Vicipaedia lawiki https://la.wikipedia.org/wiki/Vicipaedia:Pagina_prima MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicipaedia Disputatio Vicipaediae Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Porta Disputatio Portae Adumbratio Disputatio Adumbrationis TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 164 3997907 3997495 2026-10-29T16:14:17Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Bibliographia */ 3997907 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Videdis|Cicero (discretiva)}} {{Capsa hominis Vicidata}} {{res|Marcus Tullius Cicero}} (natus [[3 Ianuarii]] [[106 a.C.n.]]; mortuus [[7 Decembris]] [[43 a.C.n.|43]]) fuit [[orator]], [[philosophus]], [[poeta]], [[ars rhetorica|rhetor]], [[civilitas|vir rei publicae]] peritissimus, qui idem excellentissimus [[scriptor]], peritus illius clari [[lingua Latina|sermonis]], aestimari solet. Ipse fuit primus in [[gens Tullia|gente Tullia]] qui Cicero appellatus est, et cognomen traxisse dicitur a [[cicer]]ibus, quod eius [[legumen|leguminis]] ferendi rationem optime calleret. Alii ab habitu [[facies|faciei]] eum ita cognominatum putant, vel quod maculis ciceri similibus aspersus esset, vel quod in extrema nasi parte [[Tuber (fungus)|tuber]]culum figura ciceris habuerit. == Vita == [[Fasciculus:Marci Tullii Ciceronis Opera Omnia.tif|thumb|''Opera omnia'', 1566]] Cicero [[Arpinum|Arpini]] in [[municipium|municipio]] [[Latium|Latio]] natus est anno [[106 a.C.n.|centesimo sexto ante Christum natum]]. [[Formiae]] autem necatus scelere iussu [[Marcus Antonius|M. Antoni]] patrato est anno [[43 a.C.n.|quadragesimo tertio ante Christum natum]]. Cicero [[puer]] [[Roma]]e informatus ad omne disciplinae genus est, una cum fratre suo. [[Gens Tullia]] antiqua nobilitate equestri nota possidebat haud parvam rem familiarem fortunasque satis amplas, ut quae ingeniosissimo puero liberalem institutionem suppeditare possent. Cicero, qui [[nihil]] in re publica immutari volebat, aegre quidem ferebat se cum [[Gaius Marius|Mario]], qui tunc celebrior esset longeque paratior ad res novandas, comparari. === De iuventute === Cicero Romae educatus, ubi (sint modo vera quae apud [[Plutarchus|Plutarchum]], modo respuendus, modo locuples auctor, legimus) egregio ingenio praeditus, ceteris condiscipulis suis praestabat,<ref>Plutarchus, Cicero 2.2.</ref> et liberalibus studiis imbutus magistros, sicut [[Quintus Mucius Scaevola Pontifex|Mucium Scaevolam]], habuit partim ibidem, partim doctissimos in [[Graecia]] viros. Satis constat Ciceroni, id quod ille saepius commemoravit, ab initio eam philosophorum sectam placuisse, cuius praecepta cum ad ingenium tum ad negotia oratoris optime referri posse viderentur. [[Academia|Academicos]] enim recentiores, qui nihil pro certo haberent, recusavit tamquam disiunctos a vita vera usuque rerum, quem [[philosophia]]e ille tam prope vinciendum aestimavit ut mores cuique et sententias, ac praesertim acta moderatio philosophiae regeret. Philosophiam enim Cicero in primis usui destinari censuit, utpote quae mentem animumque erudiat, cogitantem hominem ad mortem beatam praeparet metuque levaret: philosophia, velum detrahens vitae terrestribus rebus artissime constrictae, dolorem vitae imminuens, pura aeternaque adpetens, docere secundum Ciceronem debuit morti obviam ire quasi e corporis vinculis tandem liberaremur, qua laxatione solum referret quo propius iustitiam moderationemque a nobis agnitas vixissemus, quamque constanter vitae tulissemus dolores. Cicero quidem [[Philo]]nem secutus est, qui non solum [[ars rhetorica|artem oratoriam]] simul atque philosophiam doceret, verum hanc etiam ab illa secerni posse negaret. A [[Sophistae|sophistis]] enim profectus, si sapientia cum eloquentia coniungeretur, eam demum [[humanitas|humanitatem]] esse dixit. Neque etiam fieri potuit, quin Cicero ad doctrinam Philonis ipsam libenter traheretur. Qui affirmavit semper in utramque partem esse disputandum nec, quid verum esset, quaerendum, sed, quod cuique veri simile esse videretur, id esse tenendum. Nec mirum; nam Ciceronis ipsius omnis ars in eo nitebatur, quod audientibus persuaderi posset. Cicero etiam conatus est versificare, in quibus numerantur conversiones [[Homerus|Homeri]] et ''[[Phaenomena (Aratus)|Phaenomenorum]]'' [[Aratus Solensis|Arati]], ad quas [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] postea in ''[[Georgica|Georgicon]]'' libris praecepta quaedam rettulit colonorum. Singulari fuit atque eximia eloquentiae facultate, cuius ope imprimis actionibus [[Gaius Verres|Verrinis]], quamquam homo novus erat, per omnes honorum gradus suo anno ad consulatum adscendit. Antea intrans cursum honorum, Cicero erat miles cum Pompeiano Strabone in Bello Sociali, tum in [[cursus honorum|cursum honorum]] adulescens intrat: fuit [[quaestor]] anno 76 a.C.n., dein proquaestor provinciae [[Sicilia]]e; [[aedilis]] anno 69; [[praetor]] anno 66. Omnes magistratus in suo anno egit. === De consulatu === [[Fasciculus:Cilicia (Imperium Romanum).png|thumb|Provinciae Romanae: [[Cilicia]] [[flavus|flavo]] colore est, cuius provinciae annis a [[51 a.C.n.|51]] ad [[50 a.C.n.]] fuit Cicero [[proconsul]].]] In consulatu ([[63 a.C.n.]]), [[Catilina]]e [[Catilinae coniuratio|coniurationem]] detexit, et rem publicam ab exitio servavit, quam ob rem est a populo conclamatus [[Pater Patriae]], sed cum quosdam patricios Catilinae socios, indicta causa, ex senatus consultu in [[carcer]]e necandos curavisset, [[Publius Clodius Pulcher|Publio Clodio]] legem ferente in exsilium pulsus est. Decimo sexto autem mense decreto senatus revocatus est. post Cicero erat consul, Cicero factus est proconsul Ciliciae anno [[51 a.C.n.]] Cicero, qui mirum in modum sui laudandi cupidus erat, primum consul [[epistula]]m de rebus a se gestis magnam ad [[Pompeii|Pompeium]] misit, quae periit non secus atque cetera eius opera de ea re confecta. Tum spes in [[Archias|Archia]] poeta Graeco posuit, qui morem ab [[Ennius|Ennio]] institutum secutus eoque tempore multa admiratione affectus in viris illustribus populi Romani celebrandis desudabat. Ab eo, qui [[carmen heroicum]] unum ad [[Quintus Lutatius Catulus|Catulum]] de bello cum [[Cimbri]]s gesto, alterum de victoria a [[Lucius Licinius Lucullus|Lucullo]] de [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridate]] reportata scripserat, Cicero impetrare voluit, ut consulatus etiam sui laudes caneret. Ideo pro Archia accusato, quod fraude civitatem sibi Romanam comparavisset, anno [[62 a.C.n.|62]], causam dixit oratione, quae exstat. Anno vero proximo mense Maio, ad [[Titus Pomponius Atticus|Atticum]] amicum scripsit Archiam a [[Lucullus|Lucullo]] ad [[Metelli|Metellos]] studium videri contulisse suum (Att. 1.16.14 sq.), quam ob rem ipse denique laudes suas inchoavit. === De senectute et morte === Cicero, [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] in [[Gallia]] bellum gerente, multas orationes civiles Romae habuit; multas litteras conscripsit. Nihil paene de sexto decennio novimus, nisi ille orationibus tempora descripsisset. Multos defendit accusavitque, ideoque permulta nomina nobis tradita sunt, quorum semina non habemus. Cicero in [[bellum civile|bello civili]] [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeium]] Caesari reconciliare temptavit, quia Gaium Iulium Caesarem [[pontifex maximus|pontificem maximum]] cognovit; Pompeium autem consularem appellavit. Cum religionem Caesaris auctoritatemque Pompei imperatoris fundamenta rei publicae habenda esse postularet, pluris tamen iuris auctoritatem quam religionis aestimavit. Bello civili stetit a partibus Pompeii; nihilominus, a Caesare victore veniam impetravit. Quo interfecto, [[Triumviratus|triumviris]] Romae velut regnantibus, [[Marcus Antonius|Antonii]] et [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Octavii]] et [[Marcus Aemilius Lepidus|Lepidi]] Cicero [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptus]] ab Herennio [[Centurio|centurione]] et Popillio [[Tribunus militum|tribuno militum]] occisus est, quem parricidii reum olim defenderat. Annos natus 64, cum a villa sua prope [[Capua]]m ad mare fugiens lectica deferretur, Cicero trucidatus est iussu Antonii, quem orationibus "[[Philippicae (Cicero)|Philippicis]]" suis ille summopere irritaverat. Ad Antonium caput Ciceronis et manus praecisae delatae sunt et in [[rostrum|rostris]] deinde expositae.<ref>[[Plutarchus]], ''Cicero'' 48–49. [[Annaeus Seneca maior|Seneca Maior]], ''Suasoriae'' 6.17; 6.22 (= Livius: [[Ab urbe condita]], fragmenta 59 et 60). [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,73-82.</ref> [[Fulvia (uxor Antonii)|Fulvia]] vero Antonii uxor linguam crinali acu repetitis ictibus, multisque exsecrationibus, feminea vindicatione transfixit. Qui circumstabant horruisse dicuntur gaudium quo Fulvia mariti honorem, Cicerone oratore tam diu ludibrio publico praebitum, ulta est cum Ciceronis linguam acu transfigeret manusque insultaret quas ille candidas mollesque agitavisset odium in Antonium senatui pleno etiam atque etiam verbis commovens atrocibus.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/47*.html#8.4].</ref> Res tamen facta, quamvis petulanter, finis auctoritatem Romae habuit, cum terminum tam publicum tam publico bello imposuit quod Cicero cum Antonio ferociter gesserat, Flavia Antonium maritum victorem clamante, victumque Ciceronem usque in ipsius ore inimicum punitum. === De familia === Cicero uxorem duxit [[Terentia (uxor Ciceronis)|Terentiam]] et ex ea genuit [[Marcus Tullius Cicero (Iunior)|Marcum]] filium atque [[Tullia (filia Ciceronis)|Tulliam]] filiam (de cuius morte vehementer doluit). Frater ei fuit tribus annis minor [[Quintus Tullius Cicero|Quintus]] qui sororem eius optimi amici Pomponii Attici uxorem duxerat: matrimonium non concors non erat et orator Arpinas saepe Atticum et fratrem Quintum ad reconciliationem hortabatur<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.17.1-4 et I.20.11.</ref>. Cognatus quoque erat cum [[Gaius Marius|Mario]] per aviam Gratidiam. === De villis et domo urbana === Plures villas habuit Cicero: praeter [[Arpinum|Arpinatem]] paternam<ref>''[[Ad Atticum]]'' I.16.18</ref> [[Tusculum|Tusculanam]] maxime amabat et ab amico Attico petebat ut e Graecia ornamenta varia sibi mitteret ad eam ornandam<ref>''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' libro primo.</ref>. Quae villa illustris facta est quia ibi Cicero studebat, legebat, scribebat, philosophabatur (unde ''[[Tusculanae disputationes]]'' dictae). [[Formiae|Formianam]] villam quoque possidebat et [[Pompeii (urbs antiqua)|Pompeianam]] in [[Campania (Italia)|Campania]]ref>''[[Ad Atticum]]'' I.20.1 et II.4.6.</ref> . Anno 62 post consulatum domum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marci Crassi]] in [[Mons Palatinus|Palatino monte]] magno pretio<ref>''[[Epistulae ad familiares|Ad Familiares]]'' V.6.2: 3 500 000 HS.</ref> emit quod rumores malignos suscitavit<ref>[[Aulus Gellius]] XII.12. ''[[Invectiva in Ciceronem]]'' 3. Cf ''[[Epistulae ad Atticum]]'' I.12.1 (pecuniam mutuandam quaerit).</ref>. Magnam summam enim tum a [[Publius Cornelius Sulla|P. Sylla]] mutuatus est, quem apud iudices [[Pro Sulla|defendit]] et adfirmavit non esse e Catilinae coniuratis. Alteram domum [[Antium (Latium)|Antii]] quoque habuit unde anno 59 a.C.n. ineunte Caesare consule ad Atticum scribebat et ubi locupletem bibliothecam habebat<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.6.1.</ref>. == Opera == Plurima composuit, quorum maior pars exstat: multos [[liber|libros]] de eloquentia [[philosophia]]que, elegantissimas [[epistula]]s, multas et peritissimas [[oratio]]nes, necnon fragmenta [[carmen|carminum]]. Opera Ciceronis documenta uberrima illius temporis habenda sunt quo respublica est in imperium conversa, quo motu cursus gentium Italiae Europaeque vehementer inflexus in perpetuum est, atque post [[Europa]]m, vita orbis reliqui totius terrarum. Cicero inter patres [[lingua Latina|linguae Latinae]] vocari potest, ac nisi ille facultates verba [[philosophia Graeca|philosophiae Graecae]] in linguam Latinam [[interpres|vertendi]] adhibuisset, multa verba huius disciplinae ignota vel obscura essent. {{Cicero tituli}} == Fortuna == [[Fasciculus:William Blake - Marcus Tullius Cicero - Manchester City Gallery - Tempera on canvas c 1800.jpg|thumb|Cicero famam perennem habet: hic, anno [[1800]], est pictus a [[Gulielmus Blake|Gulielmo Blake]].]] Erant quoque qui Ciceronem suo tempore reprehenderent propter illam verborum copiam, id est supervacuorum verborum flumen, qui ab Seneca quasi deficentia quaedam significationis et studii videbatur. In his recognosces et [[Attica|Atticistarum]] contentionem in Ciceronem, et [[Asia]]norum studium in Ciceronianam concinnitatem, sobriam verborum coniunctorum dispositionem. Ad hoc eius detrectatores maligne ad memoriam revocant versus principem in ''De Consulatu Suo,'' illum infelicem "O fortunatam natam me consule Romam," qui argumentum Ciceronis superbiae ac vaniloquentiae semper ostendebatur. Ciceronem illis famosis verbis se ipsum alterum [[Romulus|Romulum]] esse affirmantem auctor [[invectiva]]e cuiusdam illudit appellans eum "Romule Arpinas".<ref>[[Sallustius|(Pseudo-)Sallustius]], ''In M. Tullium Ciceronem invectiva'' 7.</ref> Sed his duobus milibus annorum qui nos ab illo discernunt, nulla acta est aetas quin Ciceronis facundia culmen linguae Latinae haberetur, quin verbis compositionique et eloquentiae eius maximo ardore studeretur, quin qui Latinas litteras discebant iis magistri proponerent Ciceronis orationes ante alias omnes subito imitandas. == Notae == <references/> == Bibliographia == [[Fasciculus:Cistophor of Marcus Tullius Cicero.jpg|thumb|upright=0.8|[[Cistophorus]] [[Apamea (Phrygia)|Apameae]] cusus cum nomine Marci Tulli Ciceronis qui proconsul [[Cilicia|Ciliciae]] anno 51/[[50 a.C.n.]] fuit.]] * {{Fabricius Latina}} pp. 88-149 * Eleanor Winsor Leach, "Gendering Clodius" in ''Classical World'' vol. 94 (2001) pp. 335-359. * von Albrecht, Michael. ''Cicero's Style: A Synopsis.'' Lugduni Batavorum et Bostoniae: Brill, 2003. ISBN 9004129618. * [[Ernestus Badian|Badian, E]]: "Cicero and the Commission of 146 B.C.", ''Collection Latomus'' 101 (1969), 54-65. * {{Cite book |last=Caldwell |first=Taylor |title=A Pillar of Iron |url=https://archive.org/details/pillarofiron0000cald_l2s6 |publisher=Doubleday & Company |location=New York |year=1965 |isbn=0385053037}}. * Cicero, Marcus Tullius, Cicero’s letters to Atticus, Vol, I, II, IV, VI, [[Cambridge University Press]], Great Britain, 1965. * Cicero, Marcus Tullius, Latin extracts of Cicero on Himself, translated by Charles Gordon Cooper, University of Queensland Press, Brisbane, 1963. * Cicero, Marcus Tullius, Selected Political Speeches, Penguin Books Ltd, Great Britain, 1969. * Cicero, Marcus Tullius, De Officiis (On Duties), conv. [[Walter Miller (philologist)|Walter Miller]]. Harvard University Press, 1913, ISBN 978-0-674-99033-3, ISBN 0-674-99033-1. * Cicero, Marcus Tullius, Selected Works, Penguin Books Ltd, Great Britain, 1971. * Cowell, F R: ''Cicero and the Roman Republic'' (Penguin Books, 1948; liber saepissime impressus) * {{Cite book |last=Everitt |first=Anthony |title=Cicero: the life and times of Rome's greatest politician |url=https://archive.org/details/cicerolifetimeso0000ever |publisher=Random House |location=New York |year=2001 |isbn=0375507469}} * {{Cite book |title=The Last Generation of the Roman Republic |last=Gruen |first=Erich S. |year=1974 |publisher=University of California Press |location= |isbn= }} * {{Cite book |title=This was Cicero |url=https://archive.org/details/bwb_O4-BPQ-161 |last=Haskell |first=H. J. |authorlink= |coauthors= |year=1942 |publisher=Alfred A. Knopf}} * Haury, Auguste. ''L'Ironie et l'humeur chez Cicéron.'' Lugduni Batavorum: Brill, 1955. OCLC 381672. * Hutchinson, G. O. ''Cicero's Correspondence: A Literary Study.'' Oxonii: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-815066-0. * {{Cite journal |doi=10.2307/4350381 |last=March |first=Duane A. |authorlink= |coauthors= |year=1989 |month= |title=Cicero and the 'Gang of Five' |url=https://archive.org/details/sim_classical-world_march-april-1989_82_4/page/225 |journal=Classical World |volume=82 |issue= 4|pages=225–234}}. * May, James M., ed. ''Brill's Companion to Cicero: Oratory and Rhetoric.'' Lugduni Batavorum et Bostoniae: Brill, 2002. ISBN 9004121471. * {{Cite book |title=Cicerone. La parola e la politica |last=Narducci |first=Emanuele |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Laterza |location= |isbn=8842076058 }}. * [[Plutarch]] Penguins Classics English translation by Rex Warner, ''Fall of the Roman Republic, Six Lives by Plutarch: Marius, Sulla, Crassus, Pompey, Caesar, Cicero'' (Penguin Books, 1958; with Introduction and notes by Robin Seager, 1972). * Rawson, Beryl: ''The Politics of Friendship: Pompey and Cicero'' (Sydney University Press, 1978). * [[Elizabeth Rawson|Rawson, Elizabeth]]: ** "Cicero the Historian and Cicero the Antiquarian", ''JRS'' 62 (1972), 33-45. ** ''Cicero: A Portrait'' (Allen Lane, Penguin Books Ltd., 1975) ISBN 0-7139-0864-5. Revised edition: Bristol Classical Press, 1983. ISBN 0-86292-051-5. American edition of revised edition: Cornell University Press, 1983. ISBN 0-8014-1628-0 (hardcover); ISBN 0-8014-9256-4 (paperback). * [[H.H. Scullard|Scullard, H. H.]] From the Gracchi to Nero, University Paperbacks, Great Britain, 1968. *Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 * Smith, R. E. ''Cicero the Statesman.'' Cambridge University Press, 1966. * Steel, Catherine, ed. ''Cambridge Companion to Cicero.'' Cantabridgiae: Cambridge University Press, 2013. ISBN 978-0521729802. * Stockton, David: ''Cicero: A Political Biography'' (Oxford University Press, 1971). * {{Cite document |last=Strachan-Davidson |first=James Leigh |title=Cicero and the Fall of the Roman Republic |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1936}}. * Stroup, Sarah Culpepper. ''Catullus, Cicero, and a society of patrons: the Generation of the Text.'' Cantabridgiae: Cambridge University Press, 2010. ISBN 9780521513906. * {{Cite document |last=Taylor |first=H. |title=Cicero: A sketch of his life and works |url=https://archive.org/details/cicerosketchofhi00taylrich |location=Chicago |publisher=A. C. McClurg & Co. |year=1918}}. * Tatum, W. J. [[1990]]. "Cicero and the Bona Dea Scandal." ''Classical Philology'' 85: 202-208. * Thorbecke, J. R. [[1818]].l ''[https://web.archive.org/web/20140810102554/http://home.kpn.nl/~dmjanssen1960/cicero_philo_l.html De Principio Philosophiae et Officiorum in Ciceronis Operibus Philosophicis.]'' * Thorbecke, J. R. [[1819]]. ''[https://web.archive.org/web/20140810112832/http://home.kpn.nl/~dmjanssen1960/cicero_rhetor_l.html Ex iis quae in libris Ciceronis de Oratore a Crasso, Antonio, Caesare, aliis, de Eloquentia disputantur, ipsius efficiatur Ciceronis de perfecto oratore sententia.]''. * Vasaly, Ann. ''Representations: Images of the World in Ciceronian Oratory.'' Berkeley: University of California Press, 1993. ISBN 0520077555. * {{Cite book |title=Cicero Imperator: Studies in Cicero's Correspondence 51-47 B.C. |url=https://archive.org/details/ciceroimperators0000wist |last=Wistrand |first=M. |authorlink= |coauthors= |year=1979 |publisher= |location=Göteborg}}. * {{Cite book |last=Yates |first=Frances A. |title=The Art of Memory |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=1974 |isbn=0226950018}}. {{NexInt}} * [[Asconius]] * [[Caerellia]] * [[Fibrenus]] == Nexus externi == {{vicicitatio|Marcus Tullius Cicero|Ciceronem}} {{vicifons|Marcus Tullius Cicero}} {{CommuniaCat|Cicero|Ciceronem}} {{Fontes biographici}} * [https://web.archive.org/web/20210308010602/http://www.thelatinlibrary.com/cic.html Opera] apud [[The Latin Library]] * "[https://web.archive.org/web/20051125123207/http://www.utexas.edu/depts/classics/documents/Cic.html Situs Ciceronis domesticus]" * [https://web.archive.org/web/20071029141407/http://www.slu.edu/colleges/AS/languages/classical/latin/tchmat/pedagogy/latinitas/plut/cic/cicvit1.html Plutarchi ''Vita Ciceronis'' interprete Theodoro Doehner] * Cicero in Catilinam in YouTube: [http://www.youtube.com/watch?v=vggmssbaGKc] {{Lifetime|106 a.C.n.|43 a.C.n.|Cicero, Marcus Tullius}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Deistae]] [[Categoria:Epistolographi]] [[Categoria:Gens Tullia]] [[Categoria:Iuris consulti Romani antiqui]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Oratores]] [[Categoria:Philosophi Italiae Romanae]] [[Categoria:Poetae Latini Romae antiquae]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Scriptores de arte rhetorica]] [[Categoria:Scriptores de divinatione]] [[Categoria:Scriptores Italiae antiquae]] [[Categoria:Senatores]] [[Categoria:Marcus Tullius Cicero|!]] [[Categoria:Catilinae coniuratio]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (44-30 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} lmm2oudv0edx4hm7xg3jl6shsapbliv 0 646 3997842 3803605 2026-10-29T15:04:48Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Bibliographia */ 3997842 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:15th-century painters - Livius Codex - WGA15990.jpg|thumb|upright=1|''[[Ab Urbe condita]]'': pagina prima libri manu scripti Monacensis]] '''Titus Livius''' ([[Patavium (urbs)|Patavi]] fortasse anno [[59 a.C.n.|59]] aut [[64 a.C.n.]] natus; ibidem circiter annum [[17]] p.C.n. mortuus) est [[rerum gestarum scriptor]] tempore [[G. Iulius Caesar Octavianus Augustus|Augusti]]. == De vita == De vita Titi Livii [[nihil]] fere notum est. Natus Patavi in urbe, quae hodie nomine Italico ''Padova'' nota est, bene [[educatio|eruditus]] esse videtur. Circiter annum [[31 a.C.n.]] (post finem [[Bellum civile|belli civilis]]) [[Roma]]m venit, ubi maiorem vitae partem egit (sed sunt, qui dicant eum maiorem partem vitae Patavi degisse). Otiosus in rebus gestis populi Romani scribendis versabatur. Livium, cuius libri publice Romae lecti sunt, mox multi Romani cognoverunt et magni aestimaverunt. Inter admiratores etiam [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Augustus]] ipse fuit, etiamsi de re publica regenda non idem senserunt. Immo Pompeianum ab Augusto eum appellatum esse [[Cornelius Tacitus|Tacitus]] tradit.<ref>ann. 4,34,3: ''Cremutius [...] exorsus est: Titus Livius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit, ut Pompeianum eum Augustus adpellaret.</ref> Augustus Livium [[Claudius|Claudio]], [[imperator]]i futuro, magistrum fecit. Livius autem ipse neque publicis neque militaribus magistratibus functus est. Sub finem vitae Patavium revertit, ubi occĭdit. == De operibus == Titi Livii maximum, sed non unum unicumque opus illi ''[[Ab urbe condita libri]] CXLII'' sunt. Sicut apud [[Lucius Annaeus Seneca|Senecam]]<ref>ep.{{dubsig}} 100,9: ''Nomina adhuc T. Livium; scripsit enim et dialogos, quos non magis philosophiae adnumerare possis quam historiae, et ex professo philosophiam continentes libros.''</ref> legimus, etiam de philosophia disseruit dialogis, quos deperditos esse dolemus. Illi ''ab urbe condita'' libri continent res gestas populi Romani inde ab urbe anno [[753 a.C.n.]] condita usque ad [[Nero Claudius Drusus|Drusum maiorem]] anno [[9 a.C.n.]] mortuum. CXLII librorum primi decem libri (quibus Livius res ab urbe condita ad annum [[293 a.C.n.]] gestas exposuit) et libri XXI–XLV tantum exstant (quibus ab anno [[218 a.C.n.]] ad annum [[167 a.C.n.]] quae gesta essent, exposuit). Quas quidem res Livius libris illis deperditis evolverit, nisi ''periochis'' (i.e., argumentis) quibusdam et excerptis fragmentisque non traditur. Verisimile videtur Livium 40 annos opus magnum perficientem aliam partem post aliam scripsisse et edidisse. Opus in partes, quae ex quinque aut decem libris constant, divisum est. Videte exempli gratia partitionem primorum 45 librorum: * I–XV: prima pars historiae Romanae usque ad primordia belli Punici primi (anno 265 a.C.n.); libri I–V res gestas usque ad finem impetus Gallorum exponunt. * XVI–XXX: aetas [[Bellum Punicum|Belli Punici]] primi et secundi (ab anno 264 ad annum [[167 a.C.n.]]); libri XXI–XXX Bellum Punicum secundum describunt. * XXXI–XLV: aetas bellorum in oriente gestorum; libri in ter quinos libros divisi sunt Verisimile videtur partes amissas ad aetates hominum praeclarorum spectantes divisas esse, sed utrum Livius opus volens libro 142 finiverit an usque ad librum 150 (i.e., usque ad mortem Augusti) ducere voluerit, incertum manebit. == De genere scribendi == [[Fasciculus:Ab Urbe condita.tif|thumb|upright=1|''Ab Urbe condita'' (1714).]] [[Fasciculus:Briosco Titus Livius.jpg|thumb|upright=0.7|left|''Titus Livius.'' [[Imago]] coniecturabilis ab [[Andreas Crispus|Andrea Crispo]]<!--Andrea Riccio ~ Briosco--> facta (circa 1567).]] Livius res gestas [[annales|annalium]] modo (i.e., ordinem annorum servans) scripsit. Sicut alii auctores Romani et prodesse et delectare voluit: imprimis exempla singulorum hominum magna virtute praebens mores maiorum laudare et posteris tradere in animo habuit. Ut legentem vel potius audientem moveret, res quasi in scaena peractas ante oculos posuit. Varietatis causa non modo [[oratio obliqua|oratione obliqua]] saepius utebatur, sed brevitatem cum periodis longissimis rotundissimisque etiam coniunxit. Proprietatem quandam verborum Livii [[Gaius Asinius Pollio|Asinius Pollio]] vituperat, quam [[patavinitas|patavinitatem]] nuncupat. Quamquam non congruit, ut Livii rationem historiae narrandae pro nostrae aetatis mensura aestimemus, tamen in affabre compositis libris eius nonnulla iure reprehenduntur. Procul negotiis publicis vitam privatam vivens interdum ignarus locorum et rerum militarium vel politicarum videtur. Porro verum ipse non investigans a praecessoribus percepit, quae digna, ut traderentur, putavit. Nam fontes suos non perquisivit, parum vera a fictis diiudicavit. Plerumque auctoritate unius tantum scriptoris nisus res gestas narrat. Ita fides Livii e fide scriptorum adhibitorum cognoscenda est: quorum opera excepto Polybio maxima ex parte nobis non sunt nota. Praeterea alacri animo intendebat ad illam priscam virtutem et severitatem Romanorum, quam in primis saeculis [[res publica|rei publicae]] liberae animadverti sibi persuasum erat, se avertens, ut ipse dicit<ref>Praef. 5ff.</ref> a conspectu malorum suae aetatis. [[Topica]] quaedam usitata de origine civitatis Romanae e parvis et accertione et a culmine insequentem decessionem etiam Livius affirmat; sed in dubio est, num principatum Augusti finem futurum esse istius morbi et medelam crediderit. Utcumque est, libris suis Livius ab urbe condita ubertim Romanis praebuit exempla morum maiorum et specimina virtutum imitandarum itemque vitiorum vitandorum. Suam Romam, suos Romanos posteris tradidit, quam per hereditatem imago huius urbis et [[idea]] per saecula formata est. A qua periculum ac temptatio explanationis rerum gestarum in unam tantum causam coniectae haud procul abest. == Notae == <references/> == Bibliographia == *Bloch, Raymundus. [[1965]]. ''Tite Live et les premiers siècles de Rome'', Lutetiae, Les Belles Lettres. [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1966_num_68_1_3767_t1_0182_0000_2 Recensio critica] *Burck, Erich. [[1992]]. ''Das Geschichtswerk des Titus Livius.'' Heidelbergae: Winter. ISBN 3-533-04558-7. *Burck, Erich, ed. [[1987]]. ''Wege zu Livius.'' Wege der Forschung, 132. Ed. 3a. Darmstadiae: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt. ISBN 3-534-03875-4. *Chaplin, J. D. [[2000]]. ''Livy’s Exemplary History.'' Oxoniae: Oxford University Press. *Damon, C. [[1997]]. From Source to Sermo: Narrative Technique in Livy 34.54.4–8. ''The American Journal of Philology'' 118(2): 251–266. *Davies, J. P. [[2004]]. ''Rome's Religious History: Livy, Tacitus and Ammianus on their Gods.'' Cantabrigiae: Cambridge University Press. *Dorey, T. A., ed. (1971). ''Livy.'' Londinii: Routledge. *{{Fabricius Latina}} pp. 177–201. *Feldherr, A. [[1998]]. ''Spectacle and Society in Livy’s History.'' Berkeleiae: University of California Press. *Hornblower, Simon, et Antony Spawforth, eds. [[2003]]. ''The Oxford Classical Dictionary.'' Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-860641-3. *Joplin, P. K. [[1990]]. Ritual Work on Human Flesh: Livy’s Lucretia and the Rape of the Body Politic. ''Helios'' 17.1: 51–70. *Kraus, C. S., et Anthony J. Woodman. [[1997]]. ''Latin Historians.'' Oxoniae: Oxford University Press.<!-- 51–81--> *Levene, D. S. [[2010]]. ''Livy on the Hannibalic War.'' Oxoniae: Oxford University Press. *Linderski, J. [[1993]]. Roman Religion in Livy. In ''Livius: Aspekte seines Werkes,'' ed. Wolfgang Schuller, 53–70. Constantiae: Universitätsverlag Konstanz. *Miles, G. B. [[1995]]. ''Livy: Reconstructing Early Rome.'' Ithacae Novi Eboraci: Cornell University Press. ISBN 0-8014-3060-7. {{Google Books|fFew1038_6sC|Paginae selectae.}} *Bernard Mineo, [[2025]]. "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA: 111-130 *Moore, T. J. [[1989]]. ''Artistry and Ideology: Livy’s Vocabulary of Virtue.'' Francofurti: Athenäum. *Ogilvie, Robert Maxwell. [[1965]]. ''A Commentary on Livy: Books I-V.'' Oxoniae: Clarendon Press. ISBN 0-19-814432-6. *Rossi, A. [[2004]]. Parallel Lives: Hannibal and Scipio in Livy’s Third Decade. ''Transactions of the American Philological Association'' 134(2): 359–381. *[[Ronaldus Syme|Syme, Ronald]]. [[1959]]. Livy and Augustus. ''Harvard Studies in Classical Philology'' 64:27–87. *Vandiver, E. [[1999]]. The Founding Mothers of Livy’s Rome: The Sabine Women and Lucretia. In ''The Eye Expanded: Life and the Arts in Greco-Roman Antiquity,'' ed. Frances B. Titchener et Richard F. Moorton Jr., 206–232. Berkeleiae: University of California Press. *Walsh, P. G. [[1961]]. ''Livy: His Historical Aims and Methods.'' Cantabrigiae: Cambridge University Press == Nexus externi == {{vicifons|Titus Livius}} {{vicicitatio|Titus Livius Patavinus}} {{DEFAULTSORT:Livius, Titus}} [[Categoria:Historici Romani antiqui]] [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Scriptores Galliae Cisalpinae]] [[Categoria:Nati saeculo 1 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui saeculo 1]] [[Categoria:Augustus]] [[Categoria:Titus Livius|!]] [[Categoria:Gens Livia]] {{Myrias|Homines}} 5nadc11ygzsryudmbiuizfkj9xc22z4 0 714 3997802 3979274 2026-10-29T13:49:54Z Grufo 64423 Minora 3997802 wikitext text/x-wiki {{latinitas|-2}} {{Redirectio discernenda|Montanea|Montanea (discretiva)}} [[Fasciculus:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|[[Everestius mons]] e monte Kala Patthar visus.]] {{res|Mons}} ({{pns|tis|m|mons}}) est altum columen vel magna [[planeta]]e protuberatio ex [[mons ignifer|vulcanismo]] aut e planetae [[superficies|superficiebus]] plicatis orta. Definitio montium incerta est, sed saepe columen elevatum plus quam 700 metra super eius radices mons esse dicitur.<ref>Secundum ''Britannica Student Encyclopedia'', verbum hoc [[altitudo|altitudines]] superiores quam 2000 pedes (610 m) attingit.</ref> [[Terra (planeta)|Terrae]] montium distributio est: 52 centesimae [[Asia]]e, 36 centesimae [[America Septentrionalis|Americae Septentrionalis]], 25 centesimae [[Europa]]e, 22 centesimae [[America Australis|Americae Australis]], 17 centesimae [[Australia]]e, et 3 centesimae [[Africa]]e. Omnino, 24 centesimae [[lithosphaera]]e in montibus consistit. Decem centesimae hominum terras montanas incolunt. Omnia mundi [[flumen|flumina]] magna fontes ex montibus exoriuntur. De montium [[magnitudo|magnitudine]]:<ref> Testimonium adhunc est e [[:eml:Muntâgna|Vicipaedia Bulgaris]]</ref> * Maximus mundi mons est [[Everestius mons|Everestius Mons]] in Alpibus Emodi [[Nepalia]]e, 8848 m. * Maximus [[Alpes|Alpium]] mons est [[Rupes Alba]], 4807. * Maximus [[Graecia]]e mons est [[Olympus]], 2917 m. * Maximus [[Sicilia]]e mons est [[Aetna]], 3329 m. * Maximus [[Europa]]e mons est [[Elbrus mons]] in Caucaso, 5642 m. * Maximus [[America Borealis|Americae Septentrionalis]] mons est [[McKinley mons]] in [[Alasca]], 6194 m. * Maximus [[America Meridionalis|Americae Meridionalis]] mons est ''[[Aconcagua]]'' in [[Argentina]], 6960 m. * Maximus [[Australia]]e mons est [[Kosciuszko mons]], 2230 m. * Maximus [[Oceania]]e mons est [[Sundirmana]] in [[Alpes Papuanae|Alpibus Papuanis]] insulae [[Nova Guinea]], 5212 m. ==Etymologia verborum cognatorum== Adiectivum "montaneus" in [[media Latinitas|media Latinitate]] in coniugatione feminina "montanea" conversum est, unde vocabula orti sunt ut Italicum ''montagna'', Francogallicum ''montagne'', Hispanicum ''montaña'', et cetera. Tamen verbum neutrale simile in plurali "montana" in lingua Latina classica locum montanum significat.<ref>Oxford English Dictionary, s.v. "[http://www.oed.com/view/Entry/122893 mountain]"; Niermeyer ''Mediae Latinitatis Lexicon Minus'', s.v. "[https://archive.org/stream/NiermeyerLexiconMinus1976/LatijnNiermeyerLexiconMinus1976#page/n705/mode/2up montanea]".</ref> == Montes terrae (iuga et systemata) == Montes in [[Terra (planeta)|Terra]] sunt exempli causa: {{div col|3}} *[[Alpes Australianae]] *Alpes Emodi vel [[Himalaia]] *[[Alpes]] Europaeae **[[Dolomiani montes]] *[[Alpes Illyricae]] (Dinarides) *[[Altai]] *[[Andes]] montes *[[Apenninus]] *[[Appalachia]] *[[Banff montes]] *[[Caucasus]] montes *[[Hercynia silva]] *[[Imaus]] *[[Kananaskis]] *[[Laurentiensis]] montes *[[Pamir]] *[[Paropamisus]] (Hindu Kush) *Penninas *[[Pindus]] *[[Montes Pontici|Pontici montes]] *[[Providentiae montes]] *[[Pyrenaei]] *[[Saiani]] *[[Sierra Madre]] (Montes serrati Matris) *[[Sierra Nevada]] (Montes serrati nivosi) *[[Taurus]] montes *[[Tian Schan]] *[[Transylvania]]e Alpes *[[Urales]] {{div col end}} === Montes mundi (cacumina) === {{div col|3}} *[[Aconcagua]], alissima Americae Australis *[[Aetna]] *[[Alpes Apuanae]] *[[Annapurna]] *[[Čogori]]<ref>Nomen e [[Lingua Balti|lingua Balti]] indigena.</ref> *[[Cyllene mons|Cyllene]] *[[Denali]], altissimus Americae Septentrionalis *[[Dirphys mons|Dirphys]] *[[Elbrus mons|Elbrus]], altissimus Europae *[[Erymanthus (mons)|Erymanthus]] *[[Everestius mons|Everestius]], altissimus Asiae et totius orbis terrarum *[[Mons Fiscellus|Fiscellus]] *[[Mons Fusius|Fusius]], altissimus Iaponiae *[[Helicon]] *[[Hymettus mons|Hymettus]] *[[Kancheniunga]] *[[Kilimandiarus]], altissimus Africae *[[Mons Kosciuszko|Kosciuszko mons]], altissimus Australiae *[[Nangaparbat]] *[[Olympus]], altissimus Graeciae *[[Panachaicus mons]] *[[Parnassus]] *[[Parnes]] *[[Mons Rainier|Rainier mons]] *[[Robson mons]] *[[Mons Roseus|Roseus mons]] *[[Rupes Alba]], altissima Europae occidentalis *[[Sancti Crucis]] *[[Tremblant mons]] *[[Mons Whitney|Whitney]], altissimus [[CFA|Civitatum Foederatarum]] (sine [[Alasca]]) {{div col end}} == Montes extra Terram == === Montes [[Luna (satelles)|Lunae]] === * [[Apenninus (Luna)|Apenninus]] === Montes [[Mars (planeta)|Martis]] === * [[Olympus mons (Mars)|Olympus Mons]] est mons maximus [[Systema Solare|Systematis Solaris]]. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Caelum]] * [[Collis]] * [[Divortium continentale]] * [[Fiordum]] * [[Mare]] * [[Mons ignifer]] * [[Montes Romanis antiquis noti]] * [[Oreobatia]] * [[Spelunca]] * [[Sublimis]] * [[Tectonica laminarum]] * [[Terra (regio)|Terra]] (regio) {{div col end}} == Notae == <references/> == Nexus externi == {{Victionarium|mons}} {{1000 paginae}} [[Categoria:Montes]] [[Categoria:Indices montium|!]] {{Myrias|Physica}} 834abk7z3b0fomlq61umcfsacak0i84 0 938 3997985 3889808 2026-10-30T01:56:31Z Bartholomite 116968 /* Series televisivae */ 3997985 wikitext text/x-wiki {{italic title}}{{Latinitas|1}} [[Fasciculus:Gene Roddenberry crop.jpg|thumb|200px|[[Eugenius Roddenberry]], creator Star Trek, hic anno [[1976]] visus.]] '''''Star Trek''''' ([[Anglice]]; scilicet "iter stellare") est series [[fictio scientifica|fictionis scientificae]] ab [[Eugenius Roddenberry|Eugenio Roddenberry]] creata quo anno [[1966]] cum [[series televisiva|serie televisiva]] ''[[Star Trek: The Original Series]]'' ("Iter Stellare: Series Primigenia") coepto est. Consistit series televisivae, [[pellicula]]e, [[liber|libri]], [[liber nubeculatus|libri nubeculati]], ludi electronici, etc, sed primum genus est series televisivae. Homines in navibus spatialibus per spatium iter faciunt, obvii gentibus extraterrestribus pacem ac concordiam ubique colentes. Commenticium ''Itineris Stellaris'' universum multos [[planeta]]s habitatos et multa hominum sentientium genera (maiore parte humaniforma) habet. Magni momenti sunt, praeter homines, [[Vulcanus (species ficta)|Vulcanes]], qui cum hominibus [[Foederatio Unitatis Planetarum|Foederationem Unitatem Planetarum]] condiderunt; perfidi [[Rihantes]], ab hominibus saepe ''Romulani'' appellati; bellicosi [[Clingonae]]; versuti mercatores [[Ferengi]]; porro multi alii. Nonnullae [[technologia]]e quae saepe in [[mythistoria rerum futurarum|fabulis rerum futurarum]] inveniuntur in ''Itinere Stellare'' primum inductae sunt; in quibus est ''transportatrum'' ([[Anglice]]: ''transporter''), quae machina res personasque dissolvit portat reformatque, et [[sclopetum|pistolium]] ''phasorium'' ([[Anglice]]: ''phaser''), quod radios luminosos emittit, hostes actutum aut prosternens aut occidens. Cum spatia inter stellas maxima sint, naves interstellariae luce celeriores eunt, flexionem temporis spatiorumque ([[Anglice]]: ''warp'') [[relativitas generalis|relativisticam]] efficiendo. Nonnullis temporibus, controversiae recentiores in libellis inveniuntur, sicut [[energia nuclearis]] (''Time and Again''), pollutio rerum naturarum (''Force of Nature''), [[homophylophilia]] (''The Outcast''), et multa alia. == Series televisivae == [[Fasciculus:USS Enterprise NCC-1701-A.png|thumb|250px|Simulacrum USS Enterprise NCC-1701-A.]] [[Fasciculus:Star Trek Voyager costume - Neelix.jpg|thumb|200px|[[Neelix]] e ''[[Star Trek: Voyager]]'' ("Iter Stellare: Navigator"; [[1995]] - [[2001]].]] * [[1966]]-[[1969]]: ''[[Star Trek: The Original Series]]'' ("Iter Stellare: Series Primigenia") * [[1973]]-[[1974]]: ''[[Star Trek: The Animated Series]]'' ("Iter Stellare: Series Animata") * [[1987]]-[[1994]]: ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' ("Iter Stellare: Nova Generatio") * [[1993]]-[[1999]]: ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]'' ("Iter Stellare: Spatium Profundum Novem") * [[1995]]-[[2001]]: ''[[Star Trek: Voyager]]'' ("Iter Stellare: Navigator") * [[2001]]-[[2005]]: ''[[Star Trek: Enterprise]]'' ("Iter Stellare: Enterprise") * [[2017]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Discovery]]'' ("Iter Stellare: Inventio") * [[2020]]-[[2023]]: ''[[Star Trek: Picard]]'' ("Iter Stellare: Picard") * [[2020]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Lower Decks]]'' ("Iter Stellare: Tabulata Inferioris") * [[2021]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Prodigy]]'' ("Iter Stellare: Prodigium") * [[2022]]-praesens: ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]'' ("Iter Stellare: Mundi Novi Insolitique") * [[2026]]-praesens: ''[[Star Trek: Starfleet Academy]]'' ("Iter Stellare: Academia Classis Stellaris") == Pelliculae == * [[1979]]: ''[[Star Trek: The Motion Picture]]'' ("Iter Stellare: Pellicula") * [[1982]]: ''[[Star Trek II: The Wrath of Khan]]'' ("Iter Stellare II: Ira Khanis") * [[1984]]: ''[[Star Trek III: The Search for Spock]]'' ("Iter Stellare III: Inquisitio Spockis") * [[1986]]: ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]'' ("Iter Stellare IV: Iter Domum") * [[1989]]: ''[[Star Trek V: The Final Frontier]]'' ("Iter Stellare V: Ultimus Limis") * [[1991]]: ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]'' ("Iter Stellare VI: Terra Inexplorata") * [[1994]]: ''[[Star Trek: Generations]]'' ("Iter Stellare: Generationes") * [[1996]]: ''[[Star Trek: First Contact]]'' ("Iter Stellare: Primus Contactus") * [[1998]]: ''[[Star Trek: Insurrection]]'' ("Iter Stellare: Insurrectio") * [[2002]]: ''[[Star Trek: Nemesis]]'' ("Iter Stellare: Nemesis") * [[2009]]: ''[[Star Trek (pellicula)|Star Trek]]'' ("Iter Stellare") * [[2013]]: ''[[Star Trek into Darkness]]'' ("Iter Stellare in Tenebras") * [[2016]]: ''[[Star Trek Beyond]]'' ("Iter Stellare Ultra") * [[2025]]: ''[[Section 31]]'' ("Sectio 31") == In ''Second Life'' == [[Fasciculus:Klingon female, USS Eclipse, Second Life.png|thumb|left|[[Clingonus|Clingona]] in nave spatiali ''USS Eclipse'' in ''[[Second Life]]''.]] [[Fasciculus:QTXP 20121019 Destination Star Trek London MG 1489.jpg|thumb|200px|''[[Ferengi]]'' masculinum et ''[[Bajoran]]'' femininum.]] In universo virtuali ''[[Second Life]]'' ("vita secunda"), nonnullae simulationes de ''Star Trek'' sunt ubi [[actio personalis]] adhibita est. {{NexInt}} *[[Fictio fautorum]] * [[Stargate]] * [[Star Wars]] == Citationes notabiles == ''«Universum: ultima finis.'' ''Haec sunt itinera navis stellarum coeptum nominantis.'' ''Eius perpetuum mandatum insolitos mundos exquirere,'' ''novam vitam et novas societates quaerere,'' ''fortiter ire quo nemo ante iit.»'' (praeambulum seriei "Iter Stellare: Nova Generatio") == Bibliographia == * Taylor Harrison et al., ''Enterprise Zones: critical positions on Star Trek''. Boulder Colorati: Westview, 1996. ISBN 0-8133-2899-3 == Nexus externi == {{CommuniaCat|Star Trek|''Star Trek''}} * [http://en.memory-alpha.org/wiki/Portal:Main ''Memory Alpha''], encyclopaedia de ''Star Trek'' {{ling|Anglice}} {{cine-stipula}} [[Categoria:Star Trek|!]] [[Categoria:Iter transtemporale]] [[Categoria:Series televisificae]] [[Categoria:Incepta 1966]] [[Categoria:Pelliculae cum roboto]] {{Myrias|Societas}} 24xew8xu8xtppt1uoaqzx0f7s18jb27 3997986 3997985 2026-10-30T01:58:37Z Bartholomite 116968 /* Series televisivae */ 3997986 wikitext text/x-wiki {{italic title}}{{Latinitas|1}} [[Fasciculus:Gene Roddenberry crop.jpg|thumb|200px|[[Eugenius Roddenberry]], creator Star Trek, hic anno [[1976]] visus.]] '''''Star Trek''''' ([[Anglice]]; scilicet "iter stellare") est series [[fictio scientifica|fictionis scientificae]] ab [[Eugenius Roddenberry|Eugenio Roddenberry]] creata quo anno [[1966]] cum [[series televisiva|serie televisiva]] ''[[Star Trek: The Original Series]]'' ("Iter Stellare: Series Primigenia") coepto est. Consistit series televisivae, [[pellicula]]e, [[liber|libri]], [[liber nubeculatus|libri nubeculati]], ludi electronici, etc, sed primum genus est series televisivae. Homines in navibus spatialibus per spatium iter faciunt, obvii gentibus extraterrestribus pacem ac concordiam ubique colentes. Commenticium ''Itineris Stellaris'' universum multos [[planeta]]s habitatos et multa hominum sentientium genera (maiore parte humaniforma) habet. Magni momenti sunt, praeter homines, [[Vulcanus (species ficta)|Vulcanes]], qui cum hominibus [[Foederatio Unitatis Planetarum|Foederationem Unitatem Planetarum]] condiderunt; perfidi [[Rihantes]], ab hominibus saepe ''Romulani'' appellati; bellicosi [[Clingonae]]; versuti mercatores [[Ferengi]]; porro multi alii. Nonnullae [[technologia]]e quae saepe in [[mythistoria rerum futurarum|fabulis rerum futurarum]] inveniuntur in ''Itinere Stellare'' primum inductae sunt; in quibus est ''transportatrum'' ([[Anglice]]: ''transporter''), quae machina res personasque dissolvit portat reformatque, et [[sclopetum|pistolium]] ''phasorium'' ([[Anglice]]: ''phaser''), quod radios luminosos emittit, hostes actutum aut prosternens aut occidens. Cum spatia inter stellas maxima sint, naves interstellariae luce celeriores eunt, flexionem temporis spatiorumque ([[Anglice]]: ''warp'') [[relativitas generalis|relativisticam]] efficiendo. Nonnullis temporibus, controversiae recentiores in libellis inveniuntur, sicut [[energia nuclearis]] (''Time and Again''), pollutio rerum naturarum (''Force of Nature''), [[homophylophilia]] (''The Outcast''), et multa alia. == Series televisiones == [[Fasciculus:USS Enterprise NCC-1701-A.png|thumb|250px|Simulacrum USS Enterprise NCC-1701-A.]] [[Fasciculus:Star Trek Voyager costume - Neelix.jpg|thumb|200px|[[Neelix]] e ''[[Star Trek: Voyager]]'' ("Iter Stellare: Navigator"; [[1995]] - [[2001]].]] * [[1966]]-[[1969]]: ''[[Star Trek: The Original Series]]'' ("Iter Stellare: Series Primigenia") * [[1973]]-[[1974]]: ''[[Star Trek: The Animated Series]]'' ("Iter Stellare: Series Animata") * [[1987]]-[[1994]]: ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' ("Iter Stellare: Nova Generatio") * [[1993]]-[[1999]]: ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]'' ("Iter Stellare: Spatium Profundum Novem") * [[1995]]-[[2001]]: ''[[Star Trek: Voyager]]'' ("Iter Stellare: Navigator") * [[2001]]-[[2005]]: ''[[Star Trek: Enterprise]]'' ("Iter Stellare: Enterprise") * [[2017]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Discovery]]'' ("Iter Stellare: Inventio") * [[2020]]-[[2023]]: ''[[Star Trek: Picard]]'' ("Iter Stellare: Picard") * [[2020]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Lower Decks]]'' ("Iter Stellare: Tabulata Inferioris") * [[2021]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Prodigy]]'' ("Iter Stellare: Prodigium") * [[2022]]-praesens: ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]'' ("Iter Stellare: Mundi Novi Insolitique") * [[2026]]-praesens: ''[[Star Trek: Starfleet Academy]]'' ("Iter Stellare: Academia Classis Stellaris") == Pelliculae == * [[1979]]: ''[[Star Trek: The Motion Picture]]'' ("Iter Stellare: Pellicula") * [[1982]]: ''[[Star Trek II: The Wrath of Khan]]'' ("Iter Stellare II: Ira Khanis") * [[1984]]: ''[[Star Trek III: The Search for Spock]]'' ("Iter Stellare III: Inquisitio Spockis") * [[1986]]: ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]'' ("Iter Stellare IV: Iter Domum") * [[1989]]: ''[[Star Trek V: The Final Frontier]]'' ("Iter Stellare V: Ultimus Limis") * [[1991]]: ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]'' ("Iter Stellare VI: Terra Inexplorata") * [[1994]]: ''[[Star Trek: Generations]]'' ("Iter Stellare: Generationes") * [[1996]]: ''[[Star Trek: First Contact]]'' ("Iter Stellare: Primus Contactus") * [[1998]]: ''[[Star Trek: Insurrection]]'' ("Iter Stellare: Insurrectio") * [[2002]]: ''[[Star Trek: Nemesis]]'' ("Iter Stellare: Nemesis") * [[2009]]: ''[[Star Trek (pellicula)|Star Trek]]'' ("Iter Stellare") * [[2013]]: ''[[Star Trek into Darkness]]'' ("Iter Stellare in Tenebras") * [[2016]]: ''[[Star Trek Beyond]]'' ("Iter Stellare Ultra") * [[2025]]: ''[[Section 31]]'' ("Sectio 31") == In ''Second Life'' == [[Fasciculus:Klingon female, USS Eclipse, Second Life.png|thumb|left|[[Clingonus|Clingona]] in nave spatiali ''USS Eclipse'' in ''[[Second Life]]''.]] [[Fasciculus:QTXP 20121019 Destination Star Trek London MG 1489.jpg|thumb|200px|''[[Ferengi]]'' masculinum et ''[[Bajoran]]'' femininum.]] In universo virtuali ''[[Second Life]]'' ("vita secunda"), nonnullae simulationes de ''Star Trek'' sunt ubi [[actio personalis]] adhibita est. {{NexInt}} *[[Fictio fautorum]] * [[Stargate]] * [[Star Wars]] == Citationes notabiles == ''«Universum: ultima finis.'' ''Haec sunt itinera navis stellarum coeptum nominantis.'' ''Eius perpetuum mandatum insolitos mundos exquirere,'' ''novam vitam et novas societates quaerere,'' ''fortiter ire quo nemo ante iit.»'' (praeambulum seriei "Iter Stellare: Nova Generatio") == Bibliographia == * Taylor Harrison et al., ''Enterprise Zones: critical positions on Star Trek''. Boulder Colorati: Westview, 1996. ISBN 0-8133-2899-3 == Nexus externi == {{CommuniaCat|Star Trek|''Star Trek''}} * [http://en.memory-alpha.org/wiki/Portal:Main ''Memory Alpha''], encyclopaedia de ''Star Trek'' {{ling|Anglice}} {{cine-stipula}} [[Categoria:Star Trek|!]] [[Categoria:Iter transtemporale]] [[Categoria:Series televisificae]] [[Categoria:Incepta 1966]] [[Categoria:Pelliculae cum roboto]] {{Myrias|Societas}} 9q728glmy0oqjx1hm8r4daffqiyxynl 3997989 3997986 2026-10-30T02:18:31Z Bartholomite 116968 3997989 wikitext text/x-wiki {{titulus italicus}}{{Latinitas|-2}} {{Pellicula | Imago = Star Trek Logo 1.png | Titulus = Star Trek | Latinus titulus = Iter Stellare | Annus = [[1966]]-praesens | Natio = [[CFA]] | Lingua = [[Anglice]] }} [[Fasciculus:Gene Roddenberry crop.jpg|thumb|200px|[[Eugenius Roddenberry]], creator Star Trek, hic anno [[1976]] visus.]] {{ores|Star Trek}} ([[Anglice]]; scilicet "Iter Stellare") est series [[fictio scientifica|fictionis scientificae]] ab [[Eugenius Roddenberry|Eugenio Roddenberry]] creata quo anno [[1966]] cum [[series televisifica|serie televisifica]] ''[[Star Trek: The Original Series]]'' ("Iter Stellare: Series Originalis") coepto est. Consistit series televisiones, [[pellicula]]e, [[liber|libri]], [[liber nubeculatus|libri nubeculati]], ludi electronici, etc, sed primum genus est series televisivae. Homines in navibus spatialibus per spatium iter faciunt, obvii gentibus extraterrestribus pacem ac concordiam ubique colentes. Commenticium ''Itineris Stellaris'' universum multos [[planeta]]s habitatos et multa hominum sentientium genera (maiore parte