendere. Medio saeculo decimo nono quidem, iam dialectus Pekinensis vicit, quod necessarius erat dialecto Pekinensi loqui ut negotium fori imperiali habeatur. Diebus priscis Rei Publicae Sinarum eruditi Hu Shih, Lu Xun, Chen Duxiu, Qian Xuantong et alii litteras vulgares citantes propusuerunt linguam Classicam a lingua Mandarina normae Mandarinae septentrionali annixa surrogari. Simul hi viri sentiebant normam definiendam esse linguae nationalis (translaticio: 國語; Wade–Giles: Kuo²-yü³; simplificato: 国语, pinyin: Guóyǔ). Post multas disputationes inter eos qui dialectos septentionales et qui meridionales velut normam citaverunt et conatum abortivum ad pronuntiatum artificiosum definiendum, tandem Commissio ad Lingam Nationalem Unificatam Definiendam Dicata anno [[1932]] decernit trahere * normam pronuntiatus e dialecto Pekinensi * normam grammaticam idiomaticamque ex operibus Lu Xun et aliis hordiernis litteris vernaculis (quae Mandarine bai1hua4 appellantur) * normam lexicalem ex universis dictionibus omnium dialectorum Mandarinarum. Ubique eadem lingua Mandarina normali uti putatur, sed differentiae existunt scripturae systemate et nomenclatura. Res Publica Popularis Sinarum anno [[1949]] condita hanc normam asservavit eam nuncupans pǔtōnghuà (translaticio: 普通話; simplificato: 普通话), hoc ad litteram "loquela communis" significante, quamquam eam in Taiwania usque hodie Guóyǔ nuncupatur. Etiam annis [[1954]] et [[1964]] reformae ab communistis susceptae effecerunt ut characteres simplicificati in continente, Malasia et Singapura adhibeantur quamquam in Taiwania et Honcongi characteres translaticii. == Litterae == [[Fasciculus:LuXun1930.jpg|thumb|120px|Lu Xun qui inter principales fautores Linguae Vernacularis fuit.]] ''Vera Fabula de Ah Q'' scripta anno [[1922]] a Lu Xun plerumque hodie agnoscitur primum opus quod lingua Mandarina plene usum est. == Scriptura == Lingua Mandarina characteribus Sinicis vulgo scribitur, cuius historia ab antiquitate delineatur. Quia autem characteribus difficile huius linguae soni redduntur, hodie exsistunt complura systemata phonetica quo discipuli linguae sonos discere possunt. === Litteratura phonetica === Omnia systemata phonetica quo lingua Sinica scribatur praeter [[litteratura Zhuyin|litteraturam Zhuyin]] fundamenta in litteris Latinis habent. Ut scriptura Sinensis in orthographiam Latinam reddatur, lege hodie sancta est [[litteratura Hanyu]] (Hànyǔ Pīnyīn / 汉语拼音 / 漢語拼音). Inscriptiones cursuales saepius autem secundum [[Litteratura Wade-Giles|systema Wade-Giles]] aut [[Romanizatio cursualis Sinica|Romanizationem cursualem Sinicam]] redduntur. Et complures Sinenses extra Sinas nomina eis transcribunt secundum Wade-Giles. [[Litteratura Hanyu]] a [[Res Publica Popularis Sinarum|communistico continentis Sinensis regmine]] anno 1958 primum excogitata est, et postea sancta et citata est ab ipso ut discipuli in Sinis pronuntiatu linguae Mandarinae normalis discere possint. Etiam ut norma internationalis tandem adoptata est ab Internationali Normarum Organizatione (ISO) anno [[1982]] et ab [[Res Publica Sinarum|Taiwaniae regimine]] anno [[2009]], ut hodie paene ubique agnita est ut modus quo lingua Mandarina in litteras Romanas scribi potest. Etiam hodie usurpatur ut textus in computatra et telephonula inserantur. Peregrini autem interdum alia litteraturarum systemata malunt ut discant cum ea proprius Europeis litterarum normis propinquent, sicut litteraturam [[Litteratura Wade–Giles|Wade-Giles]] et [[Gwoyeu Romatzyh]]. Inter se systemata litteraturarum discrepant in quo modo verba et toni linguae denotantur. Wade-Giles numeris post syllaba superscriptis utitur; Hanyu accentis super vocalia superscriptis vel numeris in linea post syllabam scriptis; Gwoyeu Romatzyh autem litteras e, r, h, aut y addit, vocalia repetit, vel i in e aut y et u in o aut w mutat ut toni indicentur. Tabula quae sequitur nonnullas huius linguae syllabas variis litteraturarum systematis scriptas ostendit: {| class="wikitable" !rowspan="2"| [[Litteratura Zhuyin|Zhuyin]] !rowspan="2"| [[Litteratura Wade–Giles|Wade-Giles]] !rowspan="2"| [[Symbola phonetica Mandarinica II|MPS II]] !rowspan="2"| [[Romanizatio Yalensis|Yalensis]] !rowspan="2"| [[Litteratura Tongyong|Tongyong]] !rowspan="2"| [[Litteratura Hanyu|Hanyu]] !colspan="4"| [[Gwoyeu Romatzyh]] |- style="font-size: smaller" ! Tonus 1 ! Tonus 2 ! Tonus 3 ! Tonus 4 |----- |style="text-align:center"|ㄚ||style="background:#cff"|a||a||style="background:#cff"|a||a||style="background:#cff"|a||a||ar||aa||ah |----- |style="text-align:center"|ㄞ||style="background:#cff"|ai||ai||style="background:#cff"|ai||ai||style="background:#cff"|ai||ai||air||ae||ay |----- |style="text-align:center"|ㄢ||style="background:#cff"|an||an||style="background:#cff"|an||an||style="background:#cff"|an||an||arn||aan||ann |----- |style="text-align:center"|ㄤ||style="background:#cff"|ang||ang||style="background:#cff"|ang||ang||style="background:#cff"|ang||ang||arng||aang||anq |----- |style="text-align:center"|ㄠ||style="background:#cff"|ao||au||style="background:#cff"|au||ao||style="background:#cff"|ao||au||aur||ao||aw |----- |style="text-align:center"|ㄓㄚ||style="background:#cff"|cha||ja||style="background:#cff"|ja||jha||style="background:#cff"|zha||ja||jar||jaa||jah |----- |style="text-align:center"|ㄔㄚ||style="background:#cff"|ch'a||cha||style="background:#cff"|cha||cha||style="background:#cff"|cha||cha||char||chaa||chah |----- |style="text-align:center"|ㄐㄧ||style="background:#cff"|chi||ji||style="background:#cff"|ji||ji||style="background:#cff"|ji||ji||jyi||jii||jih |----- |style="text-align:center"|ㄑㄧ||style="background:#cff"|ch'i||chi||style="background:#cff"|chi||ci||style="background:#cff"|qi||chi||chyi||chii||chih |----- |style="text-align:center"|ㄐㄧㄚ||style="background:#cff"|chia||jia||style="background:#cff"|jya||jia||style="background:#cff"|jia||jia||jya||jea||jiah |----- |style="text-align:center"|ㄑㄧㄚ||style="background:#cff"|ch'ia||chia||style="background:#cff"|chya||cia||style="background:#cff"|qia||chia||chya||chea||chiah |----- |style="text-align:center"|ㄓㄨㄚ||style="background:#cff"|chua||jua||style="background:#cff"|jwa||jhua||style="background:#cff"|zhua||jua||jwa||joa||juah |----- |style="text-align:center"|ㄔㄨㄚ||style="background:#cff"|ch'ua||chua||style="background:#cff"|chwa||chua||style="background:#cff"|chua||chua||chuar||chuaa||chuah |----- |style="text-align:center"|ㄓㄨㄞ||style="background:#cff"|chuai||juai||style="background:#cff"|jwai||jhuai||style="background:#cff"|zhuai||juai||jwai||joai||juay |----- |style="text-align:center"|ㄈㄣ||style="background:#cff"|fen||fen||style="background:#cff"|fen||fen||style="background:#cff"|fen||fen||fern||feen||fenn |----- |style="text-align:center"|ㄏㄜ||style="background:#cff"|ho||he||style="background:#cff"|he||he||style="background:#cff"|he||he||her||hee||heh |----- |style="text-align:center"|ㄒㄧ||style="background:#cff"|hsi||shi||style="background:#cff"|syi||si||style="background:#cff"|xi||shi||shyi||shii||shih |----- |style="text-align:center"|ㄒㄧㄚ||style="background:#cff"|hsia||shia||style="background:#cff"|sya||sia||style="background:#cff"|xia||shia||shya||shea||shiah |----- |style="text-align:center"|ㄒㄩㄢ||style="background:#cff"|hsüan||shiuan||style="background:#cff"|sywan||syuan||style="background:#cff"|xuan||shiuan||shyuan||sheuan||shiuann |----- |style="text-align:center"|ㄍㄨㄤ||style="background:#cff"|kuang||guang||style="background:#cff"|gwang||guang||style="background:#cff"|guang||guang||gwang||goang||guanq |----- |style="text-align:center"|ㄎㄨㄤ||style="background:#cff"|k'uang||kuang||style="background:#cff"|kwang||kuang||style="background:#cff"|kuang||kuang||kwang||koang||kuanq |----- |style="text-align:center"|ㄇㄧㄠ||style="background:#cff"|miao||miau||style="background:#cff"|myau||miao||style="background:#cff"|miao||mhiau||miau||meau||miaw |----- |style="text-align:center"|ㄋㄧㄡ||style="background:#cff"|niu||niou||style="background:#cff"|nyou||niou||style="background:#cff"|niu||nhiou||niou||neou||niow |----- |style="text-align:center"|ㄋㄨㄛ||style="background:#cff"|no||nuo||style="background:#cff"|nwo||nuo||style="background:#cff"|nuo||nhuo||nuo||nuoo||nuoh |----- |style="text-align:center"|ㄋㄡ||style="background:#cff"|nou||nou||style="background:#cff"|nou||nou||style="background:#cff"|nou||nhou||nou||noou||now |----- |style="text-align:center"|ㄋㄨ||style="background:#cff"|nu||nu||style="background:#cff"|nu||nu||style="background:#cff"|nu||nhu||nu||nuu||nuh |----- |style="text-align:center"|ㄋㄩ||style="background:#cff"|nü||niu||style="background:#cff"|nyu||nyu||style="background:#cff"|nü||nhiu||niu||neu||niuh |----- |style="text-align:center"|ㄕㄨㄟ||style="background:#cff"|shui||shuei||style="background:#cff"|shwei||shuei||style="background:#cff"|shui||shuei||shwei||shoei||shuey |----- |style="text-align:center"|ㄙ||style="background:#cff"|ssu||sz||style="background:#cff"|sz||sih||style="background:#cff"|si||sy||syr||syy||syh |----- |style="text-align:center"|ㄙㄨ||style="background:#cff"|su||su||style="background:#cff"|su||su||style="background:#cff"|su||su||swu||suu||suh |----- |style="text-align:center"|ㄙㄨㄢ||style="background:#cff"|suan||suan||style="background:#cff"|swan||suan||style="background:#cff"|suan||suan||swan||soan||suann |----- |style="text-align:center"|ㄙㄨㄟ||style="background:#cff"|sui||suei||style="background:#cff"|swei||suei||style="background:#cff"|sui||suei||swei||soei||suey |----- |style="text-align:center"|ㄊㄨㄢ||style="background:#cff"|t'uan||tuan||style="background:#cff"|twan||tuan||style="background:#cff"|tuan||tuan||twan||toan||tuann |----- |style="text-align:center"|ㄉㄨㄟ||style="background:#cff"|tui||duei||style="background:#cff"|dwei||duei||style="background:#cff"|dui||duei||dwei||doei||duey |----- |style="text-align:center"|ㄊㄨㄟ||style="background:#cff"|t'ui||tuei||style="background:#cff"|twei||tuei||style="background:#cff"|tui||tuei||twei||toei||tuey |----- |style="text-align:center"|ㄉㄨㄣ||style="background:#cff"|tun||duen||style="background:#cff"|dwen||dun||style="background:#cff"|dun||duen||dwen||doen||duenn |----- |style="text-align:center"|ㄊㄨㄣ||style="background:#cff"|t'un||tuen||style="background:#cff"|twen||tun||style="background:#cff"|tun||tuen||twen||toen||tuenn |----- |style="text-align:center"|ㄗ||style="background:#cff"|tzu||tz||style="background:#cff"|dz||zih||style="background:#cff"|zi||tzy||tzyr||tzyy||tzyh |----- |style="text-align:center"|ㄘ||style="background:#cff"|tz'u||tsz||style="background:#cff"|tsz||cih||style="background:#cff"|ci||tsy||tsyr||tsyy||tsyh |----- |style="text-align:center"|ㄨㄚ||style="background:#cff"|wa||wa||style="background:#cff"|wa||wa||style="background:#cff"|wa||ua||wa||waa||wah |----- |style="text-align:center"|ㄨㄞ||style="background:#cff"|wai||wai||style="background:#cff"|wai||wai||style="background:#cff"|wai||uai||wai||woai||way |----- |style="text-align:center"|ㄨㄢ||style="background:#cff"|wan||wan||style="background:#cff"|wan||wan||style="background:#cff"|wan||uan||wan||woan||wann |----- |style="text-align:center"|ㄨㄛ||style="background:#cff"|wo||wo||style="background:#cff"|wo||wo||style="background:#cff"|wo||uo||wo||woo||woh |----- |style="text-align:center"|ㄨ||style="background:#cff"|wu||wu||style="background:#cff"|wu||wu||style="background:#cff"|wu||u||wu||wuu||wuh |----- |style="text-align:center"|ㄧㄚ||style="background:#cff"|ya||ya||style="background:#cff"|ya||ya||style="background:#cff"|ya||ia||ya||yea||yah |----- |style="text-align:center"|ㄧㄢ||style="background:#cff"|yan||yan||style="background:#cff"|yan||yan||style="background:#cff"|yan||ian||yan||yean||yann |----- |style="text-align:center"|ㄧㄤ||style="background:#cff"|yang||yang||style="background:#cff"|yang||yang||style="background:#cff"|yang||iang||yang||yeang||yanq |----- |style="text-align:center"|ㄧㄠ||style="background:#cff"|yao||yau||style="background:#cff"|yau||yao||style="background:#cff"|yao||iau||yau||yeau||yaw |----- |style="text-align:center"|ㄧㄝ||style="background:#cff"|yeh||ye||style="background:#cff"|ye||ye||style="background:#cff"|ye||ie||ye||yee||yeh |----- |style="text-align:center"|ㄧㄣ||style="background:#cff"|yin||yin||style="background:#cff"|yin||yin||style="background:#cff"|yin||in||yn||yiin||yinn |----- |style="text-align:center"|ㄧㄥ||style="background:#cff"|ying||ying||style="background:#cff"|ying||ying||style="background:#cff"|ying||ing||yng||yiing||yinq |----- |style="text-align:center"|ㄧㄡ||style="background:#cff"|yu||you||style="background:#cff"|you||you||style="background:#cff"|you||iou||you||yeou||yow |----- |style="text-align:center"|ㄩㄥ||style="background:#cff"|yung||yung||style="background:#cff"|yung||yong||style="background:#cff"|yong||iong||yong||yeong||yonq |----- |style="text-align:center"|ㄩ||style="background:#cff"|yü||yu||style="background:#cff"|yu||yu||style="background:#cff"|yu||iu||yu||yeu||yuh |----- |style="text-align:center"|ㄩㄢ||style="background:#cff"|yüan||yuan||style="background:#cff"|ywan||yuan||style="background:#cff"|yuan||iuan||yuan||yeuan||yuann |----- |style="text-align:center"|ㄩㄝ||style="background:#cff"|yüeh||yue||style="background:#cff"|ywe||yue||style="background:#cff"|yue||iue||yue||yeue||yueh |----- |style="text-align:center"|ㄩㄣ||style="background:#cff"|yün||yun||style="background:#cff"|yun||yun||style="background:#cff"|yun||iun||yun||yeun||yunn |} === Characteres Sinici === [[Fasciculus:Chenzihmyon typefaces.svg|thumb|Comparatio variarum scripturarum Sinicarum. A dextra parte ad sinistram: scripturae sigillorum, clericalis, normalis, [[Domus Ming|Ming]] et [[sans-serif]]. His quattuor characteribus (天地玄黃 ''tiān dì xuán huáng'') incipit liber scholasticus antiquus ''[[千字文|Qianziwen]]'' ("Classicus characterum mille").]] [[Fasciculus:Treatise On Calligraphy.jpg|thumb|Exemplum scripturae cursivae characterum Sinicorum quam calligraphus Sinicus Sun Guoting fecit c. annum [[650]] ([[Dynastia Tang]]).]] Secundum fabulam sine auctoritate, [[character Sinicus|characteres Sinicos]] primum cominiscit grapheocrates nomine Cangjie, qui laborabat regnante imperatore fabuloso Huangdi. Fabula dicit Cangjie monte Yangxu (hodie Shanxi) venantem vidisse [[testudo|testudinem]] cuius venae animadversionem eius cepit. Possibili relatione logica inter eorum venas animatus, Cangjie tunc orbis terrarum animalia, agros, stellas, et omnia sub caelo et in caelo investigavit et cominiscit systema symbolica appellatum ''zì'' (字) — illos characteres Sinicos. Hoc die natali characterum, secundum fabulam, Sinenses omnes diabolum lugentem audiverunt, fruges ex caelo sicut pluvias cadentes viderunt, et incepit mundum. Alii characteres putantur origines habere in rei imaginis descriptionibus (pictogrammata), alii in arbitrariis depictionibus notionum abstractae (ideogrammata), alii in compositionibus aliorum characterum. Omnes per aetates commutantur, simplificatur, amplificatur. Character simplicissimus est 一 ''yī'' ("unus") qui unam solam plagam horizontalem habet. Frequentissimus autem est 的 ''de'', [[particula grammatica]] positum post verbum, quae 8 plagas habet et fungitur ut adiectivum vel possessio indicentur, et quae saepe valet idem ac genetivum Latinum. Aestimatur medius plagarum numerus quoque in characteri esse 9.8;<ref>[[Joël Bellassen|Bellassen, Joël]] & [[Zhang Pengpeng]] (1989). ''Méthode d'Initiation à la Langue et à l'Écriture chinoises''. La Compagnie. ISBN 2-9504135-1-X.</ref> incertus autem est utrum characteres translaticii inclusi sunt in hoc censo, et si accurate aestimatur. Hodie sunt complures modi vel stili vel scripturae quibus characteres Sinici scribi possunt, qui derivati sunt a certis exemplaribus vel calligraphicis vel historicis. Plurima eorum origines in Sinis habent et nunc ubique ubi characteribus Sincis utuntur (variationibus minoribus) communes sunt. Nonnulla ideogrammata constant in pictogrammatis simplicis quae mutantur ut notiones cognates indicentur. E.g. pictogramma 刀 ''dāo'', quod "culter" significat, mutatur indicando aciem cultri, ut ideogramma 刃 ''rèn'' "acies" significans obtinatur. Alia ideogrammata sunt omnino abstracta sicut 上 ''shàng'' "sursum" et 下 ''xià'' "deorsum". Huic categoriae autem sunt pauca verba. Plurimi autem (>98%) characteres sunt compositiones aliorum characterum. Fere 13% sunt composita ideogrammatum: e.g. 日 rì "sol" combinatum cum 月 yuè "luna" creat 明 míng "lucidum". Item 休 ''xiū'' "quiescere" compositum est a pictogrammatis 人 ''rén'' "homo" et 木 ''mù'' "arbor"; et 好 ''hǎo'' "bonum/bene" compositum est a pictogramatis 女 ''nǚ'' "femina" et 子 ''zǐ'' "filius". Fere 85% sunt composita phono-semantica, quibus alia pars indicat sonum, alia pars significatum aut categoriam semanticam, etc.: e.g. 河 ''hé'' "flumen", 湖 ''hú'' "lacus", 流 ''liú'' "amnis", 沖 ''chōng'' "profluvium", 滑 ''huá'' "lubricus" una habent idem radicalem trium plagarum ad laevam partem qui significat flumen et ad dextram partem characterem qui pronuntiatum et specialem significationem suggerit. Quia complures characterum partes olim in lingua Sinica vetere significatum clarum habebere demonstratae sunt, sed hodie sine alio significatu solum ad sonum monstrandum funguntur, nonnulli linguistae hodie sentiunt omnes huius generis characteres item evolvere. Etiam hodie nova vocabula creantur per hoc mechanismum: e.g. 钚 ''bù'' "plutonium" significans compositum est ab radicale 金 ''jīn'' "metallum" cui additur componens 不 ''bù'' quod merum sonum indicat (ipsum usitate "non" significaverit, sed hic solum sonum significat). Sic fere omnia vocabula scientifica formatur et quoque fere omnia nova vocabula ex alienis linguis mutuata. Numerus characterum quoque in anno tanto augitur ut anno [[2004]] habuerint 106 230 characterum in lexico Sinense ''Zhonghua Zihai''. {| class="wikitable" align="center" |+Numerus characterum in lexicis Sinicis<ref>Data excepta ab Norman, Jerry. ''Chinese''. New York: Cambridge University Press. 1988, p. 72. ISBN 0-521-29653-6.</ref> |- ! Anno ! abbr="Lexicon" | Lexicon ! abbr="Characteres" | Numerus characterum |- ! 100 | ''[[Shuowen Jiezi]]'' | 9 353 |- ! 543? | ''[[Yupian]]'' | 12 158 |- ! 601 | ''[[Qieyun]]'' | 16 917 |- ! 1011 | ''[[Guangyun]]'' | 26 194 |- ! 1039 | ''[[Jiyun]]'' | 53 525 |- ! 1615 | ''[[Zihui]]'' | 33,179 |- ! 1716 | ''[[Kangxi Zidian]]'' | 47 035 |- ! 1916 | ''[[Zhonghua Da Zidian]]'' | 48 000 |- ! 1989 | ''[[Hanyu Da Zidian]]'' | 54 678 |- ! 1994 | ''[[Zhonghua Zihai]]'' | 85 568 |- ! 2004 | ''[[Zhonghua Zihai#Other dictionaries|Yitizi Zidian]]'' | 106 230<ref>[https://web.archive.org/web/20090317074327/http://dict.variants.moe.edu.tw/start.htm 《異體字字典》網路版說明] Situs interretialis pro "The Dictionary of Chinese Variant Form", pagina introductoria</ref> |} Apud characteres complexissimos saepe hodie adhibitos sunt 籲 ''yù'' "comprecari", 32 plagis; 鬱 ''yù'' "luxuriosus, delicatus, maestus", 29 plagis, sicut in 憂鬱 ''yōuyù'' "demersus", 15 et 29 plagis, invicem; 豔 ''yàn'' "coloris plenus", 28 plagis; et 釁 ''xìn'' "iurgium", 25 plagis, ut in 挑釁 ''tiǎoxìn'' "provocare". Etiam in usu hodierno est 鱻 ''xiān'' “viridis/recens” (altera characteris 鮮 ''xiān'' versio) 33 plagis. Complexissimus autem character qui in computatra per ''Microsoft New Phonetic IME 2002a for Traditional Chinese'' imponi potest est 龘 ''tà'' "aspectus draconis ambulantis"; qui ex radicali draconis ter scripto componitur, ut 16 × 3 = 48 plagorum obtineatur. Complexissimus autem omnium characterum, secundum Joel Bellasen, est [[Fasciculus:Zhé.svg|25px|zhé]]/𪚥 (U+2A6A5) ''zhé'' {{Audio|zh-zhe2.ogg|ausculta}} (depictus subter ad laevam partem), qui significat "verbosus" 64 plagis; sed hic character ex quinto saeculo iam non in usu est. Complexissimus omnium interdum habetur esse character '''[[biáng]]''' (depictus subter ad dextram), 57 plagis, significans [[collyra Biang biang]], species [[collyra]]e a provincia [[Shaanxi]]; sed cum hunc characterem invenire in lexicis mandarinis normalibus non possumus, fortasse melius character dialecticus habetur. <gallery> Fasciculus:Zhé.svg|''[[:Commons:Image:zh-zhe2.ogg|Zhé]]'', "verbosus" Fasciculus:Zhèng.svg|''Zhèng'' (significato ignoto) Fasciculus:Nàng.svg|''[[:Commons:Image:zh-nang4.ogg|Nàng]]'', "mala pronuntiatio propter obstructionem nasalem" Fasciculus:Taito_2_l.png|''[[Taito (kanji)|Taito]]'', "aspectus draconis in volatu" Fasciculus:Biáng_(regular_script).svg|''[[Biáng]]'', specimen [[collyra]]e in [[Shaanxi]] </gallery> Characterum complexitas evidenter difficilem fecit eius eruditionem. Quamobrem varia litteraturarum systemata sicut litteratura Hanyu excogitatae sunt ad pronuntiatum discendum. Etiam post conditum rei publicae Sinarum, regimen Kuomintang studebat quomodo characteres Sinici simplificari possunt. Talis simplificatio e.g. iam exsistebat in scripturis cursivis sicut Caoshu. Post autem [[secundum bellum mundanum]] et [[bellum Civile Sinicum]], solum regimen communisticum continentem regens reformationem notarum simplificandarum legibus annis [[1956]] et [[1964]] effecit. Quo facto tunc duo systemata characterum lingua Mandarina normalis habet: illud simplificatum in usu in continente et Malaysia, et illud translaticium in usu in Taivania, Hongcongi, Macai. {| | {| class=wikitable style="font-size:200%" |+style="font-size:50%"|'''Comparatio characterum Translaticiorum et Simplificatorum''' |- ! style="font-size:50%"|[[Character translaticius|character <br /> translaticius]] ! style="font-size:50%"|[[Character simplificatus|character <br />simplificatus]] !style="font-size:50%"| significatus |- | 電 | 电 | style="font-size:50%"|electronicus,electricitas |- | 買 | 买 | style="font-size:50%"|emere |- | 開 | 开 | style="font-size:50%"|apertus |- | 東 | 东 | style="font-size:50%"|solis ortus |- | 車 | 车 | style="font-size:50%"|vehiculum |- | 紅 | 红 | style="font-size:50%"|ruber (color) |- | 無 | 无 | style="font-size:50%"|nihil |- | 鳥 | 鸟 | style="font-size:50%"|avis |- | 熱 | 热 | style="font-size:50%"|calidus |- | 時 | 时 | style="font-size:50%"|tempus |- | 語 | 语 | style="font-size:50%"|lingua |- | 聽 | 听 | style="font-size:50%"|auscultare |- | 證 | 证 | style="font-size:50%"|diploma,evidentia |- | 龍 | 龙 | style="font-size:50%"|draco |- | 賣 | 卖 | style="font-size:50%"|vendere |- | 龜 | 龟 | style="font-size:50%"|testudo |- | 歲 | 岁 | style="font-size:50%"|aestas,annus |- | 戰 | 战 | style="font-size:50%"|pugna,bellum |- | 關 | 关 | style="font-size:50%"|cludere,relatio |- | 鐵 | 铁 | style="font-size:50%"|ferrum,metallum |- | 圖 | 图 | style="font-size:50%"|pictura,descriptio |- | 團 | 团 | style="font-size:50%"|grex,cohors |- | 轉 | 转 | style="font-size:50%"|vertere |} | {| class=wikitable style="font-size:200%" |+style="font-size:50%"|'''Comparatio characterum Translaticiorum et Simplificatorum''' |- ! style="font-size:50%"|[[Character translaticius|character <br /> translaticius]] ! style="font-size:50%"|[[Character simplificatus|character <br /> simplificatus]] !style="font-size:50%"| significatus |- | 廣 | 广 | style="font-size:50%"|latus |- | 惡 | 恶 | style="font-size:50%"|malus |- | 豐 | 丰 | style="font-size:50%"|abundans |- | 腦 | 脑 | style="font-size:50%"|cerebrum |- | 雜 | 杂 | style="font-size:50%"|miscellus |- | 壓 | 压 | style="font-size:50%"|pressio, compressio |- | 雞 | 鸡 | style="font-size:50%"|pullus |- | 樂 | 乐 | style="font-size:50%"|deliciae |- | 氣 | 气 | style="font-size:50%"|ae"r |- | 廳 | 厅 | style="font-size:50%"|aula,sedes |- | 聲 | 声 | style="font-size:50%"|sonus,vox |- | 學 | 学 | style="font-size:50%"|discere |- | 體 | 体 | style="font-size:50%"|corpus |- | 點 | 点 | style="font-size:50%"|punctum |- | 貓 | 猫 | style="font-size:50%"|cattus |- | 蟲 | 虫 | style="font-size:50%"|insectum |- | 舊 | 旧 | style="font-size:50%"|vetus |- | 會 | 会 | style="font-size:50%"|coe"tus |- | 萬 | 万 | style="font-size:50%"|decem milia |- | 盜 | 盗 | style="font-size:50%"|fur |- | 寶 | 宝 | style="font-size:50%"|thesaurus |- | 國 | 国 | style="font-size:50%"|regnum,pagus,natio,civitas |- | 醫 | 医 | style="font-size:50%"|medicina |} |} == Phonologia == Linguae Mandarinae normali omnia sunt [[Phonema|phonemata]] quinguaginta et sex, quae combinantur omnino ut distinctarum syllabarum sola duo millia sexginta et quinque formare possint. Omnis [[syllaba]] dividitur in sonum et tonum. === Soni === [[Sonus|Soni]] distincti omnes sunt quadringinta et tredecim. Sonus omnis ex duobus vel pluribus phonematis formantur. Primum phonema initiale appellatur et consonans est. Alterum finale appellatur et ex vocalibus et consonantibus vel nasalibus (e.g. -n vel -ng) vel liquido (e.g. -r) formatur. Haec omnia per symbola Mandarina phonetica triginta et septem scribi possunt. === Toni === [[Fasciculus:Pinyin Tone Chart.svg|thumb|115px|Quomodo dum syllabae Mandarinae distinctorum tonorum pronuntiantur vis pronuntiatus mutatur.]] [[Tonus|Toni]] quinque sunt linguae Mandarinae: altus, surgens, mergens, cadens, et levis. Tertius tonus variat: incepit levior quam primus et quartus, tunc mergit nisi ad verbi finem ubi tunc surgit. Quintus tonus etiam variat sed qualitatem celeriorem et leviorem omnibus aliis tonis habet. Academici autem usque hodie disputant utrum quintus tonus verus tonus est.<ref>Surendran, Dinoj and Levow, Gina-Anne (2004), [http://www.cs.uchicago.edu/~dinoj/research/fltonemandarin.pdf "The functional load of tone in Mandarin is as high as that of vowels"], ''Proceedings of the International Conference on Speech Prosody 2004'', Nara, Japan, pp. 99–102.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:1em auto 1em auto" |+ Toni Linguae Mandarinae Normalis |- ! Nomen toni ! Yīnpíng ''Altus'' ! Yángpíng ''Surgens'' ! Shàngshēng ''Mergens'' ! Qùshēng ''Cadens'' ! Qīngshēng ''Levis'' |- ! Numerus toni [[Pinyin]] | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |- ! Symbolum diacriticum Pinyin | ā | á | ǎ | à | |- ! Symbolum tonale Zhuyin | | ˊ | ˇ | ˋ | ˙ |- ! [[Littera IPA]] (et numeri correspondentes) | {{IPA|˥}} (55) | {{IPA|˧˥}} (35) | {{IPA|˨˩, ˨˩˦}} (21, 214) | {{IPA|˥˩}} (51) | {{IPA|˙}} (1) |- ! Symbolum diacriticum IPA | {{IPA|á,ā}} | {{IPA|ǎ}} | {{IPA|a᷉}} | {{IPA|â}} | {{IPA|˙a}} |} == Morphologia == Per [[morphologia]]m, intellegimus quomodo ''[[morphema]]ta'' combinantur ut novae dictiones creentur. Celeberrimum exemplum [[morphologia insulatoria|morphologiae insulatoriae]] est lingua Mandarina, propterea quod fere omnia verba singula ex pauca morphemata formantur, et huius morphematum significatus haud umquam cum combinantur commutantur. Alia morphemata separatim adhiberi possunt, alia astricta sola ut affixa; alia eorum significatum in combinatione attinent, alia significatum amittunt vel commutant. === Pronomina === Plerumque nomina Sinca secundum numerum grammaticum et casum grammaticum non declinantur. Quod infra in sectione nominata '''Constructiones "de"''' disputatur, suffixum 的 ''de'' plerumque ut munus genetivum efficiatur adhibetur. Et numerus grammaticus solus datur per dictiones mensurae, quorum exempla quidem infra in sectione nominata '''Grammatica#Dictiones mensurae''' ostenduntur: e.g. Zhe4 ge nan2hai2zi = hic puer; sed Zhe4 xie1 nan2hai2zi = hi pueri. Pronominum autem personalium numerus pluralis indicare solet suffixum 们/們 ''men'' addendo. :{| class="wikitable" style="border-width: 0; text-align:center;" |+ <big>pronomina Personalia</big><ref name="Yip pronominorum tabula">Ex Yip, [http://books.google.com/books?id=O00hsglbLZoC&printsec=frontcover&lr=#PPA47 p. 47].</ref> |- ! Persona ! colspan="4" | Singularis ! colspan="4" | Pluralis |- ! rowspan="2" | Primus | colspan="4" rowspan="2" | 我<br />''wǒ''<br />ego/me/mihi | colspan="2" | '''Exclusivus''' | colspan="2" | '''Inclusivus''' |- | colspan="2" | 我們/我们<br />''wǒmen''<br />nos/nobis | colspan="2" | 咱們/咱们<br />''zánmen''<br />nos/nobis (et tu/te/tibi et vos/vobis, etc.) |- ! rowspan="2" | Secondus | colspan="2" | '''Communis''' | colspan="2" | '''Comis''' | colspan="4" rowspan="2" | 你們/你们<br />''nǐmen''<br />vos/vobis |- | colspan="2" | 你<br />''nǐ''<br />tu/te/tibi | colspan="2" | 您<br />''nín''<br />tu/te/tibi |- ! Tertius | colspan="4" | 他, 她, 它<br />''tā''<br />ille/illum/illi, illa/illam/illi, illud/illud/illi | colspan="4" | 他們/他们, 她們/她们, 它們/它们<br />''tāmen''<br />illi/illos/illis, illae/illas/illis, illa/illa/illis |} === Praefixa nominum === Pauca praefixa habentur: {| class="wikitable" align="center" |+Praefixa Mandarina |- ! Character ! Litteratura Hanyu ! Significatus ! Exemplum |- ! 老/小 |lao3-/xiao3- |vetus/iuvenis cognomine addantur ut agnomina formentur |lao3wu3 = Quintus (filii agnomen) |- ! 第 | di4- | numero addatur ut numeri ordinales formantur | di4wu3 = quintus |- ! 初 |chu1- | numero addatur ut primi decem dies mensis lunaris indicentur | chu1wu3 = quintus dies mensis lunaris |- ! 可 | ke3- | adiectivo addatur ut novum verbum creetur significu fere Latine ''-abilis'' habente | ke3ai4 = amabilis (ubit ai4=amare)<ref>etiam cum verbis quae hodie numquam singulatim inusu videntur combinatur: ke3xi2 = infeliciter; ke3jian2 = evidenter; ke3lian2 = miserandus</ref> |- ! 好 |hao3- | bene, bonus | hao3kan4 = pulcher seu bene visum (kan4=videre/spectare/legere) |- ! 難 |nan2- | male, difficile |nan2kan4 = turpis, difficile visum |} === Suffixa nominum === {| class="wikitable" align="center" |+Mandarina nominum suffixa |- ! Character ! Litteratura Hanyu ! Significatus ! Exemplum |- ! 的 | -de | genetivus | ta1de shu1 = eius liber |- ! 們 / 们 | -men | solum pronominibus et polisyllabicis hominum nominibus additur ut pluralis indicetur | wo3men = nos (ubi wo3 = ego); lao3shi1men = doctores (ubi lao3shi1 = doctor) |- ! 學 / 学 | -xue2 | fere idem ac Latine '-ologia' | dong4wu4xue2 = zoologia (ubi dong4wu4 = animal) |- ! 家 | -jia1 | fere idem ac Latine '-ista' | dong4wu4xue2jia1 = zoologus |- ! 化 | -hua4 | quo creatur verba ex nominibus, fere Latine 'facere' aut 'fieri' | mei3hua4 = pulchram facere; e4hua4 = deteriorare (inoptabilis fieri) |- ! 子 | -zi | multis morphematis astrictis additur cum ut nomina singula adhibentur<ref>Olim zi3 puer significabatur</ref> | er2zi = filius; zhuo1zi = mensa; yi3zi = cathedra; ding1zi = clavus; mao4zi = petasus; ku4zi = bracae |- ! 頭 / 头 | -tou | multis morphematis astrictis additur cum ut nomina singula adhibentur | gu2tou = os (sceletum); nian2tou = notio; wai4tou = foras; mu4tou = lignum (materia); she2tou = lingua (organum); li3tou = intus/interior; shang4tou = super/supra; quian2tou = frons; hou4tou = posterior |- ! 兒 / 儿 | -er | olim erat suffixum diminutivum; hodie multis morphematis additur praecipue in dialecto Pechinensi; extra urbem audiri et scribi non solet | niao3r = avis; gui3r = spectrum; ji3r = hodie; mie2r= cras |} === Suffixa verborum === {| class="wikitable" align="center" |+Mandarina verborum suffixa |- ! Character ! Litteratura Hanyu ! Significatus ! Exemplum |- ! 了 | -le | aspectus perfectivus | wo3 ai4le ni3 = ego te amavi (non idiomaticum) |- ! 著 / 着 | -zhe | interdum ut aspectus imperfectivus seu durativus indicetur<ref>aspectus imperfectivus saepius singulatim per verbum auxiliare zai2 indicatur</ref> | wo3 ai4zhe ni3 bu shuo1 hua4= ego te amans non dico loquelam |- ! 過 / 过 | -guo | aspectus experientialis (res iam habetur) | wo3 ai4guo ni3 = ego (antea) iam te amavi |- |} === Reduplicatio === ===Composita nominalia=== {| class="wikitable" align="center" |+ |- ! Genus ! Exemplum 1 ! Exemplum 2 ! Exemplum 3 |- ! idiomaticum | feng1liu2 (ventus-fluxus) = amorabundus | mao2dun4 (pilum-scutum) = contradictorium | xiao3-shuo1 (parva-loquela) = mythistoria |- ! duobus substantivis appositis | hua1mu4 (flos-arbor) = vegetatio | fu4mu3 (pater-mater) = parentes | guo2jia1 (regnum-domus) = patria |- ! sensu genetivi loci | hai3gou3 (mar-canis ~ maris canis) = phoca | je4tung1sha1fa (sessorium-torus) = sessorii torus | fan4guan3 (cibus-taberna) = caupona |- ! sensu genetivi generis | tie3-yan2zi3 (ferrum-atomus) = ferri atomus | xin1zang4bing4 (cor-morbus) = morbus cardiacus | ji1dan4 (pullus-ovum) = pulli ovum |- ! sensu genetivi causae | yu3mao4 (pluvia-petasus) = petasus pluvialis | you2ji2 (oleum-macula) = macula oleo facta | nai3ping2zi (lac-ampulla) = lactis ampulla |- ! substantivo cum adiectivo coniuncto | xiang1cai4 (fragrans vegetal) = coriander | re4xin1 (calidum cor) = enthusiasticus | mei3shu2 (pulchra ars) = ars bella |- ! substantivo cum mensurae dictione coniuncto | bu4pi3 (vestis-ulna) = vestis materia | ma3pi1 (equus-mensurae dictio) = equi | chuan2zhi1 (navis-mensurae dictio) = naves |- ! adiectivo cum adiectivo coniuncto | hao3huai4 (bonus-malus) = qualitas | da4xiao3 (magnus-parvus) = magnitudo | leng3re4 (frigidus-calidus) = temperatura |- |} === Composita verbalia === {| class="wikitable" align="center" |+ |- ! Genus ! Exemplum 1 ! Exemplum 2 ! Exemplum 3 |- ! verbo cum verbo effectum indicante coniuncto | da3po4 (icere-ruptum) = rumpere | taio4guo4 (salire-transire) = salire trans | mai3dao4 (emere-advenire) = emere posse |- ! verbo cum verbo actionis directionem indicante coniuncto | song4lai2 (mittere-venire) mittere huc (ad locutorem) | song4qu4 (mittere-ire) = mittere illuc (ab locutore) | song4hui2 (mittere-retroire) = remittere |- ! verbo cum verbo actionis statum indicante coniuncto | chang4wan2 (canere-perficere) = canere perfecit | chang4zhao2 (canere-accuratus fieri) = accurate canit | zhan4zhu4 (stare-persistere in tenendo)= consistere |- ! gratuita seu disambiguitatis causa | gou4mai3 (venum petere-emere) = emere (cf mai4 = vendere) | ci4shan4 (benevolens-benevolens) = benevolens | |- ! nomine ablativo casu verbo affixo → aut verbum aut nomen | qiang1bi4 (sclopetum-necare)-sclopeto necare | feng1xing2 (ventus-ire) = in modis fieri, moda | bu4xing2 (passus-ire) = ambulare |- ! verbo cum obiecto coniuncto → vel nomen vel verbum vel adverbium | chao3fan4 (frigere-oryza) = oryza fricta | shuo1huang3 (dicere-falsum) = mentiri | zhuan3yan3 (vertere-oculus) = derepente, confestim |- ! subiecto cum verbo (seu adiectivo) coniuncto → aut nomen aut adiectivum | tou2teng2 (caput-dolere) = dolor capitis | yan3hong2 (oculus-ruber) = invidia | ming4ku3 (vita-amara) = infortunatus |- ! adverbo cum verbo coniuncto → adiectivum | zi4dong4 (auto-movere) = automaticum | dan1shi2 (in tempore-fieri) = tunc | |- ! duobus adverbis coniunctis → adverbium | zuo3you4 (ad laevam-ad dextram) = circiter | gan1cai2 (iam-iam) = iamiam | xian4lai2 (versus-venire) = umquam |- |} == Grammatica == Celeberrimum exemplum [[Verbum (grammatica generalis)|linguae analyticae]] est lingua Mandarina, propterea quod verba structura interna fere carent. Itaque munera grammatica dictionum ordine [[particula (grammatica)|particulisque insertis]] signantur. Sententiarum constructio fit verbis tamquam insulatis secundum certum carmen ordine dispositis. A grammatica Latina enim multo discrepat Mandarina, quod in ea # Nomina non declinantur # Verba non coniugantur # Pronomina relativa non habentur # Quaedam adiectiva eadem ac verba fungi solent Omnia declinationis munera decernuntur, praecipue per nominum positionem verbi respectu, per usum dictionum mensurae, per praepositiones et postpositiones, per adiectiva, et, interdum, per suffixa. Coniugationis munera praecipue per suffixa et adverbia dantur, et quoque saepe per compositionem cum verbis allis aut cum nominibus subiectum seu obiectum indicantibus (quod in sectione morphologia supra describitur). Munera pronominum relativorum dantur per usum particulae 的 ''de'', quae etiam ut sensus genetivus detur adhibetur. === Syntaxis === Dictionum positio verbi respectu dependet a destinato dictionum significatu: * quod ad verbi obiecta, dependet ab utrum eius siginificatus aut definitivum aut indefinitivum est: obiectum definitum (ab audiente notum) ante verbum expectatur, indefinitum post. * quod ad phrases temporum, dependet ab utrum temporis sensus est punctualis (vg. ''tertia hora'') aut durativus (''tres horas''): phrasis sensu puctuali ante verbum expectatur, sensu durativo post. * quod ad phrases locativas, dependet ab utrum sensus verus est locativus (vg.''in mensa'') aut directionalis (''in mensam'') (qua locus ab actione productus monstratur): phrasis sensu locativo vero ante verbum expectatur, sensu directionali post. Habemus igitur quia si Latine dictionis sensus a casu ablativo redditur tunc Sinice ante verbum ponitur; si Latine a casu accusativum tunc post verbum. ===== Materia ante reliquum ===== Mandarinus dictionum ordo etiam multo discrepat a Latino propterea quod sententiae attentio quidem non habetur in subiecto verbi nec in verbo ipso, sed in materia, de qua universa reliqua sententia tractat, et quae in initio sententiae ponitur. Quae materia Latine per ablativum absolutum saepe reddi potest. Verbi gratia: :Ren4shi nin2, wo3 zhen1 gao1xing4. (Incidere te, ego multum felix.) = Me tibi incaso, ego multo gaudeo. Materia potest esse clausula, phrasis, subiectum, obiectum, vel alia pars sententia. Verbi gratia, in insequente sententia, canis est materia et obiectum: :gou3 wo3 bu xi3huan1 (canis ego non iuvare) = canis me non iuvat/canem ego non amo/canis mihi non placet. quia iuvare Mandarine est verbum transitivum cuius obiectum canis esset. Observatur autem quod cum materia in initio ponitur, ordo sententiae reliquae semper conservatur. Tunc, aliter significaret sententia, ubi scribitur, :gou3 bu xi3huan1 wo3 (canis non iuvare ego) = canem ego non iuvo/canis me non amat/cani ego non placeo. ===== Aspectus SOV et SVO ===== Propterea, sententiae Mandarinae eádem frequentiá praebent adiuncta sententiarum generum VO et OV: {| class="wikitable" align="center" |+Sententiae Mandarinae adiuncta habent quae et ordinem OV et VO ut naturalem suggerunt<ref>Quae adiuncta proposita sunt a Greenberg, cui locus adlatus est hic: p. 23, ''Mandarin Chinese, a Functional Refernce Grammar,'' Charles N. Li et Sandra A. Thompson, University of California Press, Berkeley, CA, 1981.</ref> |- ! Adiuncta SVO ! Adiuncta SOV |- | Ordo VO invenitur | Ordo OV invenitur |- | Praepositiones habentur | Postpositiones habentur |- | Verba auxiliaria locum ante verbum habent | Phrases praepositiones locum ante verbum habent (praeter phrases temporis locique) |- | Sententiae complexae fere semper sunt SVO | Clausulae relativae locum ante nomen habent |- | | Clausulae genetivae locum ante nomen habent |- | | Aspectus indicatores verbum sequuntur |- | | Nonnulli adverbiales locum ante verbum habent |- |} === Verba === Propterea quod declinatio et coniugatio non adhibentur, grammatica dictionis munera facilius quam in lingua Latina commutantur. Verbum 給/给 gei3 (dare) etiam est praepositio velut "ad" ante nomen posita, quae homo cui donatur indicat. Plerumque et nomina adiectiva simul munus verbi stativi agunt. ===== Adiectivum idem ac verbum stativum valet ===== In lingua Mandarina non licet verbo shi4 (esse) uti in sensu stativo, ad subiectum cum adiectivo praedicativo lingandum. Complura autem adiectiva idem ac verba stativa valent. Dicendum est igitur: :Ren2 hao3 (homo bonus ) = Homo est bonus et numquam :Ren2 shi4 hao3 (prave) Iterdum etiam rescribi potest :Ren2 shi4 hao3 de (Homo est (homo) qui bonus est) = Re vera hic homo est homo bonus. (inusitatius vel emphasis causa) ubi subiectum ad sententiae finem mente iterum habetur modificatum a phrasi adiectivali. ===== Tempus et aspectus ===== Plerumque verba coniugantur secundum aspectum—aut perfectivum aut experientialem aut imperfectivum—per suffixa addita: -了-le, -著 -guo, et -過-zhe, respective. Aspectus autem imperfectivus/durativus, cum verbum activitatem actualem reddit, in lingua normali per particulam indicatur durativam 在 zai4 ante verbum positam.<ref>Nonnullae dialecti Mandarinicae coniuncte zai4 et -zhe adhibent.</ref> Numquam autem secundum aspectum coniugantur, nec verbum 是 shi4, nec verba auxiliaria sicut 能 neng2 (posse), nec verba adiectivalia. Tempus semper indicare licet per adverbia et phrases locativas. Quia aspectus omnino a tempore indicato separatur, ne per -le tempus praeteritum reddatur, homines Europaei difficile correctum usum -le discunt. === Constructiones "de" === Tres sunt particulae Mandarinae ''de'', in tabula quae sequitur monstratae, quae identice tono quinto (sine vi) pronuntiatae sunt. Omnes tres, quamquam inter se exacto munere grammatico discrepant, postponiuntur dependente [[nomen adiectivum|adiectivo]], [[clausula]], [[pronomen|pronomine]], [[phrasis|phrasi]], principali nomine, verbo, vel modificando praedicato. ''de'' possesivum 的 quidem est frequentissimum omnium linguae Mandariciae verborum. {| class="wikitable" align="center" |+Particulae Mandarinae ''de'' pronuntiatae |- ! Nomen ! Character ! Functio ! Exemplum |- ! de adverbiale | 地 | ut adverbia ex adiectivis creantur | màn màn de = valde lente |- ! de complementum potentiale | 得 | post verbum ut eius exitum clausula insequentia indicet vel evaluet | Tā shuō de hěn hǎo = ille loquitur bene |- ! de possessivum | 的 | ut relatio genetiva, associativa vel descriptiva inter nomina detur, vel inter nomina et clausulas relativas, inter alios usus... | Hao3 de peng2you (bonus ''de'' amicus) = amicus qui bonus est [confer autem: Hao3 peng2you (bonus amicus) = amicus ille bonus (de quo iam locuti sumus)<br /> dà de yǐzi (magnum ''de'' sedes = sedes quae magna est) = cathedra magna<br /> Ta1 mai3 de qi4che1 hen3 gui4 (ille emere ''de'' autocinetum valde carum) = autocinetum, quod is emit, valde carum est.<br /> sao3di4 de (everrere solum ''de'') =qui solum everret (converritor) vel quo solum everretur ([[scopae]])<br /> song4 xin4 de (adferre carta ''de'') = qui cartas adfert (tabellarius) |- |} === Rogationes === Sunt tres modos quo res rogari possint: * Usu pronominum interrogativorum * Usu particulae interrogativae 嗎/吗 ma ad finem sententiae * Usu constructionis ita-non ===== Pronomina interrogativa ===== Quamquam lingua Mandarina [[pronomen relativum|pronominibus relativis]] caret, ea tamen [[pronomen interrogativum|pronomina interrogativa]] vero praebet. Cum autem pronomina adhibentur, ordo verborum in sententia non mutatur, et pronomen solum loco nominis vel adverbii ponitur. {| class="wikitable" align="center" |+Pronomina interrogativa Mandarina |- ! Pronomen Latinum ! Pronomen Sinicum ! Litt. Hanyu ! Exemplum |- ! Quis/Qui/Quae | 誰 / 谁 | shei2 | 誰 拉丁語 說 得 好? Shei2 La1ding1yu3 shou de hao3? (Quis lingua latina loqui ''de'' bonus?)=Quis lingua Latina loquitur bene? |- ! Quid/Quae | 甚麼 / 什么 | shen2me | Ta1 shuo1 shen2me? (ille dicere quid?) = Quid dixit ille? |- ! Quando | 甚麼時候 /<br /> 什么时候 | shen2me shi2hou | shen2me shi2hou ta1 shuo1hua4 le (Quid tempus ille loqui loquelam ''le'') = Quo tempore ille locutus est? |- ! Quomodo | 怎麼 / 怎么 | zen3me | |- ! Qualis/Qui/Quae/Quod | 哪 | na3 | |- ! Ubi= Quali loco seu Quo loco | 哪裡 /哪里 | na3li3 | |- ! Quanto | 多少 | duo1shao (plusminus) | |- !Cur, Qua re, Qua de causa |為什麼/为什么 |wèishénme |為 etiam praepositione quae munus dativum indicat fungitur |- |} ===== Particula interrogativa ''ma'' ===== Particula interrogativa 嗎/吗 ''ma'' posita ad sententiae finem, omnia rogari possint, e.g.:<ref>http://en.wikibooks.org/wiki/Chinese_(Mandarin)/Lesson_1</ref> * Jīnní: Nĭ yě shì Měiguórén ma? * Virginia: (Tu quoque Americanus ''ma'') =Esne quoque Americanus? * Ōuwén: Bú shì. Wǒ shì Yīngguórén. Nǐ ne? Nǐ shì nǎ guó rén? * Eugenius: (Non esse. Ego esse Britannicus. Tu et? Tu esse qualis natio homo?)=Minime, Britannicus sum. Tune? Qualis nationis civis es? * Jīnní: Wǒ shì Fǎguórén. * Virginia: (Ego esse Francogallicus)=Francogallica sum. ===== Constructio ita-non ===== Rogationes generis A-non-A saepe et late in lingua Mandarina adhibentur, e.g.:<ref>Li, Charles N., and Thompson, Sandra A., ''Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar'', Univ. of California Press, 1981.</ref> * ''Nǐ yào bu yào chī júzi?'' (Tu velle non velle comedere citrus sinensis ) = Vis non vis comedere citrum sinensem? * ''Yào.'' (Velle)=Volo * ''Bu yào.'' (Non velle)=Nolo === Mensura et specificatio === Omnia nomina Sinica innumerabilia sunt, ubi numquam possumus ''quinque aquae'' dicere et semper necessarium est dicere ''quinque litra aquae'' aut ''quinque ampullae aquae'' aut ''quinque varietates aquae'' et phrases similes ubi nomen [[unitas mensurae|mensurae unitatem]] specificans inter numerum et substantivum semper interponitur. Haec nomina, aut dictiones mensurae ut in lingua Mandarina nuncupari solent, quoque simul funguntur ut omnia nomina in classes secundum genera ordinentur. ===== Dictiones mensurae ===== Quamquam in lingua Latina necesse est nomina cum declinatione eius discere, in lingua Mandarina necesse est discere quodque nomen cum eius principali dictione mensurae. Infra ostentantur multae dictiones mensurae quibus quotidie adhibentur, e.g.: {| class="wikitable" align="center" |+Mandarinae mensurae dictiones |- ! Rei classis ! Dictio mensurae ! Litt. Hanyu ! Exemplum |- ! Singuli homines et res generales | 個/个 |ge4 | liang1 ge nan2ren2 = duo viri |- ! Doctor, medicus, vigil, vel alius homo augustus vel honore dignus | 位 |wei4 | liang1 wei4 lao3shi1 = duo doctores |- ! Numerus pluralis non specificatus | 些 |xie1 | zhe2 xie1 nan2hai2zi = hi pueri |- ! Singulus liber et res quam in voluminis metiuntur | 本 |ben3 | yi ben3 shu1 = unus liber |- ! Vehiculum | 輛/辆 |liang4 | san1 liang4 che1 = tria vehicula |- ! Res plana | 張/张 |zhang1 | san1 zhang1 zhuo4zi = tres mensae |- ! Singula res parva | 塊/块 |kuai4 | |- ! Res quam in ampullis metiuntur | 瓶 |ping2 | |- ! Res longa, stili, sclopetis, etc | 支 |zhi1 | |- ! Res gravis, machina, vel instrumentum | 臺/台 |tai2 | yi1 tai2 dian4nao3 = unum computatrum |- ! Conclaves | 間/间 |jian1 | |- ! Ianua vel fenestra | 扇 |shan4 | |- ! Arbor | 顆/颗 |ke1 | |- ! Animalium, pars corporum | 隻/只 |zhi1 | yi1 zhi1 mao1 = singulus cattus |- |} ===== Numeri ===== Infra ostentantur numeri Mandarini. {| class="wikitable" align="center" |- ![[Numeri Arabici|Numerus Arabicus]]: |0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||10||20||100||1000||10000 |- ![[Character Sinicus]]: |[[wikt:〇|〇]]|| [[wikt:一|一]] || [[wikt:二|二]] || [[wikt:三|三]] || [[wikt:四|四]] || [[wikt:五|五]] || [[wikt:六|六]] || [[wikt:七|七]] || [[wikt:八|八]] || [[wikt:九|九]] || [[wikt:十|十]] || [[wikt:二十|二十]] || [[wikt:百|百]] || [[wikt:千|千]] || [[wikt:万|万]] |- ![[Litteratura Hanyu]]: |[[wikt:líng|líng]]||[[wikt:yī|yī]]||[[wikt:èr|èr]]||[[wikt:sān|sān]]||[[wikt:sì|sì]]||[[wikt:wǔ|wǔ]]||[[wikt:liù|liù]]||[[wikt:qī|qī]]||[[wikt:bā|bā]]||[[wikt:jiǔ|jiǔ]]||[[wikt:shí|shí]]||[[wikt:èrshí|èrshí]]||[[wikt:bǎi|bǎi]]||[[wikt:qiān|qiān]]||[[wikt:wàn|wàn]] |} Ut maiores rerum quantitates dentur, hi numeri secundum systema decimale coniugantur, e.g.: :六千一百五十四 個 人 liu4qian1yi1bai1wu5shi2se4 ge ren2 (sex mille unum centum quinque decem quattuor ''ge'' homo) = 6154 hominum :一百〇四 個 人 yi1bai1ling2se4 ge ren2 (unum centum zerum quattuor ''ge'' homo) = 104 hominum :四十二 個 人se4shi2er4 ge ren2 (quattuor decem duo ''ge'' homo) = 42 homines :兩 個 人 liang3 ge ren2 (par) = 2 homines (usitate 兩 'liang3' sic adhibetur ut 'duo homines' vel 'duo res' dicatur, et numquam 'er4ge ren2') ====== Fractiones ====== Fere omnes fractiones dantur scribendo 'YY fēn zhī XX' ubi 'YY fēn' universum datur ex quo partes deductas per 'zhī XX' specificantur. : 麵包 的 八分之一 miànbāo de bā fēn zhī yī (panis ''de'' octo omnis pars singulus) = panis octava pars : 薪金 的 百分之二十 xīnjīn de bǎi fēn zhī èrshí (centum omnis pars duo decem) = salarii viginti centessimae partes = 20% salarii Fractiones autem decimales velut 5.2 'quinque punctum duo' dantur phrasibus XXXX 點 YYYY, e.g. 五點二 wǔ diǎn èr (quinque ''diǎn'' duo) , ubi XXXX pars universa datur et YYYY pars fractionalis. ====== Numeri ordinales ====== ======Dies et horae====== ===== Pronomina demonstrativa et articuli ===== Lingua Mandarina omnino caret articulis. Sed munus articuli indefiniti plerumque datur usu phrasium generis: :yi1 + ''dictio mensurae + substantivum'' = 'singulum vel quoddam substantivum'. Munus articuli definiti dari potest omnino vitando dictionis mensurae usum et substantivum in materia in initio sententiae ponendo: :''substantivum, id est bonum'' = 'Substantivum, quod tu audiens iam scis, est bonum.'. Etiam sensus articuli definiti datur pronominum demonstrativorum usu: :那 na4 + ''dictio mensurae + substantivum'' = ' illud substantivum', :這 / 这 zhe4 + ''dictio mensurae + substantivum'' = ' hoc substantivum'. === Aliae particulae === Particula dicitur omnis dictio quae nec nomen nec verbum est. ==== Praepositiones ==== ====Postpositiones==== ==== Adverbia ==== {| class="wikitable" align="center" |+Adverbia Mandarina |- ! Character ! Litt. Pinyin ! Significatus ! Exemplum |- ! | | | |- |} === Comparationes et constructiones speciales === == Notae == <references/> {{NexInt}} * [[Pinyin]] {{DEFAULTSORT:Mandarina}} [[Categoria:Lingua Sinica]] [[Categoria:Linguae Sericae]] {{Myrias|Anthropologia}} {{Appendicula de hac pagina| {{PagMens|08|2025}} }} 4u5ja8wlfvyuzcd97kp31cb9j2jz362 0 108354 3996980 3622137 2026-10-25T16:39:44Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996980 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Alytus''' ([[Lituanice]] ''Alytaus apskritis'') est unus e decem [[Lituania]]e districtibus. Urbs ''[[Alytus]]'' est caput huius districtus, cui 180794 incolarum anno [[2006]] sunt. == Nexus externi == {{fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20060823111411/http://www.alytus.aps.lt/ Pagina officialis] {{Lituaniae districtus}} [[Categoria:Districtus Lituaniae]] dvq2xduoyi6foq9ru1ub9d22d5tgslu 0 108452 3997105 3622371 2026-10-26T03:00:40Z PK2 16025 /* Notae */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997105 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Iron Age Italy-la.svg|thumb|300px|Linguae [[Italia]]e antiquae, scilicet [[Lingua Venetica|Venetica]] ([[Subcaeruleus|colore subcaeruleo]] picta), [[Lingua Rhaetica antiqua|Raetica]] ([[Flammeus|flammeo]]), [[Lingua Gallica|Gallica]] ([[Caeruleus|caeruleo]]), [[Lingua Ligustica|Ligustica]] ([[Violaceus|violaceo]] opaco), [[Lingua Etrusca|Etrusca]] ([[Ruber|rubro]]), [[Lingua Latina|Latina]] et [[Lingua Falisca|Falisca]] ([[Viridis|viridi]] clariore), [[Lingua Osca|Linguae Osco]]-[[Lingua Umbra|Umbricae]] (viridi obscuriore), [[Linguae Illyricae|Illyrico]]-[[Lingua Messapica|Messapica]] (violaceo clariore), [[Lingua Graeca|Graeca]] ([[Luteus|luteo]])]] '''Linguae Oscoumbricae'''<ref>nam ex ''Osco'' et ''Umbrico'' (vide ''Rudimenta linguae Umbricae'') originiem ducit</ref> seu '''Sabellicae''' sunt classis linguarum inter [[Linguae Italicae|Italicas]], quibus alii [[Italia]]e homines ante [[Lingua Latina|Linguam Latinam]] usi sunt. Grex iste [[Linguistica|linguisticus]] non solum, ut nomen ipsum indicat, [[Lingua Osca|sermone Osco]] et [[Lingua Umbra|Umbrico]] constat, sed etiam [[Lingua Aequica|Aequico]], [[Lingua Marrucina|Marrucino]], [[Lingua Marsica|Marsico]], [[Lingua Paeligna|Paeligno]] (seu [[Lingua Peligna|Peligno]]), [[Lingua Picena Meridionalis|Piceno Meridionalis]] (s. [[Lingua Picentina meridionalis|Picentino]]), [[Lingua Volsca|Volsco]], [[Lingua Vestina|Vestino]]. == Notae == <references /> {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|Oscoumbricae]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|!]] gfyuau65c3fg3ebgv5w3c4ewhbejjwv 0 108453 3997111 3618682 2026-10-26T03:10:04Z PK2 16025 /* Notae */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997111 wikitext text/x-wiki '''Lingua Marsica'''<ref>''Marsicus'' adiectivum est ad Marsos pertinens, vide {{dizionario-latino}}</ref> fuit [[sermo]] [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaeus]] [[Linguae Italicae|familiae linguarum Italicarum]] [[Linguae Oscoumbricae|Oscoumbricarum]] quo [[Marsi]] locuti sunt. == Exemplum in Lingua Marsa == Pacos Pacuies medis Vesune dunom deded Caios Cumnius centur. Esos pesco pacre caso Cantouios apruf clano ceip apur finem esalicom en urbid Casontonio socie que dunom atoer Actia pro legionibus martses.<ref>Colonna and Gatti, 1990; Rix, 1998.</ref> == Notae == <references /> {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|Marsica]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|Marsica]] [[en:Marsi]] 63j8vkh1fkkglo2akifnsk751prjv5r 0 108454 3997110 3606978 2026-10-26T03:09:47Z PK2 16025 /* Notae */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997110 wikitext text/x-wiki '''Lingua Aequica'''<ref>''Aequicus'' enim adiectivum est ad Aequos pertinens, vide {{dizionario-latino}}</ref> fuit [[sermo]] [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaeus]] [[Linguae Italicae|familiae linguarum Italicarum]] [[Linguae Oscoumbricae|Oscoumbricarum]] quo [[Aequi]], gens antiquitus [[Italia]]m [[Italia media|mediam]] colens, locuti sunt. == Exemplum in Lingua Aequica == VIA INFERIOR | PRIVATAST | TITVS VMBRENI | FEILIVS CAI | PRECARIO | ITVR | PECVS PLOSTRVM | NI | QVIS AGAT.<ref>Conway, Robert Seymour (1897). The Italic Dialects. Cambridge University Press. pp. 301–305.</ref> == Notae == <references /> {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|Aequica]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|Aequica]] l38ehx5as4hzk4slmefml5jcle1rdl6 0 108458 3997109 3606979 2026-10-26T03:09:23Z PK2 16025 /* Notae */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997109 wikitext text/x-wiki '''Lingua Vestina'''<ref>nam ''Vestinus'' adiectivum est ad Vestinos spectans, vide {{dizionario-latino}}</ref> fuit [[sermo]] [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaeus]] [[Linguae Italicae|familiae linguarum Italicarum]] [[Linguae Oscoumbricae|Oscoumbricarum]] quo [[Vestini]], gens quondam in hodierno [[Aprutium|Aprutio]] habitans, loquebantur. == Exemplum in Lingua Vestina == T.VETIO | DUNO | DIDET | HERCLO | IOVIO | BRAT | DATA.<ref>Conway, Robert Seymour (1897). The Italic Dialects. Cambridge University Press. pp. 301–305.</ref> == Notae == <references /> {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|Vestina]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|Vestina]] azwuszm2ue4rvq1ygbixqz2ko81m4ka 0 108459 3997112 3618683 2026-10-26T03:10:22Z PK2 16025 /* Notae */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997112 wikitext text/x-wiki '''Lingua Volsca'''<ref>''Volscus'' adiectivum est ad Volscos spectans, ''Volsce'' adverbium in {{Mithridates}} f. 61v adhibetur significans: ''in lingua Volsca''</ref> fuit [[sermo]] [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaeus]] [[Linguae Italicae|familiae linguarum Italicarum]] [[Linguae Oscoumbricae|Oscoumbricarum]] quo [[Volsci]], gens [[Latium|Latii]] meridionalis, utebantur. == Exemplum in Lingua Volsca == Deue Declune statom: se pis atahus, pis Velestrom facia esaristrom, se bim asif vesclis vinu ar patitus. Se pis toticu covehriu sepu ferom pihum estu ec, se Sepies Cosuties Ma Ca Tafanies medix sistiatiens. == Notae == <references /> {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|Volsca]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|Volsca]] sdqqiixw5n2dlrroob0ad56yvzh9xjk 0 113298 3997071 3544467 2026-10-26T00:30:18Z Grufo 64423 {{[[Formula:Cladus|Cladus]]}} → {{[[Formula:Index ramiformis dissaeptus|Index ramiformis dissaeptus]]}} 3997071 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Euphorbia heterophylla (Painted Euphorbia) in Hyderabad, AP W IMG 9720.jpg | image_caption = ''[[Euphorbia heterophylla]]'' in [[Hyderabad]] | image_width = 240px |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = '''Rosidae''' |subdivision_ranks = [[Ordo (taxinomia)|Ordines]] |subdivision = Vide commentarium. }} '''Rosidae''' sunt magnus [[angiospermae|plantarum florentium]] [[cladus]], qui circa 70&thinsp;000 [[species|specierum]] comprehendit,<ref name="wang2009"> {{citation | author = Hengchang Wang, Michael J. Moore, Pamela S. Soltis, Charles D. Bell, Samuel F. Brockington, Roolse Alexandre, Charles C. Davis, Maribeth Latvis, Steven R. Manchester, et Douglas E. Soltis | year = 2009 | title = Rosid radiation and the rapid rise of angiosperm-dominated forests | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 106 | issue = 10 | pages = 3853–3858 | date = 10Mar2009 | url = http://www.pnas.org/content/106/10/3853.abstract?etoc | doi = 10.1073/pnas.0813376106 | pmid = 19223592 | pmc = 2644257 }}</ref> plus quam quarta pars omnium [[angiospermae|angiospermarum]].<ref name="scotland2003">{{citation | author = Robert W. Scotland et Alexandra H. Wortley | year = 2003 | title = How many species of seed plants are there? | journal = Taxon | volume = 52 | issue = 1 | pages = 101–104 | doi = 10.2307/3647306 | url = http://jstor.org/stable/3647306 }}</ref> Dividitur in sedecim ad viginti [[ordo (taxinomia)|ordines]], secundum [[circumscriptio]]nem et [[classificatio biologica|classificationem biologicam]]. Hi ordines vicissim circa 140 [[familia (taxinomia)|familias]] comprehendunt.<ref name="soltis2005"> {{citation | author = Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, Peter K. Endress, et Mark W. Chase | year = 2005 | title = Phylogeny and Evolution of the Angiosperms | publisher = Sinauer | publication-place = Sunderland, MA, USA | isbn = 978-0878938179 }}</ref> Rosidae et [[asteridae]] sunt<!--by far--> maximi [[eudicotyledones|eudicotyledonum]] cladi. Cognatae sunt Rosidae [[fossile]]s ab aevo [[Cretaceus|Cretaceo]]. Iudicia [[Horologium moleculare|horologiorum molecularium]] monstrant Rosidas [[Aptiana|Aptianá]] vel [[Albiana|Albianá]] Cretacei stationibus ortas fuisse, abhinc annorum inter 125 et 99.6 miliones.<ref name="davies2004">{{citation | url = http://www.pnas.org/content/101/7/1904.full.pdf+html | author = T. J. Davies, T. G. Barraclough, M. W. Chase, P. S. Soltis, D. E. Soltis, et V. Savolainen | year = 2004 | title = Darwin's abominable mystery: Insights from a supertree of the angiosperms | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 101 | issue = 7 | pages = 1904–1909 | doi = 10.1073/pnas.0308127100 | pmid = 14766971 | pmc = 357025 }}</ref><ref name="magallon2009"> {{citation | author = Susana Magallón et Amanda Castillo | year = 2009 | title = Angiosperm diversification through time | journal = American Journal of Botany | volume = 96 | issue = 1 | pages = 349–365 | doi = 10.3732/ajb.0800060 }}</ref> == Nomen == Nomen ''Rosidarum'' deducitur ex nomine ''[[Rosidae (subclassis)|Rosidarum]],'' quod usitate subclassem habebatur. Anno autem [[1967]], [[Armen Takhtajan]] monstravit recta nominis ''Rosidarum'' fundamenta esse descriptionem cuiusdam [[Taxon|taxi]] plantarum anno [[1830]] a [[Fridericus Gottlieb Bartling|Friderico Gottlieb Bartling]] publicati.<ref name="reveal2008"> {{citation | author = James L. Reveal | date = 2008 onward | contribution = A Checklist of Family and Suprafamilial Names for Extant Vascular Plants | title = Home page of James L. Reveal and C. Rose Broome | url = http://www.plantsystematics.org/reveal | contribution-url = http://www.plantsystematics.org/reveal/pbio/fam/supgennames.html }}</ref> Hic cladus deinde nominatus est ''Rosidae'' et a variis auctoribus varie [[Circumscriptio|descriptus]]. Nomen ''Rosidarum'' est haud sollemni more, cui proprius [[gradus taxinomicus]] non attributus est, sicut nomina ab [[ICBN]] permissa. Rosidae sunt [[monophyletismus|monophyleticae]] secundum res ab investigatione [[phylogenetica molecularis|phylogeneticae molecularis]] inventas. Tres Rosidarum [[Circumscriptio|definitiones]] variae nunc sunt in usu. Aliqui auctores [[ordo (taxinomia)|ordines]] [[Saxifragales]] [[Vitales]]que in Rosidis ponuntur.<ref name="burleigh2009"> {{citation | author = J. Gordon Burleigh, Khidir W. Hilu, et Douglas E. Soltis | year = 2009 | title = Inferring phylogenies with incomplete data sets: a 5-gene, 567-taxon analysis of angiosperms | journal = BMC Evolutionary Biology | volume = 9 | contribution = File 7 | contribution-url = http://www.biomedcentral.com/content/supplementary/1471-2148-9-61-S7.pdf | doi = 10.1186/1471-2148-9-61 | pmc = 2674047 | pages = 61 | pmid = 19292928 }}.</ref> Alii ambos ordines excludunt.<ref name="apweb">{{citation | author = Peter F. Stevens | date = 2001 porro | url = http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html | title = Angiosperm Phylogeny Website }}.</ref> Circumscriptio hic praebita classificationem sequitur [[APG II]], quae Vitales includit, Saxifragalibus exclusis. == Coniunctiones == Rosidae et Saxifragales unum cladum faciunt.<ref name="wang2009"/><ref name="apweb"/> Hic est unus ex sex gregibus, qui sunt [[Pentapetalae]] ([[eudicotyledon nuclearis|eudicotyledones nucleares]], [[Gunnerales|Gunneralibus]] exceptis),<ref name="cantino2007"> {{citation | author = Philip D. Cantino, James A. Doyle, Sean W. Graham, Walter S. Judd, Richard G. Olmstead, Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, et Michael J. Donoghue | year = 2007 | title = Towards a phylogenetic nomenclature of ''Tracheophyta'' | journal = Taxon | volume = 56 | issue = 3 | pages = 822–846 | url = http://www.phylodiversity.net/donoghue/publications/MJD_papers/2007/164_Cantino_Taxon07.pdf | doi = 10.2307/25065865 }}</ref> Alii horum cladorum sunt [[Berberidopsidales]], [[Caryophyllales]], [[Dilleniales]], [[Santalales]], et [[Asteridae]]. Paene nihil de coniunctionibus horum gregum noscitur. == Classificatio == Rosidae in duobus gregibus consistunt: in ordine Vitalibus et in eurosidis (Rosidis veris). Eurosidae vicissim in septem greges digeruntur: [[Eurosidae I|Fabidas]], [[Geraniales]], [[Myrtales]], [[Crossosomatales]], [[Picramniales]],<ref name="apweb"/> [[Malvidas]],<ref name="cantino2007"/> et [[familia (taxinomia)|familiam]] [[Apodanthaceae|Apodanthaceas]], incertae sedis.