humaniforma) habet. Magni momenti sunt, praeter homines, [[Vulcanus (species ficta)|Vulcanes]], qui cum hominibus [[Foederatio Unitatis Planetarum|Foederationem Unitatem Planetarum]] condiderunt; perfidi [[Rihantes]], ab hominibus saepe ''Romulani'' appellati; bellicosi [[Clingonae]]; versuti mercatores [[Ferengi]]; porro multi alii. Nonnullae [[technologia]]e quae saepe in [[mythistoria rerum futurarum|fabulis rerum futurarum]] inveniuntur in ''Itinere Stellare'' primum inductae sunt; in quibus est ''transportatrum'' ([[Anglice]]: ''transporter''), quae machina res personasque dissolvit portat reformatque, et [[sclopetum|pistolium]] ''phasorium'' ([[Anglice]]: ''phaser''), quod radios luminosos emittit, hostes actutum aut prosternens aut occidens. Cum spatia inter stellas maxima sint, naves interstellariae luce celeriores eunt, flexionem temporis spatiorumque ([[Anglice]]: ''warp'') [[relativitas generalis|relativisticam]] efficiendo. Nonnullis temporibus, controversiae recentiores in libellis inveniuntur, sicut [[energia nuclearis]] (''Time and Again''), pollutio rerum naturarum (''Force of Nature''), [[homophylophilia]] (''The Outcast''), et multa alia. == Series televisiones == [[Fasciculus:USS Enterprise NCC-1701-A.png|thumb|250px|Simulacrum USS Enterprise NCC-1701-A.]] [[Fasciculus:Star Trek Voyager costume - Neelix.jpg|thumb|200px|[[Neelix]] e ''[[Star Trek: Voyager]]'' ("Iter Stellare: Navigator"; [[1995]] - [[2001]].]] * [[1966]]-[[1969]]: ''[[Star Trek: The Original Series]]'' ("Iter Stellare: Series Originalis") * [[1973]]-[[1974]]: ''[[Star Trek: The Animated Series]]'' ("Iter Stellare: Series Animata") * [[1987]]-[[1994]]: ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' ("Iter Stellare: Nova Generatio") * [[1993]]-[[1999]]: ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]'' ("Iter Stellare: Spatium Profundum Novem") * [[1995]]-[[2001]]: ''[[Star Trek: Voyager]]'' ("Iter Stellare: Navigator") * [[2001]]-[[2005]]: ''[[Star Trek: Enterprise]]'' ("Iter Stellare: Enterprise") * [[2017]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Discovery]]'' ("Iter Stellare: Inventio") * [[2020]]-[[2023]]: ''[[Star Trek: Picard]]'' ("Iter Stellare: Picard") * [[2020]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Lower Decks]]'' ("Iter Stellare: Tabulata Inferioris") * [[2021]]-[[2024]]: ''[[Star Trek: Prodigy]]'' ("Iter Stellare: Prodigium") * [[2022]]-praesens: ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]'' ("Iter Stellare: Mundi Novi Insolitique") * [[2026]]-praesens: ''[[Star Trek: Starfleet Academy]]'' ("Iter Stellare: Academia Classis Stellaris") == Pelliculae == * [[1979]]: ''[[Star Trek: The Motion Picture]]'' ("Iter Stellare: Pellicula") * [[1982]]: ''[[Star Trek II: The Wrath of Khan]]'' ("Iter Stellare II: Ira Khanis") * [[1984]]: ''[[Star Trek III: The Search for Spock]]'' ("Iter Stellare III: Inquisitio Spockis") * [[1986]]: ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]'' ("Iter Stellare IV: Iter Domum") * [[1989]]: ''[[Star Trek V: The Final Frontier]]'' ("Iter Stellare V: Ultimus Limis") * [[1991]]: ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]'' ("Iter Stellare VI: Terra Inexplorata") * [[1994]]: ''[[Star Trek: Generations]]'' ("Iter Stellare: Generationes") * [[1996]]: ''[[Star Trek: First Contact]]'' ("Iter Stellare: Primus Contactus") * [[1998]]: ''[[Star Trek: Insurrection]]'' ("Iter Stellare: Insurrectio") * [[2002]]: ''[[Star Trek: Nemesis]]'' ("Iter Stellare: Nemesis") * [[2009]]: ''[[Star Trek (pellicula)|Star Trek]]'' ("Iter Stellare") * [[2013]]: ''[[Star Trek into Darkness]]'' ("Iter Stellare in Tenebras") * [[2016]]: ''[[Star Trek Beyond]]'' ("Iter Stellare Ultra") * [[2025]]: ''[[Section 31]]'' ("Sectio 31") == In ''Second Life'' == [[Fasciculus:Klingon female, USS Eclipse, Second Life.png|thumb|left|[[Clingonus|Clingona]] in nave spatiali ''USS Eclipse'' in ''[[Second Life]]''.]] [[Fasciculus:QTXP 20121019 Destination Star Trek London MG 1489.jpg|thumb|200px|''[[Ferengi]]'' masculinum et ''[[Bajoran]]'' femininum.]] In universo virtuali ''[[Second Life]]'' ("vita secunda"), nonnullae simulationes de ''Star Trek'' sunt ubi [[actio personalis]] adhibita est. {{NexInt}} *[[Fictio fautorum]] * [[Stargate]] * [[Star Wars]] == Citationes notabiles == ''«Universum: ultima finis.'' ''Haec sunt itinera navis stellarum coeptum nominantis.'' ''Eius perpetuum mandatum insolitos mundos exquirere,'' ''novam vitam et novas societates quaerere,'' ''fortiter ire quo nemo ante iit.»'' (praeambulum seriei "Iter Stellare: Nova Generatio") == Bibliographia == * Taylor Harrison et al., ''Enterprise Zones: critical positions on Star Trek''. Boulder Colorati: Westview, 1996. ISBN 0-8133-2899-3 == Nexus externi == {{CommuniaCat|Star Trek|''Star Trek''}} * [http://en.memory-alpha.org/wiki/Portal:Main ''Memory Alpha''], encyclopaedia de ''Star Trek'' {{ling|Anglice}} {{cine-stipula}} [[Categoria:Star Trek|!]] [[Categoria:Iter transtemporale]] [[Categoria:Series televisificae]] [[Categoria:Incepta 1966]] [[Categoria:Pelliculae cum roboto]] {{Myrias|Societas}} jygu996odi5r5tvvnlplgpxf3muiv3y 0 3279 3997937 3805828 2026-10-29T20:04:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997937 wikitext text/x-wiki Multa '''[[periodicum|periodica]] [[Latine]]''' conscripta sunt, olim et nunc. Ecce exempla: == Periodica quae non iam eduntur == * [[Alaudae]], quas edebat [[Carolus Henricus Ulrichs]] * [[Vox Urbis]], quam edebat Eques [[Aristides Leonori]] * [[Praeco Latinus]] * [[Hermes Romanus]] ou Mercure latin, Parisiis, Chaignieau, 1816-1818. * [[Hermes Americanus]] * [[Apis Romana]], editum in Montlieu (Charente-Inférieure), ab abbate Raniguet, superior Parvi seminarii. * [[Civis Romanus]], Bremae ([[Bremen]], Germanis) * [[Palaestra Latina]] * [[Iúvenis]] [https://web.archive.org/web/20040410134606/http://www.elimagazines.com/magazines/iuvenis/index.htm ''ELI Magazines'' apud www.elimagazines.com] == Periodica adhuc extantia == * [[Ephemeris (diarium interretiale)]] * [[Vox Latina]] [http://www.voxlatina.uni-saarland.de/ ''Vox latina'' apud www.voxlatina.uni-saarland.de] * [[Melissa]] [https://web.archive.org/web/20110225185654/http://users.skynet.be/Melissalatina/ ''Melissa'' apud users.skynet.be] * [[Aduléscens]] [https://web.archive.org/web/20080512030401/http://www.elimagazines.com/magazines/adulescens/ ''ELI Magazines'' apud www.elimagazines.com] * [[Rumor Varius]] [http://www.eclectica.ch/f/rumor_varius_presentation.php] * [[Latinitas (periodicum)]] [http://www.vatican.va/roman_curia/institutions_connected/latinitas/documents/rc_latinitas_20040602_commentarii-latinitas_lt.html] * [[M.A.S.]] * [[Nunc est gaudendum]] * [[TIRO]] [http://www.beacon-verlag.de/produkte.htm#tiro] == In interreti == * [[Retiarius]] [http://www.uky.edu/ArtsSciences/Classics/retiarius/ ''Retiarius'' apud www.uky.edu] * [https://web.archive.org/web/20230116125337/https://ephemerisnuntii.eu/ Ephemeris] * [[Leo Latinus]] [https://web.archive.org/web/20041205093019/http://www.leolatinus.com/Nuntius_lat.html ''www.leolatinus.com - lateinische Hörbuch-Textausgaben'' apud www.leolatinus.com] * [[Vates (periodicum)|Vates]] [http://pineapplepubs.snazzystuff.co.uk/vates.htm], [https://vatesblog.wordpress.com/] *[http://praeconia.blogspot.com Acta Hodierna] * [[Hebdomada Aenigmatum]] [https://web.archive.org/web/20210506091613/http://www.mylatinlover.it/] {{NexInt}} * [[Nuntii Latini]] * [[Vita Latinitatis]] {{Nexus carentes}} [[Categoria:Periodica Latina|!]] 5ea9h3jxl8xo4poebxhjru9am40fxk6 0 3793 3998002 3997589 2026-10-30T04:39:04Z Bartholomite 116968 /* Mense Octobri */ 3998002 wikitext text/x-wiki {{Eventus currens}} {{Decennium|203|MMXXVI}} == Eventa == === Mense Ianuario === * 1 Ianuarii: [[Bulgaria]] [[euro]]nem [[moneta]]m induxit. * 3 Ianuarii: [[Nicolaus Maduro]] [[Venetiola]]e praeses a [[miles|militibus]] [[CFA|Civitatum Foederatarum]] raptus est; [[Caracae]] multis ictibus affliguntur. * 6 Ianuarii: [[Leo XIV|Leo papa XIV]] [[Iubilaeum anni 2025]] claudit. * 7 Ianuarii: Necatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Renatae Good||en|qid=Q137723290}} inter Operationem "Metro Surge" ad protestationes [[Minneapolis]] excitat. * 15 Ianuarii: [[Vicipaedia]], anno 2001 a [[Iacobus Wales|Iacobo Wales]] et [[Laurentius Sanger|Laurentio Sanger]] condita, annum vicesimum quintum celebrat. * 22 Ianuarii: [[Civitates Foederatae Americae]] ab [[Ordo mundi sanitarius|Ordine Mundi Sanitarii]] se recedunt. * 28 Ianuarii: [[Sarah Mullally]] prima femina fit quae [[Ecclesia Anglicana|Ecclesiae Anglicanae]] praeest. * 30 Ianuarii: Tria miliones paginarum ad acta [[Galfridus Epstein|Epstein]] pertinentium publicantur, multae personae publicae clarissimae toto orbe terrarum commemorantur. === Mense Februario === * 2–6 Februarii: [[Curdistania Syriaca|Curdistaniam Syriacam]] [[Ahmedus Husainus al-Shara|rectio Damasci nova]] sibi adiungit. * 6 Februarii: [[Olympia hiemalia 2026|Olympia hiemalia]] in [[Italia]] simul [[Mediolanum|Mediolani]], [[Cortina Ampecanorum|Cortinae Ampecanorum]], [[Pralatium|Pralatii]], [[Livignum|Livigni]] et [[Resinae|Ante Silvam]] patefiunt. * 21 Februarii: Bellum inter [[Afghania]] et [[Pakistania]] erumpit. * 28 Februarii: Civitas [[Israël]] et [[Civitates Foederatae]] impetum in [[Irania]]m faciunt, impetum praeemptivum appellantes. === Mense Martio === * 1 Martii: Irania [[Fretum Ormusense]] commeatui maritimo claudit. * 8 Martii: [[Mojtaba Khamenei|Mojtaba Husainus Khamenei]], [[Ali Khamenei|Alii]] necati filius, magnus dux [[Irania]]e eligitur. * 31 Martii: In [[Mongolia]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Uchral Nyam-Osor||en|qid=Q110962738}}, post abdicationem Gombojavyn Zandanshatar, primus minister iurat. === Mense Aprili === * 6 Aprilis: [[Programma Artemis|Artemis II]] cum quattuor astronautis Lunam circumvolat et 11 Aprilis feliciter in Tellurem revertitur. * 9 Aprilis: [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] et [[Irania]] indutiis pactionem faciunt, colloquiisque ut discrimen inter se componant. * 26 Aprilis: [[Sebastianus Sawe]] Londinii primus homo [[Cursus Marathonius|cursum Marathonium]] minore tempore quam duabus horis perficit. === Mense Maio === * 3 Maii: Epidemia [[hantaviridae|hantavirus]] [[Andes|Andini]] ad [[quadragena]]m [[navis]] vectoriae ''Hondius'' ducit, tres mortui. * 16 Maii: Epidemia [[ebolavirus]] Bundibugyoensis in [[Res publica democratica Congensis|Re publica democratica Congolensi]] declaratur. Contra hunc typum neque cura neque vaccinatio nota est. * 23 Maii: Protestationes in [[Albania]], quae "Revolutio Phoenicopterorum" appellantur. * 25 Maii: ''[[Magnifica humanitas]]'', epistola encyclica [[Leo XIV|Leonis XIV]] prima, editur. === Mense Iunio === * 12 Iunii: [[Elon Musk]] primus fit, qui {{num|1000000000000}} [[dollarium Civitatum Foederatarum|dollariorum Americanorum]] accumulaverit. * 22 Iunii: [[Keir Starmer]] se ab officio primi ministri [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] abdicaturum nuntiat. * 24 Iunii: [[Terrae motus]] maior magnitudinis 7.5 in Venetiola complura milia hominum necat multaque aedificia concidit. === Mense Iulio === * 1 Iulii: [[Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X]] [[Esquinia]]e quattuor [[episcopus|episcopos]] novos sine mandato [[papa]]li consecrat. [[Leo XIV]] papa totam societatem [[excommunicatio|excommunicat]]. * 3 Iulii: [[Keiko Fujimori]] prima muliebris praeses civitatis [[Peruvia|Peruviae]] eligitur. * 19 Iulii: [[Turma Pedilusoria Nationalis Hispanica]] vincit [[Certamen Mundanum Pedilusorium (2026)|certamen mundanum pediludii]]. [[Turma Pedilusoria Nationalis Argentina|Argentina]] secunda et [[Turma Pedilusoria Nationalis Anglica|Anglia]] tertia sunt. * 20 Iulii: [[Carolus III (rex Britanniarum)|Carolus III]] rex [[Andreas Burnham|Andream Burnham]] primum ministrum [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] constituit. * 26 Iulii: [[Thaddaeus Pogačar]], birotarius [[Slovenia|Slovenicus]], quintum [[Circuitus Franciae|Circuitum Franciae]] vincit. * 28 Iulii: [[Terrae motus Kumamoto anni 2026|Terrae motus Kumamoto]] accidit. * 30 Iulii: Octoginta milia [[migratio|migrantium]] [[Septa]]m e [[Marocum|Maroco]] intrant, 111 moriuntur, plerique remittuntur. === Mense Augusto === * 2 Augusti: [[Arabia Saudiana]], [[Pakistania]] et [[Turcia]] [[Mecca]]e pactum defensionis subscribunt. * 12 Augusti: [[Defectio solis]] [[Siberia]]e et [[Hiberia]]e. * 20 Augusti: [[Rojava]] [[Syria]]e plene integra est, iam non amplius [[autonomia]] praedita. * 26 Augusti: [[Inundatio]] mortifera [[Nepalia]]m et [[Tibetum]] affligit. * 28 Augusti: [[Hacon VIII]], patre [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldo V]] mortuo, rex [[Norvegia]]e fit. === Mense Septembri === * 6 Septembris: [[Alternativa pro Germania]] pluralitatem suffragiorum in [[Saxonia et Anhaltium|Saxonia et Anhaltio]] conciliat. * 16 Septembris: [[Ursula de Leyen]] [[Canada]]m ut socia consociata [[Unionis Europaeae]] invitat. * 17 Septembris: [[Leopardus tilcayo]], nova species [[felidae|felina]], reperta est; prima species felina post plus quam saeculum inventa. * 23 Septembris: Bellum in [[Aethiopia]] erumpit. * 29 Septembris: [[Mahometus VI (rex Marocensis)|Mahometus VI]] rex [[Fatima Ezzahra al-Mansouri|Fatimam Ezzahram al-Mansouri]] primam mulierem primam ministram [[Marocum|Maroci]] constituit, comitiis habitis. === Mense Octobri === * 6 Octobris: [[Huthi]] [[aeroportus]] in [[Arabia Saudita]] oppugnant. * 9 Octobris: [[Navanethem Pillay]] [[praemium Nobelianum pacis|praemium Nobelianum pacis]] accipit. * 17 Octobris: Domus municipium [[Augustoritum|Augustoriti Lemovici]] inter tumultus ardet. * 23 Octobris: Novem Christiani [[Ecclesia Orthodoxa|Graeci Orthodoxi]] inter [[exsequiae|exsequias]] in [[Characha]] [[Iordania]]e [[martyr]]ium passi sunt. * 26 Octobris: [[Aloysius Ignatius Lula da Silva]] iterum praeses Brasiliae electus est, [[Flavius Bolsonaro|Flavio Bolsonaro]] superato. == Nati == {{Nati desiderati}} == Mortui == === Mense Ianuario === * [[7 Ianuarii]]: [[Uri Lupolianski]], politicus Israelianus; natus est anno [[1951]]. * [[8 Ianuarii]]: [[Ludovicus E. Brus]], chimicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1943]]. * [[10 Ianuarii]]: [[Ericus de Däniken]], scriptor [[Helvetia|Helveticus]]; natus est anno [[1935]]. * [[13 Ianuarii]]: [[Georgius Basiliu]], politicus [[Cyprus|Cypri]]; natus est anno [[1931]]. * [[16 Ianuarii]]: [[Ludovica Diogo]], politica [[Mozambicum|Mozambicana]]; nata est anno [[1958]]. * [[18 Ianuarii]]: [[Ioannes Fried]], historicus Germanicus; natus est anno [[1942]] * [[24 Ianuarii]] ** [[David Abulafia]], historicus [[Britanniarum regnum|Britannicus]]; natus est anno [[1949]]. ** [[Gulielmus Foege]], [[medicus]] et [[epidemiologia|epidemiologus]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1936]]. * [[25 Ianuarii]]: [[Yi Haechan]], politicus [[Res publica Coreana|Rei publicae Coreanae]]; natus est anno [[1952]]. * [[26 Ianuarii]]: [[Sia Figiel]], poeta, scriptrix, et pictrix [[Samoa]]na; nata est anno [[1967]]. * [[29 Ianuarii]]: [[Marcus Bülow]] politicus Germanicus; natus est anno [[1971]]. * [[31 Ianuarii]]: [[Volfgangus Schwanzer]], geographus Germanicus; natus est anno [[1953]]. === Mense Februario === * [[1 Februarii]]: [[Rita Süssmuth]], politica [[Germania|Germanica]]; nata est anno [[1937]]. * [[2 Februarii]]: [[Athanasius Carolus Renoux]], monachus Benedictinus et orientalista Francicus; natus est anno [[1925]]. * [[11 Februarii]]: [[Iacobus van der Beek]], actor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1977]]. * [[15 Februarii]]: [[Robertus Duvall]], actor et moderator cinematographicus Americanus; natus est anno [[1931]]. * [[19 Februarii]]: [[Polycarpus Pengo]], archiepiscopus [[Tanzania|Tanzanicus]]; natus est anno [[1944]]. * [[28 Februarii]]: [[Ali Khamenei]], magnus dux [[Irania]]e, ab [[Israel]]e occiditur; natus est anno [[1939]]. === Mense Martio === * [[1 Martii]]: [[David Oddi filius]], politicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno [[1948]]. * [[5 Martii]]: [[Antonius Lobo Antunes]], scriptor et psychologus [[Portugallia|Lusitanus]]; natus est anno 1942. * [[8 Martii]]: [[Antonius Iacobus Leggett]], physicus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]]; natus est anno [[1936]]. * [[12 Martii]]: ** [[Robertus Trivers]], sociobiologus Americanus; natus est anno 1943. ** [[Ioachimus Wanke]], episcopus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1941]]. * [[14 Martii]]: **[[Georgius Habermas]], philosophus continentalis et sociologus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1929]]. **[[Christophorus A. Sims]], oeconomiae peritus [[CFA|Americanus]]; natus est anno 1942. * [[17 Martii]]: [[Elias II]], patriarcha Ecclesiae Orthodoxae Georgianae [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1933]]. * [[19 Martii]]: ** [[Humbertus Bossi]], politicus [[Italia|Italianus]]; natus est anno 1941. ** [[Carolus Norris]], artifex martialis [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1940]]. * [[20 Martii]]: [[Ioannes Michael Bishop]], microbiologus Americanus; natus est anno 1936. * [[22 Martii]]: ** [[Leonillus Jospin]], politicus [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1937]]. ** [[Ioannes Baptista Pham Minh Mân]] cardinalis Vietnamicus; natus est anno [[1934]]. * [[25 Martii]]: ** [[Alexander Kluge]], scriptor Germanicus; natus est anno 1932. ** [[David Winnick]], politicus Britannicus; natus est anno 1933. * [[26 Martii]]: [[Epeli Nailatikau]], politicus [[Viti]]orum; natus est anno 1941. * [[28 Martii]]: [[Al-Yamīn Zarwāl]], praeses Algerii; natus est anno 1941. * [[29 Martii]]: [[Adamus Nádasdy]], linguista poetaque Hungaricus; natus est anno 1947. * [[30 Martii]]: [[Chandrikapersad Santokhi]], politicus Surinamicus; natus est anno [[1959]]. === Mense Aprili === * [[5 Aprilis]]: [[Livius Maior]], historicus Dacoromanicus; natus est anno 1940. * [[6 Aprilis]]: [[Christianus Schwarz-Schilling]], politicus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1930]]. * [[7 Aprilis]]: ** [[Mircea Lucescu]], pedilusor Dacoromanus; natus est anno [[1945]]. ** [[Iacobus Whittaker]], alpinista [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1929]]. * [[8 Aprilis]]: ** [[Carolus Delhez]], presbyter et sociologicus [[Belgica|Belgicus]]; natus est anno 1951. ** [[David Kabua]], politicus insularum Marsaliensium; natus est anno 1951. * [[9 Aprilis]]: ** {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Björgvin Halldórsson||en|qid=Q879495}}, musicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno 1951. ** [[Stephanus Myron Schwebel]], iudex Americanus; natus est anno 1929. * [[16 Aprilis]]: [[Kazuo Imanishi]], pedilusor Iaponicus; natus est anno 1941. * [[19 Aprilis]]: [[Desmond Morris|Desmondus Morris]], zoologus ethologusque Anglicus; natus est anno [[1928]]. * [[24 Aprilis]]: [[Sophia Zdybicka]], philosopha et monacha [[Polonia|Polonica]]; nata est anno 1928. * [[26 Aprilis]]: [[Ursus Hany]], politicus Helveticus; natus est anno [[1955]]. === Mense Maio === * [[6 Maii]]: [[Theodorus Turner]], vir negotii et philanthropus Americanus; natus est anno 1938. * [[8 Maii]]: [[Festus Mogae]], politicus [[Botsuana|Botsuanicus]]; natus est anno 1939. * [[10 Maii]]: [[Gunterius Maria Halmer]], actor Germanicus; natus est anno 1943. * [[12 Maii]]: [[Alexander Held]], actor Germanicus; natus est anno [[1957]]. * [[14 Maii]]: [[Valie Export]], artifex [[Austria]]ca; nata est anno 1940. * [[15 Maii]]: [[Edmundus Strother Phelps]], oeconomicus Americanus; natus est anno 1933. * [[21 Maii]]: [[Carolus Petrini]], scriptor et diurnarius Italicus; natus est anno 1949. * [[25 Maii]]: [[Sonny Rollins]], saxophonista iazensis Americanus; natus est anno 1930. * [[26 Maii]]: [[Koji Tanaka]], pedilusor Iapanicus; natus est anno 1955. * [[28 Maii]]: [[Abd Rabbuh Manṣūr Hādī]], politicus [[Iemenia|Iemenicus]]; natus est anno 1945. * [[29 Maii]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bryan Bergougnoux||en|qid=Q936402}}, lusor harpastum Gallicus; nata est anno [[1983]]. === Mense Iunio === * [[1 Iunii]]: [[Antonius Head (actor)|Antonius Head]], actor Anglicus; natus est anno 1954. * [[5 Iunii]]: [[Bernadetta Chirac]], uxor praesidis Franciae; nata est anno 1933. * [[6 Iunii]]: [[Osorius Citora Afonso]], episcopus necatus [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1972]]. * [[8 Iunii]]: [[Ioannes Kaufmann]], politicus Helveticus; natus est anno 1948. * [[12 Iunii]]: [[Hamidus Chalifae filius gentis Ṯānī]], primus minister, deinde [[emirus]] [[Quataria]]e; natus est anno 1952. * [[14 Iunii]]: ** [[Jerry de Jong]], pedilusor Surinamicus; natus est anno 1964. ** [[Oliverius Tree]], cantor histrioque [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1993]]. * [[16 Iunii]]: [[Camillus Ruini]], cardinalis [[Italia|Italicus]]; natus est anno 1931. * [[17 Iunii]]: [[Hildegarda Fässler]], politica Helvetica; nata est anno 1951. * [[18 Iunii]]: [[Bogdanus Marinescu]] medicus Dacoromanicus; natus est anno 1944. * [[19 Iunii]]: [[Roy Hattersley]], politicus Britannicus; natus est anno 1932. * [[20 Iunii]]: [[Miwa Akihiro]], cantor histrioque Iapanicus; natus est anno 1935. * [[21 Iunii]]: [[Franciscus Guterres]], politicus [[Timora Orientalis|Timoracus]]; natus est anno [[1954]]. * [[22 Iunii]]: [[Alanus Greenspan]], pristinus praeses [[Systema aerarium foederale|systematis aerarii foederalis Americae]]; natus est anno [[1926]]. === Mense Iulio === * [[8 Iulii]]: ** [[Anna Widdecombe]], politica Britannica; nata est anno [[1947]]. ** [[Iosephus Iulius Zerey]], archiepiscopus Graecae Catholicae Melkitae; natus est anno 1941. * [[11 Iulii]]: ** [[Lindsey Graham]], politicus Americanus; natus est anno 1955. ** [[Susumu Tonegawa]], biologus Iaponicus; natus est anno 1939. * [[13 Iulii]]: [[Samuel Neill]], actor Neozelandicus; natus est anno 1947. * [[14 Iulii]]: [[Ioannes Michael Maitzen]], astronomus [[Austria]]cus; natus est anno [[1943]]. * [[16 Iulii]]: [[Rudolphus A. Marcus]], chemicus Americanus; natus est anno [[1923]]. * [[20 Iulii]]: [[Coemgenus Keegan]], pedilusor Anglicus; natus est anno 1951. * [[29 Iulii]]: [[Harrius Mitchell]], politicus Americanus; natus est anno [[1940]]. * [[31 Iulii]]: ** [[Francus Baresi]] pedilusor Italicus; natus est anno [[1960]]. ** [[Antonius Mazzi]], presbyter Italicus; natus est anno 1929. ** [[Michael Mendl]], actor Germanicus; natus est anno 1944. === Mense Augusto === * [[2 Augusti]]: [[Kay Granger]], politica Americana; nata est anno 1943. * [[3 Augusti]]: [[Iulius Duarte Langa]], cardinalis [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1927]]. * [[6 Augusti]]: [[Franciscus Guccini]], cantor Italicus; natus est anno 1940. * [[7 Augusti]]: [[Luciana Stassaert]], poetria pictrixque Belgica; nata est anno 1936. * [[13 Augusti]]: [[Yukio Shimomura]], pedilusor Iapanicus; natus est anno 1932. * [[15 Augusti]]: [[Alexander Danilin]], [[psychiater]] [[Russia|Russicus]]; natus est anno 1960. * [[16 Augusti]]: [[Hayden Panettiere]], actrix Americana; nata est anno [[1989]]. * [[17 Augusti]]: [[Stanislaus Lalanne]], episcopus Francicus; natus est anno 1948. * [[24 Augusti]]: [[Hideki Shirakawa]], chemicus Iaponicus; natus est anno 1936. * [[25 Augusti]]: ** [[Timotheus Curry]], actor Anglicus; natus est anno [[1946]]. ** [[Dolly Parton]], cantrix Americana; nata est anno 1946. * [[26 Augusti]]: [[Petrus Nadas]], scriptor Hungaricus; natus est anno 1942. * [[27 Augusti]]: [[Ratko Mladić]], scelestus bellicus Serbicus; natus est anno 1942. * [[28 Augusti]]: [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldus V]], rex [[Norvegia]]e; natus est anno [[1937]]. * [[31 Augusti]]: ** [[Eduardus Balladur]], polticus Francicus; natus est anno 1929. ** [[Ada Yonath]], [[chemica]] Israeliana; nata est anno 1939. === Mense Septembri === * [[1 Septembris]]: [[Aentius Bianchi]] theologus Italicus; natus est anno 1943. * [[2 Septembris]]: [[Gloria Steinem]], diurnalista Americana; nata est anno 1934. * [[4 Septembris]]: [[Galfridus Sutton]], philologus Britannicus; natus est anno 1947. * [[11 Septembris]] ** [[Astrida (principissa Norvegica)|Astrida]], principissa Norvegica; nata est anno 1932. ** [[Emma Bonino]], politica Italica; nata est anno 1948. * [[14 Septembris]]: [[Petrus Maximilianus]], artifex Germano-Americanus; natus est anno 1937. * [[16 Septembris]]: [[Dolores Sibonga]], politica Americana; nata est anno 1931. * [[17 Septembris]]: ** [[Alfredus Jimeno Martínez]], archaeologus Hispanicus; natus est anno 1957. ** [[Ioannes Llewellyn Kyl]], politicus Americanus; natus est anno 1942. * [[19 Septembris]]: [[Alexander Mazzola]], pedilusor Italicus; natus est anno 1942. * [[23 Septembris]] ** [[Mauritius de Germiny]], episcopus Francicus; natus est anno 1939. ** [[Gregorius Pitkäranta]] auctor neolatinus [[Finnia|Finnicus]]; natus est anno 1945. === Mense Octobri === * [[4 Octobris]]: [[Cheikh Hamidou Kane]], scriptor Senegalicus; natus est anno 1928. * [[5 Octobris]]: [[Thaddaeus Ladislaus Lutak]], miles Polonicus; natus est anno [[1917]]. * [[7 Octobris]]: [[Barbara Spinelli]], politica Italica; nata est anno 1946. * [[9 Octobris]] ** [[Michael Ditka]], [[harpastum Americanum|pedilusor Americanus]]; natus est anno 1939. ** [[Christophorus Wickham]], historicus Britannicus; natus est anno 1950. * [[13 Octobris]]: [[Albertus Houssiau]], theologus et episcopus Belgicus; natus est anno [[1924]]. * [[21 Octobris]]: [[David Mouradian]], scriptor Armenicus; natus est anno 1951. * [[22 Octobris]]: [[Claudius Cohen-Tannoudji]], physicus Francicus; natus est anno 1933. * [[25 Octobris]]: [[Paulus Romeo]], cardinalis Italicus; natus est anno 1938. * [[28 Octobris]]: [[Patricius Stewart]], actor (''[[Star Trek]]'') Anglicus; natus est anno 1940. == Cultura popularis == === Musica === * [[Gratia Abrams]] - ''Daughter from Hell'' * [[Zacharias Bryan]] - ''With Heaven on Top'' * [[Ariana Grande]] - ''Petal'' * [[BTS]] - ''Arirang'' * [[Noë Kahan]] - ''The Great Divide'' * [[Ella Langley]] - ''Dandelion'' * [[Bruno Mars]] - ''The Romantic'' * [[Olivia Rodrigo]] - ''You Seem Pretty Sad for a Girl So in Love'' * [[Henricus Styles]] - ''Kiss All the Time. Disco, Occasionally'' === Pelliculae === * [[28 Martii]]: ''[[The Super Mario Galaxy Movie]]'' (CFA) * [[10 Aprilis]]: ''[[Michael (2026 pellicula)|Michael]]'' (CFA) * [[9 Iunii]]: ''[[Toy Story 5]]'' (CFA) * [[6 Iulii]]: ''[[The Odyssey (2026 pellicula)|The Odyssey]]'' (CFA & Britannia) * [[27 Iulii]]: ''[[Spider-Man: Brand New Day]] (CFA) * [[15 Septembris]]: ''[[Resident Evil (2026 pellicula)|Resident Evil]]'' (CFA & Germania) 066q2mf8dna8lnqbroqc41izannl44c 10 4727 3997811 3920154 2026-10-29T14:07:36Z Grufo 64423 Grufo movit paginam [[Formula:Vide discretivam]] ad [[Formula:Vide paginam discretivam quia haec tractat]]: Nomen longius sed clarius 3920154 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{1|}}} |{{Vitta navigationis|Haec pagina {{{1}}} tractat. Si aliud quaeris quod etiam “{{PAGENAMEBASE}}” appellatur, vide [[{{PAGENAMEBASE}} (discretiva)]]{{#if:{{{2|}}} |{{#if:{{{3|}}} |, [[{{{2}}} (discretiva)]]{{#if:{{{4|}}} |, [[{{{3}}} (discretiva)]]{{#if:{{{5|}}} |, [[{{{4}}} (discretiva)]] et [[{{{5}}} (discretiva)]] |, et [[{{{4}}} (discretiva)]] }} |, et [[{{{3}}} (discretiva)]] }} |<nowiki /> et [[{{{2}}} (discretiva)]] }} }}.}}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Homonyma]]}} |{{Error|Error: Res hic tractata abest.}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> jtyp8pilxtp6f94qk1f4aqtsix9qws3 11 4730 3997813 3263323 2026-10-29T14:07:36Z Grufo 64423 Grufo movit paginam [[Disputatio Formulae:Vide discretivam]] ad [[Disputatio Formulae:Vide paginam discretivam quia haec tractat]]: Nomen longius sed clarius 3263323 wikitext text/x-wiki Cf. [[Template:Discretiva]]. The page you have written here is not for exactly the same purpose, so I haven't deleted it outright. However, I'm a bit unsure about what exactly is going on here, so I haven't tried to edit it yet. --[[Usor:Iustinus|Iustinus]] 23:44 sep 27, 2004 (UTC) :Ahh, okay - didn't know about that page. I created this after seeing that [[Europa]] had this line across the top and thought I should generalise it. It does serve a different purpose (this page goes on [[Europa]] for example, whereas <nowiki>{{discretiva}}</nowiki> would go on [[Europa (disambiguatio)]]). I would hope this template can be used on all pages that would normally put such a line at the top, for consistency and ease of correction. [[Usor:Nickshanks|Nicolaus]] 12:53 sep 28, 2004 (UTC) == noinclude == I put <nowiki><noinclude></nowiki> tags on the category; otherwise all articles tagged with this will be marked as disambiguation pages. If that was the intent, I apologise; you can put it back. --[[Usor:Alynna Kasmira|Alynna Kasmira]] 17:58, 7 Decembris 2005 (UTC) ==Format== I added a grey background to match the other similar formulae. If this isn't liked, please revert! [[Usor:Andrew Dalby|Andrew Dalby]] ([[Disputatio Usoris:Andrew Dalby|disputatio]]) 16:42, 9 Novembris 2007 (UTC) == Name == There is problem with name of this template. Bots recognize now page wit that as disambiguation, because of it's name in all languages. I suggest to rename to e.g. <nowiki>{{Discretiva est}}</nowiki> and replace it in all articles with new name. [[Usor:JAn Dudík|JAn Dudík]] 13:11, 13 Octobris 2010 (UTC) :Yes, this has caused confusion more than once already. I have moved it now: if others agree with this move, we will also ask a bot to edit the relevant pages. [[Usor:Andrew Dalby|Andrew Dalby]] ([[Disputatio Usoris:Andrew Dalby|disputatio]]) 13:19, 13 Octobris 2010 (UTC) ljtee04aa8l9kvcyk0v3z1ksh7yzmli 0 6203 3998017 3987949 2026-10-30T08:23:24Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Bibliographia */ 3998017 wikitext text/x-wiki {{latinitas}} [[Fasciculus:Busto de Lucano, Cordoba.JPG|thumb|Marcus Annaeus Lucanus.]] '''Marcus Annaeus Lucanus''' fuit [[poeta]] [[Roma antiqua|Romanus]]. Natus est [[Corduba]]e in [[Baetica|Hispania Baetica]] die [[3 Novembris]] anno [[39]], filius [[Marcus Annaeus Mela|Marci Annaei Melae]] fratris [[Lucius Annaeus Seneca minor|Lucii Annaei Senecae minoris]], [[educatio|eruditus]] [[Roma]]e. [[Uxor]]em duxit [[Argentaria Polla|Argentariam Pollam]], [[Hispania|Hispanam]] genere, ut videtur.<ref>[[Martialis]] VII,21 et 23 ; X,64. [[Statius]], Silvae II,7. Dardaine 1983.</ref> [[Nero]]nis Caesaris iussu mortem sibi conscivit die [[30 Aprilis]] anno [[65]]. == Vita Lucani ([[Suetonius|Suetoni]] de poetis) == [[Fasciculus:Pharsalia.tif|thumb|upright=0.8|''Pharsalia'', 1740.]] Tres tantum breves [[narratio]]nes antiquae, prima secundum [[Suetonius|Suetonium]], sed abbreviata et deformata,<ref>Haec opinio a [[Scaliger|Scaligero]] proposita vulgo probata est. Vaccam, qui alteram conscripsit, tantum scimus commentatorem Lucani fuisse. Tertia et brevissima vita, nihil continens praeter ea, quae in prima leguntur, ex eadem excerpta esse putatur. Harum trium textus Latinos legere potes apud A. Bourgery, ''Lucan, La Guerre Civile (La Pharsale)''. [sc. Pharsaliae textus Latinus et versio Francica in duobus voluminibus] Paris, Collection Budé, 1962 (editio tertia), vol. 1, pag. XXI-XXV.</ref> et altera secundum Vaccam et tertia secundum incognitum auctorem qui caret tempus, et pariter digressi in operibus Martialis Cassi Dioneique, sicut ac in Annalibus Taciti et uno Statii Silvae permittunt modicam biographiam. Lucanus nepos M. Annaei Senecae erat et eum Seneca Minor patruus docuit. Ex familia divite ortus, studuit Athenis rei rhetoricae, philosophia a patruo Seneca doctus. M. Annaeus Lucanus Cordubensis prima ingenii experimenta in Neronis laudibus dedit quinquennali certamine. Post [[bellum civile]], quod a [[Gnaeus Pompeius Magnus|Cn. Pompeio Magno]] et [[Gaius Iulius Caesar|C. Iulio Caesare]] gestum est, recitavit ut praefatione quadam aetatem et initia sua cum [[Vergilius|Vergilio]] conparans ausus sit dicere: "et quantum mihi restat ad Culicem". propsita Hic initio adulescentiae, cum ob infestum matrimonium patrem suum ruri agere longissime cognovisset. Revocatus [[Athenae|Athenis]] a Nerone, cohortique amicorum additus atque etiam quaestura honoratus, non tamen permansit in gratia: si quidem aegre ferens, <quod se> recitante subito ac nulla nisi refrigerandi sui causa indicto senatu recessisset, neque verbis adversus principem neque factis excitantibus post haec temperavit: adeo ut quondam in latrinis publicis clariore cum crepitu ventris hemistichium Neronis magna consessorum fuga pronuntiarit "sub terris tonuisse putes." Sed et famoso carmine cum ipsum, tum potentissimos amicorum gravissime proscidit. Ad extremum paene signifer Pisonianae coniurationis extitit, multus in gloria tyrannicidarum palam praedicanda ac plenus minarum, usque eo intemperans, ut Caesaris caput proximo cuique iactaret. Verum detecta coniuratione nequaquam parem animi constantiam praestitit. Facile enim confessus et ad humillimas devolutus preces matrem quoque innoxiam inter socios nominavit sperans impietatem sibi apud parricidam principem profuturam. Impetrato autem mortis arbitrio libero codicillos ad patrem corrigendis quibusdam versibus suis exaravit epulatusque largiter bracchia ad secandas venas praebuit medico. Poemata eius etiam praelegi memini, confici, ac veno proponi, non tantum operose et diligenter, sed inepte quoque. == Opus == * ''Bellum civile'' sive ''[[Pharsalia]]'' (ca. 62/65) == Notae == <references/> == Bibliographia == * Angeline Chiu, "[https://www.jstor.org/stable/10.5184/classicalj.105.4.343 The Importance of Being Julia: Civil War, Historical Revision and the Mutable Past in Lucan's Pharsalia]", ''The Classical Journal'', 2010: 343-360 * Sylvie Dardaine, 1983. "La Gens de Argentaria en Hispania (La femme de Lucain avait-elle une origine hispanique?)", ''Mélange de la Casa de Velasquez'' 19: 5-15. * {{Fabricius Latina}} pp. 378-384 * Paola Migliorini, ''Scienza e terminologia medica nella letteratura latina di età neroniana: Seneca, Lucano, Persio, Petronio''. Francofurti ad Moenum, 1997 ==Nexus externi== {{grc|Λουκανός}} [[Categoria:Nati 39]] [[Categoria:Mortui 65]] [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Epici]] [[Categoria:Homines qui sibi mortem consciverunt]] [[Categoria:Marcus Annaeus Lucanus|!]] [[Categoria:Nero]] [[Categoria:Scriptores Hispaniae antiquae]] racgz3jx6c8l49iaz8r3i8zt8np2h2c 3998018 3998017 2026-10-30T08:24:54Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Bibliographia */ 3998018 wikitext text/x-wiki {{latinitas}} [[Fasciculus:Busto de Lucano, Cordoba.JPG|thumb|Marcus Annaeus Lucanus.]] '''Marcus Annaeus Lucanus''' fuit [[poeta]] [[Roma antiqua|Romanus]]. Natus est [[Corduba]]e in [[Baetica|Hispania Baetica]] die [[3 Novembris]] anno [[39]], filius [[Marcus Annaeus Mela|Marci Annaei Melae]] fratris [[Lucius Annaeus Seneca minor|Lucii Annaei Senecae minoris]], [[educatio|eruditus]] [[Roma]]e. [[Uxor]]em duxit [[Argentaria Polla|Argentariam Pollam]], [[Hispania|Hispanam]] genere, ut videtur.<ref>[[Martialis]] VII,21 et 23 ; X,64. [[Statius]], Silvae II,7. Dardaine 1983.</ref> [[Nero]]nis Caesaris iussu mortem sibi conscivit die [[30 Aprilis]] anno [[65]]. == Vita Lucani ([[Suetonius|Suetoni]] de poetis) == [[Fasciculus:Pharsalia.tif|thumb|upright=0.8|''Pharsalia'', 1740.]] Tres tantum breves [[narratio]]nes antiquae, prima secundum [[Suetonius|Suetonium]], sed abbreviata et deformata,<ref>Haec opinio a [[Scaliger|Scaligero]] proposita vulgo probata est. Vaccam, qui alteram conscripsit, tantum scimus commentatorem Lucani fuisse. Tertia et brevissima vita, nihil continens praeter ea, quae in prima leguntur, ex eadem excerpta esse putatur. Harum trium textus Latinos legere potes apud A. Bourgery, ''Lucan, La Guerre Civile (La Pharsale)''. [sc. Pharsaliae textus Latinus et versio Francica in duobus voluminibus] Paris, Collection Budé, 1962 (editio tertia), vol. 1, pag. XXI-XXV.</ref> et altera secundum Vaccam et tertia secundum incognitum auctorem qui caret tempus, et pariter digressi in operibus Martialis Cassi Dioneique, sicut ac in Annalibus Taciti et uno Statii Silvae permittunt modicam biographiam. Lucanus nepos M. Annaei Senecae erat et eum Seneca Minor patruus docuit. Ex familia divite ortus, studuit Athenis rei rhetoricae, philosophia a patruo Seneca doctus. M. Annaeus Lucanus Cordubensis prima ingenii experimenta in Neronis laudibus dedit quinquennali certamine. Post [[bellum civile]], quod a [[Gnaeus Pompeius Magnus|Cn. Pompeio Magno]] et [[Gaius Iulius Caesar|C. Iulio Caesare]] gestum est, recitavit ut praefatione quadam aetatem et initia sua cum [[Vergilius|Vergilio]] conparans ausus sit dicere: "et quantum mihi restat ad Culicem". propsita Hic initio adulescentiae, cum ob infestum matrimonium patrem suum ruri agere longissime cognovisset. Revocatus [[Athenae|Athenis]] a Nerone, cohortique amicorum additus atque etiam quaestura honoratus, non tamen permansit in gratia: si quidem aegre ferens, <quod se> recitante subito ac nulla nisi refrigerandi sui causa indicto senatu recessisset, neque verbis adversus principem neque factis excitantibus post haec temperavit: adeo ut quondam in latrinis publicis clariore cum crepitu ventris hemistichium Neronis magna consessorum fuga pronuntiarit "sub terris tonuisse putes." Sed et famoso carmine cum ipsum, tum potentissimos amicorum gravissime proscidit. Ad extremum paene signifer Pisonianae coniurationis extitit, multus in gloria tyrannicidarum palam praedicanda ac plenus minarum, usque eo intemperans, ut Caesaris caput proximo cuique iactaret. Verum detecta coniuratione nequaquam parem animi constantiam praestitit. Facile enim confessus et ad humillimas devolutus preces matrem quoque innoxiam inter socios nominavit sperans impietatem sibi apud parricidam principem profuturam. Impetrato autem mortis arbitrio libero codicillos ad patrem corrigendis quibusdam versibus suis exaravit epulatusque largiter bracchia ad secandas venas praebuit medico. Poemata eius etiam praelegi memini, confici, ac veno proponi, non tantum operose et diligenter, sed inepte quoque. == Opus == * ''Bellum civile'' sive ''[[Pharsalia]]'' (ca. 62/65) == Notae == <references/> == Bibliographia == * Angeline Chiu, "[https://www.jstor.org/stable/10.5184/classicalj.105.4.343 The Importance of Being Julia: Civil War, Historical Revision and the Mutable Past in Lucan's Pharsalia]", ''The Classical Journal'', 2010: 343-360 * Sylvie Dardaine, 1983. "[https://www.persee.fr/doc/casa_0076-230x_1983_num_19_1_2385 La Gens de Argentaria en Hispania (La femme de Lucain avait-elle une origine hispanique?)]", ''Mélange de la Casa de Velasquez'' 19: 5-15. * {{Fabricius Latina}} pp. 378-384 * Paola Migliorini, ''Scienza e terminologia medica nella letteratura latina di età neroniana: Seneca, Lucano, Persio, Petronio''. Francofurti ad Moenum, 1997 ==Nexus externi== {{grc|Λουκανός}} [[Categoria:Nati 39]] [[Categoria:Mortui 65]] [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Epici]] [[Categoria:Homines qui sibi mortem consciverunt]] [[Categoria:Marcus Annaeus Lucanus|!]] [[Categoria:Nero]] [[Categoria:Scriptores Hispaniae antiquae]] ts2pn6xdsal7qcbm3ljpvywso7a378o 0 8745 3998006 3997544 2026-10-30T05:08:12Z Bartholomite 116968 /* Bibliographia */ 3998006 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Dilma reeleita com Lula.jpg|thumb|upright=0.8|[[Dilma Rousseff]] cum praecessore Lula anno [[2014]] picta.]] '''Aloysius Ignatius Lula da Silva''' ([[Lusitane]] ''Luiz Inácio Lula da Silva,'' [[Garanhuns]] in urbe [[regio]]nis [[Pernambucum|Pernambuci]] die [[27 Octobris]] [[1945]] natus<ref>[https://www.britannica.com/biography/Luiz-Inacio-Lula-da-Silva Vita] in ''Encyclopaedia Britannica.''</ref>), communiter '''Lula''' cognominatus,<ref name="nickname">{{cite news |url=http://topics.nytimes.com/TOP/reference/timestopics/people/d/luiz_inacio_lula_da_silva/ |title= Luiz Inácio Lula da Silva|date=26 August 2012|work=''[[The New York Times]]''|first=Alexei|last=Barrionuevo}}.</ref> est [[politicus]], socius [[Factio operariorum (Brasilia)|Factionis operariorum]], olim dux [[collegium opificum|collegiorum opificum]] [[Brasilia]]norum. [[Praeses]] [[civitas sui iuris|civitatis]] ab [[2003]] ad [[2011]] fuit.<ref name="galeria">{{cite web |url=http://www.biblioteca.presidencia.gov.br/presidencia/presidencia/ex-presidentes/luiz-inacio-lula-da-silva |title=Luiz Inácio Lula da Silva |publisher=Biblioteca da Presidência da República |language=Lusitanice |access-date=30 June 2017}}.</ref> Diebus [[30 Octobris]] [[2022]] et [[25 Octobris]] [[2026]] iterum praeses Brasiliae electus est.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63451896 Luiz Inácio Lula da Silva beats beats Jair Bolsonaro - in pictures].</ref> [[Suffragium|Suffragiorum]] 52.4 decies centena milibus computatis, anno [[2002]] praeses contra [[Iairus Bolsonaro|Iairum Bolsonaro]] electus est. Primus praeses populi a populo habetur, nam [[familia]] eius a nullius [[pecunia]]e circumstantia{{dubsig}} venit dum [[puer]] erat, ut magna pars populi Brasiliensis ipsi se reperit. Ac conatum ad [[educatio]]nem, [[occasio laboris|occasionem laboris]], et [[salus|salutem]] populibus brasiliensis meliorem mutandum fecit. == Notae == <references /> == Bibliographia == * Sam Cowie, "[https://www.theguardian.com/world/2019/nov/22/exclusive-bolsonaro-is-turning-back-the-clock-on-brazil-says-lula-da-silva Bolsonaro is turning back the clock on Brazil, says Lula]" in ''[[The Guardian]]'' (22 Novembris 2019) * Molis, Alexander (2026). [https://ephemerisnuntii.eu/politica.php?id=1764 Lulam quartum, quod antea nemini contigerat, Brasiliae principatum consecutum esse]. ''Ephemeris Nuntii.'' == Nexus externi == {{CommuniaCat|Luiz Inácio Lula da Silva|Ludovicum Ignatium Lula da Silva}} * "[http://educacao.uol.com.br/biografias/luiz-inacio-lula-da-silva.jhtm Luiz Inácio Lula da Silva]" apud UOL * "[http://www.biblioteca.presidencia.gov.br/ex-presidentes/luiz-inacio-lula-da-silva Luiz Inácio Lula da Silva]" apud bibliothecam praesidii Brasiliani {{Praesides Brasiliae}} {{Lifetime|1945||Lula da Silva, Ludovicus Ignatius}} [[Categoria:Gubernatores civitatum]] [[Categoria:Praesides Brasiliae]] [[Categoria:Politici Brasiliae]] 8p2k1ur7bjyw9dek0ad697upq9qt0w9 0 8989 3997915 3893854 2026-10-29T16:23:45Z LilyKitty 18316 de nummo aureo 3997915 wikitext text/x-wiki {{Pro pagina discretiva vide|aureus (discretiva)}} [[Image:Aureus Septimius Severus-193-leg XIIII GMV.jpg|thumb|300px|Aureus [[Septimius Severus|Septimii Severi]] anno [[193]] percussus.]] '''Aureus'''<ref>Scilicet aureus nummus. Forma primo adiectiva fuit, deinde ex usu frequenti nomen factum est. Saepe etiam "denarius aureus" ab antiquis auctoribus dictus est, quia quamvis gravior (aurum densius metallum est quam argentum) aspectu denario similis erat.</ref> in [[pecunia Romana|ratione nummaria Romana]] fuit pretiosissimus [[nummus]]. Nam ex [[aurum|auro]] puro erat, et sub [[Imperatores Romani|imperatoribus Romanis]] vicenos quinos [[Denarius|denarios]] [[Argentum|argenteos]], centenos [[Sestertius|sestertios]], quadringenos [[As|asses]] [[Cuprum|cuprinos]] et mille sescentos [[Quadrans|quadrantes]] valebat. Solus [[nummus aureus]] in toto [[Imperium Romanum|imperio Romano]], per omnes [[provincia Romana|provincias]] in usu erat. ==Historia== ===Sub consulibus=== Ante [[Gaius Iulius Caesar|Caesarem]] [[Dictator|dictatorem]] aurum Romae vulgo et in magno numero signatum non est. Nihilominus iam in discrimine belli adversus [[Hannibal|Hannibalem]] circa [[217 a.C.n.]] Romani nonnullos nummos aureos primum percusserunt pondo sex [[scripulum|scrupulorum]] (id est didrachmi), quorum notae fuerunt caput geminum dei [[Ianus|Iani]] ex una parte, scaena sacramenti ex altera : qui nummi pauci fuerunt et hodie rarissimi inveniuntur. Paucos post annos tempore denarii creati (212/[[210 a.C.n.]]) per breve tempus iterum tres species aurei cusi sunt : alius unum [[scripulum]] pendebat, alius duo, ultimus tria : viginti, quadraginta et sexaginta [[As|asses]] sexantarios valebant. Notae fuerunt caput [[Mars (deus)|Martis]] ex una parte, [[Aquila|aquila]] in [[Fulmen|fulmine]] ex altera. Pauci numero fuerunt et hodie raro inveniuntur. Nihil postea fuit ante [[Sulla|Sullam]] qui per breve tempus circa [[84 a.C.n.]] aureos 30am partem librae Romanae (circiter 327 gr.) pendentis percussit. At etiamtum aureus nummus extaordinarius remansit qui tempore bellorum, fortasse ex penuria argenti, cudebatur atque mox omittebatur. At postquam auro [[Gallia|Galliarum]] potitus est, ab anno [[48 a.C.n.]] [[Gaius Iulius Caesar]] ad impendia bellorum civilium solvenda maximum numerum aureorum emisit : 40am partem librae pendebant. Quod exemplum, dictatore mortuo, [[Triumviratus|triumviri]] secuti sunt. A quo tempore igitur aurum unum e praecipuis metallis in re nummaria Romana factum est nec percuti desiit. ===Sub imperatoribus=== [[Fasciculus:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|[[Effigies]] [[Marcus Antonius|Marci Antoni]] et [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Caesaris Octaviani]] in aureo cum titulo: IIIVIR RPC, id est ''triumvir reipublicae constituendae.'' [[41 a.C.n.]] ]] Res monetaria ab [[Augustus (imperator)|Augusto]] circa [[23 a.C.n.]] instituta quatuor [[metallum|metallis]] subnixa erat: [[Aurum|auro]], [[Argentum|argento]], [[Orichalcum|orichalco]], [[Cuprum|cupro]]. Aureus pretiosissimus nummus erat et 42am partem librae (circiter 7gr.85) pendebat. Valebat 25 [[Denarius|denarios]] et 100 [[Sestertius|sestertios]] necnon 400 [[As|asses]]. Una officina toto orbe Romano iussu imperatorum aurum cudebat : ab anno 15 a.C.n. [[Lugdunum|Lugduni]] sita erat, primo saeculo exeunte anno incerto Romam rediit. Pondus a Nerone paulum imminutum est: ab anno [[64 a.C.n.]] aureus ad 45am partem librae exactus est (id est circiter 7gr.21). Notae aurei eiusdem generis fuerunt atque [[Denarius|denarii]]: ex una parte caput laureatum imperatorum vel nonnumquam eorum uxorum (sine laurea), ex altera magna varietas rerum: [[deus|dei]] [[dea]]eque, [[aedificium|aedificia]], virtutes imperatoriae, res ad militiam vel ad annonam pertinentes et cetera. Diu ex auro puro fuit, sed post [[Septimius Severus|Septimium Severum]] et rarius cudebatur et pondus levius fiebat; postremo etiam pars auri imminuebatur donec quarto saeculo ineunte [[Solidus (moneta)|solidus]] in eius locum a [[Constantinus I|Constantino]] suppositus est. ==Fontes== * Burnett Andrew [[1988]], ''La Numismatique romaine'', Parisiis, Errance. ISBN 2-903442-69-X. *Zehnacker Huberti commentarium ad editionem Plinianam libri XXXIII, Parisiis, Les Belles Lettres,1983. == Notae == <references/> {{NexInt}} * [[Antoninianus]] - [[As]] - [[Denarius]] - [[Dupondius]] - [[Quadrans]] - [[Quadrigatus]] - [[Quinarius]] - [[Semis]] - [[Sestertius]] - [[Victoriatus]] * [[Ducatus (nummus)]] * [[Solidus (nummus)]] ==Aliud inceptum vicipaediae== {{CommuniaCat|Aureus|aureum}} {{victionarium|aureus}} ==Nexus interretialis== * De Bye Jacobus, ''Imperatorum Romanorum a Julio Caesare ad Heraclium usque Numismata Aurea'', [[Antwerpium|Antwerpiae]], 1615. [https://archive.org/details/bub_gb_VrLEVe05UJMC/page/n261/mode/2up?q=300 Tabulae.] [[Categoria:Aurum]] [[Categoria:Monetae]] [[Categoria:Nummi Romae antiquae]] dptc3sd7vs9emttolrg8cxbsx0g2kxc 4 10632 3997832 3976189 2026-10-29T14:35:05Z Grufo 64423 +‘|propositum=exhibitio’ 3997832 wikitext text/x-wiki __TOC__ {{Compendia paginae|VP:F'LAE}} {{Videantur etiam|Vicipaedia:Formulae|Auxilium:Formulae}} == Formulae quae singulos versus vel singula verba afficiunt == Hae formulae singula verba aut singulos versus apud paginas afficiunt, sed haud cunctas paginas. Vide etiam categoriam [[:Categoria:Formulae intra versum accommodandae|formularum intra versum accommodandarum]], categoriam [[:Categoria:Formulae scholiasticae|formularum scholiasticarum]], et categoriam [[:Categoria:Formulae nexuales|formularum nexualium]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Formulae typographicae |- | A{{Fn|--}}B || &nbsp; || A{{--}}B |- | A{{Fn|---}}B || &nbsp; || A{{---}}B |- | A{{Fn|----}}B || &nbsp; || A{{----}}B |- | {{Fnp|Acclaratio acronymi|aaa|bbb|ccc|!ddd|eee|fff}} || &nbsp; || {{Acclaratio acronymi|aaa|bbb|ccc|!ddd|eee|fff}} |- | Lorem ipsum {{Fnp|circa anno|1321}} || &nbsp; || Lorem ipsum {{circa anno|1321}} |- | {{Fnp|dies|2016-04-07}} || &nbsp; || {{dies|2016-04-07}} |- | {{Fnp|Gradiens|30}} || &nbsp; || {{Gradiens|30}} |- | Lorem{{Fn|hsep}}ipsum || &nbsp; || Lorem{{hsep}}ipsum |- | {{Fnp|Inscriptio|Lorem ipsum}} || &nbsp; || {{Inscriptio|Lorem ipsum}} |- | {{Fnp|Labente|2025|1|19}} || [[:Categoria:Paginae cum notionibus fortasse obsoletis]] || {{Labente|2025|1|19|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Luminositas solaris|6.23}} || &nbsp; || {{luminositas solaris|6.23}} |- | {{Fnp|massae astronomicae|3.65|Tellus}} || &nbsp; || {{massae astronomicae|3.65|Tellus}} |- | {{Fnp|metrum musicum|3|4}} || &nbsp; || {{metrum musicum|3|4}} |- | {{Fnp|mp|1003.44|7.6}} || &nbsp; || {{mp|1003.44|7.6}} |- | {{Fnp|Numeratio intra versum accommodata|XXXX|YYYY|ZZZZ|...}} || &nbsp; || {{Numeratio intra versum accommodata|XXXX|YYYY|ZZZZ|...}} |- | {{Fn|nota bene}} Lorem ipsum ... || &nbsp; || {{nota bene}} Lorem ipsum ... |- | Lorem ipsum {{Fnp|nota temporis|saeculo xi}} || &nbsp; || Lorem ipsum {{nota temporis|saeculo xi}} |- | {{Fnp|Numerus ad fractionem versus|123.456}} || &nbsp; || {{Numerus ad fractionem versus|123.456}} |- | {{Fnp|Numerus articulatus|14385832264381}} || &nbsp; || {{Numerus articulatus|14385832264381}} |- | {{Fnp|Numerus decimalis periodicus|123|456|789}} || &nbsp; || {{Numerus decimalis periodicus|123|456|789}} |- | {{Fnp|Numerus ordinalis|3|f|pl|gen}} || &nbsp; || {{Numerus ordinalis|3|f|pl|gen}} |- | {{Fnp|Numerus Romanus|1234}} || &nbsp; || {{Numerus Romanus|1234}} |- | {{Fnp|ofrac|xxxx|yyyy|zzzz}} || &nbsp; || {{ofrac|xxxx|yyyy|zzzz}} |- | {{Fnp|pm|1003.44|7.6}} || &nbsp; || {{pm|1003.44|7.6}} |- | {{Fnp|pang|Lorem ipsum}} || &nbsp; || {{pang|Lorem ipsum}} |- | {{Fnp|pq|Lorem ipsum}} || &nbsp; || {{pq|Lorem ipsum}} |- | {{Fnp|pu|Lorem ipsum}} || &nbsp; || {{pu|Lorem ipsum}} |- | {{Fsnp|poëma|xxx<br />yyy<br />zzz}} | &nbsp; | <poem>xxx yyy zzz</poem>(i.e. HTML generatum: <code>&lt;poem&gt;xxx<br />yyy<br />zzz&lt;/poem&gt;</code> – vide quoque {{Fn|versus}}) |- | {{Fnp|orbis pictorius|flavus}} || &nbsp; || {{orbis pictorius|flavus}} |- | {{Fnp|radii astronomici|2.11|Sol}} || &nbsp; || {{radii astronomici|2.11|Sol}} |- | {{Fsnp|sine notis diacriticis|Găllĭă ĕst ŏmnĭs dīvīsă ĭn părtēs trēs, qŭārŭm ūnăm ĭncŏlŭnt Bĕlgăĕ, ălĭăm Ăqŭītānī, tĕrtĭăm qŭī ĭpsōrŭm lĭngŭā Cĕltăĕ, nŏstrā Găllī ăppĕllăntŭr.}} || &nbsp; || {{sine notis diacriticis|Găllĭă ĕst ŏmnĭs dīvīsă ĭn părtēs trēs, qŭārŭm ūnăm ĭncŏlŭnt Bĕlgăĕ, ălĭăm Ăqŭītānī, tĕrtĭăm qŭī ĭpsōrŭm lĭngŭā Cĕltăĕ, nŏstrā Găllī ăppĕllăntŭr.}} |- | A{{Fn|htmltab}}B || &nbsp; || A{{htmltab}}B |- | A{{Fnp|htmltabb|3}}B || &nbsp; || A{{htmltabb|3}}B |- | {{Fnp|talea centesimarum|69.5}} || &nbsp; || {{talea centesimarum|69.5}} |- | {{Fnp|tempus|2021-03-23 14:34:23}} || &nbsp; || {{tempus|2021-03-23 14:34:23}} |- | {{Fnp|titulus paragraphi|Lorem ipsum}} Sed voluptatem ... || &nbsp; || {{titulus paragraphi|Lorem ipsum}} Sed voluptatem ... |- | {{Fnp|titulus paragraphi expers|Lorem ipsum}} Sed voluptatem ... || &nbsp; || {{titulus paragraphi expers|Lorem ipsum}} Sed voluptatem ... |- | {{Fnp|typis|gratiosis|italicis|gravibus|Lorem ipsum}} || &nbsp; || {{typis|gratiosis|italicis|gravibus|Lorem ipsum}} |- | {{Fnp|ufrac|123|456|789}} || &nbsp; || {{ufrac|123|456|789}} |- | 9.8 {{Fnp|Unitas|N}} || &nbsp; || 9.8 {{Unitas|N}} |- | {{Fnp|versus|xxx<br />yyy<br />zzz}} | &nbsp; | {{versus|xxx yyy zzz}} (i.e. HTML generatum: <code>xxx&lt;br /&gt;yyy&lt;br /&gt;zzz</code> – vide quoque {{Fsn|carmen}}) |- | {{Fnp|var|x}} + {{Fnp|var|y}} || &nbsp; || {{var|x}} + {{var|y}} |- | {{Fnp|vfrac|xxxx|yyyy|zzzz}} || &nbsp; || {{vfrac|xxxx|yyyy|zzzz}} |- | {{Fnp|vinculum|xxxx}} || &nbsp; || {{vinculum|xxxx}} |- | {{Fnp|vinculum arcuatum|xxxx}} || &nbsp; || {{vinculum arcuatum|xxxx}} |- | {{Fnp|sagitta superscripta|xxxx}} || &nbsp; || {{sagitta superscripta|xxxx}} |- | {{Fnp|vvt|<nowiki><nowiki>[[Vicipaedia:Harenarium]]</nowiki></nowiki>}} || &nbsp; || {{vvt|<nowiki>[[Vicipaedia:Harenarium]]</nowiki>}} |- ! colspan="3" | Formulae scholiasticae |- | {{Fnp|Acclaranda|Lorem ipsum}} || &nbsp; || {{Acclaranda|Lorem ipsum}} |- | {{Fn|Citatio desiderata}} || [[:Categoria:Paginae citationibus carentes]] || {{Citatio desiderata|Lorem ipsum}} |- | {{Fsnp|pcc|fr{{=}}Julie Gayet|Iulia Gayet}} || [[:Categoria:Paginae quae recensionem vacuam exspectant]], [[:Categoria:Paginae cum nexibus ad Vicidata nectendis]], [[:Categoria:Paginae quae ad paginas interviciales sine Vicidatis nectuntur]], [[:Categoria:Paginae quae nexus internos obscuros exhibent]] || {{Nexus ad paginam creandam creatamve|Iulia Gayet||fr|qid=Q435925|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Convertimus}} || [[:Categoria:Appellationes conversae]] || Homo qui non est {{Convertimus|barbarice=transgender|sicut=Anglice|transgener}} cisgener appellatur. |- | {{Fn|Dubium}} || [[:Categoria:Latinitas dubia (dubsig)]] || Pro singulis verbis, quae sunt dubia<br />{{Dubium|exammpple}} |- | {{Fn|Fons fefellit}} || [[:Categoria:Paginae partim verificandae]] || Lorem ipsum^{[[#nowhere|<nowiki>[</nowiki>1<nowiki>]</nowiki>]]}{{Fons fefellit}} |- | {{Fn|Fons nominis desideratus}} || [[:Categoria:Fons nominis Latini desideratus]] || {{Fons nominis desideratus|Lorem ipsum}} |- | {{Fn|Fons verificandus}} || [[:Categoria:Paginae partim verificandae]] || Lorem ipsum^{[[#nowhere|<nowiki>[</nowiki>1<nowiki>]</nowiki>]]}{{Fons verificandus}} |- | {{Fnp|Indicium ostentum|isbn:978-80-210-9055-2|Fasciculus Florum}} || &nbsp; || {{Indicium ostentum|isbn:978-80-210-9055-2|Fasciculus Florum}} |- | {{Fn|Latinitas dolet}} || [[:Categoria:Latinitas dolens]] || {{Latinitas dolet|Lorem ipsum}} |- | {{Fsnp|murmur|Lorem ipsum}} || &nbsp; || (ut codex HTML tantum)<br /><syntaxhighlight lang="html" inline><!-- Lorem ipsum --></syntaxhighlight> |- | {{Fnp|Neutralitas dubia|Lorem ipsum}} || [[:Categoria:Paginae partim inspiciendae]] || {{Neutralitas dubia|Lorem ipsum|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Nomen desideratum}} || [[:Categoria:Nomen Latinum desideratum]] || {{Nomen desideratum|Lorem ipsum}} |- | {{Fn|Nexus deficit}} || &nbsp; || [http://www.example.org http:...]{{Nexus deficit}} |- | {{Fnp|Nexus spammiferus|<nowiki>[http://www.example.org Lorem ipsum]</nowiki>}} || &nbsp; || {{Nexus spammiferus|[http://www.example.org Lorem ipsum]|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Quis?}} || [[:Categoria:Paginae partim inspiciendae]] || {{Quis?|Lorem ipsum|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Scholium|Lingua fatua|Lorem ipsum dolor sit amet}} || ''Variae categoriae'' || {{Scholium|Lingua fatua|Lorem ipsum dolor sit amet}} |- | {{Fn|Titulus barbarus desideratus}} || [[:Categoria:Paginae partim inspiciendae]] || {{Titulus barbarus desideratus|Lorem ipsum|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Ubi?}} || [[:Categoria:Paginae partim inspiciendae]] || {{Ubi?|Lorem ipsum|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Verba barbara desiderata}} || [[:Categoria:Paginae partim inspiciendae]] || {{Verba barbara desiderata|Lorem ipsum|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Verba disputata|Lorem ipsum}} || [[:Categoria:Paginae partim inspiciendae]] || {{Verba disputata|Lorem ipsum|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Verba latinizanda}} || [[:Categoria:Paginae partim latinizandae]] || {{Verba latinizanda|Lorem ipsum}} |- | {{Fn|Verba obscura}} || [[:Categoria:Paginae partim obscurae]] || {{Verba obscura|Lorem ipsum|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Verba verificanda}} || [[:Categoria:Paginae partim verificandae]] || {{Verba verificanda|Lorem ipsum}} |- | {{Fn|Verba vicificanda}} || [[:Categoria:Paginae partim vicificandae]] || {{Verba vicificanda|Lorem ipsum}} |- ! colspan="3" | Formulae nexuales |- | {{Fnp|Ancora ostenta|xxxx}} || &nbsp; || {{Ancora ostenta|xxxx}} |- | {{Fnp|Creetur|xxxx}} || &nbsp; || {{Creetur|xxxx}} |- | {{Fnp|Creetur caput|xxxx|yyyy}} || &nbsp; || {{Creetur caput|xxxx|yyyy||Formula:Creetur caput/exemplar cum formula deletionis}} |- | {{Fnp|Machina temporis interretialis|<nowiki>http://www.nasa.gov/home/hqnews/2004/oct/HQ_04351_time_drags.html</nowiki>|As The World Turns, It Drags Space And Time|20080619060938}} || &nbsp; || {{Machina temporis interretialis|http://www.nasa.gov/home/hqnews/2004/oct/HQ_04351_time_drags.html|As The World Turns, It Drags Space And Time|20080619060938}} |- | {{Fnp|Nexus ad indicem subpaginarum|Vicipaedia:De Latinitate}} || &nbsp; || {{Nexus ad indicem subpaginarum|Vicipaedia:De Latinitate}} |- | {{Fnp|Nexus ad caput|Gaius Iulius Caesar|De iuventute}} || &nbsp; || {{Nexus ad caput|Gaius Iulius Caesar|De iuventute}} |- | {{Fnp|Nexus ad categoriam|Formulae}} || &nbsp; || {{Nexus ad categoriam|Formulae}} |- | {{Fnp|Nexus ad historiam paginae|Gaius Iulius Caesar}} || &nbsp; || {{Nexus ad historiam paginae|Gaius Iulius Caesar}} |- | {{Fnp|Nexus ad redirectionem non sequendam|William}} || &nbsp; || {{Nexus ad redirectionem non sequendam|William}} |- | {{Fnp|Nexus ad recensendum|Vicipaedia:Harenarium}} || &nbsp; || {{Nexus ad recensendum|Vicipaedia:Harenarium}} |- | {{Fnp|Paradigma nominis adiectivi|eris|ere|celer}} || &nbsp; || {{Paradigma nominis adiectivi|eris|ere|celer}} |- | {{Fnp|Paradigma nominis substantivi|ae|f|rosa}} || &nbsp; || {{Paradigma nominis substantivi|ae|f|rosa}} |- | {{Fnp|vf|Metamorphoses (Ovidius)|Metamorphoses Ovidii}} || &nbsp; || {{vf|Metamorphoses (Ovidius)|Metamorphoses Ovidii}} |- | {{Fnp|wikten|opusculum}} || &nbsp; || {{wikten|opusculum}} |- ! colspan="3" | Formulae in notas inserendae (<code><nowiki>&lt;ref&gt;{{...}}&lt;/ref&gt;</nowiki></code>) |- | {{Fn|Cdvox}} || [[:Categoria:Paginae citationibus carentes]] || {{Cdvox}} |- | {{Fn|Fndvox}} || [[:Categoria:Fons nominis Latini desideratus]] || {{Fndvox}} |- | {{Fn|Ndvox}} || [[:Categoria:Nomen Latinum desideratum]] || {{Ndvox}} |} Ad usum formularum {{Fn|Cdvox}}, {{Fn|Fndvox}} et {{Fn|Ndvox}} simpliciorem efficiendum, formulae {{Fn|Cdref}}, {{Fn|Fndref}} et {{Fn|Ndref}} promuntur. == Formulae quae partes paginarum afficiunt == Hae formulae singulas partes paginarum afficiunt, sed haud cunctas paginas. Vide etiam categoriam [[:Categoria:Formulae quae partes paginarum afficiunt|formularum quae partes paginarum afficiunt]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Formulae typographicae |- | {{Fnp|Ast}} || &nbsp; || {{ast}} |- | {{Fsnp|caput numerationis|23|<br /># Lorem ipsum<br /># dolor<br /># sit amet<br />}} || &nbsp; || {{caput numerationis|23|<nowiki /> # Lorem ipsum # dolor # sit amet }} |- | {{Fnp|Carmen|<br />Lorem ipsum<br />dolor sit amet,<br />consectetur<br />adipiscing elit.<br />Donec hendrerit<br />molestie metus<br />ac ullamcorper.<br />}} | &nbsp; | {{Carmen| Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Donec hendrerit molestie metus ac ullamcorper. }} |- | {{Fnp|Conclusio|xxxx}} || &nbsp; || {{Conclusio|xxxx}} |- | {{Fnp|Folium flexibile|praeambulum=xxxx|corpus=yyyy|postilla=zzzz}} || &nbsp; || {{Folium flexibile|praeambulum=xxxx|corpus=yyyy|postilla=zzzz}} |- | {{Fnp|Versus aggregati|<br /><br />Lorem ipsum<br /><br />dolor<br /><br />sit amet<br /><br />}} || &nbsp; || {{Versus aggregati| Lorem ipsum dolor sit amet }} |- | {{Fnp|fvt|<nowiki><nowiki>Vide [[Vicipaedia:Harenarium|harenarium]].</nowiki><br /><br /><nowiki>Lorem ipsum.</nowiki></nowiki>}} || &nbsp; || {{fvt|<nowiki>Vide [[Vicipaedia:Harenarium|harenarium]]. Lorem ipsum.</nowiki>}} |- | Lorem ipsum {{Fnp|vsep|6em}} dolor sit amet | &nbsp; | Lorem ipsum {{vsep|6em}} dolor sit amet |- | {{Fnp|Pagella|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aenean at elit rhoncus augue tempus finibus sit amet at risus. Sed ornare magna nulla, a tempus dolor consectetur non. Suspendisse vitae ornare nisl.}} || &nbsp; || {{Pagella|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aenean at elit rhoncus augue tempus finibus sit amet at risus. Sed ornare magna nulla, a tempus dolor consectetur non. Suspendisse vitae ornare nisl.}} |- | {{Fnp|Pagella fugax|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aenean at elit rhoncus augue tempus finibus sit amet at risus. Sed ornare magna nulla, a tempus dolor consectetur non. Suspendisse vitae ornare nisl.}} || &nbsp; || {{Pagella fugax|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aenean at elit rhoncus augue tempus finibus sit amet at risus. Sed ornare magna nulla, a tempus dolor consectetur non. Suspendisse vitae ornare nisl.}} |- | {{Fnp|versus numerati|<br />Lorem ipsum<br />dolor sit amet,<br />consectetur<br />adipiscing elit.<br />Donec hendrerit<br />molestie metus<br />ac ullamcorper.<br />}} | &nbsp; | {{versus numerati| Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Donec hendrerit molestie metus ac ullamcorper. }} |- ! colspan="3" | Formulae rerum narratarum |- | {{Fnp|Accepta|xxx|yyy|zzz}} || &nbsp; || (ponitur in media commentatione, partes translatas acclarans)<br />{{Accepta|xxx|yyy|zzz}} |- | {{Fnp|Ad profundiora|de{{=}}xxx|yyy}} || &nbsp; || (ponitur in media commentatione, tractatum pleniorem indicans)<br />{{Ad profundiora|de=xxx|yyy}} |- | {{Fnp|Capsa tabellaria| ; Lorem ipsum dolor sit amet<br />| Consectetur: Adipiscing elit<br />| Donec aliquam: Venenatis mi<br />| : Nec euismod felis<br />}} || &nbsp; || {{Capsa tabellaria | ; Lorem ipsum dolor sit amet | Consectetur: Adipiscing elit | Donec aliquam: Venenatis mi | : Nec euismod felis }} |- | {{Fn|Capsa quaesitoria lateralis}} || &nbsp; || {{Capsa quaesitoria lateralis}} |- | {{Fnp|Excepta|xxx|yyy|zzz}} || &nbsp; || (ponitur in media commentatione, partes translatas acclarans)<br />{{Excepta|xxx|yyy|zzz}} |- | {{Fnp|Pagina principalis|xxx}} || &nbsp; || (ponitur in media commentatione, paginam vel paginas principales indicans)<br />{{Pagina principalis|xxx}} |- | {{Fn|In progressu}} || [[:Categoria:Paginae nondum finitae]] || (ponitur in media commentatione, partes progressuras acclarans)<br />{{In progressu|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Obsoleta servanda}} || [[:Categoria:Paginae partim inspiciendae]] || {{Obsoleta servanda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pars augenda}} || [[:Categoria:Paginae partim augendae]] || {{Pars augenda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pars autotranslata}} || [[:Categoria:Translationes machinariae]] || {{Pars autotranslata|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pars notis bibliographicis carens}} || [[:Categoria:Paginae citationibus carentes]] || {{Pars notis bibliographicis carens|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Pars movenda|xxx}} || [[:Categoria:Paginae cum partibus movendis]] || {{Pars movenda|xxx|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pars polienda}} || [[:Categoria:Paginae poliendae]] || {{Pars polienda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pars obscura}} || [[:Categoria:Paginae partim obscurae]] || {{Pars obscura|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pars redintegranda}} || [[:Categoria:Paginae redintegrandae]] || {{Pars redintegranda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pars vicificanda}} || [[:Categoria:Paginae partim vicificandae]] || {{Pars vicificanda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Vide etiam|xxx}} || &nbsp; || (ponitur in media commentatione, paginas similes indicans)<br />{{Vide etiam|xxx}} |- ! colspan="3" | Aliae formulae |- | {{Fnp|Index subpaginarum|Vicipaedia:De Latinitate}} || &nbsp; || {{Index subpaginarum|Vicipaedia:De Latinitate}} |} == Formulae quae cunctas paginas afficiunt == Hae formulae cunctas paginas afficiunt. Vide etiam categoriam [[:Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|formularum quae cunctas paginas afficiunt]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | De ipsa pagina |- | {{Fnp|Adumbratio|xxxx}} || [[:Categoria:Adumbrationes Vicipaedianae]] || {{Adumbratio|xxxx|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Appendicula de hac pagina|<br />{{Fnp|TranslHebd|1360618|ab{{=}}2010-11-01}}<br /><br />{{Fnp|PagMens|4|2023}}<br /><br />Lorem ipsum<br /><br />Dolor sit amet<br />}} || || {{Appendicula de hac pagina|propositum=exhibitio| {{TranslHebd|propositum=exhibitio|1360618|ab=2010-11-01}} {{PagMens|propositum=exhibitio|4|2023}} Lorem ipsum Dolor sit amet }} |- | {{Fn|Regulae propositae}} || [[:Categoria:Regulae propositae]] || {{Regulae propositae|propositum=exhibitio}} |- ! colspan="3" | Paginae discretivae |- | {{Fn|discretiva}} || [[:Categoria:Paginae discretivae]] || (ponitur in summa pagina discretiva)<br />{{discretiva}} |- | {{Fn|disnomen}} || [[:Categoria:Paginae de nominibus discretivae]] || (ponitur in summa pagina discretiva)<br />{{disnomen}} |- ! colspan="3" | De re discretiva; ''vide etiam'' |- | {{Fnp|alius|xxxx|yyyy}} || [[:Categoria:Homonyma]] || (Ponitur in summa commentatione. Explicat rem (xxxx) et indicat paginam discretivam nomine simili (yyyy) '''si pagina discretiva nondum est''')<br />{{alius|xxxx|yyyy}} |- | {{Fnp|cave ne confundas|xxxx}} || &nbsp; || (notitia generalis ad alterum verbum)<br />{{cave ne confundas|xxxx}} |- | {{Fnp|commentatio principalis categoriae|xxxx}} vel {{Fnp|principalis|xxxx}} || &nbsp; || (ponitur in summa pagina categoriae)<br />{{commentatio principalis categoriae|xxxx}} |- | {{Fnp|de numero|2}} || &nbsp; || {{De numero|2}} |- | {{Fnp|disambig2|xxxx&#124;yyyy&#124;zzzz}} || [[:Categoria:Homonyma]] || (ponitur in summa commentatione)<br />{{disambig2|xxxx|yyyy|zzzz}} |- | {{Fnp|ex parte|xxxx|yyyy}} || &nbsp; || {{ex parte|xxxx|yyyy}} |- | {{Fnp|vide discretivam|xxxx}} || &nbsp; || (ponitur in summa commentatione. Titulum paginae repetit et paginam discretivam indicat)<br />{{Vide discretivam|xxxx}} |- | {{Fnp|videdis|xxxx}} || &nbsp; || (ponitur in summa commentatione ut paginam discretivam indicet)<br />{{videdis|xxxx}} |- | {{Fnp|videhom|xxxx}} || &nbsp; || (ponitur in summa commentatione ut indicet paginam nomine simili '''si pagina discretiva nondum est''')<br />{{videhom|xxxx}} |- | {{Fnp|Redirectio discernenda|xxxx|de yyyy|zzzz}} || &nbsp; || (Ponitur in summa commentatione)<br />{{Redirectio discernenda|xxxx|de yyyy|zzzz|propositum=exhibitio}} |- ! colspan="3" | Paginae imperfectae, movendae, contribuendae |- | {{Fnp|Auxilium interviciale|en{{=}}Cultural history|fr{{=}}Histoire culturelle|it{{=}}Storia culturale|de{{=}}Kulturgeschichte}} || [[:Categoria:Paginae quibus translatio intervicialis prosit]] || {{Auxilium interviciale|propositum=exhibitio | en = Cultural history | fr = Histoire culturelle | it = Storia culturale | de = Kulturgeschichte }} |- | {{Fnp|Augenda|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH1}}}} || ''Variae categoriae'' || {{Augenda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Duplicatio|xxxx}} || [[:Categoria:Paginae duplicatae]] || {{Duplicatio|xxxx|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Malus titulus}} || [[:Categoria:Paginae movendae]] || {{Malus titulus|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Movenda|xxxx}} || [[:Categoria:Paginae movendae]] || {{Movenda|propositum=exhibitio|xxxx}} |- | {{Fnp|Movenda ad spatium adumbrationum|xxxx}} || [[:Categoria:Paginae movendae]] || {{Movenda ad spatium adumbrationum|propositum=exhibitio|xxxx}} |- | {{Fnp|Movenda ad spatium nominale usoris|xxxx}} || [[:Categoria:Paginae movendae]] || {{Movenda ad spatium nominale usoris|propositum=exhibitio|xxxx}} |- | {{Fnp|Confestim movenda praeter redirectionem|xxxx}} || [[:Categoria:Paginae movendae]] || {{Confestim movenda praeter redirectionem|propositum=exhibitio|xxxx}} |- | {{Fnp|Confestim movenda pro usore sine nomine|xxxx|yyyy}} || [[:Categoria:Paginae movendae]] || {{Confestim movenda pro usore sine nomine|propositum=exhibitio|xxxx|yyyy}} |- | {{Fn|Pagina absurda}} || [[:Categoria:Deletiones celeres propositae]] || {{Pagina absurda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina fontibus carens}} || [[:Categoria:Paginae fontibus carentes]] || {{Pagina fontibus carens|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina notis bibliographicis carens}} || [[:Categoria:Paginae citationibus carentes]] || {{Pagina notis bibliographicis carens|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina infeste propagata}} || [[:Categoria:Paginae inspiciendae]] || {{Pagina infeste propagata|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina polienda}} || [[:Categoria:Paginae poliendae]] || {{Pagina polienda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina obscura}} || [[:Categoria:Paginae obscurae]] || {{Pagina obscura|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina obsolescens}} || [[:Categoria:Paginae obsolescentes]] || {{Pagina obsolescens|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina redintegranda}} || [[:Categoria:Paginae redintegrandae]] || {{Pagina redintegranda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina retracta}} || [[:Categoria:Deletiones celeres propositae]] || {{Pagina retracta|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina sine prooemio}} || [[:Categoria:Paginae prooemio carentes]] || {{Pagina sine prooemio|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina spammifera}} || [[:Categoria:Deletiones celeres propositae]] || {{Pagina spammifera|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina vandalica}} || [[:Categoria:Deletiones celeres propositae]] || {{Pagina vandalica|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Peritus requiritur|xxxx}} || [[:Categoria:Paginae quae peritum requirunt]] || {{Peritus requiritur|propositum=exhibitio|xxxx}} |- | {{Fn|Succurre}} || [[:Categoria:Paginae nondum finitae]] || {{Succurre|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Dubia gravitas}} || [[:Categoria:Dubia gravitas]] || {{Dubia gravitas|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|In usu}} || [[:Categoria:Paginae nondum finitae]] || {{In usu|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Nimis multae notae diacriticae}} || [[:Categoria:Paginae vicificandae]] || {{Nimis multae notae diacriticae|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Nondum|Q4989363}} || [[:Categoria:Paginae desideratae]],<br />[[:Categoria:Paginae nondum finitae]] || {{Nondum|propositum=exhibitio|Q4989363}} |- | {{Fnp|Notiones disputatae|xxxx|yyyy}} || [[:Categoria:Paginae cum notionibus disputatis]] || {{Notiones disputatae|xxxx|yyyy|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Pagina non annexa}} || [[:Categoria:Paginae non annexae]] || {{Pagina non annexa|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Supercategoria}} || [[:Categoria:Categoriae diffundendae]] || {{Supercategoria|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|tiro}} || [[:Categoria:Paginae tironum]] || Rogat ut alii usores opus tuum inspiciant. Noli imponere hanc formulam in operibus aliorum<br />{{tiro|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|vicificanda}} || [[:Categoria:Paginae vicificandae]] || {{Vicificanda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Scientia dubia}} || [[:Categoria:Scientia corrigenda vel amplificanda]] || {{Scientia dubia|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|dubcat}} || [[:Categoria:Paginae categoriis carentes]] || {{dubcat}} |- | {{Fn|Nexus interviciales absunt}} || [[:Categoria:Nexus ad Vicidata desiderati]], [[:Categoria:Paginae nexibus intervicialibus carentes]], [[:Categoria:Paginae quae false negant se translationes interviciales habere]] || {{Nexus interviciales absunt|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Imago sine descriptione}} || [[:Categoria:Imago sine descriptione]] || {{Imago sine descriptione}} |- | {{Fnp|unienda|xxxx}} || [[:Categoria:Uniones paginarum propositae]] || {{unienda|propositum=exhibitio|xxxx}} |- | {{Fn|Movenda ad Scriptorium}} || [[:Categoria:Paginae movendae ad Scriptorium]] || {{Movenda ad Scriptorium|propositum=exhibitio}} |- ! colspan="3" | Latinitas |- | {{Fn|L1}} || [[:Categoria:L +1]] || Latinitas bona: producit punctum viride |- | {{Fn|L}} || [[:Categoria:L ??]] || Latinitas inspicienda est: producit punctum flavum |- | {{Fn|L-1}} || [[:Categoria:L -1]] || Latinitas melioranda est: producit punctum rubrum |- | {{Fnp|latinitas|-1}} || || {{latinitas|-1}} |- |- | {{Fnp|latinitas|-2}} || || {{latinitas|-2}} |- |- | {{Fnp|latinitas|-3}} || || {{latinitas|-3}} |- |- | {{Fnp|latinitas|-4}} || || {{latinitas|-4}} |- | {{Fnp|latinitas|-5}} || || {{latinitas|-5}} |- ! colspan="3" | Paginae fortasse delendae aut e Vicipaedia removendae est |- | {{Fn|non latine}} || [[:Categoria:Latinitas -7 (non latine)]] || {{non latine||propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|nondum stipula}} || [[:Categoria:Nondum stipulae]] || {{nondum stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|confestim delenda|xxxx}} || [[:Categoria:Deletiones propositae]], [[:Categoria:Deletiones celeres propositae]] || rogat ut pagina cito deleatur ([[Vicipaedia:Deletio]])<br>{{confestim delenda|propositum=exhibitio|xxxx}} |- | {{Fn|delenda}} || [[:Categoria:Deletiones propositae]] || rogat ut pagina deleatur ([[Vicipaedia:Deletio]])<br>{{delenda|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|movenda ad Victionarium}} || [[:Categoria:Paginae movendae ad Victionarium]] || {{Movenda ad Victionarium|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|movenda ad Vicilibros}} || [[:Categoria:Paginae movendae ad Vicilibros]] || {{Movenda ad Vicilibros|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|movenda ad Vicifontem}} || [[:Categoria:Paginae movendae ad Vicifontem]] || {{movenda ad Vicifontem|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|movenda ad Vicicitationem}} || [[:Categoria:Paginae movendae ad Vicicitationem]] || {{movenda ad Vicicitationem|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Pagina autotranslata}} || [[:Categoria:Translationes machinariae]] || {{Pagina autotranslata|propositum=exhibitio}} |- ! colspan="3" | Paginae protectae |- | {{Fn|Pagina protecta}} || &nbsp; || {{Pagina protecta|propositum=exhibitio}} |- ! colspan="3" | Cautiones |- | {{Fn|eventus currens}} || [[:Categoria:Paginae quae res recentissime gestas tractant]] || {{eventus currens|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|cautio}} || &nbsp; || {{cautio}} |- | {{Fn|Facetia Vicipaediana}} || [[:Categoria:Facetiae Vicipaedianae]] || {{Facetia Vicipaediana|propositum=exhibitio}} |- ! colspan="3" | Paginae quae in aliis spatiis nominalibus adhiberi solent |- | {{Fn|Antiqua pagina}} || [[:Categoria:Antiquae paginae]] || {{Antiqua pagina|propositum=exhibitio}} |- ! colspan="3" | Formulae propositae |- | *** PROPOSED *** || &nbsp; || [[Imago:Symbol of Chaos.ant.png|20px]] ''Haec commentatio annos numerat modo Romano nec modo Vicipaediano numeris Arabicis. Amabo te, in hoc corrigendo adiuvat si potes.'' |- | *** PROPOSED *** || &nbsp; || [[Imago:Symbol of Chaos.ant.png|20px]] ''Haec commentatio ligaturis inoptabilibus utitur loco litteris singulis. Amabo te, in hoc corrigendo adiuvat si potes.'' |} == Formulae marginales (fluctuantes) == Haec formulae apud margines paginarum (solite apud marginem dextrum) collocantur. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Formulae fluctuantes |- | {{Fnp|Compendia paginae|VP:HAR}} || [[:Categoria:Compendia paginae]] || {{Compendia paginae|VP:HAR}} |- | {{Fnp|Exemplar coloris|sanguineus&#124;#EE0000}} || &nbsp; || {{Exemplar coloris|sanguineus|#EE0000}}Vicimedia |- | {{Fnp|InterWiki|code&#61;xxxx}} || &nbsp; || in paginis de linguis:<br />{{InterWiki|code=xxxx}} |- | {{Fnp|InterWiki2|code&#61;xxxx}} || &nbsp; || in pagina de Vicipaediis:<br />{{InterWiki2|code=xxxx}} |} == Formulae ad disputationes destinatae == Vide etiam [[:Categoria:Formulae disputationis|categoriam formularum disputationis]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Formulae intra versum accommodandae |- | {{Fnp|Cc|In varietate concordia}} || &nbsp; || {{Cc|In varietate concordia}} |- | {{Fnp|Diff|pagina|prius|posterius|verba ostendenda|difftantum=sic}} || &nbsp; || {{Diff|Vicipaedia:Pagina prima|528|529|verba ostendenda|difftantum=sic}} |- | {{Fsnp|Usor anonymus non subscripsit|IP|hora et die}} || &nbsp; || {{Usor anonymus non subscripsit|IP|hora et die}} |- | {{Fnp|Index nexuum ad paginam|Gaius Iulius Caesar|Caesar}} || &nbsp; || {{Index nexuum ad paginam|Gaius Iulius Caesar|Caesar}} |- | {{Fnp|Nexus perpetuus|pagina|index|verba ostendenda}} || &nbsp; || {{Nexus perpetuus|Vicipaedia:Pagina prima|528|verba ostendenda}} |- | {{Fnp|Ping|Usor}} || &nbsp; || {{Ping|Usor}} |- | {{Fnp|recessus|::::}} || &nbsp; || {{recessus|::::}} |- | {{Fnp|Re|Usor|In varietate concordia}} || &nbsp; || {{Re|Usor|In varietate concordia}} |- | {{Fn|URL occultum}} || &nbsp; || {{URL occultum}} |- | {{Fsnp|Usor non subscripsit|NomenUsoris|hora et die}} || &nbsp; || {{Usor non subscripsit|NomenUsoris|hora et die}} |- | {{Fnp|Verba expuncta|Lorem ipsum dolor sit amet|Lingua fatua}} || &nbsp; || {{Verba expuncta|Lorem ipsum dolor sit amet|Lingua fatua}} |- | {{Fnp|Voco|Usor}} || &nbsp; || {{Voco|Usor}} |- ! colspan="3" | Formulae quae seorsos versus creant |- | {{Fnp|Alibi contributa est|Pasta vermiculata|2023-06-07}} || &nbsp; || {{Alibi contributa est|Pasta vermiculata|2023-06-07|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Antiquae disputationes}} || [[:Categoria:Antiquae disputationes]] || {{Antiquae disputationes|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Attributio extera|xx|yyyy}} || &nbsp; || {{Attributio extera|propositum=exhibitio|xx|yyyy}} |- | {{Fnp|Capsa disputationis|imago=Example.svg|Lorem ipsum dolor sit amet.}} || &nbsp; || {{Capsa disputationis|imago=Example.svg|Lorem ipsum dolor sit amet.}} |- | {{Fn|Disputatio petitoria Vicipaediae}} || &nbsp; || {{Disputatio petitoria Vicipaediae}} |- | {{Fn|Disputationes redirectionem comitantes}} || [[:Categoria:Disputationes redirectionum]] || {{Disputationes redirectionem comitantes|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Hic sunt tabularia disputationum}} || &nbsp; || {{Hic sunt tabularia disputationum}} |- | {{Fnp|Huic contributa est|Pasta vermiculata|2023-06-07}} || &nbsp; || {{Huic contributa est|Pasta vermiculata|2023-06-07|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|Urna Latinitatis|...}} || &nbsp; || {{Urna Latinitatis}} |- | {{Fnp|Quaestio nondum absoluta}} || [[:Categoria:Disputationes cum quaestionibus nondum absolutis]] || {{Quaestio nondum absoluta|propositum=exhibitio}} |- | {{fsnp|collaboratio|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99}} || &nbsp; || {{Collaboratio|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99|subscriptio={{Subscriptio exemplaris}}}} |- | {{Fnp|Et alibi|Vicipaedia:Taberna#Lorem ipsum|Disputatio Vicipaediae:Legatio nostra}} || &nbsp; || {{Et alibi|Vicipaedia:Taberna#Lorem ipsum|Disputatio Vicipaediae:Legatio nostra}} |} == Formulae ad paginas usorum destinatae == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Usores |- | {{Fn|Capsa adumbrationum usoris}} || &nbsp; || (In pagina usoris ponenda){{Capsa adumbrationum usoris}} |- | {{Fn|experimentum}} || &nbsp; || nota admonitoria in disputationis pagina usoris ponenda {{experimentum}} |- | {{Fnp|Index paginarum observatarum|Gallus|9130 Galois|Altenburgum in Misnia|Osterwald|Opeth|Franciscus Gulielmus Newman|Clipeus virtutis}} || &nbsp; || {{Index paginarum observatarum | Gallus | 9130 Galois | Altenburgum in Misnia | Osterwald | Opeth | Franciscus Gulielmus Newman | Clipeus virtutis }} |- | {{Fn|invitatio}} || &nbsp; || nota quae usores anonymos invitat ad nomen dandum {{invitatio}} |- | {{Fn|IP vandalicum}} || &nbsp; || nota in disputationis pagina usoris vandalici ponenda {{IP vandalicum|propositum=exhibitio|192.168.1.1}} |- | {{Fn|Monitus de harenario usoris}} || &nbsp; || {{Monitus de harenario usoris|propositum=exhibitio|ExempliUsor}} |- | {{Fnp|Notae caducae|Gallia est omnis divisa in partes tres.}} || &nbsp; || {{Notae caducae|Gallia est omnis divisa in partes tres.}} |- | {{Fn|Nuntia Latine scripta placent}} || [[:Categoria:Usores quibus nuntia Latine scripta placent]] || notula usorum qui malunt nuntia Latine scripta legere (quamvis vel imperiti)<br />{{Nuntia Latine scripta placent|propositum=exhibitio}} |- | {{Fsn|salve}} || &nbsp; || (salutatio novorum usorum)<br /><br /> {{salve}} |- | {{Fnp|Situs interretialis usoris|<nowiki>https://www.example.org</nowiki>}} || &nbsp; || {{Situs interretialis usoris|https://www.example.org|propositum=exhibitio}} |- | <nowiki>{{#babel:lang|lang|lang|…}}</nowiki> || [[:Categoria:Usores lingua digesti]] || vide [[Vicipaedia:Babel]] |} == Formulae ad documentationes formularum destinatae (metaformulae) == {{Ad profundiora|de=metaformulis|Categoria:Metaformulae}} == Stipulae == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Stipulae |- | {{Fn|stipula}} || [[:Categoria:Stipulae]] || {{stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fnp|metastipula|xxxx}} || &nbsp; || {{metastipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Index imperfectus}} || [[:Categoria:Stipulae indicum]] || {{Index imperfectus|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|aedi-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Aedificiorum]] || {{aedi-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|alimenta-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Alimentorum]] || {{alimenta-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|ars-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Artium]] || {{ars-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|astro-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Astronomiae]] || {{astro-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|avis-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Avium]] || {{avis-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|beatus-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Beatorum]] || {{beatus-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|bibl-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Bibliothecarum]] || {{bibl-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|bio-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Biographicae]] || {{bio-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|biologia-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Biologia]] || {{biologia-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|calend-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Calendariorum]] || {{calend-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|chem-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Chemicae]] || {{chem-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|cine-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Cinematographiae]] || {{cine-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|dies-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Dies]] || {{dies-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Finnia-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Finniae]] || {{finnia-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|flumen-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Fluminum]] || {{flumen-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|genetica-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae geneticae]] || {{genetica-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|gens-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Gentium]] || {{gens-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|geo-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Geographicae]] || {{geo-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|hist-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Historicae]] || {{hist-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|info-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Informaticae]] || {{info-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|ius-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Iuris]] || {{ius-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|ling-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Linguae]] || {{ling-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|lit-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Litterarum]] || {{lit-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|ludus-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Ludorum]] || {{ludus-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|math-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Mathematicae]] || {{math-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|med-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Medicinae]] || {{med-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|musica-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Musica]]|| {{musica-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|natio-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Nationum]] || {{natio-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|officium-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Officiorum]] || {{officium-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|papa-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Paparum]] || {{papa-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|philo-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Philosophiae]] || {{philo-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|physica-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Physicae]] || {{physica-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|reli-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Religionum]] || {{reli-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|sanctus-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Sanctorum]] || {{sanctus-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|scien-bio-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae eruditorum]] || {{scien-bio-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|scien-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Scientiae]] || {{scien-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|scriptor-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Scriptorum]] || {{scriptor-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|societas-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Societatum]] || {{societas-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|Stipula theoriae musicae}} || [[:Categoria:Stipulae theoria musicae]] || {{Stipula theoriae musicae|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|tech-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae technologiae]] || {{tech-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|uni-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Universitates]] || {{uni-stipula|propositum=exhibitio}} |- | {{Fn|urbs-stipula}} || [[:Categoria:Stipulae Urbes]] || {{urbs-stipula|propositum=exhibitio}} |} == Paginae honoratae == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Paginae honoratae |- | {{Fn|HaecHebd}} || &nbsp; || {{HaecHebd}} |- | {{Fn|TransHebd}} || &nbsp; || in pagina disputationis:<br />{{TransHebd}} |- | {{Fn|PagMen}} || &nbsp; || in pagina disputationis:<br />{{PagMen}} |- | {{Fn|Colheb}} || &nbsp; || collaboratio hebdomadalis (in pagina disputationis) |- | {{Fn|FA stella}} || &nbsp; || pagina laureata |} == Infoboxes == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Arcae informatoriae - ''Infoboxes'' |- | {{Fn|Arca initii}}<br />{{Fn|Arca successionis unus}}<br />{{Fn|Arca successionis unus ad duo}}<br />{{Fn|Arca successionis duo ad duo}}<br />{{Fn|Arca successionis duo ad unum}}<br />{{Fn|Arca successionis duo ad tres}}<br />{{Fn|Arca successionis tres ad tres}}<br />{{Fn|Arca successionis tres ad unum}}<br /> {{Fn|Arca finis}} || &nbsp; || {{Arca initii}}{{Arca successionis unus}}{{Arca successionis unus ad duo}}{{Arca successionis duo ad duo}}{{Arca successionis duo ad unum}}{{Formula:Arca successionis duo ad tres}}{{Arca successionis tres ad tres}}{{Arca successionis tres ad unum}}{{Arca finis}} |- | {{Fn|Index synopticus categoriae}} || &nbsp; || in pagina categoriae:<br />{{Index synopticus categoriae}} |- | {{Fn|Coor dms}} || &nbsp; || Coordinates dms |- | {{Fn|Capsa hominis Vicidata}} || &nbsp; || Capsa hominis Vicidata |- | {{Fn|Flumen}} || [[:Categoria:Flumina]] || Flumen |- | {{Fn|Index}} || &nbsp; || {{Index}} |- | {{Fn|Capsa linguae}} || [[:Categoria:Linguae]] || Lingua |- | {{Fn|Lingua artificiosa}} || [[:Categoria:Linguae artificiosae]] || Lingua artificiosa |- | {{Fn|Capsa linguae desuetae}} || &nbsp; || Familia linguarum |- | {{Fn|Capsa familiae linguarum}} || &nbsp; || Familia linguarum |- | {{Fn|Capsa montis}} || [[:Categoria:Montes]] || Mons |- | {{Fn|Capsa operis artificiosi}} || &nbsp; || Opus artificiosum |- | {{Fn|Nomen}} || [[:Categoria:Nomina]] || Nomen |- | {{Fn|Taxobox}} || [[:Categoria:Taxinomia Linnaeana]] || Taxinomia Linnaeana |} == Paginae interrelatae == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Categoriae interrelatae |- | {{Fn|Categoria anni}} || &nbsp; || Categoria cuiusque anni |- | {{Fn|Categoria Nati}} || &nbsp; || Categoria natorum cuiusque anni |- | {{Fn|Categoria Mortui}} || &nbsp; || Categoria mortuorum cuiusque anni |- | {{Fn|Categoria Nati saeculo}} || &nbsp; || Categoria natorum cuiusque saeculi |- | {{Fn|Categoria Mortui saeculo}} || &nbsp; || Categoria mortuorum cuiusque saeculi |- ! colspan="3" | Paginae interrelatae |- | {{Fn|A-Z}} || &nbsp; || A-Z<br />vide etiam {{Fn|Abecedarium Latinum}} et {{Fn|Alphabetum}} |- | {{Fn|Abecedarium Cyrillicum}} || &nbsp; || Abecedarium Cyrillicum |- | {{Fn|Abecedarium Graecum}} || &nbsp; || Abecedarium Graecum |- | {{Fn|Abecedarium Hebraicum}} || &nbsp; || Abecedarium Hebraicum |- | {{Fn|Abecedarium Latinum}} || &nbsp; || Abecedarium Latinum<br />vide etiam {{Fn|A-Z}} et {{Fn|Alphabetum}} |- | {{Fn|Aeva geologica}} || &nbsp; || Aeva geologica |- | {{Fn|Africa}} || &nbsp; || Civitates et territoria Africa |- | {{Fn|Alandia}} || &nbsp; || Communia Alandiae |- | {{Fn|Alphabetum}} || &nbsp; || Alphabetum<br />vide etiam {{Fn|A-Z}} et {{Fn|Abecedarium Latinum}} |- | {{Fn|America}} || &nbsp; || Civitates et territoria Americae |- | {{Fn|Arro Lutetiae}} || [[:Categoria:Circumdaria Lutetiae]] || Circumdaria Lutetiae |- | {{Fn|Asia}} || &nbsp; || Civitates et territoria Asiae |- | {{Fn|Australia}} || &nbsp; || Civitates et territoria Australiae |- | {{Fn|Austria}} || &nbsp; || Provinciae Austriae |- | {{Fn|CFApraesides}} || &nbsp; || Praesides Civitatum Foederatarum Americae, vide etiam categoriam [[:Categoria:Praesides Civitatum Foederatarum Americae|Praesides Civitatum Foederatarum Americae]] |- | {{Fn|Canada}} || &nbsp; || Provinciae territoriaque Canadae |- | {{Fn|Civitates foederalis}} || &nbsp; || Civitates foederalis |- | {{Fn|Comitatus Angliae}} || [[:Categoria:Comitatus Angliae]] || Comitatus Angliae |- | {{Fn|Constellationes}} || &nbsp; || Constellationes |- | {{Fn|Continentes Terrae}} || &nbsp; || Continentes Terrae |- | {{Fnp|Decennium|xxxx}} || &nbsp; || Decennium |- | {{Fn|Dies hebdomadis}} || &nbsp; || Dies hebdomadis |- | {{Fn|DomusFlaviana}} || &nbsp; || Domus Flaviana |- | {{Fn|Elementa chemica}} || [[:Categoria:Elementa chemica]] || Elementa chemica |- | {{Fn|Europa}} || &nbsp; || Civitates et territoria Europae |- | {{Fn|Exsistentialista}} || &nbsp; || Exsistentialista |- | {{Fn|Felidae}} || &nbsp; || Felidae |- | {{Fn|Figurae geometriae}} || &nbsp; || Figurae geometriae |- | {{Fn|Finnia}} || &nbsp; || Provinciae et Urbes Finniae |- | {{Fn|Germania}} || &nbsp; || Terrae Foederales Germaniae |- | {{Fn|Grammatica Latina}} || &nbsp; || Grammatica Latina |- | {{Fn|Helvetia}} || &nbsp; || Pagi Helvetiae |- | {{Fn|Hispania Visigothica}} || [[:Categoria:Hispania Visigothica]] || {{Hispania Visigothica}} |- | {{Fn|Historia abecedarii}} || &nbsp; || Historia abecedarii |- | {{Fn|Historia Linguae Latinae}} || || Historia Linguae Latinae |- | {{Fn|Iaponia}} || &nbsp; || Iaponia, vide etiam categoriam [[:Categoria:Praefecturae Iaponiae|Praefecturae Iaponiae]] |- | {{Fn|Imperatores Romani}} || &nbsp; || Imperatores Romani |- | {{Fn|Italiae regiones}} || &nbsp; || Regiones Italiae |- | {{Fn|Lingua Latina}} || [[:Categoria:Lingua Latina]] || Lingua Latina |- | {{Fn|Linguae artificiosae}} || &nbsp; || Linguae artificiosae et ficticiae |- | {{Fn|Linguae Germanicae}} || [[:Categoria:Linguae Germanicae]] || Linguae Germanicae |- | {{Fn|Linguae Romanicae}} || [[:Categoria:Linguae Romanicae]] || Linguae Romanicae |- | {{Fn|MaximaeUrbesAmericanae}} || &nbsp; || Maximae urbes Americanae |- | {{Fn|Menses}} || [[:Categoria:Dies]] || Menses |- | {{Fn|Unitates Planckianae}} || &nbsp; || Unitates Planckianae |- | {{Fn|Nomi Graeciae}} || [[:Categoria:Praefecturae Graeciae]] || Nomi Graeciae |- | {{Fn|Novum Testamentum}} || &nbsp; || Novum Testamentum |- | {{Fn|Numeri}} || [[:Categoria:Numeri]] || Numeri |- | {{Fn|Oceani}} || &nbsp; || Oceani |- | {{Fn|Oceania}} || &nbsp; || Civitates et territoria Oceaniae |- | {{Fn|Orationes}} || &nbsp; || Orationes |- | {{Fn|Praefecturae Albaniae}} || [[:Categoria:Praefecturae Albaniae]] || Praefecturae Albaniae |- | {{Fn|Praefecturae Franciae}} || [[:Categoria:Praefecturae Franciae]] || Praefecturae vel departitiones Franciae |- | {{Fn|Provinciae Romanae}} || [[:Categoria:Provinciae Romanae]] || Provinciae Romanae antediocletianae |- | {{Fn|Regiones Franciae}} || &nbsp; || Regiones Franciae |- | {{Fn|Regna Iberica}} || &nbsp; || Indices regum reginarumque regnorum Ibericorum |- | {{Fn|Regum Franciae}} || &nbsp; || Index et chronologia regum Franciae |- | {{Fn|Samoa}} || [[:Categoria:Pagi Samoani]] || Pagi Samoae |- | {{Fn|Zodiacus}} || &nbsp; || Zodiacus, vide etiam categoriam [[:Categoria:Zodiacus|Zodiacus]] |} == Formulae quae ad fontium citationes adhibentur == Vide [[Vicipaedia:Formulae quae ad fontium citationes adhibentur]] == Vicimedia == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Vicimedia |- | {{Fn|Vicimedia}} || [[:Categoria:Vicimedia]] || Vicimedia |- | {{Fnp|Communia|xxxx}} || &nbsp; || {{Communia|xxxx}} (magna capsa in paginis categoriarum monstratur) |- | {{Fnp|PetrucciCat|Nicola Manfroce|Nicolaum Antonium Manfroce}} || &nbsp; || {{PetrucciCat|Nicola Manfroce|Nicolaum Antonium Manfroce}} |- | {{Fnp|CommuniaCat|xxxx}} || &nbsp; || {{CommuniaCat|xxxx}} (magna capsa in paginis categoriarum monstratur) |- | {{Fnp|Vicicitatio|xxxx}} || &nbsp; || {{Vicicitatio|xxxx}} |- | {{Fnp|Vicifons|xxxx}} || &nbsp; || {{Vicifons|xxxx}} |- | {{Fnp|Vicispecies|xxxx}} || &nbsp; || {{Vicispecies|xxxx}} |- | {{Fnp|Victionarium|xxxx}} || &nbsp; || {{Victionarium|xxxx}} |- | {{Fnp|Vicilibri|xxxx{{!}}yyyy}} || &nbsp; || {{Vicilibri|xxxx|yyyy}} |- | {{Fnp|Viciversitas|xxxx}} || &nbsp; || {{Viciversitas|xxxx}} |} == Ostentatio == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Ostentatio |- | {{Fn|Capsa navigationis}} || {{Capsa navigationis}} |- | {{Fnp|Transl|titulus{{=}}xxxx|corpus{{=}}yyyy}} || Quandam versionem in alia lingua ostendit: {{Transl|titulus=xxxx|corpus=yyyy}} |- | {{Fn|Pars longa|titulus{{=}}xxxx|corpus{{=}}yyyy}} || Quandam partem longam ostendit: {{Pars longa|titulus=xxxx|corpus=yyyy}} |- | {{Fn|Citatio}} || Citatio + fons |- | {{Fn|Citatio2}} || Citatio + fons + auctor versionis |- | {{Fn|Citatio3}} || Citatio originalis + fons + versio latina + auctor versionis |- | {{Fn|Imago multiplex}} || Ad imagines duas seu tres coniunctim ostentandas |- | {{Fn|Ipse dixit|xxxx|yyyy}} || {{Locus|xxxx|yyyy}} |- | {{Fn|ok}} || {{ok}} |- | {{Fnp|Imago lata|xxxx}} || Ostentatio imaginis latae |- | {{Fn|Panorama}} || Ostentatio imaginis latae (altitudine definita) |} == Usus formularum == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! colspan="3" | Usus formularum |- | {{Fnp|fn|urbs-stipula}} || {{Fn|urbs-stipula}} |- | {{Fnp|fsn|carmen}} || {{Fsn|carmen}} |- | {{Fnp|fnp|Victionarium|xxxx}} || {{Fnp|Victionarium|xxxx}} |- | {{Fnp|fsnp|carmen|xxxx}} || {{Fsnp|carmen|xxxx}} |} [[Categoria:Formulae|!]] 