<ref name="nickrent"> {{citation | author = Daniel L. Nickrent | contribution = Apodanthaceae | title = The Parasitic Plant Connection | contribution-url = http://www.parasiticplants.siu.edu/Apodanthaceae/index.html | url = http://www.parasiticplants.siu.edu/ }}</ref> [[Fabidae]] saepe appellantur eurosidas primas; similiter, Malvidae saepe appellantur eurosidas alteras. === Ordines === Rosidae in septimis decimis ordinibus et duabus familiis consistunt, quae [[incertae sedis]] sunt. Praeter Vitales, Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, et Picramniales, sunt octo ordines in Fabidis et quattuor in Malvidis. Anno [[2009]], Hengchang Wang et alii Malvidas augeri ut comprehenderent Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, et Picramniales proposuerunt. Haec maior Malvidarum circumscriptio in eorum investigatione valens adiumentum statisticum—100% [[Bootstrapping|"bootstrap percentage"]] ([[Anglice]])—accepit. Aliqui ordines nuperrime recogniti sunt<ref name="apweb"/>; hi sunt [[Vitales]],<ref name="reveal1995"> James L. Reveal. (1995). page 72 in Newly required suprageneric names in vascular plants. Phytologia 79(2):68-76</ref> [[Zygophyllales]],<ref name="chalk1983"> Chalk, L. 1983. Wood structure. Pp. 1-51 [1-2 by C. R. Melcalfe], in Metcalfe, C. R., & Chalk, L., Anatomy of the Dicotyledons, Second Edition. Volume II. Wood Structure and Conclusion of the General Introduction. Clarendon Press, Oxford. ISBN 978-0-19-854559-0.</ref> [[Crossosomatales]],<ref name="crossoinkub2007"> {{citation | author = Klaus Kubitzki | contribution = Introduction to Crossosomatales | editor = Klaus Kubitzki | title = The Families and Genera of Vascular Plants, vol.IX | publisher = Springer-Verlag | publication-place = Berlin,Heidelberg | year = 2007 | isbn = }}</ref> [[Picramniales]],<ref name="hutchinson1973"> John Hutchinson ''The Families of Flowering Plants'' 3rd edition. 1973. Oxford University Press.</ref> et [[Huerteales]].<ref name="worberg2009"> {{citation | author = Andreas Worberg, Mac H. Alford, Dietmar Quandt, et Thomas Borsch | year = 2009 | title = Huerteales sister to Brassicales plus Malvales, and newly circumscribed to include Dipentodon, Gerrardina, Huertea, Perrottetia, and Tapiscia | journal = Taxon | volume = 58 | issue = 2 | pages = 468–478 }}</ref> === Familiae incertae sedis === Familiae [[Apodanthaceae]] et [[Huaceae]] in Rosidis ponuntur, sed non in eorum ordinibus. Apodanthaceae sunt aenigmatica [[Chlorophyllum|achlorophyllorum]] [[parasitus|parasitorum]] familia, quae in [[Cucurbitales|Cucurbitalibus]] a nonnullis ponitur ad tempus,<ref name="apweb"/> sed eorum coniunctiones obscurae manent.<ref name="nickrent"/> [[Genum|Gena]] [[chloroplasm|chloroplastica]], quae ad phylogeniam plantarum concludendam alibi adhibita sunt, pro plantis [[chlorophyllum|chlorophyllo]] carentibus pauca data [[phylogenetica]] praestant, quod haec gena revera sunt [[pseudogenum|pseudogena]], sine munere [[biologia|biologico]]. Familia Huaceae est membrum COM (Celastrales, Oxalidales, Malpighiales) cladi Fabidarum.<!-- The question about Huaceae is whether it should be included in one of the COM orders or in an order by itself as a 4th member of the COM clade.--> Duae investigationes monstraverunt Huaceas in [[Oxalidales|Oxalidalibus]] poni debere,<ref name="567in2007"> {{citation | author = Douglas E. Soltis, Matthew A. Gitzendanner, et Pamela S. Soltis | year = 2007 | title = A 567-taxon data set for angiosperms: The challenges posed by Bayesian analyses of large data sets | journal = International Journal of Plant Sciences | volume = 168 | issue = 2 | pages = 137–157 | doi = 10.1086/509788 }}</ref><ref name="z&s2006"> {{citation | author = Li-Bing Zhang et Mark P. Simmons | year = 2006 | title = Phylogeny and delimitation of the Celastrales inferred from nuclear and plastid genes | journal = Systematic Botany | volume = 31 | issue = 1 | pages = 122–137 | doi = 10.1600/036364406775971778 }}</ref> tertiá autem investigatione discrepante.<ref name="wang2009"/> == Phylogenia == [[Fasciculus:Brightpinkhibiscus.jpg|thumb|[[Flos]], [[gemma]]e, et [[folium|folia]] ''[[Hibiscus rosa-sinensis|Hibisci rosae-sinensis]]'']] [[Phylogenia]] infra data ex Wang et aliis (2009) transcribitur,<ref name="wang2009"/> nominibus ordinum ex interretiali [[Angiospermarum Phylogeniae Grex|Angiospermarum Phylogeniae Gregis]] (APG usitate appellati) situ.<ref name="apweb"/> Rami quibus est minus quam 50% "bootstrap support" concientur. Aliis ramis est 100% "bootstrap support," nisi aliter monstratum. {{Index ramiformis dissaeptus|style=font-size: .75em; line-height: 2.5em; | [[Vitales]] | [[Eurosidae]] | * [[Fabidae]] | ** [[Zygophyllales]] | ** | *** COM cladus | **** [[Huaceae]] | **** [[Celastrales]] | **** [[Oxalidales]] | **** [[Malpighiales]] | *** nitrogenium‑figens cladus | **** [[Fabales]] | **** | ***** [[Rosales]] | ***** | ****** [[Fagales]] | ****** [[Cucurbitales]] | * [[Malvidae]] sensu lato | ** 65% | *** [[Geraniales]] | *** [[Myrtales]] | ** | *** [[Crossosomatales]] | *** | **** [[Picramniales]] | **** Malvidae sensu stricto | ***** [[Sapindales]] | ***** | ****** [[Huerteales]] | ****** | ******* [[Brassicales]] | ******* [[Malvales]] }} Cladus [[nitrogenium-figens]] permultas [[planta actinorhizalis|plantas actinorhizales]] continet (quibus sunt nodi radicales qui [[bacteria]] nitrogenium-figentia continent),<!-- helping the plant grow in poor soils),--> sed non omnes hoc in clado plantae sunt actinorhizales. == Notae == <references /> {{NexInt}} * ''[[Oxalis violacea]]'' * ''[[Krameria ixine]]'' == Nexus externi == {{Fontes biologici}} {{Vicispecies|Rosids|Rosidas}} {{CommuniaCat|Rosids|Rosidas}} [[Categoria:Rosidae|!]] [[Categoria:Taxa intercalaria]] q4hc49ykiodgzdvf1ksycc10toc3h0l 3997072 3997071 2026-10-26T00:30:43Z Grufo 64423 3997072 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Euphorbia heterophylla (Painted Euphorbia) in Hyderabad, AP W IMG 9720.jpg | image_caption = ''[[Euphorbia heterophylla]]'' in [[Hyderabad]] | image_width = 240px |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = '''Rosidae''' |subdivision_ranks = [[Ordo (taxinomia)|Ordines]] |subdivision = Vide commentarium. }} {{res|Rosidae}} sunt magnus [[angiospermae|plantarum florentium]] [[cladus]], qui circa 70&thinsp;000 [[species|specierum]] comprehendit,<ref name="wang2009"> {{citation | author = Hengchang Wang, Michael J. Moore, Pamela S. Soltis, Charles D. Bell, Samuel F. Brockington, Roolse Alexandre, Charles C. Davis, Maribeth Latvis, Steven R. Manchester, et Douglas E. Soltis | year = 2009 | title = Rosid radiation and the rapid rise of angiosperm-dominated forests | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 106 | issue = 10 | pages = 3853–3858 | date = 10Mar2009 | url = http://www.pnas.org/content/106/10/3853.abstract?etoc | doi = 10.1073/pnas.0813376106 | pmid = 19223592 | pmc = 2644257 }}</ref> plus quam quarta pars omnium [[angiospermae|angiospermarum]].<ref name="scotland2003">{{citation | author = Robert W. Scotland et Alexandra H. Wortley | year = 2003 | title = How many species of seed plants are there? | journal = Taxon | volume = 52 | issue = 1 | pages = 101–104 | doi = 10.2307/3647306 | url = http://jstor.org/stable/3647306 }}</ref> Dividitur in sedecim ad viginti [[ordo (taxinomia)|ordines]], secundum [[circumscriptio]]nem et [[classificatio biologica|classificationem biologicam]]. Hi ordines vicissim circa 140 [[familia (taxinomia)|familias]] comprehendunt.<ref name="soltis2005"> {{citation | author = Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, Peter K. Endress, et Mark W. Chase | year = 2005 | title = Phylogeny and Evolution of the Angiosperms | publisher = Sinauer | publication-place = Sunderland, MA, USA | isbn = 978-0878938179 }}</ref> Rosidae et [[asteridae]] sunt<!--by far--> maximi [[eudicotyledones|eudicotyledonum]] cladi. Cognatae sunt Rosidae [[fossile]]s ab aevo [[Cretaceus|Cretaceo]]. Iudicia [[Horologium moleculare|horologiorum molecularium]] monstrant Rosidas [[Aptiana|Aptianá]] vel [[Albiana|Albianá]] Cretacei stationibus ortas fuisse, abhinc annorum inter 125 et 99.6 miliones.<ref name="davies2004">{{citation | url = http://www.pnas.org/content/101/7/1904.full.pdf+html | author = T. J. Davies, T. G. Barraclough, M. W. Chase, P. S. Soltis, D. E. Soltis, et V. Savolainen | year = 2004 | title = Darwin's abominable mystery: Insights from a supertree of the angiosperms | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 101 | issue = 7 | pages = 1904–1909 | doi = 10.1073/pnas.0308127100 | pmid = 14766971 | pmc = 357025 }}</ref><ref name="magallon2009"> {{citation | author = Susana Magallón et Amanda Castillo | year = 2009 | title = Angiosperm diversification through time | journal = American Journal of Botany | volume = 96 | issue = 1 | pages = 349–365 | doi = 10.3732/ajb.0800060 }}</ref> == Nomen == Nomen ''Rosidarum'' deducitur ex nomine ''[[Rosidae (subclassis)|Rosidarum]],'' quod usitate subclassem habebatur. Anno autem [[1967]], [[Armen Takhtajan]] monstravit recta nominis ''Rosidarum'' fundamenta esse descriptionem cuiusdam [[Taxon|taxi]] plantarum anno [[1830]] a [[Fridericus Gottlieb Bartling|Friderico Gottlieb Bartling]] publicati.<ref name="reveal2008"> {{citation | author = James L. Reveal | date = 2008 onward | contribution = A Checklist of Family and Suprafamilial Names for Extant Vascular Plants | title = Home page of James L. Reveal and C. Rose Broome | url = http://www.plantsystematics.org/reveal | contribution-url = http://www.plantsystematics.org/reveal/pbio/fam/supgennames.html }}</ref> Hic cladus deinde nominatus est ''Rosidae'' et a variis auctoribus varie [[Circumscriptio|descriptus]]. Nomen ''Rosidarum'' est haud sollemni more, cui proprius [[gradus taxinomicus]] non attributus est, sicut nomina ab [[ICBN]] permissa. Rosidae sunt [[monophyletismus|monophyleticae]] secundum res ab investigatione [[phylogenetica molecularis|phylogeneticae molecularis]] inventas. Tres Rosidarum [[Circumscriptio|definitiones]] variae nunc sunt in usu. Aliqui auctores [[ordo (taxinomia)|ordines]] [[Saxifragales]] [[Vitales]]que in Rosidis ponuntur.<ref name="burleigh2009"> {{citation | author = J. Gordon Burleigh, Khidir W. Hilu, et Douglas E. Soltis | year = 2009 | title = Inferring phylogenies with incomplete data sets: a 5-gene, 567-taxon analysis of angiosperms | journal = BMC Evolutionary Biology | volume = 9 | contribution = File 7 | contribution-url = http://www.biomedcentral.com/content/supplementary/1471-2148-9-61-S7.pdf | doi = 10.1186/1471-2148-9-61 | pmc = 2674047 | pages = 61 | pmid = 19292928 }}.</ref> Alii ambos ordines excludunt.<ref name="apweb">{{citation | author = Peter F. Stevens | date = 2001 porro | url = http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html | title = Angiosperm Phylogeny Website }}.</ref> Circumscriptio hic praebita classificationem sequitur [[APG II]], quae Vitales includit, Saxifragalibus exclusis. == Coniunctiones == Rosidae et Saxifragales unum cladum faciunt.<ref name="wang2009"/><ref name="apweb"/> Hic est unus ex sex gregibus, qui sunt [[Pentapetalae]] ([[eudicotyledon nuclearis|eudicotyledones nucleares]], [[Gunnerales|Gunneralibus]] exceptis),<ref name="cantino2007"> {{citation | author = Philip D. Cantino, James A. Doyle, Sean W. Graham, Walter S. Judd, Richard G. Olmstead, Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, et Michael J. Donoghue | year = 2007 | title = Towards a phylogenetic nomenclature of ''Tracheophyta'' | journal = Taxon | volume = 56 | issue = 3 | pages = 822–846 | url = http://www.phylodiversity.net/donoghue/publications/MJD_papers/2007/164_Cantino_Taxon07.pdf | doi = 10.2307/25065865 }}</ref> Alii horum cladorum sunt [[Berberidopsidales]], [[Caryophyllales]], [[Dilleniales]], [[Santalales]], et [[Asteridae]]. Paene nihil de coniunctionibus horum gregum noscitur. == Classificatio == Rosidae in duobus gregibus consistunt: in ordine Vitalibus et in eurosidis (Rosidis veris). Eurosidae vicissim in septem greges digeruntur: [[Eurosidae I|Fabidas]], [[Geraniales]], [[Myrtales]], [[Crossosomatales]], [[Picramniales]],<ref name="apweb"/> [[Malvidas]],<ref name="cantino2007"/> et [[familia (taxinomia)|familiam]] [[Apodanthaceae|Apodanthaceas]], incertae sedis.<ref name="nickrent"> {{citation | author = Daniel L. Nickrent | contribution = Apodanthaceae | title = The Parasitic Plant Connection | contribution-url = http://www.parasiticplants.siu.edu/Apodanthaceae/index.html | url = http://www.parasiticplants.siu.edu/ }}</ref> [[Fabidae]] saepe appellantur eurosidas primas; similiter, Malvidae saepe appellantur eurosidas alteras. === Ordines === Rosidae in septimis decimis ordinibus et duabus familiis consistunt, quae [[incertae sedis]] sunt. Praeter Vitales, Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, et Picramniales, sunt octo ordines in Fabidis et quattuor in Malvidis. Anno [[2009]], Hengchang Wang et alii Malvidas augeri ut comprehenderent Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, et Picramniales proposuerunt. Haec maior Malvidarum circumscriptio in eorum investigatione valens adiumentum statisticum—100% [[Bootstrapping|"bootstrap percentage"]] ([[Anglice]])—accepit. Aliqui ordines nuperrime recogniti sunt<ref name="apweb"/>; hi sunt [[Vitales]],<ref name="reveal1995"> James L. Reveal. (1995). page 72 in Newly required suprageneric names in vascular plants. Phytologia 79(2):68-76</ref> [[Zygophyllales]],<ref name="chalk1983"> Chalk, L. 1983. Wood structure. Pp. 1-51 [1-2 by C. R. Melcalfe], in Metcalfe, C. R., & Chalk, L., Anatomy of the Dicotyledons, Second Edition. Volume II. Wood Structure and Conclusion of the General Introduction. Clarendon Press, Oxford. ISBN 978-0-19-854559-0.</ref> [[Crossosomatales]],<ref name="crossoinkub2007"> {{citation | author = Klaus Kubitzki | contribution = Introduction to Crossosomatales | editor = Klaus Kubitzki | title = The Families and Genera of Vascular Plants, vol.IX | publisher = Springer-Verlag | publication-place = Berlin,Heidelberg | year = 2007 | isbn = }}</ref> [[Picramniales]],<ref name="hutchinson1973"> John Hutchinson ''The Families of Flowering Plants'' 3rd edition. 1973. Oxford University Press.</ref> et [[Huerteales]].<ref name="worberg2009"> {{citation | author = Andreas Worberg, Mac H. Alford, Dietmar Quandt, et Thomas Borsch | year = 2009 | title = Huerteales sister to Brassicales plus Malvales, and newly circumscribed to include Dipentodon, Gerrardina, Huertea, Perrottetia, and Tapiscia | journal = Taxon | volume = 58 | issue = 2 | pages = 468–478 }}</ref> === Familiae incertae sedis === Familiae [[Apodanthaceae]] et [[Huaceae]] in Rosidis ponuntur, sed non in eorum ordinibus. Apodanthaceae sunt aenigmatica [[Chlorophyllum|achlorophyllorum]] [[parasitus|parasitorum]] familia, quae in [[Cucurbitales|Cucurbitalibus]] a nonnullis ponitur ad tempus,<ref name="apweb"/> sed eorum coniunctiones obscurae manent.<ref name="nickrent"/> [[Genum|Gena]] [[chloroplasm|chloroplastica]], quae ad phylogeniam plantarum concludendam alibi adhibita sunt, pro plantis [[chlorophyllum|chlorophyllo]] carentibus pauca data [[phylogenetica]] praestant, quod haec gena revera sunt [[pseudogenum|pseudogena]], sine munere [[biologia|biologico]]. Familia Huaceae est membrum COM (Celastrales, Oxalidales, Malpighiales) cladi Fabidarum.<!-- The question about Huaceae is whether it should be included in one of the COM orders or in an order by itself as a 4th member of the COM clade.--> Duae investigationes monstraverunt Huaceas in [[Oxalidales|Oxalidalibus]] poni debere,<ref name="567in2007"> {{citation | author = Douglas E. Soltis, Matthew A. Gitzendanner, et Pamela S. Soltis | year = 2007 | title = A 567-taxon data set for angiosperms: The challenges posed by Bayesian analyses of large data sets | journal = International Journal of Plant Sciences | volume = 168 | issue = 2 | pages = 137–157 | doi = 10.1086/509788 }}</ref><ref name="z&s2006"> {{citation | author = Li-Bing Zhang et Mark P. Simmons | year = 2006 | title = Phylogeny and delimitation of the Celastrales inferred from nuclear and plastid genes | journal = Systematic Botany | volume = 31 | issue = 1 | pages = 122–137 | doi = 10.1600/036364406775971778 }}</ref> tertiá autem investigatione discrepante.<ref name="wang2009"/> == Phylogenia == [[Fasciculus:Brightpinkhibiscus.jpg|thumb|[[Flos]], [[gemma]]e, et [[folium|folia]] ''[[Hibiscus rosa-sinensis|Hibisci rosae-sinensis]]'']] [[Phylogenia]] infra data ex Wang et aliis (2009) transcribitur,<ref name="wang2009"/> nominibus ordinum ex interretiali [[Angiospermarum Phylogeniae Grex|Angiospermarum Phylogeniae Gregis]] (APG usitate appellati) situ.<ref name="apweb"/> Rami quibus est minus quam 50% "bootstrap support" concientur. Aliis ramis est 100% "bootstrap support," nisi aliter monstratum. {{Index ramiformis dissaeptus|style=font-size: .75em; line-height: 2.5em; | [[Vitales]] | [[Eurosidae]] | * [[Fabidae]] | ** [[Zygophyllales]] | ** | *** COM cladus | **** [[Huaceae]] | **** [[Celastrales]] | **** [[Oxalidales]] | **** [[Malpighiales]] | *** nitrogenium‑figens cladus | **** [[Fabales]] | **** | ***** [[Rosales]] | ***** | ****** [[Fagales]] | ****** [[Cucurbitales]] | * [[Malvidae]] sensu lato | ** 65% | *** [[Geraniales]] | *** [[Myrtales]] | ** | *** [[Crossosomatales]] | *** | **** [[Picramniales]] | **** Malvidae sensu stricto | ***** [[Sapindales]] | ***** | ****** [[Huerteales]] | ****** | ******* [[Brassicales]] | ******* [[Malvales]] }} Cladus [[nitrogenium-figens]] permultas [[planta actinorhizalis|plantas actinorhizales]] continet (quibus sunt nodi radicales qui [[bacteria]] nitrogenium-figentia continent),<!-- helping the plant grow in poor soils),--> sed non omnes hoc in clado plantae sunt actinorhizales. == Notae == <references /> {{NexInt}} * ''[[Oxalis violacea]]'' * ''[[Krameria ixine]]'' == Nexus externi == {{Fontes biologici}} {{Vicispecies|Rosids|Rosidas}} {{CommuniaCat|Rosids|Rosidas}} [[Categoria:Rosidae|!]] [[Categoria:Taxa intercalaria]] ijp9dch8e74fepgepknc7j3usjz7shx 0 114832 3996926 3650147 2026-10-25T14:45:24Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996926 wikitext text/x-wiki '''Aemulatio mercatoria,''' sive '''competitio (commercialis),'''<ref>Etiam ''certatio commercialis,'' ''mercatorum certamen,'' et ''contentio'' ([https://web.archive.org/web/20101223012246/http://www.notan.h1.ru/ruslat/10_litera.html lexicon Russico-Latinum Vide verbum "Конкуренция"]).</ref> regnat in [[mercatus (oeconomia)|mercaturis]] ubi venditores invicem aemulantur ut [[merx|merces]] suas venderent et item emptores aemulantur ut merces venum datas emerent. [[David Abraham Portielje]] in dissertatione sua hanc rem concursum vocat. Liber concursus venditorum et emptorum est, si nullus civitatis imperator agit ut mercium pretia contra mercaturae leges mutet. [[Aemulatio]] mercatoria mutatur vel diminuitur si exempli gratia unus solum venditor scilicet [[monopolium]] vel pauci solum venditores (quod est [[oligopolium]]) invicem aemulantur de mercibus vendendibus. Aemulatione mercatoria exempli gratia efficitur ut in mercatura cuiusdam mercis unum solum [[pretium]] regnet. {{NexInt}} *[[Certamen armorum]] *[[Forum mundi universi]] *[[Globalizatio]] *[[Liberatio oeconomica]] *[[Mercatus liber]] == Notae == <references/> {{oecon-stipula}} [[Categoria:Oeconomia]] lcr4fh1ynhibvq2slzc78ni649h0b75 0 117914 3997070 3753527 2026-10-26T00:15:52Z Juppi lantteineen 216513 File 3997070 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[File:Christian Dior 1954.jpg|thumb|Christian Dior (1954)]] '''Christianus Dior''' (natus in ''[[Granville (Manica)|Granville]]'' die [[21 Ianuarii]] [[1905]]; repente [[Balnea Montis Catini|Balneae Montis Catini]] in Italia die [[24 Octobris]] [[1957]] mortuus) fuit sumptuosarum [[vestis|vestium]] factor [[Francia|Francicus]]. == Bibliographia == * Richard Martin, Harold Koda, ''Christian Dior''. Novi Eboraci: Metropolitan Museum of Art, 1996. ISBN 0-8109-6506-2 {{Google Books|s1lLKEA3EiIC}} == Nexus externi == {{CommuniaCat|Christian Dior|Christianum Dior}} * [http://www.hdg.de/lemo/html/biografien/DiorChristian/index.html Christiani Dior curriculum vitae] {{bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Dior, Christianus}} [[Categoria:Artifices Franciae]] [[Categoria:Magistri officinarum]] [[Categoria:Mos vestis]] [[Categoria:Nati 1905]] [[Categoria:Mortui 1957]] [[Categoria:Homosexualitas]] [[Categoria:Alumni Collegii Stanislas]] jjf5ggsnuitv8teau4txn25tbyp41q8 0 125151 3996972 3993162 2026-10-25T16:24:04Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* 61 a.C.n. */ 3996972 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-3.jpg|thumb|Denarius a genero Pompei [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno [[56 a.C.n.]] signatus. Ex una parte caput Veneris cum sceptro. Ex altera tria [[Tropaeum|tropaea]] quae pro tribus triumphis stant. Litterae in monogrammate FAVSTVS faciunt.]] '''Triumphi Gnaei Pompei Magni''' ita a [[Velleius Paterculus|Velleio Paterculo]] enumerantur: "Huius viri fastigium tantis auctibus fortuna extulit, ut primum ex Africa, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumpharet et, quot partes terrarum orbis sunt, totidem faceret monumenta victoriae suae."<ref>[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' 2.40.4</ref> == 79 a.C.n. == Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est. == 71 a.C.n. == Triumphus alter "ex Hispania" die [[31 Decembris]] [[71 a.C.n.]] celebratus est. == 61 a.C.n. == [[Fasciculus:The Triumph of Pompey - Gabriel de Saint-Aubin.jpg|thumb|Pompei triumphus a Gabriele de Saint Aubain pictus (1765).]] Triumphus tertius "ex Asia, Ponto, Armenia, Paphlagonia, Cappadocia, Cilicia, Syria, Scythibus, Iudaeis, Albania et piratibus" diebus 28 et [[29 Septembris]] [[61 a.C.n.]] celebratus est. Hoc triumpho Pompeius [[ebenum]] ostendit.<ref>{{Pnh}} 12.20</ref> Triumphus brevissime a Velleio describitur: :In urbem rediit magnificentissimumque de tot regibus per biduum egit triumphum longeque maiorem omni ante se inlata pecunia in aerarium, praeterquam a Paulo, ex manubiis intulit. Absente Cn. Pompeio [[Titus Ampius|T. Ampius]] et [[Titus Labienus|T. Labienus]] tribuni plebis legem tulerant, ut is ludis circensibus corona aurea et omni cultu triumphantium uteretur, scaenicis autem praetexta coronaque aurea. Id ille non plus quam semel, et hoc sane nimium fuit, usurpare sustinuit.<ref>Velleius Paterculus, ''Historiae'' 2.40.3 Cf. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. [[Plutarchus]], ''Pompeius'', 45.7.</ref> {{NexInt}} * [[Index triumphorum Romanorum]] == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Bibliographia == * [[Franciscus Modius]], ''[[Pandectae triumphales]]'' (Francofurti ad Moenum, 1586) 1.1.12 {{Google Books|wo1FAAAAcAAJ|f. 10}} {{Nexus absunt}} [[Categoria:Triumphi]] [[Categoria:79 a.C.n.]] [[Categoria:71 a.C.n.]] [[Categoria:61 a.C.n.]] [[Categoria:Bella Mithridatica]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus]] adc818fsrj9ptfx17c3pmbcsz6scy7k 0 125653 3996991 3465004 2026-10-25T17:02:55Z Carsten Steger 146371 Aerial image of Auribeau inserted. 3996991 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Aerial image of Auribeau (view from the west).jpg|thumb|200 px|Auribeau]] ''' Auribeau''' est parvum commune 73 incolarum (anno [[2008]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vallis Clausa (praefectura Franciae)|Vallis Clausae]] in [[Francia]]e australis regione [[Provincia et Alpis|Provincia et Alpibus]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Vallis Clausae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Auribeau|Auribeau}} * {{INSEE commune|84006|de=Auribeau}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia Praefecturae Vallis Clausae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Vallis Clausae]] martpp35kh9sk32pxvstui4mx6bu53n 10 127564 3997089 3970537 2026-10-26T01:38:25Z Grufo 64423 Minutiae 3997089 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Subpagina documentationis}} == De usu == * {{subst:vvt|{{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}}}} *: {{@*@.|↳}}{{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}} '''Vicitextus:''' {{subst:fvt|{{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}}}} '''Effectus:''' {{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}} == Plura legere si cupis == <include<noinclude />only>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] }}</include<noinclude />only>{{subst:nihil| <!-- Ecce etiam nonnullae categoriae usitatae: --> [[Categoria:Formulae quae nullum argumentum accipiunt|{{PAGENAME}}]] <!-- Aut... --> [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] <!-- ...aut --> [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] <!-- et... --> [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae de rebus corrigendis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae scholiasticae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly><noinclude>{{Hoc est exemplar|argumenta=nulla}}</noinclude> mcz9b65xvh0r3aedj75qdcp0dg0lj75 3997091 3997089 2026-10-26T01:40:59Z Grufo 64423 3997091 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Subpagina documentationis}} == De usu == * {{subst:vvt|{{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}}}} *: {{@*@.|↳}}{{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}} '''Vicitextus:''' {{subst:fvt|{{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}}}} '''Effectus:''' {{{{subst:BASEPAGENAME}}|...}} == Ulteriora si cupis == <include<noinclude />only>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] }}</include<noinclude />only>{{subst:nihil| <!-- Ecce etiam nonnullae categoriae usitatae: --> [[Categoria:Formulae quae nullum argumentum accipiunt|{{PAGENAME}}]] <!-- Aut... --> [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] <!-- ...aut --> [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] <!-- et... --> [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae de rebus corrigendis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae scholiasticae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly><noinclude>{{Hoc est exemplar|argumenta=nulla}}</noinclude> g1q6bqc2rbni3k972kjx6baj5fd7nvd 0 146520 3997057 2980409 2026-10-25T22:04:16Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3997057 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Maimon-Marrans.jpg|thumb|Marani [[Inquisitio haereticae pravitatis|inquisitioni]] [[Hispania|Hispanicae]] subiecti. Pictura a ''Moshe Maimon'' picta, 1892–1893.]] '''Marani'''<ref>Maranus, -i; [http://books.google.at/books?id=cDJFAAAAcAAJ&pg=PA521&lpg=PA521&dq=%22Maranus%22+Judaeus&source=bl&ots=riH2T6rED9&sig=IqmOoAQ3-U-mjsudAUYieSF00Ik&hl=de&sa=X&ei=EOQbT8WBEobdsgazrbFH&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22Maranus%22%20Judaeus&f=false Amalthea onomastica (1708)]</ref><ref>[http://books.google.at/books?id=TBCT1mf43hQC&pg=RA1-PA184&lpg=RA1-PA184&dq=%22Maranus%22+Judaeus&source=bl&ots=Xujwfa7IRX&sig=Dn_Weql_8xXHs12ubB6oojbnLCA&hl=de&sa=X&ei=EOQbT8WBEobdsgazrbFH&ved=0CDkQ6AEwBQ#v=onepage&q=%22Maranus%22%20Judaeus&f=false Matthiae Martinii Lexicon philologicum (1701)]</ref> sive '''Marrani'''<ref name="Hofmann">[http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof3/Hofmann_lexicon_t3_0771_manna.html#s0048a Hofmann], in [[Lexicon Universale]]</ref> ([[Hispanice]]: ''Marrano'') sunt [[Iudaei]] [[Iberia|Iberici]] progeniesque eorum, qui vi externa ad [[religio Christiana|religionem Christianam]] conversi sunt. Nomen in [[Hispania]] [[Medium Aevum|mediaevali]] apparet,<ref>Primo in litteris anno [[1380]] invenitur, vide Norman Roth 2002, p. 3s..</ref> saepe autem simpliciter [[conversi]] sive [[Iudaei conversi]] appellati sunt vel etiam Christiani novi (Hispanice ''Cristianos nuevos'', [[Lusitanice]] ''Cristãos novos''). Plerumque Crypto-Iudaei dicti ritus Iudaicos clam observare suspecti erant. Verbum hispanicum ''Marrano'' porcum significans sensu maligno adhibitum est, interdum simul et Iudaeos et [[Musulmani|Musulmanos]] denotans.<ref name="Hofmann"/> Alia verba contumeliosa (etiam conversos originis [[religio Islamica|Islamicae]] denotantia) erant: ''tornadizos'' (infirmi, varii), ''alboriques'' (secundum [[Mahometus|Mahometi]] equum), ''impuros'' (impuri) vel ''maculados'' (maculati, contaminati). Scientia hodierna [[Iudaei Christiani|Iudaeos Christianos]] originis Ibericae progeniemque eorum Maranos et Conversos appellare solet.<ref>Yirmiyahu Yovel 2009.</ref> [[Lingua Hebraica]] illi, qui vi baptizati sunt, ''Anusim'' (אֲנוּסִים, vi coacti) sive ''Benei anusim'' (בְּנֵי אֲנוּסִים, filii vi coactorum), vocantur. == Etymologia == Origo verbi Marani (Marrani) incerta est. Alii aliam originem variis ex linguis coniciunt: * Linguis [[Lingua Hispanica|Hispanica]] et [[Lingua Lusitanica|Lusitanica]] ''marrano'' (''marrão'') porcus sonat. A verbo [[Lingua Latina|Latino]] ''verres'' deducta vox magis sensu maligno adhibetur. Etiam a verbo Hispanico ''marrar'' (''errare'') repetere possit, quo modo ''apostata'' valeret.<ref>Vide: Davíd Conzálo Maeso: ''Sobre la etimología de la voz "marrano" (criptojudío)''. In. ''Sefarad'', 15/2 (1955), p. 373-385.</ref> * Alii verbum a [[lingua Arabica]] deducunt, sive a ''barran, barrânî'' (''peregrinus, extraneus'')<ref>Vide: Yakov Malkiel: ''Hispano-Arabic marrano and Its Hispano-Latin Homophone''. In: ''Journal of the American Oriental Society'', (68) 1948.</ref> sive a ''máharam'' vel ''muharram'' (''res prohibita'') vetitam in religionibus [[religio Iudaica|Iudaica]] ac [[religio Islamica|Islamica]] carnem suinam denotans. Etiam ''marana'' (''lentus, mollis'') tamquam origo profertur.<ref>Norman Roth 2002. p. 3s.</ref> * Sunt etiam, qui originem [[Lingua Hebraica|Hebraicam]] opinentur: ''marit ayin'' (''species oculi''), quod Marani specie Christiani facti sunt, re vera autem Iudaei permanebant, sive ''mohoram attah'' (''excommunicatus es'').<ref>Vide: MA Cohen: ''Marrano''. In: ''Encyclopaedia Judaica'' 1972, Vol. 11. Col. 1018.</ref> * Alii verba [[Lingua Aramaica|Aramaica]] ''maran atha'' (''Dominus noster venit'') vel ''Mar Anus'' sive ''Bar Anus'' (''Dominus'' sive ''filius coacti'') originem verbi Marani esse putant. * In [[Insulae Baliares|insulis Baliaribus]] progenies Iudaeorum vi baptizatorum ''Xuetas'' appellatur. Etiam huius verbi origo incerta est. == Historia == Historia Maranorum est historia Iudaeorum in [[Iberia|Paeninsula Iberica]] varia tempora persecutionis comprehendens, quibus Iudaei vexati, vi conversi ac patria expulsi sunt. Est etiam historia emigrationis maranorum et historia [[Sephardim]]. Horribiles memorantur annus [[1492]], cum Iudaei e regno [[Hispania|Hispanico]] expulsi, et annus [[1497]], cum in [[Portugallia]] plerique Iudaeorum vi baptizati sunt. == Iudaei Christiani et Marani noti == === Hispania === ;ante annum 1391 * [[Iulianus Toletanus]] (652-690), episcopus Toletanus * [[Petrus Alphonsus]] / Moses Sephardi (11./12. saeculo), medicus et scriptor ;1391-1492 * [[Paulus Burgensis]] / Rabbi Shlomo Halevi (1351–1435), rabbi, episcopus Burgensis * [[Ioannes a Turrecremata]] (1388–1468), cardinalis, theologus, avunculus inquisitoris Thomas a Turrecremata * [[Thomas a Turrecremata]] (1420–1498), inquisitor clarissimus ;post annum 1492 * [[Ioannes Valdessus]] (1490–1541), humanista et theologus * [[Ioannes Ludovicus Vives]] (1492–1540), humanista et philosophus * [[Ioannes Abulensis]] (1499–1569), sacerdos et scriptor, "apostolus Andalusiae" * [[Andreas Lacuna Secobiensis]] (1499–1559), medicus, pharmacologus et humanista Hispanus * [[Didacus Laínez]] (1512–1565), secundus praepositius Societatis Iesu * [[Teresia Abulensis]] (1515–1582), monialis et scriptrix * [[Matthaeus Alemán]] (1547–1615), scriptor Hispalensis * [[Michael Montanus]] (1533–1592), rerum politicarum peritus et philosophus Francogallicus === Portugallia === * [[Christophorus Acosta]] (1515-1594), medicus et botanicus Portugaliae * [[Ioseph Nasi]] / João Miques (1524–1579), jüdischer Bankier und Politiker * [[Alexander de Rhodes]] (1591–1660), Iesuita Francicus et missionarius === Europa septentrionalis === * [[Benedictus de Spinoza]]/Bento de Espinosa (1632–1677), philosophus originis Lusitanicae, qui in Batavia (hodie Nederlandia) vixit == Bibliographia == * Yirmiyahu Yovel: ''The Other Within. The Marranos. Split Identity and Emerging Modernity''. Princeton 2009. ISBN 978-0-691-13571-7. * Norman Roth: ''Conversos, Inquisition, and the expulsion of the Jews from Spain''. Wisconsin (1995) 2002. ISBN 0-299-14230-2. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == * Joseph Jacobs / Meyer Kayserling: [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=169&letter=M&search=Marano Marrano], in: Jewish Encyclopedia, 1901 (Anglice) * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Marranos.html Marranos, Conversos, and New Christians], in: Jewish Virtual Library (Anglice) {{reli-stipula}} [[Categoria:Historia Hispaniae]] [[Categoria:Iudaei]] [[Categoria:Historia Portugalliae]] 4z7ry2dpwvmdi9qxfeyvv31wf7r2yow 0 149097 3997007 3958708 2026-10-25T17:29:53Z Pippobuono 54500 alia nomina latina 3997007 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Saviniacum (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidatorum}} [[Fasciculus: Savigné-l'Évêque - Église Saint-Germain 01.JPG|thumb|upright=0.8|left|Saviniacum: [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Sanctus Germanus|Sancto Germano]] dicata.]] {{res|Saviniacum}}<ref>Ita Vicipaedia Francogallica.</ref> {{victio|Saviniacum|i|n}}, seu '''Saviniacum Episcopi''' seu '''Sauniacum''' seu '''Sauviniacum'''<ref>{{Graesse}}, t. 3, p. 338.</ref> ([[Francogallice]] ''Savigné-l'Évêque'') est [[commune]] {{formatnum:4031}} incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Sartha (praefectura Franciae)|Sarthae]] in [[Francia]]e occidentalis regione [[Pagi Ligeris (regio Franciae)|Pagis Ligeris]]. Ibi olim episcopi [[Dioecesis Cenomanensis|Cenomanenses]] praedia possederunt et castellum [[Touvoie]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Sarthae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat| Savigné-l'Évêque |Saviniacum}} {{INSEE commune|72329|de=Saviniaco}} == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Sarthae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Sarthae]] 7rfm2su219hwxxcpashshhs16jojd1l 0 151075 3997008 3443727 2026-10-25T17:39:25Z Pippobuono 54500 capsa et nomen latinum 3997008 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{videdis|Savigneium (discretiva)}} {{res|Savigneium}} seu '''Saviniacum''' seu '''Savinneium'''<ref>{{Graesse}}, t. 3, p. 337.</ref> ([[Francogallice]]: ''Savigny-le-Vieux'') est commune 399 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Manica (praefectura Franciae)|Manicae]] in [[Francia]]e borealis provincia [[Normannia (regio hodierna)|Normannia]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Manicae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat| Savigny-le-Vieux | Savigneium}} {{INSEE commune|50570|de=Savigny-le-Vieux}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Oceani Britannici]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Oceani Britannici]] avz2wxey3o62dvc6h2ngfohhfyfqhev 3997009 3997008 2026-10-25T17:39:55Z Pippobuono 54500 Pippobuono movit paginam [[Savigny-le-Vieux]] ad [[Savigneium (Manica)]]: nomen latinum attestatur in Graesse 3997008 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{videdis|Savigneium (discretiva)}} {{res|Savigneium}} seu '''Saviniacum''' seu '''Savinneium'''<ref>{{Graesse}}, t. 3, p. 337.</ref> ([[Francogallice]]: ''Savigny-le-Vieux'') est commune 399 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Manica (praefectura Franciae)|Manicae]] in [[Francia]]e borealis provincia [[Normannia (regio hodierna)|Normannia]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Manicae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat| Savigny-le-Vieux | Savigneium}} {{INSEE commune|50570|de=Savigny-le-Vieux}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Oceani Britannici]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Oceani Britannici]] avz2wxey3o62dvc6h2ngfohhfyfqhev 0 156055 3997020 3705760 2026-10-25T18:06:53Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997020 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kriezis.jpg|thumb|Antonius Criezes]] '''Antonius Criezes''' (Graece: ''Αντώνιος Κριεζής'', natus anno [[1796]] [[Troezen]]e, mortuus anno [[1865]] [[Athenae|Athenis]]) praefectus classis atque rerum politicarum peritus [[Graecia|Graecus]] erat. == Familia == Natus est Kriezes ex familia [[Arbanitae|Arbanitarum]] in insula [[Hydra (insula)|Hydra]]. Inter [[Bellum rerum novarum Graecum]] ab anno [[1821]] contra [[Imperium Ottomanicum]] praefectus classis feliciter certavit. Anno [[1836]] [[Otho (rex Graeciae)|Otho]] rex eum administer classis fecit et annis [[1841]] - [[1843]] quasi praeses ministrorum erat, quamquam Otho ipse tum Primus Minister fuit. A die [[24 Decembris]] [[1849]] as usque [[28 Maii]] [[1854]] re vera [[Primi ministri Graeciae|Primus Minister]] Graeciae erat - diutissime, se res politicas Graecas spectas. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20121023235833/http://www.koutouzis.gr/kriezis.htm Biographia (lingua Graeca)] {{Primi ministri Graeciae}} {{Lifetime|1796|1865|Criezes, Antonius}} [[Categoria:Milites Graeciae]] [[Categoria:Primi ministri Graeciae]] [[Categoria:Arbanitae]] 6ycxv4nn4zdhi97jk1pg3p3w09o0vdb 0 160776 3996907 3594601 2026-10-25T12:46:34Z Carsten Steger 146371 Aerial image of Noli inserted. 3996907 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Aerial image of Noli (view from the east).jpg|thumb|Naulum]] '''Naulum'''<ref>{{Godefridus Casalis}}</ref><ref>{{Graesse}}, p. 264</ref> {{victio|Naulum|ii|n}} (alia nomina: ''Naulis'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Noli|Noli]]'') est [[oppidum]] [[Italia]]e et [[Commune Italiae|municipium]], circiter 2&thinsp;800 incolarum, in [[Regio Italiae|Regione]] [[Liguria]] ac in [[Provincia Savonensis|Provincia Savonensi]] situm. Incolae ''Naulenses'' appellantur. == Insigne == <gallery> Fasciculus:Corona di comune.svg|''[[Municipium Italiae]]'' </gallery> == Historia == * [[Res Publica Naulensis]] == Clari cives == == Ecclesia Catholica Romana == Naulum, cum [[Savo (Italia)|Savone]], [[sedes episcopalis]] [[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae Romanae]] est. Nomen sedis episcopalis [[Dioecesis Savonensis-Naulensis]] est. == Fractiones, vici et loci in municipio == === Fractiones === * ''Tosse'', * ''Voze''. == Municipia finitima == * [[Finarium (Liguria)|Finarium]], * [[Spoturnum]], * [[Vicium Portium]]. {{NexInt}} * [[Liguria]] (''regio''), * [[Provincia Savonensis]], * [[Savo (Italia)|Savo]] (''urbs''), * [[Municipium Italiae]]. == Nexus externi == * [http://www.comune.noli.sv.it/ Situs Publicus] {{Ling|Lingua Italiana{{!}}Italiane}} {{CommuniaCat|Noli|Naulum}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:Map of comune of Noli (province of Savona, region Liguria, Italy).svg|Collocatio finium municipii in Provincia Savonensi. Imago:Noli-IMG 1594.JPG|Nauli: Palatium municipale. </gallery> == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Naulum| ]] kduzje2ayezrut0vnq44rvyg64lt31c 0 169631 3996920 3996790 2026-10-25T14:34:13Z IacobusAmor 1163 3996920 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-5}} '''Praemium Sacharovianum'''{{Convertimus}} est [[praemium]] decretum a [[Parlamentum Europaeum|Paralamento Europaeo]] laudatur ad homines qui pro [[iura humana|iuribus hamanis]] et [[libertas sentiendi|libertate sentiendi]] conati sunt. Hoc praemium apud [[Andreas Sacharov]] qui contra regimen oppressivum Unionis Sovieticae pugnavit creatum est et primum ad [[Nelson Mandela]] et [[Anatoli Mertchenko]] anno [[1988]] datum est. Homines ad praemium quoque anno eligentur et circa [[Dies Iurum Humanorum|Die Iurum Humanorum]] cum eo pecunia 50,000 [[euro]]es datur. Caeremonia praemii circa die [[10 Decembris]], quae [[Dies Iurum Humanorum]] fit. == Laureati == *[[1988]] - [[Nelson Mandela]] et [[Anatoli Mertchenko]] *[[1989]] - [[Alexander Dubček]] *[[1990]] - [[Aung San Suu Kyi]] *[[1991]] - [[Adem Demaçi]] *[[1992]] - Matres de placia Maii *[[1993]] - [[Oslobođeje]] *[[1994]] - [[Taslima Nasrin]] *[[1995]] - [[Leyla Zana]] *[[1996]] - [[Wei Jingsheng]] *[[1997]] - [[Salima Ghezali]] *[[1998]] - [[Ibrahim Rugova]] *[[1999]] - [[Xanana Husmāo]] *[[2000]] - [[¡Basta Ya!]] *[[2001]] - [[Nurit Peled-Elhanan]], [[Izzat Ghazzawi]] et [[Zacarias Kamwenbo]] *[[2002]] - [[Osvaldus Payá]] *[[2003]] - [[Kofi Annan]] et [[Nationes Unitae]] *[[2004]] - Coolegium diurnariorum [[Belarussia]]e *[[2005]] - [[Dominae Albae Vestitae]], [[Relatores sine finibus]] et [[Hauwa Ibrahim]] *[[2006]] - [[Arexandrus Milinkevitch]] *[[2007]] - [[Salih Mahmoud Osman]] *[[2008]] - [[Hu Jia]] *[[2009]] - [[Memorial]] *[[2010]] - [[Gulielmus Fariñas]] *[[2011]] - Activitae [[Ver Arabicum|Veris Arabici]], [[Asmaa Mahfouz]], [[Ahmed al-Senussi]], [[Razan Zaitouneh]], [[Ali-Farzat]] et [[Machometus Bouazizi]] *[[2012]] - [[Nasrin Sotoudeh]] et [[Jafar Panahi]] *[[2013]] - [[Malala Yousafzai]] *[[2014]] - [[Dionysius Mukwege]] *[[2015]] - [[Raif Badwi]] *[[2016]] - [[Nadia Murad]] et [[Lamya Haij Bashar]] *[[2017]] - [[Oppositio (civilitas)|Oppositiones]] in [[Venetiola]] *[[2018]] - [[Oleh Sentsov]] *[[2019]] - [[Ilham Tohti]] *[[2020]] - Opposiriones in [[Belorussia]] *[[2021]] - [[Alexius Navalnyj]] *[[2022]] - Populi [[Ucraina]]e contra [[Incrusio Russica in Ucrainam (2022)|Incrusionem Rissicam]] *[[2023]] - Mors [[Mahsa Amini]] *[[2024]] - [[Maria Cornia Machado]] *[[2025]] - [[Andrzej Poczobut]] et [[Mzia Amaglobeli]] *[[2026]] - [[Tribunal criminale internationale]] {{NexInt}} *[[Iura humana]] *[[Libertas sentiendi]] ==Notae== <references/> == Nexus externi == *[http://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/en/home De Praemio Sacharoviano] ([[Parlamentum Europaeum]]) [[Categoria:Iura humana]] [[Categoria:Parlamentum Europaeum]] [[Categoria:Praemia]] 4kqyt37nxuzsz71zt8nwlztauzlobmg 3996921 3996920 2026-10-25T14:34:37Z IacobusAmor 1163 IacobusAmor movit paginam [[Praemium Sacharov]] ad [[Praemium Sacharovianum]] praeter redirectionem: Lemma 3996920 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-5}} '''Praemium Sacharovianum'''{{Convertimus}} est [[praemium]] decretum a [[Parlamentum Europaeum|Paralamento Europaeo]] laudatur ad homines qui pro [[iura humana|iuribus hamanis]] et [[libertas sentiendi|libertate sentiendi]] conati sunt. Hoc praemium apud [[Andreas Sacharov]] qui contra regimen oppressivum Unionis Sovieticae pugnavit creatum est et primum ad [[Nelson Mandela]] et [[Anatoli Mertchenko]] anno [[1988]] datum est. Homines ad praemium quoque anno eligentur et circa [[Dies Iurum Humanorum|Die Iurum Humanorum]] cum eo pecunia 50,000 [[euro]]es datur. Caeremonia praemii circa die [[10 Decembris]], quae [[Dies Iurum Humanorum]] fit. == Laureati == *[[1988]] - [[Nelson Mandela]] et [[Anatoli Mertchenko]] *[[1989]] - [[Alexander Dubček]] *[[1990]] - [[Aung San Suu Kyi]] *[[1991]] - [[Adem Demaçi]] *[[1992]] - Matres de placia Maii *[[1993]] - [[Oslobođeje]] *[[1994]] - [[Taslima Nasrin]] *[[1995]] - [[Leyla Zana]] *[[1996]] - [[Wei Jingsheng]] *[[1997]] - [[Salima Ghezali]] *[[1998]] - [[Ibrahim Rugova]] *[[1999]] - [[Xanana Husmāo]] *[[2000]] - [[¡Basta Ya!]] *[[2001]] - [[Nurit Peled-Elhanan]], [[Izzat Ghazzawi]] et [[Zacarias Kamwenbo]] *[[2002]] - [[Osvaldus Payá]] *[[2003]] - [[Kofi Annan]] et [[Nationes Unitae]] *[[2004]] - Coolegium diurnariorum [[Belarussia]]e *[[2005]] - [[Dominae Albae Vestitae]], [[Relatores sine finibus]] et [[Hauwa Ibrahim]] *[[2006]] - [[Arexandrus Milinkevitch]] *[[2007]] - [[Salih Mahmoud Osman]] *[[2008]] - [[Hu Jia]] *[[2009]] - [[Memorial]] *[[2010]] - [[Gulielmus Fariñas]] *[[2011]] - Activitae [[Ver Arabicum|Veris Arabici]], [[Asmaa Mahfouz]], [[Ahmed al-Senussi]], [[Razan Zaitouneh]], [[Ali-Farzat]] et [[Machometus Bouazizi]] *[[2012]] - [[Nasrin Sotoudeh]] et [[Jafar Panahi]] *[[2013]] - [[Malala Yousafzai]] *[[2014]] - [[Dionysius Mukwege]] *[[2015]] - [[Raif Badwi]] *[[2016]] - [[Nadia Murad]] et [[Lamya Haij Bashar]] *[[2017]] - [[Oppositio (civilitas)|Oppositiones]] in [[Venetiola]] *[[2018]] - [[Oleh Sentsov]] *[[2019]] - [[Ilham Tohti]] *[[2020]] - Opposiriones in [[Belorussia]] *[[2021]] - [[Alexius Navalnyj]] *[[2022]] - Populi [[Ucraina]]e contra [[Incrusio Russica in Ucrainam (2022)|Incrusionem Rissicam]] *[[2023]] - Mors [[Mahsa Amini]] *[[2024]] - [[Maria Cornia Machado]] *[[2025]] - [[Andrzej Poczobut]] et [[Mzia Amaglobeli]] *[[2026]] - [[Tribunal criminale internationale]] {{NexInt}} *[[Iura humana]] *[[Libertas sentiendi]] ==Notae== <references/> == Nexus externi == *[http://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/en/home De Praemio Sacharoviano] ([[Parlamentum Europaeum]]) [[Categoria:Iura humana]] [[Categoria:Parlamentum Europaeum]] [[Categoria:Praemia]] 4kqyt37nxuzsz71zt8nwlztauzlobmg 0 175177 3997145 3145344 2026-10-26T10:42:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997145 wikitext text/x-wiki {{capsa subdivisionis Vicidata}} '''Cosciusco''' ([[Lingua Anglica|Anglice]] ''Kosciusko'') est [[urbs]] [[Mississippia]]e [[Civitates Foederatae Americae|Civitatibus Foederatis Americae]] sita 7 402 incolarum ([[2010]]) et sedes comitatuarius [[Attala Comitatus]]. Urbs post [[Thaddaeus Cosciusco|Thaddaeum Cosciusconem]] ducem [[exercitus|militarem]] [[Polonia|Polonicum]] nominata est. ==Clari cives== * [[David Barnes]] * [[Oprah Winfrey]] * [[Carolus Musselwhite]] * [[Iacobus Meredith]] * [[Roy Oswalt]] * [[Christophorus Payne]] {{NexInt}} * [[Vicksburgum]] ==Nexus externi== * [https://web.archive.org/web/20141010142419/http://kosciusko.ms/ Situs officialis] {{ling|Anglice}} {{urbs-stipula}} [[Categoria:Urbes Mississippiae]] o7u100dceo44vwrzpjlka451y4vsfv1 0 183744 3996958 3923635 2026-10-25T15:48:47Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996958 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Alexander Grothendieck''' ([[Berolinum|Berolini]] natus [[28 Martii]] [[1928]]; mortuus die [[13 Novembris]] [[2014]]) fuit [[mathematicus]] operis de [[geometria analytica|geometria algebraica]] notus. In [[Germania]] natus est, sed in [[Francia]] iamdiu habitabat. In multis disciplinis [[mathematica|mathematicis]] laboravit, inter quas geometria algebraica, [[algebra homologica]], [[theoria categoriarum]], [[topologia]], [[theoria numerorum]] et [[analysis mathematica|analysis]] functionalis. ==Vita== Pater, qui in [[Russia]] natus est, migravit ad Germaniam, ubi matrem eius obvenit, quae Germanica erat. Primos annos pueritiae Grothendieck Berolini cum parentibus habitabat. Postquam parentes ad Franciam anno 1933 migraverunt, paucos annos [[Hamburgum|Hamburgi]] cum nutritore degebat. Anno [[1939]] Grothendieck, cuius pater [[Populus Iudaicus|Iudaeus]] erat, ad Franciam migravit ut [[Factio Nazista|factionem Nazistam]] fugeret. In Francia occupationem Nazistam vitavit, sed pater eius in [[castra carceralia|castris carceralibus]] mortuus est.<ref name="Scharlau 931">[https://web.archive.org/web/20111221223505/http://www.ams.org/notices/200808/tx080800930p.pdf Scharlau], p. 931</ref> Bello terminato, ad [[Universitas Montispessulani|universitatem Monspessulani]], deinde ad [[Schola Normalis Superior|Scholam Normalem Superiorem]] studebat. Anno [[1949]] ad [[Universitas Nanceiensis|Universitatem Nanceiensem]] advenit ut analysi functionali studeret. De [[saptium topologicum vectorum|spatio topologico vectorum]] dissertationem anno [[1953]] perfecit.<ref name="OConnor">[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Grothendieck.html O'Connor and Robertson]</ref> Anno [[1959]] autem ad [[Institut des hautes études scientifiques|Institutum Scientiarum Provectarum]] ([[Francogallice]]: ''Institut des Hautes Études Scientifiques'') docere coepit. Hoc spatium temporis saepe aevum aureum vocetur, quod illos annos Grothendieck multas res mathematicas magni momenti effecit, praesertim in geometria algebraica et theoria categoriarum.<ref name="OConnor" /> Pro operae de geometria algebraica [[numisma Fields|numismate Fields]] anno [[1966]] tributus est. Activismum animadvertere anno [[1970]] coepit et Institutum, quod pecuniam exercitus Franciae accipiebat, relinquit. Illos annos naturae destructionem, potestatem militarem, et [[arma nuclearia]] opponebat. Societatem quoque condidit nomine ''Survivre et Vivre'' his rebus melius promovendis.<ref name="Scharlau 933">[https://web.archive.org/web/20111221223505/http://www.ams.org/notices/200808/tx080800930p.pdf Scharlau], p. 933</ref> Anno [[1988]] Grothendieck mathematicam prorsus desiit et de [[philosophia]] et [[religio|religione]] scribere coepit. Has scriptiones meditationes vocat - et milia multa paginarum complent.<ref name="Scharlau 938">[https://web.archive.org/web/20111221223505/http://www.ams.org/notices/200808/tx080800930p.pdf Scharlau], p. 938</ref> Alii Grothendieck nunc [[morbus mentis|morbum mentis]] pati putant. Non iam cum amicis nec cum familia colloqui creditur. Recentius solus loco ignoto in Francia habitabat.<ref name="Scharlau 933" /> ==Adeptiones in mathematica arte== Maximi momenti [[theorema Grothendieck-Riemann-Roch]] et correctio generalis disciplinae. Quoque [[theoria schemarum|theoriam schemarum]] creavit, quod plures demonstrationes in theoria numerorum effecit. [[Andreas Wiles]] allis harum exsecutionum usus est in demonstratione [[Theorema Ultimum Fermatianum|Theorematis Ultimi Fermatiani]].<ref name="OConnor" /> Grothendieck definitionem [[categoria|categoriae]] quoque mutavit et [[theoria topon|theoriam topon]] creavit, quae est pars theoriae categorianum [[logica|logicam]] [[geometria|geometriae]] iungens.<ref name="Marquis">[http://plato.stanford.edu/entries/category-theory/ Marquis], "Category Theory", </ref> ==Notae== <references/> == Nexus externi == {{Fontes biographici}} {{Commonscat}} * Harvey Shoolman, "[https://www.theguardian.com/science/2014/nov/25/alexander-grothendieck Alexander Grothendieck obituary.]" Apud: ''The Guardian'', 25.11.2014 * {{DNB-Portal|118952773}} * [https://grothendieck.umontpellier.fr/ Montpellier, Archive Grothendieck] * [https://web.archive.org/web/20210507000626/http://www.grothendieckcircle.org/ cirulusde Grothendieck], ubi nexus multos inveneris * Allyn Jackson: ''Comme Appelé du Néant – As If Summoned from the Void: The Life of Alexandre Grothendieck.'' [https://web.archive.org/web/20170511212426/http://www.ams.org/notices/200409/fea-grothendieck-part1.pdf PDF,] [https://web.archive.org/web/20191008040724/http://www.ams.org/notices/200410/fea-grothendieck-part2.pdf PDF.] * Scharlau [https://web.archive.org/web/20121202033414/http://www.ams.org/notices/200808/ de Grothendieck.] Notae AMS, Septembris 2008. * Artin et.al.: ''[http://www.ams.org/journals/notices/201603/index.html Grothendieck.]{{Nexus deficit|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' Notae AMS, Martii2016 (necnon Colin McLarty: ''How Alexander Grothendieck simplified algebraic geometry'') et [http://www.ams.org/journals/notices/201604/index.html notae AMS, Aprilis 2016.]{{Nexus deficit|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Barry Mazur: ''[https://www.ams.org/notices/200410/what-is.pdf What is a motive?]'' Notae AMS, Novembris 2004 (PDF). * Luc Illusie: ''[https://web.archive.org/web/20200801181450/http://www.ams.org/notices/200409/what-is-illusie.pdf What is a topos?]'' Notae AMS, Octobris 2004 (PDF). * [http://www.zeit.de/2008/14/P-Grothendieck Würdigung von Scharlau anlässlich des 80. Geburtstages.] Apud: ''Zeit.de.'', 27.3.2008 * Scharlau et.al. [http://wwwmath.uni-muenster.de/u/scharlau/scharlau/ cum multis biographicis rebus] * Deutschlandradio: [http://www.dradio.de/dkultur/sendungen/zeitreisen/746626/ culturalia et Grothendieck.] * Philippe Douroux: [http://www.liberation.fr/sciences/2014/11/13/alexandre-grothendieck-ou-la-mort-d-un-genie-qui-voulait-se-faire-oublier_1142614 ''Alexandre Grothendieck, ou la mort d’un génie qui voulait se faire oublier.''] Apud: ''Libération'', 13.11.2014 * ''[http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/mathematiker-alexander-grothendieck-ist-tot-a-1003031.html Einsames Genie: Mathematik-Mönch Alexander Grothendieck ist tot.]'' Apud: ''Spiegel'', 14.11.2014 * Jacob Murre: ''Erinnerungen an Grothendieck.'' Nieuw Archief voor Wiskunde, März 2016, [http://www.nieuwarchief.nl/serie5/pdf/naw5-2016-17-1-058.pdf PDF.] * [https://web.archive.org/web/20220704125520/https://agrothendieck.github.io/ A. Grothendieck], Mateo Carmona. {{Lifetime|1928|2014|Grothendieck, Alexander}} [[Categoria:Mathematici Germaniae]] [[Categoria:Mathematici Franciae]] [[Categoria:Alumni Universitatis Montispessulani]] [[Categoria:Alumni Universitatis Nanceiensis]] [[Categoria:Professores Instituti Studiorum Superiorum Scientificorum Parisiensis]] {{Myrias|Homines}} kxvg6c078xojhx9ddq91wpbm3r163oc 0 185158 3997143 3995642 2026-10-26T09:39:43Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 25 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997143 wikitext text/x-wiki Ecce catalogus [[concilium|conciliorum]] [[Principatus Asturiarum]] ordinatorum secundum [[numerus incolarum|numerum incolarum]] (cum datis ex [[Institutum Nationale Statisticae (Hispania)|INE]] anno [[2011]]): {| border="1" class="sortable wikitable" ! Positio !! [[Concilium]] [[Latine]] !! [[Concilium]] [[Hispanice]] !! [[Concilium]] [[Asturice]] !! [[Concilium]] [[Euvenavice]] !! [[Numerus incolarum]] !! [[Area (geometria)|Area]] ([[chiliometrum quadratum|km²]]) |- | 1 || [[Gigia]] || ''Gijón'' || ''Xixón'' || ''Xixón'' || 277 559 || 181,6 |- | 2 || [[Ovetum]] || ''Oviedo'' || ''Uviéu'' || ''Oviedo'' || 225 391 || 186,65 |- | 3 || [[Flavionavia]]<ref>[http://www.columbia.edu/acis/ets/Graesse/orblatf.html Orbis Latinus Graesse]</ref> || ''Avilés'' || ''Avilés'' || ''Avilés'' || 83 617 || 26,81 |- | 4 || [[Siarius]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222618/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=883&palabra=Siero Toponymia Asturiana]</ref> || ''Siero'' || ''Siero'' || ''Siero'' || 52 094 || 211,23 |- | 5 || [[Langiciati]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Langreo#Historia Vicipaedia Hispanica]</ref> || ''Langreo'' || ''Llangréu'' || ''Langreo'' || 44 737 || 82 46 |- | 6 || [[Meres]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135847/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=692&palabra=Mieres Toponymia Asturiana]</ref> || ''Mieres'' || ''Mieres'' || ''Mieres'' || 42 951 || 146,03 |- | 7 || [[Castellum Gauzon]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Castrill%C3%B3n#Edad_media_y_moderna Vicipaedia Hispanica]</ref> || ''Castrillón'' || ''Castrillón'' || ''Castrillón'' || 22 893 || 55,34 |- | 8 || [[Sanctus Martinus Regis Aurelii]] || ''San Martín del Rey Aurelio'' || ''Sanmartín del Rei Aurelio'' || ''Sanmartín del Rei Aurelio'' || 18 286 || 56,13 |- | 9 || [[Curvaria (Asturiae)|Curvaria]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135828/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=840&palabra=Corvera Toponymia Asturiana]</ref> || ''Corvera de Asturias'' || ''Corvera'' || ''Corvera'' || 16 236 || 46,01 |- | 10 || [[Veca]]<ref>[http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof4/s0967c.html Lexicon Universale Hofmann]</ref> || ''Villaviciosa'' || ''Villaviciosa'' || ''Villaviciosa'' || 14 962 || 276,23 |- | 11 || [[Canicae Narceae|Canĭcae Narcēae]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011407/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=434&palabra=Cangas Toponymia Asturiana]</ref><ref>[http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof4/s0903c.html Lexicon Universale Hofmann]</ref> || ''Cangas del Narcea'' || ''Cangas del Narcea'' || ''Cangas del Narcea'' || 14 249 || 823,57 |- | 12 || [[Flaviana (Asturiae)|Flaviana]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Langreo#Historia Vicipaedia Hispanica]</ref> || ''Laviana'' || ''LLaviana'' || ''Laviana'' || 14 085 || 130,99 |- | 13 || [[Planae]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011252/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=852&palabra=Llanes Toponymia Asturiana]</ref> || ''Llanes'' || ''Llanes'' || ''Llanes'' || 14 048 || 263,59 |- | 14 || [[Lucus Asturum]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Llanera#Historia Vicipaedia Hispanica]</ref> || ''Llanera'' || ''Llanera'' || ''Llanera'' || 14 036 || 106,69 |- | 15 || [[Valles Esvae]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120118182617/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=499&palabra=Vald%E9s Toponymia Asturiana]</ref> || ''Valdés'' || ''Valdés'' || ''Valdés'' || 13 241 || 353,52 |- | 16 || [[Lena (Asturiae)|Lena]] || ''Lena'' || ''Lena'' || ''Lena'' || 12 545 || 315 51 |- | 17 || [[Ayer]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135841/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=827&palabra=Ayer Toponymia Asturiana]</ref> || ''Aller'' || ''Ayer'' || ''Aller'' || 12 324 || 375,89 |- | 18 || [[Carrenius]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306153318/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=835&palabra=Carre%F1o Toponymia Asturiana]</ref> || ''Carreño'' || ''Carreño'' || ''Carreño'' || 10 963 || 66,70 |- | 19 || [[Gradus (Asturiae)|Gradus]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222614/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=104&palabra=Grado Toponymia Asturiana]</ref> || ''Grado'' || ''Grau'' || ''Grado'' || 10 901 || 221,63 |- | 20 || [[Gauzon]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306213831/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=846&palabra=Goz%F3n Toponymia Asturiana]</ref> || ''Gozón'' || ''Gozón'' || ''Gozón'' || 10 833 || 81,72 |- | 21 || [[Tineius]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222637/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=890&palabra=Tineo Toponymia Asturiana]</ref> || ''Tineo'' || ''Tinéu'' || ''Tineo'' || 10 829 || 540,83 |- | 22 || [[Navia (Asturiae)|Navia]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306213856/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=280&palabra=Navia Topnymia Asturiana]</ref> || ''Navia'' || ''Navia'' || ''Navia'' || 9 015 || 63,12 |- | 23 || [[Pravia]] || ''Pravia'' || ''Pravia'' || ''Pravia'' || 8 995 || 102,96 |- | 24 || [[Pialonia]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Pilo%C3%B1a#Edad_media_y_edad_moderna Toponymia Asturiana]</ref> || ''Piloña'' || ''Piloña'' || ''Piloña'' || 7 915 || 283,89 |- | 25 || [[Canicae Onnenses|Canĭcae Onneses]]<ref>[http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof4/s0903c.html Lexicon Universale Hofmann]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160305011413/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=On%EDs&buscar=Buscar Toponymia Asturiana]</ref> || ''Cangas de Onís'' || ''Cangues'' || ''Cangas d'Onís'' || 6 786 || 212,75 |- | 26 || [[Ripa Saliae]] || ''Ribadesella'' || ''Ribeseya'' || ''Ribadesella'' || 6 242 || 84,37 |- | 27 || [[Parres]] || ''Parres'' || ''Parres'' || ''Parres'' || 5 796 || 126,08 |- | 28 || [[Salae]] || ''Salas'' || ''Salas'' || ''Salas'' || 5 782 || 227,11 |- | 29 || [[Coticularium]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011346/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=398&palabra=Cuideiru Toponymia Asturiana]</ref> || ''Cudillero'' || ''Cuideiru'' || ''Cudillero'' || 5 721 || 100,78 |- | 30 || [[Nava (Asturiae)|Nava]] || ''Nava'' || ''Nava'' || ''Nava'' || 5 597 || 95,81 |- | 31 || [[Naurenia]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Nore%C3%B1a#Baja_Edad_Media Vicipaedia Hispanica]</ref> || ''Noreña'' || ''Noreña'' || ''Noreña'' || 5 432 || 5,29 |- | 32 || [[Vaeca Euvis]]<ref>[https://web.archive.org/web/20101029031805/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=522&palabra=vegadeo Toponymia Asturiana]</ref> || ''Vegadeo'' || ''A Veiga'' || ''A Veiga'' || 4 160 || 82 75 |- | 33 || [[Saltus Navis]] || ''Soto del Barco'' || ''Sotu'l Barcu'' || ''Soto del Barco'' || 4 075 || 35,34 |- | 34 || [[Tapia Casaregensis]] || ''Tapia de Casariego'' || ''Tapia'' || ''Tapia'' || 4 045 || 65,99 |- | 35 || [[Francum]] || ''El Franco'' || ''El Franco'' || ''El Franco'' || 3 981 || 78,04 |- | 36 || [[Castrum Pauli (Asturiae)|Castrum Pauli]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222624/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=837&palabra=Castropol Toponymia Asturiana]</ref> || ''Castropol'' || ''Castropol'' || ''Castropol'' || 3 762 || 125,77 |- | 37 || [[Colunga]] || ''Colunga'' || ''Colunga'' || ''Colunga'' || 3 735 || 97,57 |- | 38 || [[Coanna]] || ''Coaña'' || ''Cuaña'' || ''Cuaña'' || 3 447 || 65,80 |- | 39 || [[Mauricinus]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222630/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=858&palabra=Morc%EDn Toponymia Asturiana]</ref> || ''Morcín'' || ''Morcín'' || ''Morcín'' || 2 870 || 50,05 |- | 40 || [[Cabrales]] || ''Cabrales'' || ''Cabrales'' || ''Cabrales'' || 2 227 || 238,29 |- | 41 || [[Revosa]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135908/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=271&palabra=Riosa Toponymia Asturiana]</ref> || ''Riosa'' || ''Riosa'' || ''Riosa'' || 2 170 || 46,49 |- | 42 || [[Candamu|Candāmu]] || ''Candamo'' || ''Candamu'' || ''Candamo'' || 2 170 || 71,97 |- | 43 || [[Adlimes]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222606/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=179&palabra=Allande Toponymia Asturiana]</ref> || ''Allande'' || ''Ayande'' || ''Ayande'' || 2 004 || 342,24 |- | 44 || [[Riparia (Asturiae)|Riparia]] || ''Ribera de Arriba'' || ''La Ribera'' || ''Ribera d'Arriba'' || 1 984 || 21,98 |- | 45 || [[Regariae]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306153315/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=872&palabra=Les%20Regueres Toponymia Asturiana]</ref> || ''Las Regueras'' || ''Les Regueres'' || ''Las Regueras'' || 1 981 || 65,85 |- | 46 || [[Muri Nelsi]] || ''Muros de Nalón'' || ''Muros'' || ''Muros de Nalón'' || 1 938 || 8,09 |- | 47 || [[Tebrica|Tebrīca]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135923/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=3&palabra=Teberga Toponymia Asturiana]</ref> || ''Teverga'' || ''Teberga'' || ''Teverga'' || 1 929 || 168,86 |- | 48 || [[Bimenes|Bimēnes]] || ''Bimenes'' || ''Bimenes'' || ''Bimenes'' || 1 901 || 32,69 |- | 49 || [[Ripa Devae]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135914/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=873&palabra=Ribedeva Toponymia Asturiana]</ref> || ''Ribadedeva'' || ''Ribedeva'' || ''Ribadedeva'' || 1 882 || 35,66 |- | 50 || [[Bovale]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Boal#Etimolog.C3.ADa Vicipaedia Hispanica]</ref> || ''Boal'' || ''Bual'' || ''Bual'' || 1 863 || 120,28 |- | 51 || [[Casum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135932/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=838&palabra=Casu Toponymia Asturiana]</ref> || ''Caso'' || ''Casu'' || ''Caso'' || 1 839 || 307,94 |- | 52 || [[Bellus Mons Miranda]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222611/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=Belmonte&buscar=Buscar Toponymia Asturiana]</ref> || ''Belmonte de Miranda'' || ''Balmonte'' || ''Belmonte de Miranda'' || 1 715 || 208,01 |- | 53 || [[Ibia]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135929/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=849&palabra=Ibias Toponymia Asturiana]</ref> || ''Ibias'' || ''Ibias'' || ''Ibias'' || 1 661 || 333,30 |- | 54 || [[Villa Allioni]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306153322/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=964&palabra=Villay%F3n Toponymia Asturiana]</ref> || ''Villayón'' || ''Villaión'' || ''Villaión'' || 1 520 || 132,46 |- | 55 || [[Summetum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190918041459/https://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=318&palabra=Somiedo Toponymia Asturiana]</ref> || ''Somiedo'' || ''Somiedu'' || ''Somiedo'' || 1 409 || 291,38 |- | 56 || [[Sariegu]] || ''Sariego'' || ''Sariegu'' || ''Sariego'' || 1 320 || 25,73 |- | 57 || [[Penna Melera Inferior]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135837/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=865&palabra=Pe%F1amellera%20Baja Toponymia Asturiana]</ref> || ''Peñamellera Baja'' || ''Peñamellera Baxa'' || ''Peñamellera Baixa'' || 1 319 || 83,85 |- | 58 || [[Caridosus]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140202101015/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=871&palabra=quir%F3s Toponymia Asturiana]</ref> || ''Quirós'' || ''Quirós'' || ''Quirós'' || 1 309 || 208,79 |- | 59 || [[Decania]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306213841/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=20&palabra=Dega%F1a Toponymia Asturiana]</ref> || ''Degaña'' || ''Degaña'' || ''Degaña'' || 1 225 || 87,16 |- | 60 || [[Cabranes]] || ''Cabranes'' || ''Cabranes'' || ''Cabranes'' || 1 079 || 38,31 |- | 61 || [[Illae]] || ''Illas'' || ''Illas'' || ''Illas'' || 1 020 || 25,51 |- | 62 || [[Grandae Ipsius Liminis]]<ref>[https://web.archive.org/web/20241203163245/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=847&palabra=Grandas Toponymia Asturiana]</ref> || ''Grandas de Salime'' || ''Grandas de Salime'' || ''Grandas de Salime'' || 1 016 || 112,55 |- | 63 || [[Superscopulum]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306213859/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=400&palabra=Sobrescobiu Toponymia Asturiana]</ref> || ''Sobrescobio'' || ''Sobrescobiu'' || ''Sobrescobio'' || 895 || 69,43 |- | 64 || [[Pruazia]]<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Proaza#Historia Vicipaedia Hispanica] </ref> || ''Proaza'' || ''Proaza'' || ''Proaza'' || 823 || 76,79 |- | 65 || [[Onnensis]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306213903/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=863&palabra=On%EDs Toponymia Asturiana]</ref> || ''Onís'' || ''Onís'' || ''Onís'' || 805 || 75,42 |- | 66 || [[Amieva|Amiēva]] || ''Amieva'' || ''Amieva'' || ''Amieva'' || 804 || 113,90 |- | 67 || [[Attalamundus]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011326/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=888&palabra=Taramundi Toponymia Asturiana]</ref> || ''Taramundi'' || ''Taramundi'' || ''Taramundi'' || 732 || 82,16 |- | 68 || [[Ponga]] || ''Ponga'' || ''Ponga'' || ''Ponga'' || 688 || 205,98 |- | 69 || [[Penna Melera Superior]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135837/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=865&palabra=Pe%F1amellera%20Baja Toponymia Asturiana]</ref> || ''Peñamellera Alta'' || ''Peñamellera Alta'' || ''Peñamellera Alta'' || 617 || 92,19 |- | 70 || [[Sanctus Thyrsus Apris]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304222603/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=949&palabra=Abres Toponymia Asturiana]</ref> || ''San Tirso de Abres'' || ''Santiso d'Abres'' || ''San Tiso d'Abres'' || 531 || 31,41 |- | 71 || [[Caravia]] || ''Caravia'' || ''Caravia'' || ''Caravia'' || 522 || 13,36 |- | 72 || [[Sancta Eulalia Oscorum]] || ''Santa Eulalia de Oscos'' || ''Santalla d'Ozcos'' || ''Santalla d'Ozcos'' || 510 || 47,12 |- | 73 || [[Sanctus Martinus Oscorum]] || ''San Martín de Oscos'' || ''Samartín d'Ozcos'' || ''Samartín d'Ozcos'' || 503 || 66,56 |- | 74 || [[Egilanus]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210923210648/https://mas.lne.es/toponimia/index.php?palabra=Illano&buscar=Buscar Toponymia Asturiana]</ref> || ''Illano'' || ''Eilao'' || ''Eilao'' || 444 || 102,70 |- | 75 || [[Villa Nova Oscorum]] || ''Villanueva de Oscos'' || ''Vilanova d'Ozcos'' || ''Vilanova d'Ozcos'' || 364 || 72,98 |- | 76 || [[Sanctus Hadrianus (Asturiae)|Sanctus Hadrianus]] || ''Santo Adriano'' || ''Santu Adrianu'' || ''Santo Adriano'' || 265 || 22,60 |- | 77 || [[Petiosus]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160306213845/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=866&palabra=Pesoz Toponymia Asturiana]</ref> || ''Pesoz'' || ''Pezós'' || ''Pezós'' || 189 || 38,97 |- | 78 || [[Aernus et Tamecia]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305135844/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=886&palabra=Yernes%20y%20Tameza Toponymia Asturiana]</ref> || ''Yernes y Tameza'' || ''Yernes y Tameza'' || ''Yernes e Tameza'' || 178 || 31,63 |- | colspan=2 | '''ASTURIAE''' || ''Asturias'' || ''Asturies'' || ''Asturias'' || '''1.081.487''' || '''10 603,57''' |} ==Notae== <references /> [[Categoria:Asturiae]] f8ly66hzfzb6yg548ua3snqye2kga5d 0 189207 3997146 3714631 2026-10-26T11:05:41Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997146 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Cristina Maria Jorge Ferreira''' (communiter '''Cristina Ferreira''' appellata, nata die [[9 Septembris]] [[1977]], in urbe [[Turres Veteres|Turris Veteris]], in [[Portugallia]]), moderatrix [[televisio]]nis et [[diarium|diurnaria]] [[Portugallia|lusitana]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141226130114/http://www.tvi.iol.pt/programa/2015/artigo/1325627 ''Cristina Ferreira - apresentadora'']</ref> est. == Biographia == Nata [[Turres Vedrae|Turrium Vedrarum]] anno [[1977]], Historiis diplomata est, et postea etiam dplome diurnria cepit. Ab anno [[2004]], cum [[Manuel Ludovicus Goucha|Manuel Ludovico Goucha]], ''Você na TV!'' moderat. == Televisio TVI == * [[2002]] - Reporter in ''Olá Portugal'' * [[2003]] - ''Big Brother - Extra'' * [[2003]] - Reporter in ''Diário da Manhã'' * [[2004]]-attualità - ''Você na TV!'' * [[2011]] - ''Uma canção para ti IV'' * [[2012]] - ''A tua cara não me é estranha'' (3 anni)<ref>[https://archive.is/20130504055101/http://activa.sapo.pt/tv/programas/2012/07/30/todos-os-visuais-de-cristina-ferreira-em-a-tua-cara-nao-me-e-estranha ''Todos os visuais de Cristina Ferreira em "A Tua Cara Não Me é Estranha"'']</ref> * [[2011]]-[[2013]] - Somos Portugal == Decorationes == * [[2011]]: 2° Galà Trofeo ''TV7Dias'': melius moderatrix [[televisio]]nis totiusque annis. == Notae == <references /> == Nexus externus == * [http://dailycristina.com/ Daily Cristina] {{DEFAULTSORT:Ferreira, Cristina}} [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Incolae Portugalliae]] [[Categoria:Nati 1977]] [[Categoria:Televisio]] qqyhbn7dmtdnuaq6pdo0ad39ijkz69c 0 197652 3997063 3712352 2026-10-25T23:55:34Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997063 wikitext text/x-wiki <!--{{infobox UK place| |country = Anglia |official_name= Bishopsbourne |static_image = [[File:Bishopsbourne church.jpg|200px]] |static_image_caption=<small>Bishopsbourne church</small> |latitude= 51.2307 |longitude= 1.1353 |label_position= top |population = |civil_parish= |shire_district= [[Urbs Cantuaria|Cantuaria]] |shire_county= [[Kent]] |region= Anglia Meridiorientalis |constituency_westminster= [[Canterbury (UK Parliament constituency)|Canterbury]] |post_town= Canterbury |postcode_district = CT4 |postcode_area= CT |dial_code= 01227 |os_grid_reference= TR189526 }}--> [[Fasciculus:Bishopsbourne church.jpg|thumb|Ecclesia Sanctae Mariae et agri circumiacentes.]] [[Fasciculus:Bishopsbourne Station 1808219 20293349.jpg|thumb|Reliquiae anno [[1963]] stationis [[ferrivia]]riae Bishopsbourne, quae anno [[1940]] finita est.]]<!-- [[Fasciculus:Bishopsbourne 1.jpg|thumb|left|St Mary's Church from Bourne Park]]--> '''Bishopsbourne''' est parvus [[vicus]] in [[Cantia]] [[Anglia]]e situs, in valle [[Little Stour|Nailbourne]] 4 fere [[milia]] a [[Cantuaria]] et 15 fere milia a [[Dubris|Dubre]] iacens. Vico est [[domus publica (Britannia)|domus publica]], The Mermaid, anno [[1861]] [[aedificium|aedificata]], et templum, Ecclesia Sanctae Mariae, [[murale|picturis muralibus]] ex [[saeculum 14|saeculo quarto decimo]]. [[Iosephus Conrad]] [[scriptor mythistoriarum]] hic [[habitatio|habitavit]], cuius domus, Oswalds, iam exstat. [[Scriptor]] [[Jocelyn Brooke]] in domu Forge House appellata [[habitatio|habitavit]], ante [[forum vicanum]], Conrad Hall, pro decore Iosephi Conrad appellatum. Bishopsbourne secundum [[Elham Valley Railway]] iacet, sed ex anno [[1947]] [[hamaxostichus|hamaxostichi]] non iam commeant, ac prima [[statio ferriviaria]] domicilium privatum factum est. Anno [[1844]] cavum in [[Bourne Park]], ubi [[stadium]] pedilusorium nunc stat, reliquias [[Aetas Ferrea|Aetatis Ferreae]] patefecit. [[Mozart]], [[compositor]] [[Austria]]cus, Bourne Park House anno [[1765]] visitavit. [[Ricardus Hooker]] fuit [[rector]] a [[1595]] ad [[1600]]. Hooker gravem egit [[persona]]m in evolutione [[Anglicanismus|Anglicanismi]], pro [[via media]] inter [[Protestans|Protestantismus]] et [[Catholicismus|Catholicismum]] vehementius disputans. ''The Laws of Ecclesiastical Polity'' (Leges Reipublicae Ecclesiasticae Formae), suum opus in voluminibus [[octo]] prolatum, [[rectorium|rectorio]] in Bishopsbourne partim scriptum est. Post [[mors|mortem]], in [[cancellus|cancello]] [[templum|templi]] sepultus est, eius monumento a [[Gulielmus Cowper|Gulielmo Cowper]] suppeditato. [[Iosephus Bancroft Reade]], praecursor [[photographia|photographicus]], fuit rector a [[1863]] usque ad mortem, anno [[1870]], et in templo quoque sepultus est. Die [[30 Augusti]] [[1940]], quoddam [[Spitfire]], [[aeroplanum insectatorium]], a [[Iosephus I. Johnson|Sgt J. I. Johnson]] conductum, in terram prope ad vicum cecidit, et Johnson interfectus est. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Bishopsbourne}} * [https://web.archive.org/web/20060521185931/http://web.arch.ox.ac.uk/archives/asbuckets/bucket.php?site_ID=37 Bucket Catalogue: Bishopsbourne, Bourne Park,] web.arch.ox.ac.uk * [https://web.archive.org/web/20070520020200/http://www.barham-kent.org.uk/Rail%20Services.htm Elham Valley Railway,] www.barham-kent.org.uk * [https://web.archive.org/web/20080514020433/http://www.shepherdneame.co.uk/pubs/pubs.php/mermaidinn_canterbury The Mermaid,] www.shepherdneame.co.uk * [http://www.paintedchurch.org/bishbwei.htm Muralia in Ecclesia Sanctae Mariae,] www.paintedchurch.org * [http://bish.nogbad.co.uk Singula de Bishopsbourne et imagines vici,] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bish.nogbad.co.uk * [http://www.barhamdownschurches.org.uk Templum Bishopsbourne,] www.barhamdownschurches.org.uk {{geo-stipula}} <!--pro tem, pro:--> [[Categoria:Loci habitati comitatus Cantii]] aeyit9wpvj78p4yb8s303x22vcoor84 0 199006 3997046 3432412 2026-10-25T19:55:19Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3997046 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ile_de_Thau%2C_S%C3%A8te%2C_H%C3%A9rault_01.jpg|thumb|250px|Loupian: despectus in vicum]] [[Fasciculus: Map commune FR insee code 34143.png|left|thumb|250px|Loupian: communis tabula]] ''' Loupian ''' ([[Occitanice]] ''Lopian'') est commune [[Francia|Francicum]] 2'092 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Arauris (praefectura Franciae)|Arauris]] in regione [[Occitania et Ruscino]]ne. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Arauris]] == Nexus externi == {{CommuniaCat| Loupian |Loupian }} * [http://www.loupian.fr/ Loupian pagina interretialis] * {{INSEE commune|34143|de=Loupian}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Araurae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Araurae]] r8mlpbbmoomxss2ktwlh4j9x2t5a6gu 3997047 3997046 2026-10-25T19:55:59Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3997047 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ile_de_Thau%2C_S%C3%A8te%2C_H%C3%A9rault_01.jpg|thumb|250px|Loupian: despectus in vicum]] [[Fasciculus: Map commune FR insee code 34143.png|left|thumb|250px|Loupian: communis tabula]] ''' Loupian ''' ([[Occitanice]] ''Lopian'') est commune [[Francia|Francicum]] 2'169 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Arauris (praefectura Franciae)|Arauris]] in regione [[Occitania et Ruscino]]ne. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Arauris]] == Nexus externi == {{CommuniaCat| Loupian |Loupian }} * [http://www.loupian.fr/ Loupian pagina interretialis] * {{INSEE commune|34143|de=Loupian}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Araurae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Araurae]] iwg4ou4cts28yw8d7b103z3ags0yz3m 0 199445 3997050 3984905 2026-10-25T20:37:50Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De posteritate litteraria */ 3997050 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} [[Fasciculus:Xenophon - ita, Anno Domini MCCCCLXXXXIIII die vero II iulii - 943932.jpg|thumb|''Cyropaedia'' Italiane versaː editio [[incunabula]] (1494).]] '''''Cyropaedia''''' ([[Graece]] ''Κύρου παιδεία'' 'Cyri [[institutio]]') est [[mythistoria]] de rebus gestis [[Cyrus II (rex Persarum)|Cyri Maioris]], [[rex|regis]] [[Persia|Persarum]] ab anno [[550 a.C.n.|550]] ad [[530 a.C.n.]], a [[Xenophon (scriptor)|Xenophonte]], [[scriptor]]e Graeco, prima parte [[saeculum 4 a.C.n.|quarti saeculi a.C.n.]], octo [[liber|libris]] disposita. Qua lectione delectatus [[Cicero]] optime de ea iudicavit, cum scriberet: "Cyrus ille a Xenophonte non ad [[historia]]e fidem scriptus est, sed ad effigiem iusti imperii."<ref>Ad Quintum fr. I,1,23.</ref> Etenim de rebus illo tempore a Persis gestis Graeci pauca noverunt, quae apud [[Herodotus|Herodotum]] leguntur. Sed dum eventa, [[dialogus|dialogos]], [[oratio]]nes, [[proelium|proelia]] suo arbitrio ficta narrat Xenophon, re vera de [[educatio]]ne et [[iustitia]], de disciplina militari et optimo [[imperator]]e, de arte magni imperii comparandi et administrandi disserit. Itaque ''Cyropaedia'' ad [[philosophia politica|politicam philosophiam]] pertinere potius videatur, adeo ut nonnulli critici opinati sint hoc libro Xenophontem [[Res publica (Plato)|''Rei Publicae'']] [[Platon|Platonis]] respondere voluisse<ref>[[Aulus Gellius]], ''Noct. Att''., XIV,3. [[Diogenes Laertius]] ''Vita Platonis'' III,34.</ref> (quod alioqui dubium est). Certe [[monarchia|monarchiam]] militarem laudat Xenophon, non [[oligarchia|oligarchiam]] philosophorum. ==De significatione tituli== ''Cyri institutio'' non tantum educationem in aula patris, regis Persici, et apud avum maternum, regem Medorum, a Cyro acceptam designat (genitivus obiectivus: Cyrum instituunt), quae in libro primo explicatur. Si ita esset titulus tantummodo cum argumento primi libri congrueret.<ref>Quod tamen fieri potest: nam ''[[Anabasis (Xenophon)|Anabasis]]'' proprie tantum cum primo libro convenit, id est itinere a Sardibus usque in Babyloniam.</ref> Etiam ad exempla moralia et politica pertinet quae Cyrus, rex factus, posteris Persis tamquam hereditatem tradidit et reliquis libris explicantur. Nam Cyrus velut magister Persiae in hoc opere depingitur. ==Quid sibi proposuerit Xenophon== [[Fasciculus:Map of the Achaemenid Empire.jpg|right|thumb|300px|Imperium Persicum.]] In ''Cyropaedia'' Cyrus mores aliquatenus ipsius Xenophontis similes exhibet : homo [[religio]]sus est qui, nisi [[deus|deorum]] voluntate perspecta, nullum inceptum aggreditur, [[eques]] et [[venator]] adsiduus studiosusque, nonnumquam etiam disserit velut ac si [[Socrates|Socratis]] discipulus [[Athenae|Athenis]] fuisset. Itaque dubitari potest utrum principem idealem delineare voluerit an potius vitam narrare quam sibi obvenire optavisset. Saepe enim in vita sua doluerat Xenophon quod milites Graeci seditiosi essent vel cives Athenienses magistratibus obsequi nollent<ref>''[[Memorabilia (Xenophon)|Mem]].'' III,5,19-21.</ref>. Contra in libro omnia quae imperat Cyrus statim praestantur. Porro mores Cyri illius Graeci potius quam barbari sunt, etiamsi nonnulla instituta Persica refert Xenophon quae noverat ab illo tempore quo [[Decem milia|''Decem Milium'' expeditioni]] interfuit. Contra nonnulla miro modo [[Sparta|Lacedaemoniorum]] similia sunt (''homotimoi,'' Latine 'aequivalentes'). Certe lectorem modernum [[Heros|herois]] nonnumquam taedet semper optima consilia proferentis, semper victoris, omnes virtutes summas exhibentis, ab omnibus militibus subiectisque amati, comprobati, laudati sine ulla invidia nec zelotypia<ref>Nisi unius avunculi sui, Cyaxaris, regis Medorum.</ref> ; sed a lectoribus antiquis ''Cyropaedia'' tamquam optima ars imperandi lectitabatur: nonne memoriae traditum est [[Scipio Aemilianus Africanus|Scipionem Aemilianum]] hunc librum semper secum circumtulisse?<ref>[[Cicero]], Ad Quintum fr. I,1,23.</ref> nonne [[Gaius Iulius Caesar]] ipse eam bene noverat atque, paulo ante quam occideretur, Cyri mortem apud Xenophontem,<ref>Longe alia vera mors Cyri fuisse videtur ; occisus enim in Scythia proelio adversus Massagetas traditur.</ref> ut lentiorem, in sermone quodam sibi aspernatus erat?<ref>[[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 87.</ref> Certe ''Cyropaediam'' legentibus [[Imperium Romanum]] futurum non minus saepe nobis in mentem venit quam [[Macedonia antiqua|Imperium Macedonicum]] [[Alexander Magnus|Alexandri Magni]]. ==De palinodia inexspectata== Extrema Cyropaedia longum capitulum<ref>VIII,8. Luccioni, ''Les idées politiques et morales de Xénophon'', 246–54.</ref> inexpectatum legimus in quo Persae, divitiis et luxuria diffluentes, tempore quidem quo scribit auctor, a maioribus suis degenerasse dicuntur, molles nunc et effeminati facti. Similem palinodiam de [[Sparta]] legimus extremo libello [[De republica Lacedaemoniorum (Xenophon)|de republica Lacedaemoniorum]]. Philologi de genuitate dissentiunt: alli ut apocryphum capitulum reiciunt, alii ipsa manu Xenophontis sed aliquanto postea additum esse credunt<ref>Ita in editione "Budé" Marcellus Bizos qui duo prima volumina curavit genuitatem aspernatur, E. Delebecque vero qui tertium volumen curavit, genuinum esse credit.</ref>. Nonne enim senior factus et eventis doctus intellegere potuit Xenophon sese multo pulchrius quam reapse erat Imperium Persicum vidisse? Ut [[Lycurgus]], Cyrus ipse culpa caret : post eius mortem nepotes institutionem a magno viro acceptam deseruerunt. Alii postremo hunc epilogum existimant iam ab initio fuisse existimant partem maximam eius quod Xenophon demonstrare volebat, scilicet populos exemplum ducis sui sequi solere : rege Cyro mortuo [[Persae]] qui, instigante eo, virtute generosa inter nationes claruerant, simul cum successoribus in regno [[Achaemenidae|Achaemenidarum]] degenerarunt atque, novis vitiis obnoxii, omnibus prioribus virtutibus destituti sunt<ref>L. A. Dorion, ''La responsabilité de Cyrus dans le déclin de l’empire Perse selon Platon et Xénophon'', Revue Française d'Histoire des Idées Politiques, 2002 (16), 369–86.</ref>. ==De posteritate litteraria== Nullus liber ''Cyropaediae'' similis ante Xenophontem nobis notus est. Itaque velut conditor novi cuiusdam generis litterarii videri potest, quod maxime [[Medium Aevum|Medio Aevo]] floruit atque Francogallice ''Miroir des Princes'' (i.e. Speculum principum) dicebatur. Quorum omnium commune propositum erat principem idealem conformare atque imitandum proponere. Itaque [[Nicolaus Machiavellus|Machiavellus]] lector studiosus Xenophontis fuit<ref>Harvey C. Mansfield, ''L'éducation du prince de Machiavel'', in Le savoir du prince du Moyen-Age aux Lumières (Fayard, 2002), 69sqq.</ref>. Septimo decimo saeculo exeunte quoque [[Fenelo]], qui [[Ludovicus XIV|Ludovici XIV]] nepotis paedagogus erat, in mythistoria sua, [[Les aventures de Télémaque|''Les aventures de Télémaque'']], Cyropaediam imitatus est, qui liber ad institutionem discipuli sui destinabatur. Oratio Cyri morientis et liberos ad concordiam hortantis, partes dumtaxat quae ad immortalitatem animae pertinebant, ab ipso [[Cicero|Cicerone]] Latine versa est.<ref>''Cato Maior'' cap. XXII (79-81); vide etiam ibidem 30.</ref> Eandem orationem [[Sallustius]] quoque imitatus est in ''[[Bellum Iugurthinum|Bello Iugurthino]]'' suo, dum similia verba in ore [[Micipsa|Micipsae]] morientis ponit. [[Abradates et Pantheia|Fabula amatoria Abradatae et Pantheiae]] cum multa alia opera inspiravit, tum et causa fuit cur [[Magdalena de Scudéry|Magdalena]] et [[Georgius de Scudéry]] heroem et regnum Persicum ficticium a Xenophonte sumpserint, dum mythistoriam suam (longissimam!) ''Le Grand Cyrus'' inscribunt. Etenim in ''Cyropaedia'' Cyrus castitatis exemplum est atque nobiles et formosas feminas a vi militum tuetur, quod bene congruit cum mythistoriis amatoriis septimi decimi saeculi. ==Editiones== ===Princeps Graeca=== *[''Xenophontis opera''], impressum Florentiæ in Aedibus Iuntæ Florentini anno M. D. XVI. ===Recentiores=== *Marcellus Bizos (t.1 et 2), Eduardus Delebecque (t.3), ''Xénophon Cyropédie'', Les Belles Lettres, 1971-1978 (tria volumina). ([[Collection Budé]]). [Textus Graecus cum versione Francogallica, apparatu critico, notis et praefatione.] [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1974_num_52_1_5434_t1_0154_0000_3 Recensio critica] *[https://el.wikisource.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%B1 Textus apud Vicifontem Graecum] ==Notae== <references /> ==Plura legere si cupis == === Latine === *Jacobus Klerk, ''Dissertatio historica et literaria de vita Croesi, quam Xenophon in Cyropaedia tradidit, ad fidem historicam exacta',' Lugduni Batavorum, apud viduam M. Cyfveer, J. Fil., 1825. [http://books.google.fr/books?id=2Q5TAAAAcAAJ&dq=cyropaedia+dissertatio+academia&hl=fr&source=gbs_navlinks_s Google books] *Franciscus Moesman, ''Dissertatio aditialis de philosophia Socratica in Cyropaedia quoque obvia'', 1825. [http://books.google.fr/books?id=jg5EAAAAcAAJ&dq=cyropaedia+dissertatio+academia&hl=fr&source=gbs_navlinks_s Google books] [Dissertatio Academiae Lovaniensis] * Eugenius Vetnek, ''Xenophon in effingenda Persicae civitatis imagine quatenus Lacedaemoniorum instituta expressif'', 1893 [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1897_num_10_37_5788_t1_0124_0000_2?q=cyaxare Recensio critica] === Barbare === *Bodil Due, ''The'' Cyropaedia: ''Xenophon's Aims & Methods'', Aarhus, 1990. ISBN 978-8772882468. *Deborah Gera, ''Xenophon's'' Cyropaedia : ''Style, Genre, and Literary Technique'', Oxford, 1993 ISBN 978-0-19-814477-9" *Vivian Gray, ''Xenophon's mirror of princes : reading the reflections'', Oxford University Press, 2011. ISBN 978-0-19-956381-4 *Françoise Létoublon, ''[https://www.persee.fr/doc/mom_0151-7015_2009_act_42_1_2613?q=astyage Le prince idéal de la Cyropédie ou l’histoire est un roman]'', in ''Actes du colloque de Tours, 19-21 octobre 2006, organisé par l’université François-Rabelais de Tours'', 2009 ː 39-49 *Marie-Pierre Noel, "[https://www.persee.fr/doc/mom_0151-7015_2006_mel_35_1_2424 Symposion, philanthrôpia et empire dans la Cyropédie de Xénophon]", in ''Φιλολογία. Mélanges offerts à Michel Casevitz'', 2006 ː 133-146 *Helena Sancisi-Weerdenburg, “The Death of Cyrus. Xenophon’s Cyropaedia as a Source for Iranian History,” in ''Papers in Honour of Professor Mary Boyce'' II, Acta Iranica 25, Lugduni Batavorum, 1985, pp. 459-71. **"Cyrus in Italy. From Dante to Machiavelli. Some Explorations of the Reception of Xenophon’s Cyropaedia," in H. Sancisi-Weerdenburg and J. W. Drijvers, cur, ''Achaemenid History V: The Roots of the European Tradition'', Lugduni Batavorum, 1990, pp. 31-52. *Ariminus L. Strack, ''Vollständiges Wörterbuch zu Xenophons Kyropädie'', [[Hildesia]]e, 1969. [[Categoria:Graeciae scripta]] [[Categoria:Libri de re politica]] [[Categoria:Litterae Graecae antiquae]] [[Categoria:Scripta saeculo 4 a.C.n.]] [[Categoria:Xenophon]] q0fukm9jmf9sbueq0ww51xhkoy29gpg 0 212008 3997028 3765771 2026-10-25T18:24:55Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997028 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Drinking Bee.jpg|thumb|''[[Apis mellifera]]'' bibit.]] '''Apiologia''' (ab ''[[apis]]'' + [[Graece|Graeco]] -λογία '[[studium]]') est [[scientia (ratio)|scientificum]] [[Apis mellifera|apium melliferarum]] studium, subdisciplina '''melittologiae,''' quae ipsa est pars [[entomologia]]e. Apes melliferae saepe grex investigationis eliguntur ut quaestionibus de [[evolutio]]ne [[systema sociale|systematum socialium]] respondeant. ==Nomina coniuncta== '''Melittologia''' est studium omnium [[anthophila|anthophilorum]], quae plus quam 17&thinsp;000 [[species|specierum]] sunt. '''Apicologia''' est [[oecologia]] apium melliferarum. '''Apidologia,''' [[nomen substantivum|nomen]] litteris variis scriptum, extra [[Hemisphaerium Occidentale]] plerumque adhibetur, praecipue in [[Europa]], aliquando invicem cum ''melittologia.'' ==Index apiologorum notabilium== *[[Fridericus Augustus Bechly]] (1835–1916) nomine ''Fred Bechly in ''American Bee Journal'' commentarios divulgavit. *[[Carolus Butler (apiologus)|Carolus Butler]] (1560–1647), apiarius et investigator [[Anglia|Anglicus]]. *[[Carolus Dadant]] (1817–1902), [[apicultura]] ad tempus tulit. *[[Ioannes Dzierzon]] (1811–1906), [[parthenogenesis|parthenogenesin]] inter apes invenit.<!-- et proposed first sex-determining mechanism for any species. *Savannah Foley, studies genetics and communication over long distances at the [[University of South Florida]], leading a team investigating recent dropping numbers of honey bees.{{Citation needed|date=March 2010}}--> *[[Michael S. Engel]] (n. 1971), taxonomiae apium melliferarum et [[palaeontologia]]e in [[Universitas Kansiae|Universitate Kansiae]] studet. *[[Carolus von Frisch]] (1886–1982), victor [[Praemium Nobelianum|Praemii Nobeliani]], [[communicatio]]ne inter apes melliferas studuit. *[[Robertus A. Holekamp]] (1848–1922), apiarius urbanus et suasor. *[[Jay Hosler]], Professor in [[Collegium Juniatense|Collegio Juniatensi]], [[scriptor]] ''[[Clan Apis]]'' ('Gentis Apis'), [[liber nubeculatus|libri nubeculati]] qui praemia accepit. *[[Carolus Kehrle]] (1898–1996), [[monachus]] Benedictinus [[abbatia de Buffestra|abbatiae de Buffestra]], apiarius, homo nomine ''Brother Adam'' ('Frater Adamus'), qui auctoritatem habuit in fetura apium, evolutor apis Buckfast. *[[Warwick Estevam Kerr]] (b. 1922), [[genetica]]e et determinationi [[sexus]] in apibus melliferis studet.<!-- Responsible for introduction of Africanized bees to America.--> *[[Gulielmus Kirby (entomologus)|Gulielmus Kirby]] (1759–1850), [[scriptor]] primi [[liber|libri]] [[scientia (ratio)|scientifici]] de apibus Anglicis. *[[L. L. Langstroth]] (1810-1895), pater apiculturae Americanae. *[[Martinus Lindauer]] (1918–2008) systemata communicationis in variis apium socialium speciebus investigavit, inter quas [[Meliponini]] et [[apis mellifera|apes melliferae]]. *[[Ioannes Lubbock]] Eques (primus Dominus et Baro Avebury) (1834–1913), de [[organum (biologia)|organis]] sensuum in [[hymenoptera|hymenopteris]] scripsit. *[[Robertus E. Page, Jr.]] genetica populationum et evoluetionem multiplicium morum socialium in [[Universitas Civica Arizonensis|Universitate Civica Arizonensi]] investigat.<ref>[https://web.archive.org/web/20080803053426/http://sols.asu.edu/faculty/rpage.php ASU SoLS Faculty: Robert E. Page.]</ref> *[[Petrus Prokopovych]] (1775–1850), [[apiarius]] [[Ukraina|Ukrainianus]], [[apicultura]]e [[comemrcium|commercialis]] conditor. *[[Moyses Quinby]] (1810–1875), apiarius commercialis [[Civitates Foederatae|Americanus]]; hodiernum apium fumigatorem excogitavit. *[[Eugenius E. Robinson]], rationes morum apium in [[Universitas Illinoesiae|Universitate Illinoesiae]] investigat.<ref>[http://www.life.uiuc.edu/robinson/ University of Illinois - Honey Bee Research Group.]</ref> *[[Amos Ivo Root]] (1839–1923), rationes [[mel]]lis conlecti novavit; primam relatum [[fratres Wright|fratrum Wright]] [[volatus|volatuum]] in suo [[periodicum|periodico]] de apicultura divulgavit. *[[Gratia Sandhouse]]<ref name="SIA1">{{cite web | author= | year= | title=Grace Sandhouse Papers | work=Record Unit 7456 | publisher=[[Smithsonian Institution Archives]] | url=http://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_217609 | accessdate=6 Martii 2012}}.</ref> *[[Iustinus O. Schmidt]], [[nutritio]]ni, [[communicatio]]ni chemicae, [[physiologia]]e, [[oecologia]]e, [[mos|moribusque]] apium studet; [[Index Doloris Punctorum Schmidtianus|Indicem Doloris Punctorum Schmidtianum]] fecit. *[[Thomas D. Seeley]], ordinationem gregariam, apibus melliferis pro exemplare systematico, in [[Universitas Cornelliana|Universitate Cornelliana]] investigat.<ref>[https://web.archive.org/web/20150523031134/http://www.nbb.cornell.edu/seeley.shtml Thomas D Seeley<!-- Bot generated title -->]</ref> *[[Robertus Evans Snodgrass]], (1875–1962), scriptor unius primorum librorum late patentium de [[anatomia]] et [[physiologia]] apium melliferarum. *[[Stephanus Taber III]] (1924–2008), rationes inseminationis artificiosae apium reginarum novavit eo consilio ut colonias lenes evolveret quae [[morbus|morbos]] resisterent. *[[Marcus Winston]], historiae vitae, ordinationi generum, et [[reproductio]]ni in [[insecta socialia|insectis socialibus]] et [[pheromonum|pheromonis]] apium melliferarum in [[Universitas Simonis Fraser|Universitate Simonis Fraser]] studet.<ref>[http://www.sfu.ca/biology/faculty/winston/ Dr. Mark L. Winston.]</ref> ==Notae== <references/> {{NexInt}} *[[Apicultura]] *[[Entomologia]] *[[Melissopalynologia]] *[[Timor apium]] [[Categoria:Apicultura|!]] [[Categoria:Apoidea]] [[Categoria:Entomologia]] [[Categoria:Sociobiologia]] e8v949v1kqmd4wlq6tjnepqqphlbtjb 0 220174 3997062 3933835 2026-10-25T23:46:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997062 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ortskern_Bindlach.JPG |thumb|300px|Bindlaca: despectus in medium vicum.]] '''Bindlaca'''<ref name="Baptista Culmbacensis">''Nova et accurata territorii Brandenburgico-Culmbacensis Descriptio'', auctore Iohannes Baptistā Homann (saeculo XVIII).</ref> seu '''Bintluke'''<ref>Vide [http://spm-verlag.de/fileadmin/user_upload/Bindlach/files/assets/basic-html/page15.html ''Informationsbroschüre Gemeinde Bindlach''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...)Erstmals urkundlich erwähnt wurde „bintlvke“ am Gründonnerstag, dem 6. April 1178 (...)".</ref> (Theodisce ''Bindlach'') est vicus et commune [[Bavaria|Bavaricum]] 7217 incolarum (anno [[2012]]). == Clari cives== * [[Ioannes Raithel]], [[poeta]] et [[scriptor]] ([[1864]]–[[1939]]) ==Notae== <references /> {{NexInt}} * [[Index Communium Bavariae|Indicem Communium Bavariae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat}} {{Fontes geographici}} * [https://www.bindlach.de Bindlacae pagina interretialis] {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia Bavariae]] mr7vzqd3qcqoamj0huj21fj50ayydm9 0 224169 3997006 3770434 2026-10-25T17:28:03Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997006 wikitext text/x-wiki {{capsa hominis Vicidata}} '''Andreas''' (Dacoromanice ''Andrei'') '''Marga''' (natus [[Bucaresta]]e die [[22 Maii]] [[1946]]) est [[philosophia|philosophus]], [[Scientia civilis|scientiae politicae]] peritus et [[politicus|vir publicus]] [[Romania|Dacoromanicus]]. == Iuventus et munus == Postquam [[schola]]m finivit, Marga apud [[Universitas Claudiopolitana|Universitatem Claudiopolitanam]] philosophiae studebat. Ab anno [[1975]] [[Universitas studiorum Friburgensis Brisgaudiae|Friburgi]], [[Bilivelda]]e atque [[Universitas Ioannes Wolfgang Goethe Francofurtensis|Francofurti ad Moenum]] studebat atque [[Thesis doctoralis|dissertationem]] composuit.<ref>[https://web.archive.org/web/20120121035142/http://www.daad.de/alumni/netzwerke/vip-galerie/mitteleuropa/12745.de.html DAAD.de de Andreade Marga]</ref> Et studium de [[Herbertus Marcuse|Herberto Marcuse]] et [[Georgius Habermas|Georgio Habermas]] aspectu [[Positivismus|Positivismo]] scripsit. Annis ab [[1984]] ad [[1990]], [[Academia Regia Friderico-Alexandrina|Erlangae]], [[Universitas Monasteriensis|Monasterii]], atque Francofurti ad Moenum docebat. Annis ab [[1993]] ad [[2004]] et ab [[2008]] ad [[2012]] rector Universitatis Claudiopolitana fuit. == Cursus honorum == Iam studiosus sodalis [[Factio communistica Dacoromanica|Factionis Communisticae]] factus est, sed postquam libertas Romaniae restituta est, ad [[Factio Christiana democratica nationalis colonorum|Factionem Christianam Democraticam Nationalem Colonorum]] accessit, annisque ab [[1997]] ad [[2000]] administer [[educatio]]nis nationalis fuit. Anno 2000, postquam factio eius suffragio victa est, ad [[Factio nationalis liberalis (Romania)|Factionem Nationalem Liberalem]] transiit. Diebus a [[7 Maii]] ad [[6 Augusti]] [[Administri Rerum Exterarum Romaniae|administer rerum exterarum]] in consilio ministrorum [[Victor Ponta|Victoris Pontae]] fuit. == Notae == <references /> {{Administri Rerum Exterarum Romaniae}} {{Ministri eruditionis Romanici}} {{Ministri Romanici Ciorbea}} {{Ministri Romanici Vasile}} {{Ministri Romanici Isărescu}} {{Ministri Romanici Ponta I}} {{Lifetime|1946||Marga, Andreas}} [[Categoria:Alumni Universitatis Claudiopolitanae]] [[Categoria:Alumni Universitatis Friburgensis Brisgaudiae]] [[Categoria:Alumni Universitatis Biliveldensis]] [[Categoria:Alumni Universitatis Francofurtensis]] [[Categoria:Professores Universitatis Claudiopolitanae]] [[Categoria:Professores Universitatis Erlangensis]] [[Categoria:Professores Universitatis Monasteriensis]] [[Categoria:Philosophi Romaniae]] [[Categoria:Ministri rerum externarum Romaniae]] [[Categoria:Ministri eruditionis Romaniae]] 8qwwx93sdtv4wmq977qohmi0dtki4o5 0 225797 3997136 3958631 2026-10-26T05:54:21Z Surajr7 208394 3997136 wikitext text/x-wiki {{titulus italicus}} [[Fasciculus:POxy v0017 n2099 a 01 hires.jpg|thumb|400px| [[The Oxyrhynchus Papyri|Papyrus Oxyrhynchus]] 2099ː fragmentum libri octavi ''Historiarum''. Secundo saeculo p.C.]] '''''Historiae''''' (Graece: ἱστορίαι, ''historíai'' „explorationes“) sunt narrationes rerum gestarum ab [[Herodotus|Herodoto]] saeculo quinto a.C.n. compositae. Hoc opus novem in libros dividi solet et unicuique eorum nomen unius e novem Musis inscriptum est. Res gestas inter annos 700 usque 479 a.C.n. continet, imprimis tamen ad bella inter Persas et Graecos gesta spectat. In litteris occidentalibus hoc opus primum ad [[Genus litterarum|genus]] historicum adsignari solet et Herodotus [[Marcus Tullius Cicero|Ciceronianis]] verbis "pater historiae" appellatur. == Quid sibi proposuerit Herodotus == [[Fasciculus:Dedication page for the Historiae by Herodotus printed at Venice 1494.jpg|thumb|Editio [[Incunabula|incunabula]] ''Historiarum'' a [[Laurentius Valla|Laurentio Valla]] Latine versarum. Incipit liber primus. (Venetiis, apud Ioannem et Gregorium de Gregoriis, 1494).]] Propositum suum prima sententia ''Historiarum'' nuntiat Herodotus ː magna facinora Graecorum et Barbarorum referre vult ne oblivione obruerentur atque in primis causas cur sibi invicem bellum intulerint<ref> ...''ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστά, τὰ μὲν Ἕλλησι τὰ δὲ βαρβάροισι ἀποδεχθέντα, ἀκλεᾶ γένηται, τά τε ἄλλα καὶ δι᾽ ἣν αἰτίην ἐπολέμησαν ἀλλήλοισι''.</ref>. Quod etiamsi non multum ab Homerico proposito in ''[[Ilias|Iliade]]'' abest, nihilominus non eodem modo quo poetae [[Bellum Troianum]] narraverunt res gestas bellorum Persicorum lectoribus tradendas suscepit Herodotus ː nam fontes quam plurimos collegit in diversissimas regiones peregrinatus et omnes homines quos aliquid scire suspicabatur interrogavit. Scripta ante se divulgata quoque legit, ut [[Hecataeus Milesius|Hecataeum Milesium]] aut [[Scylax|Scylacem]]. Attamen historiae Herodoti multum ab illa disciplina differunt quam moderni historiam esse profitentur. Primo argumentum non stricte circumscripsit sed excursus (Graece προσθήκας) lepidos qui lectorem suum delectarent semper sese adfectasse ipse fatetur<ref>''Melpomene'' 30 ː ''προσθήκας γὰρ δή μοι ὁ λόγος ἐξ ἀρχῆς ἐδίζητο''</ref> etiamsi a proposito aliquantulum aberrant nec utiles esse videntur. Deinde "historia" in lingua Herodotea idem valet atque investigatio aut indagatio, non idem atque rerum gestarum explicatio. Etenim historiam a geographia et [[Ethnologia|ethnologia]] non secernit atque tam libenter de flumine [[Nilus|Nilo]] crescente decrescenteque aut de causis cur mulae in [[Elis|Elide]] non gignantur disserit quam de deis Aegytiis [[Scythae|Scythicisque]]. Exempli gratia expeditione [[Cambyses II|Cambysis]] adversus pharaonem breviter praenuntiata, totus liber secundus geographiae, moribus, religioni Aegyptiorum deditus est. Cambysis res gestae tertio libro ineunte demum repetuntur. Simili modo magna pars libri quarti ad originem et mores Scytharum et geographiam septentrionalium partium orbis terrarum spectat antequam ad [[Libyes]] sese convertat, res a Persicis ducibus gestas secutus qui imperium augebant; libro primo de moribus [[Lydia (regnum)|Lydiorum]], Persarum, [[Medi|Medorum]] et libro tertio de moribus Indorum et Arabum certiores fimus. Ita quae nos bella Persica appellamus quinto libro demum incipiunt. Tertio loco pleraque quae ab hominibus interrogatis accepit referre mavult<ref>Multis locis sententiam huic similem inveneris ː Ταῦτα εἰ μὲν ἔστι ἀληθέως οὐκ οἶδα, τὰ δὲ λέγεται γράφω hoc est ''An verum sit nescioː quae dicuntur scribo''. Item si duae partes eadem diverse tradebant utramque argumentationem referebat et rem lectori decidendam relinquebat ut in ''Terpsichore'' 45 de [[Croton|Crotoniensibus]] et [[Sybaris|Sybaritanis]]ː ''Ταῦτα μέν νυν ἑκάτεροι αὐτῶν μαρτύρια ἀποφαίνονται, καὶ πάρεστι, ὁκοτέροισί τις πείθεται αὐτῶν, τούτοισι προσχωρέειν''. Cf ''Erato'' 53-55 etc.</ref> etiam si fide parum digna aut etiam incredibilia sibi videntur<ref>Polymnia 152 ː Ἐγὼ δὲ ὀφείλω λέγειν τὰ λεγόμενα, πείθεσθαί γε μὲν οὐ παντάπασι ὀφείλω, καί μοι τοῦτο τὸ ἔπος ἐχέτω ἐς πάντα λόγον = ''Omnia quae dicuntur dicere debeo, non omnibus credere debeo ː quod principium de toto opere meo dicatur''.</ref>, praesertim cum de fabulis lepidis aut salebrosis agitur quae tamen aliquid ad condicionem humanam cognoscendam conferant. In primis oraculorum aenigmatibus delectatur homines ambiguis verbis decipientibus. Quae [[Fatum|fati]] ratio ad [[Tragoedia|tragoediam]] quidem nobis videtur pertinere potius quam ad veram historicam investigationem. Itaque saepe mendacii accusatus est, iam antiquitus a [[Ctesias|Ctesia]] qui res easdam aliter narrabat - nec fide dignior erat - aut a [[Lucianus Samosatensis|Luciano Samosatensi]]<ref> ''Vera Historia'' II.31. ''Philopseudes'' II. ''Quomodo historia conscribenda sit'' 39.</ref>. Quin etiam unus e primis editoribus modernis [[Henricus Stephanus (mortuus 1598)|Henricus Stephanus]] eius "fabulositatem" adversus detrectatores defendendam suscipere coactus est<ref>In ''Apologia pro Herodoto''.</ref>. Nonnulli indagatores moderni etiam longius progressi sunt, de veritate peregrinationum dubitantes<ref>W. K. Pritchett, ''The Liar School of Herodotus'', 1993</ref>. Quae opinio tamen plerisque hodiernis eruditis stulta videtur<ref>Klaus Meister in [[Der Neue Pauly]]</ref>. Ultimis libris tamen historiae politicae iam propior accessit et pater historiae appellari meruit praesertim cum Atheniensium victoriae causas in [[Democratia|democraticis]] institutis requirit<ref>''Terpsichore'' 78ː ''... ἡ ἰσηγορίη ὡς ἔστι χρῆμα σπουδαῖον, εἰ καὶ Ἀθηναῖοι τυραννευόμενοι μὲν οὐδαμῶν τῶν σφέας περιοικεόντων ἦσαν τὰ πολέμια ἀμείνους, ἀπαλλαχθέντες δὲ τυράννων μακρῷ πρῶτοι ἐγένοντο. Δηλοῖ ὦν ταῦτα ὅτι κατεχόμενοι μὲν ἐθελοκάκεον ὡς δεσπότῃ ἐργαζόμενοι, ἐλευθερωθέντων δὲ αὐτὸς ἕκαστος ἑωυτῷ προεθυμέετο κατεργάζεσθαι''ː aequalitas res bona est siquidem Athenienses cum tyrannos haberent ne ullis quidem finitimorum bello fortiores erant, postquam vero eis liberati sunt primum locum occupaverunt. Unde liquet eos dum parebant de industria rem male gessisse quia domino laborarent, postquam vero libertatem adepti sunt sibi quemque studiose laborasse.</ref> Certe rerum gestarum narrationi interspersis fabulis et ethnographicis descriptionibus per ipsam varietatem lectorem reficit et a taedio vindicat. Egregius narrator erat ː multae fabulae quae tradidit hodieque notissimae sunt ut rex [[Croesus]] et vir sapiens [[Solon]], [[Cleobis et Bito]], [[Gyges]] et uxor [[Candaules|Candaulis]], [[Arion]] et [[Delphinus|delphinus]], anulus tyranni [[Polycrates Samius|Polycratis]], mare Hellesponticum iussu [[Xerxes I (rex Persarum)|Xerxis]] verberatum... Praecipuum Herodoti propositum fuit lectores recreare dum facta maxime gloriosa cum omnibus Graecis tum in primis Atheniensibus<ref>''Polyhymnia'' 139</ref> extollit. Simul magnum thesaurum rerum humanarum collegit. == De fide historica et fontibus == Dictis Herodoteis nimia fides non habenda etiamsi de praecipuis eventis ab eo relatis non dubitandum. Non tantum enim "fabulositate" peccavit sed etiam quod fontibus oralibus plerumque utebatur. Poetas et nonnulla opera geographica ut [[Hecataeus Milesius|Hecataeum Milesium]] legit, oraculorum collectiones ad manum habebat quorum veritatem sacerdotes ad utilitatem suam adultaverant, nonnumquam inscriptionibus quoque utebatur<ref>''Terpsichore'' 59-61. ''Erato'' 14. ''[[Historiae (Herodotus)|Polyhymnia]]'' 228 etc.</ref>. Babyloniaca autem et Persica et Aegyptiaca<ref>''Euterpe'' 99</ref> scripta ipse legere non poterat, per interpretatores ea cognovit quibus sive ignorantia sive malignitate aut ob aliquam aliam cupiditatem significationem ad libitum depravare licebat. Ita errare et decipi potuit Herodotus quamvis ipse de industria non mentiebatur. Rerum Graecarum peritior quidem erat sed multa ignorabat quae ad veram interpretationem necessaria erant, cui in primis chronologia deerat ad quam res gestas referret. In [[Inscriptio Behistunia|Behistunia inscriptione]] iussu [[Darius I (rex Persarum)|Darii]] exarata dies et mensis proeliorum traditur, apud Herodotum ne annus quidem. Lector tempora e sequentia rerum conicere cogitur. Reliqua e testimoniis oralibus ducuntur. Illo modo non tantum populares fabulas in opus suum cupide recepit sed etiam testimonia eorum qui magna facta patrum suorum extollere cupiebant et gloriam gentis suae augere. Nonnulli eorum amici Herodoto erant. Ita Zopyrus quidam a Persis Athenas transfugit ubi Herodoto occurrere potuit<ref>''Thalia'' 160</ref>. Ille Zopyrus auctor fuisse videtur eorum quae narrat Herodotus libro tertio exeunte de longa [[Babylon|Babylonis]] obsidione in qua Zopyri avus, [[Megabazus|Megabazi]] filius, Dario sese devovit ita ut urbem ei tradiderit<ref>''Thalia'' 150-159</ref>. Duo brevia bella adversus Babylonios memorabat Darius in inscriptione Behistunia sine ulla obsidione nec historici moderni sciunt quo anno illa obsidio a solo Herodoto relata acciderit. Item Philaidae, gens Atheniensis ad quam pertinebat [[Miltiades]], auctores Herodoto fuisse videntur [[Miltiades (vir militaris)|Miltiadem]] iam circa [[513 a.C.n.]], tum cum [[Chersonesus Thracica|Chersonesi]] tyrannus erat, ad pontem super [[Ister|Istrum]] aedificatum [[Ionia|Ioniis]] qui in exercitu Darii merebant suasisse ut Scytharum societatem inirent atque pontem rescindentes a Persis deficerent<ref>''Melpomene'' 137.</ref>. Ipse Herodotus fatebatur quam difficile esset illos Ionum qui in proelio navali ad Laden adversus Persas commisso fortiter pugnaverant a ceteris separare quia civitates Ioniae culpam cladis inter se reiciebant et aliae aliter rem narrabant<ref>''Erato'' 14</ref>. == De aequitate iudicii inter Barbaros et Graecos == Unum tamen pro Herodoto maxime facitː ut Homerus inter [[Troia|Troianos]] et [[Achaei|Achaeos]] medius steterat ita Herodotus barbaros non contemnebat, fortasse quia in [[Imperium Persarum|imperio Persico]] natus erat atque postea longas peregrinationes confecit. Tum cum [[Cambyses II|Cambysen]] ob deos Aegyptios profanatos reprehendebat egregiam sententiam addidit "si quis homines rogaret qui sint optimi mores unumquemque patrios responsurum esse<ref>''Thalia'' 38 ː ''Εἰ γάρ τις προθείη πᾶσι ἀνθρώποισι ἐκλέξασθαι κελεύων νόμους τοὺς καλλίστους ἐκ τῶν πάντων νόμων, διασκεψάμενοι ἂν ἑλοίατο ἕκαστοι τοὺς ἑωυτῶν· οὕτω νομίζουσι πολλόν τι καλλίστους τοὺς ἑωυτῶν νόμους ἕκαστοι εἶναι''.</ref>". Nec dubitabat mores Lacedaemoniorum a ceteris Graecis aberrantes cum moribus Persarum et ceteris Asiae barbaris conferre<ref>''Erato'' 58.</ref>. Fortasse nonnumquam Barbaris etiam plura quam aequum erat tribuebat cum Graecos [[Calendarium solare|calendarium solare]] et religionem et deos suos<ref>''Euterpe'' 49-53</ref> ab Aegyptiis, litteras a Phoenicis<ref>''Terpsichore'' 58-61</ref> (quod verum est), vestes et [[aegis|aegidem]] deae Athenae a Libyis<ref>''Melpomene'' 189</ref> sumpsisse existimabat. Ex omnibus scriptoribus Graecis servatis Herodotum exterarum nationum maxime studiosum fuisse constat. Certe non tantum victoria Graecorum adversus Persas gaudebat, etiamsi ut ceteris Graecis sic et ipsi in illis bellis libertas et democratia cum servitute et monarchia, virtus et frugalitas cum mollitia et luxuria<ref>''Calliope'' 82.</ref> certasse videbantur, non tantum victoria Graecorum, inquam, gaudebat quam calamitates et damna utrorumque deplorabat. Quocirca Histiaeum et [[Aristagoras|Aristagoran]], Mileti tyrannos et [[Seditio Ionica|seditionis Ioniae]] auctores, vituperabat quod eorum incepta magno detrimento et Graecis et Persis fuissent<ref>''Terpsichore'' 28 et 97. Cf [[Erato]] 3 et 98</ref>. Bella narrabat, non amabat Herodotus<ref>''Clio'' 87ː ''οὐδεὶς γὰρ οὕτω ἀνόητος ἐστὶ ὅστις πόλεμον πρὸ εἰρήνης αἱρέεται· ἐν μὲν γὰρ τῇ οἱ παῖδες τοὺς πατέρας θάπτουσι, ἐν δὲ τῷ οἱ πατέρες τοὺς παῖδας'' = Nemo tam stultus est ut bellum potius quam pacem eligatː hac enim filii patres sepeliunt, illo vero patres filios. </ref>. == De causis historicis et fato == Herodotus causas rerum gestarum in cupiditatibus singulorum hominum aut in voluntate deorum plerumque requirit. Ut in [[Atreus|Atridis]] iniuria semel facta homines ad ultionum seriem movet, quae bella et caedes multiplicant. Nonnumquam tamen ultio causa speciosa potius quam vera videtur esse ː ita Persae Arhenienses [[Sardis|Sardium]] incensarum accusabant, revera dilatandi imperii cupiditas eos iamdiu ad bella vicinis gentibus inferenda incitabat<ref>Jacqueline de Romilly, "[https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1971_num_84_401_1183 La vengeance comme explication historique dans l'œuvre d'Hérodote]", ''Revue des Études Grecques'' 1971ː 314-337</ref>. Dii quoque aut somniis aut oraculis aut prodigiis rebus humanis intersunt dum invidiam suam erga homines nimis beatos aut nimis potentes manifestam faciuntː iam primo libro rex [[Croesus]] divitiis inflatus et admonitiones [[Solon|Solonis]] neglegens ipsis rebus docetur solos deos secure beatos esse posse. Mox illud praeceptum fabula [[Polycrates Samius|Polycratis, Samii]] tyranni, confirmatur et ultimo opere rex [[Xerxes (nomen)|Xerxes]] documento habetur quantum superbia deis invisa sit. Dei etiam provident ne magna scelera impunita maneant, nonnumquam ultionem usque ad quintam generationem differentes ut in [[Candaules|Candaule]] a [[Gyges|Gyge]] occiso cuius pronepos Croesus tandem poenas dedit<ref>Aliud exemplum 'serae numinum vindictae' inveneris ''Polyhymnia'' 137.</ref>. Postquam narravit quomodo rex Spartae [[Cleomenes I|Cleomenes]] furore raptus sese ipse atrociter cultro laniarit, quattuor causas furoris referebat alias ab aliis adlegatasː tres ad ultionem variorum scelerum spectabant, unam rationalem divulgabant ipsi Lacedaemonii dicentes vino mero [[Scythae|Scytharum]] modo abuti solitum esse Cleomenem. Tum suam opinionem interponit Herodotus et rationali causae praevertit poenas Demarato datas ob insidias et [[Pythia|Pythiam]] corruptam<ref>''Erato'' 84. Cf ''Urania'' 129 et ''[[Historiae (Herodotus)|Calliope]]'' 16</ref>. Quia fatum esse credebat Herodotus causas rerum gestarum non ita sedulo requirebat ut moderni historici eas inquirendas putant. Moralia non minus cordi Herodoto erant quam politica. == De compositione == Opus in novem libros divisum ad grammaticum [[Aristarchus Samothracenus|Aristarchum]] referri solet qui commentarium de Herodoto composuit. E modernis sunt qui credant Herodotum separatim dissertationes (λόγους) ethnographicas scripsisse quas postea tantum, cum Athenis moraretur, magno operi de bellis inter Graecos et Persas inseruisset. Ita saepe commentatores Herodoti de ''logo'' Scythico aut de ''logo'' Lydio scribunt, potius quam de libro aut capitulis. Econtra sunt qui persuasum habeant Herodotum iam ab initio opus suum ita disposuisse ut nobis traditum est. ''Historiae'' iam anno [[424 a.C.n.]] divulgatae fuisse creduntur quia plures loci in [[Aristophanes|Aristophanis]] ''[[Acharnenses|Acharnensibus]]'' parodice imitati adgnoscuntur. Anno [[430 a.C.n.]] nondum librum septimum perfecerat, quod liquet cum ad [[Bellum Peloponnesiacum]] alludit<ref>''Polyhymnia'' 137</ref>. Nonnulli eruditi dubitant an re vera nonum librum nonum perfecerit qui ex abrupto cum [[Sestus|Sesto]] ab Atheniensibus capta desinit, addito apologo morali virtutem e paupertate nascentem docente. == De genere dicendi. == Herodotus [[Dialectus Ionica|dialecto Ionica]], ut [[Homerus]], utebatur atque eius oratio sermoni familiari simillima erat. Multi sunt qui Herodotum cum altero Graecae magistro historiae [[Thucydides|Thucydide]] contulerunt, in primis [[Dionysius Halicarnasseus|Dionysius Halicarnassensis]]<ref>''Ad Pompeium'' 3. ''De Thucydide'' 23.</ref> et [[Quintilianus]]. Haec sunt verba Quintilianiː :''Historiam multi scripsere praeclare, sed nemo dubitat longe duos ceteris praeferendos, quorum diversa virtus laudem paene est parem consecuta. Densus et brevis et semper instans sibi Thucydides, dulcis et candidus et fusus Herodotus: ille concitatis, hic remissis adfectibus melior, ille contionibus, hic sermonibus, ille vi, hic voluptate''<ref>''Institutio oratoria'' X.73</ref> necnon de dialecto Ionica ː :''In Herodoto vero cum omnia, ut ego quidem sentio, leniter fluunt, tum ipsa dialectos habet eam iucunditatem ut latentes in se numeros complexa videatur.''<ref>''Institutio oratoria'' IX.4.18</ref> Ciceronis iudicio Herodotus ''sine ullis salebris quasi sedatus amnis fluit''<ref>''[[Orator (Cicero)|Orator]]'' XII.39</ref>. Item Dionysius Halicarnasseus magnificis verbis Herodotum laudabat quod prosam orationem usque ad poesis dignitatem protulisset<ref>''De Thucydide'' 23 ː ''Οὗτος δὲ κατά 〈τε〉 τὴν ἐκλογὴν τῶν ὀνομάτων καὶ κατὰ τὴν σύνθεσιν καὶ κατὰ τὴν τῶν σχηματισμῶν ποικιλίαν μακρῷ δή τινι τοὺς ἄλλους ὑπερεβάλετο, καὶ παρεσκεύασε τῇ κρατίστῃ ποιήσει τὴν πεζὴν φράσιν ὁμοίαν γενέσθαι πειθοῦς τε καὶ χαρίτων καὶ τῆς εἰς ἄκρον ἡκούσης ἡδονῆς ἕνεκα '' = verbis eligendis et componendis et figurarum varietate longe ceteros superavit et prosam orationem optimis carminibus aequavit quoad persuasionem et venustatem et summam iucunditatem attinet. </ref>. Unum tantum apud eum desiderabat ː vigorem ad contiones conscribendas necessariam<ref>Ibid. ː ''Οὔτε γὰρ δημηγορίαις πολλαῖς ὁ ἀνὴρ οὐδ´ ἐναγωνίοις κέχρηται λόγοις, οὔτ´ ἐν τῷ παθαίνειν καὶ δεινοποιεῖν τὰ πράγματα τὴν ἀλκὴν ἔχει''</ref>. Lucianus quoque qui veracitatem Herodoti suspectam habebat virtutem scriptoris ita extollebat ut ita scribere se posse optaret. Nec moderni ab illis iudiciis dissenserunt qui Herodotum unum e maximis scriptoribus fuisse consentiunt. == Synopsis == === Liber 1 ([[Clio]]) – Croesus rex Lydorum cum Cyro rege agit: subiguntur Asia Minor, Babylonia et Massagetae === [[Fasciculus:Butler Orbis Herodoti.jpg|thumb|right|Talem mundi figuram in animo habebat Herodotus.]] * Propositum operis (1) * Praefatio: [[Graeci]] et [[barbari]] aetatis antiquissimae (1–5) * [[Lydi]] et [[Croesus]] (6–94) ** Primordia gentis Lydicae (7–25) ** [[Croesus]] (26–94) *** Croesus et [[Solon]] (26–33) *** Croesus et [[Adrastus]] (34–45) *** Croesus et oracula (46–55) *** Croesus et Graeci (56–70) *** Croesus et [[Cyrus II (rex Persarum)|Cyrus]] (71–94) * Radices imperii Persarum regnante [[Cyrus II (rex Persarum)|Cyro]] (95–216) [[File:Edwin Long 001.jpg|thumb|upright=1.5|Babylonium forum mulierum nubendarum libro primo ''Historiarum'' ab Herodoto descriptum. Edwin Long pinxit anno 1875.]] ** Iuventus Cyri (95–122) ** Defectio Persarum a [[Medi|Medis]] (122–144) *** Excursus: Mores Persarum (131–140) ** Quomodo Asia Minor subacta sit (141–176) *** Oppida Graeca in Asia Minore (141–151) *** Seditio atque devictio Lydorum (152–161) *** Quomodo [[Harpagus]] Asiam Minorem subegerit (162–176) ** Quomodo Babylonia in potestatem Persarum redacta sit (177–200) *** [[Babylon]] (178–187) *** Expugnatio urbis Babylonis (188–191) *** Babylon descripta et mores incolarum (192–200) ** Agmen adversus [[Massagetae|Massagetas]] (201–216) *** Fines Massagetarum descripti (201–216) *** Mors Cyri (205–214) *** Mores Massagetarum (215–216) [[Fasciculus:William Etty (1787–1849) – Candaules, King of Lydia, Shews his Wife by Stealth to Gyges, One of his Ministers, as She Goes to Bed – N00358 – Tate.jpg|thumb|Fabula regis [[Candaules|Candaulis]] primo libro ''Historiarum'' narrata. Qui formositate uxoris ultra modum inflatus eam nudam [[Gyges|Gygi]] ostendit. Haec vanitas perniciei ei fuit. Pinxit William Etty secundum Herodotum.]] === Liber 2 ([[Euterpe]]) – Aegyptus et historia eius === * Descriptio [[Aegyptus|Aegypti]] (2–34) * Mores Aegyptiorum (35–98) * Historia Aegypti (99–182) ** Primi quinque reges (99–123) ** Quomodo Pyramidae exstructa sint (124–136) ** Aegyptus a peregrinis opprimitur (137–151) ** [[Psammetichus I]] et heredes eius (151–161) ** [[Amasis]] (162–182) === Liber 3 ([[Thalia]]) – Cambyses: Agmina in Aegyptos. Exordium imperii Dareii === [[Fasciculus:Matthäus Merian, 0001.jpg|thumb|Praeclaram fabulam tyranni Samii [[Polycrates Samius|Polycratis]] nobis tradidit Herodotus ː hic coquum anulum in pisce inventum domino reddentem vides. Imago [[Matthaeus Merianus Senior|Matthaei Merian]] aeri incisa.]] * Expugnatio Aegypti per [[Cambyses II|Cambysem II]] (1–16) * Expeditio in [[Aethiopia|Aethiopiam]] atque Ammonios (17–30) * Nefas et dementia Cambysis (31–38) * Bellum inter [[Lacedaemon|Lacedaemonios]] et [[Samos|Samios]]. [[Polycrates Samius]] (39–60) * [[Magi]]. Mors Cambysis. [[Darius I (rex Persarum)|Darius I]] rerum potitur post disputationem de optima constitutione (61–87) * Restitutio administrationis (88–160) ** Quomodo imperium Persarum in [[Satrapiae Imperii Achaemenidarum|Satrapias]] divisum sit (88–117) ** [[Intaphrenes]] et Oroites (118–128) ** [[Democedes]] (129–138) ** [[Syloson]]. Expugnatio insulae Samos (139–149) ** Seditio Babylonica (150–160) === Liber 4 ([[Melpomene]]) – Darius: Expeditio in Scythiam et Libyam === [[Fasciculus:Gerard David - Judgement of Cambyses (1498).jpg|thumb|300px|''Iudicium Cambysis'' a pictore [[Flandria|Flandrico]] [[Gerardus David|Gerardo David]] circa [[1488]] pictum ex fabula iudicis Sisamnis libro quinto ''Historiarum'' ab Herodoto narrata. Hodie [[Brugae|Brugis]] servatum in domo communi. Iudex Sisamnes iudicia sua vendiderat; [[Cambyses II|Cambyses]] cutem ei detrahi iussit..]] * Agmen in Scythiam (1–144) ** Causae expeditionis (1–4) ** Primordia Scythiae (5–15) ** Gentes a septentrione Scythorum (16–36) ** Qualis formae sit mundus (37–45) ** Flumina Scythiae (46–58) ** Expeditio Darii in Scythos (59–144) * [[Aryandes]] [[Libya|Libyam]] et [[Cyrene]]n invasit (145–205) ** Exordium (145–156) ** Quomodo Cyrene condita sit (157–167) ** Descriptio Libyae (168–199) ** Expugnatio Barcae (200–205) === Liber 5 ([[Terpsichore]]) – Darius et seditio Ionica === [[Fasciculus:Snake_column_Hippodrome_Constantinople_2007.jpg|thumb|Columna serpentiformis [[Apollo|Apollini]] [[Delphi]]co a Graecis victoribus dedicata et ab Heodoto libro nono cap.81 descripta (a [[Constantinus|Constantino]] imperatore [[Constantinopolis|Constantinopolim]] postea translata est)]] * Expeditio [[Megabazus|Megabyzi]] (senioris) in [[Thracia|Thraciam]] et [[Macedonia]]m (1–22) * Seditio Ionica (23–126) ** Causae seditionis. [[Histiaius]] et [[Aristagoras]] (23–38) ** Filii [[Anaxandrides|Anaxandridis]] (39–48) ** [[Anaxagoras]] [[Lacedaemon|Lacedaemonios]] visitat (49–51) ** Iter in [[Susa (Irania)|Susam]] (52–54) ** Pactum Ioniae cum Atheniensibus (55–95) *** Quomodo expulsi sint [[Peisistratus|Peisistratidae]] (55–65) *** [[Clisthenes Atheniensis|Clisthenes]] et [[Isagoras]] (66–73) *** [[Cleomenes I]] (74–76) *** Athenae et [[Aegina]] (77–90) *** [[Hippias (tyrannus)|Hippias]] in Lacedaemoniis. Tyrannis apud [[Corinthus|Corinthios]] (91–95) ** Controversia de [[Sigeium|Sigeio]] (96–97) ** Agmen foederatorum exercituum. Expugnatio [[Sardes|Sardium]] (98–103) ** Seditio et recuperatio [[Cyprus|Cypri]] (104–115) ** Clades Ioniorum et mors [[Aristagoras|Aristagorae]] (116–126) === Liber 6 ([[Erato]]) - Darius et seditio Ionica (continuatio et finis) - Expeditiones contra Graeciam === [[Fasciculus:Leónidas en las Termópilas, por Jacques-Louis David.jpg|thumb|300px|Rex [[Leonidas I|Leonidas]] in proelio [[Thermopylae|Thermopylarum]] a [[Iacobus Ludovicus David|Iacobo Ludovico David]] pictus (1814). Hoc proelium libro septimo exeunte ''Historiarum'' narratur.]] * Ionica seditio oppressa (1-45) ** Histiaeus (1-30) *** Histiaei fuga (1-5) *** [[Miletus]] obsessa et capta (6-25) *** Histiaei mors (26-30) ** Insulae et civitates [[Hellespontus|Hellesponti]] subactae (31-42) * [[Mardonius]] in Europam adversus Graecos missus (43-45) * Datis et Artaphrenes in Europam adversus Graecos missi (46-140) ** [[Thasos]] (46-47) ** Quomodo tunc res in Graecia sese habuerint (48-93) ** Classis Persarum in insulas et [[Eretria|Eretriam]] adpellit - Eretria obsessa et capta (94-102) ** Persae [[Marathonia pugna|proelio]] [[Marathon (Graecia)|Marathone]] commisso victi in Asiam proficiscuntur (103sqq) === Liber 7 ([[Polyhymnia]]) [[Xerxes I (rex Persarum)|Xerxes]] magnum exercitum adversus Graecos ducit === [[Fasciculus:Battle of Thermopylae and movements to Salamis, 480 BC.gif|thumb|300px|Iter pedestre et maritimum Persarum exercitus secundum ea quae narravit Herodotus libro septimo et octavo.]] [[Fasciculus:Kaulbach, Wilhelm von - Die Seeschlacht bei Salamis - 1868.JPG|thumb|300px|[[Pugna Salaminia]] a Gulielmo de Kaulbach picta. Octavo libro ''Historiarum'' narratur.]] * Mors Darei cui succedit Xerxes (1-4) * Expeditio Xerxis (prima pars) (5-239) ** In consilio belli [[Artabanus]] [[Mardonius|Mardonio]] adversatur (5-11) ** De somnio divino regem ad bellum incitante (12-19) ** Praeparatio ː mons [[Athos]] circumfossus et pontes fabricati (20-25) ** Xerxes et Pythius (26-29) ** Exercitus [[Sardis|Sardes]] convenit (30-31) ** Quomodo novos pontes in [[Hellespontus|Hellesponto]] effecerint postquam primus mari sublatus est (33-39) ** Recensio exercitus et sermo cum [[Artabanus|Artabano]] (40-100) ** Sermo Xerxis cum [[Demaratus|Demarato]] (101-105) ** Exercitus per Thraciam et Macedoniam ad Thermen iter facit (106-127) ** Xerxes ad ostium [[Peneus|Penei]] (128-130) ** Quid Graecae civitates adversus Xerxen incedentem paraverint (131-178) ** Dum Xerxes per [[Thessalia|Thessaliam]] iter facit tempestas eius classem male mulcat (179-200) ** Prima proelia ad [[Thermopylae|Thermopylas]] et Artemision (201-239) === Liber 8 ([[Urania (Musa)|Urania]]) Bellum inter Xerxen et Graecos === * Expeditio Xerxis (continuatio) ** Proelium navale ad Artemision (1-27) ** [[Thessalia|Thessalis]] ducibus Barbari [[Phocis|Phocidem]] ab incolis desertam vastant. Ipse deus eos e templo [[Delphi (urbs Graeciae)|Delphico]] depellit (28-39) ** Naves Graecae petentibus Atheniensibus ad [[Salamis|Salaminem]] coeunt (40-49) ** Xerxes [[Acropolis Athenarum|Acropoli]] potitur atque eam incendit (50-56) ** Instigante [[Themistocles|Themistocle]] Graeci proelium navale ad insulam Salaminem committunt et magnam victoriam referunt (57-96) ** Xerxes classem ad Hellesponti pontes remittit et [[Mardonius|Mardonio]] exercitum 300 000 hominum relinquit ad Peloponnesum adgrediendam (97-129) ** Athenienses societatem a Mardonio per [[Macedonia antiqua|Macedonum]] regem Alexandrum sibi propositam aspernantur (130-144) === Liber 9 ([[Calliope]]) Persae repulsi et Graeci victores === * Mardonios Atticam iterum occupat antequam in [[Boeotia|Boeotiam]] rediret cum Lacedaemonii [[Pausanias (dux Lacedaemonius)|Pausaniam]] adversus eum miserunt (1-18) * [[Pugna Plataeensis]] (19-85) * [[Thebae (Boeotia)|Thebani]] obsessi duces qui Persis favebant [[Pausanias (dux Lacedaemonius)|Pausaniae]] tradunt. Artabazus cum reliquiis exercitus in Asiam properat (86-89) * [[Pugna Mycalensis]] (90-106) * Quomodo Xerxes et uxorem et filiam Masistis amaverit. Amestris, uxoris eius, crudelis ultio (107-113) * Athenienses [[Sestus|Sestum]] in [[Chersonesus Thracica|Chersoneso]] obsidunt et capiunt (114-121) * Cur [[Cyrus II (rex Persarum)|Cyrus]] Persas monuerit ne pauperem terram suam beatiore mutarent (122) == De primis editionibus typographicis == [[Editio princeps]] ''Historiarum'' ex officina [[Aldus Manutius|Aldi Manutii]] [[Venetiae|Venetiis]] anno [[1502]] in lucem prodiit<ref>''Herodoti libri novem, quibus Musarum indita sunt nomina : Musarum nomina, Clio, Euterpe, Thalia, Melpomene, Terpsichore, Erato, Polymnia, Urania, Calliope'', Venetiis, : in domo Aldi mense Septembri. M.DII</ref>, eodem anno quo [[Thucydides]]. Secunda editio magni momenti Genavae ab [[Henricus Stephanus (mortuus 1598)|Henrico Stephano]] curata est<ref> ''Ἡροδότου τοῦ Ἁλικαρνασσέως Ἱστορία, ἢ, Ἱστοριῶν λόγοι θ', ἐπιγραφόμενοι μοῦσαι. Herodoti Halicarnassei Historia, sive, Historiarum libri IX, qui inscribuntur Musae. Ex vetustis exemplaribus recogniti. Ctesiae quaedam'', Anno M. D. LXX. Excudebat Henricus Stephanus.