7edz9ultrxe59th4xrjzh6jhfumg6y7 0 10989 3998026 3995525 2026-10-30T08:40:44Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Bibliographia */ 3998026 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{disambig2|Triumviratu rei publicae Romanae|Triumviratum Ottomanicum|Interregnum Ottomanicum}} '''Triumviratus''' est magistratus Romanus minor, quo collegium trium virorum officio alicui praeest (exempli gratia ''tresviri capitales'' aut ''tresviri monetales'' fuere). Magistratus extraordinarius quoque ad rem quandam efficiendam decreta potuit esse ut triumviri agris dividendis [[Lex Sempronia|lege Sempronia]] anno [[133 a.C.n.]] creati. Saepe triumviri ad [[Colonia Romana|colonias]] deducendas ita a populo designabantur. Inde hoc nomen etiam inditum foederi a tribus ducibus tempore rei publicae [[Roma]]nae exeuntis ante [[principatus Romanus|principatum]] ampliandae potentiae causa icto. Fuerunt duo triumviratus praeclarorum ducum Romanorum. == Primus triumviratus == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Effigies [[Pompeius|Pompei Magni]] in [[denarius|denario]] a filio Sexto post mortem percusso circa annum 40 a.C.n.]] Societas [[Gaius Iulius Caesar|Gaii Iulii Caesaris]], [[Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaei Pompeii Magni]], et [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marci Licinii Crassi]] anno [[60 a.C.n.]] inita," ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]), "primum triumviratum" appellationem a modernis eruditis accepit, quamquam numquam a Romanis sic nominata : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum [[Pompeius]] filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit. Nihilominus, spreto iure legum, per potentiam magistratus ac provincias inter sese et fautores suos diviserunt. Anno [[59 a.C.n.]] Caesar [[consul]] fuit atque collegam [[Marcus Calpurnius Bibulus|Bibulum]] in domo sua inclusit, ne sibi obstare posset ; ac continuo post consulatum [[proconsul]] [[Gallia]]rum et [[Illyricum|Illyrici]]. Pompeius provincias et regna sociorum in Oriente, ut voluit, ordinavit ac mox praefectus annonae frumentariae fuit cum maximo imperio in multis provinciis ([[57 a.C.n.]]). Crassus multas pecunias per societates publicanorum collegit populo favente. Anno [[55 a.C.n.]] Pompeius et Crassus secundum consulatum una gesserunt ac postea provincias in quinquennium adepti sunt, [[Hispania Tarraconensis|Hispanias]] Pompeius, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] Crassus. Item proconsulatus Caesaris in [[Gallia]] per quinquennium prorogatus est. [[Fasciculus:RSC 0022 - transparent background.png|thumb|Gaius Iulius Caesar in denario anno [[44 a.C.n.]] percusso.]] Tandem rota fortunae vertitur : anno [[54 a.C.n.]] [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] sine herede mortua, anno [[53 a.C.n.]] Crassus cum filio a [[Parthi]]s victus et necatus est. Ab eo tempore nulla fides in societate iam fuit, praesertim postquam Pompeius anno [[52 a.C.n.]], provinciis Hispaniis retentis, Romae [[consul]] sine collega creatus est atque Corneliam uxorem duxit. Duo competitores reliqui, dum principem locum sibi soli rapere volunt, res Romanas ad [[Bellum civile alterum|bellum civile]] praecipitaverunt. == Alter triumviratus == [[Fasciculus:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|left|Effigies [[Marcus Antonius|Marci Antoni]] et [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Caesaris Octaviani]] in [[aureus|aureo]] nummo cum titulo: IIIVIR RPC, id est ''triumvir reipublicae constituendae.'' [[41 a.C.n.]] ]] [[Fasciculus:RSC 0002a.jpg|thumb|Effigies [[Marcus Aemilius Lepidus (triumvir)|Aemili Lepidi]] et [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Caesaris Octaviani]] in [[Denarius|denario]] anno [[42 a.C.n.]] percusso cum titulo III.VIR.R.P.C.]] Societas inter [[Augustus (imperator)|Gaium Iulium Caesarem Octavianum]], [[Marcus Antonius|Marcum Antonium]], et [[Marcus Aemilius Lepidus (triumvir)|Marcum Aemilium Lepidum]] anno [[43 a.C.n.]] exeunte inita adversus Caesaris interfectores necnon libertatis veterisque reipublicae fautores, sicut [[Gaius Cassius Longinus|Cassium]], [[Marcus Iunius Brutus|Brutum]], et [[Sextus Pompeius|Sextum Pompeium]], nomen secundi triumviratus accepit. Die [[13 Novembris]] ex lege Titia ''triumviri reipublicae constituendae'' in quinquennium creati sunt, qui summum imperium haberent : leges mutare vel abrogare sine populo et sine senatu, quoscumque vellent magistratus creare, quibus libebat provincias et exercitus tradere, cives damnare provocatione ad populum sublata eis licebat. Itaque triumviratus nomen transeuntis formae reipublicae quoque fuit: nam triumviri, eversa bellis civilibus republica vetere, novae fundamenta constituere debebant. Triumviri ita orbem Romanum anno [[43 a.C.n.]] inter sese diviserunt, ut Marcus Antonius [[Gallia comata|Galliam comatam]], [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Octavianus]] Africam, Siciliam, Sardiniam, [[Marcus Aemilius Lepidus (triumvir)|Lepidus]] [[Gallia Narbonensis|Galliam Narbonensem]] Hispaniasque regeret. Revera tamen provincias istas per legatos administrabant : nam Octavianus et Marcus Antonius legiones suas in Graeciam traduxerunt ut bellum cum Bruto Cassioque gererent, Lepidus vero Romae remansit et rebus Urbanis interea praefuit. Deinde, iam victis Bruto Cassioque atque provinciis eorum reciperatis, e [[Pax Brundisina|Pacis Brundisinae]] condicionibus altera divisio fuit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]] BC V,274</ref> ut [[Marcus Antonius]] [[provincia]]s Orientis ([[Macedonia (provincia Romana)|Graeciam]], [[Asia (provincia Romana)|Asiam]], [[Syria (provincia Romana)|Syriam]]), [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Octavianus]] Siciliam et Africam, [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Octavianus]] [[Gallia]]m et [[Hispania]]s teneret, ita ut sola [[Africa]] Lepido reliqua esset<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ''. V, 47</ref>. [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|Proscriptionibus]] saevissimis ab illis triumviris habitis<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ''. IV, 16-224. Quod si commentarium ad Appiani textum quaeras, suadeo legas F. Hinard, ''Les proscriptions de la Rome républicaine''. Romae, 1985 </ref>, non minus quam 130 senatores (inter quos [[Marcus Tullius Cicero]], ille orator) et multi alii cives necati sunt. Postquam Sextus Pompeius anno [[36 a.C.n.]] tandem victus est, Marcus [[Marcus Aemilius Lepidus (triumvir)|Aemilius Lepidus]] ab [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Octaviano]] imperio spoliatus est. Deinde de summo imperio Octavianus et Antonius novo bello civili [[Actium|Actiaca navali pugna]] decertaverunt. Solus remansit [[Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus|Octavianus]], qui Augustus senatus consulto factus est: ita triumviratus transitio inter rempublicam [[consul]]um et principatum [[Imperatores Romani|Imperatorum]] fuit. == Notae == <references /> == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17 et libro quarto 4-13, 26-27 et libro quinto passim. * [[Cassius Dio]], libro XLVI ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'', cap. 55 necnon libro XXXVII cap. 54-58 (primus triumviratus).. * [[Florus]], libro secundo ''Epitomae rerum Romanarum'', capitibus 13 et 16. * [[Lucanus]] libro primo ''Pharsaliae'' 84 sqq. *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 47 et 51. **''Crassus'' 14-15. **''Cato minor'' 41 **''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' 13-14, 21. **''[[Vita Ciceronis (Plutarchus)|Cicero]]'' 46. **''[[Vita Marci Antonii (Plutarchus)|Antonius]]'' 19-21 * [[Suetonius]], [[De vita Caesarum]], in ''Vita Divi Iuli'', capitulo 19 et in ''Vita Divi Augusti'', capitulo 12. * [[Titus Livius]], ''Periochae'' 103 et 119-120. * [[Velleius Paterculus]], libro secundo ''Historiae Romanae,'' capitibus 44, 65–85. ==Bibliographia== *Andreau, Jean. [[1999]]. ''Banking and Business in the Roman World.'' Cantabrigiae: Cambridge University Press. *Lintott, Andrew. [[1999]]. ''The Constitution of the Roman Republic.'' Oxoniae: Oxford University Press. *Lintott, Andrew. [[1999]]. ''Violence in Republican Rome.'' Ed. 2a. Oxoniae: Oxford University Press. * Mangiameli, Rita. [[2012]]. ''Tra duces e milites. Forme di comunicazione politica al tramonto della repubblica''. (Polymnia. Collana di Scienze dell’antichità. Studi di Storia romana). Edizioni Università di Trieste. [https://web.archive.org/web/20180410092153/https://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2014RR15SommerMangiameli.pdf Recensio critica] *Robinson, O. F. [[1994]]. ''Ancient Rome: City Planning and Administration.'' Routledge. *Henry A. Sanders. [[1932]]. "[https://www.jstor.org/stable/4238563 The So-Called First Triumvirate]", ''Memoirs of the American Academy in Rome'', 1932: 55-68 *Stambaugh, John E. [[1988]]. ''The Ancient Roman City.'' Baltimorae: Johns Hopkins University Press. *Vishnia, Rachel Feig. [[1996]]. ''State, Society, and Popular Leaders in Mid-Republican Rome, 241-167 B.C.'' Routledge. {{Roma antiqua}} {{Myrias|Societas}} [[Categoria:Roma antiqua]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus]] [[Categoria:Gaius Iulius Caesar]] [[Categoria:Augustus]] [[Categoria:Marcus Antonius]] [[Categoria:Bellum Civile (44-30 a.C.n.)]] 1daq7sr3tr4ixsa4k69rvh6vigz1pxl 0 11183 3997822 3997664 2026-10-29T14:26:35Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997822 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Sed ira et indignatio optimatium maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificantiam suam retinuerat. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 1djcqh7mhl0w7ro1b0wcplmlqqt2th6 3997823 3997822 2026-10-29T14:28:32Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997823 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Sed ira et indignatio optimatium maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificantiam suam retinuerat. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} s04gvgxhq3bgtlngj8ims9lait0tagy 3997824 3997823 2026-10-29T14:29:18Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997824 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Sed ira et indignatio optimatium maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificantiam suam retinuerat. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} jx1c5tr40fxrtlbc84kcz9d23mvlnle 3997831 3997824 2026-10-29T14:33:24Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997831 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificantiam suam retinuerat. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 71f6ob2tdztfi49phsqz660f03lr3lj 3997835 3997831 2026-10-29T14:43:59Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De monumentis */ 3997835 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 77kdz7jdgic05ckj4m2d926all68wjp 3997839 3997835 2026-10-29T14:56:54Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De monumentis */ 3997839 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore Cremuti Cordi posita).</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} mv9bj2lvn801gow93xh89f9pb65z7qg 3997840 3997839 2026-10-29T14:57:55Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997840 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita).</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} czxwayrrglo8z4h4z2t8qymnbcbvrsc 3997841 3997840 2026-10-29T15:03:03Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997841 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse ad totum opus potius pertinet. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} bbdjgub7ymzycuvzbwsp3x4eixg1zs1 3997843 3997841 2026-10-29T15:06:52Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997843 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} i3yw6sk0gmsaj5rxzz1moadw2droz4j 3997848 3997843 2026-10-29T15:14:49Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997848 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} gx6q4rqrl7xhjajupmk2nbd5ii2h0m3 3997852 3997848 2026-10-29T15:22:09Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997852 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} bj5gowv4mu9otq36z33bvq4b82ka6j9 3997854 3997852 2026-10-29T15:24:18Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997854 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 3y5bxtevn6llflwtwllwf2z9jtbew07 3997857 3997854 2026-10-29T15:26:49Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997857 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} qq1w3dsrjstr1tblvzuylhnpthk3932 3997861 3997857 2026-10-29T15:30:26Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997861 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} k1u8scyhklwt1i3zx8cw7bx44soeip8 3997863 3997861 2026-10-29T15:33:54Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De facultate dicendi */ 3997863 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} sda46ml97blmtbadt45jwg91gxytae7 3997866 3997863 2026-10-29T15:41:49Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997866 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 0a259cc2m7zauht6s3zo8o94igcscml 3997874 3997866 2026-10-29T15:48:09Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997874 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 0zu4v8z3vxerb2dgv6iejadki8tmst2 3997883 3997874 2026-10-29T15:53:24Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997883 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} ewfsiogr2xn496s1dpiw90j4wx6akbc 3997891 3997883 2026-10-29T15:57:28Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997891 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1.</ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} jdin5cedmx2z44sget5o91p89242a8y 3997902 3997891 2026-10-29T16:08:33Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997902 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinet. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 5wnw6zo1mabr3z92h5yuq6239d9pryc 3997908 3997902 2026-10-29T16:15:32Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997908 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus Petrus Cornelius ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} pjw612cskzr7q60j49kg4oydlnsrt0p 3997909 3997908 2026-10-29T16:16:18Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997909 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} twedea19l93w6cp5o0ixxw33n8fldjd 3997912 3997909 2026-10-29T16:17:59Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De triumviratu */ 3997912 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} f1vfcglhbcfrubyacdh9s2xt9lumxce 3997936 3997912 2026-10-29T18:01:02Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3997936 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} m5xovszbm2iiq0qa32i3hg7hve7nsqp 3997938 3997936 2026-10-29T20:24:06Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997938 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2013 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} pgrmy2v6fl3m0ba9cf4o00t24bb304b 3997939 3997938 2026-10-29T20:26:23Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997939 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-313 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} b6vmyl2o1gq7dpvsgt1mqrvciq5rfrn 3997940 3997939 2026-10-29T20:27:05Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997940 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 0zljnp0gs836pfs33rh72pjj8ichxee 3998014 3997940 2026-10-30T08:12:11Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De familiaribus necessitudinibus */ 3998014 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "The Five Wives of Pompey the Great", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 2hu7py1p6h0q8ty4malg0atd0uiazvx 3998015 3998014 2026-10-30T08:18:28Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De familiaribus necessitudinibus */ 3998015 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} k2vnbmxv53o55dvb9uzer1k6xq9a0uk 3998019 3998015 2026-10-30T08:27:29Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3998019 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 3s7t2impxw3oge9yoawkhkogaaoirq2 3998020 3998019 2026-10-30T08:29:45Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3998020 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} fws6v2b1i34kc5lt77e9c0jhsdh3u6g 3998022 3998020 2026-10-30T08:32:32Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3998022 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} ha9zk2vaq77spxfni9jhks3qox2xeh5 3998030 3998022 2026-10-30T08:46:38Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3998030 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *G. R. Stanton, B. A. Marshall. "[https://www.jstor.org/stable/4435439 The Coalition between Pompeius and Crassus 60-59 B.C.]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1975: 205-219 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 5aclttrv4dffmtcmjjez5zo4h5mjnnz 3998031 3998030 2026-10-30T08:51:39Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3998031 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus [[Petrus Mussonius]] tragoediam Latinam sexto decimo saeculo de Pompeio scripsit<ref>Bernhard Paul, ''Petrus Mussonius, "Pompeius Magnus" : eine neulateinische Tragödie : Text, Übersetzung und Interpretation'', DeGruyter, 2013 [https://books.google.fr/books?id=MKHoBQAAQBAJ&pg=PP3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=1#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref> et poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *G. R. Stanton, B. A. Marshall. "[https://www.jstor.org/stable/4435439 The Coalition between Pompeius and Crassus 60-59 B.C.]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1975: 205-219 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} rk23vipfpyc2hpf2rfcn8pk8uod561k 3998033 3998031 2026-10-30T09:00:39Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3998033 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus septimo decimo saeculo ineunte [[iesuita]] [[Petrus Mussonius]] tragoediam Latinam de Pompei morte scripsit<ref>Bernhard Paul, ''Petrus Mussonius, "Pompeius Magnus" : eine neulateinische Tragödie : Text, Übersetzung und Interpretation'', DeGruyter, 2013 [https://books.google.fr/books?id=MKHoBQAAQBAJ&pg=PP3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=1#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref> . Paulo post praeclarus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *G. R. Stanton, B. A. Marshall. "[https://www.jstor.org/stable/4435439 The Coalition between Pompeius and Crassus 60-59 B.C.]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1975: 205-219 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} sfgz7zqw30prukg8onzpsd7rnsalsc5 3998034 3998033 2026-10-30T09:01:23Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Pompeius in litteris */ 3998034 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus septimo decimo saeculo ineunte [[iesuita]] [[Petrus Mussonius]] tragoediam Latinam de Pompei morte scripsit<ref>Bernhard Paul, ''Petrus Mussonius, "Pompeius Magnus" : eine neulateinische Tragödie : Text, Übersetzung und Interpretation'', DeGruyter, 2013 [https://books.google.fr/books?id=MKHoBQAAQBAJ&pg=PP3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=1#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref>. Paulo post praeclarus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *G. R. Stanton, B. A. Marshall. "[https://www.jstor.org/stable/4435439 The Coalition between Pompeius and Crassus 60-59 B.C.]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1975: 205-219 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} otww0lk8mxfj1ltcqzxv0sx4u8i6ui5 3998035 3998034 2026-10-30T09:10:31Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De monumentis */ 3998035 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur<ref>Eleonora Zampieri, ''Politics in the monuments of Pompey the Great and Julius Caesar'', Taylor and Francis, 2023 [https://books.google.fr/books?id=FkSHEAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref>. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus septimo decimo saeculo ineunte [[iesuita]] [[Petrus Mussonius]] tragoediam Latinam de Pompei morte scripsit<ref>Bernhard Paul, ''Petrus Mussonius, "Pompeius Magnus" : eine neulateinische Tragödie : Text, Übersetzung und Interpretation'', DeGruyter, 2013 [https://books.google.fr/books?id=MKHoBQAAQBAJ&pg=PP3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=1#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref>. Paulo post praeclarus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *G. R. Stanton, B. A. Marshall. "[https://www.jstor.org/stable/4435439 The Coalition between Pompeius and Crassus 60-59 B.C.]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1975: 205-219 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} t9t51jxdvqm30n6jcb9bkamaazmavuq 3998037 3998035 2026-10-30T09:20:05Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3998037 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur<ref>Eleonora Zampieri, ''Politics in the monuments of Pompey the Great and Julius Caesar'', Taylor and Francis, 2023 [https://books.google.fr/books?id=FkSHEAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref>. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus septimo decimo saeculo ineunte [[iesuita]] [[Petrus Mussonius]] tragoediam Latinam de Pompei morte scripsit<ref>Bernhard Paul, ''Petrus Mussonius, "Pompeius Magnus" : eine neulateinische Tragödie : Text, Übersetzung und Interpretation'', DeGruyter, 2013 [https://books.google.fr/books?id=MKHoBQAAQBAJ&pg=PP3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=1#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref>. Paulo post praeclarus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Gottlob Kloeber, ''[https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11211445?page=,1 De Pompeio Hierosolymario]'', Vitembergae, 1741/2 '''LATINE''' *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *G. R. Stanton, B. A. Marshall. "[https://www.jstor.org/stable/4435439 The Coalition between Pompeius and Crassus 60-59 B.C.]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1975: 205-219 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} 2y8d1f20nlquj09wavc5vfv2dpf5y65 3998039 3998037 2026-10-30T10:00:55Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes praecipui */ 3998039 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{videdis|Pompeius (nomen)}} [[Fasciculus:Hw-pompey.jpg|thumb|Effigies Pompeii [[Holmia]]e ostentata.]] '''Gnaeus Pompeius''' appellatus '''Magnus''' (natus 29 septembris [[106 a.C.n.]] eodem anno quo Cicero, mortuus 28 septembris [[48 a.C.n.]]) fuit ductor exercitus [[Roma Antiqua|Romanus antiquus]], ter [[consul]] et ter [[Triumphus|triumphator]]. In discordiis civilibus pro [[Sylla]] et adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] pugnavit antequam rivalis exercitui [[Gaius Iulius Caesar|Gai Iulii Caesaris]] ipse succumberet. == De familiaribus necessitudinibus == Gnaeus Pompeius e nobili familia [[Picenum|Picena]] ortus erat, filius consulis anni [[89 a.C.n.]], [[Gnaeus Pompeius Strabo|Gnaei Pompei Strabonis]], viri Romanis ob avaritiam et latrocinia [[Bellum sociale|Bello Sociali]] commissa invisi<ref>[[Velleius Paterculus]] II.21.4. [[Iulius Obsequens]] 56. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 1.</ref>. Post eius mortem (87 a.C.n.) furti accusatus Pompeius coram iudicibus se purgare debuit. Quinque uxores habuit Pompeius Magnus. Primo Antistiam, filiam [[praetor|praetoris]] qui iudicio de bonis Pompei praeerat, circa [[86 a.C.n.|86]] uxorem duxit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 4.4-6.</ref>. Post paucos annos eam repudiavit cogente [[Dictatura|dictatore]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]], qui ut Pompeium artius sibi constringeret [[Privigna|privignam]] suam Aemiliam, filiam uxoris [[Caecilia Metella Dalmatica|Metellae]] et [[Marcus Aemilius Scaurus (senior)|Aemilii Scauri]] prioris mariti eius consulis anni [[115 a.C.n.]], apud eum collocare voluit quamvis praegnantem e marito Manio Acilio Glabrione. Quae post paucos menses in [[puerperium|puerperio]] obiit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 9.1-4.</ref>. Deinde Muciam Tertiam uxorem habuit, filiam [[Quintus Mucius Scaevola (consul 95 a.C.n.)|Quinti Mucii Scaevolae]], quae ei tres liberos peperit: Gnaeum, [[Sextus Pompeius|Sextum]] Pompeiamque quae [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Syllae]], [[Dictatura|dictatoris]] filio nupsit. At cum diu in Asia bellaret Muciam solam Romae relictam palam seduxit Gaius Iulius Caesar. Quocirca cum illa quoque divortium fecit redux Pompeius<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.12-13. [[Suetonius]], ''Divus Iulius'' 10.1. [[Cicero]], ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' I.12.3</ref>. Quartam velut [[triumviratus|primi triumviratus]] pignus habuit [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], filiam Gai Iulii Caesaris antea Servilio Caepioni sponsam<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.10.</ref> , quae maritum multum adamasse dicitur<ref>Ibidem 48.8 et 49.4 et 53.1-4. [[Valerius Maximus]] IV.6.4. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXIX.32.2.</ref>. At et illa in puerperio periit nec infans superfuit (mense septembri [[54 a.C.n.]]). Eius funus fuit triumviratus funus et societatis inter Pompeium et Caesarem interitus. Postremam duxit Corneliam Metellam, viduam [[Publius Licinius Crassus|Publii Licinii Crassi]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74.6.</ref> eandemque filiam [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinti Metelli Scipionis]]<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 55 qui hanc feminam litteratam laudabat.</ref>, quem anno [[52 a.C.n.|52]] collegam in consulatu sibi ipse elegit et qui generum in bello civili comitabatur atque Pompeio mortuo reliquas copias in Africa collegit ubi ad [[Pugna ad Thapsum|Thapsum]] a Caesare victus est<ref>Shelley P. Haley, "[https://www.jstor.org/stable/642299 The Five Wives of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1985: 49-59 </ref>. == De triumphis == Ter [[triumphus|triumphavit]] Pompeius. Triumphus primus "ex Africa" die [[12 Martii]] [[79 a.C.n.]] celebratus est: revera non Afros vicit sed [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Cinnae gener)|Gnaeum Domitium Ahenobarbum]], [[Lucius Cornelius Cinna|Cinnae]] generum, aliosque [[Gaius Marius|Marianarum]] partium profugos qui in hanc provinciam salutem quaerebant<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12</ref>. Redux statim triumphare voluit sed [[Dictatura|dictator]] [[Lucius Cornelius Sulla|Sylla]] diu recusavit praecipue quia nec consul nec praetor exercitum duxerat<ref>Magistratum cum imperio non gerebat. Cf Titus Livius XXXI.20: ''exemplum a maioribus non accepisse ut qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset triumpharet''. Cf Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 61: ''Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare?''.</ref>, antequam manus postremo daret<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14</ref>. Tum Pompeius [[Quadrigae|quadrigis]] elephantorum Urbem intrare voluit sed quia porta angustior erat equis albis contentus fuit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.6. {{Pnh}} VIII.4.</ref>. Et milites obstrepentes quia non satis praemiorum acceperant repulisse narratur dicens triumpho se renuntiare malle quam eos adulari<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 14.7.</ref>. Ita non erubuit de Romanis triumphare. Triumphus alter "ex Hispania" pridie [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias [[71 a.C.n.]] celebratus est et postero die Kalendis Ianuariis [[70 a.C.n.]] primum consulatum Pompeius inibat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 22.</ref>. Iterum [[Bellum Sertorianum|de Romanis triumphabat]]: etsi enim nonnullae gentes Ibericae cum [[Quintus Sertorius|Sertorio]] societatem fecerant revera Sertorium et successorem Perpennam vicerat reliquiasque Marianarum partium quae Sullanam civitatem recusabant. [[Fasciculus:Faustus Cornelius Sulla, AR denarius, 56 BC, RRC 426-4a.jpg|thumb|Denarius in honorem Pompei a genero [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Fausto Sylla]] anno 56 a.C.n. signatus. Nam tres laureae ad tres triumphos alludunt et spica frumenti ad praefecturam annonae nuper Pompeio mandatam. Quae emissio specialiter ad frumentum emendum percussa est. Corona gemmata super globum ad 'triumphatorem mundi' referenda est<ref>Babelon, [https://archive.org/details/descriptionhisto01babe/page/422/mode/2up Cornelia 61]. Crawford 426/4. [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_R-8752 Nummus in Museo Britannico].</ref>.]] Tertius triumphus ita magnificus et sumptuosus fuit ut per duos dies digeri debuerit (28/9 septembris 61) nec tamen omnia quae praeparata erant populo ostendi tempore deficiente potuerunt. Quattuordecim gentes victas enumerabat: praeter [[Pirata|piratas]] fuerunt Pontus, Armenia, Syria, Iudaea, Arabia etc. Finis praeterea fuit [[Bella Mithridatica|belli Mithridatici]] quo Romani per triginta annos multa damna acceperant. Et in tabellis in pompa prolatis pecunia ingens in [[aerarium]] deposita et novae urbes (circiter 39) ab illo conditae legebantur<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 45. {{Pnh}} VII.98-99 necnon XXXVII.13. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 116-117. Velleius Paterculus II.40.3.</ref>. Quod tamen maxime animadverterunt aequales nec umquam ante Pompeium cuiquam acciderat hoc fuit quod tribus triumphis Pompeius de tribus mundi partibus (Africa, Europa, Asia) tunc notis triumphasset atque velut orbem terrarum Romanis subegisset<ref>[[Cicero]], ''Pro Balbo'' 4.9 et VI.16. ''Pro Sestio'' 129. [[Dio Cassius]] XXXVII.21. Quod idem in denariis suis celebrabat [[Faustus Cornelius Sulla (mortuus 46 a.C.n.)|Faustus Stylla]], Pompei gener.</ref>. Posteris vero res postea gestas cogitantibus visum est tunc mori Pompeium optimum fuisse ne "magni nominis umbra"<ref>[[Lucanus]], ''Pharsalia'' I.135. D. C. Feeney, "[https://www.jstor.org/stable/638958 Stat magni nominis umbra.' Lucan on the Greatness of Pompeius Magnus]", ''The Classical Quarterly'', 1986: 239-243</ref> fieret. Reliqua vita eius non tantum foeda sed etiam reipublicae Romanae perniciosa fuit postquam primum [[Triumviratus|triumviratum]] cum Caesare et Crasso sociavit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. De quo vide etiam [[Triumphi Gnaei Pompei Magni]]. == Curriculum vitae == === De bello civili === Pater Strabo filio velut hereditatem exercitum legavit quem in [[Bellum sociale|bello Sociali]] ducendum acceperat et post consulatum anni 89 retinuit successore per milites interfecto. Praeterea ipse dilectus in regione natali [[Picenum|Picentina]] habebat. Bello civili primo cum pater tum postea filius ambigue egerunt usque ad Syllae in Italiam reditum. Tum Pompeius et ipse et tres legiones quibus imperabat Syllae praesto fuit, vix tres et viginti annos natus. Quod gratum illi fuit et Pompeius in Siciliam et Africam adversus [[Gaius Marius|Marianos]] ab eo missus Perpenam fugavit, Carbonem et Domitium Ahenobarbum vicit et interfecit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 10-12. [[Valerius Maximus]] VI.2.8.</ref>. Redux a Sylla [[imperator]] appellatur et [[cognomen]] Magnus ei confirmatur. Anno 79 de Africa triumphare Pompeio licuit quamquam nondum magistratum ullum [[cursus honorum]] gesserat. Sylla mortuo adversus consulem [[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Lepidum]] rerum potiri conantem pugnavit et eius legatum Marcum Iunium Brutum in [[Gallia Cisalpina]] victum et in fidem suam deditum perfide interfici iussit<ref>[[Titus Livius]], ''Periocha'' 90. [[Orosius]] V.22.17. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 16.</ref>. Deinde cum exercitum retineret nec dimittere vellet proconsulari potestate (quamvis privatus tunc erat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De imperio Gnaei Pompei]]'' 62</ref>) in Hispaniam adversus [[Quintus Sertorius|Sertorium]] anno [[77 a.C.n.]] missus est, adiutor et collega [[Quintus Caecilius Metellus Pius|Quinti Metelli Pii]] qui saepe contra ultimum popularium ducem male pugnaverat. Pompeius et ipse saepe cum Sertorio infeliciter pugnavit qui semper ex improviso apparebat: tandem tamen Sertorio a [[Marcus Perperna Veiento|Perperna]] fraude occiso bellum confecit atque victor Romam rediit ([[71 a.C.n.]])<ref>Plutarchus, ''Vita Sertorii'' et ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 17-20. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I.108-115.</ref> ubi triumphavit et consulatum sibi paravit. === De consulatu, piratis, Mithridate === Post triumphum anno [[70 a.C.n.]] consul fuit, quamquam nullum magistratum ordinarium cursus honorum adhuc gesserat nec ad aetatem consulatui legalem pervenerat<ref>Cicero, ''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]'' 62.</ref>, cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]], quocum simultates acerbas exercebat adhuc asperiores factas cum in itinere Pompeius reliquos servos fugitivos qui [[Spartacus|Spartacum]] secuti erant profligavit, ita partem gloriae suae et victoriae Crasso subripiens. Odium mutuum consulum tum apud Romanos metum graviorum turbarum suscitavit. Certe legem pertulerunt de [[Tribunus plebis|tribunicia potestate]] in pristinam vim restituenda quae plebis votis data est. Praeterea [[Lex Aurelia iudiciaria|legem iudiciariam]] [[Lucius Aurelius Cotta (cos. 65 a.C.n.)|Aurelii Cottae]] probavit quae iudicia [[Eques Romanus|equitibus]] reddebat. His duabus legibus Pompeius popularis favoris cupidine illa quam Cicero eius ''popularem levitatem''<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.1.6.</ref> appellabat rempublicam a dictatore Sylla ordinatam aboleverat<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 21-23</ref>. Post consulatum exercitum dimisit et paulisper a re publica secessit. Mox tamen anno [[67 a.C.n.|67]] quia [[Pirata|piratae]] maria infestabant atque plebs Romana iam famem timebat si commeatus interciperetur [[tribunus plebis]] [[Aulus Gabinius]] [[Lex Gabinia|rogationem]] promulgavit quae duci unico imperium maius extraordinarium adversus piratas daret: legatos consulares aut praetorios quindecim sibi adiungere, militum dilectus quot vellet et navium aedificationes êcuniaeque erogationem ad libitum iubere, imperium ceteris magistratibus maius non tantum in mari sed etiam in omnibus litoribus in triennium. Ita sine nomine dictatura quaedam instituebatur: nam omnes sciebant rem ad Pompeium spectare. Optimates illi novae rei frustra adversabantur, plebs Pompeio nimis favebat quam ut obstare liceret<ref>[[Dio Cassius]] XXXVI.21-34</ref>. Itaque lex perlata est. Pompeius regionem aliquam maris unicuique legatorum suorum adsignavit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 195.</ref> et paucis mensibus mare praedonibus liberavit. Reliquos eorum in [[Cilicia]] interiore longe a mari collocavit agris datis ut vitam agricultura in posterum quaererent<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 24-29. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 91-6. [[Cicero]], ''[[De imperio Cn. Pompei|de Imperio Cn. Pompei]]'' 31-35. [[Cassius Dio|Dio Cassius]] XXXVI.18-35.</ref>. Haec tam inexspectata celeritas in praedonibus subigendis Pompeium iam ad nova imperia promptum faciebat, imprimis bellum contra Mithridatem cui iamdiu inhiabat. Itaque alius tribunus plebis ei devotus Gaius Mamilius [[Lex Manilia|rogationem]] invitis senatoribus ad populum tulit ([[66 a.C.n.]]) omnes legiones et provincias [[Lucullus|Lucullo]] prius datas, addita [[Bithynia]] cui [[Manius Acilius Glabrio (consul 67 a.C.n.|Acilius Glabrio]] iam annum praeerat, Pompeio iam in [[Asia Minor|Asia Minore]] versanti transferendas esse ad [[Bella Mithridatica|Bellum Mithridaticum]] peragendum. Qui idem adhuc imperium extraordinarium lege Gabinia sibi datum retinebat. Ita in toto orbe Romano dominabatur Pompei imperium. Lucullus tum reges [[Mithridates VI (rex Ponti)|Mithridatem]] et [[Tigranes Magnus|Tigranem]] iam ab anno [[74 a.C.n.]] saepe vicerat et eorum vires multum infirmarat sed ultimo cum in regni Tigranis caput iter faceret a seditiosis militibus desertus retroire coactus erat et interim eius legatus Triarius cladem in [[Pontus (regnum)|Ponto]] accepit. Quocirca Ciceroni quidem mutatio imperatoris non iniusta videri potuit et orationem habuit legem suadentem<ref>''[[De imperio Cn. Pompei|De Imperio Cn. Pompei]]''. [[Dio Cassius]] XXXVI.41-2.</ref>. Alii vero existimabant Lucullum iam maximam belli partem confecisse atque Pompeium triumphum ei sunbrepturum tantummodo supervenisse<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30.3 et 31.11-12.</ref> Ob simultatem inter duos imperatores Pompeius omnia decreta et dona Luculli rescidit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 31.9.</ref> de quo ille postquam Romam rediit acerbe questus est. Rex callide fugax Pompeium per tres annos usque ad mortem suam in Oriente detinuit (63 a.C.n.). Interim in nomine populi Romani imperator vicit [[Iudaei|Iudaeos]] et Arabes et Armenios, [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] [[Seleucidae|Seleucidarum]] in [[Provincia Romana|provinciam Romanam]] redegit, populis adhuc Romanis ignotis [[Regnum Hiberiae|Hiberis]] et [[Albania (Caucasus)|Albanis]] in [[Caucasus|Caucaso]] bellum intulit<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 34-5.</ref>, reges alios destituit alios in eorum locum substituit atque amicos populi Romani appellavit, novas urbes condidit, praemia comitibus et militibus divisit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Mithridatica'' 97-121. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 30-41. Dio Cassius XXXVI.43-52, XXXVII.1-7 et 11-21.</ref>. Quae omnia facile a senatu rata fore sperabat. === De triumviratu === [[Fasciculus:First Triumvirate of Caesar, Crassius and Pompey.jpg|thumb|"Triumviri" Caesar, Crassus, Pompeius.]] At cum Romam rediit Lucullus et optimatium dux [[Cato minor|Cato]] et pristinus in consulatu collega Marcus Crassus multique alii senatores res a Pompeio in Oriente decretas omnes comprobare noluerunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 46.</ref>. Pompeius vero pecunia multa paene aperte divisa suffragia in [[comitia|comitiis]] emebat: ita quidem legati eius [[Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus|Marcus Pupius]] anno [[61 a.C.n.]] et [[Lucius Afranius]] anno [[60 a.C.n.]] consules facti sunt<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 44.</ref> sed Marcus Pupius scandalo [[Sacra Bonae Deae (62 a.C.n.)|sacrorum Bonae Deae pollutorum]] et [[Publius Clodius Pulcher|Publii Clodi]] de ea re absoluti implicatus omnem auctoritatem amisit et Lucius Afranius, homo militaris et a subtili politica alienissimus, nihil effecit. Tum Pompeius per Caesarem Crasso reconciliatus societatem cum eis iniit "ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]<ref>''Vita Divi Iuli'' 19</ref>), quam "[[Triumviratus|primum triumviratum]]" historici moderni appellare solent, quamquam numquam a Romanis sic nominatam : privata enim societas erat, matrimonio quoque firmata, cum Pompeius filiam [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]], [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iuliam]], uxorem duxit. Nec ulla lex potestatem illorum "triumvirum" umquam sanxit<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9 et 17. Cassius Dio XXXVII.54-58. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 47.</ref>. Caesare consule ([[59 a.C.n.]]) acta Pompei lege in toto rata sunt multa vi adhibita et republica perturbata<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48.</ref>, simul leges agrariae perlatae quae agros Pompeianis veteranis dabant<ref>Peter Panitschek, "[https://tyche.univie.ac.at/index.php/tyche/article/view/4344 Die Agrargesetze des Jahres 59 und die Veteranen des Pompeius]", ''Tyche'', 1987: 141-154</ref>. Eius amicus legatusque Aulus Gabinius ad consulatum anni 58 designatus est. Tum Pompeius Ciceronem, qui se magni hominis praesidio tutum credebat, deseruit et Clodio novisque sociis prodidit<ref>[[Ad Atticum]] II.9.1. Robin Seager, "[https://www.jstor.org/stable/41523235 Clodius, Pompeius and the Exile of Cicero]", ''Latomus'', 1965: 519-531 </ref>. Mox ipse Pompeius a Clodio conviciis contumeliosis lacessitus est, sicarii in eum missi sunt: caedem timens Pompeius domi usque ad novos tribunos sese continuit. Itaque anno proximo Ciceronis reditui operam dedit<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 48-49.</ref>. Item cura annonae ad quinquennium ei mandata est postquam fames et caritas plebem turbavit, quod munus summo studio et successu implevit. Sed ira et indignatio optimatium adversus triumviros maxima erat: [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consulatum anni 55 petivit se decreta triumvirum et Caesaris proconsulatum rescissurum ceteraque eorum consilia impugnaturum pollicitus. Quod ut impedirent Crassus et Pompeius simul adversus eum consulatum petiverunt. Manus armatae, sicarii et omne genus violentiae comitia turbabant ita ut mense ianuario Roma consules non habebat et ad [[Interregnum|interreges]] ventum est<ref>[[Dio Cassius]] 39.31. [[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 52 et ''Crassus'' 15 et ''Cato minor'' 41.</ref>. Postremo Pompeius et Crassus consules renuntiati sunt: per tribunos populi Crassus sibi bellum [[Regnum Parthorum|Parthicum]] attribuit, Pompeius Hispanias in quinquennium, quas tamen provincias legatis reliquit dum ipse cum exercitu ad portas Urbis remanet; prorogationem proconsulatus in Gallia ad quinquennium quoque Caesari obtulerunt<ref>[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 52-53</ref>. Ita Pompeius unus e tribus reipublicae liberae vespillonibus iure dici potest. Iam tamen dissolvebatur eorum societas: nam anno 54 obiit sine liberis [[Iulia (uxor Pompeii Magni)|Iulia]] quae maximum vinculum inter Pompeium et Caesarem fuerat. Et anno 53 Crassus apud Parthos cum filio periit. Restabant duo rivales de principatu certantes. Tum Pompeius optimates propius accessit quia potentiam Caesaris reformidabat. At vis in dies crescebat: anno 53 per sex menses Roma consules non habuit et mense Ianuario 52 tum cum respublica iterum consules non habebat Publius Clodius a familia armata [[Titus Annius Milo|Milonis]] occisus est. Pompeio salus reipublicae [[Senatus consultum ultimum|senatusconsulto ultimo]] mandata est consuli sine collega facto ne nomen infame [[Dictatura|dictaturae]] nuncuparetur<ref>[[Cicero]], ''[[Pro Milone]]'' cum commentario [[Asconius|Asconii]]. [[Dio Cassius]] 40.49. [[Appianus]], ''Bell. civ''. II.21-23. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 54.3-8.</ref>. Pompeius milites suos Romam introduxit ad manus armatas opprimendas et varias leges de ambitu et [[Lex Pompeia de provinciis|intervallo inter magistratus et promagistratus]] pertulit quas ipse non observavit. Ad secundam partem anni socerum suum [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metellum Scipionem]] sibi collegam adiunxit. Talis fuit eius tertius et ultimus consulatus. === De secundo bello civili === [[Fasciculus:Pompeius Magnus during Civil War 49-45 BC es.svg|thumb|Itinera Pompei in secundo bello civili (49-48) a Roma usque ad [[Pelusium]]]] Iam res Romanae ad [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|bellum civile]] vergebant. Nam Pompeius parem sibi esse in republica non patiens, simul et ab optimatibus incitatus Caesaris proposita exercitum dimittere nolentis nisi prius sibi absenti consulatum petere licuisset firmiter recusabat. Timebat enim Caesar privatus Romam redire ob multa iudicia et odia sibi obeunda. Postquam vero Caesar Rubiconem transiit Pompeius legionibus quas secum habebat diffisus (duas earum obtento bello Parthico e Caesaris exercitu substraxerat) in [[Epirus (regio historica)|Epirum]] fugere maluit, secum paene totum senatum abducens. Quo faciendo non solum urbem Romam, [[aerarium]], [[Cliens (discretiva)|clientelam]] multam quam in [[Picenum|Piceno]] habebat inimico relinquebat<ref>Plutarchus, ''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' III.4-8.</ref> sed etiam legatos et legiones suas in Hispania versantes deserebat quas primum debellavit Caesar antequam et ipse in Epirum exercitum transduceret<ref>Caesar, ''[[De bello civili|de Bello civili]]'' liber primus.</ref>. [[Dyrrhachium|Dyrrachii]] Caesar castra Pompei circumvallare et obsidere conatus est sed eruptio Pompeianorum legiones Caesarianas non sine magno damno repulit et paulum afuit quin haec dies victoria Pompeianorum finem bello imponeret. Deinde Pompeius in Thessaliam recessit: sperabat enim cunctando inopia Caesarianos et fame victum iri sine pugna. Non diu tamen senatoribus morae impatientibus et circumstrepentibus resistere potuit. Apud [[Pharsalus|Pharsalum]] proelium invitus commisit et cladem accepit. Huius imbecillitatem animi multum vituperavit poeta [[Lucanus]] in ''[[Pharsalia]]'' et post eum [[Plutarchus]] in [[biographia]]<ref>''Comparatio inter Agesilaum et Pompeium'' IV.3-6.</ref>. Ne in fidem victoris sese dederet Pompeius in [[Aegyptus antiqua|Aegyptum]] cum uxore et liberis proficisci constituit ubi regnabat [[Ptolemaeus XII (rex Aegypti)|Ptolemaei XII]] filius adhuc puer cuius patrem per Aulum Gabinium proconsulem Pompeius nuper in regnum restituerat. Sperabat enim beneficii gratiam sibi saluti fore. At consilium minoris regis gratiam victoris Caesaris praeposuit et Pompeium ad litus accitum decollari iussit ita ut eius caput Caesari adventanti praeberetur. Inter interfectores fuerunt milites Romani qui sub Pompeio olim meruerant ut [[tribunus militum]] [[Lucius Septimius]]. Talis fuit exitus Magni Pompei<ref>''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 74-80. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' II.83-86. Dio Cassius XLII.2-5.</ref>. == De moribus == [[Fasciculus:Het Theater van Pompeius te Rome Theatrum Pompeii (titel op object) Livre des edifices antiques romains (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-85-3.jpg|thumb|Theatrum Pompei sedecimo saeculo excogitatum.]] Cicero in oratione sua ''[[de imperio Cn. Pompei]]''<ref>36-42.</ref> ([[66 a.C.n.]]) virtutes Pompei magnifice enumerabat, quem capitulo secundo suae biographiae secutus est [[Plutarchus]]. Ita laudabat eius innocentiam, temperantiam, abstinentiam, continentiam, fidem, comitatem, humanitatem, mansuetudinem, dignitatem imperatoriam, auctoritatem. Sine dubio laudatio illa sueta [[hyperbola]] oratoria non carebat, aliquid veri tamen inesse iure putaris. Certe adfirmabat socios adventum militum a Pompeio ductorum non timere, reliquorum ducum Romanorum intemperantiam et aviditatem pavescere. Maxima eius vitia bene demonstravit Plutarchus, hoc est vanitatem et nimiam gloriae popularitatisque cupidinem quam saepe patriae utilitati praevertit. Supra enim leges se putabat et primus esse volens pares non tolerabat. Popularitatis causa etiam quandam animi levitatem et inconstantiam ei obiciebant. Praeterea adulescens in primo bello civili immitem et crudelem sese praebuisse accusabatur<ref>[[Valerius Maximus]] VI.2.8. ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|. Vita Pompei]]'' X.1-8 et XVI.6-8.</ref>. Praeterea gloriae ceterorum ducum invidebat et obtrectabat, Metello Pio in Hispaniis, Crasso in bello servili, Lucullo in bello Mithridatico. == De facultate dicendi == [[Fasciculus:Curia Pompey.jpg|thumb|Curia Pompei computatro restituta]] [[Fasciculus:Curia Pompeia te Rome Magni Pompei Curia ad Theatrum eiusdem (titel op object) Antieke monumenten (serietitel) Antiquae Urbis Splendor (serietitel) Magesyn der Italiaense gebouwen (serietitel), RP-P-1957-653-71-3.jpg|thumb|Curia Pompeia decimo septimo saeculo excogitata.]] His verbis Cicero Pompei eloquentiam aestimabat: ''meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem''<ref>''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 239.</ref>. == De monumentis == Praeclarum monumentum posteris reliquit Pompeius, primum theatrum marmoreum Romae aedificatum quod quidem maneret, [[Theatrum Pompei|theatrum Pompei]] vulgo dictum. Quod theatrum fortasse circa [[61 a.C.n.]] ad exemplum theatri Graeci quod [[Mytilene|Mytilenae]] viderat<ref>Plutarchus, ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' 42.7-9</ref> postquam ex Asia rediit inchoatum, in [[Campus Martius|Campo Martio]] in agro privato anno [[55 a.C.n.|55]] secundo consulatu dedicavit<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/theatrepompee/ Le Plan de Rome]. Filippo Coarelli, "[https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1997_num_23_2_2353 Le théâtre de Pompée]", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 1997: 105-124</ref>. Tum magnos ludos populo dedit<ref>[[Dio Cassius]] XXXIX.38</ref>. Instar templi fuit quia summa [[Cavea (discretiva)|cavea]] aedem [[Venus Victrix|Veneri Victrici]] exstruxerat, quae dea bello potens ei semper cordi fuerat. In situ inventae sunt [[Musae (deae)|Musarum]] et [[Hercules|Herculis]] statuae quae ad hoc monumentum pertinuisse videntur: nam Pompeius libenter cum Hercule aut [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] comparabatur. Augustus theatrum Pompeium refecit<ref>''[[Res gestae Divi Augusti|Res gestae]]'' 20.