</ref> (1570) qui iam anno [[1566]] intrepretationem Latinam [[Laurentius Valla|Laurentii Vallae]] a se emendatam publicaverat<ref> ''Herodoti... Historiae lib. IX, & de vita Homeri libellus. Illi ex interpretatione Laur. Vallae adscripta, hic ex interpret. Conradi Heresbachii: utraque ab Henr. Stephano recognita. Ex Ctesia excerptae historiae. Icones quarundam memorabilium structurarum. Apologia Henr. Stephani pro Herodoto'', Anno M.D.LXVI excudebat Henricus Stephanus.</ref> cui longam praefationem ''Apologia pro Herodoto sive Herodoti historia fabulositatis accusata'' inscriptam addidit ː nam quinto decimo saeculo atque etiam plerumque sexto decimo Herodotus Latine legebatur a Laurentio Valla versus. Cuius interpretationis innumerae sunt editiones. Item texto Graeco dissertationem [[Ioachimus Camerarius senior|Ioachimi Camerarii]] de dialecto et vocabulis [[Ionia|Ionicis]] praeposuit. Secundam editionem Graecolatinam anno 1592 ibidem dedit<ref>[https://www.ucd.ie/readingeast/essay1.html A Noreen Humble hic descripta]{{Nexus deficit|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Notae == <references/> == Bibliographia == [[File:Herodotus - Historiae, 1908 - 2734989 pagina1.jpg|thumb|''Historiae'']] === Editiones selectae === * 1502 : [https://archive.org/details/bub_gb_UZ5NMv8mHKUC/ editio Aldina] (Venetiis) * 1715 : [[Iacobus Gronovius]], ed., ''Herodoti Halicarnassei Historiarum libri IX'' (Lugduni Batavorum) Graece et Latine * 1830 : ''[https://books.google.fr/books?id=szYPAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Herodoti Musae sive Historiarum libri IX ex ultima recensione Joannis Schweighaeuseri cum notitia literaria, argumentis, et indice locupletissimo]'', Londini, 1830. 5 volumina. Editio Graeca cum commentariis Latinis. * 1887 : [[Guilelmus Dindorfius]], ed., ''Herodoti Historiarum libri IX'' (Lutetiae: Didot) Graece et Latine [https://archive.org/details/herodotihistoria06hero/ Textus] * 1930-1954 : ''[[Collection des Universités de France|Collection des universités de France]]'', editio a Philippo Ernesto Legrand curata, in decem volumina digesta, cum volumine introductorio, textu Graeco et versione Francica, apparatu critico et adnotationibus. * 1948 : A. H. R. Ε. Paap, ''De Herodoti reliquiis in papyris et membranis Aegyptiis servatis'', Lugduni Batavorum, Brill, 1948. (Papyrologica Lugduno-Batava, vol. IV). [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1950_num_63_294_3209_t2_0282_0000_2 Recensio critica] * 1963 : ''Historien : Griechisch-deutsch'', curante Josef Feix. München, Heimeran, 1963ː duo volumina. * 1977-2017 : Fondazione Lorenzo Valla in collectione ''Scrittori greci e latini'', Mondadori. * 1987-1997 : [[Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana]]ː duo volumina, Lipsiae, 1987-1997, curante H. Rosen. * 2006 : ''Le Storie. Erodoto ; a cura di Aristide Colonna e Fiorenza Bevilacqua'', Augustae Taurinorum: Unione Tipografico-Editrice Torinese, 2006. Textus Graecus, versio et adnotatio Italiana. === Lexica et grammatica === * Haiim B. Rosén, ''Eine Laut- und Formenlehre der herodotischen Sprachform'', Heidelbergae, 1962 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1962_num_31_1_3669_t1_0415_0000_2 Recensio critica] * [[Iohannes Schweighaeuser]], ''Lexicon Herodoteum quo et styli Herodotei universa ratio enucleate explicatur et quam plurimi Musarum loci ex professo illustrantur. Passim etiam partim Graeca lectio partim versio latina quas offert Argentoratensis editio vel vindicatur vel emendatur... Adjecta est appendix tractatus quosdam complectens de dialecto ionica''. Secunda editio. Londini, 1830 [https://books.google.fr/books?id=h1dXAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Editio 1824 apud Guglum librorum] === Commentarii === * David Asheri, Alan Lloyd, Aldo Corcella, ''A commentary on Herodotus : books I-IV'', Oxford University Press, 2011 [https://books.google.fr/books?id=cToiD0WJ3gMC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * W. W. How, J. Wells, ''A Commentary on Herodotus''. 2 voll. Oxonii: Clarendon Press. * A. B. Lloyd, ''Herodotus Book II'', Lugduni Batavorum, 1975-1988ː tria volumina. [https://books.google.fr/books?id=VJiBARkL2LEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] === Plura legere si cupis === *''Brill's companion to the reception of Herodotus in Antiquity and beyond'', curantibus Jessica Priestley et Vasiliki Zali, Lugduni Batavorum, 2016 [https://books.google.fr/books?id=lyVzCwAAQBAJ&pg=PR3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Reinhold Bichler, ''Herodots Welt : der Aufbau der Historie am Bild der fremden Länder und Völker, ihrer Zivilisation und ihrer Geschichte'', Berolini, Akademie Verlag, 2001 [https://books.google.fr/books?id=FmHyCQAAQBAJ&pg=PA3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2002_num_71_1_2500_t1_0289_0000_2 Recensio critica] **''Herodot'', G. Olms, 2014 (quarta editio emendata). [https://books.google.fr/books?id=BmB3CgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Justus Cobet, ''Herodots Exkurse und die Frage der Einheit seines Werkes'', Franz Steiner, 1971 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1972_num_41_2_1686_t1_0650_0000_2 Recensio critica] *Aldo Corcella, ''Erodoto e l'analogia'', Palermo, 1984 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1987_num_89_1_5553_t1_0198_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/12491897/Review_of_A_Corcella_Erodoto_e_lanalogia_PPol_18_1985_pp_87_88 Altera recensio critica] * Alfred Croiset, "[https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1888_num_1_2_5346?q=herodote La véracité d'Hérodote]", ''Revue des Études Grecques'', 1888ː 154-162 *Marcus Dorati, ''Le Storie di Erodoto: Etnografia e racconto'', Pisae, 2000 ̪[https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2006_num_84_1_7279_t1_0138_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_2001_num_114_2_4475_t2_0730_0000_2 Altera recensio critica] * Hartmut Erbse, ''Studien zum Verständnis Herodots''; De Gruyter, 1992 ̪[https://books.google.fr/books?id=oNBuHr7mVGkC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. A. S. Evans, ''Herodotus, explorer of the past : three essays'', Princeton University Press, 1991 [https://books.google.fr/books?id=4icABAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] ** ''The beginnings of history : Herodotus and the Persian Wars'', E. Kent, 2006 [https://bmcr.brynmawr.edu/2007/2007.09.48 Recensio critica] * Kurt von Fritz, ''Die griechische Geschichtsschreibung, Band I. Von den Anfängen bis Thukydides''. Berolini, 1967 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1969_num_47_3_2794_t1_0982_0000_2 Recensio critica] * John Gould, ''Herodotus'', Bristol Classical Press, 2000 ** "Herodotus and Religion", in S. Hornblower (curator), ''Greek Historiography'', 1994ː 91-106 * Amédée Hauvette, ''[http://www.mediterranee-antique.fr/Fichiers_PdF/GHI/Hauvette/Herodote.pdf Hérodote : historien des guerres médiques]'', Paris, Hachette, 1894̈ *''̪[https://www.persee.fr/issue/mom_0151-7015_2013_act_51_1?sectionId=mom_0151-7015_2013_act_51_1_2255 Hérodote et l’Égypte. Regards croisés sur le Livre II de l’Enquête d’Hérodote.]'' Actes de la journée d’étude organisée à la Maison de l’Orient et de la Méditerranée – Lyon, le 10 mai 2010, Lugduni, 2013 *''Herodots Wege des Erzählens : Logos und Topos in den Historien'', Peter Lang, 2013 *''Herodotus and the invention of history'', Novi Eboraci, 1987 (= Arethusa XX) * Virginia Hunter, ''Past and process in Herodotus and Thucydides'', Princeton University Press, 1982 [https://books.google.fr/books?id=boorDgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Henricus Immerwahr, ''Form and Thought in Herodotus'', Cleveland, 1966 [https://www.persee.fr/doc/bude_0004-5527_1968_num_1_1_3008_t1_0144_0000_2 Recensio critica] * Mabel L. Lang, ''Herodotean narrative and discourse'', Harvard University Press, 1984 [https://books.google.fr/books?id=eF9yrcl560sC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1987_num_100_477_1521_t2_0515_0000_3 Recensio critica] *Donald Lateiner, ''The historical method of Herodotus'', University of Toronto press, 1989 [https://books.google.fr/books?id=ZeEHTmTqPXQC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1992_num_105_500_2548_t1_0291_0000_1 Recensio critica] *Dominique Lenfant, "[https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00001093/file/DLREG109.pdf Ctésias et Hérodote ou les réécritures de l’histoire dans la Perse achéménide]", ''Revue des études grecques'', 1996(109) ː 348-380 *Arnaldo Momigliano, "[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1468-229X.1958.tb02501.x The Place of Herodotus in the History of Historiography]", ''History'', 1958(43)ː 1-13 ** "Erodoto e la Storiografia moderna", ''Aevum'', 1957(31)ː 74-84. *Hugo Panofsky, ''[https://books.google.fr/books?id=RZAdV-BCaRMC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestionum de historiae Herodoteae fontibus pars prima]'', Berolini, 1885 *Walter Marg, ''Herodot : eine Auswahl aus der neueren Forschung'' (tertia editio), Darmstadt, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1982 * Dietram Muller, ''Topographischer Bildkommentar zu den Historien Herodots'' I Griechenland II Kleinasien, Tübingen, Ernst Wasmuth Verlag, 1987-1997, duo volumina. *Jacqueline de Romilly, "[https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1971_num_84_401_1183 La vengeance comme explication historique dans l'œuvre d'Hérodote]", ''Revue des Études Grecques'' 1971 ː 314-337 *Suzanne Said, "[https://www.persee.fr/doc/ista_0000-0000_2012_ant_1225_1_3636 Hérodote et Thucydide lecteurs d'Homère]" in ''Troïka. Parcours antiques'', 2012ː 65-79 *Sean Sheehan, ''A guide to reading Herodotus' histories'', Bloomsbury Academic, 2018 [https://books.google.fr/books?id=Ab5KDwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Binyamin Shimron, ''Politics and belief in Herodotus'', Steiner Verlag 1986. *Herman Verdin, "[https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1975_num_44_2_1803 Hérodote historien ? Quelques interprétations récentes]", ''L'Antiquité Classique'', 1975 ː 668-685 **''De historisch-kritische Methode van Herodotus'', [[Bruxellae|Bruxellis]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0209_0000_2 Recensio critica] *Henry Wood, ''The histories of Herodotus : an analysis of the formal structure'', Hagae comitum, 1972 *Fridericus Augustus Zander, ''[https://archive.org/details/deimperfectiatqu00zand/mode/2up?ref=ol&view=theater De imperfecti atque aoristi apud Herodotum usu]'', [[Halae Saxonum|Halis Saxonum]], formis E. Karras, 1882 == Nexus externi == *[https://www.iranicaonline.org/articles/herodotus-vi Encyclopaedia Iranica; Darius secundum Herodotum] *[https://www.iranicaonline.org/articles/herodotus-xi Bibliographia selecta] *[https://el.wikisource.org/wiki/%CE%A3%CF%85%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AD%CE%B1%CF%82:%CE%97%CF%81%CF%8C%CE%B4%CE%BF%CF%84%CE%BF%CF%82 Textus Graecus apud Vicifontem] {{FA stella}} [[Categoria:Litterae Graecae antiquae]] [[Categoria:Libri historici]] [[Categoria:Libri geographici]] [[Categoria:Libri ethnographici]] [[Categoria:Scripta saeculo 5 a.C.n.]] [[Categoria:Anatoliae scripta]] [[Categoria:Libri de bellis Graeco-Persicis]] jur59ructi9mjfqgfmm0oeo5iodm096 0 227059 3996910 3273954 2026-10-25T13:25:33Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996910 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:New VISTA snap of star cluster 47 Tucanae.jpg|thumb|300px|47 Tucanae]] '''47 Tucanae''', alias '''NGC 104''' et '''Caldwell 106''', est [[cumulus stellarum globosus]] in constellatione [[Tucana (constellatio)|Tucana]]. Haec res iam anno [[1603]] inter stellas [[character Bayeri|charactere]] "ξ Tucanae" ab [[Ioannes Bayerus|Ioanne Bayero]] numeratus est. [[Nicolaus Ludovicus de Lacaille]] anno [[1751]] nucleum cometae esse censuit. == Bibliographia == * Arash Bahramian et al., "[https://academic.oup.com/mnras/article/3052451/The The ultracompact nature of the black hole candidate X-ray binary 47 Tuc X9]" in ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'' vol. 467 (2017) pp. 2199-2216 * Bülent Kızıltan, Holger Baumgardt, Abraham Loeb, "[https://arxiv.org/abs/1702.02149 An intermediate-mass black hole in the centre of the globular cluster 47 Tucanae]" in ''[[ArXiv]]'' pro ''Nature'' vol. 542 (2017) pp. 203–205 * Liliana Rivera Sandoval et al., "[https://arxiv.org/abs/1705.07100 New Cataclysmic Variables and other Exotic Binaries in the Globular Cluster 47 Tucanae]" in ''[[ArXiv]]'' (2017) pro ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'' == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|00|24|05|67|-72|04|52|60}} * [http://messier.seds.org/xtra/ngc/n0104.html SEDS] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=47+Tuc 47 Tuc] apud ''Galactic Globular Clusters Database'' * [https://web.archive.org/web/20141109032201/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_104 NGC 104] {{astro-stipula}} [[Categoria:Greges stellarum]] [[Categoria:Tucana (constellatio)]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus Flamsteed agnitae]] fil0omwoo5a5lf263z6x6qtw7m5mkzd 0 236599 3997052 3599681 2026-10-25T20:47:28Z Demetrius Talpa 81729 3997052 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Colpetitsaintbernard02.jpg|thumb|Sancti Bernardi [[statua]] apud [[Porta Minor Sancti Bernardi|Portam Minorem Sancti Bernardi]].]] '''Bernardus Menthonensis'''<ref>[http://www.mirabileweb.it/saint/bernardus-menthonensis-archidiac--saint/280 Situs interretialis].</ref> seu '''Augustae Praetoriae''' (natus [[Mentho Gebennensium|Menthone Gebennensium]] circa annum [[1020]]; [[Novaria]]e mortuus anno [[1081]] aut [[1086]]) fuit [[clericus]] [[Sabaudia|Sabaudicus]] et [[sanctus]] [[Christianismus|Christianus]]. Clarus est quia hospitia [[aedificium|aedificare]] fecit apud praesentes [[Porta Maior Sancti Bernardi|Portam Maiorem Sancti Bernardi]] et [[Porta Minor Sancti Bernardi|Portam Minorem Sancti Bernardi]]. Dies festus eius [[15 Iunii]] celebratur. == Notae == <references/> == Nexus externus == * {{LHH|10221|Sancto Bernardo Menthonensi}} {{sanctus-stipula}} {{Lifetime| saeculo 11|saeculo 11}} [[Categoria:Sancti]] gbk32ufbez1n5wepwn9owjkbv2tqgrv 3997053 3997052 2026-10-25T20:50:21Z Demetrius Talpa 81729 Recensiones a conlatore [[Special:Contributions/Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[User talk:Demetrius Talpa|Disputatio]]) factas in superiorem redactionem a conlatore [[User:Neander|Neander]] factam restitui 3599681 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Colpetitsaintbernard02.jpg|thumb|Sancti Bernardi [[statua]] apud [[Porta Parvi Sancti Bernardi|Portam Parvi Sancti Bernardi]].]] '''Bernardus Menthonensis'''<ref>[http://www.mirabileweb.it/saint/bernardus-menthonensis-archidiac--saint/280 Situs interretialis].</ref> seu '''Augustae Praetoriae''' (natus [[Mentho Gebennensium|Menthone Gebennensium]] circa annum [[1020]]; [[Novaria]]e mortuus anno [[1081]] aut [[1086]]) fuit [[clericus]] [[Sabaudia|Sabaudicus]] et [[sanctus]] [[Christianismus|Christianus]]. Clarus est quia hospitia [[aedificium|aedificare]] fecit apud praesentes [[Porta Magni Sancti Bernardi|Portam Magni Sancti Bernardi]] et [[Porta Parvi Sancti Bernardi| Portam Parvi Sancti Bernardi]]. Dies festus eius [[15 Iunii]] celebratur. == Notae == <references/> == Nexus externus == * {{LHH|10221|Sancto Bernardo Menthonensi}} {{sanctus-stipula}} {{Lifetime| saeculo 11|saeculo 11}} [[Categoria:Sancti]] fwfzewxjx2az9s9ukmsfa4qf7ogms3k 0 237764 3997134 3897616 2026-10-26T05:46:11Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997134 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Map commune FR insee code 41242.png|thumb|left|Communis tabula.]] '''Cella Sancti Eusicii'''<ref>"Cella S. Eusicii: ''Selles-en-Berry''" {{Google Books|NRQoAAAAYAAJ|col. 668}}</ref> ([[Francogallice]]: ''Selles-sur-Cher'' vel antique ''Selles-en-Berry'') est [[commune]] [[Francia|Franciae]] 4225 incolarum (anno [[2022]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Lidericus et Carus|Liderici et Cari]] regione [[Centrum et Vallis Ligeris|Centri et Vallis Ligeris]]. ==Notae== <references/> {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Liderici et Cari]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Selles04.jpg |thumb|[[Ecclesia]] [[abbatia]]lis [[Virgo Maria|Nostrae Dominae ''La Blanche'']] dicata.]] {{CommuniaCat|Selles-sur-Cher|Cellam Sancti Eusicii}} * {{INSEE commune|41242|de=Selles-sur-Cher}} * [http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=35901 De hoc communi apud cassini.ehess.fr] * [http://www.mairie-sellessurcher.fr/ Huius communis pagina interretialis] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Liderici et Cari]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Liderici et Cari]] mach1xkqomzcksd4o128lsavmvs4mxe 0 237768 3996982 3941306 2026-10-25T16:46:45Z Pippobuono 54500 nomen latinum et discretiva 3996982 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{videdis|Saviniacum (discretiva)}} [[Fasciculus: 41_Savigny_20110420.jpg|thumb|upright=0.8|left|[[Ecclesia (aedificium)|Ecclesia]] [[Petrus|Sancto Petro]] dicata.]] {{res|Saviniacum super Brigiam}}<ref>{{graesse}}, t. 3, p. 338.</ref> ([[Francogallice]]: ''Savigny-sur-Braye'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] {{formatnum:1962}} incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Lidericus et Carus|Liderici et Cari]] in regione [[Centrum et Vallis Ligeris|Centri et Vallis Ligeris]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Liderici et Cari]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Savigny-sur-Braye|Saviniacum super Brigiam}} {{INSEE commune|41238|de=Savigny-sur-Braye}} * {{opus|url=http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=35693 |titulus=De hoc communi |domus editoria=cassini.ehess.fr}} * {{opus|url=https://www.savigny-sur-braye.fr/|titulus=Huius communis pagina interretialis}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Liderici et Cari]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Liderici et Cari]] 5lter0kb85udl8rbj2kqqe0w4c0bq8e 3996983 3996982 2026-10-25T16:47:12Z Pippobuono 54500 Pippobuono movit paginam [[Savigny-sur-Braye]] ad [[Saviniacum super Brigiam]]: nomen latinum attestatur in Graesse 3996982 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{videdis|Saviniacum (discretiva)}} [[Fasciculus: 41_Savigny_20110420.jpg|thumb|upright=0.8|left|[[Ecclesia (aedificium)|Ecclesia]] [[Petrus|Sancto Petro]] dicata.]] {{res|Saviniacum super Brigiam}}<ref>{{graesse}}, t. 3, p. 338.</ref> ([[Francogallice]]: ''Savigny-sur-Braye'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] {{formatnum:1962}} incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Lidericus et Carus|Liderici et Cari]] in regione [[Centrum et Vallis Ligeris|Centri et Vallis Ligeris]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Liderici et Cari]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Savigny-sur-Braye|Saviniacum super Brigiam}} {{INSEE commune|41238|de=Savigny-sur-Braye}} * {{opus|url=http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=35693 |titulus=De hoc communi |domus editoria=cassini.ehess.fr}} * {{opus|url=https://www.savigny-sur-braye.fr/|titulus=Huius communis pagina interretialis}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Liderici et Cari]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Liderici et Cari]] 5lter0kb85udl8rbj2kqqe0w4c0bq8e 0 240043 3996929 3994572 2026-10-25T14:51:15Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996929 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:ReconstructionEraColl.png|thumb|300px|Ruinae [[Ricmondia]]e [[Virginia]]e sub [[Bellum Civile Americanum]]; [[Afroamericani]] nuper [[libertus|liberati]] suffragia primum dant, anno [[1867]]<ref>[http://objectofhistory.org/objects/extendedtour/votingmachine/?order=2''The First Vote.''] Pictura Gulielmi Waud, ''Harpers Weekly,'' 16 Novembris 1867.</ref>; officina [[Ministerium Libertorum|Ministerii Libertorum]] [[Memphis (Tennesia)|Memphide]] [[Tennesia]]e sita; [[tumultus Memphitici anni 1866]].]] '''Aetas Reconstructionis''' in [[historia Civitatum Foederatarum]] est omne [[Civitates Foederatae|Civitatum Foederatarum]] tempus [[historia|historicum]] ab anno [[1865]] ad annum [[1877]] post [[Bellum Civile Americanum]] confectum, animum attendens ad transformationem [[Civitates Foederatae Meridionales|Civitatum Foederatarum Meridianarum]] per refectionem [[civitas|civitatis]] et [[societas hominum|societatis]] ab anno [[1863]] ad [[1877]], iussu [[Congressus Civitatum Foederatarum]]. [[Praeses Civitatum Foederatarum|Praesides]] [[Abrahamus Lincoln]] et [[Andreas Johnson]] rationes modicas ab anno [[1863]] ad [[1865]] capiebant ad [[Civitatum Foederatarum civitas|civitates]] meridianas in integrum reducendas quam primum, cum autem [[Republicani Toti]]<ref>[[Anglice]] "Radical Republicans," ut sese appellare solebant.</ref> Congressu uterentur ad consilia moderata obstruenda, rationes asperas imponendas, et [[ius|iura]] [[libertus|libertorum]] (olim [[servus|servorum]]) amelioranda. Johnson consilium lene erga ex-Confoederatos multo sicut consilium Lincolnianum inivit. [[Oratio]]nes ultimae Lincolnianae monstrant eum sustinendum suffragii ius nonnullorum libertorum favisse, quandoquidem Johnson huic contradixerit.<ref>James M. Campbell et Rebecca J. Fraser, [http://books.google.com/books?id=wGmD0Zl27GIC&pg=PR15 ''Reconstruction: People and Perspectives''] (ABC-CLIO, 2008), 15.</ref> Interpretationes Johnsonianae consiliorum Lincolnianorum obtinebant usque ad comitia Congressionalia anni [[1866]] in [[Civitates Foederatae Septentrionales|civitatibus Septentrionibus]], quae facultatem Republicanis Totis dedit rationum continendarum, potestatis a [[Civitates Confoederatae Americae|rebellibus]] amovendae, [[ius|iurumque]] [[suffragium|suffragii]] [[libertus|libertis]] dandorum. Coniunctio Republicana potestatem in paene omnibus civitatibus meridianis exercere societatemque per liberam [[labor]]is [[oeconomia]]m statutam commutare coepit, [[Exercitus Civitatum Foederatarum|Exercitu Civitatum Foederatarum]] et [[Ministerium Libertorum|Ministerio Libertorum]] utens. Ministerium legitima libertorum iura protegebat, locationes de labore agebat, et [[schola]]s et etiam [[ecclesia]]s eis statuit. Milia hominum septentrionales ad Meridiem venerunt [[missionarius|missionarii]], [[doctor|docentes]], [[negotium|negotiatores]], virique civilium rerum periti; quos indigenae ''[[carpetbaggers]]'' appellare solebant. [[Fasciculus:Broad Street Charleston South Carolina 1865.jpg|thumb|left|[[Oeconomia]] meridiana per bellum destructa est: Broad Street, [[Carolopolis (Carolina Meridiana)|Carolopoli]] [[Carolina Meridiana|Carolinae Meridianae]], 1865.]] Ruinosa ratio [[ferriviaria]] reficienda fuit maior finis, qui autem collapsus est cum [[depressio oeconomica]] per rempublicam omnem ([[Pavor anni 1873]] vulgo appellatam) [[oeconomia]]m vastaret. Republicani Toti, quia Johnson Reconstructionem a Congressu administratam opposuit incommodati, accusationem<!--impeachment--> praesidis fecerunt, sed haec actio uno suffragio in [[Senatus Civitatum Foederatarum|Senatu]] defecit. [[Fasciculus:Lincoln and Johnsond.jpg|thumb|300px|"The Rail Splitter At Work Repairing the Union," [[civilitas|politica]] [[Andreas Johnson|Andreae Johnson]] et [[Abrahamus Lincoln|Abrahami Lincoln]] [[adumbratio]] (1865). Inscriptio sic legitur: (Johnson) ''Take it quietly Uncle Abe and I will draw it closer than ever''; (Lincoln) ''A few more stitches Andy and the good old Union will be mended.'']] [[Fasciculus:Grand Army of the Republic by Swatjester.jpg|thumb|[[Monumentum]] [[Grandis Reipublicae Exercitus|Grandi Reipublicae Exercitui]], post bellum ordinato, dicatum.]] [[Fasciculus:AbrahamLincolnOilPainting1869Restored.jpg|thumb|175px|[[Abrahamus Lincoln]], [[Praeses Civitatum Foederatarum]] sextus decimus (1861–1865).]] [[Fasciculus:EmancipationPhoto.jpg|thumb|Celebratio [[Manumissionis Edictum|Manumissionis Edicti]] in [[Massachusetta]], 1862.]] [[Fasciculus:Andrew Johnson portrait.jpg|thumb|175px|[[Andreas Johnson]] [[Praeses Civitatum Foederatarum]] septimus decimus, 1865–1869.]] [[Fasciculus:The Union as It Was.jpg|200px|thumb|[[Thomas Nast|Thomae Nast]] [[adumbratio]] editoria in ''[[Harper's Magazine]]'' (24 Octobris 1874) neces [[nigricolor|nigricolorum]] innocentium a [[KKK]] et [[Foedus Alborum|Foedere Alborum]]<!--White League--> admissas reprehendit.]] [[Fasciculus:President Ulysses S. Grant seated portrait Brady.jpg|thumb|upright|[[Ulixes S. Grant]], [[Praeses Civitatum Foederatarum]] duodevicensinus, 1869–1877. [[Photographema]] a [[Matthaeus B. Brady|Matthaeo B. Brady]] factum.]] [[Fasciculus:Atlanta roundhouse ruin3.jpg|thumb|Ruinae agri [[ferrivia]]rii et [[domus rotunda|domus rotundae]] [[Atlanta]]e sub [[Bellum Civile Americanum|bellum]] finitum.]] [[Fasciculus:A Visit from the Old Mistress.jpg|thumb|''A Visit from the Old Mistress'' ('Salutatio veteris dominae'). [[Pictura]] [[Winslow Homer]], [[1876]].]] [[Fasciculus:Rhayes.png|thumb|175px|[[Rutherford B. Hayes]], undevicensimus [[Praeses Civitatum Foederatarum]], 1877–1881.]] Praeses [[Ulixes S. Grant]], Reconstructioni toti favens, tutelam [[Afroamericani|Afroamericanorum]] in Meridie per [[Leges Virium]]<!--Force Acts--> a Congressu sanctorum adhibendas exercuit. Praeterea [[Ku Klux Klan]] repressit, sed altercationes ingravescentes inter carpetbaggers et ''[[scalawags]]'' (albos in Meridie natos) intra Factiones Republicanas finire non poterat. Intererea, Conservativi, ut se appellabant, cum [[Factio Democratica (CFA)|Factione Democratica]]) arte coniuncti, imperium Republicanum vehementer contradicebant.<ref>John C. Rodrigue, ''Reconstruction in the Cane Fields: From Slavery to Free Labor in Louisiana's Sugar Parishes, 1862–1880'' (LSU Press, 2001), 168.</ref> Arguebant esse corruptionem divulgatam a [[carpetbaggers|furciferis Septentrionibus]] admissam, nimium impensarum [[Civitatum Foederatarum civitas|publicarum]], et [[tributum|tributa]] saeva. Impetum contra Republicanorum impetum efficienter fecerunt, et potestatem in quaque civitate Meridiana ante [[1877]] "redempta" recuperavit. Interea, publicum rationum Reconstructionis studium in Septentrionibus evanescebat, cum suffragatores [[bellum civile]] finitum [[servitus|servitumque]] mortuum esse instituerent. Politici [[Factio Democratica (CFA)|Democratici]], qui rationibus Reconstructionis vehementer repudiabant, [[Camera Repraesentantium Civitatum Foederatarum|Cameram Repraesentantium]] moderatam anno [[1874]] recupaverunt. [[Comitia praesidentialia Civitatum Foederatarum anni 1876|Suffragiis electoralibus anno 1876]] indefinitis et turbatis, Congressui necesse erat ultimum decretum facere. [[Exercitus Civitatum Foederatarum|Exercitus]] expeditus fundamentum erat civitatum Republicanarum administrandarum; quae ex [[1877]] collabi coeperunt, cum [[Exercitus Civitatum Foederatarum|exercitus]] secundum pactum [[Congressus Civitatum Foederatarum|Congressionale]] amoveretur ut [[Rutherford B. Hayes]] Republicanum [[praeses Civitatum Foederatarum|praeses]] eligeretur. Reconstructionem, quae partes magni momenti in [[historia]] [[iura civilia et politica|iurum civilium et politicorum]] in Civitatibus Foederatis egit, plurimi [[historicus|historici]] putant offensionem, quia civitates Meridianae factae sunt [[regio]] pauperior et miseranda, ad [[agricultura]]m ligata, cum [[politicus|viri civilium rerum periti]] Democratici imperium per [[violentia]]m, minas, et opinionem praeiudicatam redintegrarent, libertos plenis [[iura civilia et politica|iuribus civilibus]] privantes eosque a [[civilitas|republica]] omnino excludentes. [[Ericus Foner]], [[historicus|rerum gestarum scriptor]] Americanus, arguit: "Quod certum manet est offensio Reconstructionis, defectio quae [[nigricolor]]ibus calamitas fuit cuius [[magnitudo]] per veras peractiones quae duraverunt obscurari non potest."<ref>[[Anglice]]: "What remains certain is that Reconstruction failed, and that for blacks its failure was a disaster whose magnitude cannot be obscured by the genuine accomplishments that did endure."</ref><ref>Eric Foner, ''Reconstruction: America's unfinished revolution, 1863–1877'' (1988), 604; reimpressus in Francis G. Couvares, ed., [http://books.google.com/books?id=DVNhXPy6suoC&pg=PA409 ''Interpretations of American History, Vol. I Through Reconstruction''] (ed. 7a, 2000), 409.</ref> ==Reditus legatorum Congressionalium== *[[Tennesia]], 24 Iulii 1866 *[[Arcansia]], 22 Iunii 1868 *[[Florida]], 25 Iunii 1868 *[[Carolina Septentrionalis]], 4 Iulii 1868 *[[Carolina Meridiana]], 9 Iulii 1868 *[[Ludoviciana]], 9 Iulii 1868 *[[Alabama]], 13 Iulii 1868 *[[Virginia]], 26 Ianuarii 1870 *[[Mississippia]], 23 Februarii 1870 *[[Texia]], 30 Martii 1870<ref>[https://web.archive.org/web/20131118215204/https://www.tsl.state.tx.us/ref/abouttx/secession/30march1870.html ''An Act to admit the State of Texas to Representation in the Congress of the United States.'']</ref> *Georgia, 15 Iulii 1870 ==Notae== <div class="references-small"><references/></div> ==Bibliographia== ===Fontes secundarii=== *Barney, William L. [[1987]]. ''Passage of the Republic: An Interdisciplinary History of Nineteenth Century America.'' D. C. Heath. ISBN 0669047589. *Behrend, Justin. [[2015]]. ''Reconstructing Democracy: Grassroots Black Politics in the Deep South after the Civil War.'' University of Georgia Press. *Blair, William. [[2005]]. The use of military force to protect the gains of reconstruction. ''Civil War History'' 51(4). *Blum, Edward J. [[2005]]. ''Reforging the White Republic: Race, Religion, and American Nationalism, 1865–1898.'' *Bradley, Mark L. [[2009]]. ''Bluecoats and Tar Heels: Soldiers and Civilians in Reconstruction North Carolina.'' University Press of Kentucky. ISBN 9780813125077. *Brogan, Hugh. [[1985]]. ''The Penguin History of the United States of America.'' Londinii: Penguin Books. ISBN 0140134603. *Brown, Thomas J., ed. [[2006]]. ''Reconstructions: New Perspectives on Postbellum America.'' *Cimbala, Paul Alan, Randall M.Miller, et Brooks D. Simpson. [[2002]]. ''An Uncommon Time: The Civil War and the Northern Home Front.'' Fordham University Press. ISBN 0823221954. *Donald, David H., et al. [[2001]]. ''Civil War and Reconstruction.'' *Du Bois, W. E. B. [[1910]]. Reconstruction and Its Benefits. ''American Historical Review'' 15:781–799. [https://web.archive.org/web/20110927173232/http://srufaculty.sru.edu/m.matambanadzo/readings/reconstruction_and_its_benefits.pdf PDF.] *Du Bois, W. E. B. [[1935]]. ''Black Reconstruction in America 1860–1880.'' *Dunning, William Archibald. [[1905]]. ''Reconstruction: Political & Economic, 1865–1877.'' [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=XgIOAAAAIAAJ&oi=fnd&pg=PR13&dq=Dunning,+William+Archibald.+%27%27Reconstruction:+Political+%26+&ots=hfgL3IVGbC&sig=hJEGx4hCEmMeJr0FqSVkvr9ECPg Editio interretialis.] *Egerton, Douglas. [[2014]]. ''The Wars of Reconstruction: The Brief, Violent History of America's Most Progressive Era.'' ISBN 9781608195664. Bloomsbury Press. *Etcheson, Nicole. Reconstruction and the Making of a Free-Labor South. ''Reviews in American History'' 37(2).<!--in [[Project MUSE]]--> *Fitzgerald, Michael W. [[2007]]. ''Splendid Failure: Postwar Reconstruction in the American South.'' *Frantz, Edward O., ed. [[2014]]. ''A Companion to the Reconstruction Presidents 1865–1881.'' *Fleming, Walter L. [[1918]]. [https://web.archive.org/web/20060213110155/http://www.blackmask.com/books11c/sequelapdex.htm ''The Sequel of Appomattox, A Chronicle of the Reunion of the States.''] *Fleming, Walter L. [[1905]]. ''Civil War and Reconstruction in Alabama.'' [http://books.google.com/books?id=k59scrAh_LQC&dq=reconstruction+%22conservative+party%22&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=0&source=gbs_navlinks_s Editio interretialis.] *Foner, Eric, et Olivia Mahoney. ''America's Reconstruction: People and Politics After the Civil War.'' ISBN 0807122343. *Foner, Eric. [[1988]]. ''Reconstruction: America's Unfinished Revolution, 1863–1877.'' ISBN 0060158514. *Foner, Eric. [[2005]]. ''Forever Free: The Story of Emancipation and Reconstruction.'' *Ford, Lacy K., ed. [[2005]]. ''A Companion to the Civil War and Reconstruction.'' Blackwell. *Franklin, John Hope. [[1961]]. ''Reconstruction after the Civil War.'' ISBN 0226260798. *Guelzo, Allen C. [[2004]]. ''Lincoln's Emancipation Proclamation: The End of Slavery in America.'' Novi Eboraci: Simon & Schuster. *Harris, William C. [[1997]]. ''With Charity for All: Lincoln and the Restoration of the Union.'' *Henry, Robert Selph. [[1938]]. ''The Story of Reconstruction.'' *Holzer, Harold, Edna Greene Medford, et Frank J. Williams. [[2006]]. ''The Emancipation Proclamation: Three Views (Social, Political, Iconographic).'' Louisiana State University Press. *Jenkins, Wilbert L. [[2002]]. ''Climbing up to Glory: A Short History of African Americans during the Civil War and Reconstruction.'' *Litwack, Leon. [[1979]]. ''Been in the Storm So Long.''<!--Pulitzer Prize--> *McPherson, James, et James Hogue. [[2009]]. ''Ordeal By Fire: The Civil War and Reconstruction.'' *Milton, George Fort. [[1930]]. ''The Age of Hate: Andrew Johnson and the Radicals.'' [https://web.archive.org/web/20120515112151/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14804076 Editio interretialis.] *McCarthy, Charles Hallan. [[1901]]. ''Lincoln's Plan of Reconstruction.'' Novi Eboraci: McClure, Philips, & Company. [http://books.google.com/books?id=BkAOAAAAIAAJ Editio interretialis.] *Perman, Michael. [[1984]].''The Road to Redemption: Southern Politics, 1869–1879.'' Chapel Hill Carolinae Septentrionalis: University of North Carolina Press. ISBN 0807841412, ISBN 9780807841419. *Perman, Michael. [[2003]]. ''Emancipation and Reconstruction.'' *Peterson, Merrill D. [[1994]]. ''Lincoln in American Memory.'' Novi Eboraci: Oxford University Press. *Randall, J. G. [[1953]]. ''The Civil War and Reconstruction.'' *Rhodes, James G. [[1920]]. ''History of the United States from the Compromise of 1850 to the McKinley–Bryan Campaign of 1896.'' Vol. 6: 1865–1872; vol. 7: 1872–1877 *Richardson, Heather Cox. [[2007]]. ''West from Appomattox: The Reconstruction of America after the Civil War.'' *Simpson, Brooks D. [[2009]]. ''The Reconstruction Presidents.'' *Stalcup, Brenda, ed. [[1995]]. ''Reconstruction: Opposing Viewpoints.'' Greenhaven Press. *Stampp, Kenneth M. [[1967]]. ''The Era of Reconstruction, 1865–1877.'' *Stampp, Kenneth M., et Leon M. Litwack, eds. [[1969]]. ''Reconstruction: An Anthology of Revisionist Writings.'' *Summers, Mark Wahlgren. [[2009]]. ''A Dangerous Stir: Fear, Paranoia, and the Making of Reconstruction.'' *Summers, Mark Wahlgren. [[2014]]. ''The Ordeal of the Reunion: A New History of Reconstruction.'' *Thompson, C. Mildred. [[1915]], [[2010]]. [http://books.google.com/books?id=i5shAQAAIAAJ ''Reconstruction In Georgia: Economic, Social, Political 1865–1872.''] *Trefousse, Hans L. [[1991]]. ''Historical Dictionary of Reconstruction.'' Greenwood. *Wagner, Margaret E., Gary W. Gallagher, et James M. McPherson. [[2002]]. ''The Library of Congress Civil War Desk Reference.'' Novi Eboraci: Simon & Schuster Paperbacks. ISBN 1439148848. *Woodward, Comer Vann. [[1966]]. ''Reunion and Reaction: The Compromise of 1877 and the End of Reconstruction. Oxford University Press. ISBN 0195064232. *Woodward, Comer Vann. [[1974]]. ''Responses of the Presidents to Charges of Misconduct.'' Novi Eboraci: Delacorte Press. ISBN 0440059232. *Zuczek, Richard. [[2006]]. ''Encyclopedia of the Reconstruction Era.'' 2 vol. <!-- ===Libri annui=== *''American Annual Cyclopedia&nbsp;... 1868'' (1869), [http://books.google.com/books?id=maIoAAAAYAAJ online], highly detailed compendium of facts and primary sources; details on every state *''American Annual Cyclopedia&nbsp;... for 1869'' (1870) [http://books.google.com/books?id=ZyMVAAAAYAAJ online edition] *[http://books.google.com/books?id=LJ4YAAAAIAAJ ''Appleton's Annual Cyclopedia&nbsp;... for 1870''] (1871) *[http://books.google.com/books?id=Jp8YAAAAIAAJ ''American Annual Cyclopedia&nbsp;... for 1872''] (1873) *''Appleton's Annual Cyclopedia&nbsp;... for 1873'' (1879) [http://books.google.com/books?id=c6QoAAAAYAAJ online edition] *[http://books.google.com/books?id=2WcMAAAAYAAJ ''Appleton's Annual Cyclopedia&nbsp;... for 1875''] (1877) *''Appleton's Annual Cyclopedia&nbsp;... for 1876'' (1885) [http://books.google.com/books?id=r6MYAAAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s online edition] *[http://books.google.com/books?id=Do4EAAAAYAAJ ''Appleton's Annual Cyclopedia&nbsp;... for 1877''] (1878)--> ===Fontes primarii=== *Barnes, William H., ed. [[1868]]. [http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?sid=70e7f9526905ba30&idno=ABZ4229.0001.001&view=header&c=moa ''History of the Thirty-Ninth Congress of the United States.'']{{Nexus deficit|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *Berlin, Ira, ed. [[1982]]. ''Freedom: A Documentary History of Emancipation, 1861–1867.'' *Berlin, Ira, Barbara J. Fields, et Steven F. Miller, eds. [[1993]]. ''Free at Last: A Documentary History of Slavery, Freedom, and the Civil War.'' *Blaine, James G. [[1886]]. ''Twenty Years of Congress: From Lincoln to Garfield: With a review of the events which led to the political revolution of 1860.''<!--[http://books.google.com/books?id=CBLOAAAAMAAJ vol. 2 online--> *Fleming, Walter L. [[1906]]. ''Documentary History of Reconstruction: Political, Military, Social, Religious, Educational, and Industrial.'' 2 vol.<!--vol. 1: national politics; vol. 2: states [http://books.google.com/books?id=1OoLAAAAIAAJ&dq vol. 2 online.--> *Ford, Lacy K., ed. [[2005]]. ''A Companion to the Civil War and Reconstruction.'' *Holden, W. W. [[1911]]. [https://web.archive.org/web/20060623150026/http://docsouth.unc.edu/holden/holden.html ''Memoirs of W. W. Holden.''] *Hyman, Harold M., ed. [[1967]]. ''The Radical Republicans and Reconstruction, 1861–1870.'' *Lynch, John R. [[1913]]. ''The Facts of Reconstruction.'' Novi Eboraci. *McPherson, Edward. [[1875]]. [http://books.google.com/books?vid=LCCN04007498&id=kaG2Am68tuAC&pg=PP3&dq=mcpherson+period+of+reconstruction '' The Political History of the United States of America During the Period of Reconstruction.''] *Palmer, Beverly Wilson, et Holly Byers Ochoa, eds. [[1998]]. ''The Selected Papers of Thaddeus Stevens.'' 2 vol. *Palmer, Beverly Wilson, ed. [[1990]]. ''The Selected Letters of Charles Sumner.'' 2 vol. *Pike, James Shepherd. [[1874]]. [http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=AFK4119.0001.001 ''The prostrate state: South Carolina under negro government.'']{{Nexus deficit|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *Reid, Whitelaw. [[1866]]. [http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=AFJ8942.0001.001 ''After the war: a southern tour, May 1, 1865 to May 1, 1866.'']{{Nexus deficit|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *Sumner, Charles. [[1863]]. [https://web.archive.org/web/20020725084411/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/moa-cgi?notisid=ABK2934-0012-69 Our Domestic Relations: or, How to Treat the Rebel States.] ''Atlantic Monthly'' September.<!-- *[http://www.gutenberg.org/files/16158/16158-h/16158-h.htm Full text online] One of first black congressmen during Reconstruction.--> ===Diaria et magazinae=== *[https://web.archive.org/web/20091216125013/http://www.thomasnast.com/TheCartoons/NastCartoons.htm Adumbrationes editoriae Thomae Nast, pro Republicanis Totis dicatae,] www.thomasnast.com. *[http://www.hti.umich.edu/m/moajrnl/browse.journals/debo.html?sid=4214fd5d270a6573025ab1d49d8151fa ''DeBow's Review,''] maior magazina conservativa Meridiana, www.hti.umich.edu.<!--stress on business, economics and statistics--> *[https://web.archive.org/web/20100610170423/http://www.gilderlehrman.org/teachers/module11/mod_primary.html Fontes primarii in congerie Gilder-Lehrman] *[http://blackhistory.harpweek.com/ ''Harper's Weekly,''] prima magazine nuntiorum Novi Eboraci; pro Republicanis Totis, blackhistory.harpweek.com. *''[[The New York Times]].'' ==Nexus externi==<!-- {{Portal|Civitates Foederatae Americae}}--> *[http://www.pbs.org/wgbh/amex/reconstruction/activism/sf_rights.html ''American Experience: Reconstruction,''] colloquium historicorum Erico Foner, Davide Blight, et Eduardo Ed Ayers; www.pbs.org (PBS) *[https://web.archive.org/web/20150801093403/http://tigger.uic.edu/~rjensen/recon.htm Dux Historiae Reconstructionis,] tigger.uic.edu *[http://www.bartleby.com/43/42.html Edictum Augusti 1866, rebellionem finitam declarans,] www.bartleby.com *[https://web.archive.org/web/20150921231649/http://www.mrlincolnandfreedom.org/inside.asp?ID=60&subjectID=3 Lincoln et Libertas: Reconstructio,] www.mrlincolnandfreedom.lorg *[http://www.history.com/topics/reconstruction Reconstructio,] www.history.com (The History Channel) *[https://web.archive.org/web/20170302230636/http://www.pbs.org/wgbh/amex/reconstruction/index.html ''Reconstruction: The Second Civil War,''] [[pellicula]] et transcriptio a PBS anno 2004 divulgatae<!-- *[http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=587 Reconstruction in Mississippi] by Donald J. Mabry *[http://www.alaskool.org/resources/teaching/socialstudies/Reconstruct_historiography.htm "Reconstruction Historiography: A Source of Teaching Ideas" by Robert P. Green, Jr. (1991)] *Simkins, W. S. [[1916]]. "[[s:William Stewart Simkins 1914 Thanksgiving Day observance address|Why the Ku Klux]]", 4 ''The Alcalde'' (Iunio): 735–748. [http://www.law.du.edu/russell/lh/alh/docs/simkins.html online] *[http://histclo.com/essay/war/cwa/recon.html The Civil War: Reconstruction]: [http://oyc.yale.edu/history/hist-119#overview HIST 119: ''The Civil War and Reconstruction Era, 1845–1877'' with Professor David Blight].--> [[Categoria:Aetas Reconstructionis| ]] [[Categoria:Bellum Civile Americanum]] [[Categoria:Historia Civitatum Foederatarum]]<!--en:History of the Southern United States--><!-- [[Category:Aftermath of war]] [[Category:History of civil rights in the United States]] [[Category:History of African-American civil rights]] [[Category:History of voting rights in the United States]] [[Category:Reparations for slavery]] [[Category:American military occupations]] [[Category:African-American history between emancipation and the civil rights movement]]--> ixdazb3mab5qopqr3eou0b46rerc9z8 0 247502 3997000 3463634 2026-10-25T17:22:19Z Pippobuono 54500 capsa et nomen latinum 3997000 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{videdis |Savigniacum (discretiva)}} [[Fasciculus: Photo_059.jpg |thumb|upright|left|Savigniacum Templi: [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Sanctus Germanus|Sancto Germano]] dicata.]] {{res|Savigniacum Templi}} seu '''Saviniacum supra Meledunum'''<ref>{{graesse}}, t. 3, p. 338.</ref> ([[Francogallice]] ''Savigny-le-Temple'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] {{formatnum:31148}} incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Sequana et Matrona|Sequanae et Matronae]] in regione [[Insula Franciae (regio Franciae)|Insula Franciae]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Sequanae et Matronae|Indicem communium praefecturae Sequanae et Matronae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Savigny-le-Temple|Savigniacum Templi}} {{INSEE commune|77445|de=Savigny-le-Temple}} * {{opus|url=http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=35702 |titulus=De hoc communi|domus editoria= apud cassini.ehess.fr}} * {{opus|url=https://www.savigny-le-temple.fr/ |titulus=Huius communis pagina interretialis}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Sequanae et Matronae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Sequanae et Matronae]] j5y3nn2mfxytjkh2khkzur5c5z4302d 3997001 3997000 2026-10-25T17:22:46Z Pippobuono 54500 Pippobuono movit paginam [[Savigny-le-Temple]] ad [[Savigniacum Templi]]: nomen latinum attestatur in Graesse 3997000 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{videdis |Savigniacum (discretiva)}} [[Fasciculus: Photo_059.jpg |thumb|upright|left|Savigniacum Templi: [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Sanctus Germanus|Sancto Germano]] dicata.]] {{res|Savigniacum Templi}} seu '''Saviniacum supra Meledunum'''<ref>{{graesse}}, t. 3, p. 338.</ref> ([[Francogallice]] ''Savigny-le-Temple'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] {{formatnum:31148}} incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Sequana et Matrona|Sequanae et Matronae]] in regione [[Insula Franciae (regio Franciae)|Insula Franciae]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Sequanae et Matronae|Indicem communium praefecturae Sequanae et Matronae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Savigny-le-Temple|Savigniacum Templi}} {{INSEE commune|77445|de=Savigny-le-Temple}} * {{opus|url=http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=35702 |titulus=De hoc communi|domus editoria= apud cassini.ehess.fr}} * {{opus|url=https://www.savigny-le-temple.fr/ |titulus=Huius communis pagina interretialis}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Sequanae et Matronae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Sequanae et Matronae]] j5y3nn2mfxytjkh2khkzur5c5z4302d 0 250545 3996940 3652605 2026-10-25T15:13:45Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3996940 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus: Aincourt-_Eglise_Saint-Martin_176.jpg |thumb|250 px|Aincourt: [[ecclesia]] [[Sanctus Martinus|Sancto Martino]] dicata ]] [[Fasciculus: Map commune FR insee code 95008.png|250 px|left|thumb|Aincourt: communis tabula]] '''Aincourt''' est [[commune]] [[Francia|Francicum]] 956 incolarum (anno [[2012]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vallis Esiae|Valle Esiae]] in regione [[Insula Franciae (regio Franciae)|Insula Franciae]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Vallis Esiae|Index communium praefecturae Vallis Esiae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Aincourt|Aincourt}} * {{INSEE commune|95008|de=Aincourt}} * [http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=277 De hoc communi apud cassini.ehess.fr] * [https://web.archive.org/web/20100105153957/http://www.aincourt.fr/ Huius communis pagina interretialis] {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Vallis Oesiae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Vallis Oesiae]] mvwwkxb08w6rfduhzax3w0k1fboxt0i 0 254622 3997138 3996139 2026-10-26T07:55:58Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997138 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in NOH.svg|300px|right|Communia in circulo in comitatu Binethensi]] '''Circulus in Comitatu Binethensi'''<ref>Fingitur nomen "Circulus in Comitatũ Binethensi" -Theodisce ''Landkreis Grafschaft Bentheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum syntagma "in Comitatũ Binethensi" Theodiscum ''Grafschaft Bentheim'' vertit.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Grafschaft Bentheim''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Grafskup Bentheim''; [[Saxonice]] ''Landkreis Groafschup Bentem''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et deinde ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Northorna]] est. == Historia == Comitatus Binethensis anno [[1015]] primo in actis descriptum est. Ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus est. Post [[Secundum Bellum Mundanum]] [[Nederlandia]] agrum circuli reparationis causa postulavit neque tamen multum adipisci potuit<ref>[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-44435312.html Der Spiegel die 1 Ianuarii 1949]</ref>. Ab anno [[1946]] Circulus Binethensis pars Saxoniae Inferioris est. Numerus incolarum tum multis hominibus auctus est, qui e Germania Orientali fugati erant. Annis [[1974]], [[1977]] atque [[1978]] fines circuli paulum mutatae sunt. == Communia circuli == Haec sunt 25 communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] ''Bad Bentheim''), urbs (15.104 incolae) * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn''), urbs et caput circuli (52.579) * [[Wietmarschen]] (11.765) * [[Emmelkampus (commune generale)|Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm_source=chatgpt.com ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'') commune generale (14.428) ** [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus"/> ([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp''), sedes administrationis (7.288) ** [[Hoogstede]] (2.883) ** [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'') (2.176) ** [[Ringe]] (2.081) * [[Neuenhusa (commune generale)|Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'') commune generale (13.896) ** [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'') (573) ** [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Georgsdorf'') (1.280) ** [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'') (1.059) ** [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus''), urbs et sedes administrationis (9813) ** [[Silva Orientalis (Neuenhusa)|Silva Orientalis]]<ref name="Wald">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Wald?wb=gross&nr=1 Latinum substantivum "silva-ae" Theodiscum suffixum ''-wald''] vertit.</ref><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Osterwald''; [[Saxonice]] ''Wauld'') (1.171) * [[Schüttorf (commune generale)|Schüttdorf]] commune generale (15.388) ** [[Engda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'') (432) ** [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'') (581) ** [[Oen (Saxonia Inferior)|Oen]]<ref name="NOB XV">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; ubi dicitur "(...) ''de dotali manso ecclesie Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de curia Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de domo Bernhardi Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) um 1150 ''in Toń'' (Urb. Werden I S. 234 Z. 19) 1188-1331 (A. 1331) ''in parrochia On'' (Philippi/Bannier, Güterverzeichnis S. 420) 1213 ''in parochia On'' (Niesert, Urkundensammlung IV Nr. 48 S. 188) 1263 ''de domo Herewici de One'' (WUB III Nr. 706 S. 366) 1282-1306 (A. Mitte 16. Jh.) ''curtem dictam Runhoff in parochia On'' (...) ''in parrochia On'' (...) ''domum des Doven in parochia Oen'' (...) ''curtem dictam Ruvenhoff, Cortehus in parochia On'' (...) ''in parochia Oen'' (Bruns, LB Steinfurt Nr. K53 S. 58) 1367 ''in parrochia, in qua et legione dictis Oen'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ohne'') (572) ** [[Quenethorpe]]<ref name="Quenethorpe">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim.''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''1197 Euerhardus de Quenethorpe'' (WUB II Cod. Nr. 564 S. 250) 1209 ''Everhardus de Quenethorp'' (INA Steinfurt Nr. 12 S. 254) 1248 ''Everhardo de Quenedorp'' (Osnabrücker UB II Nr. 525 S. 414) 1271 ''Everhadus de Quendhorpe'' (Osnabrücker UB III Nr. 443 S. 303) 1272 ''Everhardo de Quenthorpe'' (WUB III Nr. 926 S. 481) 1277 ''Everardo de Quedendorp'' (Oorkondenboek Utrecht IV Nr. 1940 S. 180) 1298 ''Frederico et Gerhardo fratribus de Quendorpe'' (WUB III Nr. 1600 S. 834) 1305 (A. 1492-1500) ''famulos de Quendorpe'' (Wilkens, Geschichte Nr. 11 S. 51) 1306 ''dicti de Quendorpe'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Quendorf''; [[Saxonice]] ''Quendrup'') (548) ** [[Samern]] (745) ** [[Schüttorf]], oppidum et sedes administrationis (12.510) * [[Uelsen (commune generale)|Uelsen]] commune generale (11.169) ** [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'') (550) ** [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> ([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'') (588) ** [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'') (663) ** [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'') (1.760) ** [[Uelsen]], sedes administrationis (5.468) ** [[Wielen]] (551) ** [[Wilsum]] (1.589) == Notae == <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Grafschaft Bentheim|circulum in comitatu Binethensi}} [http://www.grafschaft-bentheim.de Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Binethensis comitatus circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 2b2x832izu5tr2y9ow25g7yxy9yp6gq 0 257320 3996985 3962057 2026-10-25T16:50:18Z Pippobuono 54500 +1 3996985 wikitext text/x-wiki {{discretiva}} '''Saviniacum''' potest esse: == Toponyma == * '''[[Saviniacum (Sabaudia Superior)]]''': oppidum et municipium [[Francia|Francicum]] [[Sabaudia superior|praefecturae Sabaudiae superioris]]; * '''[[Saviniacum (Sartha)]]''': oppidum et municipium Francicum [[Sartha (praefectura Franciae)|praefecturae Sarthae]]; * '''[[Saviniacum (Vosegus)]]''': commmune Francicum [[Vosegus (praefectura Franciae)|praefecturae Vosegi]]; * '''[[Saviniacum super Brigiam]]''': commune Francicum [[Lidericus et Carus|praefecturae Liderici et Cari]]. tbgbrdgbehz8bo5fvoe52qo0y2y30ug 3997004 3996985 2026-10-25T17:24:42Z Pippobuono 54500 /* Toponyma */ +1 3997004 wikitext text/x-wiki {{discretiva}} '''Saviniacum''' potest esse: == Toponyma == * '''[[Saviniacum (Sabaudia Superior)]]''': oppidum et municipium [[Francia|Francicum]] [[Sabaudia superior|praefecturae Sabaudiae superioris]]; * '''[[Saviniacum (Sartha)]]''': oppidum et municipium Francicum [[Sartha (praefectura Franciae)|praefecturae Sarthae]]; * '''[[Saviniacum (Vosegus)]]''': commmune Francicum [[Vosegus (praefectura Franciae)|praefecturae Vosegi]]; * '''[[Saviniacum super Brigiam]]''': commune Francicum [[Lidericus et Carus|praefecturae Liderici et Cari]]; * '''[[Savigniacum Templi|Saviniacum supra Meledunum]]''': commune Francicum [[Sequana et Matrona|praefecturae Sequanae et Matronae]]. ebzio2mhdxtaay7ie5p5jeq7fw5fokh 3997011 3997004 2026-10-25T17:42:39Z Pippobuono 54500 /* Toponyma */ +1 3997011 wikitext text/x-wiki {{discretiva}} '''Saviniacum''' potest esse: == Toponyma == * '''[[Savigneium (Manica)|Saviniacum]]''': commune [[Francia|Francicum]] [[Oceanus Britannicus (praefectura Franciae)|praefecturae Oceani Britannici]]; * '''[[Saviniacum (Sabaudia Superior)]]''': oppidum et municipium [[Francia|Francicum]] [[Sabaudia superior|praefecturae Sabaudiae superioris]]; * '''[[Saviniacum (Sartha)]]''': oppidum et municipium Francicum [[Sartha (praefectura Franciae)|praefecturae Sarthae]]; * '''[[Saviniacum (Vosegus)]]''': commmune Francicum [[Vosegus (praefectura Franciae)|praefecturae Vosegi]]; * '''[[Saviniacum super Brigiam]]''': commune Francicum [[Lidericus et Carus|praefecturae Liderici et Cari]]; * '''[[Savigniacum Templi|Saviniacum supra Meledunum]]''': commune Francicum [[Sequana et Matrona|praefecturae Sequanae et Matronae]]. 0lkwnweyopep9iqhnbb5owd96i98izj 0 265937 3997055 3994278 2026-10-25T21:31:18Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De cursu honorum */ 3997055 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa hominis Vicidata}} '''Quintus Caecilius Metellus Nepos''' erat senator Romanus qui anno [[57 a.C.n.]] [[Consul|consulatum]] cum [[Publius Cornelius Lentulus Spinther|Lentulo Spinthere]] gessit. In [[Tribunus plebis|tribunatu]] adiuvante [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] [[Pompeius|Pompei]] fautor, [[Cicero]]nis inimicus fuit. == De gente == Plebeio sed nobilissimo Caeciliorum genere ortus Quintus [[Quintus Caecilius Metellus Nepos|consulis anni 98 a.C.n.]] filius erat. Frater ei fuit [[Quintus Caecilius Metellus Celer|Quintus Metellus Celer]], anno [[60 a.C.n.]] consul, soror autem uterina Mucia quam Pompeius uxorem duxerat et exeunte anno [[62 a.C.n.]] post reditum [[Adulterium|adulterii]] insimulatam repudiavit. Ita tempore tribunatus Quintus Metellus Nepos Pompei adfinis erat. == De cursu honorum == * 67-63 a.C.n. Legatus Pompei in bello piratico et in bello Mithridatico. * 62 a.C.n. [[Tribunus plebis]] turbulentus fuit<ref>[[Plutarchus]], ''Cato Minor'' 20.</ref>. Iam mense decembri anni 63 a.C.n. [[Plebs|plebem]] in Ciceronem excitabat et eum consulatum deponentem reum citare volebat quod cives Romanos omissa [[provocatio ad populum|provocatione ad populum]] ex [[senatusconsultum|senatusconsulto]] necari iusserat. Incepto tamen destitit postquam senatores sese inimicum publicum appellaturos minabantur, si quis quae in [[Coniuratio Catilinae|coniuratione Catilinae]] opprimenda gesta erant accusaret<ref>[[Dio Cassius]] 37.42</ref>. Cum autem rempublicam turbare, adiuvante Caesare qui tum praetor erat<ref>[[Suetonius|Suet]]. ''Iul.'' 16.</ref>, non desineret, atque legem Pompeium accientem, omnium rerum disceptator ut fieret, ad populum ferret, e qua rogatione rixae inter tribunos, in primis Metellum Nepotem et [[Cato Minor|Catonem Minorem]], et fautores eorum ortae erant, senatores ad [[senatusconsultum ultimum]] decurrunt, e quo consules priore anno Catilinarios necaverant. Tum perterritus Metellus Nepos ad Pompeium confugit, quamquam tribuno plebis ne unam quidem noctem extra [[Pomoerium|pomerium]] manere fas erat<ref>[[Dio Cassius]] 37.43. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 26.</ref>. * 60 a.C.n. [[Praetor]] legem Caeciliam ''de vectigalibus'' tulit quae [[portorium|portoria]] in Italia sustulit (quod tum fieri potuit ob ingentem praedam et vectigalia Asiatica a Pompeio parta). Senatores Nepoti adeo irati erant ut de nomine eius in capite legis mutando cogitarint<ref>[[Dio Cassius]] 37.51. Cf ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' II.16.1 et ''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.33</ref>. * 57 a.C.n. [[Consul]] redeunti Ciceroni non adversabatur. Iam enim Kalendis Ianuariis (instigante Pompeio ?) sese inimicitias cum praeclaro [[Arpinum|Arpinate]] rei publicae causa depositurum esse pollicebatur<ref>''Pro Sestio'' 72 ''Red. ad sen.'' 25.</ref>. * 56 a.C.n. [[Proconsul]] in [[Hispania Citerior|Hispania citeriore]], unus e senatoribus fuit qui [[Luca|Lucam]] Caesarem salutatum venerint<ref>[[Plutarchus|Plut]]., ''Caes''. 21.</ref>. Cum [[Vaccaei]]s bellum gessit ; nec gloriosa militia eius fuisse videtur<ref>[[Dio Cassius]] 39.54.</ref>. == Fontes == * [[Cassius Dio]], libro XXXVII ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'', cap. 38 et 42-44 necnon libro XXXIX 6-8 et 54. * [[Cicero]], ''Brutus'' 247 ** libro quinto ''[[Epistulae ad Atticum|Epistularum ad Atticum]]'' II.6-9 ** libro quinto ''[[Epistulae ad familiares|Epistularum ad Familiares]]'' I-IV ** ''Post reditum ad senatum'' 25 ** ''[[Pro Murena]]'' 81 ** ''Pro Sestio'' 11 et 72 * [[Plutarchus]], ''Cato Minor'' 20 et 26-29. *''Caesar'' 21 *''Cicero'' 23 et 26. * [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Divus Iulius'' 16. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *T. P. Wiseman, "[https://www.jstor.org/stable/41524440 The Last of the Metelli]", ''Latomus'', 1965: 52-61 {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Lucius Calpurnius Piso Caesoninus (Consul 58 a.C.n.)|Lucius Calpurnius Piso Caesoninus]] et [[Aulus Gabinius]] | annus= 57 a.C.n.<br />cum [[Publius Cornelius Lentulus Spinther|Publio Cornelio Lentulo Spinthere]]<br />| successores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]}} {{Lifetime|saeculo 2 aut 1 a.C.n.|saeculo 1 a.C.n.|Quintus Caecilius Metellus Nepos}} [[Categoria:Tribuni plebis]] [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Caecilia]] c78ywatulvh8yrdl7nd4qyvliif7ibo 3997056 3997055 2026-10-25T21:33:03Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes */ 3997056 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa hominis Vicidata}} '''Quintus Caecilius Metellus Nepos''' erat senator Romanus qui anno [[57 a.C.n.]] [[Consul|consulatum]] cum [[Publius Cornelius Lentulus Spinther|Lentulo Spinthere]] gessit. In [[Tribunus plebis|tribunatu]] adiuvante [[Gaius Iulius Caesar|Iulio Caesare]] [[Pompeius|Pompei]] fautor, [[Cicero]]nis inimicus fuit. == De gente == Plebeio sed nobilissimo Caeciliorum genere ortus Quintus [[Quintus Caecilius Metellus Nepos|consulis anni 98 a.C.n.]] filius erat. Frater ei fuit [[Quintus Caecilius Metellus Celer|Quintus Metellus Celer]], anno [[60 a.C.n.]] consul, soror autem uterina Mucia quam Pompeius uxorem duxerat et exeunte anno [[62 a.C.n.]] post reditum [[Adulterium|adulterii]] insimulatam repudiavit. Ita tempore tribunatus Quintus Metellus Nepos Pompei adfinis erat. == De cursu honorum == * 67-63 a.C.n. Legatus Pompei in bello piratico et in bello Mithridatico. * 62 a.C.n. [[Tribunus plebis]] turbulentus fuit<ref>[[Plutarchus]], ''Cato Minor'' 20.</ref>. Iam mense decembri anni 63 a.C.n. [[Plebs|plebem]] in Ciceronem excitabat et eum consulatum deponentem reum citare volebat quod cives Romanos omissa [[provocatio ad populum|provocatione ad populum]] ex [[senatusconsultum|senatusconsulto]] necari iusserat. Incepto tamen destitit postquam senatores sese inimicum publicum appellaturos minabantur, si quis quae in [[Coniuratio Catilinae|coniuratione Catilinae]] opprimenda gesta erant accusaret<ref>[[Dio Cassius]] 37.42</ref>. Cum autem rempublicam turbare, adiuvante Caesare qui tum praetor erat<ref>[[Suetonius|Suet]]. ''Iul.'' 16.</ref>, non desineret, atque legem Pompeium accientem, omnium rerum disceptator ut fieret, ad populum ferret, e qua rogatione rixae inter tribunos, in primis Metellum Nepotem et [[Cato Minor|Catonem Minorem]], et fautores eorum ortae erant, senatores ad [[senatusconsultum ultimum]] decurrunt, e quo consules priore anno Catilinarios necaverant. Tum perterritus Metellus Nepos ad Pompeium confugit, quamquam tribuno plebis ne unam quidem noctem extra [[Pomoerium|pomerium]] manere fas erat<ref>[[Dio Cassius]] 37.43. [[Plutarchus]], ''Cicero'' 26.</ref>. * 60 a.C.n. [[Praetor]] legem Caeciliam ''de vectigalibus'' tulit quae [[portorium|portoria]] in Italia sustulit (quod tum fieri potuit ob ingentem praedam et vectigalia Asiatica a Pompeio parta). Senatores Nepoti adeo irati erant ut de nomine eius in capite legis mutando cogitarint<ref>[[Dio Cassius]] 37.51. Cf ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' II.16.1 et ''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Ad Quintum fratrem]]'' I.1.33</ref>. * 57 a.C.n. [[Consul]] redeunti Ciceroni non adversabatur. Iam enim Kalendis Ianuariis (instigante Pompeio ?) sese inimicitias cum praeclaro [[Arpinum|Arpinate]] rei publicae causa depositurum esse pollicebatur<ref>''Pro Sestio'' 72 ''Red. ad sen.'' 25.</ref>. * 56 a.C.n. [[Proconsul]] in [[Hispania Citerior|Hispania citeriore]], unus e senatoribus fuit qui [[Luca|Lucam]] Caesarem salutatum venerint<ref>[[Plutarchus|Plut]]., ''Caes''. 21.</ref>. Cum [[Vaccaei]]s bellum gessit ; nec gloriosa militia eius fuisse videtur<ref>[[Dio Cassius]] 39.54.</ref>. == Fontes == * [[Cassius Dio]], libro XXXVII ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'', cap. 38 et 42-44 necnon libro XXXIX 6-8 et 54. * [[Cicero]], ''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 247 ** libro quinto ''[[Epistulae ad Atticum|Epistularum ad Atticum]]'' II.6-9 ** libro quinto ''[[Epistulae ad familiares|Epistularum ad Familiares]]'' I-IV ** ''Post reditum ad senatum'' 25 ** ''[[Pro Murena]]'' 81 ** ''Pro Sestio'' 11 et 72 * [[Plutarchus]], ''Cato Minor'' 20 et 26-29. *''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' 21 *''[[Vita Ciceronis (Plutarchus)|Cicero]]'' 23 et 26. * [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Divus Iulius'' 16. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *T. P. Wiseman, "[https://www.jstor.org/stable/41524440 The Last of the Metelli]", ''Latomus'', 1965: 52-61 {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Lucius Calpurnius Piso Caesoninus (Consul 58 a.C.n.)|Lucius Calpurnius Piso Caesoninus]] et [[Aulus Gabinius]] | annus= 57 a.C.n.<br />cum [[Publius Cornelius Lentulus Spinther|Publio Cornelio Lentulo Spinthere]]<br />| successores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]}} {{Lifetime|saeculo 2 aut 1 a.C.n.|saeculo 1 a.C.n.|Quintus Caecilius Metellus Nepos}} [[Categoria:Tribuni plebis]] [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Caecilia]] m23moz5v3z249m0di4gzsn2xmki6cmy 0 270275 3997058 3947674 2026-10-25T22:32:01Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997058 wikitext text/x-wiki {{capsa hominis Vicidata}} '''Beatrix Amalia Ehrengarda Eilica de''' (Theodisce ''Beatrix Amelie Ehrengard Eilika von'') '''Storch''' (nata nomine ''Beatrix dux Oldenburgensis'' die [[27 Maii]] [[1971]] [[Lubeca]]e) causidica et rerum politicarum perita [[Germania|Germanica]] factionis [[AfD]] est. == Familia == De Storch e gente nobili nata est: proavus eius ultimus dux magnus [[Fridericus Augustus II (Oldenburgum)|Fridericus Augustus II]] erat, avus [[Ludovicus Comes Schwerin de Krosigk]], minister aerarii publici Germaniae temporibus dictaturae [[NSDAP|Nazistae]]. Anno [[2010]] Sven de Storch mercatori nupsit. == Iuventus et munus == Postquam anno [[1990]] testimonium maturitatis accepit, tirocinium aerarii fecit et deinde [[Universitas Ruperto-Carola Heidelbergensis|Heidelbergae]] et [[Academia Lausannensis|Lausonii]] iurisprudentiae studebat. Et primam et secundam probationem iurisprudentis adepta est. Annis [[1998]] ad usque [[2011]] causidica operam dedit. == Vita politica == Storch primo sodalis factionis [[FDP]] erat, sed anno [[2011]] cum aliis factionem "Wahlalternative 2013" condidit. E qua postea [[Alternativa pro Germania]] (AfD) facta est. Anno [[2013]] frustra candidata in electione Dietae Foederali erat, sed anno [[2014]] legata ad [[Parlamentum Europaeum]] electa est. Die [[24 Septembris]] [[2017]] legata ad [[Dieta Foederalis Germaniae|Dietam Foederalem Germanie]] creata est et Parlamentum Europaeum reliquit. == Nexus externi == {{commonscat|Beatrix von Storch|Beatricem de Storch}} * [https://web.archive.org/web/20171005051225/https://beatrixvonstorch.de/ Pagina personalis] * [http://www.europarl.europa.eu/meps/de/124825/BEATRIX_VON+STORCH_home.html Curriculum vitae in pagina Parlamenti Europaei] * [https://www.bundestag.de/abgeordnete/biografien#url=L2FiZ2VvcmRuZXRlL2Jpb2dyYWZpZW4vUy8tLzUyMzkxNg==&mod=mod525246&dir=ltr Biographia apud situm interretialem Dietae Foederalis Germaniae] {{Lifetime|1971||Storch, Beatrix de}} [[Categoria:Alumni Universitatis Heidelbergensis]] [[Categoria:Alumni Universitatis Lausoniensis]] [[Categoria:Causidici]] [[Categoria:Legati Parlamenti Europaei]] [[Categoria:Legati Diaetae foederalis Germaniae]] peac9q6syo7vy1yojdx32x711txh8pf 10 274583 3997098 3996864 2026-10-26T02:15:24Z PK2 16025 3997098 wikitext text/x-wiki {{Capsa navigationis |formula = Linguae Italicae |titulus = [[Linguae Italicae]] |grex1 = [[Linguae Latino-Faliscae|Latino-Faliscae]] |index1 = [[Lingua Falerica|Falerica]] · [[Lingua Lanuvina|Lanuvina]] · [[Lingua Latina|Latina]] ([[Linguae Romanicae]]) · [[Lingua Praenestina|Praenestina]] |grex2 = [[Linguae Oscoumbricae|Oscoumbricae]] |index2 = <table class="capsanav-tabella"><tr><th>Oscae</th><td> [[Lingua Hernica|Hernica]] · [[Lingua Marrucina|Marrucina]] · [[Lingua Osca|Osca]] ([[Lingua Lucanica|Lucanica]] · [[Lingua Samnitica|Samnitica]]) · [[Lingua Paeligna|Paeligna]] · [[Lingua Vestina|Vestina]]? </td></tr> <tr><th>Umbricae</th><td> [[Lingua Aequica|Aequica]]? · [[Lingua Marsica|Marsica]] · [[Lingua Umbrica|Umbrica]] · [[Lingua Volsca|Volsca]] </td></tr> <tr><th>Aliae</th><td> [[Lingua prae-Samnitica|Prae-Samnitica]] · [[Lingua Sabina|Sabina]] · [[Lingua Picena Meridionalis|Picena Meridionalis]] </td></tr></table> |grex3 = Ignotae |index3 = [[Lingua Belgica Antiqua|Belgica Antiqua]]? (fortasse Celtica) · [[Lingua Elymaea|Elymaea]]? (fortasse Anatolica) · [[Lingua Lusitanica (antiqua)|Lusitanica (antiqua)]]? (fortasse Celtica, para-Celtica, vel sui iuris) · [[Lingua Sicula (antiqua)|Sicula (antiqua)]]? (fortasse sui iuris) · [[Lingua Venetica|Venetica]]? (fortasse Celtica, para-Celtica, intermedia, vel sui iuris) |grex4 = Reconstructae |index4 = [[Lingua Protoitalica|Protoitalica]] |sub = Omnes [[linguae Italicae]], praeter [[lingua Latina|Latinam]], iam [[exstinctio linguarum|exstinctae]] sunt; lingua Latina adhuc adhibetur ut [[lingua sacra|lingua liturgica]] [[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae]]. }}<noinclude> {{Commentatio de|[[Linguae Italicae]] antiquae|Formula:Linguae Romanicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|ß]] [[Categoria:Formulae navigationis linguarum|Italicae]] </noinclude> 31hqyf9z3i62oqutmh0qg8p89zwl3ou 3997099 3997098 2026-10-26T02:49:57Z PK2 16025 3997099 wikitext text/x-wiki {{Capsa navigationis |titulus = [[Linguae Italicae]] |grex1 = [[Linguae Latino-Faliscae|Latino-Faliscae]] |index1 = [[Lingua Falerica|Falerica]] · [[Lingua Lanuvina|Lanuvina]] · [[Lingua Latina|Latina]] ([[Linguae Romanicae]]) · [[Lingua Praenestina|Praenestina]] |grex2 = [[Linguae Oscoumbricae|Oscoumbricae]] |index2 = <table class="capsanav-tabella"><tr><th>Oscae</th><td> [[Lingua Hernica|Hernica]] · [[Lingua Marrucina|Marrucina]] · [[Lingua Osca|Osca]] ([[Lingua Lucanica|Lucanica]] · [[Lingua Samnitica|Samnitica]]) · [[Lingua Paeligna|Paeligna]] · [[Lingua Vestina|Vestina]]? </td></tr> <tr><th>Umbricae</th><td> [[Lingua Aequica|Aequica]]? · [[Lingua Marsica|Marsica]] · [[Lingua Umbrica|Umbrica]] · [[Lingua Volsca|Volsca]] </td></tr> <tr><th>Aliae</th><td> [[Lingua prae-Samnitica|Prae-Samnitica]] · [[Lingua Sabina|Sabina]] · [[Lingua Picena Meridionalis|Picena Meridionalis]] </td></tr></table> |grex3 = Ignotae |index3 = [[Lingua Belgica Antiqua|Belgica Antiqua]]? (fortasse Celtica) · [[Lingua Elymaea|Elymaea]]? (fortasse Anatolica) · [[Lingua Lusitanica (antiqua)|Lusitanica (antiqua)]]? (fortasse Celtica, para-Celtica, vel sui iuris) · [[Lingua Sicula (antiqua)|Sicula (antiqua)]]? (fortasse sui iuris) · [[Lingua Venetica|Venetica]]? (fortasse Celtica, para-Celtica, intermedia, vel sui iuris) |grex4 = Reconstructae |index4 = [[Lingua Protoitalica|Protoitalica]] |sub = Omnes [[linguae Italicae]], praeter [[lingua Latina|Latinam]], iam [[exstinctio linguarum|exstinctae]] sunt; lingua Latina adhuc adhibetur ut [[lingua sacra|lingua liturgica]] [[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae]]. }}<noinclude> {{Commentatio de|[[Linguae Italicae]] antiquae|Formula:Linguae Romanicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|ß]] [[Categoria:Formulae navigationis linguarum|Italicae]] </noinclude> ax819g2vryu2k5vouvv1xh25m6vecx5 0 280165 3997083 3542012 2026-10-26T01:27:32Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997083 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Bucerotiformes | image = Malabar grey hornbill.jpg | image_caption = ''[[Ocyceros griseus]]'' | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | superordo = [[Neognathae]] | ordo = '''Bucerotiformes''' | ordo_authority = [[Maximilianus Fürbringer|Fürbringer]], [[1888]] | subdivision_ranks = [[familia]]e | subdivision = Vide commentarium. }} [[Fasciculus:Southern Ground-hornbill (Bucorvus leadbeateri) -side upper body.jpg|thumb|upright=0.8|''[[Bucorvus leadbeateri]].'']] '''Bucerotiformes''' sunt [[ordo (taxinomia)|ordo]] [[aves|avium]] [[neognathae|neognatharum]] qui [[phoeniculidae|phoeniculidas]], [[upupidae|upupidas]], [[bucorvidae|bucorvidas]], [[bucerotidae|bucerotidas]] comprehendit, aves [[zona tropica|tropicas]] vel [[subtropica]]s quae in [[Europa]], [[Asia]], [[Africa]], [[Wallacea]], et [[Melanesia]] [[endemismus|endemicae sunt]]. ==Taxinomia== Ordo in [[taxinomia]] Clements, IOC, et Zoonomen quattuor [[familia (taxinomia)|familias]] et undecim [[genus (taxinomia)|genera]] comprehendit:<ref>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, D. Roberson, T. A. Fredericks, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2015. [https://web.archive.org/web/20180403223516/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2015.]</ref><ref name="IOC">Gill, F., et D. Donsker, eds. (2015), [http://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ Todies, motmots, bee-eaters, hoopoes, wood hoopoes & hornbills.] IOC World Bird List (v.5.3).</ref><ref name=zoonomen>Alan P. Peterson (2015), [https://web.archive.org/web/20080516220745/http://www.zoonomen.net/avtax/buce.html Bucerotiformes,] ''Zoonomen Nomenclatural Data.''</ref> * familia [[Upupidae]] <small>(1 genus, 4 species)</small> ** genus ''[[Upupa]]'' <small>(4 species)</small> * familia [[Phoeniculidae]] <small>(2 genera, 9 species)</small> ** genus ''[[Phoeniculus]]'' <small>(6 species)</small> ** genus ''[[Rhinopomastus]]'' <small>(3 species)</small> * familia [[Bucorvidae]] <small>(1 género, 2 species)</small> ** genus ''[[Bucorvus]]'' <small>(2 species)</small> * familia [[Bucerotidae]] <small>(15 genera, 59 species)</small> ** genus ''[[Tockus]]'' <small>(10 species)</small> ** genus ''[[Lophoceros]]'' <small>(7 species)</small> ** genus ''[[Bycanistes]]'' <small>(6 species)</small> ** genus ''[[Ceratogymna]]'' <small>(2 species)</small> ** genus ''[[Horizocerus]]'' <small>(2 species)</small> ** genus ''[[Berenicornis]]'' <small>(1 specie)</small> ** genus ''[[Buceros]]'' <small>(3 species)</small> ** genus ''[[Rhinoplax]]'' <small>(1 specie)</small> ** genus ''[[Anthracoceros]]'' <small>(5 species)</small> ** genus ''[[Ocyceros]]'' <small>(3 species)</small> ** genus ''[[Anorrhinus]]'' <small>(3 species)</small> ** genus ''[[Aceros]]'' <small>(1 specie)</small> ** genus ''[[Rhyticeros]]'' <small>(6 species)</small> ** genus ''[[Rhabdotorrhinus]]'' <small>(4 species)</small> ** genus ''[[Penelopides]]'' <small>(5 species)</small> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Burleigh, J. G., R. T. Kimball, et E. L. Braun. [[2015]]. Building the avian tree of life using a large-scale, sparse supermatrix. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' 84: 53–63. *Gonzalez, J.-C. T., B. C. Sheldon, N. J. Collar, et J. A. Tobias. [[2013]]. A comprehensive molecular phylogeny for the hornbills (Aves: Bucerotidae). ''Molecular Phylogenetics and Evolution,'' 67: 468–83. *Hackett, S. J., R. T. Kimball, S. Reddy, R. C. K. Bowie, E. L. Braun, M. J. Braun, J. L. Chojnowski, W. A. Cox, K.-L. Han, J. Harshman, C. J. Huddleston, B. D. Marks, K. J. Miglia, W. S. Moore, F. H. Sheldon, D. W. Steadman, C. C. Witt, et T. Yuri. [[2008]]. A phylogenomic study of birds reveals their evolutionary history. ''Science'' 320: 1763–68. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Bucerotiformes|Bucerotiformes}} {{Wikispecies|Bucerotiformes|Bucerotiformes}} [[Categoria:Bucerotiformes| ]] [[Categoria:Ordines animalium]] [[Categoria:Taxa Fürbringer]] [[Categoria:Taxa 1888]] 186b3kx5m3jee1hi892yfvzoh5vcbs1 0 281786 3997033 3711282 2026-10-25T18:38:24Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997033 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Terme di Bonifacio VIII.jpg|thumb|Thermae [[Bonifacius VIII|Bonifacii VIII]] ad [[Fluvii|Fluvios]] in [[Italia]]]] '''Aqua medicata''' sive '''mineralis''' est aqua e [[fons|fonte]] naturali surgens, [[minerale|mineralia]] continens quae utilia ad salutem esse censentur. Aquae medicatae aut iuxta fontem ipsum in [[Locus thermalis|thermis]] adhibentur, aut lagoenis missae venundantur. == Bibliographia == {{Vide-etiam|Locus thermalis#Bibliographia}} ; Opera antiquiora * [[Ioannes Bauhinus]], ''De aquis medicatis nova methodus''. 1612 [https://wellcomelibrary.org/item/b12200748#?c=0&m=0&s=0&cv=4&z=-0.5623%2C-0.0753%2C2.1247%2C1.5067 Textus] apud [[Bibliotheca Wellcome|Bibliothecam Wellcome]] * Ioannes Camerarius, ''Disputatio medica inauguralis, qua de aquis medicatis''. Tubingae, 1716 [https://archive.org/details/b30772552 Textus] apud ''Internet Archive'' * Samuel Cottereau Du Clos, ''Observationes super aquis mineralibus diversarum provinciarum Galliae''. Lugduni Batavorum: Petrus Vander Aa, 1685 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57351d.image Textus] apud ''Gallica''; [https://archive.org/details/bub_gb_fMjUkXO19JUC apud ''Internet Archive''] * Thomas Dawson, ''Dissertatio medica inauguralis De aquis mineralibus medicatis''. Glasguae, 1753 {{Google Books|KjKT2iHbeukC}} * [[Gabriel Fallopius|Gabriel Falloppius]], ''De medicatis aquis atque de fossilibus tractatus pulcherrimus, ac maxime utilis''. Venetiis, 1569 [https://archive.org/details/gabrielisfallopp00fall Textus] apud ''Internet Archive'' {{Google Books|VONAg7OwXeAC}} * Iohannes Fantonus, ''Commentariolum de quibusdam aquis medicatis''. Augustae Taurinorum, 1747 {{Google Books|aRmYuqfs92YC}} * Ioannes Genal, ''De aquis mineralibus dissertatio medica inauguralis''. Ticini Regii, 1839 {{Google Books|IfdSAAAAcAAJ}} * Ioannes Guintherius, ''Commentarius de balneis et aquis medicatis in tres dialogos distinctus''. Argentorati, 1565 [https://archive.org/details/mobot31753003541122 Textus] apud ''Internet Archive'' * P. Patissier, F. Boutron-Charlard, ''Manuel des eaux minérales naturelles''. Lutetiae, 1837 {{Google Books|2AFBkbYrwV0C}} * Samuelo Emanuel Sarphatus, "Commentatio ad quaestionem chemicam" (de [[Iodium|iodio]] in aquis medicatis et alibi reperto) in ''Annales Academiae Lugduno-Batavae''(1835) {{Google Books|18UqiJSjxUkC|fasciculus antepaenultimus}} * Nic. Vallerius, Robertus Boyle, Iohannes Floyerus, ''Tres elegantes tractatus de aquis medicatis''. Amstelaedami, 1718 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9761791q.texteImage Textus] apud ''Gallica'' ; Opera recentiora * "[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2013:095:0038:0108:FR:PDF Liste des eaux minérales naturelles reconnues par les États membres]" in ''Journal officiel de l'Union européenne'' (3 Aprilis 2013) * Patrick Lachassagne, "[https://web.archive.org/web/20190718105213/https://www.encyclopedie-environnement.org/eau/eaux-minerales-naturelles/ Les eaux minérales naturelles]" (2019) in ''Encyclopédie de l'environnement'' * M. Lopoukhine, P. Vigouroux, ''[http://infoterre.brgm.fr/rapports/RR-40145-FR.pdf Memento technique des eaux minérales]''. Ministère de l'Economie, 1998 == Nexus externi == * ''[https://www.irsn.fr/FR/expertise/rapports_expertise/Documents/environnement/ASN_DGS_IRSN_Bilan-qualite-radiologique-eaux-conditionnees-2012.pdf La qualité radiologique des eaux conditionnées produites en France]'' (2012) * "[https://web.archive.org/web/20191029214037/http://www.hydrologie.org/MISC/gest/eauenb.htm Les grandes familles d'eaux minérales françaises]" apud ''Hydrologie.org'' [[Categoria:Thermae|!]] [[Categoria:Aqua]] [[Categoria:Medicamenta]] [[Categoria:Potiones]] qcpc2cs6bj8cfi3ceqryqvsqkdd8smj 0 283234 3997075 3993973 2026-10-26T00:54:21Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:nexus ad paginam creandam creatamve]]}} detraxi, quia pagina creata est. 3997075 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva}} {{res|Fovea}} potest esse: * [[Fovea]], ut dicit [[Forcellini]], “[[fossa]] brevis et profunda, quales sunt, quibus fronde obtectis feras decipiunt, et quibus sepeliuntur cadavera”{{LTL ref|fovea|529}} * [[Fovea (urbs)|Fovea]], urbs Apuliae * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Fovea (retina)|Fovea|en|qid=Q865103}}, pars centralis [[Retina (anatomia)|retinae]] ubi [[Neuron coniferum|neura conifera]] stipantur == Notae == <references /> tj5252xs7qwdko1d64qs5je0fb2azog 0 284152 3997081 3996471 2026-10-26T01:01:29Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3997081 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} [[Fasciculus:Bodleian Libraries, Map of Crete (Candia) with buildings, river and ships at sea.jpg|thumb|upright=1|Tabula [[Creta]]e. [[Christophorus Bondelmontius]], ''Liber insularum Archipelagi'' ([[Bibliotheca Bodleiana]] [[Oxonia|Oxoniensis]])]] {{ores|Liber insularum Archipelagi}} est opus Latinum, tabulis geographicis munitum, de navigatione litorum insularumque [[Graecia|Graecarum]] a [[Corcyra]] usque ad [[Constantinopolis|Constantinopolim]]. Addunter tabulae [[Sicilia]]e, [[Sardinia]]e, [[Corsica]]e. Cuius operis, a [[Christophorus Bondelmontius|Christophoro Bondelmontio]] religioso [[Franciscani|Franciscano]], scripti, prima recensio anno 1420 cardinali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Iordano Ursino||it|qid=Q2380858}} dicatum est. Ultima recensio, longa praefatione adnotationibusque antiquariis munita, anno [[1430]] confectum est. Textus et tabulae in multis examplaribus manuscriptis servantur. Exemplar [[bibliotheca Laurentiana|bibliothecae Laurentianae]] hunc titulum habet: "Christophori Ensenii ad reverendissimum patrem Iordanum cardinalem Descriptio Cicladum aliarumque insularum". [[Fasciculus:Cristoforo buondelmonti, veduta di costantinopoli, nel liber insularum archipelagi, copiato da niccolò ugolini, 1470 ca. (bncf) 02.jpg|thumb|Tabula [[Constantinopolis]]. [[Christophorus Bondelmontius]], ''Liber insularum Archipelagi'' ([[Bibliotheca Nationalis Centralis Florentina]])]] Exstant etiam versiones [[Italiane|Italicae]] tres, versio [[lingua Neograeca|Neograeca]], versio [[Anglice|Anglica]]. == Bibliographia == [[Fasciculus:Bondelmontius Liber insularum constantinople_marciana.jpg|thumb|Tabula [[Constantinopolis]]. [[Christophorus Bondelmontius]], ''Liber insularum Archipelagi'' ([[Bibliotheca Marciana]] [[Venetiae|Venetiarum]])]] ; Editiones et versiones * 1824 : Gabr. Rud. Ludovicus de Sinner, ed., ''Christoph. Bondelmontii ... Librum insularum Archipelagi''. Lipsiae: Reimer [http://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10446696-4 Textus] apud Monacenses {{Google Books|5Q9CAAAAcAAJ}} * 1897 : Emile Legrand, ed. et interpr., ''Description des îles de l'Archipel par Christophe Buondelmonti: version grecque ... publiée d'après le manuscrit du Sérail''. Lutetiae: Leroux [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5439459k/f12 Pars 1] [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k114509g aliud exemplar] * 2018 : Evelyn Edson, ed. et interpr., ''Cristoforo Buondelmonti: Description of the Aegean and other islands: a facsimile, transcription and translation of the James Ford Bell Library (University of Minnesota) manuscript of Cristoforo Buondelmonti's "Descriptio Arcipelagi Et Cicladum aliarumque insularum" copied by Henricus Martellus Germanus''. Novi Eboraci: Italica Press ; Eruditio * Michel Balard, "Buondelmonti and the Holy War" in Ruthy Gertwagen, Elizabeth Jeffreys, edd., ''Shipping, Trade and Crusade in the Medieval Mediterranean: Studies in Honour of John Pryor'' (2013) pp. 414-424 [https://www.taylorfrancis.com/books/e/9781315609010/chapters/10.4324/9781315609010-31 Situs venalis] * A. Campana, "Da codici del Buondelmonti" in ''Silloge bizantina in onore di Silvio Giuseppe Mercati'' (Romae, 1957) pp. 35-52 * G. Gerola, "Le tredici Sporadi nel codice Classense di Cristoforo Buondelmonti" in ''Atti e memorie della Reale Deputazione di Storia Patria per le Romagne'' ser. 4 vol. 4 (1914) pp. 458-484 * P. W. Lehmann, "Theodosius or Justinian? A Renaissance Drawing of a Byzantium Rider" in ''Art Bulletin'' vol. 41 (1959) pp. 53-56 * Ian R. Manners, "[https://www.jstor.org/stable/2564123 Constructing the Image of a City: The Representation of Constantinopole in Christopher Buondelmonti's Liber Insularum Archipelagi]" in ''Annals of the Association of American Geographers'' vol. 87 (1997) pp. 72-102 * M. Roche Belsani, "Un codice del Buondelmonti nella Biblioteca Nazionale di Napoli" in ''Samnium'' vol. 6 (1933) pp. 170-184 * T. Thomov, "[https://www.jstor.org/stable/44172289 New information about Cristoforo Buondelmonti's drawings of Constantinople]" in ''Byzantion'' vol. 66 (1996) pp. 431-453 * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/cristoforo-buondelmonti_(Dizionario-Biografico)|Buondelmonti, Cristoforo|Robert Weiss|1972}} == Nexus externi == [[Fasciculus:I Rodos - Buondelmonti Cristoforo - 1420.jpg|thumb|Tabula [[Rhodus|Rhodi]]. [[Christophorus Bondelmontius]], ''Liber insularum Archipelagi'' ([[Bibliotheca Gennadia]] [[Athenae|Atheniensis]])]] {{CommuniaCat|Liber Insularum Archipelagi|librum insularum Archipelagi}} ; Exemplaria manuscripta * [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b55010482q Manuscriptum] [[Bibliotheca Nationalis Francica|BNF]] département Cartes et plans, GE FF-9351 (catalogus et series imaginum) * [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b9072550g Manuscriptum] [[Bibliotheca Nationalis Francica|BNF]] Latin 4824 (catalogus et series imaginum unicolorum) * [http://eng.travelogues.gr/collection.php?view=258 Manuscriptum] [[Bibliotheca Gennadia|bibliothecae Gennadiae]] (imagines selectae) * [https://medieval.bodleian.ox.ac.uk/catalog/manuscript_3302 Manuscriptum] [[Bibliotheca Bodleiana|bibliothecae Bodleianae]] Canon. Misc. 280 (catalogus et imagines selectae) * [[:commons:Category:Liber Insularum Archipelagi (British Library)|Manuscriptum]] [[Bibliotheca Britannica|Bibliothecae Britannicae]] Cotton Vespasian a.XIII.art.1 (series imaginum: ad interim vide [[:commons:Category:Liber insularum Arcipelagi]]) * Manuscriptum [[bibliotheca Laurentiana|bibliothecae Laurentianae]] Plut.29.25: [http://www.internetculturale.it/opencms/opencms/it/viewItemMag.jsp?case=&id=oai%3Ateca.bmlonline.it%3A21%3AXXXX%3APlutei%3AIT%253AFI0100_Plutei_29.25 catalogus] et [https://web.archive.org/web/20250123210238/http://opac.bml.firenze.sbn.it/Record.htm?idlist=&record=581612430989 series imaginum] * [https://digi.vatlib.it/view/MSS_Ross.704 Manuscriptum] [[bibliotheca Apostolica Vaticana|bibliothecae Vaticanae]] Ross. 704 (series imaginum unicolorum) ; Subsidia et eruditio * Roger Pearse, "[https://www.roger-pearse.com/weblog/2015/02/16/a-drawing-of-the-church-of-the-holy-apostles-in-constantinople/ A drawing of the Church of the Holy Apostles in Constantinople?]" [[Categoria:Libri geographici]] [[Categoria:Libri picti]] [[Categoria:Litterae Latinae Renascentes]] [[Categoria:Italiae scripta]] [[Categoria:Scripta 1420]] [[Categoria:Libri de Graecia]] 8fkkmxayy6oxfpjngufn0645hz0x10d 0 284553 3997128 3977791 2026-10-26T04:35:45Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997128 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “spes” | imago = Nadia Murad at the Preventing Sexual Violence in Conflict Conference - 2022 (52530062518) (cropped).jpg | capitulum = [[Nadia Murad]], activista Iracensis }} {{res|Spes}} praenomen femininum est, a Sancta Spe, [[Sophia (sancta)|Sophiae]] filia, Fidei et Caritatis sorore<ref>Exempli gratia: [https://books.google.ru/books?id=UcEvLeY12vUC&pg=PP65&dq=sanctae+fides+spes+et+caritas+tres+filiae&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjf-4DWhpjmAhW-xMQBHVVuA14Q6AEIMTAB#v=onepage&q=sanctae%20fides%20spes%20et%20caritas%20tres%20filiae&f=false Psalmi Davidis... calendario instructi, Lugduni 1512]; [https://books.google.ru/books?id=C-dX1IcUf1QC Commentarii in sacram scripturam: Expositionem in duodecim prophetas minores... Mediolani 1862], p. 354.</ref> Nomina sororum in omnibus linguis vertuntur: * [[Graece]] Ἐλπίς (''Elpis'') * [[Italice]] Speranza * [[Hispanice]] Esperanza * [[Anglice]] Hope * [[Russice]] Надежда (''Nadežda'') '''Nadesda''' est latinizatio formae Russicae ''Nadežda''.<ref>“Eudoxia et Nadesda filiae regis Bulgarorum precibus adierunt iuventutem nostram”; ''Iuventus'', ann. IV, n. 13 (Budapestini, 1913): 103 [https://arxlatina.org/pegmata/periodica/iuventus/Iuventus.1913.ann04.num13.Cal_Mart.avent.pdf].</ref> == Quae hoc praenomen habuerunt == * [[Congregatio Filiorum Amoris Misericordis|Esperanza (Spes) de Iesu Alhama Valera]] * [[Nadežda Krupskaja|Nadežda (Spes) Krupskaja]] Praenomen ''Nadia'' (vel ''Nadja''), quod in aliquot linguis invenitur, ab origine forma Russica hypocoristica a ''Nadežda'' fuit: * [[Nadia Boulanger]] * [[Nadia Comăneci]] * [[Nadia Murad]] * [[Nadia Pieren]] * [[Nadja Tiller]] * [[Nadia Zighem]] == In operibus artificiosis == ''[[Hope Leslie]]'' est mythistoria a scriptrice Civitatum Foederatarum Americae [[Catharina Maria Sedgwick]] anno 1827 creata. ==Notae== <references /> ==Nexus interni== * [[Caritas (nomen)]] * [[Fides (nomen)]] * [[Nadina]] [[Categoria:Praenomina feminina]] hyn37l3n24eket8fc29tplitw2h0ppx 0 284563 3997129 3887406 2026-10-26T04:36:34Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997129 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “fides” | imago = Mukhina V.I. 2.jpg | capitulum = [[Vera Muchina]], sculptrix Sovietica }} {{res|Fides}} est praenomen femininum, a Sancta Fide Romana, [[Sophia (sancta)|Sophiae]] filia, Spei et Caritatis sorore<ref>Exempli gratia: [https://books.google.ru/books?id=UcEvLeY12vUC&pg=PP65&dq=sanctae+fides+spes+et+caritas+tres+filiae&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjf-4DWhpjmAhW-xMQBHVVuA14Q6AEIMTAB#v=onepage&q=sanctae%20fides%20spes%20et%20caritas%20tres%20filiae&f=false Psalmi Davidis... calendario instructi, Lugduni 1512]; [https://books.google.ru/books?id=C-dX1IcUf1QC Commentarii in sacram scripturam: Expositionem in duodecim prophetas minores... Mediolani 1862], p. 354.</ref>. Nomina sororum in omnibus linguis vertuntur: * [[Graece]] ''Πίστις (Pistis)'' * [[Anglice]] ''[[:en:Faith (name)|Faith]]'' * [[Hispanice]] ''[[:es:Fe (nombre)|Fe]]'' * [[Italiane]] ''Fede'' * [[Russice]] ''Вера (Vera)'' * [[Ucrainice]] ''Віра (Vira)'' * [[Bohemice]] ''Věra'' == Quae hoc praenomen habuerunt == *[[Vera Baird|Vera]] [[Vera Baird|(Fides) Baird]] *[[Vera Barandovská-Frank|Vera (Fides) Barandovská-Frank]] *{{Creanda|ru|Холодная, Вера Васильевна|Vera Cholodnaja|Vera (Fides) Cholodnaja}} *{{Creanda|en|Faith Evans|Faith Evans|Faith (Fides) Evans}} *[[Vera Lynn|Vera (Fides) Lynn]] *[[Vera Muchina|Vera (Fides) Muchina]] *[[Fides del Mundo|Fe (Fides) del Mundo]] ==Notae== <references /> ==Nexus interni== * [[245 Vera]], asteroides * [[Caritas (nomen)]] * [[Spes (nomen)]] [[Categoria:Praenomina feminina]] n84rucdy93bi39zu3phwvxfbl20gdwd 3997131 3997129 2026-10-26T04:57:45Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3997131 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “fides” | imago = Mukhina V.I. 2.jpg | capitulum = [[Vera Muchina]], sculptrix Sovietica }} {{res|Fides}} est praenomen femininum, a Sancta Fide Romana, [[Sophia (sancta)|Sophiae]] filia, Spei et Caritatis sorore<ref>Exempli gratia: [https://books.google.ru/books?id=UcEvLeY12vUC&pg=PP65&dq=sanctae+fides+spes+et+caritas+tres+filiae&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjf-4DWhpjmAhW-xMQBHVVuA14Q6AEIMTAB#v=onepage&q=sanctae%20fides%20spes%20et%20caritas%20tres%20filiae&f=false Psalmi Davidis... calendario instructi, Lugduni 1512]; [https://books.google.ru/books?id=C-dX1IcUf1QC Commentarii in sacram scripturam: Expositionem in duodecim prophetas minores... Mediolani 1862], p. 354.</ref>. Nomina sororum in omnibus linguis vertuntur: * [[Graece]] ''Πίστις (Pistis)'' * [[Anglice]] ''[[:en:Faith (name)|Faith]]'' * [[Hispanice]] ''[[:es:Fe (nombre)|Fe]]'' * [[Italiane]] ''Fede'' * [[Russice]] ''Вера (Vera)'' * [[Ucrainice]] ''Віра (Vira)'' * [[Bohemice]] ''Věra'' == Quae hoc praenomen habuerunt == *[[Vera Baird|Vera]] [[Vera Baird|(Fides) Baird]] *[[Vera Barandovská-Frank|Vera (Fides) Barandovská-Frank]] *{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|<>||Vera Cholodnaja|ru|qid=Q2622578}} *{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Faith Evans|Faith (Fides) Evans|en|qid=Q236318}} *[[Vera Lynn|Vera (Fides) Lynn]] *[[Vera Muchina|Vera (Fides) Muchina]] *[[Fides del Mundo|Fe (Fides) del Mundo]] ==Notae== <references /> ==Nexus interni== * [[245 Vera]], asteroides * [[Caritas (nomen)]] * [[Spes (nomen)]] [[Categoria:Praenomina feminina]] egxac6r6swty2cr6hj7lpd95ad3xb72 3997132 3997131 2026-10-26T04:58:26Z Grufo 64423 /* Quae hoc praenomen habuerunt */ 3997132 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “fides” | imago = Mukhina V.I. 2.jpg | capitulum = [[Vera Muchina]], sculptrix Sovietica }} {{res|Fides}} est praenomen femininum, a Sancta Fide Romana, [[Sophia (sancta)|Sophiae]] filia, Spei et Caritatis sorore<ref>Exempli gratia: [https://books.google.ru/books?id=UcEvLeY12vUC&pg=PP65&dq=sanctae+fides+spes+et+caritas+tres+filiae&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjf-4DWhpjmAhW-xMQBHVVuA14Q6AEIMTAB#v=onepage&q=sanctae%20fides%20spes%20et%20caritas%20tres%20filiae&f=false Psalmi Davidis... calendario instructi, Lugduni 1512]; [https://books.google.ru/books?id=C-dX1IcUf1QC Commentarii in sacram scripturam: Expositionem in duodecim prophetas minores... Mediolani 1862], p. 354.</ref>. Nomina sororum in omnibus linguis vertuntur: * [[Graece]] ''Πίστις (Pistis)'' * [[Anglice]] ''[[:en:Faith (name)|Faith]]'' * [[Hispanice]] ''[[:es:Fe (nombre)|Fe]]'' * [[Italiane]] ''Fede'' * [[Russice]] ''Вера (Vera)'' * [[Ucrainice]] ''Віра (Vira)'' * [[Bohemice]] ''Věra'' == Quae hoc praenomen habuerunt == *[[Vera Baird|Vera]] [[Vera Baird|(Fides) Baird]] *[[Vera Barandovská-Frank|Vera (Fides) Barandovská-Frank]] *{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vera Cholodnaja|<>|ru|qid=Q2622578}} *{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Faith Evans|Faith (Fides) Evans|en|qid=Q236318}} *[[Vera Lynn|Vera (Fides) Lynn]] *[[Vera Muchina|Vera (Fides) Muchina]] *[[Fides del Mundo|Fe (Fides) del Mundo]] ==Notae== <references /> ==Nexus interni== * [[245 Vera]], asteroides * [[Caritas (nomen)]] * [[Spes (nomen)]] [[Categoria:Praenomina feminina]] 15pjocnydtq2qcdtdvrr1jdr8qhc98w 3997133 3997132 2026-10-26T04:59:28Z Grufo 64423 3997133 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “fides” | imago = Mukhina V.I. 2.jpg | capitulum = [[Vera Muchina]], sculptrix Sovietica }} {{res|Fides}} est praenomen femininum, a Sancta Fide Romana, [[Sophia (sancta)|Sophiae]] filia, Spei et Caritatis sorore<ref>Exempli gratia: [https://books.google.ru/books?id=UcEvLeY12vUC&pg=PP65&dq=sanctae+fides+spes+et+caritas+tres+filiae&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjf-4DWhpjmAhW-xMQBHVVuA14Q6AEIMTAB#v=onepage&q=sanctae%20fides%20spes%20et%20caritas%20tres%20filiae&f=false Psalmi Davidis... calendario instructi, Lugduni 1512]; [https://books.google.ru/books?id=C-dX1IcUf1QC Commentarii in sacram scripturam: Expositionem in duodecim prophetas minores... Mediolani 1862], p. 354.</ref>. Nomina sororum in omnibus linguis vertuntur: * [[Graece]] ''Πίστις (Pistis)'' * [[Anglice]] ''[[:en:Faith (name)|Faith]]'' * [[Hispanice]] ''[[:es:Fe (nombre)|Fe]]'' * [[Italiane]] ''Fede'' * [[Russice]] ''Вера (Vera)'' * [[Ucrainice]] ''Віра (Vira)'' * [[Bohemice]] ''Věra'' == Quae hoc praenomen habuerunt == *[[Vera Baird|Vera]] [[Vera Baird|(Fides) Baird]] *[[Vera Barandovská-Frank|Vera (Fides) Barandovská-Frank]] *{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vera Cholodnaja|Vera (Fides) Cholodnaja|ru|qid=Q2622578}} *{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Faith Evans|Faith (Fides) Evans|en|qid=Q236318}} *[[Vera Lynn|Vera (Fides) Lynn]] *[[Vera Muchina|Vera (Fides) Muchina]] *[[Fides del Mundo|Fe (Fides) del Mundo]] ==Notae== <references /> ==Nexus interni== * [[245 Vera]], asteroides * [[Caritas (nomen)]] * [[Spes (nomen)]] [[Categoria:Praenomina feminina]] 27sv67f10sws9oyi4wlprbj0dio5w3n 0 284564 3997130 3949780 2026-10-26T04:36:55Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit 3997130 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Femininum | origo = Latina | significatio = “caritas” | imago = Lyubov Sobol in Tallinn Human Rights Conference 2023.jpg | capitulum = [[Ljubov' Sobol']], mulier politica Russica }} {{res|Caritas}} est praenomen femininum, a [[Sancta Caritas Romana|Sancta Caritate Romana]], [[Sancta Sophia Romana|Sophiae]] filia, Fidei et Spei sorore<ref>Exempli gratia: [https://books.google.ru/books?id=UcEvLeY12vUC&pg=PP65&dq=sanctae+fides+spes+et+caritas+tres+filiae&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjf-4DWhpjmAhW-xMQBHVVuA14Q6AEIMTAB#v=onepage&q=sanctae%20fides%20spes%20et%20caritas%20tres%20filiae&f=false Psalmi Davidis... calendario instructi, Lugduni 1512]; [https://books.google.ru/books?id=C-dX1IcUf1QC Commentarii in sacram scripturam: Expositionem in duodecim prophetas minores... Mediolani 1862], p. 354.</ref>. Nomina sororum in omnibus linguis vertuntur, sed ''Caritas'' nomen solum in [[Linguae Slavicae|linguis Slavicis]] et in [[lingua Hispanica]] usurpari videtur: * [[Graece]] ''Ἀγάπη (Agape)'' * [[Hispanice]] ''Caridad'' * [[Anglice]] ''Charity'' * [[Russice]] ''Любовь (Ljubov')'' * [[Bulgarice]] et [[Ucrainice]] ''Любов (Ljubov)'' * [[Serbice]] ''Љуба (Ljuba), Љубица (Ljubica)'' * [[Croatice]] et [[Slovenice]] ''Ljuba, Ljubica'' * [[Bohemice]] ''Ljuba'' * [[Slovacice]] ''Ľuba, Ľubica'' * [[Macedonice]] ''Љубена (Ljubena), Љуба (Ljuba), Љубица (Ljubica)''<ref>[https://www.behindthename.com/name/lyubov ''Behind the Name'']. {{Ling|Anglice}}</ref> == Quae hoc nomen habuerunt == * [[Iosephina de la Caridad Vidal Ferreiro|Iosephina de la Caridad (Caritas) Vidal Ferreiro]] == Quae hoc praenomen habuerunt == * [[Ljubov' Orlova|Ljubov' (Caritas) Orlova]] * [[Caritas Popova|Ljubov' (Caritas) Popova]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ljubov' Sobol'|Ljubov' (Caritas) Sobol'|ru|qid=Q14848244}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ljubica Sokić|Ljubica (Caritas) Sokić|en|qid=Q1261261}} etc. ==Notae== <references /> ==Nexus interni== * [[1062 Ljuba]], asteroides * [[Fides (nomen)]] * [[Spes (nomen)]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina feminina]] oo0gpva2gcalvip0im0ybnk68hn6mdk 0 292520 3997135 3732527 2026-10-26T05:54:21Z Surajr7 208394 3997135 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Bisotun Iran Relief Achamenid Period.JPG|thumb|[[Inscriptio Behistunia|Inscriptio "Behistunia"]] in Irania. [[Darius I (rex Persarum)|Darii]] iussu in saxo scalpta ː coniurationem [[Magus|magi]] Gaumata narrat qui Smerdis esse, frater Cambysi, simulasse dicitur.]] '''Cambyses II''' (mortuus mense Iulio [[522 a.C.n.]] in Syria) e gente [[Achaemenidae|Achaemenidarum]] fuit rex [[Persae|Persarum]] ab anno [[530 a.C.n.|530]] aut [[529 a.C.n.]] usque ad mortem. Patri [[Cyrus II (rex Persarum)|Cyro II Magno]] successit. Praecipue notus est quod [[Aegyptus antiqua|Aegyptios]] Persis subegit atque [[Pharao|Pharaonis]] titulum sibi adrogavit ([[525 a.C.n.]]). == De familia == Secundum [[Herodotus|Herodotum]] Cambyses filius maior erat Cyri Magni et eius uxoris Cassandanae. Secundum [[Ctesias|Ctesian]] eius mater fuit Amytis, ultimi regis [[Media|Medorum]], [[Astyages (rex Medorum)|Astyagis]], filia. Herodotus alias genealogias in Aegypto divulgatas refert, quibus ipse non fidem habebat sed eas tacere nolebat ne quid praetermittere videretur, quae matrem ex Aegypto ortam Cambysi adsignabant<ref>''[[Historiae Herodoti|Thalia]]'' 3.</ref>. Certe frater ei fuit Smerdis quem rex factus<ref>Sic inscriptio Behistunia. Secundum Herodotum iam in Aegypto erat Cambyses cum fratrem necandum iussit.</ref> occulte necari iussisse dicebatur. Phaedymiam Otanis filiam uxorem duxisse dicitur, atque insuper duas e sororibus<ref>[[Herodotus]], ''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 31-32 et 68.</ref>. Altera e sororibus a [[Strabo|Strabone]] Meroe appellata<ref> [[Strabo]], ''[[Geographica (Strabo)|Geographica]]'' XVII.1.5</ref> et in Aegypto mortua nomen suum Aegyptiacae urbi indidit quamquam, si quidem Herodoto credimus, ipsius fratris/mariti ictibus periit. Altera cui nomen [[Atossa]] erat postea [[Darius I (rex Persarum)|Dario I]] nupsit<ref>[[Herodotus]], ''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 88</ref>. Nihilominus Cambysi cum obiit nec filius nec filia erat. == Antequam rex Persarum fieret == Ex nomine quo annus in [[Babylonia]] designata est scimus anno [[539 a.C.n.]]/[[538 a.C.n.]], hoc est primo anno post Babyloniam captam, Cambysum titulo "Babyloniorum regis" ornatum esse et novi anni feriis interfuisse ([[Accadice]] ''Akîtum'')<ref>Chronica Nabonidi.</ref>. Cur postea hunc titulum amiserit nescitur. Fortasse [[Satrapiae Imperii Achaemenidarum|satrapiae]] aliquae praepositus est. Certe antequam in Massagetas exercitum duceret Cyrus filium maiorem Cambysen ut sibi succederet designavit. == De regno et bellis == [[Fasciculus:Museo Gregoriano 004a.jpg|thumb|Statua nobilis Aegypti Udjahorresnet cuius titulus de Cambyse Pharaone nos certiores facit.]] Pharao [[Amasis II]] medio sexto saeculo societatem cum [[Croesus|Croeso]] [[Lydia (regnum)|Lydiorum]] rege adversus Cyrum inierat<ref>[[Herodotus]] I.77.</ref> atque postea minacem et crescentem potentiam Persarum varie coercere conabatur. Itaque iam Cyro regnante bellum cum ultima magna monarchia quae nondum Persis oboediens erat parabatur. Cambyses pactum cum [[Arabes|Arabis]] fecit ne spatiis arenosis desertisque quae ad Aegypti ianuam ducerent prohiberetur<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 5-9</ref>. Simul plures Amasis socii defecerunt et ad Persas transfugerunt ut [[Polycrates Samius]]<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 40-44</ref> navibus pollens aut Phanes [[Caria|Cariorum]] mercennariorum dux<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 4 et 11</ref> qui consilia Pharaonis optime cognorat et Persis patefecit. Dux classis Udjahorresnet quoque sese Persis vendidisse videtur quoniam post victoriam Cambyses eius consiliis magna fiducia utebatur. [[Amasis II|Amasi]] [[526 a.C.n.]] mortuo successerat [[Psammetichus III]] cuius exercitus ad [[Pelusium]] victus est. Deinde Cambyses Memphim facile expugnavit ([[525 a.C.n.]]) et Psammetichum captivum fecit quem primo servatum postea seditionem parantem necari iussit. Econtra si Herodoto credimus [[Mumia|mumiam]] Amasis odio maximo motus profanavit <ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 16</ref>. Cambyses rex Aegypti renuntiatus est et nomen Mesuti-Rê (hoc est filius [[Ra|dei Ra]]) sibi assumpsit. Quae omnia per titulum nota exaratum in statua [[Udjahorresnet]] ducis classis Psammetichi ac postea praecipui consiliarii Aegytii Cambysis. Narrabat enim quomodo mores Aegyptios et officia religiosa regis novum Pharaonem docuisset. Colonia Graeca [[Cyrene]] et proximum Libycum litus ne a Persis vastarentur statim se dederunt<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 13</ref>. Secundum Herodotum Cambyses expeditionem adversus Carthaginienses in animo habebat quae adversantibus nautis Phoenicibus non facta est<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 17 et 19</ref>. Exercitum in [[Ammon|Ammonis]] [[Oasis|oasem]] ubi celeberrimum oraculum erat misit qui tempestate arenosa sepulta omnino sublatus est nec quicquam de fortuna illorum militum postea cognitum<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 26</ref>. Ipse exercitum in Aethiopes duxit qui mox inedia vexatus in Aegyptum redire coactus est<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 17-25 qui culpam in ipsum Cambysen reiciebat qui ob iracundiam imparate et incaute hoc iter susceperat. Nihilominus capite 97 nonnullos Aethiopes eum subegisse fatebatur. [[Seneca]], ''De ira'' III.20 hoc exemplum irae ab Herodoto sumpsit.</ref>. Quamquam magnam partem regni a Perside longissime afuit Persae solebant dicere Cyrum patrem sibi fuisse, Cambysen dominum, Darium cauponem<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 89</ref> hoc verbo duritiam et superbiam Cambysi obicientes. == An demens fuerit == In Herodoti ''Historiis'' Cambyses est homo iracundus et crudelis, [[Morbus comitialis|sacro morbo]] a pueritia corripi solitus, qui familiares subito furore commotus saepe necabat. Sacerdotes -quos virgis caedere non dubitabat- et sacra Aegyptia ita contemnebat ut postquam gladiolo bovem [[Apis (discretiva)|Apim]] vulnerasset Aegyptios vituperarit qui animalia e carne et sanguine constantia velut deos adorabant. Simul eorum statuas et [[Obeliscus|obeliscos]] deici comburique iubebat<ref>''[[Historiae Herodoti|Historiae]]'' III.30-35 et 38.</ref>. Eadem de monumentis religiosis profanatis apud [[Diodorus Siculus|Diodorum Siculum]]<ref>''[[Bibliotheca historica (Diodorus)|Bibliotheca Historica]]'' I.46.4</ref> et [[Strabo|Strabonem]]<ref>''[[Geographica (Strabo)|Geographica]]'' XVII.1.46</ref> leguntur qui res ab ipsis sacerdotibus traditas repetisse videntur. Historici moderni de tanta malignitate dubitare coeperunt postquam inscriptiones Cambysen funus bovis Apis celebrantem describentes in Aegypto invenerunt. Coniecerunt ipsos sacerdotes fortasse odio Persarum et regis qui eorum privilegia imminuerat illas narrationes divulgasse et quae ad iniurias vetustatis referenda essent ad vandalismum Cambysis rettulisse. Potuit etiem fieri ut Persae initio mores et sacra Aegyptiorum respexerint et post seditionem aliquam demum insane saevire coeperint. Certe de insania Cambysis non dubitabat Herodotus. Fabulae ab historico Graeco narratae in litteris philosophicis, praecipue apud [[Stoici|Stoicos]]<ref>[[Seneca]], ''De ira'' III.14 et 20. De quo vide etiam ː B. Lavery, "[https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1987_num_56_1_2218?q=cambyses Sons and Rulers : Paradox in Seneca's De Ira]", ''L'Antiquité Classique'', 1987 ː 279-283</ref>, exempla insaniae tyrannorum fiunt. Item pictor [[Gerardus David]] exeunte quinto decimo saeculo Herodotum<ref>''[[Historiae (Herodotus)|Historiae]]'' V.25.</ref> secutus in diptycho ''Iudicium Cambysis'' inscripto saevitiam regis depingebat ac simul praevaricatores monebat ː etenim Cambyses patri Otanis Sisamni, rerum repetundarum convicto cum iudex esset, cutem detrahi iussit qua cute sellam in qua iudicare solebat texit. Ac deinde eius filium Otanem iudicem in eius locum fecit qui in exuviis patris sederet, memor poenarum quas daturus esset si iudicia vendidisset. E talibus locis Herodoteis nonnulli indagatores moderni coniecerunt Cambysen in nobiles Persicos praecipue saevisse qui provincias non administrabant sed diripiebant atque privilegia paucorum maioris faciebant quam felicitatem publicam. Illorum maledicta regnante Dario causam fuisse cur tam mala fama apud posteros fuerit Cambyses (et Smerdis ?)<ref>Dandamaev (1963)</ref>, ut postea [[Imperatores Romani|imperatores Romani]] a quibusdam [[Senatus Romanus|senatoribus]] plerumque denigrabantur.. == De coniuratione magorum et morte == Rem obscurissimam narrant et Herodotus et Ctesias [[Darius I (rex Persarum)|Darii]] [[Inscriptio Behistunia|inscriptione Behistuni reperta]] confirmatam, qui tamen fons communis esse potuit amborum scriptorum Graecorum (si non ipsa inscriptio at saltem res a regibus Persicis late divulgata)ː Cambysen fratrem Smerdin (vel ''Bardya'' in textu Persico) ita occulte necasse ut omnes Persae rem nescierint atque eum vivere pro certo habuerint. Etenim in Bactria [[Satrapes|satrapes]] erat nec reges Persici subiectos adire ad se sinebant sed per nuntios cum eis communicabant. Itaque unus e paucissimis consciis [[Magi|magus]] Gaumata cui aspectus vero Smerdi simillimus erat Smerdin se esse proclamavit atque regnum sibi vindicavit. Quae "coniuratio magorum" nonne tamen potuit ab ipsis interfectoribus, in primis Dareio cui scelus bono vertit, confingi ut caedem legitimi regis, Cyri Magni filii, specie honesta occultarent?<ref>Clarisse Herrenschmidt, "[https://www.persee.fr/doc/ahess_0395-2649_1982_num_37_5_282905?q=cambyse Les historiens de l'Empire achéménide et l'inscription de Bisotun]", ''Annales'' 1982 ː 813-823</ref> Secundum autem Herodotum cum rem novam cognovit Cambyses iratus in Persiam adversus usurpatorem cum exercitu iter facere voluit. At cum equum conscenderet se ipse gladio suo vulneravit ac post nonnullos dies tabescente vulnere obiit. Aegyptii quia vulnus in femore accepit dicebant eo ipso membro corporis perisse quod in bove Api cecidisset ita iram divinam manifestam facientes. Cambyses in parva Syriaca urbe Ecbatanis dicta mortuus est. Oraculum tum Herodotus referebat Ecbatanis moriturum esse Cambysi praenuntians quod ille semper prave interpretatus esset tamquam [[Media|Medica]] [[Ecbatana]]. Cum vero nomen loci accepit intellexit fatum ibi expleturum esse. Comites convocavit, effusis lacrimis fratris occultam et vanam<ref>Etenim ex somnio quo Smerdin in throno sedentem et capite caelum tangentem viderat hoc decreverat. At si Herodoto credimus ipsi usurpatori quoque nomen Smerdis erat.</ref> necem confessus eos hortabatur ut suppositum Smerdin necarent nec regem appellarent sed coniurationem comprimerent quam ad Medorum a Cyro nuper subiectorum ultionem referebat. Sic Herodotus<ref>[[Historiae (Herodotus)|Thalia]] 61-66</ref>. == Notae == <references/> == Fontes == [[Fasciculus:Gerard David - Judgement of Cambyses (1498).jpg|thumb|300px|''Iudicium Cambysis'' a pictore [[Flandria|Flandrico]] [[Gerardus David|Gerardo David]] circa [[1488]] pictum. Hodie [[Brugae|Brugis]] servatum in domo communi. In altera tabula Sisannes comprehenditur, in altera cute spoliatur.]] === Auctores Graeci === * [[Ctesias]], ''Persica'' abbreviata in [[Photius I (patriarcha Constantinopolitanus)|Photii]] [[Bibliotheca (Photius)|Bibliotheca]] 72.8-12 [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/ctesias/medes.htm] *[[Flavius Iosephus]], libro undecimo [[Antiquitates Iudaicae|Antiquitatum Iudaicarum]] cap. 2. *[[Herodotus]], ''[[Historiae (Herodotus)|Thalia]]'' 1-66 et 89 *[[Gnaeus Pompeius Trogus|Trogus Pompeius]] a [[Marcus Iunianus Iustinus|Iustino]] abbreviatus, libro primo capite 9. === Inscriptiones === * [[Inscriptio Behistunia]] ([[Persice]], [[Lingua Elamitica|Elamitice]], [[Accadice]]) [https://www.livius.org/articles/place/behistun/behistun-3/ Textus Anglice versus apud Livium.org] * Titulus Udjahorresnet ([[Lingua Aegyptia|lingua Aegyptia antiqua]]) == Plura legere si cupis == * Pierre Briant, ''Histoire de l'empire perse : de Cyrus à Alexandre'', Fayard, 1996. * Truesdell S. Brown, "Herodotus' Portrait of Cambyses", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1982 ː 387-403 * M. A. Dandamaev, ''Persien unter den ersten Achämeniden (6. Jahrhundert v. Chr.)'', Wiesbaden, 1976. Versio Germana libri [[Russice|Russici]] ː ''Иран при Первых Ахеменидах'', [[Moscua|Moscuae]], 1963. [https://web.archive.org/web/20201113212414/https://fr.b-ok.cc/book/2770662/146157] *John Dillery, "[https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/38004153/Cambyses_CQ.pdf?1435251631=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DCambyses_Chaosbeschreibung.pdf&Expires=1604830258&Signature=UBHQ1jp-nHDGCyM1fDmTd1Z1rKhPdk79WP5-kXuMAhaedit0BFiJa7JCPAumZ1fmus7IMWG0De7-YGcmU75POnxkyCDQllE4d5ovwBmTtjryNi6x2AAseExegNFO5tBTzDgKG1newzt9RndvtD~8ktesTpUxc-Mbq7ED5zCeS~6edeamb8V7P5b~gO~IbIPZfFOzmt9ocajWRBF6Vt8QrjKP6~uVLRTrNcAwvcZmhD8zWF6lrlPhjNBMcrpEEX8wWx4Zb7XqKckcrM-kgwErVEM-9awcNj0l3S7bP2bJ6~jy21b8JB77mBmpVSS~sYAjZoleACqmN~b8rd6Uc5nLmQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA Cambyses and the Egyptian Chaosbeschreibung Tradition]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ''The Classical Quarterly'', 2005 ː387-406 * Edwin Evers, ''Der historische Wert der griechischen Berichte über Cyrus und Cambyses'', Berolini, R. Gaertner, 1888 * Franciscus Joannes, "[https://egyptianexpedition.org/articles/les-soutiens-de-cambyse-en-babylonie-de-539-a-522-av-e-c-the-supports-of-cambyses-in-babylonia-from-539-to-522-bce/ Les Soutiens de Cambyse en Babylonie, de 539 à 522 av. è. c.]", in ''[https://egyptianexpedition.org/volumes/vol-26-udjahorresnet-and-his-world/ Udjahorresnet and the royal Name of Cambyses: Udjahorresnet and his world]'', ''Journal of Ancient Egyptian Interconnections'', 2020 (26) ː 75-87 *Ivan Ladynin, "[https://egyptianexpedition.org/articles/udjahorresnet-and-the-royal-name-of-cambyses-the-derivative-sacrality-of-achaemenids-in-egypt/ Udjahorresnet and the Royal Name of Cambyses: The “Derivative Sacrality” of Achaemenids in Egypt]", in ''[https://egyptianexpedition.org/volumes/vol-26-udjahorresnet-and-his-world/ Udjahorresnet and the royal Name of Cambyses: Udjahorresnet and his world]'', ''Journal of Ancient Egyptian Interconnections'', 2020 (26) ː 88-99 *Alfredo Luvino, ''Il re dei re nella terra nera : la Persia scopre l'Egitto : Cambise e Dario faraoni'', Augusrae Taurinorum, L'Angolo Manzoni Editrice, 1993 * Leslie S. B. MacCoull, "[https://grbs.library.duke.edu/article/viewFile/6321/5157 The Coptic Cambyses Narrative Reconsidered]", ''Greek, Roman, and Byzantine Studies'', 1982 ː 185-188 * Rosa V. Munson "The Madness of Cambyses (Herodotus 3.16-38)", ''Arethusa'', 1991, 43-65 * Sir Flinders Petrie, ''A history of Egypt. Vol. 3 : from the XIXth to the XXXth dynasties'', Londini, Methuen, 1925 * G. Posener, ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k91064254/f7.item.texteImage La première domination perse en Egypte]'', Le Caire, Imprimerie de l'Institut français d'archéologie orientale, 1936 [https://www.persee.fr/doc/syria_0039-7946_1937_num_18_3_8361_t1_0310_0000_4 Recensio critica] * Thomas Preston, ''Cambyses King of Persia'', AMS, 1970 *Pierre Sauzeau, "[https://www.persee.fr/doc/gaia_1287-3349_2007_num_11_1_1519?q=cambyses L'archer, le roi, la folie ː De Cambyse à Guillaume Tell]", ''GAIA. Revue interdisciplinaire sur la Grèce ancienne'', 2007 ː 175-192 *J.N. Strassmaier, ''[https://books.google.fr/books?hl=fr&lr=&id=ZYtDAAAAYAAJ&oi=fnd&pg=PA6&dq=cambyses&ots=wvoVTCRyft&sig=N6fW6V6zoKtW3KN0RN2a1moCJeo#v=onepage&q=cambyses&f=false Inschriften von Cambyses, König von Babylon, 529-521 von den Thontafeln des Britischen Museums]'', Lipsiae, Eduard Pfeiffer, 1890 [http://www.achemenet.com/en/results/?3349245==Strassmaier%20--Inschriften%20von%20Cambyses&l=a&c=1&t=1.4/1/96/1 Transcriptio apud Achemenet] == Nexus externi == *[https://www.livius.org/articles/person/cambyses-ii/ Cambyses apud Livium.org] *[https://iranicaonline.org/articles/cambyses-opers Cambyses in encyclopaedia Iranica] {{Lifetime|saeculo 6 a.C.n.|522 a.C.n.|Cambyses II}} [[Categoria:Reges Persarum]] [[Categoria:Reges Aegypti]] fivinzu2bp0o2bd4ua4izrvarbs83tl 0 296164 3997116 3870842 2026-10-26T03:14:55Z PK2 16025 /* Notae */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997116 wikitext text/x-wiki [[File:Lenguas itálicas.png|250px|thumb|Expansio gentium Italicarum inter annos 1000 a.C.n. et 800 a.C.n. s.]] '''Lingua Protoitalica''' est opinabilis [[protolingua|lingua prisca]], unde [[linguae Italicae]] (inter quas [[Lingua latina|Latina]]) profectae esse creduntur. Nulla testimonia sunt praeter systematicas inter linguas comparatas similitudines vocabulorum. Itaque lingua protoitalica non est lingua ad locutionem apta, sed potius fragmentum grammaticum praecipue ad vocabularium relatum.<ref>Rix, Helmut. "Towards a reconstruction of Proto-Italic" (2002). Program in Indo-European Studies. UCLA.</ref> Ex [[lingua Protoindoeuropaea]] paulatim nata esse videtur lingua Protoitalica apud gentes, quae ab anno circiter 1800 a.C.n. ad annum fere 1300 a.C.n. [[Europa Meridiana]] incoluerunt. Sed animadvertendum est nullam [[Lingua naturalis|linguam naturalem]] sine dialectis esse. Itaque natura admodum uniformis linguae Protoitalicae mille fere annis paulatim in multitudinem crevit dialectorum, quarum pars obsolevit, pars in linguas Italicas mutata est.<ref>Bossong, Georg (2017). "The Evolution of Italic". In Klein, Jared; Joseph, Brian; Fritz, Matthias (eds.). Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics. 2. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-054243-1.</ref><ref>Schrijver, Peter (2016). "Chapter Seventeen—Ancillary Study: Sound Change, the Italo-Celtic Linguistic Unity, and the Italian Homeland of Celtic". In Koch, John T.; Cunliffe, Barry (eds.). Celtic from the West 3. Atlantic Europe in the Metal Ages: questions of shared language. Oxbow Books. pp. 489–502. ISBN 978-1-78570-227-3.</ref> == Exemplum in lingua Protoitalica == :{| class=wikitable style=text-align:center; ! Protoitalice |- | Kwi donao lepidom nowom louðeroβom aziða modō poimike eks politom koɾneli teβi namkwe tu sweðeβas meas esi alekwid poto nugas jam tom kom awidatos este oinos weita leizom umne awiom triβos ekspliko weɾβois doktois djous pater et laβosiosis kwaɾe xaβeo teβi kwiskwid xoc louðerolosjos kwiskwokwam kom mater wizoɣo plous oino twotos et meɣo frater meneas pert atne saikolos. |} === Pater noster in lingua Protoitalica === :{| class=wikitable style=text-align:center; ! Pater noster |- |'''Protoitalice''': Pater Noster kwoi es kailos, sanktom fujad towom. Gwenjad regnom towom. Fujad welontats towa seiked kailoi kwti terza. Pantsim nosteɾom kwotidyanom diða noβois xoidied djowe, demeite noβois reins deɣabetas nosteɾas kwti nos demeitemos deɣabitoɾiβos nosteɾois. Ne enduke nos nin vewskam swed louðeɾa nos malod. Wered. |- | '''Latine''': Pater noster, qui es in caelis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in caelo, et in terra, panem nostrum quotidianum da nobis hodie, et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo. Amen. |} == Notae == <div class="references-small"><references/></div> {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae]] [[Categoria:Protolinguae]] lejjxxuomwtpzja3asef9ldtm1i8coo 0 296551 3997114 3627142 2026-10-26T03:11:41Z PK2 16025 /* Note */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997114 wikitext text/x-wiki '''Lingua Sicula''' fuit sermo [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaeus]] familiae [[Linguae Italicae|linguarum Italicarum]] quo Siculi, gens antiquitus [[Sicilia]]m colens, locuti sunt.<ref>Giacomo Devoto, Gli antichi italici, p. 68.</ref><ref>Varro, De Lingua Latina V, 105 and 179.</ref><ref>Paolo Poccetti: Language Relations in Sicily. Evidence forf the speech of the Σικανοί, the Σικελοί and others. In: Olga Tribulato (Hrsg.). Cambridge University Press, 2012, S. 49–94.</ref> == Inscriptiones == * Eqo paska. * Onkia lutra duenas moetom. * Salueto salues seite iofete qe manesei heie. * Rexes amires be touto kemai poter emi. * Idiomis raroi mares kala mi dohit im rukes haz vies. * Tam ura abes aked qoi aves Eurumakes age pipo ked lutim be levo poma nates emat Darnakei burei tam omnia eti urela. * Nunus tentim imarus, tainam iemitom esti durom na nepos durom iemitom esti veliom nedem poni tantom eredes vino brtome. == Note == {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae]] t5ztbq05pg4x7wwo1fy86dscr4tl0zv 0 296828 3997051 3801420 2026-10-25T20:44:57Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997051 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Augustus Escoffier''', vulgo plenius ''Georges Auguste Escoffier'' (natus die [[28 Octobris]] [[1846]]; ad [[Mons Caroli|Montem Caroli]] [[principatus Monoeci]] die [[12 Februarii]] [[1935]] mortuus), fuit [[coquus]] et [[scriptor]] de re coquinaria. Praefectus coquinae apud deversoria [[Londinium|Londiniensia]] [[deversorium Savoy (Londinium)|Savoy]] et [[deversorium Carlton (Londinium)|Carlton]], etiam [[Lutetia]]e apud [[deversorium Ritz (Lutetia)|deversorium Ritz]] meruit.<ref>Brigid Allen, "Ritz, César Jean (1850–1918)" in {{ODNB}}.</ref> Liber eius principalis ''Le Guide culinaire'' anno [[1903]] prodit. [[Ars coquinaria Francica|Artem coquinariam Francicam]], sicut ab [[Maria Antonius Carême|Antonino Carême]] praescripta erat, renovavit. == Vita == Augustus Escoffier [[Villa Nova Venciae|Villae Novae]] [[Alpes maritimae (praefectura Franciae)|Alpium maritimarum]] natus est die [[28 Octobris]] [[1846]]. Ab anno aetatis duodecimo [[Nicaea]]e in urbe laboravit (eo tempore [[Domus Sabaudiana|regibus Sabaudiensibus]] subiecta) apud avunculum in coquina popinae ''Restaurant Français''. Inde [[Lutetia]]m anno [[1865]] se mutavit, popinae ''Le Petit Moulin Rouge'' coquus; sed eodem anno in exercitum convocatus est. Ita anno fere 1870, bello Francorum Prussorumque saeviente, praefectus coquinarum legionum Rhenanarum factus est. Usque in annum [[1878]] ''Le Petit Moulin Rouge'' retinuit et apud obsonatorem [[Chevet (obsonator)|Chevet]] operam dedit, sed popinam ''Faisan d'Or'' [[Canua]]e in urbe prope oppidum natale anno fere 1876 condiderat. Anno 1878 Delphinam Daffis in matrimonium duxit, e qua liberos tres genuerit. [[Fasciculus:César Ritz, Max Pfyffer, Auguste Escoffier.jpg|thumb|upright=1.5|[[Caesar Ritz]] director, {{Creanda|de|Alphons Maximilian Pfyffer von Altishofen|Max Pfyffer}} architectus, Augustus Escoffier coquus deversorii ''National'' [[Lucerna (Helvetia)|Lucernae]]]] Ab anno [[1884]] praefectus coquinae apud deversorium ''Grand Hôtel'' [[Mons Caroli|Montis Caroli]] [[principatus Monoeci]] iuxta [[Caesar Ritz|Caesarem Ritz]] hibernabat, iuxta eundem apud ''Hôtel National'' [[Lucerna (Helvetia)|Lucernae]] in [[Helvetia]] aestivabat. Unde ambo suadente [[Ricardus D'Oyly Carte|Ricardo D'Oyly Carte]] [[Londinium]] anno [[1890]] migraverunt: ibi Ritz director, Escoffier praefectus coquinae novi [[deversorium Savoy (Londinium)|deversorii Savoy]], Ludovicus Echenard<ref>[https://nouveauservice.wordpress.com/2014/09/20/louis-echenard-maitre-dhotel-dauguste-escoffier/ effigies]; [https://ancetres.ch/fileadmin/docs/pdf/ndc/NdC102.pdf origo]</ref> [[magister hospitii]] merere inceperunt. Inde hi tres propter [[peculatus|peculatum]] die [[3 Martii]] [[1898]] dimissi sunt. Ritz autem cum collegis eodem anno ''[[deversorium Ritz (Lutetia)|Hôtel Ritz]]'' Lutetiae, anno insequenti etiam ''[[deversorium Carlton (Londinium)|Carlton Hotel]]'' Londinii constituerit: ibi annis insequentibus Escoffier praefectus coquinae meruerit. Per societatem mercatoriam ab Ritz et Escoffier condita popinae plures directae sunt. Ita Escoffier ipse anno [[1913]] coquinis navis luxuosissimi [[Germania|Germanici]] ''[[SS Imperator]]'' praesedit eo passagio quo imperator [[Gulielmus II (imperator Germaniae)|Gulielmus II]] in [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatas]] iter faciebat: ipse cenas ordinans nobilem viatorem placuit, qui "si ego" dixisse fertur "imperator hominum sum, tu imperator es coquorum". Anno [[1920]] officiis abscedit. Inter discipulos enumerantur [[Ludovicus Saulnier]], [[Eugenius Herbodeau]],<ref>[https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp133250/eugene-herbodeau Imago Herbodeau]</ref> [[Iosephus Donon]],<ref>[http://www.escoffier-society.com/donon_biography.php Vita]</ref> [[Tokuzō Akiyama]]; inter sectatores alios [[Phileas Gilbert]], {{Creanda|fr|Victor Thomas|Victor Thomas|Thomas Gringoire}}. Fercula plura primum invenisse dicitur, inter quae [[Crispae Suzette]] (sed falso), [[Persica Melba]], ''Chaud-froid Jeannette'', ''Cuisses de nymphes à l'aurore'', ''Salade Réjane'', ''Mignonnettes de caille Rachel''. "Ligam ganeonum" internationalem (''Ligue des gourmands'') anno [[1912]] condidit (adstantibus [[Ludovicus Saulnier|Ludovico Saulnier]] discipulus, {{Creanda|fr|Victor Thomas|Victor Thomas|Thoma Gringoire}}, aliis paucis) et tres fere annos praesedit.<ref name="Ligue">"[https://web.archive.org/web/20210526174608/http://escoffierch.com/cariboost_files/La_20d_C3_A9fense_20de_20la_20cuisine_20Fran_C3_A7aise.pdf Auguste Escoffier et la défense de la cuisine française]"</ref> == Fortuna == [[Fasciculus:Auguste Escoffier, Édouard Herriot, 1928.jpg|thumb|upright=1.5|[[Eduardus Herriot]] politicus Augustum Escoffier ad cenam anno [[1928]] huic dicatam inducit ([[Officina Nuntiorum Meurisse]]; [[Bibliotheca Nationalis Francica]])]] Domus eius natalis, [[Villa Nova Venciae|Villae Novae]] in oppido, in museum artis culinariae conversa est. == Scripta potiora == ; Libri * 1883 : ''Mémoires d'un cuisinier de l'Armée du Rhin'' * 1886 : ''Le Traité sur l'art de travailler les fleurs en cire''. Lutetiae: Au Bureau des Arts Culinaires * 1903 : {{ec|id=Escoffier (1903)|c=''[[Le Guide culinaire]]'' (Lutetiae) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65768837 Textus] apud Gallica; [https://wellcomecollection.org/works/rnjdea55 apud institutum Wellcome]}} * 1907? : {{ec|id=Escoffier (1907?)