</ref> et saepe postea refectum est ita ut Dione teste tertio saeculo magnificentiam suam retinuisset. Novam curiam quoque aedificavit ad senatum habendum in qua [[idus|idibus]] martiis 44 a.C.n. Gaius Iulius Caesar a coniuratis occisus est, ad pedes rivalis statuae cadens<ref>[https://rome.unicaen.fr/monument/curiepompee/ Plan de Rome]</ref>. Horti et [[porticus]] eam a theatro separabant<ref>Gilles Sauron, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1987_act_98_1_2981 Le complexe pompéien du Champ de Mars : nouveauté urbanistique à finalité idéologique]", ''Publications de l'École française de Rome'', 1987: 457-473</ref>. Augusto regnante curia obstructa est nec ea iam utebantur<ref>Eleonora Zampieri, ''Politics in the monuments of Pompey the Great and Julius Caesar'', Taylor and Francis, 2023 [https://books.google.fr/books?id=FkSHEAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref>. == Pompeius in litteris == Paulatim in litteris Pompeius tamquam ultimus defensor libertatis adversus tyrannidem descriptus est, quod historice dubium est. Ita Titus Livius "Pompeianus" ab Augusto appellabatur<ref>[[Tacitus]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' IV.34: ''Titus Liuius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret ; neque id amicitiae eorum offecit'' (verba in ore [[Aulus Cremutius Cordus|Cremuti Cordi]] posita). cf Bernard Mineo, "[https://books.openedition.org/ugaeditions/52338 Tite-Live et le pouvoir augustéen]" in ''Derrière le voile du pouvoir. Études d'histoire, de littérature et de réception sur le monde romain'', UGA, 2025: 111-130</ref>, quod tamen in periochis hodie servatis non multum apparet sed fortasse hoc iudicium ad totum opus potius pertinebat. Lucanus imprimis in suo poemate e Pompeio heroem tragicum fecit, "magni nominis umbram". Non frequenter in litteris modernis apparet. Nihilominus septimo decimo saeculo ineunte [[iesuita]] [[Petrus Mussonius]] tragoediam Latinam de Pompei morte scripsit<ref>Bernhard Paul, ''Petrus Mussonius, "Pompeius Magnus" : eine neulateinische Tragödie : Text, Übersetzung und Interpretation'', DeGruyter, 2013 [https://books.google.fr/books?id=MKHoBQAAQBAJ&pg=PP3&hl=fr&source=gbs_selected_pages&cad=1#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum]</ref>. Paulo post praeclarus poeta tragicus Francogallicus [[Petrus Cornelius]] ''La Mort de Pompée''<ref>[https://www.theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_MORTPOMPEE.pdf Textus]</ref> anno [[1644]] composuit et postea in tragoedia ''Sertorius'' inscripta (1662) Pompeium hominem generosum ostendit qui Syllanorum societatem suscipit ad praesentes iniurias minuendas et libertatem in posterum restituendam<ref>[https://theatre-classique.fr/pages/pdf/CORNEILLEP_SERTORIUS.pdf Textus]</ref>. Nonnulli pictores et musici quoque memoriam Pompei coluerunt sed operibus hodie parum notis. == Notae == <references /> == Fontes praecipui == [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Caput Pompei in [[Denarius|denario]] a filio Sexto signato.]] * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bella civilia'' I-II et ''Mithridatica'' *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''De bello civili'' * [[Cicero]], Epistulae et orationes passim et imprimis oratio ''[[De imperio Cn. Pompei]]'' *[[Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' libri 36-42 *[[Lucanus]], ''[[Pharsalia]]'' *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompei]]'' et ''[[Vita Sertorii|Sertorius]]'' et ''[[Vita Luculli (Plutarchus)|Lucullus]]'' *[[Sallustius]], ''Historiae'' *[[Titus Livius]], ''Periochae'' 89-112 *[[Velleius Paterculus]], ''[[Historiae (Velleius)|Historiae]]'' == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:11871 - Vatican - Pius-Clementine Museum (3482903904).jpg|thumb|Statua Herculis anno 1864 prope ruinas theatri Pompei inventa. Ad secundum saeculum p.C. refertur. Theatrum enim illud diu floruit.]] *Ernestus Baltrusch, ''Caesar und Pompeius'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 2004 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2007_num_85_1_6137_t1_0185_0000_4 Recensio critica] *Henricus Gottlob Kloeber, ''[https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11211445?page=,1 De Pompeio Hierosolymario]'', Vitembergae, 1741/2 '''LATINE''' *Henricus Antonius Cornelius Chais Van Buren, ''Dissertatio historico-juridica inauguralis de Cn. Pompeio Magno, et de legibus ab eo latis''..., Lugduni Batavorum, 1823 * Karl Christ, ''Pompeius : der Feldherr Roms ; eine Biographie'', C.H. Beck, 2004 [https://books.google.fr/books?id=IN-8tQcnJiEC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *H. P. Collins, "[https://www.jstor.org/stable/641489 Decline and Fall of Pompey the Great]", ''Greece & Rome'', 1953: 98-106 * Matthias Dingmann, ''Pompeius Magnus : Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikers'', M. Leidorf, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2010_num_79_1_4002_t21_0656_0000_2 Recensio critica] [https://www.academia.edu/165291002/Matthias_Dingmann_Pompeius_Magnus_Machtgrundlagen_eines_sp%C3%A4trepublikanischen_Politikers Altera recensio critica] *Kurt von Fritz, "[https://www.jstor.org/stable/283545?read-now=1 Pompey's Policy before and after the Outbreak of the Civil War of 49 B.C.]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1942: 145-180 * Mathias Gelzer, ''Pompeius. Lebensbild eines Römers'', Stuttgart, Steiner, 2005 (prima editio 1948) [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2007_num_109_1_6738_t1_0400_0000_3 Recensio critica] *Klaus M. Girardet, "[https://www.persee.fr/doc/ccgg_1016-9008_1992_num_3_1_1357 Imperium und provinciae des Pompeius seit 67 v. Chr.]", ''Cahiers du Centre Gustave Glotz'', 1992: 177-188 *Erich S. Gruen, "[https://www.jstor.org/stable/4435061 Pompey, the Roman Aristocracy, and the Conference of Luca]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1969: 71-108 *Thomas P. Hillman, "[https://www.jstor.org/stable/4476779 Pompeius and the Senate: 77-71]", ''Hermes'', 1990: 444-454 *Charles-Alban Horvais, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2017_num_195_1_1841 Pompée, les Italiens et le Sénat (de 62 à 49 av. J.-C.)]", ''Vita Latina'', 2017: 5-21 *John Leach, ''Pompey the Great'', Routledge, 1978 [https://books.google.fr/books?id=ASYiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Giuseppe Marchetti Longhi, ''"Theatrum Lapideum", "Curia Pompeia" e "Trullum Dominae Maraldae": Topografia antica e medioevale di Roma'', Tip. Poliglotta Vaticana, 1936 *Thomas N. Mitchell, "[https://www.jstor.org/stable/27830953 Cicero, Pompey and the rise of the first triumvirate]", ''Traditio'', 1973: 1-26 *Kit Morrell, ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxford University Press, 2017 [https://academic.oup.com/book/9802] * Alessandro Moretti, ''Crescere nella discordia : la vita di Pompeo'', Bononiae, 2022 [https://books.google.fr/books?id=DRAEEQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonullae paginae apud Guglum librorum] *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *Nicole Schemmel, ''Rhōmaiōn kratistos : die Rezeption des Pompeius in der römischen Kaiserzeit'', Wellem Verlag, 2015 *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Francesco Paolo Rizzo S. J., ''Le Fonti per la Storia della Conquista Pompeiana della Siria'', Banca di Sicilia, 1963 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1964_num_33_2_1428_t1_0551_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1964_num_77_364_3778_t1_0308_0000_1 Altera recensio critica] *Georg-Philipp Schietinger (curator), ''Gnaeus Pompeius Magnus : Ausnahmekarrierist, Netzwerker und Machtstratege : Beiträge zur Heidelberger Pompeius-Tagung am 24. September 2014'', Marie Leidorf, 2019 *G. R. Stanton, B. A. Marshall. "[https://www.jstor.org/stable/4435439 The Coalition between Pompeius and Crassus 60-59 B.C.]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1975: 205-219 *Augustus Stinner, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044085197283&seq=7 Ciceronis de Cn. Pompeio Magno judicia, ab illo epistolis praecipue commissa, examini subjecta]'', [[Vratislavia|Vratislaviae]], typis Kupferianis, 1830 '''LATINE''' *Éric Teyssier, ''Pompée. L’anti-César'', Perrin, 2013 [https://shs.cairn.info/pompee--9782262042127?lang=fr] [https://books.google.fr/books?id=ktUpQCpx3e0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *J. Van Ooteghem, ''Pompée le Grand, bâtisseur d'Empire'', Bruxellis, 1954 [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1955_num_33_4_1970_t1_0952_0000_1 Recensio critica] *Donata Villani, « [https://journals.openedition.org/pallas/1061#article-1061 Entre imitatio Alexandri et imitatio Herculis : Pompée et l’universalisme romain] », ''Pallas'', 2013: 335-350. *G. Wirth, "[https://prop.ub.uni-heidelberg.de/journals/bjb/article/view/69815 Pompeius - Armenien - Parther. Mutmaßungen zur Bewältigung einer Krisensituation]", ''Bonner Jahrbücher'', 1983: 1-60 == Nexus externi == {{Vicicitatio|Gnaeus Pompeius Magnus}} {{CommuniaCat|Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeum Pompeium Magnum }} * [https://la.wikisource.org/wiki/De_viris_illustribus_urbis_Romae_a_Romulo_ad_Augustum/Cnaeus_Pompeius_Magnus Pompeius] in opere [[ Lhomond|abbatis C. F. Lhomond]] ''[[De viris illustribus urbis Romae]]'', 1779. * "[http://quod.lib.umich.edu/m/moa/acl3129.0003.001/485?page=root;rgn=full+text;size=100;view=image;q1=pompeius C. Pompeius Magnus]" in {{Smith-bio}} vol. 3 pp. 477-488 {{Fontes biographici}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores= [[Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus]] et [[Lucius Marcius Philippus (consul 56 a.C.n.)|Lucius Marcius Philippus]]| annus= 55 a.C.n.<br />cum<br />[[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Marco Licinio Crasso]] II| successores= [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]] et [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|L. Domitius Ahenobarbus]]}} {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Marcus Valerius Messalla Rufus]] et [[Gnaeus Domitius Calvinus]]| annus= 52 a.C.n.<br />cum<br />[[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Quinto Caecilio Metello Pio Scipione Nasica]]| successores=[[Marcus Claudius Marcellus (consul 51 a.C.n.)|M. Claudius Marcellus]] et [[Servius Sulpicius Rufus]]}} {{Lifetime|106 a.C.n.|48 a.C.n.|Pompeius Magnus, Gnaeus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Gens Pompeia|Magnus, Gnaeus]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Participes bellorum Mithridaticorum]] [[Categoria:Participes Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus|!]] [[Categoria:Victimae Belli Civilis (49-45 a.C.n.)]] {{Myrias|Homines}} patshwly8yvr8ykqfidm757do5jv26j 10 13631 3997858 3783354 2026-10-29T15:27:14Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Versus navigationis|Versus navigationis]]}} 3997858 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{16|}}} | {{Error|Error: Noli magis quam 15 paginas addere.}} | {{#if:{{{1|}}} | {{Versus navigationis | 1 = [[Image:Searchtool.svg|18px]] Si plus cognoscere vis, vide etiam [[:{{{1}}}|{{{l1|{{{1}}}}}}]]{{#if:{{{2|}}} | {{#if:{{{3|}}}|, |<nowiki /> et }} [[:{{{2}}}|{{{l2|{{{2}}}}}}]] }}{{#if:{{{3|}}} | {{#if:{{{4|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{3}}}|{{{l3|{{{3}}}}}}]] }}{{#if:{{{4|}}} | {{#if:{{{5|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{4}}}|{{{l4|{{{4}}}}}}]] }}{{#if:{{{5|}}} | {{#if:{{{6|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{5}}}|{{{l5|{{{5}}}}}}]] }}{{#if:{{{6|}}} | {{#if:{{{7|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{6}}}|{{{l6|{{{6}}}}}}]] }}{{#if:{{{7|}}} | {{#if:{{{8|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{7}}}|{{{l7|{{{7}}}}}}]] }}{{#if:{{{8|}}} | {{#if:{{{9|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{8}}}|{{{l8|{{{8}}}}}}]] }}{{#if:{{{9|}}} | {{#if:{{{10|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{9}}}|{{{l9|{{{9}}}}}}]] }}{{#if:{{{10|}}} | {{#if:{{{11|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{10}}}|{{{l10|{{{10}}}}}}]] }}{{#if:{{{11|}}} | {{#if:{{{12|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{11}}}|{{{l11|{{{11}}}}}}]] }}{{#if:{{{12|}}} | {{#if:{{{13|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{12}}}|{{{l12|{{{12}}}}}}]] }}{{#if:{{{13|}}} | {{#if:{{{14|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{13}}}|{{{l13|{{{13}}}}}}]] }}{{#if:{{{14|}}} | {{#if:{{{15|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{14}}}|{{{l14|{{{14}}}}}}]] }}{{#if:{{{15|}}} | ,<nowiki /> et [[:{{{15}}}|{{{l15|{{{15}}}}}}]] }}. }} | {{Error|Error: Paginam unam saltim adde.}} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> qk43ac0p3vii7dhyj1i4s237isfevg6 0 17425 3997803 3862878 2026-10-29T13:51:07Z Grufo 64423 Minora 3997803 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Pagum}} {{res|Pagus}} esse potest: * [[Pagus]] (notio geographica territoria variorum temporum civitatumque denotans) * Pagus, idem fere quod [[oppidulum]] == Toponyma == * [[Pagus (Croatia)]] seu [[Pagum (Croatia]]: urbs et municipium Croatiae. * [[Pagus (insula)]] seu [[Insula Paganorum]] (alia nomina: [[Pamodus]]; in antiquo: [[Cissa]], [[Gissa]]; dubius: [[Curicta (insula)]] vel [[Curictae (insula)]]): insula Croatiae. {{NexInt}} *[[Territorium]] *[[Districtus]] 4tgnzvzd47fkiwfmurbtrkqv17196xe 0 17473 3997979 3955826 2026-10-30T00:51:29Z Bis-Taurinus 70496 Solitas emendationes feci. 3997979 wikitext text/x-wiki {{Calendarium-Octobris}} '''31 Octobris''' [[dies]] 304ª anni est (305ª [[Annus bisextilis|annis bisextilibus]]) in [[Calendarium Gregorianum|calendario Gregoriano]]. 61 dies manent. Secundum [[calendarium Romanum]] est '''pridie Kalendas Novembres''', quod ''pridie Kal. Nov.'' abbreviatur. [[Fasciculus:RomulusAugustus.jpg|thumb|left|upright=0.4|[[Flavius Romulus|Romulus Augustulus]]]] == Eventa == === Saeculo 5 === * [[475]] - [[Flavius Romulus|Flavius Romulus Augustus]] imperator [[Imperium Romanum Occidentale|imperii Romani Occidentalis]] nominatur, cuius ultimus imperator proprius erit. === Saeculo 14 === * [[1353]] - [[Alienstenium]] urbs in [[Borussia orientalis|Borussia Orientali]] conditur. === Saeculo 15 === * [[1448]] - [[Constantinus XI Palaeologus]] successor [[Ioannes VIII Palaeologus|patris sui]] (vide infra) [[Imperatores Constantinopolitani|imperator Byzantinus]] fit. === Saeculo 16 === * [[1517]] - [[Martinus Luther]] [[Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum|theses 95]] contra indulgentiam venalem in porta ecclesiae castrensis [[Wittenberga]]e figit, quod est initium [[reformatio]]nis. === Saeculo 19 === * [[1813]] - [[Pugna apud Hannoviam]] fit inter milites [[Primum Imperium Francicum|Francicos]] atque [[Regnum Bavariae|Bavarienses]] et [[Austria]]cos. * [[1864]] - [[Nivata]] civitas in [[Civitates Foederatae Americae|Civitatibus Foederatis Americae]] fit. === Saeculo 20 === [[Fasciculus:Dean Franklin - 06.04.03 Mount Rushmore Monument (by-sa)-2 new.jpg|100px|left|thumb|Monumentum montis Rushmoris]] * [[1941]] - Monumentum montis Rushmoris facies quattuor praesidum CFA praebens in civitate [[Dacota Meridionalis|Dacota Meridionali]] perficitur. [[1956]] - In [[Polus Australis|polum australem]] primum [[aëroplanum]] descendit. * [[2000]] - [[Concilium Salutis]] resolutionem 1325 de [[iura mulierum|iuribus mulierum]] in [[bellum|bello]] vel [[calamitas|calamitate]] ratis decernit. === Saeculo 21 === * [[2003]] - [[Conventio Nationum Unitarum contra corruptionem]] a Conventu Generali eieus decernitur. * [[2011]] - [[Numerus incolarum]] [[mundus|mundi]] 7 milliarda superat. * [[2016]] - [[Michael Aoun]] praeses [[Libanus|Libani]] fit. * [[2019]] - [[Castellum Shuri]] [[Okinawa]] in urbe situm ab [[Incendium|incendio]] destruitur. == Nati == === Saeculo 17 === * [[1620]] - [[Ioannes Evelyn]], scriptor [[Anglia|Anglicus]] (mortuus anno [[1706]]) * [[1632]] - [[Iohannes Vermeer]], [[pictor]] [[Nederlandia|Nederlandicus]] (mortuus anno [[1675]]) * [[1686]] - [[Senesinus]], cantor [[Italia|Italicus]] (mortuus anno [[1758]]) === Saeculo 18 === * [[1705]] - [[Clemens XIV]] [[papa]] (mortuus [[1774]]) * [[1711]] - [[Laura Bassi]], [[Physicus|physica]] Italiana (mortua anno [[1778]]) * [[1740]] - [[Gulielmus Paca]], politicorum peritus Americanus (mortuus anno [[1799]]) * [[1760]] - [[Katsushika Hokusai]], pictor [[Iaponia|Iaponicus]] (mortuus anno [[1849]]) * [[1795]] - [[Ioannes Keats]], poeta Anglicus (mortuus anno [[1821]]) === Saeculo 19 === * [[1815]] - [[Carolus Weierstraß]], [[mathematicus]] [[Germania|Germanicus]] (mortuus anno [[1897]]) * [[1817]] - [[Henricus Graetz]], [[historicus]] [[Borussia|Borussicus]] (mortuus anno [[1891]]) * [[1831]] - [[Paulus Mantegazza]], [[anthropologus]] et [[medicus]], accurate [[neurologus]] et [[physiologus]] Italicus (mortuus anno [[1910]]) * [[1835]] - [[Adolphus de Baeyer]], chemicus Germanicus (mortuus anno [[1917]]) * [[1875]] - Sardar [[Vallabhbhai Patel]], politicorum peritus [[India|Indicus]] (mortuus anno [[1950]]) * [[1883]] - [[Maria Laurencin]], [[artifex|artifitrix]] Francica (mortua [[1956]]) * [[1885]] - [[Carolus Radek]], [[vir publicus]] et [[diurnarius]] [[Placita Marxiana|Marxianus]], qui in [[Polonia]], Germania et in [[Unio Sovietica|Unione Sovietica]] operam dabat (supplicio affectus anno [[1939]]) * [[1887]] - [[Chiang Kai-shek]], praeses [[Res publica Sinarum|Reipublicae Sinarum]] (mortuus anno [[1975]]) * [[1892]] - [[Alexander Alechin]], lusor [[scacci|scaccorum]] [[Russia|Russicus]] et Francicus (mortuus [[1946]]) * [[1898]] - [[Maximilianus Reimann (KPD)|Maximilianus Reimann]], vir publicus Germanicus factionis [[KPD]] (mortuus anno [[1977]]) === Saeculo 20 === * [[1920]] **[[Takashi Kano]], pedilusor Iaponicus (mortuus anno [[2000]]) **[[Fridericus Walter]], pedilusor Germanicus (mortuus anno [[2002]]) * [[1922]] ** [[Anatolius Papanov]], actor Sovieticus (mortuus [[1987]]) ** [[Norodom Sihanouk]], rex [[Cambodia]]e (mortuus anno [[2012]]) * [[1925]] - [[Ioannes Pople]], chemicus Britannicus (mortuus anno [[2004]]) * [[1929]] - [[Bud Spencer]], histrio et natator Italicus (mortuus anno 2016) * [[1930]] - [[Michael Collins (astronauta)|Michael Collins]], astronauta Americanus (mortuus anno [[2021]]) * [[1931]] - [[Daniel Rather]], diurnarius Americanus * [[1935]] **[[David Harvey]], geographus, Marxista et scriptor [[Britanniarum regnum|Britanicus]] **[[Machometus Hussein Tantawi]], dux militaris [[Aegyptus|Aegypti]] (mortuus anno 2021) * [[1938]] - [[Henning Scherf]], rerum politicarum peritus Germanicus * [[1947]] - [[Hermannus Van Rompuy]], rerum politicarum peritus [[Belgia|Belgicus]] * [[1950]] ** [[Ioannes Candy]], histrio et comoedus [[Canada|Canadiensis]] (mortuus anno [[1994]]) ** [[Patricius I. Conroy]], iuris consultus, presbyter et Iesuita Americanus ** [[Zaha Hadid]], architecta [[Iraca|Iraco]]-Britannica (mortua anno 2016) * [[1951]] - [[Dirmutius MacCulloch]], professor historiae ecclesiasticae apud [[Universitas Oxoniensis|universitatem Oxoniensem]] * [[1961]] - [[Petrus Jackson]], moderator cinematographicus [[Nova Zelandia|Neozelandicus]] * [[1963]] - [[Dunga]], pedilusor [[Brasilia|Brasiliensis]] * [[1964]] - [[Marcus van Basten]], pedilusor Nederlandicus * [[1977]] - [[Chikara Fujimoto]], pedilusor Iaponicus * [[1980]] - [[Kengo Nakamura]], pedilusor Iaponicus === Saeculo 21 === * [[2005]] - [[Leonora (Hispania)|Leonora]] heres Hispaniae == Mortui == === Saeculo 10 === * [[994]] - [[Wolfgangus Ratisbonensis]], missionarius et episcopus sanctus (*&nbsp;[[924]]) === Saeculo 15 === * 1448 - Ioannes VIII Palaeologus, imperator Byzantinus (natus anno [[1392]]) === Saeculo 18 === * [[1723]] - [[Cosimus III Medices]], [[Magnus Ducatus Tusciae|Magnus Dux Tusciae]], (*&nbsp;[[1642]]) * [[1732]] - [[Victorius Amadeus II (Sabaudiae)|Victorius Amadeus II]], dux [[Sabaudia]]e et rex [[Sicilia]]e, deinde [[Sardinia]]e (*&nbsp;[[1666]]) * [[1793]] - [[Petrus Victurnien Vergniaud]], causidicus et vir publicus Francicus suplicio affectus inter [[Terroris Regimen]] Francicum (natus anno [[1753]]) === Saeculo 20 === * [[1918]] - [[Egon Schiele]], pictor Austriacus (natus anno [[1890]]) * [[1921]] - [[Ferdinandus Chalandon]], [[Byzantinista]] et [[historicus|rerum gestarum scriptor]] Francicus (natus anno [[1875]]) * 1925 - [[Michael Frunze]], revolutionarius Russicus et dux militaris Sovieticus (natus 1885) * [[1926]] - [[Henricus Houdini]], magus Americanus (natus anno [[1874]]) * [[1953]] - [[Gulielmus Krützfeld]], vigil Germanicus [[NSDAP|Nazistis]] resistens (natus anno [[1880]]) * 1961 - [[Augustus Edvinus John]], pictor Britannicus (natus anno [[1878]]) * [[1984]] ** [[Eduardus De Filippo]], histrio Italicus (natus anno [[1900]]) ** [[Indira Gandhi]], prima ministra Indiae (nata anno 1917) necatur. * [[1986]] - [[Robertus Sanderson Mulliken]], chemicus Americanus (natus anno [[1896]]) * [[1991]] - [[Evaldus Bucher]], vir publicus Germanicus factionis primo [[FDP]], deinde [[CDU]] (natus anno [[1914]]) * [[1993]] - [[Fridericus Fellini]], Italicus moderator cinematographicus (natus [[1920]]) * [[1999]] - [[Immanuel Jakobovits]], archi[[rabbinus]] congregationum unitarum Hebraearum Regni Uniti et [[Consortio Populorum|Consortionis Nationum]] (natus anno 1921) === Saeculo 21 === * [[2009]] - [[Qian Xuesen]], scientificus [[Sinae|Sinensis]] (natus anno [[1911]]) * 2012 - [[Ioannes Reed (gubernator)|Ioannes Reed]], gubernator [[Cenomannica]]e (natus anno 1921) * [[2013]] - [[Gerardus de Villiers]], scriptor Francicus (natus anno [[1929]]) * 2016 - [[Vladimirus Zel'din]], histrio Russicus (natus anno [[1915]]) * [[2020]] - [[Ioannes Connery]], histrio [[Scotia|Scotus]] (natus anno [[1930]]) == Festa et Feriae == * [[Pervigilium Omnium Sanctorum]] * Dies [[Reformatio]]nis (vide supra) {{menses}} [[Categoria:Dies]] a51cxlhxleki5u9mb10ydz1w71uhhe7 0 17559 3997817 3997705 2026-10-29T14:13:59Z Bis-Taurinus 70496 Solitas emendationes feci. 3997817 wikitext text/x-wiki {{Calendarium-Octobris}} {{res|29 Octobris}} [[dies]] 302ª anni est (303ª [[Annus bisextilis|annis bisextilibus]]) in [[Calendarium Gregorianum|calendario Gregoriano]]. 63 dies manent. Secundum [[calendarium Romanum]] est '''ante diem quartum Kalendas Novembres''', quod ''a. d. IV Kal. Nov.'' abbreviatur. {{Fragmentum imaginis | imago = Solidus ValentinianIII-wedding.jpg | amplitudo = 280 | latitudo excepta = 140 | altitudo excepta = 140 | excisio supera = 0 | excisio sinistra = 140 | positio = sinistra | descriptio = [[Valentinianus III]], [[Theodosius II]], Licinia Eudoxia }} == Eventa == === Saeculo 5 === * [[437]] - [[Valentinianus III]] Liciniam Eudoxiam, filiam [[Theodosius II|Theodosii II]] imperatoris [[Imperium Romanum Orientale|Orientalis]], in matrimonium ducit. === Saeculo 16 === * [[1525]] - [[Martinus Luther]] reformator in ecclesia castelli [[Wittenberga]]e primam [[missa]]m lingua Theodisca celebrat. === Saeculo 17 === * [[1628]] - Milites cardinalis [[Francia|Francici]] [[Armandus Ioannes Plessaeus de Richelieu|Richelieu]] [[rupella]]m castellum [[Huguenoti|Huguenotorum]], i.e. protestantium Francorum post obsidionem tredecim mensium expugnant. * [[1685]] - [[Edictum Potestampiense]] promulgatur, qua protestantes e Francia expulsi in [[Borussia]]m invitantur. === Saeculo 18 === * [[1786]] - [[Ioannes Volfgangus Goethius]] in itinere [[Italia|Italico]] [[Roma]]m advenit et ad usque mensem Februarium [[1787]] manet. * 1787 - [[Praga]]e ''[[Don Giovanni|Dominus Ioannes]]'', opera [[Wolfgangus Amadeus Mozart|Wolfgangi Amadei Mozart]], primum agitur. === Saeculo 19 === * [[1813]] - [[Regnum Westphaliae]] a militibus [[Russia|Russicis]] occupatur et dissolvitur. * [[1870]] - [[Mettis]] castellum Francorum a Borussicis obsessum traditur. === Saeculo 20 === * [[1904]] - [[Ferrivia metropolitana Neo-Eboracensis]] aperitur. * [[1923]] - Res publica [[Turcia|Turcica]] proclamatur. * [[1945]] - [[Iosephus Linhares]], successor dictatoris [[Getulius Dornelles Vargas|Getulii Dornelles Vargas]], praeses [[Brasilia]]e nominatur. * [[1947]] - [[Bruxellae|Bruxellis]] in urbe [[Belgica]], [[Nederlandia]] nec non [[Luxemburgum]] foedus de unione teloneorum signant. * [[1956]] - [[Exercitus]] [[Israel]]iticus milites inopinantes [[Aegyptus|Aegypti]] in [[Lacinia Gazetica]] et [[Paeninsula Sinaitica|Sinai]] paeninsula aggreditur. * [[1969]] - [[Praemium Nobelianum oeconomicarum scientiarum]] primum tribuitur. [[Ragnarus Frisch]] et [[Ioannes Tinbergen]] eo afficiuntur. * [[1979]] : [[Sanctus Vincentius et Granatinae]] civitas libertatem a [[Britanniarum Regnum|Britanniarum Regno]] accipit. * [[1986]] - Conventus mundialis ad pacem precandam [[Asisi]]i primum habetur papa [[Ioannes Paulus II|Ioanne Paulo II]] invitante. * [[1991]] - [[Turcomannia]] seipsam ab [[Unio Sovietica|Unione Sovietica]] liberam declarat. * [[1998]] - [[Gerardus Schröder]] [[cancellarius foederalis]] [[Germania]]e eligitur. === Saeculo 21 === * [[2002]] - [[Aloysius Ignatius Lula da Silva]] praeses [[Brasilia]]e eligitur. * [[2013]] - Turcia [[cuniculus (aedificium)|cuniculum]] [[Bosporus|Bospori]] inter Asiam et Europam consistit. == Nati == === Saeculo 16 === * [[1507]] - [[Ferdinandus Toletanus Dux Albanus]] (mortuus anno [[1582]]) === Saeculo 17 === * [[1656]] - [[Edmundus Halley]], astronomus [[Anglia|Anglicus]] (mortuus anno [[1742]]) === Saeculo 18 === * [[1740]] - [[Iacobus Boswell]], causidicus, auctor et biographus [[Scotia|Scoticus]] (mortuus anno [[1795]]) === Saeculo 19 === * 1813 - [[Carolus Ploug]], [[diurnarius]] et [[poeta]] [[Dania|Danicus]] (mortuus anno [[1894]]) * [[1831]] - [[Leopoldus Sonnemann]], [[argentarius]], diurnarius, [[editor]], artium patronus et politicorum peritus Germanicus (mortuus anno [[1909]]) * [[1837]] - [[Abraham Kuyper]], primus minister [[Nederlandia]]e (mortuus anno [[1920]]) * [[1875]] - [[Maria (regina Romaniae)|Maria]], regina [[Romania]]e (mortua anno [[1938]]) * [[1879]] - [[Franciscus de Papen]], legatus ac vir publicus Germanicus factionis [[Centrum (factio)|Centri]] (mortuus anno [[1969]]) * [[1880]] - [[Abrahamus Ioffe]], physicus Russicus et Sovieticus (mortuus [[1960]]) * [[1888]] - [[Haroldus Darke]], [[compositor]] et organista Anglicus (mortuus anno [[1976]]) * [[1890]] - [[Alfredus Ottaviani]], cardinalis [[Italia|Italicus]] (mortuus anno [[1979]]) * [[1897]] - [[Iosephus Goebbels]], vir publicus Germanicus factionis [[NSDAP]] (voluntarie mortuus anno 1945) * 1900 - [[Alexander Reformatskij]], linguista Sovieticus (mortuus [[1978]]) === Saeculo 20 === * [[1910]] - [[A. J. Ayer|Alfredus Iulius Ayer]], [[philosophus]] [[Britanniarum regnum|Britannicus]] (mortuus anno [[1989]]) * [[1914]] - [[Maximus (patriarcha Bulgariae)|Maximus]], patriarcha [[Bulgaria]]e (mortuus anno [[2012]]) * 1920 - [[Baruj Benacerraf]], medicus [[CFA|Americanus]] oriundus e [[Venetiola]] (mortuus anno [[2011]]) * [[1922]] - [[Alexander Zinov'ev]], philosophus Sovieticus et Russicus (mortuus anno [[2006]]) * 1923 - [[Carolus Djerassi]], chemicus et scriptor [[Austria|Austro]]-Americanus (mortuus anno [[2015]]) * [[1929]] - [[Eugenius Primakov]], primus minister Russiae (mortuus anno 2015) * [[1931]] - [[Franciscus Interlenghi]], [[histrio]] Italicus (mortuus anno 2015) * 1938 ** [[Ruud van Hemert]], histrio, pellicularum mythistoriarum scriptor et [[moderator cinematographicus]] Nederlandicus (mortuus anno [[2012]]) ** [[Ellen Johnson Sirleaf]], praeses [[Liberia]]e * 1947 - [[Thorsteinn Pauli filius]], primus minister [[Islandia]]e annis [[1987]] ad [[1988]] * [[1950]] - [[Rino Gaetano]], cantor et musicus Italicus (mortuus anno [[1981]]) * [[1954]] - [[Hisao Sekiguchi]], pedilusor [[Iaponia|Iaponicus]] * [[1957]] - [[Daniel Castellaneta]], histrio Americanus * [[1959]] **[[Ioannes Magufuli]], praeses [[Tanzania]]e **[[Kuniharu Nakamoto]], pedilusor Iaponicus * [[1962]] - [[Ioannes Sinwar]], politicus [[Civitas Palaestinae|Palaestianus]] et dux gregis [[Hamas]] (necatus anno [[2024]]) * [[1964]] - [[Luciana Littizzetto]] actrix Italica * [[1971]] - [[Clara Badano|Chiara "Luce" Badano]], beata ecclesiae Catholicae (mortua anno [[1990]]) * [[1973]] - [[Masakiyo Maezono]], pedilusor Iaponicus * 1981 - [[Amanda Beard]], natatrix Americana [[Amarna Miller]], actrix pornographica [[Hispania|Hispanica]] == Mortui == === Saeculo 17 === * [[1618]] - [[Gualtherus Ralegh]], [[nauta]], [[explorator]] et scriptor Anglicus (*&nbsp;[[1552]]) === Saeculo 18 === * [[1783]] - [[Ioannes Baptista Le Rond d'Alembert]], praeclarissimus philosophus (natus [[1717]]) * [[1799]] - [[Franciscus Marius Paganus]], [[iurisconsultus]], philosophus et [[politicus]] Italicus (natus anno [[1748]]) === Saeculo 19 === * [[1873]] - [[Ioannes I (rex Saxoniae)|Ioannes I]], rex [[Saxonia]]e (natus anno [[1801]]) * [[1889]] - [[Nicolaus Černyševskij]], philosophus, scriptor et revolutionarius Russicus (natus [[1828]]) === Saeculo 20 === * [[1914]] - [[Felix Bracquemond]], calcographus et [[pictor]] Francicus (natus anno [[1833]]) * [[1936]] - [[Otto Immisch]], sermonum antiquorum [[philologus]] Germanicus (natus anno [[1862]]) * [[1947]] - [[Francisca Cleveland]], Prima Domina CFA (nata anno [[1864]]) * [[1950]] - [[Gustavus V (rex Sueciae)|Gustavus V]], rex [[Suecia]]e (natus est anno [[1858]]) * [[1954]] - [[Hermannus Ehlers]], vir publicus Germaniae et sodalis [[Christiana Democratica Unio Germaniae|Christianae Democraticae Unionis Germaniae]] (CDU) (natus anno 1904) * [[1960]] - [[Ioannes Gunnar Andersson]], [[Archaeologia|archaeologus]], [[Palaeontologia|palaeontologus]] et [[Geologia|geologus]] Suecicus (natus anno [[1874]]) * [[1971]] - [[Arne Tiselius]], chemicus Suecicus, [[Praemium Nobelianum chemiae|praemio Nobeliano chemiae]] affectus (natus anno [[1902]]) * [[1981]] - [[Georgius Brassens]], cantor Francicus (natus anno [[1921]]) * [[1987]] - [[Fridericus Melvin Wheelock]], litterarum Latinarum doctor professorque (natus anno 1902) * [[1991]] - [[Marius Scelba]], primus minister Italiae (natus anno [[1901]]) * [[1997]] - [[Antonius Szandor LaVey]], conditor Ecclesiae Satanae (natus anno [[1930]]) === Saeculo 21 === * [[2003]] - [[Franciscus Corelli]], cantor Italicus (natus anno 1921) * [[2007]] - [[Georgius Ştefănescu]], pictor et [[sculptor]] [[Romania|Dacoromanus]] (natus anno 1914) * [[2019]] - [[Geraldus L. Baliles]], gubernator [[Virginia]]e (natus anno [[1940]]) == Festa et Feriae == * Dies Rei publicae (Turcia) * Dies mundialis [[Apoplexia cerebri|apoplexiae cerebri]] {{menses}} [[Categoria:Dies]] o4u9r7bewy2u9t1dnszofu7a5eveap6 3997825 3997817 2026-10-29T14:29:20Z Bis-Taurinus 70496 Nexum duplicem et tempus muneris unius personae delevi. 3997825 wikitext text/x-wiki {{Calendarium-Octobris}} {{res|29 Octobris}} [[dies]] 302ª anni est (303ª [[Annus bisextilis|annis bisextilibus]]) in [[Calendarium Gregorianum|calendario Gregoriano]]. 63 dies manent. Secundum [[calendarium Romanum]] est '''ante diem quartum Kalendas Novembres''', quod ''a. d. IV Kal. Nov.'' abbreviatur. {{Fragmentum imaginis | imago = Solidus ValentinianIII-wedding.jpg | amplitudo = 280 | latitudo excepta = 140 | altitudo excepta = 140 | excisio supera = 0 | excisio sinistra = 140 | positio = sinistra | descriptio = [[Valentinianus III]], [[Theodosius II]], Licinia Eudoxia }} == Eventa == === Saeculo 5 === * [[437]] - [[Valentinianus III]] Liciniam Eudoxiam, filiam [[Theodosius II|Theodosii II]] imperatoris [[Imperium Romanum Orientale|Orientalis]], in matrimonium ducit. === Saeculo 16 === * [[1525]] - [[Martinus Luther]] reformator in ecclesia castelli [[Wittenberga]]e primam [[missa]]m lingua Theodisca celebrat. === Saeculo 17 === * [[1628]] - Milites cardinalis [[Francia|Francici]] [[Armandus Ioannes Plessaeus de Richelieu|Richelieu]] [[rupella]]m castellum [[Huguenoti|Huguenotorum]], i.e. protestantium Francorum post obsidionem tredecim mensium expugnant. * [[1685]] - [[Edictum Potestampiense]] promulgatur, qua protestantes e Francia expulsi in [[Borussia]]m invitantur. === Saeculo 18 === * [[1786]] - [[Ioannes Volfgangus Goethius]] in itinere [[Italia|Italico]] [[Roma]]m advenit et ad usque mensem Februarium [[1787]] manet. * 1787 - [[Praga]]e ''[[Don Giovanni|Dominus Ioannes]]'', opera [[Wolfgangus Amadeus Mozart|Wolfgangi Amadei Mozart]], primum agitur. === Saeculo 19 === * [[1813]] - [[Regnum Westphaliae]] a militibus [[Russia|Russicis]] occupatur et dissolvitur. * [[1870]] - [[Mettis]] castellum Francorum a Borussicis obsessum traditur. === Saeculo 20 === * [[1904]] - [[Ferrivia metropolitana Neo-Eboracensis]] aperitur. * [[1923]] - Res publica [[Turcia|Turcica]] proclamatur. * [[1945]] - [[Iosephus Linhares]], successor dictatoris [[Getulius Dornelles Vargas|Getulii Dornelles Vargas]], praeses [[Brasilia]]e nominatur. * [[1947]] - [[Bruxellae|Bruxellis]] in urbe [[Belgica]], [[Nederlandia]] nec non [[Luxemburgum]] foedus de unione teloneorum signant. * [[1956]] - [[Exercitus]] [[Israel]]iticus milites inopinantes [[Aegyptus|Aegypti]] in [[Lacinia Gazetica]] et [[Paeninsula Sinaitica|Sinai]] paeninsula aggreditur. * [[1969]] - [[Praemium Nobelianum oeconomicarum scientiarum]] primum tribuitur. [[Ragnarus Frisch]] et [[Ioannes Tinbergen]] eo afficiuntur. * [[1979]] : [[Sanctus Vincentius et Granatinae]] civitas libertatem a [[Britanniarum Regnum|Britanniarum Regno]] accipit. * [[1986]] - Conventus mundialis ad pacem precandam [[Asisium|Asisii]] primum habetur papa [[Ioannes Paulus II|Ioanne Paulo II]] invitante. * [[1991]] - [[Turcomannia]] seipsam ab [[Unio Sovietica|Unione Sovietica]] liberam declarat. * [[1998]] - [[Gerardus Schröder]] [[cancellarius foederalis]] [[Germania]]e eligitur. === Saeculo 21 === * [[2002]] - [[Aloysius Ignatius Lula da Silva]] praeses [[Brasilia]]e eligitur. * [[2013]] - Turcia [[cuniculus (aedificium)|cuniculum]] [[Bosporus|Bospori]] inter Asiam et Europam consistit. == Nati == === Saeculo 16 === * [[1507]] - [[Ferdinandus Toletanus Dux Albanus]] (mortuus anno [[1582]]) === Saeculo 17 === * [[1656]] - [[Edmundus Halley]], astronomus [[Anglia|Anglicus]] (mortuus anno [[1742]]) === Saeculo 18 === * [[1740]] - [[Iacobus Boswell]], causidicus, auctor et biographus [[Scotia|Scoticus]] (mortuus anno [[1795]]) === Saeculo 19 === * 1813 - [[Carolus Ploug]], [[diurnarius]] et [[poeta]] [[Dania|Danicus]] (mortuus anno [[1894]]) * [[1831]] - [[Leopoldus Sonnemann]], [[argentarius]], diurnarius, [[editor]], artium patronus et politicorum peritus Germanicus (mortuus anno [[1909]]) * [[1837]] - [[Abraham Kuyper]], primus minister [[Nederlandia]]e (mortuus anno [[1920]]) * [[1875]] - [[Maria (regina Romaniae)|Maria]], regina [[Romania]]e (mortua anno [[1938]]) * [[1879]] - [[Franciscus de Papen]], legatus ac vir publicus Germanicus factionis [[Centrum (factio)|Centri]] (mortuus anno [[1969]]) * [[1880]] - [[Abrahamus Ioffe]], physicus Russicus et Sovieticus (mortuus [[1960]]) * [[1888]] - [[Haroldus Darke]], [[compositor]] et organista Anglicus (mortuus anno [[1976]]) * [[1890]] - [[Alfredus Ottaviani]], cardinalis [[Italia|Italicus]] (mortuus anno 1979) * [[1897]] - [[Iosephus Goebbels]], vir publicus Germanicus factionis [[NSDAP]] (voluntarie mortuus anno 1945) * 1900 - [[Alexander Reformatskij]], linguista Sovieticus (mortuus [[1978]]) === Saeculo 20 === * [[1910]] - [[A. J. Ayer|Alfredus Iulius Ayer]], [[philosophus]] [[Britanniarum regnum|Britannicus]] (mortuus anno [[1989]]) * [[1914]] - [[Maximus (patriarcha Bulgariae)|Maximus]], patriarcha [[Bulgaria]]e (mortuus anno [[2012]]) * 1920 - [[Baruj Benacerraf]], medicus [[CFA|Americanus]] oriundus e [[Venetiola]] (mortuus anno [[2011]]) * [[1922]] - [[Alexander Zinov'ev]], philosophus Sovieticus et Russicus (mortuus anno [[2006]]) * 1923 - [[Carolus Djerassi]], chemicus et scriptor [[Austria|Austro]]-Americanus (mortuus anno [[2015]]) * [[1929]] - [[Eugenius Primakov]], primus minister Russiae (mortuus anno 2015) * [[1931]] - [[Franciscus Interlenghi]], [[histrio]] Italicus (mortuus anno 2015) * 1938 ** [[Ruud van Hemert]], histrio, pellicularum mythistoriarum scriptor et [[moderator cinematographicus]] Nederlandicus (mortuus anno [[2012]]) ** [[Ellen Johnson Sirleaf]], praeses [[Liberia]]e * 1947 - [[Thorsteinn Pauli filius]], primus minister [[Islandia]]e * [[1950]] - [[Rino Gaetano]], cantor et musicus Italicus (mortuus anno [[1981]]) * [[1954]] - [[Hisao Sekiguchi]], pedilusor [[Iaponia|Iaponicus]] * [[1957]] - [[Daniel Castellaneta]], histrio Americanus * [[1959]] **[[Ioannes Magufuli]], praeses [[Tanzania]]e **[[Kuniharu Nakamoto]], pedilusor Iaponicus * [[1962]] - [[Ioannes Sinwar]], politicus [[Civitas Palaestinae|Palaestianus]] et dux gregis [[Hamas]] (necatus anno [[2024]]) * [[1964]] - [[Luciana Littizzetto]] actrix Italica * [[1971]] - [[Clara Badano|Chiara "Luce" Badano]], beata ecclesiae Catholicae (mortua anno [[1990]]) * [[1973]] - [[Masakiyo Maezono]], pedilusor Iaponicus * 1981 - [[Amanda Beard]], natatrix Americana * [[1990]] - [[Amarna Miller]], actrix pornographica [[Hispania|Hispanica]] == Mortui == === Saeculo 17 === * [[1618]] - [[Gualtherus Ralegh]], [[nauta]], [[explorator]] et scriptor Anglicus (*&nbsp;[[1552]]) === Saeculo 18 === * [[1783]] - [[Ioannes Baptista Le Rond d'Alembert]], praeclarissimus philosophus (natus [[1717]]) * [[1799]] - [[Franciscus Marius Paganus]], [[iurisconsultus]], philosophus et [[politicus]] Italicus (natus anno [[1748]]) === Saeculo 19 === * [[1873]] - [[Ioannes I (rex Saxoniae)|Ioannes I]], rex [[Saxonia]]e (natus anno [[1801]]) * [[1889]] - [[Nicolaus Černyševskij]], philosophus, scriptor et revolutionarius Russicus (natus [[1828]]) === Saeculo 20 === * [[1914]] - [[Felix Bracquemond]], calcographus et [[pictor]] Francicus (natus anno [[1833]]) * [[1936]] - [[Otto Immisch]], sermonum antiquorum [[philologus]] Germanicus (natus anno [[1862]]) * [[1947]] - [[Francisca Cleveland]], Prima Domina CFA (nata anno [[1864]]) * [[1950]] - [[Gustavus V (rex Sueciae)|Gustavus V]], rex [[Suecia]]e (natus est anno [[1858]]) * [[1954]] - [[Hermannus Ehlers]], vir publicus Germaniae et sodalis [[Christiana Democratica Unio Germaniae|Christianae Democraticae Unionis Germaniae]] (CDU) (natus anno 1904) * [[1960]] - [[Ioannes Gunnar Andersson]], [[Archaeologia|archaeologus]], [[Palaeontologia|palaeontologus]] et [[Geologia|geologus]] Suecicus (natus anno [[1874]]) * [[1971]] - [[Arne Tiselius]], chemicus Suecicus, [[Praemium Nobelianum chemiae|praemio Nobeliano chemiae]] affectus (natus anno [[1902]]) * [[1981]] - [[Georgius Brassens]], cantor Francicus (natus anno [[1921]]) * [[1987]] - [[Fridericus Melvin Wheelock]], litterarum Latinarum doctor professorque (natus anno 1902) * [[1991]] - [[Marius Scelba]], primus minister Italiae (natus anno [[1901]]) * [[1997]] - [[Antonius Szandor LaVey]], conditor Ecclesiae Satanae (natus anno [[1930]]) === Saeculo 21 === * [[2003]] - [[Franciscus Corelli]], cantor Italicus (natus anno 1921) * [[2007]] - [[Georgius Ştefănescu]], pictor et [[sculptor]] [[Romania|Dacoromanus]] (natus anno 1914) * [[2019]] - [[Geraldus L. Baliles]], gubernator [[Virginia]]e (natus anno [[1940]]) == Festa et Feriae == * Dies Rei publicae (Turcia) * Dies mundialis [[Apoplexia cerebri|apoplexiae cerebri]] {{menses}} [[Categoria:Dies]] 3branyh4rclwznd27wkemhwuyzh41sb 0 17847 3997993 3931746 2026-10-30T03:35:57Z LilyKitty 18316 eventa addo 3997993 wikitext text/x-wiki {{Calendarium-Octobris}} '''28 Octobris''' est dies 301ª anni (302ª in [[Annus bisextilis|annis bissextilibus]]) in [[Calendarium Gregorianum|Calendario Gregoriano]]. 64 dies manent. Secundum [[Calendarium Romanum]], est ''ante diem quintum Kalendas Novembres'', quod ''a.d. V Kal. Nov.'' abbreviatur. == Eventa == === Saeculo 4 === * [[306]] - [[Maxentius]], filius [[Maximianus|Maximiani]] imperatoris, [[Roma]]e ''Augustus'' proclamatus est. * [[312]] - Maxentius imperator proelio ad Pontem Mulvium [[Roma]]e facto a [[Constantinus I|Constantino I]] imperatore victus et flumine submersus est. === Saeculo 8 === * [[797]] - [[Carolus Magnus]] rex [[Franci|Francorum]] [[Aquisgranum|Aquisgrani]] [[Capitulare Saxonicum]] promulgavit, quo [[Saxones]] nuper pacati eadem lege qua Franci fruerentur. === Saeculo 15 === * [[1444]] - Pax [[Ensisheim]]ensis inter [[Helvetia]]m et [[Ludovicus XI|Ludovicum]] herem regni [[Francia]]e constituta est. * [[1492]] - [[Christopherus Columbus]] in insulam [[Cuba]]e appulsus est. === Saeculo 16 === * [[1524]] - [[Franciscus I (rex Franciae)|Franciscus I]] rex [[Francia]]e obsidionem urbis [[Papia]]e coepit. === Saeculo 17 === * [[1636]] - [[Universitas Harvardiana]] condita est. === Saeculo 18 === * [[1724]] - [[Lima]] urbs principalis [[Peruvia]]e a [[Terrae motus|terrae motu]] pulsa est; circa XVIII milia hominum necati sunt. * [[1791]] - [[Olympe de Gouges]] "Declaratio universa de [[iura mulierum|iuribus mulieribus]] civibusque" publicavit. === Saeculo 19 === * [[1848]] - Inter urbes [[Barcino]] et [[Iluro]] prima [[ferrovia]] [[Iberia]]e inaugurata est. * [[1886]] - [[Novum Eburacum|Novi Eburaci]] [[Statua Libertatis]] inaugurata est. [[Fasciculus:Statueofliberty.JPG|80px|thumb|right|Statua Libertatis]] * [[1893]] - [[Petrus Čajkovskij]] suam [[symphonia sexta (Čajkovskij)|Symphoniam VI]] publicat, suum ultimum opus. === Saeculo 20 === * [[1918]] ** [[Cechoslovacia]]e res publica condita est. ** [[Galicia]] post [[Instrumentum pacis Bressiciensis]] signatum [[Polonia]]e adiuncta est. ** [[Dieta Imperii Germanici]] legem promulgavit, qua eius legatis ius datum est administrorum Imperii nominandorum. Antea haec Imperator fecit. * [[1944]] - [[Bulgaria]] indutias signavit cum [[Unio Sovietica|Unione Sovietica]] [[Regnum Unitum|Regno Unito]] et [[CFA]] atque hoc factu foedus cum [[Germania]] finivit. * [[1954]] - [[Conradus Adenauer]] cancellarius [[Res publica Foederalis Germanica (1949-1990)|Germaniae]] [[Vasingtonia (D.C.)|Vasingtoniae]] praesidem [[CFA]] [[Dwight D. Eisenhower]] convenit. * [[1956]] - Milites [[Unio Sovietica|Sovietici]] pro tempore se ex [[Budapestinum|Budapestino]], capite [[Hungaria]]e receperunt. * [[1958]] - [[Angelus Iosephus Roncalli]] [[papa]] creatus est; sibi nomen imposuit [[Ioannes XXIII|Ioannem XXIII]] * [[1962]] - Suffragio cives [[Francia]]e probaverunt, ut praeses rei publicae in futurum a populo eligeretur. * [[1982]] - In [[Hispania]] factio Socialistica [[Philippus González|Philippo González]] duce suffragium parlamenti vicit. === Saeculo 21 === *[[2018]] - [[Iairus Bolsonaro]] praeses [[Brasilia]]e electus est. *[[2022]] - [[Elon Musk]] societatem [[Twitter]] per [[sors pecuniaria|sortes pecuniarias]] acquisit. *[[2026]] - [[Calamitas ferriviaria]] in [[provincia Toletana]] [[Hispania]]e fit, quae plus quam 68 homines necavit.