|c=''A Few Recipes'' (Londinii: Escoffier) [https://archive.org/details/fewrecipesbymons00esco Textus] apud ''Internet Archive''}} * 1912 : {{ec|id=Escoffier (1912)|c=''Le Livre des menus'' (Lutetiae) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9629814d Textus] apud Gallica}} * 1927 : {{ec|id=Escoffier (1927)|c=''Le Riz'' (Lutetiae: Flammarion) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k858014w Textus] apud Gallica}} * 1928 : {{ec|id=Escoffier (1928)|c=''L'Aide-mémoire culinaire'' (Lutetiae: Flammarion) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1265661m Textus] apud Gallica}} * 1934 : {{ec|id=Escoffier (1934)|c=''Ma Cuisine'' (Lutetiae: Flammarion) [https://archive.org/details/AugusteEscoffier1934FlamarionMaCuisineINDEXP677 Textus] apud ''Internet Archive''}} * 1985 (Pierre Escoffier, Marcel Escoffier, edd.) : ''Souvenirs inédits: 75 ans au service de l'art culinaire''. Massiliae: Jeanne Laffitte, 1985. ISBN 2-86276-092-7 ; Libelli periodici * 1883 : ''L'Art culinaire'' * 1911-1914 : ''Les Carnets d'Epicure'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Eruditio * {{ec|id=Barr (2018)|c=Luke Barr, ''Ritz and Escoffier: The Hotelier, The Chef, and the Rise of the Leisure Class''. Novi Eboraci: Clarkson Potter, 2018. ISBN 978-0804186292}} * Michel Gall, ''Le Maître des saveurs. La vie d'Auguste Escoffier''. Lutetiae: De Fallois, 2000. ISBN 978-2877064002 * {{ec|id=Gringoire et Saulnier (1923)|c={{Creanda|fr|Victor Thomas|Victor Thomas|Thomas Gringoire}}, [[Ludovicus Saulnier|Louis Saulnier]], ''Le Répertoire de la cuisine''. 3a ed. Londinii: Allard, 1923 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9638563t Textus] apud Gallica}} * [[Eugenius Herbodeau|Eugène Herbodeau]], [[Paulus Thalamas|Paul Thalamas]], ''Auguste Escoffier, le grand maître de la cuisine française''. Londinii: Practical Press, 1955 * {{ec|id=James (2002)|c=Kenneth James, ''Escoffier: The King of Chefs''. Londinii: Hambledon and London, 2002. ISBN 1-85285-396-4 {{Google Books|JFIDd639wlQC|Paginae selectae}}}} * N. M. Kelby, ''White Truffles in Winter''. Novi Eboraci: Norton, 2012. ISBN 9781846882470 (mythistoria) [https://archive.org/details/whitetrufflesinw0000kelb Textus mutuabilis] * "Foodiegate: Ritz and Escoffier at the Savoy" in [[Paulus Levy|Paul Levy]], ''Out to Lunch'' (Londinii: Chatto & Windus, 1986) pp. 225-230 * [[Paulus Levy|Paul Levy]], "The Master Chef Who Cooked the Books" in ''[[Daily Telegraph]]'' (9 Iunii 2012) [https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/9320918/The-master-chef-who-cooked-the-books.html Situs venalis] * "The Calling of Cooking: chefs and their publics since the Revolution" in Stephen Mennell, "All Manners of Food" (Oxoniae: Blackwell, 1985) pp. 134-165 * Timothy Shaw, ''The World of Escoffier''. Londinii: Zwemmer, 1994. ISBN 0-86565-956-7 * [[Raimundus Sokolov|Ray Sokolov]], "Secrets of the Great Chefs: decrypting untrustworthy communications from the kitchens of Carême, Escoffier and Guérard" in Mark McWilliams, ed., ''Food & Communication: proceedings of the Oxford Symposium in Food and Cookery 2015'' (Londinii: Prospect Books, 2015) pp. 20-28 ; Aliae encyclopaediae * {{ec|id=Ashburner (2004/2011)|c=F. Ashburner, "Escoffier, Georges Auguste" in {{ODNB}}}} * {{ec|id=Davidson (1999)|c="Escoffier Auguste" in [[Alanus Davidson|Alan Davidson]], ''The Oxford Companion to Food'' (Oxonii: Oxford University Press, 1999. ISBN 0-19-211579-0) pp. 282-283; [[Thomas Jaine|Tom Jaine]], ed., 2a ed. 2006; 3a ed. 2014}} * {{ec|id=Kraig (2006)|c=Bruce Kraig, "Auguste Escoffier" in {{Arndt}} pp. 153-156}} * {{ec|id=Montagné (1938)|c="Escoffier (Auguste)" in [[Prosper Montagné]], ''[[Larousse gastronomique]]'' (Lutetiae: Larousse, 1938) p. 449}} == Nexus externi == * ''[https://www.musee-escoffier.com/auguste-escoffier Musée Escoffier de l'Art Culinaire]'' * "[http://www.escoffier-society.com/ Les Amis d'Escoffier Society of New York]" * "[https://web.archive.org/web/20210516061830/https://cuisine-lucullus.com/histoire-de-la-cuisine/12-les-personnages/424-escoffier Escoffier - Auguste]" apud ''La Confrérie des Amis de Lucullus'' {{Lifetime|1846|1935|Escoffier, Augustus}} [[Categoria:Augustus Escoffier| ]] [[Categoria:Coqui]] [[Categoria:Artifices Franciae]] [[Categoria:Artifices Angliae]] [[Categoria:Auctores Francogallici]] [[Categoria:Scriptores de re cibaria]] 9zihrzpc3b3lahl341vay9w18u1ty7e 3997078 3997051 2026-10-26T00:59:00Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3997078 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Augustus Escoffier}}, vulgo plenius ''Georges Auguste Escoffier'' (natus die [[28 Octobris]] [[1846]]; ad [[Mons Caroli|Montem Caroli]] [[principatus Monoeci]] die [[12 Februarii]] [[1935]] mortuus), fuit [[coquus]] et [[scriptor]] de re coquinaria. Praefectus coquinae apud deversoria [[Londinium|Londiniensia]] [[deversorium Savoy (Londinium)|Savoy]] et [[deversorium Carlton (Londinium)|Carlton]], etiam [[Lutetia]]e apud [[deversorium Ritz (Lutetia)|deversorium Ritz]] meruit.<ref>Brigid Allen, "Ritz, César Jean (1850–1918)" in {{ODNB}}.</ref> Liber eius principalis ''Le Guide culinaire'' anno [[1903]] prodit. [[Ars coquinaria Francica|Artem coquinariam Francicam]], sicut ab [[Maria Antonius Carême|Antonino Carême]] praescripta erat, renovavit. == Vita == Augustus Escoffier [[Villa Nova Venciae|Villae Novae]] [[Alpes maritimae (praefectura Franciae)|Alpium maritimarum]] natus est die [[28 Octobris]] [[1846]]. Ab anno aetatis duodecimo [[Nicaea]]e in urbe laboravit (eo tempore [[Domus Sabaudiana|regibus Sabaudiensibus]] subiecta) apud avunculum in coquina popinae ''Restaurant Français''. Inde [[Lutetia]]m anno [[1865]] se mutavit, popinae ''Le Petit Moulin Rouge'' coquus; sed eodem anno in exercitum convocatus est. Ita anno fere 1870, bello Francorum Prussorumque saeviente, praefectus coquinarum legionum Rhenanarum factus est. Usque in annum [[1878]] ''Le Petit Moulin Rouge'' retinuit et apud obsonatorem [[Chevet (obsonator)|Chevet]] operam dedit, sed popinam ''Faisan d'Or'' [[Canua]]e in urbe prope oppidum natale anno fere 1876 condiderat. Anno 1878 Delphinam Daffis in matrimonium duxit, e qua liberos tres genuerit. [[Fasciculus:César Ritz, Max Pfyffer, Auguste Escoffier.jpg|thumb|upright=1.5|[[Caesar Ritz]] director, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Max Pfyffer||de|qid=Q19414903}} architectus, Augustus Escoffier coquus deversorii ''National'' [[Lucerna (Helvetia)|Lucernae]]]] Ab anno [[1884]] praefectus coquinae apud deversorium ''Grand Hôtel'' [[Mons Caroli|Montis Caroli]] [[principatus Monoeci]] iuxta [[Caesar Ritz|Caesarem Ritz]] hibernabat, iuxta eundem apud ''Hôtel National'' [[Lucerna (Helvetia)|Lucernae]] in [[Helvetia]] aestivabat. Unde ambo suadente [[Ricardus D'Oyly Carte|Ricardo D'Oyly Carte]] [[Londinium]] anno [[1890]] migraverunt: ibi Ritz director, Escoffier praefectus coquinae novi [[deversorium Savoy (Londinium)|deversorii Savoy]], Ludovicus Echenard<ref>[https://nouveauservice.wordpress.com/2014/09/20/louis-echenard-maitre-dhotel-dauguste-escoffier/ effigies]; [https://ancetres.ch/fileadmin/docs/pdf/ndc/NdC102.pdf origo]</ref> [[magister hospitii]] merere inceperunt. Inde hi tres propter [[peculatus|peculatum]] die [[3 Martii]] [[1898]] dimissi sunt. Ritz autem cum collegis eodem anno ''[[deversorium Ritz (Lutetia)|Hôtel Ritz]]'' Lutetiae, anno insequenti etiam ''[[deversorium Carlton (Londinium)|Carlton Hotel]]'' Londinii constituerit: ibi annis insequentibus Escoffier praefectus coquinae meruerit. Per societatem mercatoriam ab Ritz et Escoffier condita popinae plures directae sunt. Ita Escoffier ipse anno [[1913]] coquinis navis luxuosissimi [[Germania|Germanici]] ''[[SS Imperator]]'' praesedit eo passagio quo imperator [[Gulielmus II (imperator Germaniae)|Gulielmus II]] in [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatas]] iter faciebat: ipse cenas ordinans nobilem viatorem placuit, qui "si ego" dixisse fertur "imperator hominum sum, tu imperator es coquorum". Anno [[1920]] officiis abscedit. Inter discipulos enumerantur [[Ludovicus Saulnier]], [[Eugenius Herbodeau]],<ref>[https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp133250/eugene-herbodeau Imago Herbodeau]</ref> [[Iosephus Donon]],<ref>[http://www.escoffier-society.com/donon_biography.php Vita]</ref> [[Tokuzō Akiyama]]; inter sectatores alios [[Phileas Gilbert]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Victor Thomas|Thomas Gringoire|fr|qid=Q13514473}}. Fercula plura primum invenisse dicitur, inter quae [[Crispae Suzette]] (sed falso), [[Persica Melba]], ''Chaud-froid Jeannette'', ''Cuisses de nymphes à l'aurore'', ''Salade Réjane'', ''Mignonnettes de caille Rachel''. "Ligam ganeonum" internationalem (''Ligue des gourmands'') anno [[1912]] condidit (adstantibus [[Ludovicus Saulnier|Ludovico Saulnier]] discipulus, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Victor Thomas|Thoma Gringoire|fr|qid=Q13514473}}, aliis paucis) et tres fere annos praesedit.<ref name="Ligue">"[https://web.archive.org/web/20210526174608/http://escoffierch.com/cariboost_files/La_20d_C3_A9fense_20de_20la_20cuisine_20Fran_C3_A7aise.pdf Auguste Escoffier et la défense de la cuisine française]"</ref> == Fortuna == [[Fasciculus:Auguste Escoffier, Édouard Herriot, 1928.jpg|thumb|upright=1.5|[[Eduardus Herriot]] politicus Augustum Escoffier ad cenam anno [[1928]] huic dicatam inducit ([[Officina Nuntiorum Meurisse]]; [[Bibliotheca Nationalis Francica]])]] Domus eius natalis, [[Villa Nova Venciae|Villae Novae]] in oppido, in museum artis culinariae conversa est. == Scripta potiora == ; Libri * 1883 : ''Mémoires d'un cuisinier de l'Armée du Rhin'' * 1886 : ''Le Traité sur l'art de travailler les fleurs en cire''. Lutetiae: Au Bureau des Arts Culinaires * 1903 : {{ec|id=Escoffier (1903)|c=''[[Le Guide culinaire]]'' (Lutetiae) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65768837 Textus] apud Gallica; [https://wellcomecollection.org/works/rnjdea55 apud institutum Wellcome]}} * 1907? : {{ec|id=Escoffier (1907?)|c=''A Few Recipes'' (Londinii: Escoffier) [https://archive.org/details/fewrecipesbymons00esco Textus] apud ''Internet Archive''}} * 1912 : {{ec|id=Escoffier (1912)|c=''Le Livre des menus'' (Lutetiae) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9629814d Textus] apud Gallica}} * 1927 : {{ec|id=Escoffier (1927)|c=''Le Riz'' (Lutetiae: Flammarion) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k858014w Textus] apud Gallica}} * 1928 : {{ec|id=Escoffier (1928)|c=''L'Aide-mémoire culinaire'' (Lutetiae: Flammarion) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1265661m Textus] apud Gallica}} * 1934 : {{ec|id=Escoffier (1934)|c=''Ma Cuisine'' (Lutetiae: Flammarion) [https://archive.org/details/AugusteEscoffier1934FlamarionMaCuisineINDEXP677 Textus] apud ''Internet Archive''}} * 1985 (Pierre Escoffier, Marcel Escoffier, edd.) : ''Souvenirs inédits: 75 ans au service de l'art culinaire''. Massiliae: Jeanne Laffitte, 1985. ISBN 2-86276-092-7 ; Libelli periodici * 1883 : ''L'Art culinaire'' * 1911-1914 : ''Les Carnets d'Epicure'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Eruditio * {{ec|id=Barr (2018)|c=Luke Barr, ''Ritz and Escoffier: The Hotelier, The Chef, and the Rise of the Leisure Class''. Novi Eboraci: Clarkson Potter, 2018. ISBN 978-0804186292}} * Michel Gall, ''Le Maître des saveurs. La vie d'Auguste Escoffier''. Lutetiae: De Fallois, 2000. ISBN 978-2877064002 * {{ec|id=Gringoire et Saulnier (1923)|c={{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Victor Thomas|Thomas Gringoire|fr|qid=Q13514473}}, [[Ludovicus Saulnier|Louis Saulnier]], ''Le Répertoire de la cuisine''. 3a ed. Londinii: Allard, 1923 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9638563t Textus] apud Gallica}} * [[Eugenius Herbodeau|Eugène Herbodeau]], [[Paulus Thalamas|Paul Thalamas]], ''Auguste Escoffier, le grand maître de la cuisine française''. Londinii: Practical Press, 1955 * {{ec|id=James (2002)|c=Kenneth James, ''Escoffier: The King of Chefs''. Londinii: Hambledon and London, 2002. ISBN 1-85285-396-4 {{Google Books|JFIDd639wlQC|Paginae selectae}}}} * N. M. Kelby, ''White Truffles in Winter''. Novi Eboraci: Norton, 2012. ISBN 9781846882470 (mythistoria) [https://archive.org/details/whitetrufflesinw0000kelb Textus mutuabilis] * "Foodiegate: Ritz and Escoffier at the Savoy" in [[Paulus Levy|Paul Levy]], ''Out to Lunch'' (Londinii: Chatto & Windus, 1986) pp. 225-230 * [[Paulus Levy|Paul Levy]], "The Master Chef Who Cooked the Books" in ''[[Daily Telegraph]]'' (9 Iunii 2012) [https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/9320918/The-master-chef-who-cooked-the-books.html Situs venalis] * "The Calling of Cooking: chefs and their publics since the Revolution" in Stephen Mennell, "All Manners of Food" (Oxoniae: Blackwell, 1985) pp. 134-165 * Timothy Shaw, ''The World of Escoffier''. Londinii: Zwemmer, 1994. ISBN 0-86565-956-7 * [[Raimundus Sokolov|Ray Sokolov]], "Secrets of the Great Chefs: decrypting untrustworthy communications from the kitchens of Carême, Escoffier and Guérard" in Mark McWilliams, ed., ''Food & Communication: proceedings of the Oxford Symposium in Food and Cookery 2015'' (Londinii: Prospect Books, 2015) pp. 20-28 ; Aliae encyclopaediae * {{ec|id=Ashburner (2004/2011)|c=F. Ashburner, "Escoffier, Georges Auguste" in {{ODNB}}}} * {{ec|id=Davidson (1999)|c="Escoffier Auguste" in [[Alanus Davidson|Alan Davidson]], ''The Oxford Companion to Food'' (Oxonii: Oxford University Press, 1999. ISBN 0-19-211579-0) pp. 282-283; [[Thomas Jaine|Tom Jaine]], ed., 2a ed. 2006; 3a ed. 2014}} * {{ec|id=Kraig (2006)|c=Bruce Kraig, "Auguste Escoffier" in {{Arndt}} pp. 153-156}} * {{ec|id=Montagné (1938)|c="Escoffier (Auguste)" in [[Prosper Montagné]], ''[[Larousse gastronomique]]'' (Lutetiae: Larousse, 1938) p. 449}} == Nexus externi == * ''[https://www.musee-escoffier.com/auguste-escoffier Musée Escoffier de l'Art Culinaire]'' * "[http://www.escoffier-society.com/ Les Amis d'Escoffier Society of New York]" * "[https://web.archive.org/web/20210516061830/https://cuisine-lucullus.com/histoire-de-la-cuisine/12-les-personnages/424-escoffier Escoffier - Auguste]" apud ''La Confrérie des Amis de Lucullus'' {{Lifetime|1846|1935|Escoffier, Augustus}} [[Categoria:Augustus Escoffier| ]] [[Categoria:Coqui]] [[Categoria:Artifices Franciae]] [[Categoria:Artifices Angliae]] [[Categoria:Auctores Francogallici]] [[Categoria:Scriptores de re cibaria]] 73i9dcbeq0umdirpw71jr9hzcyv04p2 0 296866 3997113 3622304 2026-10-26T03:10:36Z PK2 16025 /* Notae */ add '[[Template:Linguae Italicae]]' 3997113 wikitext text/x-wiki '''Lingua Picena Meridionalis'''<ref>Giacomo Devoto, Gli antichi Italici, 2a ed. Firenze, Vallecchi, 1951.</ref><ref> Vittore Pisani, Le lingue dell'Italia antica oltre il latino, Torino, Rosenberg & Sellier, 1964. ISBN 978-88-7011-024-1</ref> fuit [[sermo]] [[Linguae Indoeuropaeae|Indoeuropaeus]] [[Linguae Italicae|familiae linguarum Italicarum]] [[Linguae Oscoumbricae|Oscoumbricarum]] quo [[Piceni]], gens [[Picenum|Piceni]] meridionalis, utebantur, gens quondam in hodierno in medio-orientalis Paeninsulae Italicae regione adhibita, loquebantur. == Inscriptiones == * Postin viam videtas tetis tokam alies esmen vepses vepeten. * Apaes qupat esmin pupuns nin mefim veiat vepeti. * Mei Aniom ombrijen akren posti iknam puti knuskem dunoi defia ufflu tefei. * Matereih patereih qolof itur pirquoih arith imih puih pupunum estufek apaius adstaiuh suais manus menitinum. == Notae == <references /> {{Linguae Italicae}} [[Categoria:Linguae Italicae|Volsca]] [[Categoria:Linguae Oscoumbricae|Volsca]] syki41l54yt98uh7c4qpj1lsjhb3skc 0 300278 3997076 3992112 2026-10-26T00:54:34Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:nexus ad paginam creandam creatamve]]}} detraxi, quia pagina creata est. 3997076 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva}} {{res|Aluta}} esse potest: * [[Aluta (pellis)|Aluta]], pellis arte mollior facta * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Aluta (genus)|Aluta|en|qid=Q4737574}}, [[Myrtaceae|Myrtacearum]] genus * [[Aluta]], flumen Danubii accola 7utwtoxl0675amohz0sjjqawo6l4z66 10 300540 3997090 3970545 2026-10-26T01:38:52Z Grufo 64423 Minutiae 3997090 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Subpagina documentationis}} == De usu == <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|''nomen functionis''<nowiki>}}</nowiki></code> == De functionibus == Moduli functiones hic numerantur. === <code>prima_functio</code> === Descriptio functionis <code>prima_functio</code> hic scribenda est. ==== De usu ==== '''Vicitextus:''' {{subst:<noinclude />fvt|{{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|prima_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }}}} '''Effectus:''' {{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|prima_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }} === <code>secunda_functio</code> === Descriptio functionis <code>secunda_functio</code> hic scribenda est. ==== De usu ==== '''Vicitextus:''' {{subst:<noinclude />fvt|{{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|secunda_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }}}} '''Effectus:''' {{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|secunda_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }} == Plura legere si cupis == <include<noinclude />only>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Moduli|{{PAGENAME}}]] }}</include<noinclude />only></includeonly><noinclude>{{Hoc est exemplar|argumenta=nulla}}</noinclude> 34wqexcw54e0c2hkqd54d990m9q1q44 3997093 3997090 2026-10-26T01:41:33Z Grufo 64423 Ad priorem recensionem reversus sum 3997093 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Subpagina documentationis}} == De usu == <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|''nomen functionis''<nowiki>}}</nowiki></code> == De functionibus == Moduli functiones hic numerantur. === <code>prima_functio</code> === Descriptio functionis <code>prima_functio</code> hic scribenda est. ==== De usu ==== '''Vicitextus:''' {{subst:<noinclude />fvt|{{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|prima_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }}}} '''Effectus:''' {{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|prima_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }} === <code>secunda_functio</code> === Descriptio functionis <code>secunda_functio</code> hic scribenda est. ==== De usu ==== '''Vicitextus:''' {{subst:<noinclude />fvt|{{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|secunda_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }}}} '''Effectus:''' {{#invoke:{{subst:<noinclude />BASEPAGENAME}}|secunda_functio | 1 = Gallia est | 2 = omnis divisa | 3 = in partes tres }} == Ulteriora si cupis == <include<noinclude />only>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Moduli|{{PAGENAME}}]] }}</include<noinclude />only></includeonly><noinclude>{{Hoc est exemplar|argumenta=nulla}}</noinclude> tmcsmd1ew9fqcosfyazvm7qbdjsaxu6 10 307940 3997088 3970546 2026-10-26T01:37:49Z Grufo 64423 Minutiae 3997088 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Subpagina documentationis}} == De hac pagina == == Plura legere si cupis == <include<noinclude />only>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> }}</include<noinclude />only></includeonly><noinclude>{{Hoc est exemplar|argumenta=nulla}}</noinclude> cvxfjce32tqkjpleyd272xugiebg53x 3997092 3997088 2026-10-26T01:41:17Z Grufo 64423 Ad priorem recensionem reversus sum 3997092 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Subpagina documentationis}} == De hac pagina == == Ulteriora si cupis == <include<noinclude />only>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> }}</include<noinclude />only></includeonly><noinclude>{{Hoc est exemplar|argumenta=nulla}}</noinclude> 2yi778pd8oz658qvgi0m49xnkvpw9hc 10 308673 3996947 3917794 2026-10-25T15:31:50Z Grufo 64423 +‘|annotatio=’ 3996947 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa annuntiationis | imago = Edit-delete-not encyclopedic3.svg | color = #f28500 | 1 = '''Dubia gravitas''' Haec commentatio criteriis [[Vicipaedia:Gravitas|gravitatis encyclopaedicae]] caret. Sodes, profare sententiam tuam in [[{{TALKPAGENAME}}|pagina disputationis]]. {{#if:{{{annotatio|}}}| Usor qui hoc pittacium reliquit hanc annotationem addidit: {{Vitta sententiae | color = #fff | 1 = {{{annotatio}}} }} }} }}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Dubia gravitas]]}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> mha9ik7qti2kefk8s65wjrtwjb9wcq2 3996948 3996947 2026-10-25T15:33:10Z Grufo 64423 ‘|annotatio=’ → ‘|1=’ 3996948 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa annuntiationis | imago = Edit-delete-not encyclopedic3.svg | color = #f28500 | 1 = '''Dubia gravitas''' Haec commentatio criteriis [[Vicipaedia:Gravitas|gravitatis encyclopaedicae]] caret. Sodes, profare sententiam tuam in [[{{TALKPAGENAME}}|pagina disputationis]]. {{#if:{{{1|}}}| Usor qui hoc pittacium reliquit hanc annotationem addidit: {{Vitta sententiae | color = #fff | 1 = {{{1}}} }} }} }}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Dubia gravitas]]}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> ns9xhicin8s8t95nhwceg4il1ygcuaw 10 308675 3996952 3943306 2026-10-25T15:38:04Z Grufo 64423 Documentationem redintegravi 3996952 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula transitoria}} {{Compendia formulae|Gravitas|Dubia gravitas}} Utere hac formula in paginis quae criteriis [[Vicipaedia:Gravitas|gravitatis encyclopaedicae]] carent. Paginae quae hac formula utuntur in [[:Categoria:Dubia gravitas]] numerabuntur. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Dubia gravitas}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Dubia gravitas|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Dubia gravitas|Gallia est omnis divisa in partes tres}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Dubia gravitas|propositum=exhibitio|Gallia est omnis divisa in partes tres}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Hoc pittacium in paginis adhiberi potest quae criteriis gravitatis encyclopaedicae carent.", "format": "inline", "params": { "1": { "label": "Annotationes", "description": "Annotationes da rationibus quae pittacii usum corroborant.", "type": "string", "required": false, "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres" } } }</templatedata> == Synonyma == * {{Fn|Gravitas}} * {{Fn|Gravitas dubia}} * {{Fn|Non notabilis}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae|Dubia gravitas}} * {{Fn|Auctores conexi}} * {{Fn|Pagina infeste propagata}} * {{fn|Unienda}} * {{fn|Movenda}} * {{fn|Delenda}} * {{fn|Confestim delenda}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae de rebus corrigendis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> jhs769nmaoy2xlbcua70acel0wfhi5x 0 309063 3997147 3790475 2026-10-26T11:24:29Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997147 wikitext text/x-wiki {{videdis|Curdistania (discretiva)}}[[Fasciculus:Kurdistan of Turkey (CIA).png|thumb|Curdorum regiones in tabula geographica Turciae]] [[Fasciculus:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Vexillum Curdorum Turciae]] '''Curdistania Turcica''', a [[Curdi]]s interdum '''Bakur'''<ref>Quod [[Curdice]] ''Septentrio'' significat.</ref> appellata, est pars [[Turcia]]e austroorientalis, quam [[Curdi]] incolunt. Certae fines regioni absunt, sed, si provincias Turciae enumeres, ubi Curdi plus quam dimidiam partem incolarum constituunt, hae sunt: {{div col|3}} * [[Amida (provincia)|Amida]] * [[Araratus (provincia)|Araratus]] * [[Hakkâri (provincia)|Aroteria]] * [[Bitlis (provincia)|Balales]] * [[Batman (provincia)|Batman]] * [[Tunceli (provincia)|Chalcis Anatolica]] * [[Elazığ (provincia)|Charpete]] * [[Edessa (provincia)|Edessa]] * [[Mardin (provincia)|Marida]] * [[Muş (provincia)|Mus]] * [[Şırnak (provincia)|Noepolis]] * [[Bingöl (provincia)|Romanupolis]] * [[Siirt (provincia)|Sirte]] * [[Van (provincia)|Vanus]] {{div col end}} Praetera Curdi sunt magna pars incolarum provinciarum: {{div col|3}} * [[Erzincan (provincia)|Acilisene]] * [[Ardahan (provincia)|Ardahan]] * [[Chorzene (provincia)|Chorzene]] * [[Iğdır (provincia)|Igdiria]] * [[Melitene (provincia)|Melitene]] * [[Pordonnium (provincia)|Pordonnium]] * [[Theodosiopolis (provincia)|Theodosiopolis]] {{div col end}} Сirca {{num|13500000}} Curdorum hic habitant, lingua [[lingua Curdica|Curdica]] et [[lingua Zazaca|Zazaca]] loquentium; hi sunt 86% populationis totius. [[Caput (urbs)|Caput]] Curdorum Turciae diu [[Amida]] urbs, quae nunc ut ''Diyarbakır'' nota est, putabatur, sed nunc [[Arabi]] et [[Turci]] in Amida maxime frequentant. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== * [https://web.archive.org/web/20230123202329/https://old.bigenc.ru/world_history/text/2125117 De Curdistania] in ''Encyclopaedia Russica magna'' {{ling|Russice}} * [https://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 De populatione Curdica] in situs ''Instituti Curdici Lutetiensis'' {{ling|Anglice}} [[Categoria:Carduchia]] [[Categoria:Regiones Turciae]] tq0vw0ce0k3zkg3gi1dxhvndklgel6y 10 309208 3996954 3857338 2026-10-25T15:41:16Z Grufo 64423 +‘|1=’ 3996954 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa annuntiationis | imago = Unbalanced scales.svg | color = #f28500 | 1 = Aliquibus lectoribus Vicipaediae '''auctor princeps huius commentationis quandam conexionem cum re dissertata videtur habere'''. Ut animus neutralis Vicipaediae servetur, pagina est fortasse purganda, vel delenda, vel movenda, vel corrigenda. Sodes, profare sententiam tuam in [[{{TALKPAGENAME}}|pagina disputationis]]. {{#if:{{{1|}}}| Usor qui hoc pittacium reliquit hanc annotationem addidit: {{Vitta sententiae | color = #fff | 1 = {{{1}}} }} }} }}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Paginae inspiciendae]]}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> ie4u9bn7kxlqw1mp5cqpyc4fhsfwpcw 10 309209 3996955 3943343 2026-10-25T15:43:16Z Grufo 64423 Documentationem redintegravi 3996955 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula transitoria}} Adde hanc formulam paginis cuius auctor princeps quandam conexionem cum re dissertata videtur habere. Paginae quae hac formula utuntur in [[:Categoria:Paginae inspiciendae]] numerabuntur. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina infeste propagata}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina infeste propagata|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina infeste propagata|Gallia est omnis divisa in partes tres}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina infeste propagata|propositum=exhibitio|Gallia est omnis divisa in partes tres}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Hoc pittacium in paginis adhiberi potest quarum auctores principes quandam conexionem cum rebus dissertatis videntur habere.", "format": "inline", "params": { "1": { "label": "Annotationes", "description": "Annotationes da rationibus quae pittacii usum corroborant.", "type": "string", "required": false, "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres" } } }</templatedata> == Synonyma == * {{Fn|Celebratio suimet}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae|Paginae inspiciendae}} * {{Fn|Auctores conexi}} * {{Fn|Pagina spammifera}} * {{Fn|Gravitas dubia}} * {{Fn|Unienda}} * {{Fn|Movenda}} * {{Fn|Delenda}} * {{Fn|Confestim delenda}} * {{Fn|Nexus spammiferus}} * {{Fn|URL occultum}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae de rebus corrigendis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 9y1jbs7kiri1ndfubzwurngrae73pwj 3997031 3996955 2026-10-25T18:29:14Z Grufo 64423 3997031 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula transitoria}} Adde hanc formulam paginis cuius auctor princeps quandam conexionem cum re dissertata videtur habere. Paginae quae hac formula utuntur in [[:Categoria:Paginae inspiciendae]] numerabuntur. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina infeste propagata}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina infeste propagata|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina infeste propagata|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina infeste propagata|propositum=exhibitio|Gallia est omnis divisa in partes tres.}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Hoc pittacium in paginis adhiberi potest quarum auctores principes quandam conexionem cum rebus dissertatis videntur habere.", "format": "inline", "params": { "1": { "label": "Annotationes", "description": "Annotationes da rationibus quae pittacii usum corroborant.", "type": "string", "required": false, "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres" } } }</templatedata> == Synonyma == * {{Fn|Celebratio suimet}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae|Paginae inspiciendae}} * {{Fn|Auctores conexi}} * {{Fn|Pagina spammifera}} * {{Fn|Gravitas dubia}} * {{Fn|Unienda}} * {{Fn|Movenda}} * {{Fn|Delenda}} * {{Fn|Confestim delenda}} * {{Fn|Nexus spammiferus}} * {{Fn|URL occultum}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae de rebus corrigendis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> mc8nq7g7pn10ef0c8bl3ohy80nfxn95 0 309929 3997032 3802076 2026-10-25T18:35:37Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997032 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Groundwater (aquifer, aquitard, 3 type wells).PNG|thumb|Strata aquifera et putei<br>1 — Stratum aquiferum<br>2 — Stratum aquae impermeabile<br>3 — Zona aerationis sicca<br> 4 — Aequor aquae telluricae<br>5 — Aquifer sub pressione<br>6 — Aquifer sine pressione<br>7 — Puteus altus<br>8 — Puteus vulgaris<br>9 — Puteus artesianus]] '''Aqua artesiana'''<ref>{{DAEL|artesianus|94}}</ref> est [[aqua terrestris]], quae in [[stratum aquiferum|strato aquifero]] inferiore et inter duo [[stratum aquae impermeabile|strata aquae impermeabilia]] sito et ab utraque parte compresso continetur; purior quam [[aqua tellurica]] esse solet, et magno cum propulsu per [[puteus artesianus|foramen artesianum]] sursum in superficiem telluris exit, saepe et scatet. De [[Artesia]] historica [[Francia]]e provincia nomen habet, ubi iam a [[saeculum 12|saeculo duodecimo]] in usu erat. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== * [https://web.archive.org/web/20230609182431/https://old.bigenc.ru/geology/text/1831837 De aqua artesiana] in ''Encyclopaedia Russica magna'' {{ling|Russice}} * [https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/artesian-water-and-artesian-wells?qt-science_center_objects=0#qt-science_center_objects De aqua artesiana] in ''USGS'' {{ling|Anglice}} [[Categoria:Aqua]] [[Categoria:Geologia]] [[Categoria:Hydrologia]] 9441mexmxp49f4gzwnnemy1vx18cmxq 0 310665 3997019 3987925 2026-10-25T18:06:23Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997019 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} {{Capsa hominis Vicidata}} {{res|Antonius Ioannes Blinkenius}}<ref>Cfr. ''[https://ephemerisnuntii.eu/leolat/DE%20TERRA%20SANCTA.pdf DE TERRA SANCTA] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' apud ''Epistula Leonina'', p. 40: "Oratio Blinkenii interrupta est ab activistis indutiarum Gazensium postulatoribus".</ref> (natus ''Antony John Blinken'' die [[16 Aprilis]] [[1962]]) est [[politicus]] [[Civitates Foederatae|Americanus]]. Ex die [[26 Ianuarii]] [[2021]], usque ad [[2025]], [[Civitatum Foederatarum Secretarius Civitatis]] sub [[Iosephus Bidenius|Iosepho Bidenio]] est.<ref>[https://www.state.gov/biographies/antony-j-blinken/ De Antony J. Blinken]. {{Ling|Anglice}}</ref> Ab anno [[2015]] ad annum [[2017]] Civitatum Foederatarum Vice Secretarius Civitatis sub [[Baracus Obama|Baraco Obama]] erat. Die 8 Ianuarii [[2024]], post initium [[Bellum Israëlianum-Hamasianum anni 2023|Belli Israëliani-Hamasiani anni 2023]], Blinken [[lacinia Gazetica|laciniam Gazeticam]] a populis [[Palaestini]]s regi debere dixit.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67907336 Palestinians must be able to stay in Gaza - Blinken]. {{Ling|Anglice}}</ref> Alumnus [[Collegium Harvardianum|Collegii Harvardiani]] est, et apud [[Universitas Columbiae|Universitatem Columbiae]] gradum [[doctor iuris|doctoris iuris]] adeptus est. Anno 2012, Evan Ryan in [[matrimonium]] duxit. == Notae == <references/> == Nexus externi == *[https://www.state.gov/biographies/antony-j-blinken/ Vita in situ interretiali Ministerii Civilis.] {{Ling|Anglice}} {{Secretarii civici Civitatum Foederatarum}} {{Lifetime|1962||Blnken, Antonius}} [[Categoria:Alumni Universitatis Columbiae]] [[Categoria:Alumni Universitatis Harvardianae]] [[Categoria:Politici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Secretarii Civitatis Civitatum Foederatarum]] src9ah56pa8jmoc0yp4fou88rjygax1 0 314047 3997139 3848995 2026-10-26T08:03:05Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997139 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Zirgantau2012.jpg|thumb|[[Steppa]] in Cisuralia [[Baschkiria|Baschkirica]] (mons Zirgantau)]] '''Cisuralia'''<ref>[https://books.google.ru/books?id=c-opAQAAIAAJ&q=cisuraliae&dq=cisuraliae&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiWorbLt52IAxXFGhAIHWUKAccQ6AF6BAgIEAI ''Novitates systematicae plantarum vascularium et non vascularium'', vol. 14, 1977, p. 219]; '''regio Cisuralensis''', — {{ZK|Предуралье}}.</ref> ([[Russice]] ''Предуралье'') est regio [[Europa Orientalis|Europae Orientalis]] ad occidentem [[Urales|montium Uralium]] ad flumina [[Cama]]m et [[Petschora]]m sita; [[Planities Europaea Orientalis|planitiei Europaeae Orientalis]] margo est. [[Territorium Permicum|Territorii Permici]], [[Udmurtia]]e, [[Baschkiria]]e, [[Regio Orenburgensis|regionis Orenburgensis]] partes orientales occupat. A [[tundra]] per [[taiga]]m borealem coniferam et mediam frondosam ad [[steppa]]s siccas Cisuralia extensa est. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20240830192307/https://old.bigenc.ru/geography/text/3175525 ''Encyclopaedia Russica magna''] {{ling|Russice}} [[Categoria:Russia Europaea]] [[Categoria:Regio Orenburgensis]] [[Categoria:Baschkiria]] [[Categoria:Udmurtia]] [[Categoria:Territorium Permicum]] [[Categoria:Regiones Russiae]] bvqkatuarw224af4t6gkw272sblaqkn 0 314877 3997034 3882603 2026-10-25T18:42:57Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997034 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Thamilla1.jpg|thumb|''Thamilla'', cavea parva, quam [[beduini]] in [[Desertum Arabiae|desertis Arabiae]] fodere solent, ut aquam terrestrem inveniant.]] '''Aqua terrestris'''<ref>E.g., {{Creanda|de|Johann Joachim Becher|Ioannes Ioachimus Becherus}}, [https://books.google.ru/books?hl=ru&id=91hAN-XLKTgC&q=aquarum+terrestrium#v=snippet&q=aquarum%20terrestrium&f=false ''Physicae subterraneae libri duo'' (Francofurti: 1681), 29].</ref> est [[aqua]], quae in [[terra (solum)|solo]] et in [[lapis (geologia)|saxis]] [[cortex Telluris|corticis Telluris]] continetur. [[Praecipitatio]] et absorptio de [[corpus aquae|corporibus aquae]] superficialia sunt [[fons|fontes]] aquae terrestris principales, sed aliquae eius corpora diutissime, usque ad [[millio|milliones]] annorum, servantur. Aqua terrestris [[stratum aquiferum|strata aquifera]] implet. Aqua, quae inter primum [[stratum aquae impermeabile]]<ref>{{Kirp|водонепроницаемый}}</ref> et zonam aerationis siccam in [[solum|solo]] iacet, [[aqua tellurica]] appellatur. Aqua terrestris, quae profundius inter strata impermeabilia, iacet, [[aqua artesiana]] saepe nominatur. [[Congelatio aeterna]] etiam aqua terrestris est, quamquam [[gelu]] stricta. Quaedam aquae terrestris pars, [[minerale|mineralia]] ad salutem utilia continens, [[aqua medicata]] nominatur. [[Carstus|Carstum]] aqua terrestris in [[saxum|saxis]] facile solubilibus format. {{NexInt}} * [[Circulus aquae]] * [[Flumen]] * [[Puteus]] * [[Oceanus]] * [[Stratum aquiferum]] ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Underground water|aquam terrestrem}} * [https://gw-project.org/books/ Bibliotheca aquae terrestris explorandae] {{ling|Anglice}} * [https://web.archive.org/web/20240814111713/https://old.bigenc.ru/geology/text/3149670 De aqua terrestri] in ''Encyclopaedia Russica magna'' {{ling|Russice}} * [[:s:ru:ЭСБЕ/Почвенные воды|De aqua terrestri]] in ''[[Lexicon encyclopaedicum Brockhaus et Efron|Lexico encyclopaedico Brockhaus et Efron]]'' {{ling|Russice}} [[Categoria:Aqua]] [[Categoria:Hydrologia]] [[Categoria:Lithosphaera]] [[Categoria:Scientia solorum]] {{Myrias|Physica}} i5qaos2c3sku05a582ar46tq0la2ksw 3997079 3997034 2026-10-26T01:00:16Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3997079 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Thamilla1.jpg|thumb|''Thamilla'', cavea parva, quam [[beduini]] in [[Desertum Arabiae|desertis Arabiae]] fodere solent, ut aquam terrestrem inveniant.]] {{res|Aqua terrestris}}{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1=E.g., {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ioannes Ioachimus Becherus||de|qid=Q60808}}, [https://books.google.ru/books?hl=ru&id=91hAN-XLKTgC&q=aquarum+terrestrium#v=snippet&q=aquarum%20terrestrium&f=false ''Physicae subterraneae libri duo'' (Francofurti: 1681), 29].|2=Q60808}} est [[aqua]], quae in [[terra (solum)|solo]] et in [[lapis (geologia)|saxis]] [[cortex Telluris|corticis Telluris]] continetur. [[Praecipitatio]] et absorptio de [[corpus aquae|corporibus aquae]] superficialia sunt [[fons|fontes]] aquae terrestris principales, sed aliquae eius corpora diutissime, usque ad [[millio|milliones]] annorum, servantur. Aqua terrestris [[stratum aquiferum|strata aquifera]] implet. Aqua, quae inter primum [[stratum aquae impermeabile]]<ref>{{Kirp|водонепроницаемый}}</ref> et zonam aerationis siccam in [[solum|solo]] iacet, [[aqua tellurica]] appellatur. Aqua terrestris, quae profundius inter strata impermeabilia, iacet, [[aqua artesiana]] saepe nominatur. [[Congelatio aeterna]] etiam aqua terrestris est, quamquam [[gelu]] stricta. Quaedam aquae terrestris pars, [[minerale|mineralia]] ad salutem utilia continens, [[aqua medicata]] nominatur. [[Carstus|Carstum]] aqua terrestris in [[saxum|saxis]] facile solubilibus format. {{NexInt}} * [[Circulus aquae]] * [[Flumen]] * [[Puteus]] * [[Oceanus]] * [[Stratum aquiferum]] == Notae == <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Underground water|aquam terrestrem}} * [https://gw-project.org/books/ Bibliotheca aquae terrestris explorandae] {{ling|Anglice}} * [https://web.archive.org/web/20240814111713/https://old.bigenc.ru/geology/text/3149670 De aqua terrestri] in ''Encyclopaedia Russica magna'' {{ling|Russice}} * [[:s:ru:ЭСБЕ/Почвенные воды|De aqua terrestri]] in ''[[Lexicon encyclopaedicum Brockhaus et Efron|Lexico encyclopaedico Brockhaus et Efron]]'' {{ling|Russice}} [[Categoria:Aqua]] [[Categoria:Hydrologia]] [[Categoria:Lithosphaera]] [[Categoria:Scientia solorum]] {{Myrias|Physica}} a7wdjuz85aewo3ia7ube5o2w7z1x2hs 0 315735 3997039 3991428 2026-10-25T19:29:43Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997039 wikitext text/x-wiki {{res|Ars canum alendorum}}{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Eg}}, [[Clemens Alexandrinus|Clementis Alexandrini]] ''Stromateis'', versio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Gentianus Hervetus|Gentiani Herveti|fr|qid=Q3100865}}, [https://books.google.ru/books?hl=ru&id=7HJaAAAAcAAJ&q=Ars+canum+alendorum#v=snippet&q=Ars%20canum%20alendorum&f=false Florentiae 1551, p. 11].|2=Q3100865}} est [[educatio]] [[canis|canum]] ad [[pecunia]]m. Canum pecuarius deligit [[seminium|varietatem]] caninam et facit eos reproducere. Scientia [[genetica]] necessaria est. Ars canum alendorum dissimlis [[educatio animalium|arte pecorum, suum, vel boum alendorum]]: canes non eduntur. == Notae == <references /> == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20241230132302/https://old.bigenc.ru/agriculture/text/3588396 Ars canum alendorum] in ''Encyclopaedia Russica magna.'' {{Stipula}} [[Categoria:Agricultura]]<!--???--> [[Categoria:Canis]] jgtmdmxoyzc1auu8lwdu9zndudc7kuu 10 320413 3997086 3994826 2026-10-26T01:35:50Z Grufo 64423 3997086 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis|proprietas=distributa}} {{Formula substituibilis|...}} {{Lua|Modulus:Params}} {{Videatur etiam|Formula:Numeratio intra versum accommodata}} Formulae {{Nfcc|Series dissaepta}}, {{Nfcc|Enumeratio}}, {{Nfcc|Enumeratio Oxoniensis}}, {{Nfcc|Series spatiis dissaepta}}, {{Nfcc|Series virgulis dissaepta}}, {{Nfcc|Series praeter discrimina dissaepta}}, {{Nfcc|Series versibus dissaepta}}, {{Nfcc|Series versibus vicitextualibus dissaepta}}, {{Nfcc|Series versibus punctatis dissaepta}}, et {{Nfcc|Series versibus numeratis dissaepta}} seriem argumentorum ostendunt. == De usu == === {{[[Formula:Series dissaepta|Series dissaepta]]}} === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/|conclusio=...}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/|conclusio=...}} === {{[[Formula:Enumeratio|Enumeratio]]}} === {{Compendia formulae|enum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}} === {{[[Formula:Enumeratio Oxoniensis|Enumeratio Oxoniensis]]}} === {{Compendia formulae|oenum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Oenum|a|b}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Oenum|a|b}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}} === {{[[Formula:Series spatiis dissaepta|Series spatiis dissaepta]]}} === {{Compendia formulae|sp enum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series spatiis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series spatiis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series virgulis dissaepta|Series virgulis dissaepta]]}} === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series virgulis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series virgulis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series praeter discrimina dissaepta|Series praeter discrimina dissaepta]]}} === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series praeter discrimina dissaepta|||a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series praeter discrimina dissaepta|||a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series praeter discrimina dissaepta|, |, |a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series praeter discrimina dissaepta|, |, |a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series praeter discrimina dissaepta|, | et |a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series praeter discrimina dissaepta|, | et |a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series versibus dissaepta|Series versibus dissaepta]]}} === {{Compendia formulae|br enum}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series versibus vicitextualibus dissaepta|Series versibus vicitextualibus dissaepta]]}} === '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"><span style="white-space: pre-wrap;">{{subst:Series versibus vicitextualibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</span></syntaxhighlight> '''Effectus:''' <span style="white-space: pre-wrap;">{{Series versibus vicitextualibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</span> === {{[[Formula:Series versibus punctatis dissaepta|Series versibus punctatis dissaepta]]}} === {{Formula in locum notae HTML substituta|ul}} {{Compendia formulae|ul|bulleted list}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus punctatis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus punctatis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series versibus numeratis dissaepta|Series versibus numeratis dissaepta]]}} === {{Formula in locum notae HTML substituta|ol}} {{Compendia formulae|ol|ordered list}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|origo=42}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|origo=42}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae variadicae]] * {{Fn|Numeratio intra versum accommodata}} * {{Fn|Index arborescens dissaeptus}} * {{nm|params|list_values}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> d5ttvzbgrr57384dsgaosny6e40zja5 3997087 3997086 2026-10-26T01:37:00Z Grufo 64423 /* Ulteriora si cupis */ 3997087 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis|proprietas=distributa}} {{Formula substituibilis|...}} {{Lua|Modulus:Params}} {{Videatur etiam|Formula:Numeratio intra versum accommodata}} Formulae {{Nfcc|Series dissaepta}}, {{Nfcc|Enumeratio}}, {{Nfcc|Enumeratio Oxoniensis}}, {{Nfcc|Series spatiis dissaepta}}, {{Nfcc|Series virgulis dissaepta}}, {{Nfcc|Series praeter discrimina dissaepta}}, {{Nfcc|Series versibus dissaepta}}, {{Nfcc|Series versibus vicitextualibus dissaepta}}, {{Nfcc|Series versibus punctatis dissaepta}}, et {{Nfcc|Series versibus numeratis dissaepta}} seriem argumentorum ostendunt. == De usu == === {{[[Formula:Series dissaepta|Series dissaepta]]}} === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/|conclusio=...}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|discrimen=/|conclusio=...}} === {{[[Formula:Enumeratio|Enumeratio]]}} === {{Compendia formulae|enum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Enum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}} === {{[[Formula:Enumeratio Oxoniensis|Enumeratio Oxoniensis]]}} === {{Compendia formulae|oenum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Oenum|a|b}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Oenum|a|b}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Oenum|a|b|c|d|e|f|g|h|coniunctio=atque}} === {{[[Formula:Series spatiis dissaepta|Series spatiis dissaepta]]}} === {{Compendia formulae|sp enum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series spatiis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series spatiis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series virgulis dissaepta|Series virgulis dissaepta]]}} === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series virgulis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series virgulis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series praeter discrimina dissaepta|Series praeter discrimina dissaepta]]}} === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series praeter discrimina dissaepta|||a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series praeter discrimina dissaepta|||a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series praeter discrimina dissaepta|, |, |a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series praeter discrimina dissaepta|, |, |a|b|c|d|e|f|g|h}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Series praeter discrimina dissaepta|, | et |a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Series praeter discrimina dissaepta|, | et |a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series versibus dissaepta|Series versibus dissaepta]]}} === {{Compendia formulae|br enum}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series versibus vicitextualibus dissaepta|Series versibus vicitextualibus dissaepta]]}} === '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"><span style="white-space: pre-wrap;">{{subst:Series versibus vicitextualibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</span></syntaxhighlight> '''Effectus:''' <span style="white-space: pre-wrap;">{{Series versibus vicitextualibus dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</span> === {{[[Formula:Series versibus punctatis dissaepta|Series versibus punctatis dissaepta]]}} === {{Formula in locum notae HTML substituta|ul}} {{Compendia formulae|ul|bulleted list}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus punctatis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus punctatis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} === {{[[Formula:Series versibus numeratis dissaepta|Series versibus numeratis dissaepta]]}} === {{Formula in locum notae HTML substituta|ol}} {{Compendia formulae|ol|ordered list}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|origo=42}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Series versibus numeratis dissaepta|a|b|c|d|e|f|g|h|origo=42}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae variadicae]] * {{Fn|Numeratio intra versum accommodata}} * {{Nfcc|Index arborescens dissaeptus}} * {{Nfcc|Index ramiformis dissaeptus}} * {{nm|params|list_values}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 9dnxs207kw5xjz2l03y14zi6xdmc0u0 10 320688 3997015 3973259 2026-10-25T17:52:49Z Grufo 64423 {{[[:mw:Help:Magic words#PLURAL|PLURAL]]:...}} → {{[[Formula:Singularis pluralisque|Singularis pluralisque]]|...}} 3997015 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta navigationis | color = | color-marginum = | 1 = {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| excluding_non-numeric_names| all_sorted| mapping_by_replacing|^%s*:?%s*(.-)%s*$|%1|1| mapping_by_replacing|^([^#]-)%s*#$|%1|1| with_value_not_matching||strict| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2|Videatur etiam: |Videantur etiam: | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/f/n|, | et |.|{{Error|Error: Paginae ostendendae absunt.}}| entering_substack| with_value_matching|#|plain| detaching_substack| entering_substack| with_value_matching|^#| detaching_substack| mapping_by_replacing|^#%s*(%S.*)$|[[#%1|§ %1]]|1| leaving_substack| mapping_by_replacing|^([^#]-)%s*#%s*(%S.*)$|[[:%1#%2|%1 § %2]]|1| flushing| leaving_substack| snapshotting| entering_substack| with_value_matching|^[Ff]ormula:|or|^[Tt]emplate:| detaching_substack| mapping_by_replacing|^[^:]+:%s*(.-)$|&#123;&#123;[[:Formula:%1|%1]]&#125;&#125;|1| leaving_substack| snapshotting| entering_substack| with_value_matching|^[Mm]odulus:|or|^[Mm]odule:| detaching_substack| mapping_by_replacing|^[^:]+:%s*(.-)$|&#123;&#123;[[:Modulus:%1|&#35;invoke:%1]]&#125;&#125;|1| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[:$@]]| flushing| flushing| flushing| list_values }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> br0dnfs56jjl1ysmz6su5z5uolblts7 3997069 3997015 2026-10-26T00:14:24Z Grufo 64423 Efficacia 3997069 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta navigationis | color = | color-marginum = | 1 = {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| excluding_non-numeric_names| all_sorted| mapping_by_replacing|^%s*:?%s*(.-)%s*$|%1|1| mapping_by_replacing|^([^#]-)%s*#$|%1|1| with_value_not_matching||strict| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0|strict| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2|Videatur etiam: |Videantur etiam: | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/f/n|, | et |.|{{Error|Error: Paginae ostendendae absunt.}}| entering_substack| with_value_matching|#|plain| detaching_substack| entering_substack| with_value_matching|^#| detaching_substack| mapping_by_replacing|^#%s*(%S.*)$|[[#%1|§ %1]]|1| leaving_substack| mapping_by_replacing|^([^#]-)%s*#%s*(%S.*)$|[[:%1#%2|%1 § %2]]|1| flushing| leaving_substack| snapshotting| entering_substack| with_value_matching|^[Ff]ormula:|or|^[Tt]emplate:| detaching_substack| mapping_by_replacing|^[^:]+:%s*(.-)$|&#123;&#123;[[:Formula:%1|%1]]&#125;&#125;|1| leaving_substack| snapshotting| entering_substack| with_value_matching|^[Mm]odulus:|or|^[Mm]odule:| detaching_substack| mapping_by_replacing|^[^:]+:%s*(.-)$|&#123;&#123;[[:Modulus:%1|&#35;invoke:%1]]&#125;&#125;|1| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[:$@]]| flushing| flushing| flushing| list_values }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 11gpobxgd68hyafjo8cpikppomlgqyu 10 320926 3997084 3991888 2026-10-26T01:31:50Z Grufo 64423 Minora 3997084 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />#if:{{{#instantia-iam-creata|}}} | {{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{{#nomen-venturum}}}|praevalebit | {{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{{#forma-canonica-desiderata}}}|{{{#pagina-desiderata}}} | [[{{{#instantia-iam-creata}}}]] | [[{{safesubst:<noinclude />lcfirst:{{{#instantia-iam-creata}}}}}]] }} | {{safesubst:<noinclude />#if: {{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{{#forma-canonica-desiderata}}}|{{{#instantia-iam-creata}}} | + | {{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{safesubst:<noinclude />#invoke:redirection|get_target_page|{{{#forma-canonica-desiderata}}}}}|{{{#instantia-iam-creata|}}} | + }} }} | {{safesubst:<noinclude />#if:{{{#verba-ostendenda|}}} | {{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{safesubst:<noinclude />ucfirst:{{{#verba-ostendenda}}}}}|{{{#forma-canonica-desiderata}}} | [[{{{#verba-ostendenda}}}]] | [[{{{#pagina-desiderata}}}|{{{#verba-ostendenda}}}]] }} | [[{{{#pagina-desiderata}}}]] }} | {{safesubst:<noinclude />#if:{{{#verba-ostendenda|}}} | {{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{safesubst:<noinclude />ucfirst:{{{#verba-ostendenda}}}}}|{{{#instantia-iam-creata}}} | [[{{{#verba-ostendenda}}}]] | [[{{{#instantia-iam-creata}}}|{{{#verba-ostendenda}}}]] }} | [[{{{#instantia-iam-creata}}}|{{{#pagina-desiderata}}}]] }} }} }}{{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{{#propositum|}}}|exhibitio||{{safesubst:<noinclude />Si in substitutione||{{Recensio vacua exspectatur|summarium=Formulam {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:nexus ad paginam creandam creatamve]]}} detraxi, quia pagina creata est}}}}}} | {{safesubst:<noinclude />#if:{{safesubst:<noinclude />Si in substitutione|/}} | <noinclude />{<noinclude />{<noinclude />safesubst:<noinclude />Nexus ad paginam creandam creatamve{{safesubst:<noinclude />!}}{{safesubst:<noinclude />#if:{{{#verba-primigenia|}}} | {{safesubst:<noinclude />#ifeq:{{safesubst:<noinclude />ucfirst:{{{#verba-ostendenda}}}}}|{{{#forma-canonica-desiderata}}} | {{{#verba-ostendenda}}}{{safesubst:<noinclude />!}} | {{{#pagina-desiderata}}}{{safesubst:<noinclude />!}}{{{#verba-primigenia}}} }} | {{{#pagina-desiderata}}}{{safesubst:<noinclude />!}} }}{{safesubst:<noinclude />#if:{{{#qid|}}} | {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| with_name_not_matching|^#| entering_substack| excluding_numeric_names| detaching_substack| mapping_by_mixing|$#| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@| flushing| discarding|| all_sorted| for_each|{{safesubst:<noinclude />!}}$#}}{{safesubst:<noinclude />!}}qid{{safesubst:<noinclude />=}}{{{#qid}}} | {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| excluding_numeric_names| with_name_not_matching|^#| with_value_not_matching||strict| all_sorted| setting|hi/p|{{safesubst:<noinclude />!}}|{{safesubst:<noinclude />=}}| list }} }}<noinclude />}<noinclude />}<noinclude /> | {{#if:{{{#qid|}}} | {{#if:{{{#verba-ostendenda|}}} | [[{{{#pagina-desiderata}}}|{{{#verba-ostendenda|}}}]] | [[{{{#pagina-desiderata}}}]] }}{{Sin secus | 1 = {{#invoke:params| with_name_not_matching|^#| entering_substack| excluding_numeric_names| detaching_substack| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@| flushing| discarding|| entering_substack|new| pulling|d| detaching_substack| mapping_by_calling|Nexus ad paginam creandam creatamve/nexus| names_only_as|lingua| let|pagina|{{{#qid}}}#sitelinks-wikipedia| let|latine|{{{#pagina-desiderata}}}| let|propositum|{{{#propositum}}}| leaving_substack| mapping_by_calling|Nexus ad paginam creandam creatamve/legatio|names_only| let|#qid|{{{#qid}}}| let|#latine|{{{#pagina-desiderata}}}| flushing| all_sorted| list_values }} | 2 = <sup style="font-weight: normal; font-style: normal;">[[:d:{{{#qid}}}#sitelinks-wikipedia|(d)]]</sup> | 3 = <sup style="font-weight: normal; font-style: normal;"> | 4 = </sup> }}{{#if:{{{#titulus-iam-creatus|}}}|{{Nexus ad paginam creandam creatamve/nectenda|qid={{{#qid}}}|propositum={{{#propositum}}}}}}} | {{#if:{{{#verba-ostendenda|}}} | [[{{{#pagina-desiderata}}}|{{{#verba-ostendenda|}}}]] | [[{{{#pagina-desiderata}}}]] }}{{#invoke:params| excluding_numeric_names| with_name_not_matching|^#| all_sorted| with_value_not_matching||strict| mapping_by_calling|Nexus ad paginam creandam creatamve/nexus| names_and_values_as|lingua|pagina| let|latine|{{{#pagina-desiderata}}}| let|propositum|{{{#propositum}}}| setting|h/f/n|<sup style{{=}}"font-weight: normal; font-style: normal;">|</sup>{{#if:{{{#titulus-iam-creatus|}}} | {{Nexus ad paginam creandam creatamve/nectenda|qid=|propositum={{{#propositum}}}}} | {{#ifeq:{{{#propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Paginae quae ad paginas interviciales sine Vicidatis nectuntur]]}} }}|<sup style{{=}}"padding-left: 1px; font-size: .75em; cursor: help; color: #090;" title{{=}}"Significatio huius nexus rubri non intellegitur; adde nexum intervicialem si potes (e.g. ‘…&#124;en&#61;{{Textus planus|{{{#pagina-desiderata}}}}}’).">&#91;<i>nexus intervicialis desideratur ([[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|auxilium]])</i>&#93;</sup>{{#ifeq:{{{#propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Paginae quae nexus internos obscuros exhibent]]}}| list_values }} }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio formulae machinariae}}</noinclude> 0fmbwsr33b0ahqf46ljf404pgg8bl9n 10 321202 3996913 3988965 2026-10-25T13:46:57Z Grufo 64423 +‘|postilla=’ 3996913 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="clear: both; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#if:{{{postilla|}}}|<div style="text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">{{{postilla}}}</div>}}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> obld4rg19om2ctzarlz9lboonrduk4r 3996925 3996913 2026-10-25T14:42:04Z Grufo 64423 +‘display: flow-root’ 3996925 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#if:{{{postilla|}}}|<div style="text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">{{{postilla}}}</div>}}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 44triljtgafm84fqoicsqkbgm1v6vkf 3996928 3996925 2026-10-25T14:50:40Z Grufo 64423 Mechanema aliarum paginarum discretivarum huc [[Special:Diff/3996924/3996927|moveo]] 3996928 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{Sin secus | 1 = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|[[$#]]| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s|, | et |, et | all_sorted| list_values }} | 2 = | 3 = <div style="text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;"> | 4 = </div> }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> lz95qu14y6urk7zuyg9sd69nsx7z01t 3996930 3996928 2026-10-25T14:51:33Z Grufo 64423 3996930 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{Sin secus | 1 = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|[[$#]]| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.| all_sorted| list_values }} | 2 = | 3 = <div style="text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;"> | 4 = </div> }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> jkcn296tlzlnugoswo6ql8iipis9kqe 3996931 3996930 2026-10-25T14:53:58Z Grufo 64423 3996931 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|[[$#]]| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> cu5jlgrsni2oi25h47dp09rbrjdrtfb 3996932 3996931 2026-10-25T14:55:27Z Grufo 64423 -‘text-align: right’ 3996932 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|[[$#]]| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 8h4p7zw8haq8v9yaci8dbzx76zorl0f 3996933 3996932 2026-10-25T14:56:03Z Grufo 64423 +‘text-align: center’ 3996933 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|[[$#]]| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 3bmw3arewnmzdra7yha7u31uws9u3r4 3996934 3996933 2026-10-25T14:57:29Z Grufo 64423 Ad priorem recensionem reversus sum: ‘text-align: center’ → ‘text-align: right’ 3996934 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|[[$#]]| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> cu5jlgrsni2oi25h47dp09rbrjdrtfb 3996935 3996934 2026-10-25T15:00:50Z Grufo 64423 Minutiae 3996935 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> rhshkbo3z3n8tcnsxxvlc6quugzyri3 3996939 3996935 2026-10-25T15:10:32Z Grufo 64423 3996939 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;"><div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}}|30px|alt=Icon discretiva]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}}</div></div>{{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }}</div>{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#if:{{{categoria|/}}}|[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|<nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki />}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> o8wzg5unah1450zz3d7jwn4jiao3wef 3996967 3996939 2026-10-25T16:10:18Z Grufo 64423 [[Formula:Vitta paginae|Aliae formulae]] delegavi faciem 3996967 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki /><nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 9rsx5oowrc48gf28e3a6qgv0p4sapir 3996978 3996967 2026-10-25T16:37:17Z Grufo 64423 3996978 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Videatur|Videantur| mapping_by_mixing|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">$@ etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 3eex5xvdr6hgsuwzicuo2cn20vxjin2 3997026 3996978 2026-10-25T18:13:01Z Grufo 64423 {{[[:mw:Help:Magic words#PLURAL|PLURAL]]:...}} → {{[[Formula:Singularis pluralisque|Singularis pluralisque]]|...}} 3997026 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|4||n|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Videa|tur etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> dcobljvilrr8hqnppnn74lpdb91thwn 3997064 3997026 2026-10-26T00:05:40Z Grufo 64423 Efficacia 3997064 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|4||n|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Videa|tur etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> lp32w89ruw6ovtrzl6bz4jkl85jp0nr 3997065 3997064 2026-10-26T00:08:15Z Grufo 64423 De redirectionibus 3997065 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|redirection|if_redirect|names_only|2|false|true| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|4||n|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Videa|tur etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> quofy9p94vykomdvqa5xqvdxbrxc8w9 3997067 3997065 2026-10-26T00:12:16Z Grufo 64423 3997067 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|redirection|if_redirect|names_only|2|false|true| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0|strict| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|4||n|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Videa|tur etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|1|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| providing|1|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|1 }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> b4mi05afgvcxrt3ahulk97cmc6oj51j 10 321203 3996937 3988966 2026-10-25T15:07:41Z Grufo 64423 3996937 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 5taiwefqwg2afhjotmituwsdrnpxszi 3996979 3996937 2026-10-25T16:38:08Z Grufo 64423 /* Ulteriora si cupis */ 3996979 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vitta paginae}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> r6pl618ra480wf5k5qon31tlh3ji8fk 3996990 3996979 2026-10-25T17:02:22Z Grufo 64423 3996990 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Lua|Pagina|Params}} Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vitta paginae}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 0mnypk78cf114xpy6fkz0nuhfw0gcog 3996994 3996990 2026-10-25T17:07:25Z Grufo 64423 3996994 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Lua|Pagina|Params}} : ''Si capsam tantum quaeris, non ad paginarum discretivarum usum destinatam, vide formulam {{Fn|Vitta paginae}}.'' Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vitta paginae}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 9n9l735auynsrek0ihfzs1ajh1yjhkh 3996996 3996994 2026-10-25T17:11:15Z Grufo 64423 3996996 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Lua|Pagina|Params}} : ''Si capsam tantum quaeris, non ad paginarum discretivarum usum destinatam, vide formulam {{Fn|Vitta paginae}}.'' Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"><includeonly>{{Capsa discretiva | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"><includeonly>{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vitta paginae}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> brno47w6ufu8gc9qhsd4s0v3npa0f25 3996997 3996996 2026-10-25T17:11:48Z Grufo 64423 3996997 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Lua|Pagina|Params}} : ''Si capsam tantum quaeris, non ad paginarum discretivarum usum destinatam, vide formulam {{Fn|Vitta paginae}}.'' Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"><includeonly>{{Capsa discretiva | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vitta paginae}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 32rcvuwe2rsnje3igf288pdqc3m6e3s 3997124 3996997 2026-10-26T04:29:12Z Grufo 64423 Documentationem redintegravi 3997124 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Lua|Pagina|Params|Redirection}} : ''Si capsam tantum quaeris, non ad paginarum discretivarum usum destinatam, vide formulam {{Fn|Vitta paginae}}.'' Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"><includeonly>{{Capsa discretiva | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vitta paginae}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 0lamwpdn8227j1cny4lklpvqdbv2j5c 10 322316 3997012 3992722 2026-10-25T17:42:57Z Grufo 64423 {{[[:mw:Help:Magic words#PLURAL|PLURAL]]:...}} → {{[[Formula:Singularis pluralisque|Singularis pluralisque]]|...}} 3997012 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa usoris | imago = Emblem-conflicting.svg | color-sinister = #c8ccd1 | color-dexter = #eaecf0 | color-marginum = #72777d | propositum = {{{propositum|}}} | norma = {{{norma|}}} | dispositio = {{{dispositio|}}} | 1 = {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|Hic usor apertē professus est|Haec ustrix apertē professa est|Haec ustrix usorve apertē professus est}} se utilitatis contentiones cum {{#invoke:params| excluding_non-numeric_names| all_sorted| trimming_values| with_value_not_matching||strict| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2|hac pagina Vicipaediana habere: |his paginis Vicipaedianis habere: | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/n|, | et |, et |nonnullis paginis Vicipaedianis habere| for_each|[[:$@]]}}.{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Usores cum contentionibus utilitatis]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> oxflimonakdfsv959svg3mdx7jt56jm 3997068 3997012 2026-10-26T00:14:03Z Grufo 64423 Efficacia 3997068 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Capsa usoris | imago = Emblem-conflicting.svg | color-sinister = #c8ccd1 | color-dexter = #eaecf0 | color-marginum = #72777d | propositum = {{{propositum|}}} | norma = {{{norma|}}} | dispositio = {{{dispositio|}}} | 1 = {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|Hic usor apertē professus est|Haec ustrix apertē professa est|Haec ustrix usorve apertē professus est}} se utilitatis contentiones cum {{#invoke:params| excluding_non-numeric_names| all_sorted| trimming_values| with_value_not_matching||strict| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0|strict| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2|hac pagina Vicipaediana habere: |his paginis Vicipaedianis habere: | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/n|, | et |, et |nonnullis paginis Vicipaedianis habere| for_each|[[:$@]]}}.{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Usores cum contentionibus utilitatis]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 3gkm7ddzi7vhfx2hazsj7xvervea4un 10 322839 3997085 3959392 2026-10-26T01:34:29Z Grufo 64423 Minutiae 3997085 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#tag:indicator|{{Icon de recensione vacua|22px|monitus=Formula:Recensio vacua exspectatur/monitus|summarium={{{summarium|}}}|annotatio=Haec pagina recensionem vacuam exspectat}}|name=recensio-vacua-exspectatur}}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Paginae quae recensionem vacuam exspectant]]}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> ovuszie1caf6pgtkyqgzza1jzkps6pg 0 327508 3997096 3979418 2026-10-26T02:07:11Z Grufo 64423 Minutiae 3997096 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Abra alba 2.jpg|thumb|Concha bivalvis ''Abrae albae'', clausa a latere visa, atque aperta, ambabus valvis ab interiore visis]] {{res|Valva}} est unaquaeque duarum partium e quibus nonnullae [[Concha|conchae]] constituuntur. Apud [[Bivalvia]], [[Brachiopoda]] et nonnulla [[Crustacea]] (Ostracoda et Conchostraca) corpus cooperitur concha constituta e duabus partibus quarum utraque respectu alterius movere potest. Quae valvae tum symmetricae sunt, sinistra nempe et dextera, ut saepe apud Bivalvia, tum una ventralis maior, altera dorsalis minor, ut apud Brachiopoda.<ref>Rudwick, M. J. S. (1970) ''Living and fossil brachiopods.'' Londinii: Hutchinson University Library.</ref> Inter valvas habetur articulatio. Concha vero [[Rostroconchia|Rostroconchiorum]] pseudobivalvis dicitur, valvis eorum firme fixeque (sine articulatione) coniunctis, ergo immobilibus.<ref name=":0">Runnegar, B. (1978) [https://royalsocietypublishing.org/rstb/article-abstract/284/1001/319/53832/Origin-and-evolution-of-the-Class-Rostroconchia?redirectedFrom=fulltext Origin and evolution of the Class Rostroconchia.] ''Phil. Trans. R. Soc. B'', 284 (1001): 319–333.</ref> == Notae == <references /> [[Categoria:Conchologia]] [[Categoria:Crustacea]] [[Categoria:Mollusca]] [[Categoria:Zoologia]] 3df2zvoo6lcn7b4av47tjmg0wffnk7g 3997097 3997096 2026-10-26T02:08:13Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} 3997097 wikitext text/x-wiki {{Vide paginam discretivam|Valva (discretiva)}} [[Fasciculus:Abra alba 2.jpg|thumb|Concha bivalvis ''Abrae albae'', clausa a latere visa, atque aperta, ambabus valvis ab interiore visis]] {{res|Valva}} est unaquaeque duarum partium e quibus nonnullae [[Concha|conchae]] constituuntur. Apud [[Bivalvia]], [[Brachiopoda]] et nonnulla [[Crustacea]] (Ostracoda et Conchostraca) corpus cooperitur concha constituta e duabus partibus quarum utraque respectu alterius movere potest. Quae valvae tum symmetricae sunt, sinistra nempe et dextera, ut saepe apud Bivalvia, tum una ventralis maior, altera dorsalis minor, ut apud Brachiopoda.<ref>Rudwick, M. J. S. (1970) ''Living and fossil brachiopods.'' Londinii: Hutchinson University Library.</ref> Inter valvas habetur articulatio. Concha vero [[Rostroconchia|Rostroconchiorum]] pseudobivalvis dicitur, valvis eorum firme fixeque (sine articulatione) coniunctis, ergo immobilibus.<ref name=":0">Runnegar, B. (1978) [https://royalsocietypublishing.org/rstb/article-abstract/284/1001/319/53832/Origin-and-evolution-of-the-Class-Rostroconchia?redirectedFrom=fulltext Origin and evolution of the Class Rostroconchia.] ''Phil. Trans. R. Soc. B'', 284 (1001): 319–333.</ref> == Notae == <references /> [[Categoria:Conchologia]] [[Categoria:Crustacea]] [[Categoria:Mollusca]] [[Categoria:Zoologia]] nip02zkgy55bmkv1t0skzwthbe4vdl2 10 327574 3997013 3992056 2026-10-25T17:51:26Z Grufo 64423 {{[[:mw:Help:Magic words#PLURAL|PLURAL]]:...}} → {{[[Formula:Singularis pluralisque|Singularis pluralisque]]|...}} 3997013 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />Si in substitutione | 1 = {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| with_value_not_matching|^%s*$| renaming_by_magic|ucfirst| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#ifeq|3|0|<<noinclude />!-- {{safesubst:<noinclude />Assenserunt/murmur}} --<noinclude />><noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}| leaving_substack| setting_by_flushing| providing|{{safesubst:<noinclude />REVISIONUSER}}|{{safesubst:<noinclude />REVISIONTIMESTAMP}}| entering_substack| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|Y-m-d H:i:s|let|3|la| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2|!|| with_value_matching|!| detaching_substack| dropping_substack| detaching_substack| mixing_names_and_values|$@$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}$@| leaving_substack| mixing_names_and_values|z$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}<<noinclude />!-- Tempus male scriptum --<noinclude />>$@| flushing| setting|i/f|{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />}<noinclude />}<noinclude />| all_sorted| list_values }} | 2 = <templatestyles src="Template:Assenserunt/styles.css" />{{#invoke:params| with_value_not_matching|^%s*$| renaming_by_magic|ucfirst| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|YmdHis|let|3|la| entering_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2||!| with_value_matching|!| detaching_substack| scoring|2|in_substack| entering_substack| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assenserunt"><span class{{=}}"imago-assensionis">👍</span><span class{{=}}"quot-assenserint">$@</span></span>| leaving_substack| dropping_substack| detaching_substack| scoring|h|in_substack| entering_substack| snapshotting|entering_substack| reassigning|h|f|rename| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2| tempus male scripsit.| tempus male scripserunt.| leaving_substack| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2|Error: Usor |Error: Usores | flushing| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[Usor:$#|$#]]| combining_values|1|naturally|with_flushed_glue|i/l/s|, | et |, et| mapping_by_calling|Error| reassigning|1|ERROR|rename| leaving_substack| renaming_by_mixing|<<noinclude />!-- $@ --<noinclude />>[[Usor:$#|$#]]| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|H:i:s \d\i\e\i j xg Y|let|3|la| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assensio">$# horā $@</span>| flushing| combining_values|1|naturally|h/i/f/n|<span class{{=}}"quis-assenserit">|<span class{{=}}"screen-reader-text">, </span>|</span>|<span class{{=}}"quis-assenserit"><span class{{=}}"nemo">Nemo adhuc assensit.</span></span>| flushing| concat_and_call|Annotatio intra versum accommodata | titulus = Assenserunt }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 89vjv1cb49us6femzq3tgbv97be7zaq 3997066 3997013 2026-10-26T00:11:51Z Grufo 64423 Efficacia 3997066 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />Si in substitutione | 1 = {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| with_value_not_matching|^%s*$| renaming_by_magic|ucfirst| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#ifeq|3|0|<<noinclude />!-- {{safesubst:<noinclude />Assenserunt/murmur}} --<noinclude />><noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}| leaving_substack| setting_by_flushing| providing|{{safesubst:<noinclude />REVISIONUSER}}|{{safesubst:<noinclude />REVISIONTIMESTAMP}}| entering_substack| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|Y-m-d H:i:s|let|3|la| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2|!|| with_value_matching|!| detaching_substack| dropping_substack| detaching_substack| mixing_names_and_values|$@$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}$@| leaving_substack| mixing_names_and_values|z$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}<<noinclude />!-- Tempus male scriptum --<noinclude />>$@| flushing| setting|i/f|{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />}<noinclude />}<noinclude />| all_sorted| list_values }} | 2 = <templatestyles src="Template:Assenserunt/styles.css" />{{#invoke:params| with_value_not_matching|^%s*$| renaming_by_magic|ucfirst| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|YmdHis|let|3|la| entering_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2||!| with_value_matching|!| detaching_substack| scoring|2|in_substack| entering_substack| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assenserunt"><span class{{=}}"imago-assensionis">👍</span><span class{{=}}"quot-assenserint">$@</span></span>| leaving_substack| dropping_substack| detaching_substack| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0|strict| snapshotting|entering_substack| reassigning|h|f|rename| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2| tempus male scripsit.| tempus male scripserunt.| leaving_substack| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2|Error: Usor |Error: Usores | flushing| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[Usor:$#|$#]]| combining_values|1|naturally|with_flushed_glue|i/l/s|, | et |, et| mapping_by_calling|Error| reassigning|1|ERROR|rename| leaving_substack| renaming_by_mixing|<<noinclude />!-- $@ --<noinclude />>[[Usor:$#|$#]]| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|H:i:s \d\i\e\i j xg Y|let|3|la| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assensio">$# horā $@</span>| flushing| combining_values|1|naturally|h/i/f/n|<span class{{=}}"quis-assenserit">|<span class{{=}}"screen-reader-text">, </span>|</span>|<span class{{=}}"quis-assenserit"><span class{{=}}"nemo">Nemo adhuc assensit.</span></span>| flushing| concat_and_call|Annotatio intra versum accommodata | titulus = Assenserunt }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> i7qwjr9i7y4w18hixmi901lr8y87xyh 10 327581 3997014 3992067 2026-10-25T17:51:44Z Grufo 64423 -cat 3997014 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Hic TemplateStyles adhibentur|Formula:Assenserunt/styles.css}} {{Lua|Params}} {{Compendia substitutionis|+1}} Haec formula est tantummodo via celeris ad approbationem in paginis disputationis dandam. == De usu == Si approbationem tuam celeriter dare vis, tibi sufficiet post verba alterius usoris hoc addere: : <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:+1}}</syntaxhighlight> :: ↳ {{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} {{Ast}} Haec formula infinita argumenta accipit, sed '''numquam oportet argumenta manu scribere'''. Exempli gratia, concede usorem “UsorExemplaris” haec verba scripsisse: <syntaxhighlight lang="wikitext">:: Gallia est omnis divisa in partes tres --[[Usor:UsorExemplaris|UsorExemplaris]] ([[Disputatio Usoris:UsorExemplaris|disputatio]]) 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC)</syntaxhighlight> [[Auxilium:Substitutio|Substitutio]] <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:Assenserunt}}</syntaxhighlight> seu <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:+1}}</syntaxhighlight> post verba <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>6 Aprilis 2026 (UTC)</syntaxhighlight> tibi scribenda erit: <syntaxhighlight lang="wikitext">...|disputatio]]) 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{subst:+1}}</syntaxhighlight> Concede nomen tuum esse “Marcus” et horas esse 19:11:35 15 diei Aprilis 2026; tum hoc eveniet: : <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{subst:+1}}</syntaxhighlight> :: ↳ (Vicitextus divulgatus:) {{vvt|... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}<nowiki>{{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}}</nowiki>}} ::: ↳ ... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}{{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} Nunc autem concede iam alii sententiam usoris exemplaris approbaverunt; si etiam nomen tuum addere vis, tibi sufficiet tantummodo in locum verbi “Assenserunt” verba “subst:Assenserunt” (vel “subst:+1”) substituere: : {{vvt|... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}<nowiki>{{subst:Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23}}</nowiki>}} :: ↳ (Vicitextus divulgatus:) {{vvt|... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}<nowiki>{{Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23|Marcus=2026-04-15 19:11:35}}</nowiki>}} ::: ↳ ... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}{{Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} == Subformulae humanae == * {{Relfn|Formula:Assenserunt/nemo}} == Subformulae machinariae == * {{Relfn|Formula:Assenserunt/murmur}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae disputationis]] * {{Fn|Ok}} * {{Fn|Annotatio intra versum accommodata}} * {{Fn|Scholium}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae annotationes superpositas creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae icuncularum typographicarum|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> n17jatj6dbvrf6gw9agah10w7q478ed 3997082 3997014 2026-10-26T01:22:39Z Grufo 64423 Claritas 3997082 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Hic TemplateStyles adhibentur|Formula:Assenserunt/styles.css}} {{Lua|Params}} {{Compendia substitutionis|+1}} Haec formula est compendium ad approbationem in paginis disputationis significandam. == De usu == Si sententiae alterius usoris celeriter assentire vis, satis est hoc post eius verba addere: : <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:+1}}</syntaxhighlight> :: ↳ {{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} {{Ast}} Haec formula quotlibet argumenta accipere potest, quae tamen '''numquam manu scribenda sunt'''. Exempli gratia, concede usorem “UsorExemplaris” haec verba scripsisse: <syntaxhighlight lang="wikitext">:: Gallia est omnis divisa in partes tres --[[Usor:UsorExemplaris|UsorExemplaris]] ([[Disputatio Usoris:UsorExemplaris|disputatio]]) 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC)</syntaxhighlight> [[Auxilium:Substitutio|Substitutio]] <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:Assenserunt}}</syntaxhighlight> seu <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:+1}}</syntaxhighlight> post verba <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>6 Aprilis 2026 (UTC)</syntaxhighlight> tibi scribenda erit: <syntaxhighlight lang="wikitext">...|disputatio]]) 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{subst:+1}}</syntaxhighlight> Concede te “Marcum” appellari atque tempus esse 19:11:35 15 diei Aprilis 2026; tum hoc eveniet: : <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{subst:+1}}</syntaxhighlight> :: ↳ (Vicitextus divulgatus:) {{vvt|... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}<nowiki>{{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}}</nowiki>}} ::: ↳ ... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}{{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} Nunc autem finge alios sententiam illius usoris iam probavisse; si tu quoque nomen tuum addere vis, satis est in locum verbi “Assenserunt” verba “subst:Assenserunt” (vel “subst:+1”) substituere: : {{vvt|... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}<nowiki>{{subst:Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23}}</nowiki>}} :: ↳ (Vicitextus divulgatus:) {{vvt|... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}<nowiki>{{Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23|Marcus=2026-04-15 19:11:35}}</nowiki>}} ::: ↳ ... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{Murmur|{{Assenserunt/murmur}}}}{{Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} == Subformulae humanae == * {{Relfn|Formula:Assenserunt/nemo}} == Subformulae machinariae == * {{Relfn|Formula:Assenserunt/murmur}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae disputationis]] * {{Fn|Ok}} * {{Fn|Annotatio intra versum accommodata}} * {{Fn|Scholium}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae annotationes superpositas creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae icuncularum typographicarum|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> bji14y67omv1554fu8r0rkcbuoo5cyx 10 329573 3997073 3996809 2026-10-26T00:32:04Z Grufo 64423 /* {{Index ramiformis}} */ 3997073 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis|proprietas=distributa}} Formulae {{Nfcc|Index ramiformis dissaeptus}} et {{Nfcc|Index ramiformis}} adhibentur ad cladogrammata creanda. Simpliciores sunt usu quam formula {{Fn|Cladus}}. == De usu == === {{[[Formula:Index ramiformis dissaeptus|Index ramiformis dissaeptus]]}} === {{Formula numquam substituenda|...|propositum={{#ifeq:{{BASEPAGENAME}}|Index ramiformis|exhibitio|usus}}}} {{Lua|Params|propositum={{#ifeq:{{BASEPAGENAME}}|Index ramiformis|exhibitio|usus}}}} {{Compendia formulae|ird}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Index ramiformis dissaeptus | Gallia | * Est omnis | ** Divisa | * In partes | * Tres | Quarum unam | * Incolunt Belgae }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Index ramiformis dissaeptus | Gallia | * Est omnis | ** Divisa | * In partes | * Tres | Quarum unam | * Incolunt Belgae }} {{Ast}} '''Vicitextus: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Index ramiformis dissaeptus | [[Scutigeromorpha]] | [[Pleurostigmophora]] | * [[Lithobiomorpha]] | * [[Phylactometria]] | ** [[Craterostigmomorpha]] | ** [[Epimorpha]] | *** [[Scolopendromorpha]] | *** [[Geophilomorpha]] }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Index ramiformis dissaeptus | [[Scutigeromorpha]] | [[Pleurostigmophora]] | * [[Lithobiomorpha]] | * [[Phylactometria]] | ** [[Craterostigmomorpha]] | ** [[Epimorpha]] | *** [[Scolopendromorpha]] | *** [[Geophilomorpha]] }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Index ramiformis dissaeptus|style=font-size: .75em; line-height: 2em; | '''[[Homo]] (2.85)''' | * ''[[Homo habilis]]'' (†1.7 Mya) | * '''''Homo erectus'' s.l. (2.3)''' | ** (2.1) | *** ''{{subst:pcc|Homo gautengensis|H. gautengensis|en|qid=Q1144670}}'' (†1.9) | *** {{subst:pcc|Homininae Dmanisenses||en|qid=Q218815}} (†1.8) | ** '''(2.0)''' | *** {{subst:pcc|Puer Turkanensis||en|qid=Q1418632}} (†1.7) | *** '''(1.8)''' | **** {{subst:pcc|Vir Olduvaiensis||en|qid=Q3880129}} (†1.5) | **** '''(1.6)''' | ***** {{subst:pcc|Sangiran||en|qid=Q842328}} (†1.4) | ***** '''(1.4)''' | ****** (1.1) | ******* (0.8) | ******** {{subst:pcc|Vir Nanchinensis||en|qid=Q977192}} (†0.6) | ******** {{subst:pcc|Vir Pechinensis||en|qid=Q45931}} (†0.5) | ******* (0.9) | ******** [[Vir Hexianensis]] (†0.5) | ******** (0.6) | ********* {{subst:pcc|Crania Sambungmacanensia||en|qid=Q121775594}} (†0.2) | ********* ''{{subst:pcc|Homo erectus soloensis||en|qid=Q1142896}}'' (†0.1) | ****** '''''[[Homo heidelbergensis|Homo rhodesiensis/heidelbergensis]]''''' (etiam ''[[Homo sapiens]]'') }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Index ramiformis dissaeptus|style=font-size: .75em; line-height: 2em; | '''[[Homo]] (2.85)''' | * ''[[Homo habilis]]'' (†1.7 Mya) | * '''''Homo erectus'' s.l. (2.3)''' | ** (2.1) | *** ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Homo gautengensis|H. gautengensis|en|qid=Q1144670}}'' (†1.9) | *** {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Homininae Dmanisenses||en|qid=Q218815}} (†1.8) | ** '''(2.0)''' | *** {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Puer Turkanensis||en|qid=Q1418632}} (†1.7) | *** '''(1.8)''' | **** {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vir Olduvaiensis||en|qid=Q3880129}} (†1.5) | **** '''(1.6)''' | ***** {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sangiran||en|qid=Q842328}} (†1.4) | ***** '''(1.4)''' | ****** (1.1) | ******* (0.8) | ******** {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vir Nanchinensis||en|qid=Q977192}} (†0.6) | ******** {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vir Pechinensis||en|qid=Q45931}} (†0.5) | ******* (0.9) | ******** [[Vir Hexianensis]] (†0.5) | ******** (0.6) | ********* {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Crania Sambungmacanensia||en|qid=Q121775594}} (†0.2) | ********* ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Homo erectus soloensis||en|qid=Q1142896}}'' (†0.1) | ****** '''''[[Homo heidelbergensis|Homo rhodesiensis/heidelbergensis]]''''' (etiam ''[[Homo sapiens]]'') }} === {{[[Formula:Index ramiformis|Index ramiformis]]}} === {{Metaformula tantum|propositum={{#ifeq:{{BASEPAGENAME}}|Index ramiformis|usus|exhibitio}}}} {{Formula numquam substituenda|...|propositum={{#ifeq:{{BASEPAGENAME}}|Index ramiformis|usus|exhibitio}}}} {{Hic TemplateStyles adhibentur|Formula:Index ramiformis/styles.css|propositum={{#ifeq:{{BASEPAGENAME}}|Index ramiformis|usus|exhibitio}}}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Index ramiformis| * Gallia ** Est omnis *** Divisa ** In partes ** Tres * Quarum unam ** Incolunt Belgae }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Index ramiformis| * Gallia ** Est omnis *** Divisa ** In partes ** Tres * Quarum unam ** Incolunt Belgae }} {{Ast}} '''Vicitextus: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Index ramiformis| * [[Scutigeromorpha]] * [[Pleurostigmophora]] ** [[Lithobiomorpha]] ** [[Phylactometria]] *** [[Craterostigmomorpha]] *** [[Epimorpha]] **** [[Scolopendromorpha]] **** [[Geophilomorpha]] }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Index ramiformis| * [[Scutigeromorpha]] * [[Pleurostigmophora]] ** [[Lithobiomorpha]] ** [[Phylactometria]] *** [[Craterostigmomorpha]] *** [[Epimorpha]] **** [[Scolopendromorpha]] **** [[Geophilomorpha]] }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Index ramiformis|style=font-size: .75em; line-height: 2em;| * {{fragm|'''[[Homo]] (2.85)'''}} ** {{fragm|''[[Homo habilis]]'' (†1.7 Mya)}} ** {{fragm|'''''Homo erectus'' s.l. (2.3)'''}} *** (2.1) **** {{fragm|''{{subst:pcc|Homo gautengensis|H. gautengensis|en|qid=Q1144670}}'' (†1.9)}} **** {{fragm|{{subst:pcc|Homininae Dmanisenses||en|qid=Q218815}} (†1.8)}} *** '''(2.0)''' **** {{fragm|{{subst:pcc|Puer Turkanensis||en|qid=Q1418632}} (†1.7)}} **** '''(1.8)''' ***** {{fragm|{{subst:pcc|Vir Olduvaiensis||en|qid=Q3880129}} (†1.5)}} ***** '''(1.6)''' ****** {{fragm|{{subst:pcc|Sangiran||en|qid=Q842328}} (†1.4)}} ****** '''(1.4)''' ******* (1.1) ******** (0.8) ********* {{fragm|{{subst:pcc|Vir Nanchinensis||en|qid=Q977192}} (†0.6)}} ********* {{fragm|{{subst:pcc|Vir Pechinensis||en|qid=Q45931}} (†0.5)}} ******** (0.9) ********* {{fragm|[[Vir Hexianensis]] (†0.5)}} ********* (0.6) ********** {{fragm|{{subst:pcc|Crania Sambungmacanensia||en|qid=Q121775594}} (†0.2)}} ********** {{fragm|''{{subst:pcc|Homo erectus soloensis||en|qid=Q1142896}}'' (†0.1)}} ******* {{fragm|'''''[[Homo heidelbergensis|Homo rhodesiensis/heidelbergensis]]''''' (etiam ''[[Homo sapiens]]'')}} }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Index ramiformis|style=font-size: .75em; line-height: 2em;| * {{fragm|'''[[Homo]] (2.85)'''}} ** {{fragm|''[[Homo habilis]]'' (†1.7 Mya)}} ** {{fragm|'''''Homo erectus'' s.l. (2.3)'''}} *** (2.1) **** {{fragm|''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Homo gautengensis|H. gautengensis|en|qid=Q1144670}}'' (†1.9)}} **** {{fragm|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Homininae Dmanisenses||en|qid=Q218815}} (†1.8)}} *** '''(2.0)''' **** {{fragm|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Puer Turkanensis||en|qid=Q1418632}} (†1.7)}} **** '''(1.8)''' ***** {{fragm|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vir Olduvaiensis||en|qid=Q3880129}} (†1.5)}} ***** '''(1.6)''' ****** {{fragm|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sangiran||en|qid=Q842328}} (†1.4)}} ****** '''(1.4)''' ******* (1.1) ******** (0.8) ********* {{fragm|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vir Nanchinensis||en|qid=Q977192}} (†0.6)}} ********* {{fragm|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vir Pechinensis||en|qid=Q45931}} (†0.5)}} ******** (0.9) ********* {{fragm|[[Vir Hexianensis]] (†0.5)}} ********* (0.6) ********** {{fragm|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Crania Sambungmacanensia||en|qid=Q121775594}} (†0.2)}} ********** {{fragm|''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Homo erectus soloensis||en|qid=Q1142896}}'' (†0.1)}} ******* {{fragm|'''''[[Homo heidelbergensis|Homo rhodesiensis/heidelbergensis]]''''' (etiam ''[[Homo sapiens]]'')}} }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae typographicae]] * {{Nfcc|Index arborescens}} et {{Nfcc|Index arborescens dissaeptus}} * {{Fn|Cladus}} * {{Fn|Cladogramma}} * {{Nfcc|Series versibus punctatis dissaepta}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae typographicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae arbores creant|{{PAGENAME}}]] {{#ifeq:{{BASEPAGENAME}}|Index ramiformis|| [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] }} }}</includeonly> hyujf7yld4jpbzl506nwyrxyszbwt2x 0 329580 3996944 3996391 2026-10-25T15:28:50Z Setefarong 204243 Setefarong movit paginam [[Adumbratio:Ruina Imperii Serbici]] ad [[Ruina Imperii Serbici]]: Demum commentatio parata est 3996391 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Adumbratio}}</noinclude>{{Capsa belli|conflict=Ruina Imperii Serbici|image=[[File:Situation_in_Serbian_Empire_around_1371.png|400x400px]]|caption=Res serbicae anno 1371|date=XX. Decembris 1355 – IV. Decembris 1371|result=Regnum discisum|place=Serbia}} '''Ruina Imperii Serbici''' multorum decenniorum processus saeculo XIV. erat. Postquam imperator [[Stephanus Uroš V]]. anno 1371 sine prole mortuus est, [[Imperium Serbicum]] sine herede relictum est et magnates provinciis pagisque potiti officiis suis porro suo iure fungebantur, abinde vero titulis adornari ut ''gospodin'' vel despota, qui eis temporibus imperii tributi erant. Aetas haec dilapsio aut initium casus Imperii Serbici appellatur. Inter annos 1365 et 1371 [[rex Vukašin]] una cum imperatore Uroš regnabat, illius dicioni dimidia parte australi subiacente, unde id imperium tamquam de facto [[diarchia]] haberi potest. Ante annum 1371, [[Nobilitas|nobiles]] aut imperatori Uroš aut Vukašin proxime parebant. Vukašino in [[pugna apud Hebrum]] contra [[Imperium Ottomanicum|Turcas]] anno 1371 caso, Serbiae provinciae australes in dicionem Ottomanorum venerunt atque in nomine clientes Turcarum factae sunt. Post quattuor menses Uroš quoque periit. Domini autem de rege iusto constituendo consentire nequierunt, [[Princeps Marcus|principe Marco]] Vukašini filio dimisso, discordiae inter nobiles infra annum coeperunt. Coetus anno 1374 omnino infaustus habitus est, quoniam nobiles iterum convenire non potuerunt, utrum Marco an [[princeps Lazarus]] Serbicae confoederationi ut rex praeesse deberet, ideoque regnum statu priore sine ulla auctoritate summa permanebat. Tempora post Vukašinum Urošumque mortuos principis Lazari ascensus casusque ac de imperio certamina inter provincias minores distinguebant. Lazarus enim provinciae potentissimae, [[Serbia Moravica|Serbiae Moravicae]], dominabatur. Cuius dominatui [[pugna in Campo Cosovano]] anno 1389, cum Serbia Turcis Ottomanis obstitit, finem fecit. Ante annum 1395 pleraeque provinciae australes in dicionem Turcarum venerant mediaque Serbia se etiam in potestatem Ottomanorum permisit. Lazaro filius eius [[Stephanus Lazarević|Stephanus]] successit, qui [[Despotatus Serbiae|Serbiae Despotatui]] reliquo dominabatur, donec eo tandem anno 1459 Turcae potiti sunt [[Rascia|regnumque Serbiae]] deleverunt. == Regnum Stephani Uroš V. == [[File:Empire_of_the_romans_and_serbs_en.png|thumb| Dominium Simeonis Uroš]] [[File:Loza_Nemanjica_Decani_c_2.jpg|thumb| Opus tectorium Loza Nemanjića, Uroš V, monasterium Visoki Dečani]] [[Stephanus Uroš IV Dušan|Imperatoris Dušani]] filius heresque [[Stephanus Uroš V]]. (1356-1371), etsi iam tunc XX annos natus, impotens erat neque adversus nobiles summae potestatis cupidos quid agere potuit, quare sicut pater eius Fortis appellatur, illi vero Impotentis nomen datum est. [[Simeon Uroš]] frater Dušani [[Epirus (regio historica)|Epiro]] expulsus, Serbia potiturus, postquam se anno 1356 imperatorem Graecorum, Serborum Albanorumque nominari [[Castoria (nomus Graeciae)|Castoriae]] permiserat, in eam anno 1357 ingressus est. Sephani Uroš copiae Simeonis copiis prope [[Scodra|Scodram]] in [[Zeta]] occurrerunt easque represserunt. Dum haec geruntur, [[Matthaeus Cantacuzenus]] Romani imperatoris [[Ioannes VI Cantacuzenus|Ioannis VI. Cantacuzeni]] filius iuxta limites Serbiae, Bulgariae Romaniaeque in [[Thracia]] occidentali Serbis bellum anno 1356 intulerat, sed, [[Serrhae|Serrhis]] frustra quinque millibus Turcarum suorum oppugnatis, mox in pugna a [[Dux Vojin|duce Vojin]] victus, redimendus detinebatur. Captivum demum imperator [[Ioannes V Palaeologus|Ioannes V. Palaeologus]] redemit facultatemque in [[Morea|Moream]] recedendi ei concessit. Regiones quae Urošo fidae permanserant fuerunt [[Macedonia (regio)|Macedoniae]] maxima pars, terra inter [[Strymon|Strymonem]] [[Nestus|Nestumque]] flumina non excepta, et [[Chalcidice]] paeninsula. Serbica ergo dominia in partes tres dividi poterant: terras occidentales et Zetam continentes; mediae Serbiae terram cui Uroš praeerat; et terras australes comprehendentes etiam Macedoniae partem orientalem Serrhisque capite statuto. Nobilis potentissimus [[Vojislaus Vojinović]] fuit, qui, cum Serbi Hungarique secundum Danubium certarent, cum [[Respublica Ragusina|Ragusa civitate]] iurgavit. Hungaris penitus Serbiam ingressis, exercitus Serborum ut proelium evitaret recessit. Vojislaus donec Hungari abirent opperitus, anno 1359 in Ragusam impetum fecit. Anno 1365 [[Vukašin Mrnjavčević|Vukašin]], ut una cum Urošo regnaret, rex Serbiae declaratus est et [[Ioannes Uglješa]] despota [[Serrhae|Serrhis]] factus est. == Historia == === Pugna prope Hebrum === Serbiae ac universae Balcaniae periculosior quam nobilium serbicorum dissenssiones erat [[Turcae|Turcarum]] in Europam progressus. Anno 1354 [[Paeninsula Callipolitana|Chersoneso Thraciae]] in [[Hellespontus|Hellesponti]] parte europea potiti sunt, inde in Thraciam profecti. Deinceps [[Demotica|Dimoticam]] a Romanis anno 1361 ceperunt, anno vero 1363 a Bulgaris [[Philippopolis|Philippopolim]] postremoque anno 1369 [[Adrianopolis|Adrianopolim]] urbem haud modicam abstulerunt. Circa annum 1370 maximam partem Thraciae usque ad montes [[Rhodope|Rhodopem]] [[Haemus|Haemumque]] possidebant. Quum Rhodopem tangerent, cum [[Ioannes Uglješa|Ioanne Uglješa]], qui dicionem suam ultra Mestam flumen propagaverat, conflixerunt discrimenque eorum eo maius factus est. [[File:BattleofMaritsa1371.png|thumb| Balcania mense Septembri anno 1371]] Die XXVI. Septembris 1371 rex Vukašin ac frater eius despota [[Ioannes Uglješa]] exercitum serbicum contra Turcas, quorum copiis tum [[beglerbeg]] [[Rumelia|Rumeliae]] [[Lala Şâhin Paşa]] praeerat, ducentes, in [[pugna apud Hebrum]] concurrerunt.<ref name=":1">Ostrogorsky 1956, 481.</ref> Impetus quamvis in Turcas initio ineunte anno 1371 faciendus fuisset, forte quia Uglješa Bulgariam etiam societatem inituram esse sperabat, detentus est. Rex Vukašin filiusque eius [[Princeps Marcus|Marcus]] impetum in [[Nicolaus Altomanović|Nicolaum Altomanović]] insidiabantur, cum ad orientem evocati essent, ut se Uglješae copiisque eius adiungerent, unde una facile terram Turcarum penetraverunt [[Ormenio|Germaniamque]] iuxta [[Hebrus|Hebrum]] pervenerunt, ubi Serbi neque stationes egerunt neque, ut Turcae, exploratores habebant. Praeterea neque equos ne arma quidem expedierant et incautos se fieri siverant. Turcae Serbos quiescentes aggressi victores evenerunt ducumque corpora inventa non sunt. Principi Marco patris nomen regium translatum est, qui deinde una cum imperatore Urošo regnabat. === Imperatoris mors === Postquam maior pars nobilium Serbiae a Turcis in pugna apud Hebrum interempta erat, ipse imperator Stephanus Uroš V die aut II. Aut IV. Decembris 1371 mortuus est. Quia Vukašini filio Marco titulus regius delatus erat, unus regni Serbiae successorum controversorum factus est, nobilibus suis rebus studentibus certantibusque inter se. [[Princeps Lazarus]] in Serbia septentrionali imperium verum obtinebat. Is autem, titulis neque imperialibus neque regiis acceptis, anno 1377 Bosnae regem [[Stephanus Tuartcus I|Tuartcum I]]. (qui per matrem nepos [[Stephanus Dragutin|Dragutini]] regis Serbiae fuit) tamquam in titulo [[Rex Serbiae|regem Serbiae]] fassus est. Ipsa Serbia Turcarum cliens anno 1390 facta est, licet revera usque ad annum 1459 ei primo [[Familia Lazarević|Lazarevići]], deinde [[Familia Branković|Brankovići]] dominati sint. === Georgii II. Balšić edictum === Anno 1372 Georgius patri suo [[Stracimir Balšić|Stracimir]] in loco domini Zetae superioris successit. Georgius, sicut totius familiae regno communi decuit, una cum patruis suis [[Balša II]]. praestiteque [[Georgius I. Balšić|Georgio I]]. [[Respublica Ragusina|Ragusae]] die XXX. Novembris 1373 edictum, quod leges [[Stephan Uroš V|imperatoris Stephani Uroš]] confirmaret privilegiaque mercatoribus Ragusanis concederet, vectigalibus urbi adriaticae impositis non exceptis, sanxit. Clausulam egregiam etiam continebat, quae summam potestatem soliditatemque Imperii Serbici, licet duos annos imperatore ullaque principali auctoritate caruerit, affirmabat, notamque quandam, si quis imperator novus Serborum eorumque nobilium ac terrarum fieret, eidem omnia praedicta a Balšićis translatum iri. Testes fuerunt Georgii I. [[logotheta Vitko]] et [[Dragaš Košačić]].<ref name=":2">Šuica 2000</ref> Familiae Balšićorum communitatis inusitata ratio feodalis his in litteris videri potest. === Insidiae contra Marcum === Pater cum obiisset, iunior rex Marcus iure rex una cum imperatore Urošo factus est. Mox eodem II. aut IV. Decembris 1371 mortuo genereque Njemanićorum exstincto Marcus Serbiae rei publicae princeps exstitit. Domini autem serbici eum principem summum probare ne considerare quidem dignati sunt<ref name=":3">Mihaljčić 1975, 168</ref> et motus ad potestatem liberam consequendam spectantes semper crescebant.<ref name=":4">Fine 1994, 379</ref> Utroque fratre eorumque exercitibus evulsis, familia Mrnjavčević sine ullo imperio relicta est.<ref name=":3" /> Domini circa Marcum occasionem arripientes patrimonii eius partes nimias possederunt. Ad annum 1372 Georgius I. Balšić Prisrenum Picariamque apprehendit, princeps [[Lazarus Hrebljanović]] Prištinam cepit. Ad annum 1377 [[Vuk Branković]] [[Scupi|Scupis]] potitus est et magnas albanicus [[Andreas Gopa]] quasi suo iure Achridae pollebat.<ref name=":4" /><ref name=":5">Šuica 2000, 35-36</ref> Hic fortasse etiamtum sicut ante sub Vukašino cliens Marci permanebat. Gropae gener erat Marci cognatus Ostoja Rajaković de genere Ugarčić e Travunia, qui unus nobilium serbicorum de Zachulmia Travuniaque fuit, quibus dominia in Macedoniae partibus nuper captis Dušano regnante donata essent.<ref name=":6">Šuica 200, 42</ref> Post cladem apud Hebrum [[Princeps Marcus|Marcus]] filius [[Rex Vukašin|Vukašini Mrnjavčević]] in regem coronatus dominia patris sui obtinuit. Amicitia eius cum Balšićis autem extemplo dilapsa, quod Georgius anno 1371 primam uxorem suam Oliveram Marci sororem expulit [[Prisrenum|Prisrenumque]] a Marco vi occupavit. Eodem anno [[Lazarus Hrebljanović]] [[Serbia Moravica|Serbiae Moravicae]] princeps [[Pristina|Pristinam]] expugnavit. Anno insequente Georgius [[Picaria]] capta Marcum fere omni terra, quae a septentrionibus montis Scardi est, spoliavit.<ref>Fine 1994, 380</ref> === Insidiae contra Nicolaum === Vere 1371 Marcus expeditioni adversus [[Nicolaus Altomanović|Nicolaum Altomanović]] occidentalis imperii dominum maximum parandae adfuit, quam praeparationem rex Vukašin cum [[Georgius I Balšić|Georgio I. Balšić]] [[Zeta|Zetae]] domino, cui regis filia Olivera uxor erat, adhibuerunt. Eiusdem anni mense Iulio, castris iuxta [[Scodra|Scodram]] Balšićorum metatis, Marcus Vukašinque in [[Anagastum]] in terra Altomanović incursuri erant, quae autem incursio facta non est, cum [[Ottomani|Turcae]] despotae [[Ioannes Uglješa|Ioannis Uglješae]], domini [[Serrhae|Serrharum]] ac fratris Vukašini minoris in Macedonia occidentali dominantis dominiis imminerent, quare Mrnjavčevićorum copiae confestim ad occidentem missae sunt.<ref>Mihaljčić 1975, 137</ref><ref name=":7">Fine 1994, 377</ref> Socios cum nequaquam sibi admovere potuissent, tandem fratres terram Turcarum cum exercitu intraverunt. Die XXVI. Septembris anno 1371 in pugna apud Hebrum Turcae exercitum serbicum ad tantam internecionem deleverunt, ut ne cadavera quidem Vukašini Iohannisve Uglješae unquam reperta sint. Is locus, ubi pugnatum est, prope [[Ormenion|Ormenionem]] villam in hodierna Graecia orientali, ab illo tempore ''Sırp Sındığı'', Fuga Serborum videlicet, lingua Turcica appellatur. Pugnae huius eventus graves fuerunt, Turcis enim via in [[Paeninsula Balcanica|Balcanicam paeninsulam]] ita patefacta est.<ref>Fine 1994, 379-382</ref><ref>Ćorović 2001, Маричка погибија</ref> 1371 anno Georgius [[Respublica Ragusina|Ragusae civitati]] [[Vukašin Mrnjavčević|Vukašinum Mrnjavčević]] filiumque eiusdem necnon exercitus eorum circa [[Scodra|Scodram]] secum morari impetumque in Altomanović moliri rettulit. Ragusa, eam expeditionem sibi utilem fore rata, militibus commeatuique vehendis procurandis navibus adiuvabat. Cum autem Vukašin Marcusque in auxilium [[Ioannes Uglješa|Ioanni Uglješae]] abiissent, quae contra Turcas excursio tota apud Hebrum in excidium obvenit, expeditio numquam facta est. At Altomanović tunc tanto maius discrimen imminebat. Nam inita inter principem [[Lazarus Hrebljanović|Lazarum Hrebljanović]] banumque [[Stephanus Tuartcus I|Tuartcum I]]. [[Bosnia|Bosnae]] ad Niculaum Altomanović devinciendum societate, rebus suis Altomanović desperans cum Georgio agere coepit. Plerique historici consentiunt, condicionibus statutis, Georgium urbes [[Tribulium]], [[Canales (Croatia)|Canales]] [[Neocastrum (Albania)|Neocastrumque]] ab Altomanović accepisse forteque, ne bello adesset, pretium aliquod. Sunt autem historici, qui, secundum [[Mauro Orbini|Mauronis Orbini]] narrationem, Gerogium numquam talem pactionem iniisse, sed potius eum urbes easdem post Altomanović anno 1373 devictum deprehendisse dicant.<ref name=":7" /> === Coetus anni 1374 === Coetus vel Sabor die XXVI. Septembris anno 1374, ipso tertio anno post pugnam apud Hebrum habitus est, ut discordias inter nobiles Serbiae sedaret. Tam Marcus quam Lazarus regis titulum sibi vindicabant, Vuko Branković Lazaro favente.<ref>Popović 1988, 18</ref> === Tuartci coronatio === Die XXVI. Octobris anno 1377 se Tuartcus in Stephanum Tuartcum I. ''dei gratia regem Serborum, Bosnae ac maritimarum occidentaliumque terrarum'' coronari permisit. Sunt hodie historici, qui eum in [[Monasterium Mileševa|monasterio Mileševa]] coronatum esse censent, licet argumenta desint.<ref name=":1" /> Aliud quod esse potest et quod argumenta archaeologica probant est, ut in Mile prope [[Visoko|Visokonem]], in ecclesia quae [[Stephanus II Kotromanić|Stephano II. Kotromanić]] regnante aedificata erat ubique etiam iuxta patruum suum Stephanum II. sepultus est, coronatus sit.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Stephanus vel ''Stefan'' titulus usitatus [[Genus Njemanić|generis Njemanić]] principum fuit. Annis 1375-1377 Tuartcus genealogiam insolitam confecit, qua originem suam ad Njemanićos spectare ostenderet. === Balšić mors === Georgius die XIII. Ianuario anno 1378 [[Scodra|Scodrae]] mortuus est. Zetae principatus ad fratrum eius minorem [[Balša II|Balšam II]]. translatus est. Georgii mortis causa inter Zetae vicinos commotus magnus concitatus est. Bosnae banus Tuartcus I. Georgii dominia [[Ragusium|Ragusae]] finitima anno 1377 suae dicionis fecerat, etiamque reliquas terras maritimas inter [[Sinus Risonicus|Sinum Risonicum]] et eas terras, quas anno 1377 in suam potestatem redegerat. Quas terras Georgii mortis gratia Tuartcus sine ullo metu repugnandi possidere potuit. [[Vuk Branković]] occasione oblata quoque usus est ut Georgii dominis potiretur. Copiis in [[Metohija|Metohijam]] missis, Prisrenum ac cetera Georgii in ea regione territoria cepit.<ref>Fine 1994, 389</ref> === Ortus Lazari ===   Ad annum 1379 princeps Lazarus Hrebljanović pagi [[Pomoravlje]] praeses potentissimus nobilium Serbiae esse videbatur. Quamvis se in litteris suis [[Autocrator|autocratorem]] omnium [[Serbi|Serborum]] appellaret, verumtamen potentia, ut Serbiae terram universam in imperium suum venire cogere posset, egebat. Familiae [[Familia Balšić|Balšićorum]] [[Familia Mrnjavčević|Mrnjavčevićorumque]], [[Constantinus Dragaš]] (qui per matrem fuit de genere Njemanić), Vuk Branković et Tuartcus ac Radoslaus Halpen quisque in dominiis propriis suo consilio utens regnabat.<ref>Mihaljčić 1975, 164–165, 220</ref> Quum anno 1377 [[Mileševa|Mileševae]] [[Metropolita|metropolitanus]] Tuartcum I. in regem Serborum, Bosnae ac maritimarum occidentalium terrarum coronavisset, praeter Marcum alter rex, qui Serbiae imperii quasdam partes occidentales sumpserat, res serbicas accessit.<ref>Fine 1994, 393</ref> Arreptis anno 1379 Nicolai Altomanović dominiis, [[Radič Branković|Radičium Branković]] suae potestati subiecit.<ref>Ćirković 2004, 81</ref> === Pugna in Campo Cosovano === [[File:Propast_Srpskog_carstva_na_Kosovu_1389,_A._Bocarić.jpg|thumb| ''Pernicies Imperii Serbici in Kosovia.'']] Die XXVIII. Iunii 1389 copiae serbicae, quibus princeps Lazarus, Vuk Branković et Tuartci nobilis [[Vlatko Vuković]] de Zachulmia praeerant, exercitui Turcarun, [[Muradus I (sultanus Ottomanicus)|Murado I.]] sultano filiisque eius duobus Baiazete ac Yakubo ducibus, occurrerunt. [[Pugna in campo Cosovano|Pugna haec Cosovana]] fuit, medii aevi rerum serbicarum clarissima. Si prior [[pugna apud Hebrum]] initium finis Imperii Serbici fuerat, pugna Cosovana nondum XX post annos mors illius significavit. Maior pars exercitus serbici iterum concisa est, quamquam proelium Serbis initio bene procedebat. Nam Vuk Branković a cornu dextro, postquam equites serbici primo sinistrum latus turcicum tam acriter invaserant, ut et id deiecerint et medium exercitum presserint, Turcarum sinistrum, cui Yakub imperabat, depulit videbaturque res sibi secundae esse. Turcarum cornu dextro, quod e quattuor turcicis, duabus serbicis atque una bulgara acie consistebat, Baiazetes alter filius Muradi imperabat, qui Vlatkonis Vuković ac sinistri serbici partem serbicam bosnensemque impetus impellebat. Baiazetes cum subsidiis integris expeditisque Lazari Serbis, qui medium turcicum acerbe premebant, occurrit. Milites eius ad ipsum Lazarum vulneratum perrumpentes, eum aliosque nobiles serbicos ceperunt coramque facie Muradi moribundi (nam a falso quodam transfuga Serbo, [[Miloš Obilić|Milošo Obilić]] nomine, pugione percussus erat) attraxerunt, qui, ante mortuus est, tam Lazarum quam ceteros nobiles decollari adspexit. Serbis recedentibus, exercitus turcicus se quoque detrimenti magni causa recepit, ipsoque Baiazete Adrianopolim, ut ibi regni sui res muniret, pergente. Principi serbico fidelisbusque eius pugna clades fuit,<ref>Fine 1994, 408-411</ref> nam quamvis hostium agminis partem magnam delevissent, tamen paucis copiis serbicis relictis, Turcis ab oriente copiae multo plures erant, ideoque ii reguli, qui nondum Turcarum essent clientes, deinceps annis proximis se in illorum dicionem permittebant.<ref name=":8">Fine 1994, 408</ref> Maxima parte exercitus serbici pugna absumpta,<ref name=":8" /> Lazaro Muradoque in eadem occisis, copiae relictae campo demum discesserunt. Turcis urgentibus,<ref name=":4" /> aliqui nobiles Serbi filias suas, imprimis filia Lazari, Baiazeti in matrimonium dederunt.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Conubii gratia [[Stephanus Lazarević]] socius Baiazetis fidelis factus est copiasque ei amplas in bellis posteris, inter alias in [[pugna apud Nicopolim]], praebebat. [[Despotatus Serbiae]] exinde saepe cum [[Regnum Hungariae|Hungaris]] sociis [[Imperium Ottomanicum|Turcas]] vincere conatus tandem anno 1459 iterumque anno 1540 ab his devictus est. == Administratio == [[File:Central_balkans_1373_1395.png|thumb| Dominia in Balcania media, quae post excidium Imperii Serbici orta sunt (1373–1395)]] {| class="wikitable" ! colspan="4" style="background:#ffdead;" |Provinciae |- ! style="background:#ffdead;" | Tabula geographica ! style="background:#ffdead;" | Nomen (Territorium) ! style="background:#ffdead;" | Princeps/Principes ! style="background:#ffdead;" | Notae |- |[[File:Moravian_Serbia.png|102x102px]] | style="background:#efdecd;" |'''''Serbia Moravia'''''<br />(Serbia Media) | Lazarus Hrebeljanović<br />Stephanus Lazarević | cliens Ottomanorum 1390- |- |[[File:Principality_of_Zeta.png|100x100px]] | '''''Dominium Zeta'''''<br />(Mons Niger australis et Albania septentrionalis extrema) | Familia nobilis Balšić | . |- |[[File:Kingdom_of_Prilep.png|128x128px]] | '''''Dominium Prilep'''''<br />([[Macedonia Septentrionalis]] Occidentalis) | Marcus Mrnjavčević | Post Hebrum cliens Ottomanorum fit. |- |[[File:Principality_of_Velbazhd.png|100x100px]] | '''''Dominium familiae Dejanović'''''<br />([[Macedonia Septentrionalis]] Orientalis) | Ioannes Dragaš<br />Constantinus Dejanović | Post Hebrum cliens Ottomanorum fit. |- |[[File:Realm_of_Brankovic.png|100x100px]] | '''''Terra Branković'''''<br />(Rascia inferior, [[Kosovia]] et [[Scupi|Vardar superior]] ) | Vuk Branković<br />Georgius Branković | Cliens Ottomanorum 1392-1396 |- |[[File:Principality_of_Hlapen.png|100x100px]] | '''''[[Voden Lordship|Dominium Vodenense]]'''''<br />([[Macedonia Graeca|Macedonia Aegaea]] Occidentalis) | Radoslaus Hlapen<br />Nicolaus Bagaš | Ante annum 1385 cliens Ottomanorum fit. |- | colspan="4" style="text-align:center;" | <small>Brevis:</small> |- |[[File:Realm_of_Vojislav_Vojinović_and_Nikola_Altomanović.png|128x128px]] | '''''Pagus Altomanović'''''<br />(Herzegovina, Rascia, Kosovia septentrionalis et Zlatibor ) | Nicolaus Altomanović | Regio a nobilibus finitimis anno 1373 expugnata. |} {{Notae|24em}} <references /> == Fontes == * Ostrogorsky, George (1956). ''History of the Byzantine State''. Oxford: Basil Blackwell. * Šuica, Marko (2000). ''Немирно доба српског средњег века. Властела српских обласних господара''. Službeni list SRJ. * Mihaljčić, Rade (1975). ''Крај Српског царства''. Belgrade: Srpska književna zadruga. * Fine, John Van Antwerp Jr. (1994) [1987]. ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. * Ćorović, Vladimir (2001). ''Istorija srpskog naroda'' (Internet ed.). Belgrade: Ars Libri. * Popović, Tatyana (1988). ''Prince Marko: The Hero of South Slavic Epics''. New York: Syracuse University Press. * Ćirković, Sima (2004). ''The Serbs''. Malden: Blackwell Publishing. tpq14k8cqil9vfuq1vl1meiyv3h7shd 3996946 3996944 2026-10-25T15:29:46Z Setefarong 204243 3996946 wikitext text/x-wiki {{Capsa belli|conflict=Ruina Imperii Serbici|image=[[File:Situation_in_Serbian_Empire_around_1371.png|400x400px]]|caption=Res serbicae anno 1371|date=XX. Decembris 1355 – IV. Decembris 1371|result=Regnum discisum|place=Serbia}} '''Ruina Imperii Serbici''' multorum decenniorum processus saeculo XIV. erat. Postquam imperator [[Stephanus Uroš V]]. anno 1371 sine prole mortuus est, [[Imperium Serbicum]] sine herede relictum est et magnates provinciis pagisque potiti officiis suis porro suo iure fungebantur, abinde vero titulis adornari ut ''gospodin'' vel despota, qui eis temporibus imperii tributi erant. Aetas haec dilapsio aut initium casus Imperii Serbici appellatur. Inter annos 1365 et 1371 [[rex Vukašin]] una cum imperatore Uroš regnabat, illius dicioni dimidia parte australi subiacente, unde id imperium tamquam de facto [[diarchia]] haberi potest. Ante annum 1371, [[Nobilitas|nobiles]] aut imperatori Uroš aut Vukašin proxime parebant. Vukašino in [[pugna apud Hebrum]] contra [[Imperium Ottomanicum|Turcas]] anno 1371 caso, Serbiae provinciae australes in dicionem Ottomanorum venerunt atque in nomine clientes Turcarum factae sunt. Post quattuor menses Uroš quoque periit. Domini autem de rege iusto constituendo consentire nequierunt, [[Princeps Marcus|principe Marco]] Vukašini filio dimisso, discordiae inter nobiles infra annum coeperunt. Coetus anno 1374 omnino infaustus habitus est, quoniam nobiles iterum convenire non potuerunt, utrum Marco an [[princeps Lazarus]] Serbicae confoederationi ut rex praeesse deberet, ideoque regnum statu priore sine ulla auctoritate summa permanebat. Tempora post Vukašinum Urošumque mortuos principis Lazari ascensus casusque ac de imperio certamina inter provincias minores distinguebant. Lazarus enim provinciae potentissimae, [[Serbia Moravica|Serbiae Moravicae]], dominabatur. Cuius dominatui [[pugna in Campo Cosovano]] anno 1389, cum Serbia Turcis Ottomanis obstitit, finem fecit. Ante annum 1395 pleraeque provinciae australes in dicionem Turcarum venerant mediaque Serbia se etiam in potestatem Ottomanorum permisit. Lazaro filius eius [[Stephanus Lazarević|Stephanus]] successit, qui [[Despotatus Serbiae|Serbiae Despotatui]] reliquo dominabatur, donec eo tandem anno 1459 Turcae potiti sunt [[Rascia|regnumque Serbiae]] deleverunt. == Regnum Stephani Uroš V. == [[File:Empire_of_the_romans_and_serbs_en.png|thumb| Dominium Simeonis Uroš]] [[File:Loza_Nemanjica_Decani_c_2.jpg|thumb| Opus tectorium Loza Nemanjića, Uroš V, monasterium Visoki Dečani]] [[Stephanus Uroš IV Dušan|Imperatoris Dušani]] filius heresque [[Stephanus Uroš V]]. (1356-1371), etsi iam tunc XX annos natus, impotens erat neque adversus nobiles summae potestatis cupidos quid agere potuit, quare sicut pater eius Fortis appellatur, illi vero Impotentis nomen datum est. [[Simeon Uroš]] frater Dušani [[Epirus (regio historica)|Epiro]] expulsus, Serbia potiturus, postquam se anno 1356 imperatorem Graecorum, Serborum Albanorumque nominari [[Castoria (nomus Graeciae)|Castoriae]] permiserat, in eam anno 1357 ingressus est. Sephani Uroš copiae Simeonis copiis prope [[Scodra|Scodram]] in [[Zeta]] occurrerunt easque represserunt. Dum haec geruntur, [[Matthaeus Cantacuzenus]] Romani imperatoris [[Ioannes VI Cantacuzenus|Ioannis VI. Cantacuzeni]] filius iuxta limites Serbiae, Bulgariae Romaniaeque in [[Thracia]] occidentali Serbis bellum anno 1356 intulerat, sed, [[Serrhae|Serrhis]] frustra quinque millibus Turcarum suorum oppugnatis, mox in pugna a [[Dux Vojin|duce Vojin]] victus, redimendus detinebatur. Captivum demum imperator [[Ioannes V Palaeologus|Ioannes V. Palaeologus]] redemit facultatemque in [[Morea|Moream]] recedendi ei concessit. Regiones quae Urošo fidae permanserant fuerunt [[Macedonia (regio)|Macedoniae]] maxima pars, terra inter [[Strymon|Strymonem]] [[Nestus|Nestumque]] flumina non excepta, et [[Chalcidice]] paeninsula. Serbica ergo dominia in partes tres dividi poterant: terras occidentales et Zetam continentes; mediae Serbiae terram cui Uroš praeerat; et terras australes comprehendentes etiam Macedoniae partem orientalem Serrhisque capite statuto. Nobilis potentissimus [[Vojislaus Vojinović]] fuit, qui, cum Serbi Hungarique secundum Danubium certarent, cum [[Respublica Ragusina|Ragusa civitate]] iurgavit. Hungaris penitus Serbiam ingressis, exercitus Serborum ut proelium evitaret recessit. Vojislaus donec Hungari abirent opperitus, anno 1359 in Ragusam impetum fecit. Anno 1365 [[Vukašin Mrnjavčević|Vukašin]], ut una cum Urošo regnaret, rex Serbiae declaratus est et [[Ioannes Uglješa]] despota [[Serrhae|Serrhis]] factus est. == Historia == === Pugna prope Hebrum === Serbiae ac universae Balcaniae periculosior quam nobilium serbicorum dissenssiones erat [[Turcae|Turcarum]] in Europam progressus. Anno 1354 [[Paeninsula Callipolitana|Chersoneso Thraciae]] in [[Hellespontus|Hellesponti]] parte europea potiti sunt, inde in Thraciam profecti. Deinceps [[Demotica|Dimoticam]] a Romanis anno 1361 ceperunt, anno vero 1363 a Bulgaris [[Philippopolis|Philippopolim]] postremoque anno 1369 [[Adrianopolis|Adrianopolim]] urbem haud modicam abstulerunt. Circa annum 1370 maximam partem Thraciae usque ad montes [[Rhodope|Rhodopem]] [[Haemus|Haemumque]] possidebant. Quum Rhodopem tangerent, cum [[Ioannes Uglješa|Ioanne Uglješa]], qui dicionem suam ultra Mestam flumen propagaverat, conflixerunt discrimenque eorum eo maius factus est. [[File:BattleofMaritsa1371.png|thumb| Balcania mense Septembri anno 1371]] Die XXVI. Septembris 1371 rex Vukašin ac frater eius despota [[Ioannes Uglješa]] exercitum serbicum contra Turcas, quorum copiis tum [[beglerbeg]] [[Rumelia|Rumeliae]] [[Lala Şâhin Paşa]] praeerat, ducentes, in [[pugna apud Hebrum]] concurrerunt.<ref name=":1">Ostrogorsky 1956, 481.</ref> Impetus quamvis in Turcas initio ineunte anno 1371 faciendus fuisset, forte quia Uglješa Bulgariam etiam societatem inituram esse sperabat, detentus est. Rex Vukašin filiusque eius [[Princeps Marcus|Marcus]] impetum in [[Nicolaus Altomanović|Nicolaum Altomanović]] insidiabantur, cum ad orientem evocati essent, ut se Uglješae copiisque eius adiungerent, unde una facile terram Turcarum penetraverunt [[Ormenio|Germaniamque]] iuxta [[Hebrus|Hebrum]] pervenerunt, ubi Serbi neque stationes egerunt neque, ut Turcae, exploratores habebant. Praeterea neque equos ne arma quidem expedierant et incautos se fieri siverant. Turcae Serbos quiescentes aggressi victores evenerunt ducumque corpora inventa non sunt. Principi Marco patris nomen regium translatum est, qui deinde una cum imperatore Urošo regnabat. === Imperatoris mors === Postquam maior pars nobilium Serbiae a Turcis in pugna apud Hebrum interempta erat, ipse imperator Stephanus Uroš V die aut II. Aut IV. Decembris 1371 mortuus est. Quia Vukašini filio Marco titulus regius delatus erat, unus regni Serbiae successorum controversorum factus est, nobilibus suis rebus studentibus certantibusque inter se. [[Princeps Lazarus]] in Serbia septentrionali imperium verum obtinebat. Is autem, titulis neque imperialibus neque regiis acceptis, anno 1377 Bosnae regem [[Stephanus Tuartcus I|Tuartcum I]]. (qui per matrem nepos [[Stephanus Dragutin|Dragutini]] regis Serbiae fuit) tamquam in titulo [[Rex Serbiae|regem Serbiae]] fassus est. Ipsa Serbia Turcarum cliens anno 1390 facta est, licet revera usque ad annum 1459 ei primo [[Familia Lazarević|Lazarevići]], deinde [[Familia Branković|Brankovići]] dominati sint. === Georgii II. Balšić edictum === Anno 1372 Georgius patri suo [[Stracimir Balšić|Stracimir]] in loco domini Zetae superioris successit. Georgius, sicut totius familiae regno communi decuit, una cum patruis suis [[Balša II]]. praestiteque [[Georgius I. Balšić|Georgio I]]. [[Respublica Ragusina|Ragusae]] die XXX. Novembris 1373 edictum, quod leges [[Stephan Uroš V|imperatoris Stephani Uroš]] confirmaret privilegiaque mercatoribus Ragusanis concederet, vectigalibus urbi adriaticae impositis non exceptis, sanxit. Clausulam egregiam etiam continebat, quae summam potestatem soliditatemque Imperii Serbici, licet duos annos imperatore ullaque principali auctoritate caruerit, affirmabat, notamque quandam, si quis imperator novus Serborum eorumque nobilium ac terrarum fieret, eidem omnia praedicta a Balšićis translatum iri. Testes fuerunt Georgii I. [[logotheta Vitko]] et [[Dragaš Košačić]].<ref name=":2">Šuica 2000</ref> Familiae Balšićorum communitatis inusitata ratio feodalis his in litteris videri potest. === Insidiae contra Marcum === Pater cum obiisset, iunior rex Marcus iure rex una cum imperatore Urošo factus est. Mox eodem II. aut IV. Decembris 1371 mortuo genereque Njemanićorum exstincto Marcus Serbiae rei publicae princeps exstitit. Domini autem serbici eum principem summum probare ne considerare quidem dignati sunt<ref name=":3">Mihaljčić 1975, 168</ref> et motus ad potestatem liberam consequendam spectantes semper crescebant.<ref name=":4">Fine 1994, 379</ref> Utroque fratre eorumque exercitibus evulsis, familia Mrnjavčević sine ullo imperio relicta est.<ref name=":3" /> Domini circa Marcum occasionem arripientes patrimonii eius partes nimias possederunt. Ad annum 1372 Georgius I. Balšić Prisrenum Picariamque apprehendit, princeps [[Lazarus Hrebljanović]] Prištinam cepit. Ad annum 1377 [[Vuk Branković]] [[Scupi|Scupis]] potitus est et magnas albanicus [[Andreas Gopa]] quasi suo iure Achridae pollebat.<ref name=":4" /><ref name=":5">Šuica 2000, 35-36</ref> Hic fortasse etiamtum sicut ante sub Vukašino cliens Marci permanebat. Gropae gener erat Marci cognatus Ostoja Rajaković de genere Ugarčić e Travunia, qui unus nobilium serbicorum de Zachulmia Travuniaque fuit, quibus dominia in Macedoniae partibus nuper captis Dušano regnante donata essent.