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t Families desperate for news as rescuers work to identify Spanish train crush victims]</ref> == Nati == === Saeculo 11 === * [[1017]] - [[Henricus III (imperator)|Henricus III]] imperator [[Sacrum Romanum Imperium|Sacri Romani Imperii]] ab anno [[1046]]; mortuus est anno [[1056]]. === Saeculo 15 === * [[1469]] - [[Desiderius Erasmus Roterodamus]], princeps [[Humanista|rum]] [[Nederlandia|Nederlandicus]]; mortuus est anno [[1536]]. === Saeculo 16 === * [[1536]] - [[Felix Platter]], [[medicus]] et [[scriptor]] [[Helvetia|Helveticus]]; mortuus est anno [[1614]]. * [[1585]] - [[Cornelius Iansenius]], theologus [[Nederlandia|Nederlandicus]]; mortuus est anno [[1638]]. === Saeculo 19 === * [[1804]] - [[Petrus Franciscus Verhulst]], [[mathematica|mathematicus]] et doctus [[statistica]]e [[Belgia|Belgicus]]; mortuus est anno [[1849]]. * [[1840]] - [[Ioseph Wilson Fifer]], gubernator [[Illinoesia]]e; mortuus est anno [[1938]]. * [[1866]] - [[Raimundus Maria del Valle-Inclán]], scaenicus [[Hispania|Hispanicus]]; mortuus est anno [[1936]]. * [[1879]] - [[Channing Harris Cox]], gubernator [[Massachusetta]]e; mortuus est anno [[1968]]. * [[1885]] - [[Petrus Albinus Hansson]], primus minister [[Suecia]]e; mortuus est anno [[1946]]. * [[1888]] - [[Remigius Dumoncel]], iurisprudens et vir publicus [[Francia|Francicus]], qui inter [[secundum bellum mundanum]] occupatores [[Germania|Theodiscis]] resistebat; necatus est [[15 Martii]] [[1945]]. === Saeculo 20 === * [[1903]] - [[Evelyn Waugh]], scriptor [[Regnum Unitum|Britannicus]]; mortuus anno [[1966]]. * [[1909]] - [[Franciscus Bacon (pictor)|Franciscus Bacon]], pictor [[Hibernia|Hibernicus]]; mortuus anno [[1992]]. * [[1910]] - [[Augustus Gansser]], clarus [[geologia|geologus]] [[Helvetia|Helveticus]]; mortuus anno [[2012]]. * [[1912]] - [[Richardus Doll]], [[medicus]] [[epidemia]]e [[Britanniarum regnum|Britannicus]]; mortuus est anno [[2005]]. * [[1914]] **[[Ionas Salk]], inventor [[vaccinum|vaccinorum]] contra [[poliomyelitis|poliomyelitem]] [[CFA|Americanus]]; mortuus anno 1995. **[[Ricardus L. M. Synge]], chemicus [[Britanniarum regnum|Britannicus]]; mortuus est anno [[1994]]. * [[1916]] - [[Ericus Mende]], vir publicus [[Germania|Theodiscus]] factionis [[FDP]]; mortuus anno [[1998]]. * [[1929]] - [[Ioanna Plowright]], [[actor|actrix]] [[Britanniarum regnum|Britannica]]. * [[1932]] - [[Gerhardus Baum]], vir publicus Theodiscus et sodalis [[Factio Democratica Liberalis Germaniae|Factionis Democraticae Liberalis Germaniae]]. * [[1936]] ** [[Paulus Rabitti]], [[Ferraria]]e (Archidioecesis Ferrariensis-Comaclensis) [[archiepiscopus]]. ** [[Eckart Höfling]], [[OFM|frater]] [[Franciscani|Franciscanus]] [[Germania|Germanicus]] qui inter alia pro pauperibus in [[Brasilia]] operam dedit; mortuus est anno [[2014]]. * [[1938]] ** [[Bernadetta Lafont]], actrix [[Francia|Francica]]; mortua est anno [[2013]]. ** [[Anna Perry]], [[scriptor|scriptrix]] [[mythistoria]]rum criminalium [[Britanniarum regnum|Britannica]]; mortua est anno [[2023]]. * [[1954]] - [[Christophorus Benfey]], [[professor]] [[litterae|litterarum]] [[Lingua Anglica|Anglicarum]]. * [[1955]] - [[Gulielmus Gates]], praeclarissimus homo negotiorum [[CFA|Americanus]]. * [[1956]] ** [[Mahmudus Ahmadinejad]], praeses [[Irania]]e annis [[2005]] ad [[2013]]. ** [[Manfredus Behrens]], rerum politicarum peritus [[Germania|Germanicus]] factionis [[CDU]]. * [[1957]] ** [[Florentia Arthaud]], navigatrix [[Francia|Francica]]; mortua est anno [[2015]]. ** [[Christianus Berkel]], histrio Germanicus. ** [[Scottus Hahn]], theologus [[CFA|Americanus]]. * [[1961]] - [[Carolus Morerod]], ab anno [[2011]] [[episcopus]] [[Helvetia|Helveticus]] Dioecesis Lausannensis, Genevensis, et Friburgensis. * [[1963]] - [[Eros Ramazzotti]], cantor [[Italia|Italicus]]. * [[1965]] - [[Aloisius Miraglia]], sive Mirabilis, Latinitatis ille sol, natus est. * [[1967]] ** [[Richardus Bona]], musicus [[Cammarunia]]e generis [[Iazium|iazii]]. ** [[Iulia Roberts]], actrix [[CFA|Americana]]. * [[1974]] - [[Ioachimus Phoenix]], histrio [[CFA|Americanus]]. * [[1981]] - [[Milan Baroš]], athleta [[Cechia|Cechicus]] et clarus [[pedilusor]]. * [[1984]] - [[Obafemi Martins]], pedilusor [[Nigeria]]nus. * [[1989]] - [[Camilla Muffat]], navigatrix [[Francia|Francica]]; mortua est anno [[2015]]. * [[1998]] - [[Nolan Gould]], histrio [[CFA|Americanus]]. == Mortui == === Saeculo 4 === * [[312]] - [[Maxentius]] imperator [[Imperium Romanum|Romanus]] (vide supra). === Saeculo 15 === * [[1412]] - [[Margareta I (regina Daniae)|Margareta I]], [[regina regnans]] Daniae, Norvegiae et Sueciae. * [[1440]] - [[Ludovicus XI (comes)|Ludovicus XI]] comes Oettingen; natus est circa annum [[1350]]. === Saeculo 16 === * [[1592]] - [[Augerius Gislenius Busbequius]], [[scriptor]], [[herbarius]], legatus [[Flandria|Flandrus]] monarcharum [[Austria]]corum; natus est anno [[1522]]. === Saeculo 18 === * [[1704]] – [[Ioannes Lockius]], philosophus [[Anglia|Anglicus]]. * [[1713]] - [[Paulus Lorenzani]], [[theatrus lyricus|theatro lyrico]] compositor [[Italicus]]; natus est anno [[1640]]. * [[1740]] - [[Anna (imperatrix Russiae)|Anna]], imperatrix [[Russia]]e; nata est anno [[1693]]. === Saeculo 19 === * [[1802]] - [[Carolus Antonius Pilati]], scriptor [[Italia|Italicus]]; natus est anno [[1733]]. * [[1818]] - [[Abigail Adams]], Prima Domina [[CFA]]; nata est anno [[1744]]. * [[1861]] - [[Ioannes Nikitin]], poeta [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1824]]. * [[1865]] ** [[Carolus Ferdinandus de Buol-Schauenstein]], legatus ac vir publicus [[Austria]]cus; natus est anno [[1797]]. ** [[Ioannes Petrus Krafft]], pictor [[Germania|Theodiscus]]; mortuus est anno [[1780]]. === Saeculo 20 === * [[1952]] - [[Gulielmus Hughes]], primus minister [[Australia]]e; natus est anno [[1862]]. * [[1969]] - [[Cornelius Čukovskij]], poeta et scriptor [[Russia|Russicus]] [[URSS|Sovieticus]]; natus est anno [[1882]]. * [[1999]] - [[Raphael Alberti]], scriptor [[Hispania|Hispanicus]]; natus est anno [[1912]] === Saeculo 21 === * [[2008]] - [[Dina Cocea]], actrix [[Romania|Dacoromanica]]; nata est anno [[1912]]. * [[2013]] - [[Thaddaeus Mazowiecki]], rerum politicarum peritus [[Polonia|Polonicus]]; natus est anno [[1927]]. * [[2014]] - [[Michael Sata]], praeses [[Zambia]]e; natus est anno [[1937]]. * [[2023]] - [[Matthaeus Perry]], histrio Americo-[[Canada|Canadiensis]]; natus est anno [[1969]]. == Festa et Feriae == * [[Dies Ochi]] in [[Graecia]]: festum nationale Graecorum. * Dies mundialis [[Ars animandi|artis animali]] * Dies internationalis [[Lingua creola|linguae creolae]] == Notae == <references/> {{menses}} [[Categoria:Dies]] tqz3k53evs1su5qsd7nha1pknakhq9y 4 18458 3997820 3997739 2026-10-29T14:16:37Z Grufo 64423 3997820 wikitext text/x-wiki {{res|Discretio}} est processus quo in Vicipaedia Latina, quotienscumque eadem appellatio ad plures res pertinet, ambiguitas titulorum tollitur. Ad ambiguitatem solvendam {{res|paginae discretivae}} creantur, quae diversas res eodem nomine appellatas breviter enumerant et nexus ad singulas commentationes ita praebent ut lectores ad rectam paginam facile perveniant. Paginae discretivae non sunt commentationes encyclopaedicae ordinariae: nam earum potissimum munus non est singulas res fuse exponere, sed navigationem lectoribus reddere faciliorem. Exempli gratia, nomen ''Mercurius'' sive [[Mercurius (deus)|deum Romanum]], sive [[Mercurius (planeta)|planetam Soli proximum]], sive [[Hydrargyrum|elementum chemicum]] significare potest; quum Vicipaedia Latina omnes has res tractet, pagina discretiva [[Mercurius]] nexus ad singulas paginas pertinentes praebet. == De titulis paginarum discretivarum == Si nomen plures res eadem probabilitate indicare solet, pagina discretiva sub ipso nomine sine ulla appendice ponitur; singulis autem commentationibus appendiculae inter notas parenthesis poni solent quibus res particulares indicentur. Si autem appellatio peculiarem rem potissimum suadet, nomen simplex commentationi de hac re tribuitur, pagina autem discretiva quadam appendice inter notas parenthesis distinguitur. Exempli gratia, quum nomina ''[[Tenax]]'' et ''[[Albis]]'' peculiares res designare solent, tituli simplices commentationibus de his rebus servantur, paginae autem discretivae sub titulis [[Tenax (pagina discretiva)]] et [[Albis (discretiva)]] ponuntur. Contra, quum nomen ''[[Mercurius]]'' ad plures res eadem probabilitate pertineat, pagina discretiva sub titulo simplici ponitur, singulis autem commentationibus quaedam appendix additur, velut [[Mercurius (deus)]] et [[Mercurius (planeta)]]. Appendices quae paginis discretivis saepissimae adhibentur sunt <code>(pagina discretiva)</code>, <code>(discretio)</code>, <code>(discretiva)</code>, <code>(nomen)</code>, <code>(praenomen)</code> et <code>(cognomen)</code>, quas [[:Categoria:Formulae quae nomina canonica paginarum discretivarum statuunt|nostrae formulae]] sua sponte agnoscunt canonicas. [[:Categoria:Paginae discretivae non canonicae|Aliae quoque appendices]] adhiberi possunt, prout natura rei postulat—{{*eg}} [[Kim (nomen Anglicum)]], [[Basilea (pagus)]] et [[Sanctus Paulus (urbs)]]. == Normae speciales == Hic regulae speciales de paginis discretivis numerantur. * Quaeque pagina discretiva [[Auxilium:Formulae|formulam]] {{Nf|Pagina discretiva}} aut {{Nf|Pagina discretiva nominis}} ostendit—quaesumus, pone hanc formulam in ''summa'' pagina. * Nulla categoria tali paginae manu additur: categoriae tantummodo formulis {{Nf|Pagina discretiva}} et {{Nf|Pagina discretiva nominis}} adduntur. * Non necesse est nexūs interviciales habere (sed habere licet, si alia lingua similem paginam discretivam praebet). * Haec pagina tantummodo nexūs et breves descriptiones habet. * Licet nexus etiam breves esse, [[Auxilium:Vaframentum virgae|callidissimis nexubus]] utens. * Aut nomen verum aut nomen [[Vicipaedia:Redirectio|redirectionis]] potest in pagina esse. * Pagina discretiva creata, licet paginis ibi nominatis formulam {{Nf|Vide etiam paginam discretivam}} vel {{Nf|Vide paginam discretivam quia haec tractat}} vel {{Nf|Commentatio de}} vel [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum|aliam similem formulam]] addere. {{NexInt}} * [[:Categoria:Discretio]] * [[:Categoria:Paginae discretivae]] * [[:Categoria:Paginae de nominibus discretivae]] * [[:Categoria:Paginae discretivae non canonicae]] * [[:Categoria:Formulae quae nomina canonica paginarum discretivarum statuunt]] * [[Vicipaedia:Redirectio]] === Formulae === * {{fn|Pagina discretiva}} et {{fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vide etiam paginam discretivam}}—in paginis adhibenda quarum titulis sunt notae parenthesis, {{*eg}} [[Mercurius (planeta)]] * {{fn|Vide paginam discretivam quia haec tractat}}—in paginis sine notis parenthesis adhibenda, {{*eg}} [[Tenax]] * {{fn|De hoc}} * {{fn|Cave ne confundas}} * {{fn|Commentatio de}} * {{Fn|Redirectio discernenda}} * {{Fn|De hac redirectione}} === Disputationes === * [[{{TALKPAGENAME}}]]. * [[Disputatio:Liovigildus, rex Visigothorum]] ==== De titulis regum ==== * [[Disputatio Vicipaediae:Titulus]] == Nexus externi == * [[:en:Wikipedia:Disambiguation pages with links]] [[Categoria:Consilia Vicipaediana|D]] [[Categoria:Discretio| ]] 0ra3llyyv9gjk021ciczgrfydbxu1vp 3997821 3997820 2026-10-29T14:25:10Z Grufo 64423 /* De titulis paginarum discretivarum */ 3997821 wikitext text/x-wiki {{res|Discretio}} est processus quo in Vicipaedia Latina, quotienscumque eadem appellatio ad plures res pertinet, ambiguitas titulorum tollitur. Ad ambiguitatem solvendam {{res|paginae discretivae}} creantur, quae diversas res eodem nomine appellatas breviter enumerant et nexus ad singulas commentationes ita praebent ut lectores ad rectam paginam facile perveniant. Paginae discretivae non sunt commentationes encyclopaedicae ordinariae: nam earum potissimum munus non est singulas res fuse exponere, sed navigationem lectoribus reddere faciliorem. Exempli gratia, nomen ''Mercurius'' sive [[Mercurius (deus)|deum Romanum]], sive [[Mercurius (planeta)|planetam Soli proximum]], sive [[Hydrargyrum|elementum chemicum]] significare potest; quum Vicipaedia Latina omnes has res tractet, pagina discretiva [[Mercurius]] nexus ad singulas paginas pertinentes praebet. == De titulis paginarum discretivarum == Si nomen plures res eadem probabilitate indicare solet, pagina discretiva sub ipso nomine sine ulla appendice ponitur; singulis autem commentationibus appendiculae inter notas parenthesis poni solent quibus res particulares indicentur. Si autem appellatio peculiarem rem potissimum suadet, nomen simplex commentationi de hac re tribuitur, pagina autem discretiva quadam appendice inter notas parenthesis distinguitur. Exempli gratia, quum nomina ''[[Tenax]]'' et ''[[Albis]]'' peculiares res designare solent, tituli simplices commentationibus de his rebus servantur, paginae autem discretivae sub titulis [[Tenax (pagina discretiva)]] et [[Albis (discretiva)]] ponuntur. Contra, quum nomen ''[[Mercurius]]'' ad plures res eadem probabilitate pertineat, pagina discretiva sub titulo simplici ponitur, singulis autem commentationibus quaedam appendix additur, velut [[Mercurius (deus)]] et [[Mercurius (planeta)]]. Appendices quae paginis discretivis saepissimae adhibentur sunt <code>(pagina discretiva)</code>, <code>(discretio)</code>, <code>(discretiva)</code>, <code>(nomen)</code>, <code>(praenomen)</code> et <code>(cognomen)</code>, quas [[:Categoria:Formulae quae nomina canonica paginarum discretivarum statuunt|nostrae formulae]] sua sponte agnoscunt canonicas. [[:Categoria:Paginae discretivae non canonicae|Aliae quoque appendices]] adhiberi possunt, prout natura rei postulat—{{*eg}} [[Kim (nomen Anglicum)]], [[Basilea (pagus)]] et [[Sanctus Paulus (urbs)]]. {{Nota bene}} Nostrae formulae ({{*eg}} {{Nf|Quaerebasne forte eodem titulo}}) nequeunt paginas discretivas non canonicas invenire nisi saltem est [[Vicipaedia:Redirectio|redirectio]] una titulo canonico. == Normae speciales == Hic regulae speciales de paginis discretivis numerantur. * Quaeque pagina discretiva [[Auxilium:Formulae|formulam]] {{Nf|Pagina discretiva}} aut {{Nf|Pagina discretiva nominis}} ostendit—quaesumus, pone hanc formulam in ''summa'' pagina. * Nulla categoria tali paginae manu additur: categoriae tantummodo formulis {{Nf|Pagina discretiva}} et {{Nf|Pagina discretiva nominis}} adduntur. * Non necesse est nexūs interviciales habere (sed habere licet, si alia lingua similem paginam discretivam praebet). * Haec pagina tantummodo nexūs et breves descriptiones habet. * Licet nexus etiam breves esse, [[Auxilium:Vaframentum virgae|callidissimis nexubus]] utens. * Aut nomen verum aut nomen [[Vicipaedia:Redirectio|redirectionis]] potest in pagina esse. * Pagina discretiva creata, licet paginis ibi nominatis formulam {{Nf|Vide etiam paginam discretivam}} vel {{Nf|Vide paginam discretivam quia haec tractat}} vel {{Nf|Commentatio de}} vel [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum|aliam similem formulam]] addere. {{NexInt}} * [[:Categoria:Discretio]] * [[:Categoria:Paginae discretivae]] * [[:Categoria:Paginae de nominibus discretivae]] * [[:Categoria:Paginae discretivae non canonicae]] * [[:Categoria:Formulae quae nomina canonica paginarum discretivarum statuunt]] * [[Vicipaedia:Redirectio]] === Formulae === * {{fn|Pagina discretiva}} et {{fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vide etiam paginam discretivam}}—in paginis adhibenda quarum titulis sunt notae parenthesis, {{*eg}} [[Mercurius (planeta)]] * {{fn|Vide paginam discretivam quia haec tractat}}—in paginis sine notis parenthesis adhibenda, {{*eg}} [[Tenax]] * {{fn|De hoc}} * {{fn|Cave ne confundas}} * {{fn|Commentatio de}} * {{Fn|Redirectio discernenda}} * {{Fn|De hac redirectione}} === Disputationes === * [[{{TALKPAGENAME}}]]. * [[Disputatio:Liovigildus, rex Visigothorum]] ==== De titulis regum ==== * [[Disputatio Vicipaediae:Titulus]] == Nexus externi == * [[:en:Wikipedia:Disambiguation pages with links]] [[Categoria:Consilia Vicipaediana|D]] [[Categoria:Discretio| ]] c5d36031eywv4ye8esvaunb3m92vdfe 0 19143 3997995 3923013 2026-10-30T03:37:48Z LilyKitty 18316 de inscriptione cursuali 3997995 wikitext text/x-wiki {{Vide discretivam|''aedificium quo homines habitant''}} [[Fasciculus:Novosibirsk picturesque-traditional-house.JPG|thumb|Domus translaticia [[Novosibirsk]] in urbe [[Siberia]]e, in [[Russia]].]] [[Fasciculus:Ranch style home in Salinas, California.JPG|thumb|Domus modo ''[[ranch]]''{{dubsig}} [[Salinas]] in urbe, in [[Civitates Foederatae|Civitatibus Foederatis]].]] [[Fasciculus:Teremok in Talashkino.JPG|thumb|''Terem,'' domus translaticia in [[Russia Europaea]].]] [[Fasciculus:Gurvger.jpg|thumb|''[[Yurt]]'' [[Mongolia|Mongolicum]] prope Montes [[Gurvan Saikhan Uul]] (procul), pars vivarii civitatis [[Gobi Gurvansaikhan]].]] '''Domus''' {{victio|domus|us|f}} est [[aedificium]] vel [[structura]] quae ab [[homo|hominibus]] vel aliis [[animal]]ibus [[habitatio|habitari]] potest.<ref>Lloyd Kahn, ''Shelter'' (Shelter Publications, Inc., 1 Maii 2000).</ref><ref>Les Walker, ''American Shelter: An Illustrated Encyclopedia of the American Home'' (Overlook Press,1 Iulii 1998).</ref> [[Nomen substantivum]] ''domus'' multa genera talium rerum comprehendit, inter quae incohata [[tribus nomadica|tribuum nomadicarum]] tuguria et singulae structurae munificae.<ref name=schoenauer>Norbert Schoenauer, ''6,000 Years of Housing'' (rev. ed.) (Novi Eboraci: W. W. Norton & Company, 2000).</ref> In nonnullis locis, [[vocabulum]] ''domus'' significare potest idem qui ''[[condominium]], [[deversorium]],''<!--Anglice: lodging--> ''[[domicilium]],'' ''[[habitatio]], [[insula (aedes)|insula]], [[sedes]],'' vel ''[[villa rustica|villa]]'' et alia aedificiorum genera. Unitas [[societas humana|socialis]] quae domo habitat etiam domus<!--Anglice: household--> appellari potest. Usitatissime, domus est [[familia]] cuiusdam generis, quamquam notio alios [[grex (sociologia)|greges]] implicare potest, sicut singulae personae vel greges singulorum non cognatorum. Institutae societates [[agricultura|agrarianae]] et [[industria|industriales]] ab unitatibus hominum componuntur qui in domibus variorum generum perpetuo habitant, secundum varia [[possessio|possessionis]] [[terra (regio)|terrae]] genera. Multi homines eorum domos interdiu relinquunt pro [[negotium|negotio]] et [[oblectatio]]ne, et ad eas rediunt ut [[somnus|dormiant]] aliasque res faciant. [[Fasciculus:Country house at sunset.jpg|thumb|Domus ruris sub [[solis occasus|solis occasu]] visa.]] {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Atrium]] * [[Casa]] * [[Domus urbana]] * [[Domus Romana]] * [[Domuncula subrotata]] * [[Dynastia]] * [[Ianua]] * [[Inscriptio cursualis]] * [[Ius domicilii]] * [[Res immobiles]] * [[Supellex]] * [[Villa]] {{div col end}} == Notae == <references/> == Bibliographia == * Rybczynski, Witold. [[1987]]. ''Home: A Short History of An Idea.'' Londinii: Penguin. ISBN 0-14-010231-0. [https://archive.org/details/homeshorthistory00rybc_006 Pagina 56 apud archive.org.] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Home|domum}} {{wiktionary|Domus|Domum}} * [https://web.archive.org/web/20111106084251/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/housing.htm De domiciliis] apud situm ucblibraries.colorado.edu (UCB Libraries GovPubs) [[Categoria:Architectura]] [[Categoria:Domus|!]] [[Categoria:Euthenica]] [[Categoria:Habitationes]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Technologia}} jywie4vefbu6vfiytnqxjoksb87e5am 0 24476 3997808 3988124 2026-10-29T13:54:17Z Grufo 64423 Minora 3997808 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Familia (discretiva)}} {{res|Classis}} ({{pns|is|f|classis}}) esse potest: # [[Classis aeria]] # [[Classis (nautica)]], pars navalis [[exercitus]] # [[Classis (theoria classium)]] # [[Classis socialis]] # [[Classis spectralis]] # [[Classis (taxinomia)]], divisio rerum vivarum secundum [[biologia|biologicum]] [[systema naturae|naturae systema]] czlkem75mneguckqebtvfaztdlqcthq 0 24880 3997776 3823145 2026-10-29T13:19:22Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Pagina discretiva nominis|Pagina discretiva nominis]]}} 3997776 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Hebraica | significatio = “JHVH est salus” | imago = Giosuè Carducci en 1871.jpg | capitulum = [[Iosue Carducci]], scriptor Italicus }} {{res|Iosue}}, vel {{res|Iosua}}, est [[nomen]] atque praenomen masculinum Hebraicum ([[Hebraice]] יְהוֹשֻׁעַ‎; ''Yəhōšuaʿ''; [[Graece]] Ἰησοῦς, quod est [[Iesus (nomen)|Iesus]]). Significatio nominis “[[JHVH]] est salus” est.<ref>''Behind the Name'', s.v. “[https://www.behindthename.com/name/joshua Joshua]”. {{Ling|Anglice}}</ref><ref>Vide paginam ''[https://www.etymonline.com/word/Joshua Joshua]'' apud ''Online Etymology Dictionary''. {{Ling|Anglice}}</ref> == Homines == * [[Iosue (persona Biblica)]] * [[Joshua Angrist|Iosue Angrist]] * [[Iosua Arndius]] * [[Iosue Baker]] * [[Iosue Brolin]] * [[Iosue Brookes]] * [[Iosue Carducci]] * [[Iosue Charles]] * [[Iosua Duhamel]] * [[Iosua Ioannes Fraenkel]] * [[Iosue Green]] * [[Iosue Hutcherson]] * [[Iosua Lederberg]] * [[Iosue Reynolds]] * [[Iosue Signori]] * [[Iosue Shapiro]] * [[Iosue White]] == Notae == <references /> == Nexus interni == * [[Liber Iosue]] [[Categoria:Praenomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] 0lsl0jjsppux8ohu97vqk8pw9jpc3e7 10 25419 3997862 2525658 2026-10-29T15:33:36Z Grufo 64423 +{{[[Formula:De hac redirectione|De hac redirectione]]}} 3997862 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Formula:Capsa navigationis]] {{De hac redirectione|olim=2525584}} 95c2r1fcpmrui88arml67bmalshsdvr 0 27153 3997951 3996717 2026-10-29T21:29:41Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997951 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{FA stella}} [[Fasciculus:Ferrofluid poles.jpg|thumb|[[Ferrofluidus]] qui se congregat apud polos magnis potentis.]] [[Fasciculus:Lightning3.jpg|thumb|[[Fulmen|Fulmina]] quae magnae sunt fluxiones electricae.]] '''Physica electromagnetica''' de [[campus physicus|campo]] [[electromagnetismus|electromagnetico]] et effectu suo in particulas [[onus electricum]] habentes tractat. [[Aequationes Maxwellianae|Theoria Maxwelliana]] [[vis|vim]] [[electricitas|electricam]] et vim [[magnetismus|magneticam]] in formam [[relativitas specialis|theoriae relativitatis speciali]] congruentem unit. [[Aequationes Maxwellianae]] per se describunt campum electricum et campum magneticum et eorum causam imperfectam in particulis onus habentibus. [[Aequatio Lorentziana]] vim in particulas onus habentes a campis electricis magneticisque effectam describit. [[Aequationes Maxwellianae|Aequationes Maxwellianae in vacuo]] sunt basis [[doctrina]]e [[lux|lucis]] electromagneticae in quo [[celeritas lucis]] :::<math> c=2.99792458 \times 10^8 m/s </math> in [[vacuum|vacuo]] esse praecinitur. == Notiones fundamentales physicae electromagneticae == [[Fasciculus:Camposcargas.PNG|thumb|[[Campus physicus|Campus electricus]] lineis camporum repraesentatus a duobus particulis onus habentibus creatus.]] * [[Aether (physica)|Aether physicus]] * [[Campus physicus]] * [[Celeritas luminis|Celeritas lucis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Fluxus magneticus||en|qid=Q177831}} * [[Fluxus oneris electrici]] * [[Onus electricum]] * [[Relativitas specialis|Principium relativitatis]] * [[Productum interius]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Productum vectoriale||en|qid=Q178192}} * [[Radiatio electromagnetica]] * [[Systema coordinatarum]] * [[Tensio electrica]] * [[Vis physica|Vix motrix]] == Historia == Theoria electromagnetica [[historia]]m longam ab antiquitate usque ad hodiernam diem habet. Ex perantiquitate totus [[tellus|mundus]] de [[fulmen|fulminibus]] scivit. [[Res Publica Populi Sinae|Seres]] antiqui circum [[400 a.C.n.]] de magnetismo in [[liber|libro]] ''Liber magistris vallis diaboli'' (鬼谷子) aiunt: "Magnes facit ferrum venire vel ferrum attrahit."<ref>Li Shu-hua, “Origine de la Boussole 11. Aimant et Boussole,” ''Isis'', Vol. 45, No. 2. (Iul., 1954), p. 175.</ref> Et circum annum [[1200]] notatur Seres [[pyxis nautica|pyxibus magneticis]] ad [[navigatio|navigandum]] uti.<ref>Ex pagina [[:en:Compass]] abstracta: Zhu Yu, ''Pingzhou Table Talks'' (Pingzhou Ke Tan) anno [[1117]] [[Anglice]] edita: "The navigator knows the geography, he watches the stars at night, watches the sun at day; when it is dark and cloudy, he watches the compass."</ref> === Opera Guilielmi Gilbert et Beniaminis Franklin === [[Fasciculus:William Gilbert.jpg|thumb|[[Gulielmus Gilbert]].]] [[Gulielmus Gilbert]] anno [[1600]] in magna opera, ''De Magnete, Magneticisque Corporibus, et de Magno Magnete Tellure,''<ref>Vide etiam situm Anglice [[:en:De Magnete|"De Magnete"]] appellatum et paginam [http://www.phy6.org/earthmag/demagint.htm "400 Years of "De Magnete": Commemorating the 400th anniversary of "De Magnete" by William Gilbert of Colchester,"] a David P. Stern scriptam.</ref> imprimis fortiter disputabat magnetismum ab electricitate dissimile esse. Pro evidentia, Gilbertus monstrabat, cum temperatura augmentetur, quasdam attractiones electricas evanescere donec alias magneticas manere. Sua distinctio inter electricitatem et magnetismum 250 [[annus|annos]] progressus [[scientia (ratio)|scientiae]] maxime ingreditur. Gilbertus in eadem opera proposuit [[tellus (planeta)|tellurem]] propium esse magnem ingentem, quod efficit [[pyxis nautica|pyxes nauticas]] ad [[septentriones|borealem]] indicare. Antea vel [[stella]] [[Polaris]] vel [[insula]] magnetica boreale sita putabantur pyxes attrahere. Ipse quoque primitus verbum ''[[electricitas]]'' introduxit a [[vocabulum|verbo]] [[Graece|Graeco]] ''ήλεκτρον'' (''[[electron]]''), quae 'glaesum' (sive [[succinum]]) significat, materiem quod proprietates significativas electrostaticas habet.<ref>Verbum ''electricitas'' et sua origo in verbo Graeco '[[electron]]' pervestigata sunt in paginis 31–33 commentarii ''"Notes on the De Magnete of D. William Gilbert,"'' a Silvano P. Thompson et aliis scripti, Londoninii [[1901]] editi, et in ''"On the Magnet by William Gilbert,"' a Derek J. Price scripto (Novi Eboraci: Basic Books, 1958) iterum prolati.</ref> [[Beniaminus Franklin]] circum annum [[1750]] [[ele4ctricitas statica|elecricitatem staticam]] investigavit.<ref>"Experiments and Observations on Electricity made at Philadelphia in America by Benjamin Franklin, L. L. D. and F. R. S.", F. Newbery, London, M.DCC.LXXIV"; vide etiam commentarium [https://web.archive.org/web/20060110052254/http://www.physicstoday.org/vol-59/iss-1/p42.html "400 Years of "Benjamin Franklin and Lightning Rods,"] a E. Philip Krider scriptum.</ref> Sua experimenta milvis fulmina investigantia notitiam alteri physici attraxerunt. Franklin doctrinam proposuit notam in quo electricitas constat in fluido simplice qui est in materia aut in superfluo ''+,'' aut in carentia ''–''. Hi typi sunt origo hodierni usus signorum ''+'' et ''–'' ad onera electrica designanda.<ref>"Hence have arisen some new terms among us: we say B,(and bodies like circumstanced) is electrified ''positively''; A, ''negatively.'' Or rather, B. is electrified ''plus''; A, ''minus''." Beniaminus Franklin in alteris litteris ad Petro Collinson missis, ''Letter II from Benjamin Franklin, Esq.; in Philadelphia to Peter Collinson, Esq.; F. R. S. London, 1747.''</ref> === Opera Caroli Coulomb et Caroli Gauss === [[Fasciculus:Charles Augustin de Coulomb.jpg|thumb|175px|left|[[Carolus Coulomb]].]] [[Fasciculus:Carl Friedrich Gauss.jpg|thumb|200px|[[Carolus Fridericus Gauss]].]] Anno [[1785]], [[Carolus Coulomb]] suas tres operas experimentales de electricitate magnetismoque provulgavit,<ref>C.-A. Coulomb, "Premier Mémoire sur l’Electricité et le Magnétisme," Histoire de l’Académie Royale des Sciences, 569–577, 1785; "Sécond Mémoire sur l’Electricité et le Magnétisme," Histoire de l’Académie Royale des Sciences, 578–611, 1785; "Troisième Mémoire sur l’Electricité et le Magnétisme," Histoire de l’Académie Royale des Sciences, 612–638, 1785. Vide etiam [http://cnum.cnam.fr/CGI/redir.cgi?8CA121-1 "Collection de mémoires relatifs à la physique, . . . Tome I. Mémoires de Coulomb,"] p. 146, ubi Coulomb recapitulavit: "Que l'action, soit répulsive, soit attractive de deux globes électrisés et, par conséquent, de deux molécules électriques, est en raison composée des densités du fluide électrique des deux molécules électrisées et inverse du carré des distances."</ref> in quibus nuntiavit invenire vim electricam inter duas particulas onus electricum habentes esse vi gravitatis simile, reciproce ut quadrata distantiae inter particulas, proportionale quantitatibus eorum onerum electricorum in coniunctim, et directam secundum lineam inter particulas. Forma vectorali unitatibus [[Systema Internationale|MKSA]] scripta, [[lex Coulombiana]] est: :::<math>\vec \mathbf{F}_{12} = q_1 \vec \mathbf{E}_{2} = \frac {1} {4 \pi \epsilon_0} {q_1 q_2 \over r^2} \, \mathbf{\hat{r}}_{21}</math> ubi :<math>\vec \mathbf F_{12}</math> est vis electrica in particula 1 ob particulam 2, :<math> \vec \mathbf E_{2}</math> est campus electricus in particulae 1 loco ob particulam 2, :''q''₁ et ''q''₂ sunt onera electrica particularum 1 et 2, :<math> r =|\vec \mathbf r_1 - \vec \mathbf r_2| </math> est distantia inter particulas 1 et 2, :<math> \mathbf{\hat{r}}_{21} \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \frac{\vec \mathbf{r}_1 - \vec \mathbf{r}_2}{\vert \vec \mathbf{r}_1 - \vec \mathbf{r}_2\vert} </math> est directio ad particulam 1 a particula 2, et :<math> \frac {1}{4 \pi \epsilon_o} = 8.988 \times 10^{9} \frac {N m^2}{C^2}</math> est constans electricus. [[Carolus Fridericus Gauss|Ioannes Carolus Fridericus Gauss]], [[mathematica|mathematicus]] et scientiarum doctus, anno [[1813]] [[theorema]] de campis [[lex quadratica inversa|legem quadraticam inversam]] habentibus formulavit,<ref>[[Carolus Fridericus Gauss]], "Theoria attractionis corporum sphaeroidicorum ellipticorum homogeneorum, Martii 1813, in "Werke Sammlung Mathematische Physik, ABHANDLUNGEN Band Bd. 5, paginis 3-24 apud [http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=toc&no_cache=1&IDDOC=38910 Universitaetsbibliothek Goettingen - Digitalisierungszentrum] </ref> quae est casus proprii theorematis hodierni post [[Theorema Stokesianum|Georgium Stokes]] nominatae.<ref>"Theorema Stokes" dicitur vere a [[Gulielmus Thomson, baro Kelvin|Gulielmo Thomson]] repertus esse; vide etiam paginam [[lingua Anglica|Anglicam]] [[:en:Stokes' theorem]].</ref> Applicantes [[theorema Gauss]] ad legem Coulombianam, legem obtinemus Gaussianam electrostaticam forma differentiale hodierna: :::<math>\nabla \cdot \vec \mathbf{E} = \rho/\epsilon_o</math> ubi <math> \rho </math> est densitas oneris electrici ob varias particulas onus habentes complexas, et <math>\vec \mathbf E</math> est campus electricus universus ex illis particulis. === Opera Iohannis Oersted, Iohannis Baptiste Biot, Felicis Savart, Andreae Ampere === [[Fasciculus:Jean baptiste biot.jpg|thumb|200px|[[Ioannes Baptista Biot]].]] [[Fasciculus:Ampere1.jpg|thumb|200px|[[Andreas Maria Ampère|Andreas Ampere]].]] Circum annum [[1820]] [[Ioannes Christianus Ørsted|Ioannes Christianus Oersted]], [[Ioannes Baptista Biot]], [[Felix Savart]] et [[Andreas Maria Ampère|Andreas Marie Ampere]], vim magneticam in filis [[Fluxio electrica|fluxiones electricas]] habentibus ob fluxiones electricas in filis complexis investigantes, confirmaverunt legem magneticam legi Coulomb similem.<ref>Quamquam Biot, Savart, et Ampere omnes participaverunt ad hanc legem magneticam formulandam haec forma legis solum post Biot et Savart nominatus est; vide etiam nota 10 infra; et [https://web.archive.org/web/20070517220448/http://www.ampere.cnrs.fr/oeuvresimp.php?lang=fr "Oeuvres imprimées d'AmpèreAndré-Marie Ampère," @.ampère et l'histoire de l'électricité]; et L. Pearce Williams, "Ampère, André-Marie", ''Dictionary of Scientific Biography'' 1:139-147 (Novi Eboraci: Charles Scribner's Sons, 1970); et paginam Anglicam [[:en:André-Marie Ampère]].</ref> Secundum hanc legem, forma vectorali unitatibus [[Systema Internationale|MKSA]] scriptam, vis magnetica <math> d \vec \mathbf F_{12} </math> in segmento fili 1 differentiale ob fluxiones in segmento fili 2 differentiale est: :::<math> d\vec \mathbf F_{12} = I_1 d\vec \mathbf L_1 \times \vec \mathbf B_2 = I_1 d\vec \mathbf L_1 \times \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I_2 d\vec \mathbf L_2 \times \mathbf{\hat r_{21}}}{r^2} </math> ubi :<math> d \vec \mathbf L_{1} = \hat I_1 dL_1 </math> est vector quod longitudinem segmenti fili 1 differentialem <math> dL_1 </math> et directionem fluxionis ipsius <math>\hat I_1</math> coniunctim dat, :<math> \vec \mathbf B_{2}</math> est campus magneticus in segmenti 1 loco ob fluxionem electricum in segmento 2, :<math>I_1</math> et <math>I_2</math> sunt fluxiones electricae in quoque duorum segmentorum filorum, :<math> r =|\vec \mathbf r_1 - \vec \mathbf r_2| </math> est distantia inter segmenta differentialia 1 et 2, :<math> \mathbf{\hat{r}}_{21} \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \frac{\vec \mathbf{r}_1 - \vec \mathbf{r}_2}{\vert \vec \mathbf{r}_1 - \vec \mathbf{r}_2\vert} </math> est directio ad segmenti 1 positionem a segmenti 2 positione, :<math> \times </math> est [[productum vectoriale]] sive productum crucis, et :<math> \frac {\mu_o}{4 \pi} = 10^{-7} \frac {N}{A^2}</math> est constans magneticus. Circum annum [[1850]] ob labores [[Georgius Stokes|Georgii Stokes]] [[Gulielmus Thomson, baro Kelvin|Guilielmique Thomson]] [[theorema Stokesianum]] inventa fuit,<ref>Vide nota [9] supra.</ref> quae nos sinit transformare legem Biot-Savart ad legem formam differentialem hodiernam post [[Andreas Maria Ampère|Andream Ampere]] nominatam<ref>Haec aequatio legi Biot-Savart aequivalens nominata est post Andream Ampere. Sicut lex Biot-Savart lex Ampere exacta est solum quando fluxiones complexas sunt constantes. Posterius Iacobus Maxwell legem Ampere correxit pro casu fluxionibus variabilibus, ut videat infra.</ref>: :::<math>\nabla \times \vec \mathbf B = \mu_o \vec \mathbf J</math> ubi<math>\vec \mathbf J</math> est [[Fluxio electrica#Fluxionis electricae densitas|densitas fluxionis]] ob filos fluxionem habentes complexos et <math>\vec \mathbf B</math> est campus magneticus universus ex illis fluxionibus. === Opera Michaelis Faraday === [[Fasciculus:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|thumb|175px|left|[[Michael Faraday]].]] [[Fasciculus:M Faraday Lab H Moore.jpg|thumb|200px|[[Michael Faraday]] in suo laboratorio.]] Quamquam ad leges Coulomb et Biot-Savart ascribendas campos magneticos electricosque utimur, [[campus physicus|notio camporum]] per se primitus concepta est a [[Michael Faraday|Michaelo Faraday]], Professore Chemiae in Fulleriano Instituto Regali Britanniarum, qui annos [[1820]]-[[1873]] magnopere physicam electromagneticam chemiamque aggreditur.<ref>Historia Michaelis Faraday a L. Pearce Williams scripta est ''Michael Faraday: A Biography'' (Da Capo Press, 1987, ISBN 0-306-80299-6).</ref> Antea, vires electricas magneticasque putabantur esse [[actio trans distantiam|actiones trans distantias]] virium gravitatis Newtonianarum similes, sed Faraday theoriam protulit omnes vires esse ob campos qui spatium complent. Ad illos campos describendos, Faraday notionem ''lineae camporum'' comminiscit et postea demonstravit lineas magneticas, quae legi Amperi parent et fontes carent, solum per [[spatium]] circulare.<ref>Re vera Faraday ipse dicebat ''lineas viris'' quando exempli gratia de campo magnetico cogitabat. In suo opere "De natura lineae virium" ([[Anglice]]: [http://books.google.com/books?id=Q7sKAAAAIAAJ&pg=PA407&lpg=PA407&dq=on+the+physical+character+of+the+lines+of+force&source=web&ots=bk7DipWnwe&sig=mnAX-svCMRD3UKrYnx_XsWdhxpg#PPA414,M1|"On the physical character of the lines of force"]) nos certiores facit anno [[1852]]: "I cannot conceive curved lines of force without the conditions of ''a physical existence'' in that intermediate space" [emphasis additur].</ref> Applicantes igitur theorema Gauss ad campos magneticos fontes carentes obtinemus legem Gauss magneticam<ref>Vide notam [8] supra.</ref>: :::<math>\nabla \cdot \vec \mathbf{B} = 0</math> Faraday quoque theoriam protulit omnem campum esse idos uni campi universali. Ad hoc hypothesim arguendum quaesivit igitur quomodo transformare inter vires camposque gravitatis, electricitatis, et magnetismi. Et demum Faraday repperit quomodo vim magneticam ad electricam transformare. Campus magneticus commutatus campum electricum creat secundum legem Faraday, quae in forma vectorali-differentiali et in unitatibus [[Systema Internationale|MKSA]] est: :::<math>\nabla \times \vec \mathbf{E} = -\frac{\partial\vec \mathbf{B}} {\partial t}</math> ubi <math>\vec \mathbf E</math> est portio campi electrici a campo magnetico commutante creata.<ref>In commentario laboratoriali, Faraday, die Augusti [[1831]] scripsit: "Have had an iron ring made (soft iron), iron round and 7/8 inches thick and ring 6 inches in external diameter. Wound many coils of copper wire round one half, the coils being separated by twine and calico. . . . Will call this side of the ring A . . . on the other side but separated by an interval was wound wire in two pieces together amounting to about 60 feet in length, the direction being as with the former coils; this side call B . . . continued the contact of A side [primary] with battery but broke and closed alternately contact of B side [secondary] with flat helix. No effect at such times on the needle [of a galvanometer connected to B side]—depends on the change at battery side. Hence is no permanent or peculiar state of wire from B but effect due to a wave of electricity caused at moments of breaking and completing contact at A side. Tried to perceive a spark with charcoal at flat helix junction B side but could find none. Wave apparently very short and sudden." (Qui scriptus adsumptus est ex fonte [13] supra, pag. 182.)</ref> Hoc [[inductantia electromagnetica|inductantiae electromagneticae]] principium utile est basis pro omnibus [[generatrum electricum|generatris]] et [[motrum electricum|motris electricis]]. === Theoria Iacobi Maxwell et opera Henrici Hertz === [[Fasciculus:James-clerk-maxwell 1.jpg|thumb|175px|left|[[Iacobus Maxwell]].]] [[Iacobus Maxwell]], qui Michaelem Faraday maxime miratus est,<ref>Maxwell Michaeli Faraday anno [[1857]] scripsit: "you are the first person in whom the idea of bodies acting at a distance by throwing the surrounding medium into a state of constraint has arisen, as a principle to be actually believed in . . . nothing is clearer than your description of all sources of force keeping up a state of energy in all that surrounds them."</ref> varias camporum electromagneticorum aequationes in systemate rationale postea ''[[aequationes Maxwellianae|aequationes Maxwellianas]]'' appellato ordinavit.<ref>J. C. Maxwell, "A Dynamical Theory Of The Electromagnetic Field", 1865, [http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_1.pdf Pars 1], [http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_2.pdf Pars 2], [http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_3.pdf Pars 3], [http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_4.pdf Pars 4], [http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_5.pdf Pars 5], [http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_6.pdf Pars 6]; Vide etiam analysim modernam ab [http://www.zpenergy.com/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=60 Andre Waser, "On the Notation of Maxwell's Field Equations, 2000], et paginas Anglicas [http://www.victorianweb.org/science/maxwell/maxwell1.html Victorian Web: James Clerk Maxwell] et [[:en:James Clerk Maxwell]].</ref> In [[symmetria]]{{dubsig}} cum Faraday, Maxwell proposuit correctionem ad legem Amperianam necesse esse, in quo campus magneticus commutans campum electricum creat. Forma vectorali unitatibus [[Systemate Internationale|MKSA]] modo scripta, lex Amperiana a Maxwell correcta igitur est: :::<math>\nabla \times \vec\mathbf{B} = \mu_0 \varepsilon_0 \frac{\partial \vec \mathbf{E}} {\partial t} +\mu_0 \vec \mathbf{J} </math> Statim anno [[1861]], Maxwell agnovit hanc correctionem in aliarum aequationum electromagneticarum contextu [[unda electromagnetica|undas electromagneticas]] significare.<ref>Vide pagina 22 in parte III scriptarum suarum anni [[1861]] '[https://web.archive.org/web/20080406182956/http://www.vacuum-physics.com/Maxwell/maxwell_oplf.pdf J. C. Maxwell, "On Physical Lines of Force",The London, Edinburg and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science, Ser. 4, March, April, and May 1861]'.</ref> Quia ex [[Aequationes Maxwellianae|aequationibus Maxwellianis]] in vacuo lucis velocitas variaeque proprietates lucis undis similes praecinitur, Maxwell putabat undas electromagneticas ipsas esse lucem. Demum anno [[1887]], [[Heinrich Rudolf Hertz|Henricus Hertz]] per experimenta ingeniosa electromagneticam lucis naturam confirmavit.<ref>[https://web.archive.org/web/20051122044951/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl334&view=50&frames=0&seq=5 "Electric waves: being researches on the propagation of electric action with finite velocity through space"] Heinrico Rudolph Hertz autore; obtimemus quoque opia per [http://www.amazon.com/dp/1429740361/ Cornell University Library Digital Collections].</ref> === Opera Iosephi Thomson et Hendrici Lorentz === [[Fasciculus:Hendrik Antoon Lorentz.jpg|thumb|200px|[[Hendricus Lorentz]].]] Quamquam [[fulmen|fulminae]] et fluxiones prius investigatae erant, [[natura]] earum aliquanto in dubio manebat. Eratne electricitas fluidus vel particulae vel fluxio ex [[aether (physica)|aethere]]? Per experimenta radios cathodicos investigantes cum lagoenis evacuatis [[Iosephus Ioannes Thomson]] anno [[1897]] tandem indentificavit radios cathodicos et electricitatem compositos esse ex particulis minimis [[onus electricum|onus]] negativum [[massa]]mque habentibus quas hodie appellamus [[electron]]es,<ref>Vide [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/thomson-bio.html Lectura Praemii Nobeliani Iosephi Thomson] ubi describit suam identificationem existentiae electronis.</ref> nomen anno [[1881]] a Georgio Johnstone Stoney propositum pro minima onus electrici quantitate.<ref>G. Stoney, "On The Physical Units of Nature," Phil.Mag. 11, 381-391, 1881.</ref> Ad argumentum Iosephi Thomson confirmandum, [[Robertus A. Millikan]] anno [[1909]] onus electricum electronis diligenter metitur et determinavit:<ref>Vide [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html Lectura Praemii Nobeliani Roberti Millikin] ubi describit quomodo onus elecronis meditur.</ref> :::<math>q_{electron} = -e = -1.6 \times 10 ^{-19} C</math>. Antea, omnes leges physicae interpretatae erant ex perspectiva virium inter corpora tangibilia vel inter [[corpus|corpora]] et [[aether (physica)|aetherem]], sed annos [[1890]]-[[1905]] physici conantur leges interpretare ex perspectiva virium inter particulas ''elementarias'' vel ''subatomicas'' sicut electrones quae materiam tangibilem constituent. Eos annos [[Hendricus Lorentz]] hypothesim facit omnes fluxiones electricas esse ob particularum onus habentium motum et proposuit [[Aequatio Lorentziana|legem Lorentzianam]] vim electromagneticam dare in eas particulas elementarias.<ref>Vide [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/lorentz-bio.html Lectura Praemii Nobeliani Hendrici Lorentz].</ref> In unitatibus [[Systema Internationale|MKSA]], sua lex est: :::<math>\vec \mathbf{F} = q (\vec \mathbf{E} + \vec \mathbf{v} \times \vec \mathbf{B})</math> ubi <math>\vec \mathbf v</math> est particulae elementariae onus ''q'' habentis [[velocitas]] momentanea relativa [[aether (physica|aetheri]] immobili. Sua theoria electronica multas materiae proprietates fideliter praecinit inclusas eas ''relativisticas,'' e.g., inter alia, [[contractionem Fitzgerald-Lorentz]].<ref>G. F. Fitzgerald, "The ether and the earth's atmosphere," Science 13, 390, 1889; H. A. Lorentz, [http://www.historyofscience.nl/search/detail.cfm?pubid=615&view=image&startrow=1 "Electromagnetic phenomena in a system moving with any velocity smaller than that of light"], 6, 1903-1904, pp. 809-831, 1904.</ref> === Theoria relativitatis, effectum photoelectricum et opera Alberti Einstein === [[Fasciculus:Einstein1921 by F Schmutzer 2.jpg|thumb|[[Albertus Einstein]].]] Hendricus Lorentz in sua theoria electromagnetica postulabat [[systema coordinatorum]] existere [[aether (physica)|aetheri immobili]] affixa, sed anno [[1903]] Lorentz invenit omnes [[transformationes Lorentzianae|transformationes coordinatorum]] inter [[systema coordinatorum|systemata inertialia]] asservare totas aequationes Maxwellianas sine quaquam commutatione. <ref>Vide notae [24] et [25] supra.</ref> Sua theoria deprehensionem aetheris absolute vetabat. [[Celeritas luminis|Celeritas lucis]], exempli gratia, videtur identica{{dubsig}} in omnibus systematibus coordinatorum inertialibus. Tandem anno [[1905]] [[Albertus Einstein]] comperit sola duo axiomata satis et necesse esse ad transformationes Lorentz derivandas<ref>[http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/www/ A. Einstein, "Zur Elektrodynamik bewegter Körper", Annalen der Physik 17, 891-921, 1905.]</ref>: [[principium relativitatis]] a [[Galilaeus Galilaei|Galilaeo Galilaei]] primitus formulatum<ref>Galilaeus Galilei, "Discorsi e dimostrazioni matematiche intorno a due nuove scienze attenenti alla meccanica," Nederlandia, 1638; vide etiam paginam Anglice [[:en:Galileo's Ship.]]</ref> et constantia celeritatis lucis in omnibus systematibus coordinatorum inertialibus ab [[Experimentum Michelson-Morley|Alberto Michelson et Eduardo Morlei]] anno [[1887]] rescita.<ref>[https://web.archive.org/web/20150715063415/https://www.aip.org/history/gap/PDF/michelson.pdf A. A. Michelson and E.W. Morley, Philos. Mag. S.5, 24 (151), 449-463, 1887].</ref> Demum Einstein statuit [[relativitas specialis|theoriam relativitatis specialis]] demonstrando transformationes Lorentz fundamentaliores esse quam aequationes Maxwellianae et monstrando varias emendationes [[mechanica Newtoniana|mechanicae Newtonianae]] necesse esse.<ref> [http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/E_mc2/www/ A. Einstein, "Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energiegehalt abhängig?", Annalen der Physik 18, 639-641, 1905]; Et vide [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-bio.html Lectura Praemii Nobeliani Alberti Einstein, "Fundamental Ideas and Problems of the Theory of Relativity."]</ref> Ex illa perspectiva relativistica campus magneticus ex campo electrico naturaliter oritur ob systematis coordinatorum motum. Quia Lorentz monstraverat nemo aetherem deprehendere posse, Einstein abnuit postulare aetherem existire et potius demonstavit lucem compositum esse ex [[photon]]ibus quae particulae pro motu suo aetherem non requirunt.<ref>[https://web.archive.org/web/20080423195339/http://dbserv.ihep.su/~elan/src/einstein05/eng.pdf A. Einstein, "Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt", Annalen der Physik 17, 132–148, 1905.]</ref> Secundum [[theoria photonica Einstein-Planck|theoriam Einstein photonicam]] [[energia]] ''E'' photonis est: :::<math>E = h f</math> ubi ''f'' est [[frequentia]] undae electromagneticae associatae et constans [[Maximilianus Planck|Planckis]] <math>h = 6.626 \times 10^{-34} Js</math>. Notio [[photon]]ium multas res explicabat, effectum photoelectricum ab [[Heinrich Rudolf Hertz|Hendrice Hertz]] et [[Philippus Lenard|Phillippe Lenard]] repertum inclusum.<ref>P. E. A. Lenard, Ann. Pkysik, 8, 149, 1902; vide etiam [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/lenard-bio.html lectura Praemii Nobeliani Phillippi Lenard].</ref> === Theoria camporum quantica === [[Fasciculus:Paul Dirac, 1933, head and shoulders portrait, bw.jpg|thumb|175px|left|[[Paulus Dirac]].]] Imprimis Einstein negabat aetherem existire, sed mox circum annum [[1920]] Einstein ipse invenit ideam aetheris necesse esse pro una [[relativitas generalis|theoria relativitatis generalis]] satisfactoria cum interactionibus localibus et sine [[actiones trans distantias|actionibus trans distantias]]. <ref>[https://web.archive.org/web/20070419024649/http://www.tu-harburg.de/rzt/rzt/it/Ether.html A. Einstein, "Aether and the theory of Relativity" University of Leyden, Germany, 1920].</ref> Einsteini aether simpliciter erat sedes campi electromagnetici gravitatisque et compositum erat nec ex materia nec ex partibus positionem distinctam habentibus. Mox quoque post experimentum Geiger-Marsden,<ref>[https://web.archive.org/web/20080102232956/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/GM-1909.html H. Geiger and E. Marsden "On a Diffuse Reflection of the α-Particles," Proceedings of the Royal Society, Series A 82, 495–500, 1909.]</ref> physicus [[Ernestus Rutherford]] invenit theoriam Maxwellianam Lorentzianamque insatis esse ad electrones in atomos discribendam quia cum sola ea theoria electrones in [[nucleus atomi|nucleum]] cadendum sunt.<ref>[https://web.archive.org/web/20080114190208/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Rutherford-1911/Rutherford-1911.html E. Rutherford, "The Scattering of α and β Particles by Matter and the Structure of the Atom," Philosophical Magazine, Series 6 21: 669–688, 1911.]</ref> Ergo [[mechanica quantica]] nascitur ut nova principia reperiantur.<ref>[https://web.archive.org/web/20060201234749/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Bohr/Bohr-1913a.html N. Bohr, "On the Constitution of Atoms and Molecules," Philosophical Magazine, Series 6, Bol. 26. pg. 1-25, 1913]; Vide etiam [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1933/schrodinger-bio.html Lectura Praemii Nobeliani Ervinis Schrodinger].</ref> [[Paulus Dirac]], cuius magnum opus ''Principia Mechanicae Quanticae'' ([[Anglice]] ''The Principles of Quantum Mechanics'') anno [[1930]] divulgatum est,<ref>P. A. M. Dirac, "The Principles of Quantum Mechanics," Oxford University Press, 1st edition 1930; quarta edition 1982. ISBN 0-19-852011-5; confer etiam theoriam photonicam Einsteinis citata in nota 31 supra.</ref> primam theoriam [[electrodynamica quantica|electrodynamicae quanticae]] creavit in quo photones repraesentant minimas quantitates energiae quas campus electromagneticus dat et capit. Qui, photonicam Einsteinis notionem per suam doctrinam explicans, comperit energias possibiles{{dubsig}} in campo electromagnetico esse: :::<math>E_n = h f \left( n+\frac {1} {2} \right) </math> ubi ''n'' est numerus integrus photonium in campo electromagnetico. Postmodo [[Ricardus Feynman|Richardus Feynman]], [[Freeman Dyson]], [[Julianus Schwinger]], et [[Sin-Itiro Tomonaga]] theoriam [[electrodynamica quantica|electrodynamicae quanticae]] annos [[1940]] magnopere promoverunt creando primam theoriam adusque satisfactoriam in quo [[electron]]es, [[positron]]es, et [[photon]]es ex [[aether (physica)|aethere]] (sive campo quantico) creantur et delentur.<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/ Lecturae Praemii Nobeliani Ricardi Feynman, Julianique Schwinger et Sin-Intiri Tomonagae.]</ref> Itaque physici inveniunt particulis opus esse et campi et aetheri ut eorum vires fiantur. Differentia inter suam aetherem et Lorentzianam in status motus non potendo constabat. Dirac habetur conditor electrodynamicae quanticae, primus qui id vocabulo usus est. Notionem polarizationis vacui [[decennium 194|decennio 194]] ineunte introduxit.<!-- Suus [[liber]] ''Principles of Quantum Mechanics,'' ('Principia Mechanicae Quanticae'), anno 1930 editum, est lapis<!- -landmark- -> in [[historia scientiae]].<!- - It quickly became one of the standard textbooks on the subject and is still used today.- -> Anno 1931, Dirac probavit existentiam singuli monopoli magnetici in [[universum|universo]] satis esse ad explicandam observatam oneris electrici quantizationem.<!- -This proposal received much attention, but there is to date no convincing evidence for the existence of magnetic monopoles.- -> [[Fasciculus:Niels Bohr.jpg|thumb|[[Nicolaus Bohr]].]]--> == Unitates in aequationibus electromagneticis == Omnes [[mensura metrica|systemata mensurae metrica]] basim habent in unitatibus [[metrum|metri]], [[chiliogramma]]tis et [[secundum|secundi]], qui sunt usitati. Differentes autem systemata fieri possunt, in cuius definitione aequationes electromagneticae pars maior habent. === Systema Unitatium Hodiernum MKSA === [[Systema Internationale|Systema metricum Internationale]] (sive SI sive MKSA) circum annum [[1960]] creata<ref>[http://www.bipm.org/en/si/ Bureau International des Poids et Mesures]; </ref> habet unitates cuius magnitudines pro mensura laboratoriale sunt utiles. Inter suas unitates principales sunt: [[metrum]] (m), [[chiliogramma]] (kg), [[secundum]] (s), et [[Amperium]] (A).<ref>Aliae unitates primarias sunt [[Kelvin]] (K), [[Moles (unitas)|Moles]] (mol), et [[Candela]] (cd). Unitates secundarias sunt, exempli gratia, de superficie metrum quadratum (m²), de volumine metrum cubicum (m³) de vire Newtonium (N = kg m/s²), et de tensio electrico Voltium (V = N m/A s).</ref> Fluxionis electricae unitas [[Amperium]] definitur postulando constantem magneticum in legem Biot-Savart esse accurate :::<math> \frac {\mu_o}{4 \pi} = 10^{-7} \; \frac {kg \; m}{A^2 \; s^2}</math>. Oneris electrici unitas [[Coulomb (unitas)|Coulombium]] tunc ex fluxionis unitate Amperio definitur sicut quantum oneris electrici in unum secundum movet si fluxio electrica est unum Amperium, e. g. <math> C = A \cdot s </math>. Unitas campi magnetici ''Tesla'' (T) quoque definitur ut :::<math>Tesla = \frac{N}{A \; m} = \frac{kg}{A \; s^2} </math> et ut vis Lorentz scripta sit :::<math>\vec \mathbf{F} = q (\vec \mathbf{E} + \vec \mathbf{v} \times \vec \mathbf{B})</math>. === Systema Unitatium Antiguum Gaussianum CGSF === [[Systema metricum Gaussianum]] (sive Gaussianum sive CGSF) est antiguum [[systema]] circum annum [[1874]] creatum.<ref>[http://www.bipm.org/en/si/history-si/ De historia Systematis Internationalis] </ref> Multi physici etiam hodie systema Gaussianum malunt quia id habet unitates identicas{{dubsig}} pro campis magneticis et campis electris, quod est magis utile ad theoriam electromagneticam relativisticamque describendam. [[Systema metricum Gaussianum|Systema Gaussianum CGSF]] [[sex]] unitates primarias habet; <ref>Aliae primariae sunt [[Kelvin]] (K) et [[Moles (unitas)|Moles]] (mol). Unitates secundarias sunt, per exemplos, de superficie centimetrum quadratus (cm²), de volumine centimetrum cubicum (cm³), de vire [[dynium]] (dyn = gcm/s²), et de tensio electrico statvoltium (statV = dyn cm/Fr).</ref> inter principales earum sunt: [[centimetrum]] (cm), [[gramma]] (g), [[secundum]] (s), et [[Franklin]] (Fr). Oneris electrici unitas [[Franklin]] (appellata quoque ''esu'' pro "electrostatica unitate") definitur postulando constantem electricam in legem Coulomb esse accurate :::<math> \frac {1}{4 \pi \epsilon_o} = 1 \; \frac {dyn \; cm^2}{Fr^2} = 1 \; \frac {g \; cm^3}{Fr^2 \; s^2}</math> et unitas fluxionis est igitur ''Fr/s.'' Etiam unitas campi magnetici ''Gauss'' (G) :::<math>Gauss = \frac{dyn}{Fr} = \frac{g \; cm}{Fr \; s^2}</math> definitur ut campus electricus commensurabilis cum campo magnetico sit, et vis Lorentziana scripta sit :::<math>\vec \mathbf{F} = q (\vec \mathbf{E} + \vec \frac {\mathbf{v}}{c} \times \vec \mathbf{B})</math> ubi ''c'' est [[celeritas lucis]]. Ob eam definitionem, [[aequationes Maxwellianae]] in formam simpliorem tranformantur atque lex Ampere a Maxwell correcta simpliciter fit: :::<math>\nabla \times \vec\mathbf{B} = \frac {1}{c} \frac{\partial \vec \mathbf{E}} {\partial t} + \frac {4 \pi} {c} \vec \mathbf{J} </math> == Notae == <references /> == Fontes == * Gillispie, Charles C., ed. [[1970]]-[[1980]]. ''Dictionary of Scientific Biography.'' 