<ref name=":6">Šuica 200, 42</ref> Post cladem apud Hebrum [[Princeps Marcus|Marcus]] filius [[Rex Vukašin|Vukašini Mrnjavčević]] in regem coronatus dominia patris sui obtinuit. Amicitia eius cum Balšićis autem extemplo dilapsa, quod Georgius anno 1371 primam uxorem suam Oliveram Marci sororem expulit [[Prisrenum|Prisrenumque]] a Marco vi occupavit. Eodem anno [[Lazarus Hrebljanović]] [[Serbia Moravica|Serbiae Moravicae]] princeps [[Pristina|Pristinam]] expugnavit. Anno insequente Georgius [[Picaria]] capta Marcum fere omni terra, quae a septentrionibus montis Scardi est, spoliavit.<ref>Fine 1994, 380</ref> === Insidiae contra Nicolaum === Vere 1371 Marcus expeditioni adversus [[Nicolaus Altomanović|Nicolaum Altomanović]] occidentalis imperii dominum maximum parandae adfuit, quam praeparationem rex Vukašin cum [[Georgius I Balšić|Georgio I. Balšić]] [[Zeta|Zetae]] domino, cui regis filia Olivera uxor erat, adhibuerunt. Eiusdem anni mense Iulio, castris iuxta [[Scodra|Scodram]] Balšićorum metatis, Marcus Vukašinque in [[Anagastum]] in terra Altomanović incursuri erant, quae autem incursio facta non est, cum [[Ottomani|Turcae]] despotae [[Ioannes Uglješa|Ioannis Uglješae]], domini [[Serrhae|Serrharum]] ac fratris Vukašini minoris in Macedonia occidentali dominantis dominiis imminerent, quare Mrnjavčevićorum copiae confestim ad occidentem missae sunt.<ref>Mihaljčić 1975, 137</ref><ref name=":7">Fine 1994, 377</ref> Socios cum nequaquam sibi admovere potuissent, tandem fratres terram Turcarum cum exercitu intraverunt. Die XXVI. Septembris anno 1371 in pugna apud Hebrum Turcae exercitum serbicum ad tantam internecionem deleverunt, ut ne cadavera quidem Vukašini Iohannisve Uglješae unquam reperta sint. Is locus, ubi pugnatum est, prope [[Ormenion|Ormenionem]] villam in hodierna Graecia orientali, ab illo tempore ''Sırp Sındığı'', Fuga Serborum videlicet, lingua Turcica appellatur. Pugnae huius eventus graves fuerunt, Turcis enim via in [[Paeninsula Balcanica|Balcanicam paeninsulam]] ita patefacta est.<ref>Fine 1994, 379-382</ref><ref>Ćorović 2001, Маричка погибија</ref> 1371 anno Georgius [[Respublica Ragusina|Ragusae civitati]] [[Vukašin Mrnjavčević|Vukašinum Mrnjavčević]] filiumque eiusdem necnon exercitus eorum circa [[Scodra|Scodram]] secum morari impetumque in Altomanović moliri rettulit. Ragusa, eam expeditionem sibi utilem fore rata, militibus commeatuique vehendis procurandis navibus adiuvabat. Cum autem Vukašin Marcusque in auxilium [[Ioannes Uglješa|Ioanni Uglješae]] abiissent, quae contra Turcas excursio tota apud Hebrum in excidium obvenit, expeditio numquam facta est. At Altomanović tunc tanto maius discrimen imminebat. Nam inita inter principem [[Lazarus Hrebljanović|Lazarum Hrebljanović]] banumque [[Stephanus Tuartcus I|Tuartcum I]]. [[Bosnia|Bosnae]] ad Niculaum Altomanović devinciendum societate, rebus suis Altomanović desperans cum Georgio agere coepit. Plerique historici consentiunt, condicionibus statutis, Georgium urbes [[Tribulium]], [[Canales (Croatia)|Canales]] [[Neocastrum (Albania)|Neocastrumque]] ab Altomanović accepisse forteque, ne bello adesset, pretium aliquod. Sunt autem historici, qui, secundum [[Mauro Orbini|Mauronis Orbini]] narrationem, Gerogium numquam talem pactionem iniisse, sed potius eum urbes easdem post Altomanović anno 1373 devictum deprehendisse dicant.<ref name=":7" /> === Coetus anni 1374 === Coetus vel Sabor die XXVI. Septembris anno 1374, ipso tertio anno post pugnam apud Hebrum habitus est, ut discordias inter nobiles Serbiae sedaret. Tam Marcus quam Lazarus regis titulum sibi vindicabant, Vuko Branković Lazaro favente.<ref>Popović 1988, 18</ref> === Tuartci coronatio === Die XXVI. Octobris anno 1377 se Tuartcus in Stephanum Tuartcum I. ''dei gratia regem Serborum, Bosnae ac maritimarum occidentaliumque terrarum'' coronari permisit. Sunt hodie historici, qui eum in [[Monasterium Mileševa|monasterio Mileševa]] coronatum esse censent, licet argumenta desint.<ref name=":1" /> Aliud quod esse potest et quod argumenta archaeologica probant est, ut in Mile prope [[Visoko|Visokonem]], in ecclesia quae [[Stephanus II Kotromanić|Stephano II. Kotromanić]] regnante aedificata erat ubique etiam iuxta patruum suum Stephanum II. sepultus est, coronatus sit.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Stephanus vel ''Stefan'' titulus usitatus [[Genus Njemanić|generis Njemanić]] principum fuit. Annis 1375-1377 Tuartcus genealogiam insolitam confecit, qua originem suam ad Njemanićos spectare ostenderet. === Balšić mors === Georgius die XIII. Ianuario anno 1378 [[Scodra|Scodrae]] mortuus est. Zetae principatus ad fratrum eius minorem [[Balša II|Balšam II]]. translatus est. Georgii mortis causa inter Zetae vicinos commotus magnus concitatus est. Bosnae banus Tuartcus I. Georgii dominia [[Ragusium|Ragusae]] finitima anno 1377 suae dicionis fecerat, etiamque reliquas terras maritimas inter [[Sinus Risonicus|Sinum Risonicum]] et eas terras, quas anno 1377 in suam potestatem redegerat. Quas terras Georgii mortis gratia Tuartcus sine ullo metu repugnandi possidere potuit. [[Vuk Branković]] occasione oblata quoque usus est ut Georgii dominis potiretur. Copiis in [[Metohija|Metohijam]] missis, Prisrenum ac cetera Georgii in ea regione territoria cepit.<ref>Fine 1994, 389</ref> === Ortus Lazari ===   Ad annum 1379 princeps Lazarus Hrebljanović pagi [[Pomoravlje]] praeses potentissimus nobilium Serbiae esse videbatur. Quamvis se in litteris suis [[Autocrator|autocratorem]] omnium [[Serbi|Serborum]] appellaret, verumtamen potentia, ut Serbiae terram universam in imperium suum venire cogere posset, egebat. Familiae [[Familia Balšić|Balšićorum]] [[Familia Mrnjavčević|Mrnjavčevićorumque]], [[Constantinus Dragaš]] (qui per matrem fuit de genere Njemanić), Vuk Branković et Tuartcus ac Radoslaus Halpen quisque in dominiis propriis suo consilio utens regnabat.<ref>Mihaljčić 1975, 164–165, 220</ref> Quum anno 1377 [[Mileševa|Mileševae]] [[Metropolita|metropolitanus]] Tuartcum I. in regem Serborum, Bosnae ac maritimarum occidentalium terrarum coronavisset, praeter Marcum alter rex, qui Serbiae imperii quasdam partes occidentales sumpserat, res serbicas accessit.<ref>Fine 1994, 393</ref> Arreptis anno 1379 Nicolai Altomanović dominiis, [[Radič Branković|Radičium Branković]] suae potestati subiecit.<ref>Ćirković 2004, 81</ref> === Pugna in Campo Cosovano === [[File:Propast_Srpskog_carstva_na_Kosovu_1389,_A._Bocarić.jpg|thumb| ''Pernicies Imperii Serbici in Kosovia.'']] Die XXVIII. Iunii 1389 copiae serbicae, quibus princeps Lazarus, Vuk Branković et Tuartci nobilis [[Vlatko Vuković]] de Zachulmia praeerant, exercitui Turcarun, [[Muradus I (sultanus Ottomanicus)|Murado I.]] sultano filiisque eius duobus Baiazete ac Yakubo ducibus, occurrerunt. [[Pugna in campo Cosovano|Pugna haec Cosovana]] fuit, medii aevi rerum serbicarum clarissima. Si prior [[pugna apud Hebrum]] initium finis Imperii Serbici fuerat, pugna Cosovana nondum XX post annos mors illius significavit. Maior pars exercitus serbici iterum concisa est, quamquam proelium Serbis initio bene procedebat. Nam Vuk Branković a cornu dextro, postquam equites serbici primo sinistrum latus turcicum tam acriter invaserant, ut et id deiecerint et medium exercitum presserint, Turcarum sinistrum, cui Yakub imperabat, depulit videbaturque res sibi secundae esse. Turcarum cornu dextro, quod e quattuor turcicis, duabus serbicis atque una bulgara acie consistebat, Baiazetes alter filius Muradi imperabat, qui Vlatkonis Vuković ac sinistri serbici partem serbicam bosnensemque impetus impellebat. Baiazetes cum subsidiis integris expeditisque Lazari Serbis, qui medium turcicum acerbe premebant, occurrit. Milites eius ad ipsum Lazarum vulneratum perrumpentes, eum aliosque nobiles serbicos ceperunt coramque facie Muradi moribundi (nam a falso quodam transfuga Serbo, [[Miloš Obilić|Milošo Obilić]] nomine, pugione percussus erat) attraxerunt, qui, ante mortuus est, tam Lazarum quam ceteros nobiles decollari adspexit. Serbis recedentibus, exercitus turcicus se quoque detrimenti magni causa recepit, ipsoque Baiazete Adrianopolim, ut ibi regni sui res muniret, pergente. Principi serbico fidelisbusque eius pugna clades fuit,<ref>Fine 1994, 408-411</ref> nam quamvis hostium agminis partem magnam delevissent, tamen paucis copiis serbicis relictis, Turcis ab oriente copiae multo plures erant, ideoque ii reguli, qui nondum Turcarum essent clientes, deinceps annis proximis se in illorum dicionem permittebant.<ref name=":8">Fine 1994, 408</ref> Maxima parte exercitus serbici pugna absumpta,<ref name=":8" /> Lazaro Muradoque in eadem occisis, copiae relictae campo demum discesserunt. Turcis urgentibus,<ref name=":4" /> aliqui nobiles Serbi filias suas, imprimis filia Lazari, Baiazeti in matrimonium dederunt.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Conubii gratia [[Stephanus Lazarević]] socius Baiazetis fidelis factus est copiasque ei amplas in bellis posteris, inter alias in [[pugna apud Nicopolim]], praebebat. [[Despotatus Serbiae]] exinde saepe cum [[Regnum Hungariae|Hungaris]] sociis [[Imperium Ottomanicum|Turcas]] vincere conatus tandem anno 1459 iterumque anno 1540 ab his devictus est. == Administratio == [[File:Central_balkans_1373_1395.png|thumb| Dominia in Balcania media, quae post excidium Imperii Serbici orta sunt (1373–1395)]] {| class="wikitable" ! colspan="4" style="background:#ffdead;" |Provinciae |- ! style="background:#ffdead;" | Tabula geographica ! style="background:#ffdead;" | Nomen (Territorium) ! style="background:#ffdead;" | Princeps/Principes ! style="background:#ffdead;" | Notae |- |[[File:Moravian_Serbia.png|102x102px]] | style="background:#efdecd;" |'''''Serbia Moravia'''''<br />(Serbia Media) | Lazarus Hrebeljanović<br />Stephanus Lazarević | cliens Ottomanorum 1390- |- |[[File:Principality_of_Zeta.png|100x100px]] | '''''Dominium Zeta'''''<br />(Mons Niger australis et Albania septentrionalis extrema) | Familia nobilis Balšić | . |- |[[File:Kingdom_of_Prilep.png|128x128px]] | '''''Dominium Prilep'''''<br />([[Macedonia Septentrionalis]] Occidentalis) | Marcus Mrnjavčević | Post Hebrum cliens Ottomanorum fit. |- |[[File:Principality_of_Velbazhd.png|100x100px]] | '''''Dominium familiae Dejanović'''''<br />([[Macedonia Septentrionalis]] Orientalis) | Ioannes Dragaš<br />Constantinus Dejanović | Post Hebrum cliens Ottomanorum fit. |- |[[File:Realm_of_Brankovic.png|100x100px]] | '''''Terra Branković'''''<br />(Rascia inferior, [[Kosovia]] et [[Scupi|Vardar superior]] ) | Vuk Branković<br />Georgius Branković | Cliens Ottomanorum 1392-1396 |- |[[File:Principality_of_Hlapen.png|100x100px]] | '''''[[Voden Lordship|Dominium Vodenense]]'''''<br />([[Macedonia Graeca|Macedonia Aegaea]] Occidentalis) | Radoslaus Hlapen<br />Nicolaus Bagaš | Ante annum 1385 cliens Ottomanorum fit. |- | colspan="4" style="text-align:center;" | <small>Brevis:</small> |- |[[File:Realm_of_Vojislav_Vojinović_and_Nikola_Altomanović.png|128x128px]] | '''''Pagus Altomanović'''''<br />(Herzegovina, Rascia, Kosovia septentrionalis et Zlatibor ) | Nicolaus Altomanović | Regio a nobilibus finitimis anno 1373 expugnata. |} {{Notae|24em}} <references /> == Fontes == * Ostrogorsky, George (1956). ''History of the Byzantine State''. Oxford: Basil Blackwell. * Šuica, Marko (2000). ''Немирно доба српског средњег века. Властела српских обласних господара''. Službeni list SRJ. * Mihaljčić, Rade (1975). ''Крај Српског царства''. Belgrade: Srpska književna zadruga. * Fine, John Van Antwerp Jr. (1994) [1987]. ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. * Ćorović, Vladimir (2001). ''Istorija srpskog naroda'' (Internet ed.). Belgrade: Ars Libri. * Popović, Tatyana (1988). ''Prince Marko: The Hero of South Slavic Epics''. New York: Syracuse University Press. * Ćirković, Sima (2004). ''The Serbs''. Malden: Blackwell Publishing. 1k789dxvx6e4bf1906l59dxsn0vin0l 0 329628 3996923 3996824 2026-10-25T14:38:56Z IacobusAmor 1163 Vicificanda 3996923 wikitext text/x-wiki {{Vicificanda}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} '''Günther Fehlinger''' ([[Linzia]]e, die 23 Augusti 1968 natus) [[Oeconomica|oeconomista]] [[Austria|Austriacus]] est. [[Oeconomica|Oeconomista]], consultor et activista politicus [[Austria|Austriacus]] est, secretarius generalis Consociationis Parvarum Mediarumque Inceptarum (PMI) Factionis Popularis Europaeae. Compluribus etiam institutis non gubernativis praeest, inter quae Committee [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]]Enlargement. Günther Fehlinger [[Unio Europaea|Unionis Europaeae]] et [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]] amplificationi favet. Per Interrete notus fit propter declarationes suas et activismum suum vehementer Atlanticum in Twitter, ubi valde operosus est. Hostilitati obnoxius est propter incitamenta sua ad negotia regionalia interponenda, crebras suas adhortationes ad civitates dissolvendas, et habitum suum anti-Serbicum. Anno 2026 candidaturam suam ad munus Praesidis foederalis [[Austria|Austriae]] nuntiat, electionibus praesidentialibus anni 2028 imminentibus. == Ideae politicae == Fehlinger ordinem internationalisticum [[Liberalismus|liberalem]] favet; [[Socialismus|socialismo]], [[Nationalismus|nationalismo]] [[Hibernia (res publica)|Hibernico]], [[Serbia|Serbico]] et [[Arabes|Arabico]] atque [[Islamismus|islamismo]] Shiitico omni modo adversatur. Fehlinger [[Nos ipsi (factio)|Sinn Féin]] [[Nos ipsi (factio)|(Nos ipsi)]] et reunificationi Hibernicae adversatur, [[Nos ipsi (factio)|Sinn Féin]] [[Nos ipsi (factio)|(Nos ipsi)]] ipsum accusans esse «ordinem propagandae pro-[[Russia|Russicae]]». [[Secundum bellum Iracense|Invasionem Iraquiae]] anno 2003 factam et interventionem [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali]]) in [[Libya]] anno 2011 factam sustinet, eas successus existimans, cum ad deditionem «socialistae Gaddafi» et «regiminis terrorifici, genocidalis, nationalis socialisticae [[Saddamus Husseinus]]» duxerint. [[Serbia|Serbiam]] acriter reprehendit. Fehlinger deinde declaravit: «quicumque [[Kosovia]] agnoscere recusat, serio dubitare debet num ad mundum liberum pertineat». Günther Fehlinger fautor ardens [[Ucraina|Ucrainae]] est atque eius resistentiae contra invasionem [[Russia|Russicam]] Februario 2022 factam. Arma mittenda et [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|(Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali]]) ad plures [[Nationes mundi|nationes]] una cum [[Ucraina]] amplificandam sustinet, [[Russia|Russiae]]<nowiki/>que [[Vladimirus Putinus|Vladimiri Putini]] verbis insultat. Anno 2025, dissolutionem [[Russia|Foederationis Russicae]] solutionem conflictus proposuit<ref>https://www.freepressjournal.in/world/who-is-gunther-hehlinger-jahn-austrian-economist-who-called-far-dismantling-india-into-ex-india</ref>. Politicis [[Donaldus Trumpius|Trumpianis]] annis 2025 et 2026 adversatus est, usque ad proponendum bases [[Civitates Foederatae Americae|Americanas]] in [[Europa]] claudendas, si [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] [[Groenlandia|Groenlandiam]] invasissent<ref>https://www.msn.com/en-us/news/world/trump-s-greenland-plans-prompt-nato-chief-to-issue-us-with-chilling-warning/ar-AA1TNSbX</ref>. Mense Octobri anni 2026, in contextu demonstrationum contra regimen in [[Albania]], a primo ministro Albanico [[Edi Rama]] petivit ut se abdicaret atque [[Albania]] definitive discederet, asylo politico [[Vindobona|Vindobonae]] in commutationem accepto<ref>https://www.balkanweb.com/en/Gunther-Fehlinger-Jahn-proposes-to-Rama-that-he-leave-power-forever-and-withdraw-from-Albania-to-Vienna./</ref>. Deinde adversarius diuturnus praesidis [[Serbia|Serbici]] Aleksandar Vučić est, cui disputationem vivam proposuit durante expeditione comitiali ad comitia legislativa anticipata<ref>https://www.blic.rs/vesti/politika/albanski-i-nato-lobista-ginter-felinger-ne-sme-da-dodje-na-duel-sa-vucicem/e8z7p29</ref>. Fehlinger suis sententiis anti-[[Serbia|Serbicis]], quas in propriis canalibus socialibus divulgat, notus est. Postulavit ut [[Serbia]] independentiam [[Kosovia|Kosoviae]] et [[Scotia|Scotiae]] agnosceret, sanctiones [[Russia|Russiae]] imponeret, vexillum [[Ucraina|Ucrainae]] ante praesidentiam [[Serbia|Serbiae]] [[Belogradum|Belogradi]] explicaretur, et deversorium Tito in deversorium Merkel<ref>https://www.novosti.rs/c/vesti/politika/1100799/austrijanac-hotel-moskva-albanski-lobista-gunter-felinger</ref> renominaretur. Dum [[Belogradum]] visitabat, imaginem divulgavit in qua vexillum [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]] agitabat. Haec publicatio iram populi [[Serbia|Serbici]] et diasporae Serbicae provocavit, postquam numerus telephonicus eius et eius inscriptio [[Vindobona|Vindobonae]] publici facti sunt. Post hunc eventum, Fehlinger declaravit se per totam noctem nuntios minarum ab «extremistis [[Serbia|Serbicis]]» accepisse<ref>https://atvbl.rs/vijesti/srbija/srbi-pisali-austrijancu-koji-je-u-beogradu-rasirio-zastavu-nato-a-25-3-2023</ref>. == Notae == <references /> [[Categoria:Viri]] [[Categoria:Politici Austriae]] g77n5e5jmmkcwl2iy6u1mbg5rsdvbht 3996956 3996923 2026-10-25T15:46:42Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Pagina autotranslata|Pagina autotranslata]]}}; +{{[[Formula:Pagina infeste propagata|Pagina infeste propagata]]}}; +{{[[Formula:Dubia gravitas|Dubia gravitas]]}} 3996956 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata}} {{Pagina infeste propagata|Videantur etiam: * [[:En:Wikipedia:Articles for deletion/Gunther Fehlinger]] * [[:En:Wikipedia:Articles for deletion/Gunther Fehlinger-Jahn]].}} {{Dubia gravitas}} {{Vicificanda}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Günther Fehlinger}} ([[Linzia]]e, die 23 Augusti 1968 natus) [[Oeconomica|oeconomista]] [[Austria|Austriacus]] est. [[Oeconomica|Oeconomista]], consultor et activista politicus [[Austria|Austriacus]] est, secretarius generalis Consociationis Parvarum Mediarumque Inceptarum (PMI) Factionis Popularis Europaeae. Compluribus etiam institutis non gubernativis praeest, inter quae Committee [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]]Enlargement. Günther Fehlinger [[Unio Europaea|Unionis Europaeae]] et [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]] amplificationi favet. Per Interrete notus fit propter declarationes suas et activismum suum vehementer Atlanticum in Twitter, ubi valde operosus est. Hostilitati obnoxius est propter incitamenta sua ad negotia regionalia interponenda, crebras suas adhortationes ad civitates dissolvendas, et habitum suum anti-Serbicum. Anno 2026 candidaturam suam ad munus Praesidis foederalis [[Austria|Austriae]] nuntiat, electionibus praesidentialibus anni 2028 imminentibus. == Ideae politicae == Fehlinger ordinem internationalisticum [[Liberalismus|liberalem]] favet; [[Socialismus|socialismo]], [[Nationalismus|nationalismo]] [[Hibernia (res publica)|Hibernico]], [[Serbia|Serbico]] et [[Arabes|Arabico]] atque [[Islamismus|islamismo]] Shiitico omni modo adversatur. Fehlinger [[Nos ipsi (factio)|Sinn Féin]] [[Nos ipsi (factio)|(Nos ipsi)]] et reunificationi Hibernicae adversatur, [[Nos ipsi (factio)|Sinn Féin]] [[Nos ipsi (factio)|(Nos ipsi)]] ipsum accusans esse «ordinem propagandae pro-[[Russia|Russicae]]». [[Secundum bellum Iracense|Invasionem Iraquiae]] anno 2003 factam et interventionem [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali]]) in [[Libya]] anno 2011 factam sustinet, eas successus existimans, cum ad deditionem «socialistae Gaddafi» et «regiminis terrorifici, genocidalis, nationalis socialisticae [[Saddamus Husseinus]]» duxerint. [[Serbia|Serbiam]] acriter reprehendit. Fehlinger deinde declaravit: «quicumque [[Kosovia]] agnoscere recusat, serio dubitare debet num ad mundum liberum pertineat». Günther Fehlinger fautor ardens [[Ucraina|Ucrainae]] est atque eius resistentiae contra invasionem [[Russia|Russicam]] Februario 2022 factam. Arma mittenda et [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|(Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali]]) ad plures [[Nationes mundi|nationes]] una cum [[Ucraina]] amplificandam sustinet, [[Russia|Russiae]]<nowiki/>que [[Vladimirus Putinus|Vladimiri Putini]] verbis insultat. Anno 2025, dissolutionem [[Russia|Foederationis Russicae]] solutionem conflictus proposuit<ref>https://www.freepressjournal.in/world/who-is-gunther-hehlinger-jahn-austrian-economist-who-called-far-dismantling-india-into-ex-india</ref>. Politicis [[Donaldus Trumpius|Trumpianis]] annis 2025 et 2026 adversatus est, usque ad proponendum bases [[Civitates Foederatae Americae|Americanas]] in [[Europa]] claudendas, si [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] [[Groenlandia|Groenlandiam]] invasissent<ref>https://www.msn.com/en-us/news/world/trump-s-greenland-plans-prompt-nato-chief-to-issue-us-with-chilling-warning/ar-AA1TNSbX</ref>. Mense Octobri anni 2026, in contextu demonstrationum contra regimen in [[Albania]], a primo ministro Albanico [[Edi Rama]] petivit ut se abdicaret atque [[Albania]] definitive discederet, asylo politico [[Vindobona|Vindobonae]] in commutationem accepto<ref>https://www.balkanweb.com/en/Gunther-Fehlinger-Jahn-proposes-to-Rama-that-he-leave-power-forever-and-withdraw-from-Albania-to-Vienna./</ref>. Deinde adversarius diuturnus praesidis [[Serbia|Serbici]] Aleksandar Vučić est, cui disputationem vivam proposuit durante expeditione comitiali ad comitia legislativa anticipata<ref>https://www.blic.rs/vesti/politika/albanski-i-nato-lobista-ginter-felinger-ne-sme-da-dodje-na-duel-sa-vucicem/e8z7p29</ref>. Fehlinger suis sententiis anti-[[Serbia|Serbicis]], quas in propriis canalibus socialibus divulgat, notus est. Postulavit ut [[Serbia]] independentiam [[Kosovia|Kosoviae]] et [[Scotia|Scotiae]] agnosceret, sanctiones [[Russia|Russiae]] imponeret, vexillum [[Ucraina|Ucrainae]] ante praesidentiam [[Serbia|Serbiae]] [[Belogradum|Belogradi]] explicaretur, et deversorium Tito in deversorium Merkel<ref>https://www.novosti.rs/c/vesti/politika/1100799/austrijanac-hotel-moskva-albanski-lobista-gunter-felinger</ref> renominaretur. Dum [[Belogradum]] visitabat, imaginem divulgavit in qua vexillum [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]] agitabat. Haec publicatio iram populi [[Serbia|Serbici]] et diasporae Serbicae provocavit, postquam numerus telephonicus eius et eius inscriptio [[Vindobona|Vindobonae]] publici facti sunt. Post hunc eventum, Fehlinger declaravit se per totam noctem nuntios minarum ab «extremistis [[Serbia|Serbicis]]» accepisse<ref>https://atvbl.rs/vijesti/srbija/srbi-pisali-austrijancu-koji-je-u-beogradu-rasirio-zastavu-nato-a-25-3-2023</ref>. == Notae == <references /> [[Categoria:Viri]] [[Categoria:Politici Austriae]] a8ict8gi9rzr68ezza4fppol3v6hq9f 3996957 3996956 2026-10-25T15:47:17Z Grufo 64423 3996957 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata}} {{Pagina infeste propagata| Videantur etiam: * [[:En:Wikipedia:Articles for deletion/Gunther Fehlinger]] * [[:En:Wikipedia:Articles for deletion/Gunther Fehlinger-Jahn]] }} {{Dubia gravitas}} {{Vicificanda}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Günther Fehlinger}} ([[Linzia]]e, die 23 Augusti 1968 natus) [[Oeconomica|oeconomista]] [[Austria|Austriacus]] est. [[Oeconomica|Oeconomista]], consultor et activista politicus [[Austria|Austriacus]] est, secretarius generalis Consociationis Parvarum Mediarumque Inceptarum (PMI) Factionis Popularis Europaeae. Compluribus etiam institutis non gubernativis praeest, inter quae Committee [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]]Enlargement. Günther Fehlinger [[Unio Europaea|Unionis Europaeae]] et [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]] amplificationi favet. Per Interrete notus fit propter declarationes suas et activismum suum vehementer Atlanticum in Twitter, ubi valde operosus est. Hostilitati obnoxius est propter incitamenta sua ad negotia regionalia interponenda, crebras suas adhortationes ad civitates dissolvendas, et habitum suum anti-Serbicum. Anno 2026 candidaturam suam ad munus Praesidis foederalis [[Austria|Austriae]] nuntiat, electionibus praesidentialibus anni 2028 imminentibus. == Ideae politicae == Fehlinger ordinem internationalisticum [[Liberalismus|liberalem]] favet; [[Socialismus|socialismo]], [[Nationalismus|nationalismo]] [[Hibernia (res publica)|Hibernico]], [[Serbia|Serbico]] et [[Arabes|Arabico]] atque [[Islamismus|islamismo]] Shiitico omni modo adversatur. Fehlinger [[Nos ipsi (factio)|Sinn Féin]] [[Nos ipsi (factio)|(Nos ipsi)]] et reunificationi Hibernicae adversatur, [[Nos ipsi (factio)|Sinn Féin]] [[Nos ipsi (factio)|(Nos ipsi)]] ipsum accusans esse «ordinem propagandae pro-[[Russia|Russicae]]». [[Secundum bellum Iracense|Invasionem Iraquiae]] anno 2003 factam et interventionem [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali]]) in [[Libya]] anno 2011 factam sustinet, eas successus existimans, cum ad deditionem «socialistae Gaddafi» et «regiminis terrorifici, genocidalis, nationalis socialisticae [[Saddamus Husseinus]]» duxerint. [[Serbia|Serbiam]] acriter reprehendit. Fehlinger deinde declaravit: «quicumque [[Kosovia]] agnoscere recusat, serio dubitare debet num ad mundum liberum pertineat». Günther Fehlinger fautor ardens [[Ucraina|Ucrainae]] est atque eius resistentiae contra invasionem [[Russia|Russicam]] Februario 2022 factam. Arma mittenda et [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|(Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali]]) ad plures [[Nationes mundi|nationes]] una cum [[Ucraina]] amplificandam sustinet, [[Russia|Russiae]]<nowiki/>que [[Vladimirus Putinus|Vladimiri Putini]] verbis insultat. Anno 2025, dissolutionem [[Russia|Foederationis Russicae]] solutionem conflictus proposuit<ref>https://www.freepressjournal.in/world/who-is-gunther-hehlinger-jahn-austrian-economist-who-called-far-dismantling-india-into-ex-india</ref>. Politicis [[Donaldus Trumpius|Trumpianis]] annis 2025 et 2026 adversatus est, usque ad proponendum bases [[Civitates Foederatae Americae|Americanas]] in [[Europa]] claudendas, si [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] [[Groenlandia|Groenlandiam]] invasissent<ref>https://www.msn.com/en-us/news/world/trump-s-greenland-plans-prompt-nato-chief-to-issue-us-with-chilling-warning/ar-AA1TNSbX</ref>. Mense Octobri anni 2026, in contextu demonstrationum contra regimen in [[Albania]], a primo ministro Albanico [[Edi Rama]] petivit ut se abdicaret atque [[Albania]] definitive discederet, asylo politico [[Vindobona|Vindobonae]] in commutationem accepto<ref>https://www.balkanweb.com/en/Gunther-Fehlinger-Jahn-proposes-to-Rama-that-he-leave-power-forever-and-withdraw-from-Albania-to-Vienna./</ref>. Deinde adversarius diuturnus praesidis [[Serbia|Serbici]] Aleksandar Vučić est, cui disputationem vivam proposuit durante expeditione comitiali ad comitia legislativa anticipata<ref>https://www.blic.rs/vesti/politika/albanski-i-nato-lobista-ginter-felinger-ne-sme-da-dodje-na-duel-sa-vucicem/e8z7p29</ref>. Fehlinger suis sententiis anti-[[Serbia|Serbicis]], quas in propriis canalibus socialibus divulgat, notus est. Postulavit ut [[Serbia]] independentiam [[Kosovia|Kosoviae]] et [[Scotia|Scotiae]] agnosceret, sanctiones [[Russia|Russiae]] imponeret, vexillum [[Ucraina|Ucrainae]] ante praesidentiam [[Serbia|Serbiae]] [[Belogradum|Belogradi]] explicaretur, et deversorium Tito in deversorium Merkel<ref>https://www.novosti.rs/c/vesti/politika/1100799/austrijanac-hotel-moskva-albanski-lobista-gunter-felinger</ref> renominaretur. Dum [[Belogradum]] visitabat, imaginem divulgavit in qua vexillum [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|NATO]] ([[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali)]] agitabat. Haec publicatio iram populi [[Serbia|Serbici]] et diasporae Serbicae provocavit, postquam numerus telephonicus eius et eius inscriptio [[Vindobona|Vindobonae]] publici facti sunt. Post hunc eventum, Fehlinger declaravit se per totam noctem nuntios minarum ab «extremistis [[Serbia|Serbicis]]» accepisse<ref>https://atvbl.rs/vijesti/srbija/srbi-pisali-austrijancu-koji-je-u-beogradu-rasirio-zastavu-nato-a-25-3-2023</ref>. == Notae == <references /> [[Categoria:Viri]] [[Categoria:Politici Austriae]] aw8jy3xvqtu9jf88mzr916brog6ax1h 0 329641 3996909 3996901 2026-10-25T13:22:14Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3996909 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{videdis|Ursus (discretiva)}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Latina | significatio = “[[ursus]]” | imago = Sant-orso-basilica-classe.jpg | capitulum = sanctus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Ravennas||en|qid=Q940204}} | dies = }} {{res|Ursus}} ([[Graece]] Οὖρσoς) est [[nomen]] et [[praenomen]] masculinum, Latina origine, de [[ursus|urso]]. == Qui hoc nomen vel cognomen habuerint == * [[Lucius Iulius Ursus]] senator * [[Lucius Iulius Ursus Servianus]] consul anno 102 * [[Flavius Ursus]] consul anno 338 * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus (praefectus urbi)|Ursus|it|qid=Q4006531}}, Romae praefectus * [[Nicolaus Raimarus Ursus]] astronomus == Sancti == * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Augustanus||en|qid=Q384364}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Autissiodorensis||en|qid=Q3358460}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Ravennas||en|qid=Q940204}} * [[Ursus Solodurensis]] == Qui hoc praenomen habuerint == * [[Ursus Hany]] * [[Ursus Schwaller]] * [[Ursus Widmer]] == Nexus interni == * [[Ursula]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] it3n85wwbepl5j9lhw3bb5f61ukpmkz 3996936 3996909 2026-10-25T15:03:06Z Grufo 64423 Formulam {{[[Formula:Vide paginam discretivam|Vide paginam discretivam]]}} e pagina detraxi, quia nunc formula {{[[Formula:Pagina discretiva|Pagina discretiva]]}} ceteras paginas discretivas sua sponte invenit. 3996936 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Latina | significatio = “[[ursus]]” | imago = Sant-orso-basilica-classe.jpg | capitulum = sanctus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Ravennas||en|qid=Q940204}} | dies = }} {{res|Ursus}} ([[Graece]] Οὖρσoς) est [[nomen]] et [[praenomen]] masculinum, Latina origine, de [[ursus|urso]]. == Qui hoc nomen vel cognomen habuerint == * [[Lucius Iulius Ursus]] senator * [[Lucius Iulius Ursus Servianus]] consul anno 102 * [[Flavius Ursus]] consul anno 338 * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus (praefectus urbi)|Ursus|it|qid=Q4006531}}, Romae praefectus * [[Nicolaus Raimarus Ursus]] astronomus == Sancti == * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Augustanus||en|qid=Q384364}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Autissiodorensis||en|qid=Q3358460}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ursus Ravennas||en|qid=Q940204}} * [[Ursus Solodurensis]] == Qui hoc praenomen habuerint == * [[Ursus Hany]] * [[Ursus Schwaller]] * [[Ursus Widmer]] == Nexus interni == * [[Ursula]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] j64y26mls769q51ssw69jt52r16ilwp 0 329642 3996922 2026-10-25T14:34:37Z IacobusAmor 1163 IacobusAmor movit paginam [[Praemium Sacharov]] ad [[Praemium Sacharovianum]] praeter redirectionem: Lemma 3996922 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Praemium Sacharovianum]] 6edixlfckg3ux1xbav2xexaqyrggmaj 118 329643 3996945 2026-10-25T15:28:50Z Setefarong 204243 Setefarong movit paginam [[Adumbratio:Ruina Imperii Serbici]] ad [[Ruina Imperii Serbici]]: Demum commentatio parata est 3996945 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ruina Imperii Serbici]] {{De hac redirectione}} 8a8opg13t0y0xm070hbxtj6qnl6mx8s 10 329644 3996963 2026-10-25T15:58:34Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3996963 wikitext text/x-wiki <includeonly><div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;">{{{praeludium|}}}<div style="{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|display: flex; align-items: center; b|b}}order-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;">{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|<div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{{imago|}}}|30px]]</div>}}<div style="{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|flex-grow: 1; flex-shrink: 1; p|p}}adding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{{postilla|}}}</div></includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 28ns0izod4zrp6vxfmgqo7wotqnt0rm 3996964 3996963 2026-10-25T16:04:52Z Grufo 64423 3996964 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | <div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;">{{{praeludium|}}}<div style="{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|display: flex; align-items: center; b|b}}order-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;">{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|<div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{{imago|}}}|30px]]</div>}}<div style="{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|flex-grow: 1; flex-shrink: 1; p|p}}adding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{{1}}}</div></div>{{{postilla|}}}</div> | {{Error|Error: Non licet vittam relinquere vacuam.}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> bah0yjv6v5vkqmzbyjvidttcwajqp9u 3996966 3996964 2026-10-25T16:06:12Z Grufo 64423 3996966 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | <div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;">{{{praeludium|}}}<div style="{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|display: flex; align-items: center; b|b}}order-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;">{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|<div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{{imago|}}}|30px]]</div>}}<div style="{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}}|flex-grow: 1; flex-shrink: 1; p|p}}adding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{{1}}}</div></div>{{{postludium|}}}</div>{{{postilla|}}} | {{Error|Error: Non licet vittam relinquere vacuam.}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> hg2pgjlpspp1cpm5u50mhhx4ruqz8zj 3996974 3996966 2026-10-25T16:34:51Z Grufo 64423 3996974 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | <div role="note" style="display: flow-root; margin: 0.9em 1em;">{{{praeludium|}}}{{safesubst:<noinclude />#if:{{{imago|}}} | <div style="display: flex; align-items: center; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.25em 0.35em;"><div style="flex-shrink: 0; margin: 0 0.25em;">[[Fasciculus:{{{imago|}}}|30px]]</div><div style="flex-grow: 1; flex-shrink: 1; padding: 0.1em 0; margin: 0 0.25em; font-style: italic;">{{{1}}}</div></div> | <div style="border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; padding: 0.35em 0.6em; font-style: italic;">{{{1}}}</div> }}{{{postludium|}}}</div>{{{postilla|}}} | {{Error|Error: Non licet vittam relinquere vacuam.}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> tf7opcs8da1etnef8vp6z9uer7mdawm 10 329645 3996973 2026-10-25T16:26:53Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3996973 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque}} Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> }} == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. | dispositio = verticalis | titulus 1 = Verba ostendenda | descriptio 1 = Quid capsam contineat | praesentia 1 = voluntaria | forma 1 = vicitextualis | exemplum 1 = Gallia est omnis divisa in partes tres | nomen 2 = imago | titulus 2 = Imago | descriptio 2 = Imago capsa | praesentia 2 = suasa | forma 2 = textualis | exemplum 2 = Disambig gray.svg | nomen 3 = praeludium | titulus 3 = Praeludium | descriptio 3 = Verba supra capsam ostendenda | praesentia 3 = voluntaria | forma 3 = vicitextualis | exemplum 3 = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | nomen 4 = postludium | titulus 4 = Postludium | descriptio 4 = Verba sub capsa ostendenda | praesentia 4 = voluntaria | forma 4 = vicitextualis | exemplum 4 = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | nomen 5 = postilla | titulus 5 = Postilla | descriptio 5 = Aliquid extra capsa (post) inserendum, praesertim categoriae | praesentia 5 = voluntaria | forma 5 = vicitextualis | exemplum 5 = [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae capsarum]] * {{Fn|Capsa discretiva}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> halabeovwwcvvsza7pp7j98vq8fagoi 3996975 3996973 2026-10-25T16:35:28Z Grufo 64423 /* De argumentis */ 3996975 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque}} Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> }} == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. | dispositio = verticalis | titulus 1 = Verba ostendenda | descriptio 1 = Quid capsam contineat | praesentia 1 = voluntaria | forma 1 = vicitextualis | exemplum 1 = Gallia est omnis divisa in partes tres | nomen 2 = imago | titulus 2 = Imago | descriptio 2 = Imago capsa | praesentia 2 = suasa | forma 2 = textualis | exemplum 2 = Disambig gray.svg | nomen 3 = praeludium | titulus 3 = Praeludium | descriptio 3 = Verba supra capsam ostendenda | praesentia 3 = voluntaria | forma 3 = vicitextualis | exemplum 3 = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | nomen 4 = postludium | titulus 4 = Postludium | descriptio 4 = Verba sub capsa ostendenda | praesentia 4 = voluntaria | forma 4 = vicitextualis | exemplum 4 = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | nomen 5 = postilla | titulus 5 = Postilla | descriptio 5 = Aliquid extra capsa (post illam) inserendum, praesertim categoriae | praesentia 5 = voluntaria | forma 5 = vicitextualis | exemplum 5 = [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae capsarum]] * {{Fn|Capsa discretiva}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> dhhf2oxq8jaxhky2rpou3pr7b80jby7 3996976 3996975 2026-10-25T16:35:48Z Grufo 64423 /* De argumentis */ 3996976 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque}} Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> }} == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. | dispositio = verticalis | titulus 1 = Verba ostendenda | descriptio 1 = Quid capsam contineat | praesentia 1 = voluntaria | forma 1 = vicitextualis | exemplum 1 = Gallia est omnis divisa in partes tres | nomen 2 = imago | titulus 2 = Imago | descriptio 2 = Imago capsae | praesentia 2 = suasa | forma 2 = textualis | exemplum 2 = Disambig gray.svg | nomen 3 = praeludium | titulus 3 = Praeludium | descriptio 3 = Verba supra capsam ostendenda | praesentia 3 = voluntaria | forma 3 = vicitextualis | exemplum 3 = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | nomen 4 = postludium | titulus 4 = Postludium | descriptio 4 = Verba sub capsa ostendenda | praesentia 4 = voluntaria | forma 4 = vicitextualis | exemplum 4 = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | nomen 5 = postilla | titulus 5 = Postilla | descriptio 5 = Aliquid extra capsa (post illam) inserendum, praesertim categoriae | praesentia 5 = voluntaria | forma 5 = vicitextualis | exemplum 5 = [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae capsarum]] * {{Fn|Capsa discretiva}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> n02os7i2w8hd5kdets5phl351k3cq7s 3996977 3996976 2026-10-25T16:36:05Z Grufo 64423 /* De argumentis */ 3996977 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque}} Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> }} == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. | dispositio = verticalis | titulus 1 = Verba ostendenda | descriptio 1 = Quod capsam continet | praesentia 1 = voluntaria | forma 1 = vicitextualis | exemplum 1 = Gallia est omnis divisa in partes tres | nomen 2 = imago | titulus 2 = Imago | descriptio 2 = Imago capsae | praesentia 2 = suasa | forma 2 = textualis | exemplum 2 = Disambig gray.svg | nomen 3 = praeludium | titulus 3 = Praeludium | descriptio 3 = Verba supra capsam ostendenda | praesentia 3 = voluntaria | forma 3 = vicitextualis | exemplum 3 = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | nomen 4 = postludium | titulus 4 = Postludium | descriptio 4 = Verba sub capsa ostendenda | praesentia 4 = voluntaria | forma 4 = vicitextualis | exemplum 4 = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | nomen 5 = postilla | titulus 5 = Postilla | descriptio 5 = Aliquid extra capsa (post illam) inserendum, praesertim categoriae | praesentia 5 = voluntaria | forma 5 = vicitextualis | exemplum 5 = [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae capsarum]] * {{Fn|Capsa discretiva}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 9doqf7kvnnm4oscwk3xpzxyltta3i9f 3996992 3996977 2026-10-25T17:04:11Z Grufo 64423 3996992 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque}} Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae|Gallia est omnis divisa in partes tres.}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta paginae | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans. | imago = Disambig gray.svg | praeludium = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | postludium = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> }} == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula pittacium vittiforme, in summa pagina ostendendum, creat. | dispositio = verticalis | titulus 1 = Verba ostendenda | descriptio 1 = Quod capsam continet | praesentia 1 = voluntaria | forma 1 = vicitextualis | exemplum 1 = Gallia est omnis divisa in partes tres | nomen 2 = imago | titulus 2 = Imago | descriptio 2 = Imago capsae | praesentia 2 = suasa | forma 2 = textualis | exemplum 2 = Disambig gray.svg | nomen 3 = praeludium | titulus 3 = Praeludium | descriptio 3 = Verba supra capsam ostendenda | praesentia 3 = voluntaria | forma 3 = vicitextualis | exemplum 3 = <div style="margin-bottom: .2em; text-align: center; font-size: .75em; font-style: italic;">Gallia est omnis divisa in partes tres.</div> | nomen 4 = postludium | titulus 4 = Postludium | descriptio 4 = Verba sub capsa ostendenda | praesentia 4 = voluntaria | forma 4 = vicitextualis | exemplum 4 = <div style="margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Quarum unam incolunt Belgae.</div> | nomen 5 = postilla | titulus 5 = Postilla | descriptio 5 = Aliquid extra capsa (post illam) inserendum, praesertim categoriae | praesentia 5 = voluntaria | forma 5 = vicitextualis | exemplum 5 = [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae capsarum]] * {{Fn|Capsa discretiva}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> dljbemmfmb0vjq430zox36fxweepspw 0 329646 3996984 2026-10-25T16:47:12Z Pippobuono 54500 Pippobuono movit paginam [[Savigny-sur-Braye]] ad [[Saviniacum super Brigiam]]: nomen latinum attestatur in Graesse 3996984 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Saviniacum super Brigiam]] 8mkap91h90lap7fk01xlnloy1g2r25y 0 329647 3996986 2026-10-25T16:51:25Z Pippobuono 54500 creatio e francica documentatione 3996986 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Alexander de Lauzières-Thémines}} ([[Francogallice]] ''Alexandre de Lauzières-Thémines'', natus [[Monspessulanus|Montispessulani]] die [[13 Ianuarii]] [[1742]]; mortuus [[Bruxella]]e [[2 Novembris]] [[1829]]) fuit [[episcopus]] [[Dioecesis Blesensis]] ab anno 1776 usque ad 1801.<ref>{{CathHierBishop|lauzdt| Alexandrum de Lauzières-Thémines}}</ref> == Biographia == Ab anno 1769 usque ad annum 1776 munere capellani apud regem [[Ludovicus XVI|Ludovicum XVI]] functus est.<ref>Jean-François Labourdette, « Les aumôniers du roi au XVIIIe siècle», dans Josette Pontet, Michel Figeac, Marie Boisson (dir.), ''La noblesse, de la fin du XVIe au début du XXe siècle: un modèle social ?'', Biarritz, Atlantica, 2002, tome 1, p.39.</ref> Nominatus episcopus [[Dioecesis Blesensis|Blesensis]] die [[4 Augusti]] [[1776]], confirmatus [[16 Septembris]], ab archiepsicopus [[Christophorus de Beaumont du Repaire|Christophoro de Beaumont du Repaire]] [[6 Octobris]] consecratus est. Tempore [[Constitutio civilis cleri|Constitutionis civilis cleri]], iurare recusavit, et ab [[Henricus Grégoire|Abbate Grégoire]], episcopum constitutionalem, e dioecesi sua eiectus est, ac in exilium in Hispaniam emigravit. Anno 1801 concordato subscripto, categorice renuntiare recusavit nec a Romano Pontifice in Episcopum dioecesanum restitutus est. Factus est unus e fundatoribus et principalibus protagonistis [[Ecclesia Parva|Ecclesiae Parvae]], praesertim circa [[Saviniacum super Brigiam]]. Tempore [[Restitutio monarchiae Francicae|Restitutionis monarchiae Francicae]] in [[Belgica]] mansit ac Bruxellae die 2 novembris 1829 mortuus est. == Nexus externus == {{Fontes biographici}} * {{CathHierBishop|lauzdt}} == Notae == <references /> {{bio-stipula}} {{Episcopi Blesenses}} {{Anni vitae|1742|1829|Lauzieres Themines, Alexander de}} [[Categoria:Incolae Franciae]] [[Categoria:Episcopi Blesenses]] m6t47hrqabp5vvtq40kdz8dmlkhcrrq 3996989 3996986 2026-10-25T16:59:44Z Pippobuono 54500 /* Biographia */ ref 3996989 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Alexander de Lauzières-Thémines}} ([[Francogallice]] ''Alexandre de Lauzières-Thémines'', natus [[Monspessulanus|Montispessulani]] die [[13 Ianuarii]] [[1742]]; mortuus [[Bruxella]]e [[2 Novembris]] [[1829]]) fuit [[episcopus]] [[Dioecesis Blesensis]] ab anno 1776 usque ad 1801.<ref>{{CathHierBishop|lauzdt| Alexandrum de Lauzières-Thémines}}</ref> == Biographia == Ab anno 1769 usque ad annum 1776 munere capellani apud regem [[Ludovicus XVI|Ludovicum XVI]] functus est.<ref>Johannes Franciscus Labourdette, « Les aumôniers du roi au XVIIIe siècle», dans Iosephina Pontet, Michael Figeac, Maria Boisson (dir.), ''La noblesse, de la fin du XVIe au début du XXe siècle: un modèle social ?'', Biarritz, Atlantica, 2002, tome 1, p.39.</ref> Nominatus episcopus [[Dioecesis Blesensis|Blesensis]] die [[4 Augusti]] [[1776]], confirmatus [[16 Septembris]], ab archiepsicopus [[Christophorus de Beaumont du Repaire|Christophoro de Beaumont du Repaire]] [[6 Octobris]] consecratus est. Tempore [[Constitutio civilis cleri|Constitutionis civilis cleri]], iurare recusavit, et ab [[Henricus Grégoire|Abbate Grégoire]], episcopum constitutionalem, e dioecesi sua eiectus est, ac in exilium in Hispaniam emigravit. Anno 1801 concordato subscripto, categorice renuntiare recusavit nec a Romano Pontifice in Episcopum dioecesanum restitutus est. Factus est unus e fundatoribus et principalibus protagonistis [[Ecclesia Parva|Ecclesiae Parvae]], praesertim circa [[Saviniacum super Brigiam]]. Tempore [[Restitutio monarchiae Francicae|Restitutionis monarchiae Francicae]] in [[Belgica]] mansit ac Bruxellae die 2 novembris 1829 mortuus est.<ref>{{opus|titulus=Les évêques et les archevêques de France depuis 1682 jusqu'à 1801|auctor=Johannes Armand|annus=1891 |locus=Parisiis |domus editoria= A. Picard |url=https://archive.org/details/lesvquesetlesar00jeangoog/page/294/mode/2up?q=blois |pagina=294-295}}</ref> == Nexus externus == {{Fontes biographici}} * {{CathHierBishop|lauzdt}} == Notae == <references /> {{bio-stipula}} {{Episcopi Blesenses}} {{Anni vitae|1742|1829|Lauzieres Themines, Alexander de}} [[Categoria:Incolae Franciae]] [[Categoria:Episcopi Blesenses]] 1g0ldug4piappmarz6sqd6utguyo9y8 3996993 3996989 2026-10-25T17:04:45Z Pippobuono 54500 /* Biographia */nexus 3996993 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Alexander de Lauzières-Thémines}} ([[Francogallice]] ''Alexandre de Lauzières-Thémines'', natus [[Monspessulanus|Montispessulani]] die [[13 Ianuarii]] [[1742]]; mortuus [[Bruxella]]e [[2 Novembris]] [[1829]]) fuit [[episcopus]] [[Dioecesis Blesensis]] ab anno 1776 usque ad 1801.<ref>{{CathHierBishop|lauzdt| Alexandrum de Lauzières-Thémines}}</ref> == Biographia == Ab anno 1769 usque ad annum 1776 munere capellani apud regem [[Ludovicus XVI|Ludovicum XVI]] functus est.<ref>Johannes Franciscus Labourdette, « Les aumôniers du roi au XVIIIe siècle», dans Iosephina Pontet, Michael Figeac, Maria Boisson (dir.), ''La noblesse, de la fin du XVIe au début du XXe siècle: un modèle social ?'', Biarritz, Atlantica, 2002, tome 1, p.39.</ref> Nominatus episcopus [[Dioecesis Blesensis|Blesensis]] die [[4 Augusti]] [[1776]], confirmatus [[16 Septembris]], ab archiepsicopus [[Christophorus de Beaumont |Christophoro de Beaumont]] die [[6 Octobris]] consecratus est. Tempore [[Constitutio civilis cleri|Constitutionis civilis cleri]], iurare recusavit, et ab [[Henricus Grégoire|Abbate Grégoire]], episcopum constitutionalem, e dioecesi sua eiectus est, ac in exilium in Hispaniam emigravit. Anno 1801 concordato subscripto, categorice renuntiare recusavit nec a Romano Pontifice in Episcopum dioecesanum restitutus est. Factus est unus e fundatoribus et principalibus protagonistis [[Ecclesia Parva|Ecclesiae Parvae]], praesertim circa [[Saviniacum super Brigiam]]. Tempore [[Restitutio monarchiae Francicae|Restitutionis monarchiae Francicae]] in [[Belgica]] mansit ac Bruxellae die 2 novembris 1829 mortuus est.<ref>{{opus|titulus=Les évêques et les archevêques de France depuis 1682 jusqu'à 1801|auctor=Johannes Armand|annus=1891 |locus=Parisiis |domus editoria= A. Picard |url=https://archive.org/details/lesvquesetlesar00jeangoog/page/294/mode/2up?q=blois |pagina=294-295}}</ref> == Nexus externus == {{Fontes biographici}} * {{CathHierBishop|lauzdt}} == Notae == <references /> {{bio-stipula}} {{Episcopi Blesenses}} {{Anni vitae|1742|1829|Lauzieres Themines, Alexander de}} [[Categoria:Incolae Franciae]] [[Categoria:Episcopi Blesenses]] 1arj72vxl0ggr2600kso85y5eqcon3r 3997061 3996993 2026-10-25T23:36:43Z Bartholomite 116968 3997061 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Alexander Franciscus Amadeus Adonis Ludovicus Iosephus de Lauzières-Thémines}} ([[Francogallice]] ''Alexandre-François-Amédée-Adonis-Louis-Joseph de Lauzières-Thémines'', natus [[Monspessulanus|Montispessulani]] die [[13 Ianuarii]] [[1742]]; mortuus [[Bruxella]]e [[2 Novembris]] [[1829]]) fuit [[episcopus]] [[Dioecesis Blesensis]] ab anno 1776 usque ad 1801.<ref>{{CathHierBishop|lauzdt| Alexandrum de Lauzières-Thémines}}</ref> == Biographia == Ab anno 1769 usque ad annum 1776 munere capellani apud regem [[Ludovicus XVI|Ludovicum XVI]] functus est.<ref>Johannes Franciscus Labourdette, « Les aumôniers du roi au XVIIIe siècle», dans Iosephina Pontet, Michael Figeac, Maria Boisson (dir.), ''La noblesse, de la fin du XVIe au début du XXe siècle: un modèle social ?'', Biarritz, Atlantica, 2002, tome 1, p.39.</ref> Nominatus episcopus [[Dioecesis Blesensis|Blesensis]] die [[4 Augusti]] [[1776]], confirmatus [[16 Septembris]], ab archiepsicopus [[Christophorus de Beaumont |Christophoro de Beaumont]] die [[6 Octobris]] consecratus est. Tempore [[Constitutio civilis cleri|Constitutionis civilis cleri]], iurare recusavit, et ab [[Henricus Grégoire|Abbate Grégoire]], episcopum constitutionalem, e dioecesi sua eiectus est, ac in exilium in Hispaniam emigravit. Anno 1801 concordato subscripto, categorice renuntiare recusavit nec a Romano Pontifice in Episcopum dioecesanum restitutus est. Factus est unus e fundatoribus et principalibus protagonistis [[Ecclesia Parva|Ecclesiae Parvae]], praesertim circa [[Saviniacum super Brigiam]]. Tempore [[Restitutio monarchiae Francicae|Restitutionis monarchiae Francicae]] in [[Belgica]] mansit ac Bruxellae die 2 novembris 1829 mortuus est.<ref>{{opus|titulus=Les évêques et les archevêques de France depuis 1682 jusqu'à 1801|auctor=Johannes Armand|annus=1891 |locus=Parisiis |domus editoria= A. Picard |url=https://archive.org/details/lesvquesetlesar00jeangoog/page/294/mode/2up?q=blois |pagina=294-295}}</ref> == Nexus externus == {{Fontes biographici}} * {{CathHierBishop|lauzdt}} == Notae == <references /> {{bio-stipula}} {{Episcopi Blesenses}} {{Anni vitae|1742|1829|Lauzieres Themines, Alexander de}} [[Categoria:Incolae Franciae]] [[Categoria:Episcopi Blesenses]] 3klp7p2nfjdsn3zo8ynvff0artfoa6i 10 329648 3996987 2026-10-25T16:52:45Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3996987 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Compendia formulae|nfcc|fncc}} Haec formula nexum ad quoddam capitulum paginae documentationis cuiuslibet formulae creat, sed nomen formulae tantum ostendit. Primum argumentum nomen formulae indicat; alterum, quod omitti potest, capitulum designat. Si alterum argumentum omittitur, nomen formulae etiam ad capitulum designandum adhibetur. Hoc praecipue utile est in paginis documentationis quae plures formulae describunt. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Nfcc|Index ramiformis}}</syntaxhighlight> *: {{@*@.|↳}}{{Nfcc|Index ramiformis}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Nfcc|Scholium|De argumentis}}</syntaxhighlight> *: {{@*@.|↳}}{{Nfcc|Scholium|De argumentis}} == Synonyma == * {{Fn|Nfcc}} * {{Fn|Fncc}} == Ulteriora si cupis == * {{Fn|Nexus ad formulam}} * {{Fn|Nexus ad formulam cum parametris}} * {{Fn|Fsn}} * {{Fn|Fsnp}} * {{Fn|Nexus ad formulam intervicialem}} * {{Fn|Nexus ad modulum}} * {{Fn|Nexus ad iussum MediaVicialem}} * {{Fn|Nexus ad modulum intervicialem}} * {{Fn|Metafn}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexus ad formulas creantes|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae documentationis|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 4wz0b00b8bfu4fwu7yitqhr84wuoed0 10 329649 3996999 2026-10-25T17:19:58Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3996999 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />P{{safesubst:<noinclude />PLURAL:{{{1|}}}|1|2|}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 09embhojcq8ny6j0vayxyc4lq6kdec2 3997023 3996999 2026-10-25T18:09:39Z Grufo 64423 +‘|4=’; +‘|5=’ 3997023 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{4|}}}{{safesubst:<noinclude />P{{safesubst:<noinclude />PLURAL:{{{1|}}}|1|2|}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}}}{{{5|}}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 10uf0ihn8p8whky5d7cs9tbunzsro47 0 329650 3997002 2026-10-25T17:22:47Z Pippobuono 54500 Pippobuono movit paginam [[Savigny-le-Temple]] ad [[Savigniacum Templi]]: nomen latinum attestatur in Graesse 3997002 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savigniacum Templi]] c0o004rr47xwrim7bypsyjwgkvt0r3v 10 329651 3997003 2026-10-25T17:24:33Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3997003 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quae verba ostendunt servantur. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> n2gtckxleoqwrtcd9c25vjz4vikfyxi 3997005 3997003 2026-10-25T17:27:30Z Grufo 64423 3997005 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quibus verba circumdantur servat. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] * {{Fn|Idcirco verbatim}} * {{Fn|Sin secus verbatim}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> fyaayrrk1333q1gplgt0ppcxcloewh9 3997016 3997005 2026-10-25T17:56:25Z Grufo 64423 3997016 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quibus textus circumdatur servat. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] * {{Fn|Idcirco verbatim}} * {{Fn|Sin secus verbatim}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> rilc1uh66qez953obemcpm2jarcipva 3997024 3997016 2026-10-25T18:10:46Z Grufo 64423 Documentationem redintegravi 3997024 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quibus textus circumdatur servat. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/ == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] * {{Fn|Idcirco verbatim}} * {{Fn|Sin secus verbatim}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> b8fn48wzzb6bmb2oud3vfp2cv9400yn 3997029 3997024 2026-10-25T18:25:32Z Grufo 64423 /* De argumentis */ Novum caput 3997029 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quibus textus circumdatur servat. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/ == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula, numerum respiciens, formam singularem aut pluralem eligit, spatia circum textum servans. | dispositio = horizontalis | titulus 1 = Numerus | descriptio 1 = Numerus qui respicitur ad formam singularem aut pluralem eligendam | forma 1 = numeralis | praesentia 1 = necessaria | exemplum 1 = 1 | titulus 2 = Forma singularis | descriptio 2 = Textus qui eligitur si numerus est unus | forma 2 = vicitextualis | praesentia 2 = voluntaria | exemplum 2 = Homo | titulus 3 = Forma pluralis | descriptio 3 = Textus qui eligitur si numerus ab uno differt | forma 3 = vicitextualis | praesentia 3 = voluntaria | exemplum 3 = Homines | titulus 4 = Praefixum | descriptio 4 = Textus ante formam electam ponendus | forma 4 = vicitextualis | praesentia 4 = voluntaria | titulus 5 = Suffixum | descriptio 5 = Textus post formam electam ponendus | forma 5 = vicitextualis | praesentia 5 = voluntaria }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] * {{Fn|Idcirco verbatim}} * {{Fn|Sin secus verbatim}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> ao6pgf0jr3witho2kvp3fe3tx7i3c6y 3997030 3997029 2026-10-25T18:25:51Z Grufo 64423 /* De argumentis */ 3997030 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quibus textus circumdatur servat. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/ == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula, numerum respiciendo, formam singularem aut pluralem eligit, spatia circum textum servans. | dispositio = horizontalis | titulus 1 = Numerus | descriptio 1 = Numerus qui respicitur ad formam singularem aut pluralem eligendam | forma 1 = numeralis | praesentia 1 = necessaria | exemplum 1 = 1 | titulus 2 = Forma singularis | descriptio 2 = Textus qui eligitur si numerus est unus | forma 2 = vicitextualis | praesentia 2 = voluntaria | exemplum 2 = Homo | titulus 3 = Forma pluralis | descriptio 3 = Textus qui eligitur si numerus ab uno differt | forma 3 = vicitextualis | praesentia 3 = voluntaria | exemplum 3 = Homines | titulus 4 = Praefixum | descriptio 4 = Textus ante formam electam ponendus | forma 4 = vicitextualis | praesentia 4 = voluntaria | titulus 5 = Suffixum | descriptio 5 = Textus post formam electam ponendus | forma 5 = vicitextualis | praesentia 5 = voluntaria }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] * {{Fn|Idcirco verbatim}} * {{Fn|Sin secus verbatim}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> asexdn2fzwv5bm8gdwlwzktgjt4pbp8 3997035 3997030 2026-10-25T18:51:44Z Grufo 64423 /* De usu */ 3997035 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quibus textus circumdatur servat. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/ * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2||e|Rosa}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2||e|Rosa}} == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula, numerum respiciendo, formam singularem aut pluralem eligit, spatia circum textum servans. | dispositio = horizontalis | titulus 1 = Numerus | descriptio 1 = Numerus qui respicitur ad formam singularem aut pluralem eligendam | forma 1 = numeralis | praesentia 1 = necessaria | exemplum 1 = 1 | titulus 2 = Forma singularis | descriptio 2 = Textus qui eligitur si numerus est unus | forma 2 = vicitextualis | praesentia 2 = voluntaria | exemplum 2 = Homo | titulus 3 = Forma pluralis | descriptio 3 = Textus qui eligitur si numerus ab uno differt | forma 3 = vicitextualis | praesentia 3 = voluntaria | exemplum 3 = Homines | titulus 4 = Praefixum | descriptio 4 = Textus ante formam electam ponendus | forma 4 = vicitextualis | praesentia 4 = voluntaria | titulus 5 = Suffixum | descriptio 5 = Textus post formam electam ponendus | forma 5 = vicitextualis | praesentia 5 = voluntaria }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] * {{Fn|Idcirco verbatim}} * {{Fn|Sin secus verbatim}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Metaformulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> cqbzz8k0q2xqglxz2bjc5zr9dbryjm5 3997036 3997035 2026-10-25T19:08:10Z Grufo 64423 3997036 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Metaformula quoque}} Haec formula est iusso mediaviciali {{nim|PLURAL}} similis, sed spatia quibus textus circumdatur servat. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|1|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|100|Homo|Homines}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B }}/ * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>/{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/</syntaxhighlight> *: ↳ /{{Singularis pluralisque|100| A | B | C | D }}/ * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Singularis pluralisque|2||e|Rosa}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Singularis pluralisque|2||e|Rosa}} == De argumentis == {{De formula adhibenda | summarium = Haec formula, numerum respiciendo, formam singularem aut pluralem eligit, spatia circum textum servans. | dispositio = horizontalis | titulus 1 = Numerus | descriptio 1 = Numerus qui respicitur ad formam singularem aut pluralem eligendam | forma 1 = numeralis | praesentia 1 = necessaria | exemplum 1 = 1 | titulus 2 = Forma singularis | descriptio 2 = Textus qui eligitur si numerus est unus | forma 2 = vicitextualis | praesentia 2 = voluntaria | exemplum 2 = Homo | titulus 3 = Forma pluralis | descriptio 3 = Textus qui eligitur si numerus ab uno differt | forma 3 = vicitextualis | praesentia 3 = voluntaria | exemplum 3 = Homines | titulus 4 = Praefixum | descriptio 4 = Textus ante formam electam ponendus | forma 4 = vicitextualis | praesentia 4 = voluntaria | titulus 5 = Suffixum | descriptio 5 = Textus post formam electam ponendus | forma 5 = vicitextualis | praesentia 5 = voluntaria }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae condicionales]] * {{Fn|Idcirco verbatim}} * {{Fn|Sin secus verbatim}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae condicionales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> ldjizgpnroai4g97ju0ehras2xk9zeh 0 329652 3997010 2026-10-25T17:39:55Z Pippobuono 54500 Pippobuono movit paginam [[Savigny-le-Vieux]] ad [[Savigneium (Manica)]]: nomen latinum attestatur in Graesse 3997010 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savigneium (Manica)]] 1sejotw51q8alw0qtguv4u3jmjn6dxw