16 vol. Novi Eboraci: Charles Scribner and Sons. ISBN 0-684-10114-9. + Supplement II, ed. Frederic Lawrence Holmes, 2 vols., 1990. ISBN 0-684-16962-2. * Griffiths, David J. [[1998]]. ''Introduction to Electrodynamics.'' Ed. 3a. Prentice Hall. ISBN 0-13-805326-X. * Jackson, John David. [[1975]] ''Classical Electrodynamics.'' Editio 2a. Novi Eboraci: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-43132-X. * Mottelay, Paul FLeury. [[1922]]. ''Bibiographical History of Electricity and Magnetism.'' Richard Clay & Sons, Ltd. ISBN 1-888262-54-0. * Purcell, Edward M. [[1985]]. ''Electricity and Magnetism.'' Berkeley Physics Course Volume 2, Second Edition. Bostoniae: McGraw Hill. ISBN 0-07-004908-4. == Nexus externi == * Paginae Anglice [[:en:Maxwell's Equations|"Maxwell's Equations"]] et [[:en:Electromagnetism|"Electromagnetism"]] {{CommuniaCat|Electromagnetism|physicam electromagneticam}} [[Categoria:Paginae mensis]] [[Categoria:Physica]] o0oh3hdgt26f9f5i794t3y69xq1nb6p 0 32761 3997990 3986209 2026-10-30T02:21:17Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997990 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} [[Fasciculus:Shortwave Radio.jpg|300px|thumb|Radiophonum undae brevis accepiendae potis.]] '''Radiophonia'''<ref name=NSLO>Ebbe Vilborg, ''Norstedts svensk-latinska ordbok'', editio secunda, 2009.</ref> sive '''ars radiophonica'''<ref name=NSLO/> est [[technologia]] qua enuntiationes, in primis [[homo|hominum]] voces, per undas radiophonicas transferre licet. Radiis electromagneticiis modo proprio mutandis, ceu amplitudine sive numero agitationum, indicia portari possunt. Cum [[unda radioelectrica|undae radioelectricae]] [[conductorium]] accesserunt, campis agitantibus in conductorio fluentum alternum incitantur, quod observari potest atque in [[sonus|sonum]] sive notitias alias converti. ==Series radiophonicae== ===Unda media=== Series nomine unda media vocantur quae per [[spectrum electromagneticum]] intra frequentias 535 usque ad 1705 chiliohertziorum signa emittit. Haec frequentiarum series etiam AM consuetudine appellatur, quia technologia modulationis amplitudinis adhibetur ad emissiones mittendas et accipiendas. [[Nox|Nocte]] quam interdiu emissiones intra undam mediam ulterius transgredi possunt, quod interdie per undam terrestrem sed nocte per caelestem currunt. Quae modulatione amplitudinis utuntur, sunt, sensu stricto, gradualitates sive genera [[tres|tria]]: unda minor, unda media, unda brevis. ===Unda brevis=== Series nomine unda brevis vocantur quae per spectrum electromagneticum intra frequentias 3 usque ad 30 megahertziorum signa emittit. Quoniam quam superiores tam breviores [[unda electromagnetica|undae electromagneticae]] fiunt, haec series fraquentiarum, quam unda media superior, sic vocatur nomine brevis. Quoniam undae breves Iontosphaera resonantur, quo aggredi nequeant locus in orbe terrarum est nullus. Quae res emittendi nomine unda caelestis appellatur. Accipiendarum facultas per undam brevem emissionum in aeris statu mutationibusque persaepe consistit. Norma exstat, per exemplum, qua frequentiae die superiores nocteque inferiores quam 12 megahertziorum melius accipi soleant. Eius rei causa sic afferatur, ut interdie intra Ionosphaerae partem quandam [[atomus|atomi]] in electronia fragantur solis photoniis. Itaque frequentiae quam 12 [[Hertz|megahertziorum]] inferiores longe transgredi non possunt. === Frequentiae Modulatio (FM) === Frequentiae Modulatio technologia est qua emissiones magna cum soni fidelitate transmittantur. Hoc modus emissionis hodie habetur gratiosus soni fidelitatis causa praesertim ad musicam emittendam. == Genera Radiophonorum == [[Fasciculus:Philco cathedral radio.jpg|left|thumb|Radiophonum Tubulare a societate Philco confectum anno [[1931]].]] === Radiophona tubularia === Radiophona tubularia tubulis aeris vacuis conficiuntur. Hoc genus radiophoni tubulis utitur vitreis ut signa amplificentur atque audiantur. Pleraque radiophona prae anno 1960 hanc signorum amplificandorum causa applicabant technologiam. Signa cum amplificata sunt, ea transportantur ad echea, quae sonum eiciunt. Radiophonia primum tubularia modo undam mediam ac nonnumquam undam brevem habere consueverunt. Technologia frequentiae modulationis in vulgus adventa, tum hanc seriem radiophona incluserunt. ===Radiophona transistorialia=== [[Fasciculus:Sony-walkman-srfs84s 0001.JPG|thumb|Radiophonum transistoriale quod SONY ad [[commercium]] introduxit anno [[2001]].]] Anno [[1960]], [[Sony]], mercatoria domus, radiophona transistorialia venumdare coepit. Recentes hae fabricae technologiam transistrorum contribuerunt ad rationem radiophonorum fabricandorum. Ante [[transistrum]] inventum, confectores radiophonorum plerumque tubulis [[vitrum|vitreis]] usi erant. Transistro ita adhibito, radiophona construi magnitudine minora ac duriora munitione quam prius possunt. Tum demum radiophona fiebant gestabilia. Haec antea, cum portari posse referantur, tamen erant paene ampliora quam plerique portare volebant {{NexInt}} *[[Antenna (radiophonia)]] *[[Codex Morsianus]] *[[Dies mundialis radiophoniae]] *[[Alexander Popov]] *[[Radiophonum]] *[[Statio radiophonica]] *[[Telecommunicatio]] ==Notae== <references/> == Fontes == === Bibliographia === * Aitkin, Hugh G. J. [[1985]]. ''The Continuous Wave: Technology and the American Radio, 1900-1932.'' Princeton University Press. * Anderson, Leland I., ed. [[1986]], "[http://www.tfcbooks.com/mall/more/436ntpr.htm John Stone Stone, Nikola Tesla's Priority in Radio and Continuous-Wave Radiofrequency Apparatus]." ''The AWA Review,'' 1, 24 paginae. * [[Asa Briggs|Briggs, Asa]]. [[1961]]. ''The History of Broadcasting in the United Kingdom.'' Oxford University Press. * {{cite book | last = Buga | first = N. | coauthors = Falko A., Chistyakov N. I. | editor = Chistyakov N. I. | others = Conversus ex Russico a Boris V. Kuznetsov | title = Radio Receiver Theory | url = https://archive.org/details/n.-i.-chistyakov-radio-receiver-theory-mir-1990 | year = [[1990]] | publisher = Mir Publishers | location = Moscuae | isbn = 5-03-001321-0 | postscript = &nbsp;&nbsp;First published in Russian as «Радиоприёмные устройства» }} * Cockaday, L. M. [[1922]]. [http://books.google.com/books?id=8x5IAAAAIAAJ Radio-telephony for everyone; the wireless: how to construct and maintain modern transmitting and receiving apparatus]. Novi Eboraci: Frederick A. Stokes. * Da Silva, E. [[2001]]. High frequency and microwave engineering. Oxford: Butterworth-Heinemann. * [[Ioannes Dunning (scriptor)|Dunning, John]]. [[1998]]. ''On the Air. The Encyclopedia of Old-Time Radio''. Novi Eboraci, Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-507678-8 * Ewbank, Henry, et Sherman P. Lawton. [[1952]]. ''Broadcasting: Radio and Television.'' Harper & Brothers. * Fisher, Marc. [[2007]]. ''Something In The Air: Radio, Rock, and the Revolution That Shaped A Generation.'' Novi Eboraci: Random House. * Hausmann, E., Goldsmith, A. N., Hazeltine, L. A., Hogan, J. V. L., Morecroft, J. H., Canavaciol, F. E., et al. [[1922]]. [http://books.google.com/books?id=6qFRAAAAMAAJ Radio phone receiving; a practical book for everybody]. Novi Eboraci: D. Van Nostrand. * Lauer, H., & Brown, H. L. [[1920]]. [http://books.google.com/books?id=zhdDAAAAIAAJ Radio engineering principles]. Novi Eboraci: McGraw-Hill book company. * Lewis, Tom. [[1991]]. ''Empire of the Air: The Men Who Made Radio.'' Ed. 1a. Novi Eboraci: E. Burlingame Books. ISBN 0-06-018215-6.<!-- "[[Empire of the Air: The Men Who Made Radio]]" (1992) by [[Ken Burns]] was a PBS documentary based on the book.--> * Maclaurin, W. Rupert. [[1949]]. ''Invention and Innovation in the Radio Industry.'' Macmillan. * Mills, J. [[1917]]. [http://books.google.com/books?id=TZREAAAAIAAJ Radio communication, theory and methods, with an appendix on transmission over wires]. Novi Eboraci: McGraw-Hill. * Ray, William B. [[1990]]. ''FCC: The Ups and Downs of Radio-TV Regulation.'' Iowa State University Press. * Rohde, Ulrich L., et Jerry Whitaker. [[2001]]. ''Communications Receivers.' Ed. 3a. Novi Eboraci: McGraw Hill. ISBN 0-07-136121-9. * Russo, Alexander. [[2010]]. ''Points on the Dial: Golden Age Radio Beyond the Networks.'' Duke University Press. * Scannell, Paddy, et David Cardiff. [[1991]]. ''A Social History of British Broadcasting.'' Vol. 1, 1922-1939. Basil Blackwell. * Schwoch, James. [[1990]]. ''The American Radio Industry and Its Latin American Activities, 1900-1939.'' University of Illinois Press. * Sewall, C. H. [[1904]]. [http://books.google.com/books?id=3hZDAAAAIAAJ Wireless telegraphy: its origins, development, inventions, and apparatus]. Npvo Eboraci: D. Van Nostrand. * Smith, Clint, et Curt Gervelis. [[2003]]. [http://books.google.com/books?id=nZAVGBoPevUC&pg=PA25&lr=&as_brr=3&ei=F4-sSKuzO6XmtgO4393BBA&sig=ACfU3U0g0vtYCOzP0LCCzdRfr7bgKwvTNg#PPA24,M1 Wireless Network Performance Handbook.] McGraw-Hill Professional. ISBN 0-07-140655-7. * [[Christopher H. Sterling|Sterling, Christopher H.]], et Michael C. Keith, eds. [[2004]]. ''Encyclopedia of Radio.'' 3 voll. Novi Eboraci, Londinii: Dearborn * White, Llewellyn. [[1947]]. ''The American Radio.'' Sicagi: University of Chicago Press. === Interrete === ;Generalia * {{dmoz|Arts/Radio}} * [http://www.theatlantic.com/issues/98jan/radio.htm "It's Radi-O!] Commentarium a [[Ricardus Rubin (scriptor)|Ricardo Rubin]], ''The Atlantic Monthly'', Ianuario, apud www.theatlantic.com ;Historia * U.S. Supreme Court, "''[http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=us&vol=320&invol=1 Marconi Wireless Telegraph co. of America v. United States]''." 320 U.S. 1. Nos. 369, 373. Argued 9–12 April 1943; iudicatus 21 Iunii 1943; apud caselaw.lp.findlaw.com * "''[http://www.buzzle.com/articles/history-of-radio-who-invented-the-radio.html Who Invented Radio]?''" apud www.buzzle.com * [https://web.archive.org/web/20080509060133/http://history.sandiego.edu/GEN/recording/radio.html "Steven Schoenherr's History of Radio,"] apud history.sandiego.edu * [http://www.oldradio.com/toc.htm "The Broadcast Archive - Radio History on the Web!] apud www.oldradio.com * [http://www.broadcasting-history.ca "Canadian Communications Foundation - The History on Canadian Broadcasting - 1920 onward,"] apud www.broadcasting-history.ca * [http://earlyradiohistory.us "United States Early Radio History -1897 to 1927,"] apud earlyradiohistory.us * [https://web.archive.org/web/20071211124434/http://www.vk2bv.org/museum/ "Historic Radios from Around the World at Kurrajong Radio Museum, Australia,"] apud www.vk2bv.org ;Antiquitates<!--antiques--> * [https://web.archive.org/web/20051123180159/http://invention.smithsonian.org/resources/fa_clark_index.aspx "George H. Clark Radioana Collection, ca. 1880 - 1950,"] apud invention.smithsonian.org * [https://web.archive.org/web/19990209121914/http://members.aol.com/djadamson/arp.html "A gallery of Antiques from the 1920s to the 1960s,"] apud members.aol.com ;Res technicae * [http://www.ntia.doc.gov/osmhome/allochrt.pdf Radio Frequency Chart,] [[National Telecommunications and Information Administration]], apud www.ntia.doc.gov * [https://web.archive.org/web/20080107072034/http://www.iateacher.com/Lesson%206/L6P1-Title.htm "Interactive Explanation of Radio Receiver Construction,"] apud www.iateacher.com * [http://electronics.howstuffworks.com/radio.htm Radio,] apud electronica.howstuffworks.com * [https://web.archive.org/web/20120416031853/http://www.allstar.fiu.edu/aero/vor.htm "VOR Basic Information,"] apud www.allstar.fiu.edu * [http://home.comcast.net/~phils_radio_designs/ "Dr. Phil's Receiver Designs, Single-Triode and Single-Transistor Regenerative Radio Designs,"] apud home.comcast.net * [http://www.eetimes.com/design/microwave-rf-design/4228582/How-to-design-a-traditional-radio?Ecosystem=microwave-rf-design "How to design a traditional radio,] a Natalian Zhai, Silicon Labs, apud www.eetimes.com ;DX * [http://www.bdxc.org.uk "The British DX Club,"] apud www.bdxc.org.uk * [http://www.worldofradio.com/ "World of Radio,"] programma radiophonicum [[DX]] a [[Glenn Hauser]], apud www.worldofradio.com == Nexus externi == {{Commonscat|Radio|radiophoniam}} {{Wiktionary|radio}} [[Categoria:Radiophonia|!]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Technologia}} onye49nr32xdzce82bpg3vx0hp7zgzy 0 33195 3997905 3976917 2026-10-29T16:13:10Z LilyKitty 18316 de familia et vita 3997905 wikitext text/x-wiki [[Imago:Solidus ValentinianIII-wedding.jpg|thumb|300px|[[Solidus (moneta)|Solidus]] qui celebrat matrimonium Valentiniani cum [[Licinia Eudoxia]], filia [[Theodosius II|Theodosii II]]. Retro Valentinianus III, Licinia Eudoxia et Theodosius II]] '''Flavius Placidus Valentinianus,''' appellatus '''Valentinianus III''' ([[Ravenna]]e natus die [[2 Iulii]] [[419]]; [[Roma]]e necatus est die [[16 Martii]] [[455]]), fuit [[imperator]] [[Imperium Romanum Occidentale|imperii Romani parte ad occidentem solem vergenti]] ab anno [[425]] usque ad [[mors|mortem]]. == Familia == Pater eius [[Constantius III]], qui anno [[421]] brevi tempore imperator Occidentis erat, et mater [[Aelia Galla Placidia]], filia [[Theodosius I|Theodosii I]] imperatoris. Sororem habuit [[Iusta Grata Honoria|Iustam Gratam Honoriam]]. Anno [[437]] Valentinianus [[Licinia Eudoxia|Liciniam Eudoxiam]] in [[matrimonium]] duxit, filiam [[Theodosius II|Theodosii II]] et [[Aelia Eudocia|Aeliae Eudociae]]. Habuerunt filias duas, [[Eudocia]]m et [[Placidia]]m. == Vita == Die [[23 Octobris]] [[423]] Valentinianus quinque annos natus a consobrino [[Theodosius II|Theodosio II]] [[Thessalonica]]e ''Caesar'' nominatus est. Eodem die anno [[425]] sex annos natus a consobrino [[Roma]]e ''Augustus'' nominatus est. Ad annum [[437]] mater pro eo imperium occidentale rexit, deinde autem [[Flavius Aetius]] magister militum maximam [[auctoritas|auctoritatem]] et potentiam habuit. Die [[21 Septembris]] [[454]] autem Valentinianus magistrum militum sua ipsius manu in senatu necavit. Sed paucis mensibus post imperator ipse a sectatoribus Aetii necatus est. ==Nexus externus== {{Communia|Flavius Placidius Valentinianus|Valentinianum III}} * [https://web.archive.org/web/20150924114356/http://www.roman-emperors.org/valenIII.htm De Valentiniano III] Biographia a Raphael W. Mathisen scripta in "De Imperatoribus Romanis" {{Ling|Anglice}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Flavius Castinus]] et [[Flavius Victor (consul 424)|Flavius Victor]]| annus= 425<br />cum<br />[[Theodosius II|Imp. Caesare Flavio Theodosio Augusto]] XI| successores=[[Theodosius II|Imp. Caesar Flavius Theodosius Augustus]] XII et [[Valentinianus III|Imp. Caesar Flavius Placidus Valentinianus Augustus]] II}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Theodosius II|Imp. Caesar Flavius Theodosius Augustus]] XI et [[Valentinianus III|Flavius Placidus Valentinianus Caesar]]| annus= 426<br />cum<br />[[Theodosius II|Imp. Caesare Flavio Theodosio Augusto]] XII| successores=[[Flavius Hierius]] et [[Flavius Ardaburius]]}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Flavius Florentius (consul 429)|Flavius Florentius]] et [[Flavius Dionysius]]| annus= 430<br />cum<br />[[Theodosius II|Imp. Caesare Flavio Theodosio Augusto]] XIII| successores=[[Flavius Anicius Auchenius Bassus]] et [[Flavius Antiochus]]}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Flavius Ardaburius Asparus]] et [[Flavius Areobindus]]| annus= 435<br />cum<br />[[Theodosius II|Imp. Caesare Flavio Theodosio Augusto]] XIV| successores=[[Flavius Anthemius Isidorus]] et [[Flavius Senator]]}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Theodosius II|Imp. Caesar Flavius Theodosius Augustus]] XVII et [[Flavius Festus]]| annus= 440<br />cum<br />[[Anatolius (consul 440)|Anatolio]]| successores=[[Flavius Taurus Seleucus Cyrus]] ''(sine collega)''}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Theodosius II|Imp. Caesar Flavius Theodosius Augustus]] XVIII et [[Flavius Caecina Decius Aginatius Albinus]]| annus= 445<br />cum<br />[[Flavius Nomus|Flavio Nomo]]| successores=[[Flavius Aetius]] III et [[Quintus Aurelius Symmachus (consul 446)|Quintus Aurelius Symmachus]]}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Flavius Astyrius]] et [[Flavius Florentius Romanus Protogenes]]| annus= 450<br />cum<br />[[Gennadius Avienus|Gennadio Avieno]]| successores=[[Marcianus|Imp. Caesar Flavius Marcianus Augustus]] et [[Valerius Faltonius Adelfius]]}} {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores=[[Flavius Aetius (consul 454)|Flavius Aetius]] et [[Flavius Studius]]| annus= 455<br />cum<br />[[Anthemius (imperator)|Flavio Procopio Anthemio]]| successores=[[Flavius Iohannes]] et [[Flavius Varanes]]; ''(Romae)'' [[Avitus (imperator)|Imp. Caesar Flavius Eparchius Avitus Augustus]] }} {{bio-stipula}} {{Imperatores Romani}} [[Categoria:Imperatores Romani]] [[Categoria:Nati 419]] [[Categoria:Mortui 455]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Theodosius II]] ftz7iytp7ps75x5x3kgdae1cw82e4c8 0 35218 3997998 3632927 2026-10-30T04:07:47Z Lauretano 70725 3997998 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Lionhardus Ciampa''' (natus in [[Colles Orientales|Collibus Orientalibus]] [[Bostonia Orientalis|Bostoniae Orientalis]] die [[17 Ianuarii]] [[1971]]) est [[compositor]], [[organista]], [[pianista]], et [[auctor]] [[Civitates Foederatae|Americanus]]. Munere magistri musicae fungitur in Ecclesia Dominae Nostrae Angelorum [[Vigornia (Massachusetta)|Vigorniae Massachusettae]], ubi Scholam Cantorum dirigit. Praeterea Scholam Cantorum Ecclesiae Sancti Ioannis, etiam Vigorniae, dirigit.<ref>https://www.worcestermag.com/story/entertainment/music/2023/06/06/mechanics-hall-composer-in-residence-leonardo-ciampa-debuts-new-works/70278368007/</ref> Ab anno MMXV titulum Magistri Cappellae Honorarii apud Basilicam Sancti Ubaldi [[Iguvium|Iguvii]], in Italia, gerit. Annis MMXXI–MMXXIII etiam compositor in residentia apud Aulam Mechanicorum Vigorniae fuit. Ut organista, plus quam duodecies per Italiam, Austriam, Germaniam Helvetiamque iter fecit, concentus organisticos edens. Scriptor quoque, primam praeclarissimi compositoris sacerdotisque [[Laurentius Perosi|Laurentii Perosi]] biographiam lingua Anglica conscriptam edidit. Scripsit etiam librum gravem de [[Beniaminus Gigli|Beniamino Gigli]], [[tenor]]e Italico celeberrimo. == Opera == Ciampa de [[historia]] et praecipue de [[historia]] [[musica]]e scripsit: * [[2005]]. ''The Twilight of Belcanto.'' AuthorHouse. Editio secunda. ISBN 1-4184-5956-9. * [[2006]]. ''Don Lorenzo [[Perosi]].'' AuthorHouse. ISBN 1-4259-3440-4. * [[2014]]. ''[[Beniaminus Gigli|Gigli]].'' AMW Press. ISBN 9780359586288 == Nexus externi == * [http://www.leonardociampa.com/ Situs interretialis Ciampa proprius.] {{Lifetime|1971||Ciampa, Lionhardus}} [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Compositores classici saeculi 20]] [[Categoria:Compositores classici saeculi 21]] [[Categoria:Incolae Massachusettae]] [[Categoria:Institutum Technologiae Massachusettense]] [[Categoria:Musici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Musicologi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] 65dmuluubxckxg86mkehvl6g63lj94z 3998059 3997998 2026-10-30T11:52:19Z IacobusAmor 1163 ~ 3998059 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Lionhardus Ciampa''' (natus in [[Colles Orientales|Collibus Orientalibus]] [[Bostonia Orientalis|Bostoniae Orientalis]] die [[17 Ianuarii]] [[1971]]) est [[compositor]], [[organista]], [[pianista]], et [[auctor]] [[Civitates Foederatae|Americanus]]. Munere [[magister musicae|magistri musicae]] fungitur in Ecclesia Dominae Nostrae Angelorum [[Vigornia (Massachusetta)|Vigorniae Massachusettae]], ubi scholam cantorum dirigit. Praeterea scholam cantorum Ecclesiae Sancti Ioannis, etiam Vigorniae, direxit.<ref>[https://www.worcestermag.com/story/entertainment/music/2023/06/06/mechanics-hall-composer-in-residence-leonardo-ciampa-debuts-new-works/70278368007/ Res.]</ref> Ex anno [[2015|2015]] titulum Magistri Cappellae Honorarii apud Basilicam Sancti Ubaldi [[Iguvium|Iguvii]], in [[Italia]] gerit. Annis ab [[2021]] ad [[2023]] [[compositor in residentia]] apud Aulam Mechanicorum Vigorniae fuit. Organista plus quam duodecies per Italiam, Austriam, Germaniam, Helvetiamque [[iter]] fecit, concentus organisticos edens. Scriptor quoque, primam praeclarissimi compositoris sacerdotisque [[Laurentius Perosi|Laurentii Perosi]] [[biographia]]m [[Anglice]] conscriptam edidit. Protulit etiam librum gravem de [[Beniaminus Gigli|Beniamino Gigli]], [[tenor]]e Italico celeberrimo. == Opera == Ciampa de [[historia]] et praecipue de [[historia]] [[musica]]e scripsit: * [[2005]]. ''The Twilight of Belcanto.'' AuthorHouse. Editio secunda. ISBN 1-4184-5956-9. * [[2006]]. ''Don Lorenzo [[Perosi]].'' AuthorHouse. ISBN 1-4259-3440-4. * [[2014]]. ''[[Beniaminus Gigli|Gigli]].'' AMW Press. ISBN 9780359586288. ==Notae== <references/> == Nexus externi == * [http://www.leonardociampa.com/ Situs interretialis Ciampa proprius.] {{Lifetime|1971||Ciampa, Lionhardus}} [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Compositores classici saeculi 20]] [[Categoria:Compositores classici saeculi 21]] [[Categoria:Incolae Massachusettae]] [[Categoria:Institutum Technologiae Massachusettense]] [[Categoria:Musici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Musicologi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Organistae]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] 13ec19pwnwnvu9233etf8ucat8uni11 0 38490 3997917 3900115 2026-10-29T16:25:46Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997917 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Leighton-Duty-1883.jpg|thumb|''Officium.'' [[Pictura]] ab [[Edmundus Leighton|Edmundo Leighton]] facta.]] [[Fasciculus:Admonitions Scroll Scene 4.jpg|thumb|[[Volumen admonitionum|''Domina Feng et ursus.'']]]] '''Officium''' est [[mos|moralis]] [[voluntas|voluntatis]] pignus vel obligatio erga aliquem aut aliquid data. Exsecutio officii plerumque certum suae utilitatis proximae [[sacrificium]] implicat. Usitate, "postulata [[iustitia]]e, [[honor]]is, [[fama]]e inhaerent" officio.<ref>[[Anglice]]: "the demands of justice, honor, and reputation are deeply bound up."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160303234957/http://www.pvv.ntnu.no/~leirbakk/rpg/mythus/mythus_samurai.html De samurai.]</ref> [[Cicero]], [[philosophus]] qui in opere ''[[De officiis]]'' de hac re disputat, arguit officia e quattuor fontibus evenire:<ref>Marcus T. Cicero, ''[[De officiis]]'' (Cantabrigiae Massachusettae: Harvard University Press, 1913).</ref> eventus [[humanitas|humanitatis]], eventus status ([[familia]], [[patria]], [[:Categoria:Munera|munus]]), eventus indolis, eventus exspectationum [[moralitas|moralium]] sui. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Cathecon]] * [[Cura]] * [[Curriculum]] * [[Dharma]] * [[Ethica deontologica]] * [[Ethica practica]] * [[Immanuel Kant]] * [[Lingua officialis]] * [[Mitzvah]] * [[Officialis]] * [[Obligatio]] * [[Pietas]] {{div col end}} == Notae == <references /> == Bibliographia == * Fuligni, A. J., V. Tseng, et M. Lam. [[1999]]. Attitudes toward Family Obligations among American Adolescents with Asian, Latin American, and European Backgrounds. ''Child Development'' 70:1030–1044. doi: 10.1111/1467-8624.00075. * Kopperi, Marjaana. [[1999]]. ''Right actions and good persons: controversies between eudaimonistic and deontic moral theories.'' Aldershot Hants Angliae et Brookfield Montis Viridis: Ashgate. ISBN 1-84014-902-7. * Rodríguez, Leonardo. [[1992]]. ''Deber y valor: investigaciones éticas.'' Matriti: Tecnos: Universidad Pontificia de Salamanca. ISBN 84-309-2262-8. == Nexus externi == {{wikiquote}} * McCarty, Richard. [[2015]]. [http://myweb.ecu.edu/mccartyr/GW/HypotheticalImperatives.asp Hypothetical Imperatives.] ''Groundwork of the Metaphysics of Morals'' (Kant). {{Myrias|Philosophia}} <!--en:E. deontologica--> <!--en:Tort law + en:Contract law--> <!-- [[Categoria:Principia ethica]]--> [[Categoria:Ethica]] [[Categoria:Ius]] 8wekjs495w3wa9xhltk5ihz2mze8lux 0 41815 3997806 2419725 2026-10-29T13:53:51Z Grufo 64423 Minora 3997806 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Classis (discretiva)}} {{res|Classis}} esse potest: * '''[[Familia]]''' in [[ethnologia]]. * '''[[Familia (taxinomia)|Familia]]''' in [[taxinomia]]. * '''[[Taxinomia linguistica|Familia]]''' in linguistica qwt5kkvu7e4jd4cykuacdt1kxhdzge5 3997807 3997806 2026-10-29T13:54:01Z Grufo 64423 3997807 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Classis (discretiva)}} {{res|Familia}} esse potest: * '''[[Familia]]''' in [[ethnologia]]. * '''[[Familia (taxinomia)|Familia]]''' in [[taxinomia]]. * '''[[Taxinomia linguistica|Familia]]''' in linguistica b20p59ot4a3so6iiws6z1k4cqgh7yh2 0 47743 3997930 3983764 2026-10-29T17:12:59Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997930 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Videdis|Orestes (discretiva)}} [[Fasciculus:Orestes Pursued by the Furies by William-Adolphe Bouguereau (1862) - Google Art Project.jpg|thumb|Orestes cum [[Furiae|Furiis]] a [[Gulielmus Adolphus Bouguereau|Gulielmo Adolpho Bouguereau]] pictus]] '''''Orestes''''' ([[Graece]] {{Polytonic|Ὀρέστης}}) est [[tragoedia]] [[Graecia antiqua|Graeca antiqua]] quae vitam [[Orestes|Orestis]] postquam matrem cecidit [[narratio|enarrat]]. Ludum [[Euripides]] circa annum [[408 a.C.n.]] docuit. Haec fabula velut continuationem ''[[Electra (Euripides)|Electrae]]'' addit quoniam res in ea gestae paucis diebus post [[Clytaemestra|Clytaemestrae]] necem geruntur. Ut et alibi in theatro Euripideo fit<ref>E.g. ''[[Alcestis (Euripides)|Alcestis]]'' et ''[[Iphigenia in Tauris]]''. Iam ita sentiebat [[Aristophanes Byzantius]] in argumento.</ref> parum tragicus exitus videtur, immo etiam comicus videri potestː nam actio duobus<ref>Tribus si Menelaum addideris aliam feminam ducere ab Apolline iussusː ''Ἄλλην δὲ νύμφην ἐς δόμους κτῆσαι λαβών'' (1638).</ref> matrimoniis finitur. Qua de causa fuerunt olim qui in hac fabula [[Fabula satyrica|drama satyricum]] agnoscere vellent potius quam veram tragoediamː quae opinio hodie obsoluit. == Argumentum == Res in hac fabula gestae pleraeque ab ipso Euripide excogitatae credunturː nullus tragicus poeta alius hoc argumentum tractavit<ref>Sic [[Aristophanes Byzantius|Aristophanes grammaticus]].</ref>. Interfectis [[Clytaemestra|Clytaemnestra]] et [[Aegisthus|Aegistho]] Orestes et Electra iudicium [[Argos|Argivorum]] exspectant atque postquam morte damnati sunt omni modo mortem effugere conantur. Ita novum episodium Orestis mythologiae additur. == Personae == [[Fasciculus:Euripides, Orestes, Oxford, MS. Barocci 120.jpg|thumb|Versus 1-23 cum scholiis in manuscripto quarti decimi saeculi in [[Bibliotheca Bodleiana]] servato.]] * [[Orestes]], filius Agamemnonis et [[Clytaemestra|Clytaemestrae]], matricida * [[Electra]], Orestis soror * [[Pylades]], Orestis amicus * [[Menelaus]], rex [[Sparta|Spartae]] e bello Troiano redux. * [[Helena]], Menelai uxor * [[Hermione (mythologia)|Hermione]], filia Menelai et Helenae quae tempore belli Troiani [[Argos|Argis]] educabatur. * [[Tyndareus]], Helenae et Clytemestrae pater * [[Apollo]] deus * [[Chorus]] Argivarum feminarum, Electrae amicarum * Nuntius * Servus Phrygius Res [[Argos|Argi]] geruntur. Spectatores Atridarum regiae aditum adspiciunt. == Summarium == * '''Prologus'''ː Electra spectatores de fratris morbo ab [[Erinnyes|Erinnybus]] lacessiti et tunc dormientis certiores facit. Iudicium Argivorum exspectant utrum morte damnentur an non. Solam spem in Menelai et uxoris Helenae adventu ponit qui post longum errorem ad litus tandem adpulerunt. Ecce Helena in scaenam advenit. Odio postposito Electra eam comiter accipit. Cum Helena dona mortuis debita sororis Clytemestrae in sepulchro ponere cuperet sed parentium invidiam timeret eorum qui sub Troia ceciderant, Electra eam monet ut Hermionen filiam illuc mitterent. * '''[[Parodos]]'''<ref>[[Dionysius Halicarnasseus|Dionysius Halicarnassensis]] musicae huius parodi commentarium reliquit (''De verborum compositione'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0586%3Achapter%3D11 XI]), indicans poetam non syllabas verborum secutum esse sed eas ad melodiam aptasse.</ref>ː amoebis cantibus chorus Electram de Orestis malis interrogat et Electra chorum monet ne fratrem e dulci somno clarius loquentes expergefaciant. * '''Primum episodium'''ː expergefacto et mentis compoti Oresti Electra adventum Menelai nuntiat. Laetatur primo, mox tamen subito furore correptus sororem unam ex Erinnybus esse credit. Postquam furore dissipato sororem lacrimantem videt eam solatur atque solum praesidium suum appellat. * '''Stasimon primum'''<ref>Notationis musicalis fragmentum in papyro reperta est. Cf Charles Wessely et Charles-Emile Ruelle, "[https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1892_num_5_19_5575 Le Papyrus musical d'Euripide]", ''Revue des Études Grecques'', 1892ː 265-280. Emile Martin, ''Trois documents de musique grecque'', Klincksieck, 1953 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1953_num_22_2_3224_t1_0495_0000_2 Recensio critica]. Douglas D. Feaver, "[https://doi.org/10.2307/291756 The Musical Setting of Euripides' Orestes]", ''The American Journal of Philology'', 1960ː 1-15. Jon Solomon, "[https://grbs.library.duke.edu/article/viewFile/7871/4831 Orestes 344-45: Colometry and Music]", 1977ː 71-83. G. A. Longman, "[https://www.jstor.org/stable/638028 The Musical Papyrus: Euripides, Orestes 332-40]", ''The Classical Quarterly'', 1962ː 61-66.</ref>ː chorus preces ad Erinnyes advertit ne Agamemnonis filium cruciare pergerent. * '''Secundum episodium'''ː Menelaus in scaenam incedit atque primo vivi cadaveris aspectum quem Orestes praebet reformidat, mox tamen eum de rebus gestis interrogat. Luctusoso habitu tum intervenit senex Tyndareus, Clytemestrae pater. Miratur quod Menelaus hominem matricidio pollutum adloquatur atque odium erga Oresten manifestat. Tum agon inter senem et Oresten oriturː uterque longa oratione apud Menelaum causam agit. Tyndareus Oresti obicit quod non legibus sed vi contra sontem matrem egisset. Orestes [[Oraculum|oraculum]] Apollinis necem iubentis invocat<ref>Cf [[Aeschylus]], ''[[Choephoroe]]'' 1029-33.</ref>. Iratus Tyndareus Menelao minatur reditum eius Spartam prohibiturum si matricidam defendisset et abit. Orestes a Menelao auxilium precatur qui incertus animi sese operam daturum ut homines sententiam mutarent pollicetur. A Menelao desertus de salute sua iam desperat Orestes cum ex Phocide verus amicus advenit, Pylades. Ambo ad consilium populi pergere et ibi causam suam agere constituunt. * '''Stasimon secundum'''ː chorus matricidii horrorem explicat. * '''Tertium episodium'''ː nuntius e consilio veniens Electrae narrat qui in iudicio pro Atridis dixerint, qui contra eos et quomodo in fine ipsa et frater a populo morte damnati sint. Sequitur monodia Electrae quae scelera et calamitates Tantalidarum a [[Tantalus|Tantalo]] ad se usque lyrico modo miserabiliter recenset<ref>Nonnulli interpretes partem stropharum choro attribuunt et in hoc cantu tertium stasimon agnoscunt, ita brevissimum tertium episodium relinquentes.</ref>. Iam frater et soror ad [[Mors voluntaria|voluntariam mortem]] sese parant cum Pylades eis persuadet ut prius de Menelao poenas capiant (qui Orestem apud Argivos defendere noluit) dum Helenam in regia domo versantem, feminam malam et omnibus odiosam, gladiis trucidant. Et Electra insuper eorum filiam Hermionen e Clytemnestrae sepulchro redeuntem obsidem capere constituit, Menelaum ad auxiliandum ut cogerent. * '''Stasimon tertium'''ː Electra feminas chori huc et illuc dimittit ad vias custodiendas ne quisquam appropinquet dum caedes in regia perpetratur. * '''Exodos'''ː clamores Helenae intus audiuntur, Hermione capitur. Servus Phrygius pavitans e domo effugit et a choro interrogatus cantu lyrico et barbaro respondet narrans quomodo duo bellatores Graeci irrumpentes Phrygios fugarint et reginam adorti sint quae subito non iam visa est. Mox Menelaus uxoris necatae rumore accitus fores pulsat. At Orestes in tecto stans et gladium in cervices Hermionae premens Menelao filiae necem minatur. Tum [[Deus ex machina|deus ex machina]] Apollo, oraculi sui sero memor, omnia componitː Helenam Iove natam rapuit ad caelum ubi dea nautis propitia ad [[Castor et Pollux|Dioscuros]] fratres sedebit, a mortalibus culta. Orestes annum purgationis causa in [[Arcadia]] manebit antequam a deis in [[Areopagus|Aeropago]] iudicaretur absolvereturque. Uxorem Hermionen (quam iugulare volebatǃ) ducet. Item deus Electrae et Pyladis matrimonium confirmat atque benedicit. == De successu == Quamquam multis [[Critica litterarum|criticis]] parum verisimilis et parum consequenter elaborata visa est - exempli gratia eodem die ineunte fabula Orestes homo aeger et tabescens ostenditur, media fabula orator disertus et postrema parte belua quaedam ferox ("leo" secundum Menelai verba<ref>Versus 1555ː ''δισσοῖν λεόντοιν· οὐ γὰρ ἄνδρ' αὐτὼ καλῶ'' = duorum leonum (nam viros eos non appello)...</ref>) - nihilominus haec fabula Atheniensibus ceterisque Graecis, fortasse ob hanc ipsam inventionis novitatem, multum diuque placuit ut e magno numero [[Papyrus (materies)|papyrorum]] et manuscriptorum atque testimoniis posteriorum auctorum<ref>Ter et decies [[Plutarchus]] fabulam in operibus memoravit, pluries adhuc [[Stobaeus]].</ref> apparet. Usque ad [[Imperium Romanum|aetatem Romanam]] adhuc in theatro agebatur, [[Imperium Byzantinum|aetate Byzantina]] in scholis legebatur. A modernis neglecta est donec ab annis 1960 [[Chaos|chaotica]] violentia huius fabulae temporibus turbatis sese accomodare visa est<ref>Enrico Medda, "Euripidesː Orestes" in ''The Encyclopedia of Greek Tragedy'', Wiley, 2013.</ref>. Etenim iam Aristophanes Byzantius omnium personarum mores pravos esse iudicabat<ref>Argumentumː ''πάντες φαῦλοι ἦσαν''.</ref>. == Notae == <References/> == Plura legere si cupis == === Latine === *Augustus Grueninger,''[https://archive.org/details/deeuripidisores00gruegoog/page/n24/mode/2up De Euripidis Oreste ab histrionibus retractata]'', Basileae, 1898. *Vernerus Krieg, ''De Euripidis Oreste'', [[Salinae Saxonicae|Salinis Saxonicis]], 1934 [https://www.cambridge.org/core/journals/classical-review/article/abs/vernerus-krieg-de-euripidis-oreste-dissertatio-inauguralis-pp-83-halle-gebauerschwetscke-1934-paper/49B93613BC68C8550F0E84E64C05C074# Recensio critica] === Barbare === *Jacqueline Assael, "[https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1242 ΣΥΝΕΣΙΣ dans Oreste d'Euripide]", ''L'Antiquité Classique'', 1996ː 53-69 *Francis M. Dunn, "[https://www.jstor.org/stable/25010907 Comic and Tragic License in Euripides' "Orestes"]", ''Classical Antiquity'', 1989ː 238-251 *Charles Fuqua, "[https://www.jstor.org/stable/27831039 The world of myth in Euripides' 'Orestes']", ''Traditio'', 1978ː 1-28 *Nathan A. Greenberg, "[https://www.jstor.org/stable/310739 Euripides' Orestes: An Interpretation]", ''Harvard Studies in Classical Philology'', 1962ː 157-192 *Craig Jendza, ''Paracomedy. Appropriations of Comedy in Greek Tragedy'', Oxford university Press, 2020, 167-215 = caput Vː Euripides'Orestes. [https://bmcr.brynmawr.edu/2021/2021.01.13/ Recensio critica] [https://books.google.fr/books?id=2Y7UDwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Introductio apud Guglum librorum] *Loukas Papadimitropoulos, "[https://www.jstor.org/stable/antiqclassi.81.1 Orestes' Conviction at the Assembly in Euripides' Orestes]", ''L'Antiquité Classique'', 2012ː 1-11 ** "[https://www.jstor.org/stable/23067351 On Apollo's epiphany in Euripides' "Orestes"]", ''Hermes'', 2011ː 501-506 *Hugh Parry, "[https://www.jstor.org/stable/2935920 Euripides' Orestes: The Quest for Salvation]", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'', 1969ː 337-353 *Cecilia Perczyk, "[https://www.researchgate.net/publication/327759395_The_experience_of_the_madness_in_Euripides%27_Orestes_as_a_feminization_process_of_the_hero La experiencia de la locura en Orestes de Eurípides como proceso de feminización del héroe]", ''Circe de clásicos y moderno'', 2018ː 63-78 **"[https://web.archive.org/web/20201103054312/http://sedici.unlp.edu.ar/bitstream/handle/10915/93737/Versi%C3%B3n_PDF.pdf?sequence=1 Amigos son los amigos: Pílades y el coro de argivas en Orestes de Eurípides]", ''Synthesis'' (La Plata), 2019 **cum Gabriel Lombardi, "[https://www.academia.edu/43604612/EL_ODIO_HACIA_LA_MUJER_COMO_M%C3%93VIL_DE_LA_TRAGEDIA_EN_ORESTES_DE_EUR%C3%8DPIDES El odio hacia la mujer como móvil de la tragedia en Orestes de Eurípides]", ''Affectio Societatis'', 2019ː 125-147 *Elizabeth Rawson, "[https://www.jstor.org/stable/26307026 Aspects of Euripides' "Orestes"]", ''Arethusa'', 1972ː 155-167 *M. Carmen Encinas Reguero, "[https://web.archive.org/web/20160820040708/http://emerita.revistas.csic.es:80/index.php/emerita/article/viewFile/752/794 El relato de mensajero en el Orestes de Eurípides]", ''Emerita'', 2011ː 131-154 **"[https://pdfs.semanticscholar.org/5b1f/c6f0a47660cae90f2df43b25ad00232cd430.pdf?_ga=2.41113250.1819750686.1645182365-110287103.1645182365 La estructura del Orestes de Eurípides y el enigmático relato del frigio]", ''Cuadernos de Filología Clásica Estudios griegos e indoeuropeos'', 2011ː 119-133 * Michel Rozenn, ''[https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01528794/document Les lectures antiques de l'Oreste d'Euripide]'', Rennes, 2017 [Dissertatio academica] *Wesley D. Smith, "[https://www.jstor.org/stable/4475464 Disease in Euripides' Orestes]", ''Hermes'', 1967ː 291-307 *Katherina Synodinou, "[https://www.persee.fr/doc/metis_1105-2201_1988_num_3_1_918 Electra in the Orestes of Euripides. A Case of Contradictions]", ''Mètis. Anthropologie des mondes grecs anciens'', 1988ː 305-320 *Marchinus van der Valk, "[https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1984_num_86_1_4177 Sur l'Oreste d'Euripide]", ''Revue des Études Anciennes'', 1984ː 171-192 *Maud Wirz, "[https://doi.org/10.4000/coulisses.1612 Le rire tragique d’Oreste]", ''Revue de théâtre Coulisses'', 1990. == Nexus externi == *[https://el.wikisource.org/wiki/%CE%9F%CF%81%CE%AD%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%82 Textus Graecus apud Vicifontem] *[http://remacle.org/bloodwolf/tragediens/euripide/oreste.htm Textus Graecus cum versione Francogallica apud Remacle] *[https://archive.org/details/euripidisoreste00eurigoog/page/n6/mode/2up Editio 1821 Latinis adnotationibus instructa] * [https://www.greekmythology.com/Plays/Euripides/Orestes/orestes.html ''Orestes'' apud GreekMythology.com] * [http://www.kerylos.fr/repertoire.php Musica antiqua] ''Orestis'' ([[Papyrus Vindobonensis G2315|P. Vind. G2315]]) ab [[Anna Bélis]] restituta * [https://web.archive.org/web/20051219085954/http://classics.mit.edu/Euripides/orestes.html Versio] ab [[Eduardus Coleridge|Eduardo Coleridge]] anno 1891 confecta {{Ling|Anglice}} * [https://web.archive.org/web/20080524184928/http://www.users.globalnet.co.uk/~loxias/orestes.htm Versio] ab [[Andreas Wilson|Andrea Wilson]] anno 1994 confecta {{Ling|Anglice}} [[Categoria:Euripides]] [[Categoria:Graeciae scripta]] [[Categoria:Litterae Graecae antiquae]] [[Categoria:Scripta saeculo 5 a.C.n.]] [[Categoria:Tragoediae]] 2502sd22xzy3nkgcatrvoxypzwy3jf6 10 47988 3997816 1843255 2026-10-29T14:08:43Z Grufo 64423 Duplam redirectionem correxi 3997816 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Formula:Vide paginam discretivam quia haec tractat]] 8mumktsnvvhvv8kq2iqckmdt501vvex 0 53892 3997950 3896646 2026-10-29T21:14:51Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997950 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} ''' Philippus Cluverius ''' (Theodisce '''Philipp Clüver''', etiam ''Klüwer, Cluwer'' seu ''Cluvier'', natus anno [[1580]] [[Gedania]]e, in urbe olim ad [[Borussia]]m pertinente; mortuus [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]] anno [[1623]]) fuit [[geographus]] et [[rerum gestarum scriptor]] [[Germania|Germanicus]]. == Opera == *''Germania antiqua'' (1616) *''Siciliae antiquae libri duo'' (1619) *''Sardinia et Corsica antiqua'' (1619) *''Italia antiqua'' (1624, liber post mortem editus) *''Introductio in Universam Geographiam'' (1629) == Pinacotheca == <gallery> Imago:Germaniae antiquae, Plate 11, Clüver.jpg|''Germania antiqua'', Pl. 11. Imago:Germaniae antiquae libri tres, Plate 17, Clüver.jpg|''Germania antiqua'', Pl. 17. Imago:+Germaniae antiquae libri tres, Plate 18, Clüver.jpg|''Germania antiqua'', Pl. 18. Imago:Germaniae antiquae libri tres, Plate 24, Clüver.jpg|''Germania antiqua'', Pl. 24. </gallery> == Nexus externi == *[https://web.archive.org/web/20071021102741/http://mapmogul.com/catalog/index.php+manufacturers_id+56 De Philippo Cluverio.] *[https://web.archive.org/web/20091009223743/http://www.joh.cam.ac.uk/library/special_collections/early_books/pix/germans.htm De Philippo Cluverio] Cambridge St John's College, Cambridge. {{bio-stipula}} {{Lifetime|1580|1623|Cluverius, Philippus}} [[Categoria:Auctores Latini recentiores]] [[Categoria:Geographi Germaniae]] [[Categoria:Historici Germaniae]] [[Categoria:Scriptores Borussiae]] 5kbhknutqb0kto8i52ef2nw3mjejbsl 0 54082 3997980 3394610 2026-10-30T00:55:15Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997980 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Provincia Arretina'''<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dacsi.html www.catholic-hierarchy.org]</ref> ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Provincia di Arezzo|Provincia di Arezzo]]'') est provincia [[Italia]]e, circiter 346.661<ref>[http://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-arezzo/ www.tuttitalia.it]</ref> incolarum, in [[Tuscia]] regione sita, cuius caput est urbs [[Arretium]] et cuius signum est '''AR'''. === Sententia === Sententia provincialis est: ''Intra Tevero et Arno''. == Geographia politica == === Municipia in Provincia Arretina === Municipia in Provincia Arretina, cum urbe, '''36''' sunt. Oppida, municipia et urbes provinciae Latine vocari possunt. # '''[[Arretium]]''' (alia nomina: '''[[Aretium]], [[Adretium]]'''), # [[Abbatia Teudalda]] (alia nomina: [[Abbatia de Thedaldis]]), # [[Anglarium]] (alia nomina: [[Angliaravia]], [[Angliaria]], [[Castrum Angulare]]), # [[Biblena]] (alia nomina: [[Bibena]]), # [[Bucinum]] (-i, n.) (alia nomina: [[Bucino]] ''-onis'', [[Castrum Bucinae]], [[Bucinae]] vel [[Bucine Vicecomitatūs Vallis Ambrae]]), # [[Burgus Sancti Sepulchri]] (alia nomina: [[Burgus Sancti Sepulcri]], [[Fanum Sancti Sepulcri]]; olim: [[Biturgia]]), # [[Campus Leonis]] vel [[Caput Leonis (Tuscia)|Caput Leonis]], # [[Caprilia (Tuscia)|Caprilia]], # [[Castellio de Filiis Bocchi]] (alia nomina: [[Castillio de Filiis Bocchi]] vel [[Castrum Leonis de Filiis Bocchi]]), # [[Castillio Florentinus]] vel [[Castellio Florentinus]] (alia nomina: [[Castrum Leonis Florentinum]], olim [[Castellio Arretinus]], [[Castellio Perusinum]]), # [[Castrum de Caprise]] (alia nomina: [[Castrum de Caprese]]), # [[Castrum Foconianum]] (olim fortasse [[Castrum Falconianum]]), # [[Castrum Francum Planities ad Rescum]], # [[Castrum Sanctae Mariae]], deinde [[Terra Nova (Arretium)|Terra Nova]] ([[Terranova]]), # [[Castrum Sancti Nicolai]], # [[Chitinianum]] (alia nomina: [[Chitignanum]]; olim [[Clotinianum]]), # [[Civitella Vicecomitatūs Vallis Ambrae]] vel [[Civitella Episcopi]] (alia nomina: [[Civitella Vallis Ambrae]], [[Civitella Vallis Clanis]]), # [[Clusium (Provincia Arretina)|Clusium]] seu [[Clusa (Tuscia)|Clusa]] (alia nomina: [[Clusae (Tuscia)|Clusae]], [[Clusium Alverniae]], [[Clusium in Clusentino]]), # [[Cortona]], # [[Fanum Sancti Ioannis in Altura]] (alia nomina: [[Castrum Sancti Iohannis (Tuscia)|Castrum Sancti Iohannis]], [[Fanum Sancti Iohannis Vallis Arni]]; olim fortasse: [[ad Fines (Tuscia)|ad Fines]]), # [[Foianum (Tuscia)|Foianum]] (alia nomina: [[Fogianum]]), # [[Laterinum Pergina]], # [[Lorum (Tuscia)|Lorum]] vel [[Laurus (Tuscia)|Laurus]], deinde [[Laurus Iofinne]], # [[Lucinianum]] (alia nomina: [[Lucignanum]], [[Lusignanum]], [[Lucillae Forum]]), # [[Marcianum (Tuscia)|Marcianum]] (alia nomina: [[Fundus Marcianus]]), # [[Mons Ercli]] vel [[Mons Herculis]] (alia nomina: [[Mons Herculi]]), # [[Mons Mignarius]] (alia nomina: [[Mons Miliarius]]), # [[Mons Sancti Savini]] vel [[Mons de Sansovino]] (alia nomina: [[Mons Sancti Savini ad Barbajanum]], [[Mons Sancti Sabini]]; olim: [[Barbajanum]]; in aetate antiqua: [[Area Ialta]] vel [[Ajalta]]), # [[Mons Varchi]] (alia nomina: [[Mons Guarchi]], [[Castrum Montisguarchi]]), # [[Ortignanum Castrum Rozoli]], # [[Plebs Sancti Stephani]], olim [[Oppidum Veronae]], # [[Popium]] (alia nomina: [[Pupium]], [[Puppium]], [[Podium (Italia)|Podium]], [[Puppis (Italia)|Puppis]], [[Popii Castrum]], [[Poppium]]), # [[Pratum Vetus Staia]], # [[Sentinum (Tuscia)|Sentinum]], # [[Subianum]] (alia nomina: [[Sibianum]]; olim fortasse: [[Sevianus]]), # [[Tallia]] vel [[Thallia]]. === Fines === ==== Provinciae finitimae ==== * [[Urbs metropolitana Florentina]], * [[Provincia Foroliviensis-Caesenas]] ([[Aemilia-Romania]]), * [[Provincia Pisaurensis et Urbinas]] ([[Marchia Anconitana]]), * [[Provincia Perusina]] ([[Umbria]]), * [[Provincia Senensis]]. == Geographia physica == Provincia Arretina omnis divisa in valles tres: [[Vallis Arni Superior]], [[Clusentinus]] et [[Vallis Tiberis]]. === Morphologia === ==== Valles==== * [[Passumena terra]] vel [[Clusentinus]], * [[Vallis Arni Superior]], * [[Vallis Arni]], * [[Vallis Tiberis]] seu [[Vallis Tiberina]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Valtiberina|Valtiberina]]''), * [[Vallis Ariminensis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Valmarecchia|Valmarecchia]]''), === Hydrographia === ==== Flumina ==== * [[Arnus]] * [[Pisaurus]] vel [[Isaurus]] flumen, hodie ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Foglia (fiume)|Foglia]]''), * [[Tiberis]]. === Terrae === * [[Passumena terra]] vel [[Clusentinus]], * [[Vallis Arni Superior]], * [[Vallis Arni]], * [[Vallis Tiberis]] seu [[Vallis Tiberina]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Valtiberina|Valtiberina]]''), * [[Vallis Ariminensis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Valmarecchia|Valmarecchia]]''), * [[Mons Feretri]], * [[Clantium (Italia)|Clantium]] {{victio|Clantium|ii|n}} (olim [[Clanis]], gen ''Clantis'' vel [[Clante]]). == Notae == <references/> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Province of Arezzo|Provinciam Arretinam}} {{Fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Situs publicus] {{Ling|Lingua Italiana{{!}}Italiane}} {{geo-stipula}} {{Provinciae et consortiones Italiae}} [[Categoria:Provincia Arretina|!]] [[Categoria:Arretium]] 6oc73cfxy717h0hcuezwr25j6ywtgfk 0 55267 3997966 3887079 2026-10-29T23:58:59Z Surajr7 208394 3997966 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Gustave Courbet.jpg|thumb|Gustavus Courbet, Imago a [[Felix Tournachon Nadar|Nadar]] capta (circa 1860)]] '''Gustavus''' ''vulgo'' Gustave '''Courbet''' (natus [[Ornacum|Ornaci]] iuxta [[Vesuntio]]nem die [[10 Iunii]] [[1819]]; mortuus [[La-Tour-de-Peilz]] in [[Pagus Valdensis|Pago Valdensi]] die [[31 Decembris]] [[1877]]) fuit clarus [[pictor]] [[sculptor]]que [[francia|Francogallus]] et [[realismus (artes)|Realismi]] fautor. ==Vita== [[File:Hôtel de Champerreux, musée Courbet, Ornans, août 2012.JPG|thumb|Museum Courbet, Ornaci]] Propositum erat Gustavum iurisprudentiae studere, qui [[Lutetia]]e se magis picturis dedisse dicitur. In principio fuit in officinis [[carolus de Steuben|Caroli de Steuben]] et [[nicolaus augustus Hesse|Nicolai Augusti Hesse]], postea ipse in [[museum Lupariense|Museo Lupariensi]] in veterum opera intentus erat, inter quos maxime [[hispania|Hispanica]] ei placebant. [[naturalismus humanisticus|Naturalismo]] se adhaesit et praesertim plagas, facias et mores pinxit: pro artificiis habitus burgensem et rusticum sibi eligebat. Opera magna iuventutis portabant titulos ''Viri cum zona'' (effigies suimetipsius) et temporis ''[[Post cenam Ornaci]]'' (1849) et vestigia classicorum studiorum utique prae se ferebant. Sed iam anno 1851 in operibus ''[[exsequiae Ornaci|Exsequiarum Ornaci]]'' et ''Latomorum'' [[modernismus|modernitatem]] et naturalismum amplexus est. Artificia cum [[romanticismus|Romanticismum]] tum [[historismus|classicismum]] respuentia rem ipsam veram pro re ficticia imponebant. Ut quam vehementissime opiniones generales tunc validas vetaret argumenta leviora praetulit de: ''Agricolis ebriis ad Flagny'' (1852), ''Mulieribus se lavantibus'' (1853), de ''Luctantibus circensibus'' (1853), de ''Femina cum psittaco'' (1866) de ''Dominulis Sequanensibus'' (1857). Contumacia in vetustis reprehendendis augebat et mox motionibus [[res novae|revolutionariis]] interfuit, ubi e.g. [[petrus Iosephus Proudhon|Petrum Iosephum Proudhon]] et [[aemilius Zola|Aemilium Zola]] sequebatur. Velut pictor ad instar scriptorum ideas novas tam politicas quam morales promovebat. Vanitas fecit, ut honorem [[legio Honoris|Legionis Honoris]]<ref>His verbis praemium negavit: ''Post mortem meam omnes dictanto: istum virum numquam scholae, ecclesiae, institutionum, academiae quarunquam participem fuisse; neque - ante omnia! - gubernii cuiusquam!''</ref>refutaret et [[Commune Parisiorum anni 1871]] fovebat. In istis circulis tamquam praeses commissionis de artibus Columnae Vendôme demolitionem iussit. Cum postea de flagitio illo iactanter gloriaretur, anno 1877 condamnatus est. Poenae se sustulit in [[Helvetia]]m confugens. ==Grativudo== Maximi momenti in eius creationibus sunt plagae cum bestiis de: ''Venatione caprearum'' (1861), de ''Certamine cervorum'' (1861), de ''Caprearum quiete'' (1866), de ''Venatione vulpium'', de ''Cervo in aqua''. In tabulis citatis animi [[fortitudo]] et pingendi illecebrae concordes sunt atque consensum plenum reddunt. Quoad naturalismum [[Eduardus Manet]], [[impressionismus|impressionistae]] eiusque successores eum superavisse videntur. == Opera selecta == * "[[Exsequiae Ornaci]]" * "[[Post cenam Ornaci]]" * "[[Ientaculum venatorum (Courbet)|Ientaculum venatorum]]" * "[[Origo mundi]]" == Pinacotheca == <gallery> Imago:Hiver-Courbet-1868.jpg|''Hiems'' (1868) Imago:Gustave Courbet - Selbstporträt mit schwarzem Hund.jpg|''Gustavus Courbert cum [[canis|cane]] nigro a se pictus'' (1842) Imago:Courbet LAtelier du peintre.jpg|''Artificis taberna'', Allegoria (1854/55) </gallery> <gallery> Imago:Gustave Courbet 033.jpg|''Imago [[Carolus Baudelaire|Caroli Baudelaire]]'' (1848-1849) Imago:Gustave Courbet - The Etretat Cliffs after the Storm - Google Art Project.jpg|''Etretat'' (1866) Imago:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|''Somnus'' (1866) Imago:Gustave Courbet 036.jpg|''Luctatores'' (1853) </gallery> <gallery> Imago:Gustave Courbet 010.jpg|''Conventus'' aut ''Bonjour Monsieur Courbet'' (1855) Imago:Proudhon-children.jpg|'' [[Petrus Iosephus Proudhon|Proudhon]] et filii sui'' (1865) </gallery> == Lege etiam == * Fabrice Masanès: ''Gustave Courbet 1819-1877. Der letzte Romantiker''. Taschen Verlag, Coloniae Agrippinae 2006, ISBN 978-3-8228-5680-2 * T. J. Clark: ''Image of the People: Gustave Courbet and the 1848 Revolution.'' 1973 * Ferdinand May: ''Gustave Courbet – der Mann der die Vendomessäule stürzte.'' Historiuncula, Urania Universum, vol 14, 1968, p. 171–183 * Marie Luise Kaschnitz: ''Die Wahrheit, nicht der Traum. Das Leben des Malers Courbet''. Insel Verlag, Francofurti 1978, ISBN 3-458-32027-X * Nicola Minich: ''Gustave Courbet in Künstlerromanen.'' Verlag Dr. H. H. Driesen, Taunusstein 2001. ==Notae== <references/> == Nexus externi == {{Communia|Gustave Courbet|Gustavum Courbet}} *[https://www.welt.de/print/wams/kultur/article10348431/Das-Licht-in-den-Baeumen-die-Cellulitis-der-Frauen.html De expositione quadam anni 2010] *[http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Courbet,+Gustave Opera apud zeno.org] *[https://web.archive.org/web/20200220210019/http://www.gustavecourbet.org/ Omnia scitu digna de G. Courbet] {{DEFAULTSORT:Courbet, Gustavus}} [[Categoria:Pictores Franciae]] [[Categoria:Nati 1819]] [[categoria:Commune Lutetiae]] [[categoria:Anarchistae]] [[Categoria:Mortui 1877]] [[Categoria:Gustavus Courbet|!]] [[categoria:Pictura topiaria]] 0vc17puit3289ir00rntuqmf2qgx63y 0 56684 3997944 3992178 2026-10-29T20:53:58Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes */ 3997944 wikitext text/x-wiki {{L1}} '''Marcus Calpurnius Bibulus''' (natus circa [[100 a.C.n.]], mortuus [[48 a.C.n.]]) in [[Respublica Romana|republica Romana]] fuit unus e ducibus factionis [[Optimates|optimatium]] atque acerrimus [[Gaius Iulius Caesar|Iulii Caesaris]] adversarius, cuius autem collega in [[consul]]atu anno [[59 a.C.n.]] fuit. == De familia == [[Gens Calpurnia]] plebeia quidem erat, sed nobilis (multos [[consul]]es numeravit) et fortasse [[Etrusci|Tusca]] origine. '''Marcus Calpurnius Bibulus''' tres filios habuit, quorum duo maiores natu a [[Aulus Gabinius|Gabinianis]] militibus praesidio regno [[Aegyptus|Aegypti]] relictis in rixa necati sunt ([[50 a.C.n.]]). Tertius tantum, [[Lucius Calpurnius Bibulus]], quem ex secunda uxore, Porcia, filia [[Marcus Porcius Cato Uticensis|Marci Catonis]], genuerat<ref>[[Plutarchus]], ''Brutus'' XIII et ''Cato minor'' XXV.</ref>, superstes patri fuit. Qui a [[Triumviratus|triumviris]] anno [[43 a.C.n.]] [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptus]], post cladem apud [[Philippi|Philippos]] acceptam a [[Marcus Antonius|Marco Antonio]] in fidem receptus, a triumviro illo [[Syria (provincia Romana)|Syriae provinciae]] pro praetore praefectus est, ubi tandem mortuus est<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,162.</ref> == De cursu honorum == * [[65 a.C.n.]] [[Aedilis]] * [[62 a.C.n.]] [[Praetor]] * [[59 a.C.n.]] [[Consul]] * [[51 a.C.n.|51]]/[[50 a.C.n.]] [[Proconsul]] [[Syria (provincia Romana)|Syriae]]. * [[49 a.C.n.]] Praefectus classis [[Pompeius|Pompeianae]]. '''Marcus Bibulus''' eodem anno quo Caesar et [[aedilis]] et [[praetor]] et [[consul]] fuit. Iam ab aedilitate odio pertinaci dissidere coeperunt: nam Bibulus querebatur munerum ad plebem amborum expensis datorum gratiam ad solum [[Gaius Iulius Caesar|Caesarem]] pertinere. Idem sibi evenisse dicere solebat quod [[Pollux (Dioscurus)|Polluci]] cui, quamquam templum cum fratre commune in [[Forum Romanum|Foro]] dedicatum esset, tamen [[Castor]]is tantummodo aedes appellabatur<ref>[[Dio Cassius]] XXXVII,8. [[Suetonius]], ''Div. Iul.'' X,1.</ref>. Anno [[60 a.C.n.]] ambo comitiis [[consul]]aribus candidati erant. Tum Caesar societatem iniit cum [[Lucius Lucceius Quinti filius|Lucio Lucceio]], homine divite candidato et ipso ; optimates contra largitionibus apud plebem Bibulum adiuverunt, sperantes populares Caesaris rogationes a dissentiente collega posse coerceri. Ergo Bibulus et Caesar consules facti sunt. Quod videns Caesar societatem iniit cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Crasso]] et [[Pompeius|Pompeio]], duobus viris potentissimis et ambitiosis, qui et ipsi optimatium omnipotentiam in [[Senatus Romanus|senatu]] infringere cupiebant. Haec societas, primus [[triumviratus]] appellata, huc spectabat " ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]). Ita Caesar, oppresso collega, omnia quae voluit consulatu suo perfecit. Nam, cum Bibulus intercedere conaretur, a triumvirum clientelis e foro vi expulsus est, ita ut ne unus quidem senator ei auxilio esse auderet. Reliquo anno domi se inclusit nec quidquam aliud quam edicta publicabat, praedicans acta collegae sui nec secundum leges nec rata esse. Nam consulibus erat ius auspiciorum atque obnuntiationis adversus collegam : itaque ad religionem refugit Bibulus dictitans se caelum spectasse ac signa infausta vidisse, quae comitia haberi vetarent. At Caesar, qui [[pontifex]] maximus iam erat, pro nihilo obnuntiationes collegae habuit ac legem agrariam optimatibus displicentem pertulit. Nihilominus adversarii [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]] postea contenderunt leges eius consulatu latas et irritas esse et abolendas, ac ipse semper timuit, ne ab inimicis rationem eo anno actorum reddere apud iudices cogeretur. Interea faceti homines, cum aliquid anno [[59 a.C.n.]] factum testabantur, factum esse "Iulio et Caesare consulibus" scribebant, ita significantes eo anno unum verum consulem fuisse<ref>[[Dio Cassius]] XXXVIII.8.2. [[Suetonius|Suet]]., ''Div. Iul.'' 20.4.</ref>. Post consulatum Bibulus [[proconsul]]atum quidem in aliqua [[provincia]] non gessit (quia inimicus [[Triumviratus|triumvirorum]] erat, qui tum in [[Respublica Romana|republica Romana]] maxime pollebant), sed omnia munia [[Senatus Romanus|senatoris]] diligentissime implevit. [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Crasso]] vero mortuo, [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] et [[Pompeius|Pompeio]] dissidentibus, cum Pompeio in gratiam rediit ; itaque postquam [[Publius Clodius Pulcher|Clodius]] a [[Titus Annius Milo|Milone]] occisus est atque respublica a [[consul]]ibus vacua erat, ineunte anno [[52 a.C.n.]], Marcus Bibulus, primus in senatu sententiam rogatus, censuit [[Pompeius|Pompeium]] consulem creandum esse sine collega<ref>[[Dio Cassius]] 40.50. [[Plutarchus]] ''Pompeius'' 54 et ''Cato Minor'' 47.</ref>. Eodem anno¨[[Pompeius]] [[Lex Pompeia de provinciis|legem]] tulit, quae iubebat post quintum tantum annum a [[consul]]atu in provinciam [[proconsul]]es mittendos esse : itaque, quia nondum provinciam rexerant, ut [[Cicero]] in [[Cilicia]]m sic Bibulus in Syriam anno [[51 a.C.n.]] profectus est. Quae [[provincia]]e vicinae sunt et multa de Bibulo proconsule in epistolis Ciceronis accepimus. Nam, quamquam iam a [[Gaius Cassius Longinus|Gaio Cassio]] ab [[Antiochia]] repulsi, [[Parthi]] etiam tum minaces erant et Bibulus semper ad bellum adversus eos paratus esse debuit<ref>[[Dio Cassius]] 40.30.</ref>. Cum Romam rediit res Romana ad bellum civile vergebat, in quo Bibulus statim a Pompeio stetit. == In bello civili == [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|Bello civili]] ineunte anno [[49 a.C.n.]] Marcus Bibulus summum imperium in omnes classes [[Pompeius|Pompeianas]] ubicumque sitas habuit et in insula [[Corcyra]] constitit. Imparatior tamen fuit, quam ut celerrimam atque inopinatam transnavigationem [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]] ex Italia in [[Epirus|Epirum]] prohibere posset. Postea vero ita diligenter litora ac portus Graeciae et [[Illyricum|Illyrici]] custodivit ac clausit, ut subsidia [[Brundisium|Brundisii]] parata vivo Bibulo [[Dyrrachium]] ad Caesarem non pervenerint. Mox tamen, nimia cura confectus et gravi morbo, Bibulus primis mensibus anni [[48 a.C.n.]] ante proelium ad Dyrrachium interiit<ref>[[Dio Cassius]] 41.48. [[Orosius]] V.15.10.</ref>. == Notae == <references /> == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9-12 et 49. * [[C. Iulius Caesar|Caesar]], libro tertio ''[[De bello civili|de Bello civili]]'', capitulis 5, 7-8, 14-18, 31. * [[Cicero]], libro secundo ''[[Epistulae ad Atticum|Epistularum ad Atticum]]'', epistulis 16 et 20-21 et quinto ep.17-18 et 20-21 necnon libro sexto ep. 1 et 5. ** libro secundo ''[[Epistulae ad familiares|Epistularum ad familiares]]'' ep. 10 et 17, necnon libro quinto decimo ep. 1-4. ** ''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 267. ** undecima ''[[Philippicae (Cicero)|Philippica]]'', capitulis 34-35. * [[Dio Cassius]] libro XXXVII ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'' cap. 8 necnon libro XXXVIII cap. 4,6,8-9,12 et libro XL cap. 30, 50, 65 et libro XLI 44 et 48. *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 47-48, 54 **''Cato Minor'' 25, 32, 47. **''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' 14. * [[Seneca]] ''Ad Marciam'' XIV. * [[Suetonius]], [[De Vita Caesarum]], in ''Vita Divi Iuli'', capitulis 9, 10, 19-21, 49. * [[Valerius Maximus]], libro quarto ''Factorum dictorumque memorabilium'', 1,15. * [[Velleius Paterculus]], libro secundo ''[[Historiae (Velleius)|Historiae Romanae]],'' capitulo 44. == Plura legere si cupis == *Michael J. G. Gray-Fow, "[https://www.jstor.org/stable/643045 The Mental Breakdown of a Roman Senator: M. Calpurnius Bibulus]", ''Greece & Rome'', 1990: 179-190 *F. X. Ryan, "[https://www.jstor.org/stable/41537653 Bibulus as President of the Senate]", ''Latomus'', 1996: 384-388 * "[http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;q1=bibulus;rgn=full%20text;idno=ACL3129.0001.001;didno=ACL3129.0001.001;view=image;seq=00000502 Bibulus. 1]" in {{Smith-bio}} vol. 1 pp. 487-488 {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Lucius Afranius]] et [[Quintus Caecilius Metellus Celer]]| annus= 59 a.C.n.<br />cum<br />[[Gaius Iulius Caesar|Gaio Iulio Caesare]]| successores= [[Lucius Calpurnius Piso Caesoninus (Consul 58 a.C.n.)|Lucius Calpurnius Piso Caesoninus]] et [[Aulus Gabinius]]}} {{DEFAULTSORT:Calpurnius Bibulus, Marcus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Senatores]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Proconsules Syriae]] [[Categoria:Gens Calpurnia|Bibulus, Marcus]] [[Categoria:Nati 103 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 48 a.C.n.]] s4gter2b4jzckui3iqghckjy303hh6b 3997945 3997944 2026-10-29T20:55:05Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De cursu honorum */ 3997945 wikitext text/x-wiki {{L1}} '''Marcus Calpurnius Bibulus''' (natus circa [[100 a.C.n.]], mortuus [[48 a.C.n.]]) in [[Respublica Romana|republica Romana]] fuit unus e ducibus factionis [[Optimates|optimatium]] atque acerrimus [[Gaius Iulius Caesar|Iulii Caesaris]] adversarius, cuius autem collega in [[consul]]atu anno [[59 a.C.n.]] fuit. == De familia == [[Gens Calpurnia]] plebeia quidem erat, sed nobilis (multos [[consul]]es numeravit) et fortasse [[Etrusci|Tusca]] origine. '''Marcus Calpurnius Bibulus''' tres filios habuit, quorum duo maiores natu a [[Aulus Gabinius|Gabinianis]] militibus praesidio regno [[Aegyptus|Aegypti]] relictis in rixa necati sunt ([[50 a.C.n.]]). Tertius tantum, [[Lucius Calpurnius Bibulus]], quem ex secunda uxore, Porcia, filia [[Marcus Porcius Cato Uticensis|Marci Catonis]], genuerat<ref>[[Plutarchus]], ''Brutus'' XIII et ''Cato minor'' XXV.</ref>, superstes patri fuit. Qui a [[Triumviratus|triumviris]] anno [[43 a.C.n.]] [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptus]], post cladem apud [[Philippi|Philippos]] acceptam a [[Marcus Antonius|Marco Antonio]] in fidem receptus, a triumviro illo [[Syria (provincia Romana)|Syriae provinciae]] pro praetore praefectus est, ubi tandem mortuus est<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,162.</ref> == De cursu honorum == * [[65 a.C.n.]] [[Aedilis]] * [[62 a.C.n.]] [[Praetor]] * [[59 a.C.n.]] [[Consul]] * [[51 a.C.n.|51]]/[[50 a.C.n.]] [[Proconsul]] [[Syria (provincia Romana)|Syriae]]. * [[49 a.C.n.]] Praefectus classis [[Pompeius|Pompeianae]]. '''Marcus Bibulus''' eodem anno quo Caesar et [[aedilis]] et [[praetor]] et [[consul]] fuit. Iam ab aedilitate odio pertinaci dissidere coeperunt: nam Bibulus querebatur munerum ad plebem amborum expensis datorum gratiam ad solum [[Gaius Iulius Caesar|Caesarem]] pertinere. Idem sibi evenisse dicere solebat quod [[Pollux (Dioscurus)|Polluci]] cui, quamquam templum cum fratre commune in [[Forum Romanum|Foro]] dedicatum esset, tamen [[Castor]]is tantummodo aedes appellabatur<ref>[[Dio Cassius]] XXXVII,8. [[Suetonius]], ''Div. Iul.'' X,1.</ref>. Anno [[60 a.C.n.]] ambo comitiis [[consul]]aribus candidati erant. Tum Caesar societatem iniit cum [[Lucius Lucceius Quinti filius|Lucio Lucceio]], homine divite candidato et ipso ; optimates contra largitionibus apud plebem Bibulum adiuverunt, sperantes populares Caesaris rogationes a dissentiente collega posse coerceri. Ergo Bibulus et Caesar consules facti sunt. Quod videns Caesar societatem iniit cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Crasso]] et [[Pompeius|Pompeio]], duobus viris potentissimis et ambitiosis, qui et ipsi optimatium omnipotentiam in [[Senatus Romanus|senatu]] infringere cupiebant. Haec societas, primus [[triumviratus]] appellata, huc spectabat " ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]). Ita Caesar, oppresso collega, omnia quae voluit consulatu suo perfecit. Nam, cum Bibulus intercedere conaretur, a triumvirum clientelis e foro vi expulsus est, ita ut ne unus quidem senator ei auxilio esse auderet. Reliquo anno domi se inclusit nec quidquam aliud quam edicta publicabat, praedicans acta collegae sui nec secundum leges nec rata esse. Nam consulibus erat ius auspiciorum atque obnuntiationis adversus collegam : itaque ad religionem refugit Bibulus dictitans se caelum spectasse ac signa infausta vidisse<ref>Ad Atticum II.16.2.</ref>, quae comitia haberi vetarent. At Caesar, qui [[pontifex]] maximus iam erat, pro nihilo obnuntiationes collegae habuit ac legem agrariam optimatibus displicentem pertulit. Nihilominus adversarii [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]] postea contenderunt leges eius consulatu latas et irritas esse et abolendas, ac ipse semper timuit, ne ab inimicis rationem eo anno actorum reddere apud iudices cogeretur. Interea faceti homines, cum aliquid anno [[59 a.C.n.]] factum testabantur, factum esse "Iulio et Caesare consulibus" scribebant, ita significantes eo anno unum verum consulem fuisse<ref>[[Dio Cassius]] XXXVIII.8.2. [[Suetonius|Suet]]., ''Div. Iul.'' 20.4.</ref>. Post consulatum Bibulus [[proconsul]]atum quidem in aliqua [[provincia]] non gessit (quia inimicus [[Triumviratus|triumvirorum]] erat, qui tum in [[Respublica Romana|republica Romana]] maxime pollebant), sed omnia munia [[Senatus Romanus|senatoris]] diligentissime implevit. [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Crasso]] vero mortuo, [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] et [[Pompeius|Pompeio]] dissidentibus, cum Pompeio in gratiam rediit ; itaque postquam [[Publius Clodius Pulcher|Clodius]] a [[Titus Annius Milo|Milone]] occisus est atque respublica a [[consul]]ibus vacua erat, ineunte anno [[52 a.C.n.]], Marcus Bibulus, primus in senatu sententiam rogatus, censuit [[Pompeius|Pompeium]] consulem creandum esse sine collega<ref>[[Dio Cassius]] 40.50. [[Plutarchus]] ''Pompeius'' 54 et ''Cato Minor'' 47.</ref>. Eodem anno¨[[Pompeius]] [[Lex Pompeia de provinciis|legem]] tulit, quae iubebat post quintum tantum annum a [[consul]]atu in provinciam [[proconsul]]es mittendos esse : itaque, quia nondum provinciam rexerant, ut [[Cicero]] in [[Cilicia]]m sic Bibulus in Syriam anno [[51 a.C.n.]] profectus est. Quae [[provincia]]e vicinae sunt et multa de Bibulo proconsule in epistolis Ciceronis accepimus. Nam, quamquam iam a [[Gaius Cassius Longinus|Gaio Cassio]] ab [[Antiochia]] repulsi, [[Parthi]] etiam tum minaces erant et Bibulus semper ad bellum adversus eos paratus esse debuit<ref>[[Dio Cassius]] 40.30.</ref>. Cum Romam rediit res Romana ad bellum civile vergebat, in quo Bibulus statim a Pompeio stetit. == In bello civili == [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|Bello civili]] ineunte anno [[49 a.C.n.]] Marcus Bibulus summum imperium in omnes classes [[Pompeius|Pompeianas]] ubicumque sitas habuit et in insula [[Corcyra]] constitit. Imparatior tamen fuit, quam ut celerrimam atque inopinatam transnavigationem [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]] ex Italia in [[Epirus|Epirum]] prohibere posset. Postea vero ita diligenter litora ac portus Graeciae et [[Illyricum|Illyrici]] custodivit ac clausit, ut subsidia [[Brundisium|Brundisii]] parata vivo Bibulo [[Dyrrachium]] ad Caesarem non pervenerint. Mox tamen, nimia cura confectus et gravi morbo, Bibulus primis mensibus anni [[48 a.C.n.]] ante proelium ad Dyrrachium interiit<ref>[[Dio Cassius]] 41.48. [[Orosius]] V.15.10.</ref>. == Notae == <references /> == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9-12 et 49. * [[C. Iulius Caesar|Caesar]], libro tertio ''[[De bello civili|de Bello civili]]'', capitulis 5, 7-8, 14-18, 31. * [[Cicero]], libro secundo ''[[Epistulae ad Atticum|Epistularum ad Atticum]]'', epistulis 16 et 20-21 et quinto ep.17-18 et 20-21 necnon libro sexto ep. 1 et 5. ** libro secundo ''[[Epistulae ad familiares|Epistularum ad familiares]]'' ep. 10 et 17, necnon libro quinto decimo ep. 1-4. ** ''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 267. ** undecima ''[[Philippicae (Cicero)|Philippica]]'', capitulis 34-35. * [[Dio Cassius]] libro XXXVII ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'' cap. 8 necnon libro XXXVIII cap. 4,6,8-9,12 et libro XL cap. 30, 50, 65 et libro XLI 44 et 48. *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 47-48, 54 **''Cato Minor'' 25, 32, 47. **''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' 14. * [[Seneca]] ''Ad Marciam'' XIV. * [[Suetonius]], [[De Vita Caesarum]], in ''Vita Divi Iuli'', capitulis 9, 10, 19-21, 49. * [[Valerius Maximus]], libro quarto ''Factorum dictorumque memorabilium'', 1,15. * [[Velleius Paterculus]], libro secundo ''[[Historiae (Velleius)|Historiae Romanae]],'' capitulo 44. == Plura legere si cupis == *Michael J. G. Gray-Fow, "[https://www.jstor.org/stable/643045 The Mental Breakdown of a Roman Senator: M. Calpurnius Bibulus]", ''Greece & Rome'', 1990: 179-190 *F. X. Ryan, "[https://www.jstor.org/stable/41537653 Bibulus as President of the Senate]", ''Latomus'', 1996: 384-388 * "[http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;q1=bibulus;rgn=full%20text;idno=ACL3129.0001.001;didno=ACL3129.0001.001;view=image;seq=00000502 Bibulus. 1]" in {{Smith-bio}} vol. 1 pp. 487-488 {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Lucius Afranius]] et [[Quintus Caecilius Metellus Celer]]| annus= 59 a.C.n.<br />cum<br />[[Gaius Iulius Caesar|Gaio Iulio Caesare]]| successores= [[Lucius Calpurnius Piso Caesoninus (Consul 58 a.C.n.)|Lucius Calpurnius Piso Caesoninus]] et [[Aulus Gabinius]]}} {{DEFAULTSORT:Calpurnius Bibulus, Marcus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Senatores]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Proconsules Syriae]] [[Categoria:Gens Calpurnia|Bibulus, Marcus]] [[Categoria:Nati 103 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 48 a.C.n.]] 79vt137vjnfx9c37cawijl9x9548ssk 3997946 3997945 2026-10-29T20:55:44Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De cursu honorum */ 3997946 wikitext text/x-wiki {{L1}} '''Marcus Calpurnius Bibulus''' (natus circa [[100 a.C.n.]], mortuus [[48 a.C.n.]]) in [[Respublica Romana|republica Romana]] fuit unus e ducibus factionis [[Optimates|optimatium]] atque acerrimus [[Gaius Iulius Caesar|Iulii Caesaris]] adversarius, cuius autem collega in [[consul]]atu anno [[59 a.C.n.]] fuit. == De familia == [[Gens Calpurnia]] plebeia quidem erat, sed nobilis (multos [[consul]]es numeravit) et fortasse [[Etrusci|Tusca]] origine. '''Marcus Calpurnius Bibulus''' tres filios habuit, quorum duo maiores natu a [[Aulus Gabinius|Gabinianis]] militibus praesidio regno [[Aegyptus|Aegypti]] relictis in rixa necati sunt ([[50 a.C.n.]]). Tertius tantum, [[Lucius Calpurnius Bibulus]], quem ex secunda uxore, Porcia, filia [[Marcus Porcius Cato Uticensis|Marci Catonis]], genuerat<ref>[[Plutarchus]], ''Brutus'' XIII et ''Cato minor'' XXV.</ref>, superstes patri fuit. Qui a [[Triumviratus|triumviris]] anno [[43 a.C.n.]] [[Proscriptiones (43 a.C.n.)|proscriptus]], post cladem apud [[Philippi|Philippos]] acceptam a [[Marcus Antonius|Marco Antonio]] in fidem receptus, a triumviro illo [[Syria (provincia Romana)|Syriae provinciae]] pro praetore praefectus est, ubi tandem mortuus est<ref>[[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Bell. civ.'' IV,162.</ref> == De cursu honorum == * [[65 a.C.n.]] [[Aedilis]] * [[62 a.C.n.]] [[Praetor]] * [[59 a.C.n.]] [[Consul]] * [[51 a.C.n.|51]]/[[50 a.C.n.]] [[Proconsul]] [[Syria (provincia Romana)|Syriae]]. * [[49 a.C.n.]] Praefectus classis [[Pompeius|Pompeianae]]. '''Marcus Bibulus''' eodem anno quo Caesar et [[aedilis]] et [[praetor]] et [[consul]] fuit. Iam ab aedilitate odio pertinaci dissidere coeperunt: nam Bibulus querebatur munerum ad plebem amborum expensis datorum gratiam ad solum [[Gaius Iulius Caesar|Caesarem]] pertinere. Idem sibi evenisse dicere solebat quod [[Pollux (Dioscurus)|Polluci]] cui, quamquam templum cum fratre commune in [[Forum Romanum|Foro]] dedicatum esset, tamen [[Castor]]is tantummodo aedes appellabatur<ref>[[Dio Cassius]] XXXVII,8. [[Suetonius]], ''Div. Iul.'' X,1.</ref>. Anno [[60 a.C.n.]] ambo comitiis [[consul]]aribus candidati erant. Tum Caesar societatem iniit cum [[Lucius Lucceius Quinti filius|Lucio Lucceio]], homine divite candidato et ipso ; optimates contra largitionibus apud plebem Bibulum adiuverunt, sperantes populares Caesaris rogationes a dissentiente collega posse coerceri. Ergo Bibulus et Caesar consules facti sunt. Quod videns Caesar societatem iniit cum [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Crasso]] et [[Pompeius|Pompeio]], duobus viris potentissimis et ambitiosis, qui et ipsi optimatium omnipotentiam in [[Senatus Romanus|senatu]] infringere cupiebant. Haec societas, primus [[triumviratus]] appellata, huc spectabat " ne quid ageretur in republica quod displicuisset ulli e tribus" ([[Suetonius]]). Ita Caesar, oppresso collega, omnia quae voluit consulatu suo perfecit. Nam, cum Bibulus intercedere conaretur, a triumvirum clientelis e foro vi expulsus est, ita ut ne unus quidem senator ei auxilio esse auderet. Reliquo anno domi se inclusit nec quidquam aliud quam edicta publicabat, praedicans acta collegae sui nec secundum leges nec rata esse. Nam consulibus erat ius auspiciorum atque obnuntiationis adversus collegam : itaque ad religionem refugit Bibulus dictitans se caelum spectasse ac signa infausta vidisse<ref>''[[Ad Atticum]]'' II.16.2.</ref>, quae comitia haberi vetarent. At Caesar, qui [[pontifex]] maximus iam erat, pro nihilo obnuntiationes collegae habuit ac legem agrariam optimatibus displicentem pertulit. Nihilominus adversarii [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]] postea contenderunt leges eius consulatu latas et irritas esse et abolendas, ac ipse semper timuit, ne ab inimicis rationem eo anno actorum reddere apud iudices cogeretur. Interea faceti homines, cum aliquid anno [[59 a.C.n.]] factum testabantur, factum esse "Iulio et Caesare consulibus" scribebant, ita significantes eo anno unum verum consulem fuisse<ref>[[Dio Cassius]] XXXVIII.8.2. [[Suetonius|Suet]]., ''Div. Iul.'' 20.4.</ref>. Post consulatum Bibulus [[proconsul]]atum quidem in aliqua [[provincia]] non gessit (quia inimicus [[Triumviratus|triumvirorum]] erat, qui tum in [[Respublica Romana|republica Romana]] maxime pollebant), sed omnia munia [[Senatus Romanus|senatoris]] diligentissime implevit. [[Marcus Licinius Crassus (triumvir)|Crasso]] vero mortuo, [[Gaius Iulius Caesar|Caesare]] et [[Pompeius|Pompeio]] dissidentibus, cum Pompeio in gratiam rediit ; itaque postquam [[Publius Clodius Pulcher|Clodius]] a [[Titus Annius Milo|Milone]] occisus est atque respublica a [[consul]]ibus vacua erat, ineunte anno [[52 a.C.n.]], Marcus Bibulus, primus in senatu sententiam rogatus, censuit [[Pompeius|Pompeium]] consulem creandum esse sine collega<ref>[[Dio Cassius]] 40.50. [[Plutarchus]] ''Pompeius'' 54 et ''Cato Minor'' 47.</ref>. Eodem anno¨[[Pompeius]] [[Lex Pompeia de provinciis|legem]] tulit, quae iubebat post quintum tantum annum a [[consul]]atu in provinciam [[proconsul]]es mittendos esse : itaque, quia nondum provinciam rexerant, ut [[Cicero]] in [[Cilicia]]m sic Bibulus in Syriam anno [[51 a.C.n.]] profectus est. Quae [[provincia]]e vicinae sunt et multa de Bibulo proconsule in epistolis Ciceronis accepimus. Nam, quamquam iam a [[Gaius Cassius Longinus|Gaio Cassio]] ab [[Antiochia]] repulsi, [[Parthi]] etiam tum minaces erant et Bibulus semper ad bellum adversus eos paratus esse debuit<ref>[[Dio Cassius]] 40.30.</ref>. Cum Romam rediit res Romana ad bellum civile vergebat, in quo Bibulus statim a Pompeio stetit. == In bello civili == [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|Bello civili]] ineunte anno [[49 a.C.n.]] Marcus Bibulus summum imperium in omnes classes [[Pompeius|Pompeianas]] ubicumque sitas habuit et in insula [[Corcyra]] constitit. Imparatior tamen fuit, quam ut celerrimam atque inopinatam transnavigationem [[Gaius Iulius Caesar|Caesaris]] ex Italia in [[Epirus|Epirum]] prohibere posset. Postea vero ita diligenter litora ac portus Graeciae et [[Illyricum|Illyrici]] custodivit ac clausit, ut subsidia [[Brundisium|Brundisii]] parata vivo Bibulo [[Dyrrachium]] ad Caesarem non pervenerint. Mox tamen, nimia cura confectus et gravi morbo, Bibulus primis mensibus anni [[48 a.C.n.]] ante proelium ad Dyrrachium interiit<ref>[[Dio Cassius]] 41.48. [[Orosius]] V.15.10.</ref>. == Notae == <references /> == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 9-12 et 49. * [[C. Iulius Caesar|Caesar]], libro tertio ''[[De bello civili|de Bello civili]]'', capitulis 5, 7-8, 14-18, 31. * [[Cicero]], libro secundo ''[[Epistulae ad Atticum|Epistularum ad Atticum]]'', epistulis 16 et 20-21 et quinto ep.17-18 et 20-21 necnon libro sexto ep. 1 et 5. ** libro secundo ''[[Epistulae ad familiares|Epistularum ad familiares]]'' ep. 10 et 17, necnon libro quinto decimo ep. 1-4. ** ''[[Brutus (Cicero)|Brutus]]'' 267. ** undecima ''[[Philippicae (Cicero)|Philippica]]'', capitulis 34-35. * [[Dio Cassius]] libro XXXVII ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'' cap. 8 necnon libro XXXVIII cap. 4,6,8-9,12 et libro XL cap. 30, 50, 65 et libro XLI 44 et 48. *[[Plutarchus]], ''[[Vita Pompei (Plutarchus)|Pompeius]]'' 47-48, 54 **''Cato Minor'' 25, 32, 47. **''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' 14. * [[Seneca]] ''Ad Marciam'' XIV. * [[Suetonius]], [[De Vita Caesarum]], in ''Vita Divi Iuli'', capitulis 9, 10, 19-21, 49. * [[Valerius Maximus]], libro quarto ''Factorum dictorumque memorabilium'', 1,15. * [[Velleius Paterculus]], libro secundo ''[[Historiae (Velleius)|Historiae Romanae]],'' capitulo 44. == Plura legere si cupis == *Michael J. G. Gray-Fow, "[https://www.jstor.org/stable/643045 The Mental Breakdown of a Roman Senator: M. Calpurnius Bibulus]", ''Greece & Rome'', 1990: 179-190 *F. X. Ryan, "[https://www.jstor.org/stable/41537653 Bibulus as President of the Senate]", ''Latomus'', 1996: 384-388 * "[http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;q1=bibulus;rgn=full%20text;idno=ACL3129.0001.001;didno=ACL3129.0001.001;view=image;seq=00000502 Bibulus. 1]" in {{Smith-bio}} vol. 1 pp. 487-488 {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Lucius Afranius]] et [[Quintus Caecilius Metellus Celer]]| annus= 59 a.C.n.<br />cum<br />[[Gaius Iulius Caesar|Gaio Iulio Caesare]]| successores= [[Lucius Calpurnius Piso Caesoninus (Consul 58 a.C.n.)|Lucius Calpurnius Piso Caesoninus]] et [[Aulus Gabinius]]}} {{DEFAULTSORT:Calpurnius Bibulus, Marcus}} [[Categoria:Consules]] [[Categoria:Senatores]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Proconsules Syriae]] [[Categoria:Gens Calpurnia|Bibulus, Marcus]] [[Categoria:Nati 103 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 48 a.C.n.]] 6mtavh68j4vy2o5bsbhl4purozwjoi5 0 57560 3997981 3501676 2026-10-30T00:58:37Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997981 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Genova-Castello d'Albertis-panorama.jpg|thumb|Portus Genuensis cum Pharo (Lanterna)]] '''Provincia Genuensis''' (vel ''Provincia Genuae'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Provincia di Genova|Provincia di Genova]]'') fuit [[provincia]] [[Italia]]e usque ad diem [[31 Decembris]] [[2014]], in Regione [[Liguria]] sita, cuius caput fuit urbs [[Genua]]e et cuius signum fuit '''GE'''. == Insignia == <gallery> Fasciculus:Italian Province (Crown).svg|''[[Provincia Italiae]]'' Fasciculus:Merito civile gold medal BAR.svg|''[[Provincia nomismate aureo ob virtutem civilem decorata]]'' </gallery> === Sententia === Sententia provincialis fuit: ''LIBERTAS''. == Historia == Die [[1 Ianuarii]] [[2015]] provincia abrogata est; in locum eius successit '''[[Urbs metropolitana Genuensis]]'''. == Municipia in Provincia Genuensi == Municipia in Provincia Genuensi, '''67''' fuerunt. {{Div col|cols=3}} # '''[[Genua]]''' vel '''[[Ianua]]''', # [[Arentianum]], # [[Avenium]], # [[Bargalium]], # [[Borzonasca]], # [[Bulliacum]], # [[Buxale (Italia)|Buxale]], # [[Campus (Liguria)|Campus]], # [[Campus Mauronis]], # [[Camulium]] vel [[Camolium]], # [[Carascum (Liguria)|Carascum]], # [[Carelium]], # [[Casarcia]], # [[Casella]], # [[Castellio Ligurum]], # [[Ceranesis]], # [[Clavarum]], # [[Cicania]], # [[Coccoletum]], # [[Cogornum]], # [[Davannia]], # [[Fagale Ligurum]], # [[Fanum Sanctae Margaritae ad Rapallum]], olim [[Pescinum]], # [[Fanum Sancti Columbani Certinulum]], # [[Fanum Sancti Stephani ad Avetum]], # [[Fanum Sancti Ulciensis]], # [[Fascia]], # [[Fliscia Crux]], # [[Fontanigordia]], # [[Gorretum]], # [[Insula Canthonis]] , # [[Lavania]], # [[Laevi]], # [[Lumartium]], # [[Lorsica]], # [[Maso]] (gen. - onis''), # [[Melae]], # [[Medianicum]], # [[Minianicum]], # [[Mocconitium]], # [[Monelia]], # [[Mons Brunus]], # [[Montobium]], # [[Nea]], # [[Nigro]] (gen. ''- onis''), # [[Ocelum Genuensium]], # [[Orarium]], # [[Portus Delphini]], # [[Plebs Soriorum]], # [[Propata]], # [[Rapallum]], # [[Resuagnum]], # [[Ricina]] vel [[Reccum]], # [[Runcus Genuensium]], # [[Rondanina]], # [[Rossilio]] (gen. ''- onis''), # [[Rubenium]], # [[Savinio]] (gen. ''- onis''), # [[Segesta Tiguliorum]], # [[Serra Genuensium]], # [[Surium]], # [[Tilietum]], # [[Tribonia]], # [[Turilla]], # [[Vallis Brevenna]], # [[Veoblia]], # [[Zualis]]. {{Div col end}} {{NexInt}} * [[Liguria]] (''regio''), * [[Genua]] (''urbs''), * [[Urbs metropolitana Genuensis]], * [[Provinciae Italiae abrogatae]], * [[Provinciae Italiae]]. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20060825034601/http://www.provincia.genova.it/ Situs publicus] {{Ling|Lingua Italiana{{!}}Italiane}} {{CommuniaCat|Province of Genoa|Provinciam Genuensem}} == Bibliographia == * ''DIZIONARIO GEOGRAFICO'' - Di GOFFREDO CASALIS, Voll. VV, Torino 1833-1854 == Pinacotheca == <gallery> Imago:Map of Metropolitan city of Genoa (region Liguria, Italy).svg|Collocatio finium Provinciae Genuensis in Regione Liguria. </gallery> == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Provincia Genuensis| ]] 1qfr7blj1xut76g4d412rp4hymsoelz 0 57617 3997982 3501790 2026-10-30T01:02:36Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997982 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Panorama from Subasio.jpg|thumb|Vallis [[Timia]]e e [[Mons Asius|Monte Asio]]]] '''Provincia Perusina'''<ref>{{Graesse}}</ref> (seu ''Provincia Perusiae'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Provincia di Perugia|Provincia di Perugia]]'') est [[Provincia Italiae|provincia]] [[Italia]]e, circiter 665.217<ref>[http://www.tuttitalia.it/umbria/provincia-di-perugia/ www.tuttitalia.it]</ref> incolarum, in [[Regio Italiae|Regione]] [[Umbria]] sita, cuius caput est [[Perusia]] et cuius signum est '''PG'''. == Insigne == <gallery> Fasciculus:Italian Province (Crown).svg|''[[Provincia Italiae]]'' </gallery> == Geographia politica == === Municipia in provincia Perusina === Municipia in provincia Perusina, cum capite, '''59''' sunt. Urbes, oppida et municipia provinciae Latine vocari possunt. # '''[[Perusia]]''' (alia nomina: '''[[Perusia Augusta]]''', '''[[Perusium (Italia)|Perusium]]''' et cetera), # [[Ad Ensem]], deinde [[Schiagia et Pascelupus]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Scheggia e Pascelupo|Scheggia e Pascelupo]]''), # [[Asisium]] (alia nomina: [[Assisium]] et cetera) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Assisi|Assisi]]''), # [[Campellus ad Clitumnum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Campello sul Clitunno|Campello sul Clitunno]]''), # [[Cannaria]] vel [[Insula de Cannaio]] vel [[Castrum Cannariae]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Cannara|Cannara]]''), # [[Castrum Cassiae]], olim fortasse [[Cursula]], ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Cascia|Cascia]]''), # [[Castrum Collis Stacciarii]], deinde [[Castrum Costacciarii]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Costacciaro|Costacciaro]]''), # [[Castrum de Corciano]] vel [[Corcianum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Corciano|Corciano]]''), # [[Castrum Jani]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Giano dell'Umbria|Giano dell'Umbria]]''), # [[Castrum Montis Leonis (Provincia Perusina)|Castrum Montis Leonis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Monteleone di Spoleto|Monteleone di Spoleto]]''), # [[Castrum Montis Sanctae Mariae]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Monte Santa Maria Tiberina|Monte Santa Maria Tiberina]]''), # [[Castrum Montonis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Montone (Italia)|Montone]]''), # [[Castrum Pacani]] et [[Villa Pacani]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Paciano|Paciano]]''), # [[Castrum Panicalis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Panicale|Panicale]]''), # [[Castrum Plebis]] vel [[Civitas Plebis]] (alia nomina: [[Civitas Castri Plebis]], [[Castrum Plebis Sancti Gervasi]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Città della Pieve|Città della Pieve]]''), # [[Castrum Precis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Preci|Preci]]''), # [[Castrum Ritaldorum]] vel [[Castrum Litardorum]] (deinde [[Castrum Ritaldi]] et [[Collis Ritalsi]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Castel Ritaldi|Castel Ritaldi]]''), # [[Castrum Sanctae Anatoliae (Umbria)|Castrum Sanctae Anatoliae]] (alianomina: [[Fanum Sanctae Anatoliae (Umbria)|Fanum Sanctae Anatoliae]], [[Castrum Narci]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Sant'Anatolia di Narco|Sant'Anatolia di Narco]]''), # [[Castrum Valli]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Vallo di Nera|Vallo di Nera]]''), # [[Castrum Vibiense]], deinde [[Montecastellum de Vibio]], ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Monte Castello di Vibio|Monte Castello di Vibio]]''), # [[Cerretum Spoletinorum]] vel [[Cerretum Spoletanum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Cerreto di Spoleto|Cerreto di Spoleto]]''), # [[Civitas Sobariae]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Citerna|Citerna]]''), # [[Clusium Novum]] , deinde, [[Castilio (Umbria)|Castilio]] -onis et [[Castellionis Clusini Castrum]] ((alia nomina: [[Castula]], [[Custula]], [[Castellio (Umbria)|Castellio]] -onis, [[Castellio Piscariae (Umbria)|Castellio Piscariae]], [[Castilio Piscariae (Umbria)|Castilio Piscariae]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Castiglione del Lago|Castiglione del Lago]]''), # [[Collis Attonis]] vel [[Collis Azzonis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Collazzone|Collazzone]]''), # [[Cors Coronae]] (vel [[Cohors Coronae]]), deinde [[Montefalco]] (gen. ''Montefalconis'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Montefalco|Montefalco]]''), # [[Deruta]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Deruta|Deruta]]''), # [[Fracta Filiorum Huberti]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Umbertide|Umbertide]]'') # [[Fracta Tudertina]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Fratta Todina|Fratta Todina]]''), # [[Forum Iulii Concupiensium]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Pietralunga|Pietralunga]]''), # [[Fulginium]] vel [[Fulginia]] (alia nomina: [[Fulginiae]], [[Fulginea]] et cetera) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Foligno|Foligno]]''), # [[Gualdum Captaneorum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Gualdo Cattaneo|Gualdo Cattaneo]]''), # [[Hispellum]] (alia nomina: [[Hyspellum]], [[Ispelum]], [[Spellum]] et cetera) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Spello|Spello]]''), # [[Helvillum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Fossato di Vico|Fossato di Vico]]''), # [[Iguvium]] seu [[Eugubium]] (alia nomina: [[Aguvium]], [[Augubium]], [[Eugubina civitas]], [[Hogobium]], [[Ugubium]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Gubbio|Gubbio]]''), # [[Insula Romana]], deinde [[Bastia Umbra]], ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Bastia Umbra|Bastia Umbra]]''), # [[Lepsana]], deinde [[Licianus]] ac [[Licianus Niconis]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Lisciano Niccone|Lisciano Niccone]]''), # [[Marscianum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Marsciano|Marsciano]]''), # [[Martanae Tudertinorum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Massa Martana|Massa Martana]]''), # [[Meliscianum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:San Giustino|San Giustino]]'') # [[Mevania]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Bevagna|Bevagna]]''), # [[Nuceria Camellaria]] el [[Nuceria (Umbria)|Nuceria]] (alia nomina: [[Nuceria Camellana]], [[Nucerina civitas]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Nocera Umbra|Nocera Umbra]]''), # [[Nursia]] (alia nomina: [[Nursia Valeria]], [[Nurcia]], [[Narasis]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Norcia|Norcia]]''), # [[Passinianum]] olim [[Passus Iani]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Passignano sul Trasimeno|Passignano sul Trasimeno]]''), # [[Plagarium]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Piegaro|Piegaro]]''), # [[Podium Domus]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Poggiodomo|Poggiodomo]]''), # [[Schiaginum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Scheggino|Scheggino]]''), # [[Spoletium]] (alia nomina: [[Spoletum]], [[Spolitum]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Spoleto|Spoleto]]''), # [[Suillum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Sigillo (Italia)|Sigillo]]''), # [[Syllanum (Umbria)|Syllanum]] et [[Sellanum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Sellano|Sellano]]''), # [[Thori Castrum]] vel [[Thorum (Umbria)|Thorum]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Tuoro sul Trasimeno|Tuoro sul Trasimeno]]''), # [[Tifernum Tiberinum]] (alia nomina: [[Tiphernum Tiberinum]], [[Castrum Felicitatis]] et [[Civitas Castelli]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Città di Castello|Città di Castello]]''), # [[Trebiae]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Trevi|Trevi]]''), # [[Tuder]] (gen. ''Tuderis'') (alia nomina: ''[[Colonia Julia Fida Tuder]]''; deinde [[Tudertum]], [[Toda]], [[Tuda]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Todi|Todi]]''), # [[Turgianum]] vel [[Turris Iani]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Torgiano|Torgiano]]''), # [[Validum Tadinum]] vel [[Tadinum]] (alia nomina: [[Gualdum Nuceriae]], [[Waldum]], [[Gualdum Tadinum]]; olim: [[Tarsina]], [[Tadinae]] -arum) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Gualdo Tadino|Gualdo Tadino]]''), # [[Vallis Fabricae]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Valfabbrica|Valfabbrica]]''), # [[Vallis Timiae]], olim [[Cerqua]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Valtopina|Valtopina]]''), # [[Villa de Plano Carpini]] et unus [[Planus Carpini]], deinde [[Mansio (Italia)|Mansio]], ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Magione|Magione]]''), # [[Vettona]] vel [[Bettonium]] (alia nomina: [[Bettonia]], [[Bittona]], [[Vectonia]], [[Vetuna]], [[Bictonia]]) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Bettona|Bettona]]''). === Fines === ==== Provinciae finitimae ==== * [[Provincia Interamnas]], * [[Provincia Reatina]] ([[Latium]]), * [[Provincia Anconitana]] ([[Marchia Anconitana]]), * [[Provincia Asculana]] ([[Marchia Anconitana]]), * [[Provincia Maceratensis]] ([[Marchia Anconitana]]), * [[Provincia Pisaurensis et Urbinas]] ([[Marchia Anconitana]]), * [[Provincia Arretina]] ([[Tuscia]]), * [[Provincia Senensis]] ([[Tuscia]]). == Geographia physica == === Morphologia === ==== Montes ==== * [[Mons Asius]] ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Subasio|Monte Subasio]]''). === Hydrographia === ==== Flumina ==== * [[Clitumnus]], * [[Tiberis]], * [[Tinia (flumen)|Tinia]] seu [[Supunna]], ==== Lacūs ==== * [[Trasimenus lacus|Trasimenus]], {{NexInt}} * [[Umbria]] (''regio''), * [[Perusia]] (''urbs'') * [[Provinciae Italiae]]. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Province of Perugia|Provinciam Perusinam}} * [https://web.archive.org/web/20160125132917/http://www.provincia.perugia.it/ Situs publicus] {{Ling|Lingua Italiana{{!}}Italiane}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:Map of province of Perugia (region Umbria, Italy).svg|Collocatio finium Provinciae Perusinae in Regione Umbria. </gallery> {{Formula:Provinciae et Urbes metropolitanae Italiae}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Provincia Perusina| ]] tj3n6ptkj99vzox4fesypxlp184npsy 0 70375 3997952 2430840 2026-10-29T22:05:21Z Demetrius Talpa 81729 3997952 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Fasciculus:Bundesarchiv Bild 183-1990-1014-304, Gotha, Landtagswahl, Josef Duchac.jpg|thumb|Duchač, cum electionibus anni 1990 suffragium poneret]] {{res|Iosephus Duchač}} (vulgo ''Josef Duchač'', natus [[19 Februarii]] [[1938]] et [[23 Octobris]] [[2026]] mortuus) vir publicus [[Germania]]e et sodalis [[Christiana Democratica Unio Germaniae|Christianae Democraticae Unionis Germaniae]] est. Cum anno [[Thuringia]] anno [[1990]] reconderetur, Duchač legatus [[Lotharius de Maizière|Lotharii de Maizière]], praesidis ministrorum [[Res publica Democratica Germanica|Rei publicae Democraticae Germanicae]] ad Thuringiam condendam fuit. [[3 Octobris]] [[1990]] Germania aedificata esset, [[8 Novembris]] Duchač post electiones primus praeses ministrorum Thuringiae reconditae electus est. Sed anno [[1992]] ei obiectabatur, quod olim agens in rebus ministerii securitatis rei publicae fuisset. [[23 Ianuarii]] anni 1992 honorem deposuit, qui [[Bernhardus Vogel|Bernhardo Vogel]] ([[CDU]]) traditus est. ==Nexus externi== {{Fontes biographici}} {{Praesides Ministrorum Thuringiae}} {{anni vitae|1938|2026|Duchac, Iosephus}} [[Categoria:Praesides ministrorum Thuringiae]] [[Categoria:Incolae Rei publicae Democraticae Germanicae]] 0fb3a2axqqf4jqieerx9hnqcoop955c 0 74787 3997786 3119350 2026-10-29T13:31:36Z Grufo 64423 Minora 3997786 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Capraia (discretiva) | etiam 2 = Capraria (discretiva) }} {{res|Aegilos}}, vel {{res|Capraria}} et {{res|Caprasia}} est: * '''[[Aegilos]]''' vel '''[[Capraria (insula)]]''': insula [[Italia]]e. * '''[[Aegilos (municipium)]]''' vel '''[[Capraria Insula]]''': municipium [[Italia]]e, in [[Tuscia]] Regione et in [[Labro (provincia)|provincia Labronica]]. {{NexInt}} * '''[[Insulae Etruscae]]''', * '''[[Labro (provincia)]]''', k3rqvtbpyw2b7uwjbgicqzawtb4sops 0 74790 3997785 3661181 2026-10-29T13:30:38Z Grufo 64423 Minora 3997785 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Aegilos (discretiva) | etiam 2 = Capra (discretiva) | etiam 3 = Caprae (discretiva) | etiam 4 = Capraia (discretiva) | etiam 5 = Capris (discretiva) }} {{res|Capraria}} potest esse: * [[Capraria (insulae Baliares)]] (Hispanice ''Cabrera''), insula ad meridiem [[Baliaris Maior|Baliaris Maioris]] sita * [[Capraria (insulae Fortunatae)]], sive [[Insula Gomera]] * [[Capraria (Etruscae insulae)]] ([[Italiane]] ''Capraia'') * [[Capraria (Cuniculariae insulae)]] * [[Capraria (Diomedeae insulae))]] * [[Capraria (Slovenia)]] vel [[Capris (Slovenia)]], [[Capris Histriae]], (alia nomina [[Iustinopolis]], [[Caput Histriae]], [[Caprea (Slovenia)]], [[Aegida]]) * [[Capraria et Limes]] vicus Italiae. * [[Capraria (Capraria et Limes)]] * [[Capraria Insula]] vel [[Aegilos (municipium)]] municipium [[Italia]]e, in [[Tuscia]] Regione et in [[Labro (provincia)|provincia Labronica]]. * [[Capraria supra Panicum]] (alia nomina [[Misa Nova]], [[Marzabottum]]) * [[Caprariae]], oppidum Italiae et municipium in Regione Pedemontio. c9fi4pikp834k122fi69zl8tg9a7ymc 3997788 3997785 2026-10-29T13:35:01Z Grufo 64423 3997788 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Aegilos (discretiva) | etiam 2 = Capra (discretiva) | etiam 3 = Caprae (discretiva) | etiam 4 = Capraia (discretiva) | etiam 5 = Capris (discretiva) }} {{res|Capraria}} potest esse: * [[Capraria (insulae Baliares)]] (Hispanice ''Cabrera''), insula ad meridiem [[Baliaris Maior|Baliaris Maioris]] sita * [[Capraria (insulae Fortunatae)]], sive [[Insula Gomera]] * [[Capraria (Etruscae insulae)]] ([[Italiane]] ''Capraia'') * [[Capraria (Cuniculariae insulae)]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Capraria (Diomedeae insulae)|<>|it|qid=Q2258864}} * [[Capraria (Slovenia)]] vel [[Capris (Slovenia)]], [[Capris Histriae]], (alia nomina [[Iustinopolis]], [[Caput Histriae]], [[Caprea (Slovenia)]], [[Aegida]]) * [[Capraria et Limes]] vicus Italiae. * [[Capraria (Capraria et Limes)]] * [[Capraria Insula]] vel [[Aegilos (municipium)]] municipium [[Italia]]e, in [[Tuscia]] Regione et in [[Labro (provincia)|provincia Labronica]]. * [[Capraria supra Panicum]] (alia nomina [[Misa Nova]], [[Marzabottum]]) * [[Caprariae]], oppidum Italiae et municipium in Regione Pedemontio. i2dv0rif384swhu9gid3ch62dk9cra2 0 79941 3998016 3992043 2026-10-30T08:22:05Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Bibliographia */ 3998016 wikitext text/x-wiki {{L1}} [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Maritus Iuliae : effigies [[Pompeius|Pompei Magni]] in [[denarius|denario]] a filio Sexto post mortem percusso circa annum 40 a.C.n.]] '''Iulia''' (nata anno [[83 a.C.n.|83]]/82 a.C.n.; mortua anno [[54 a.C.n.]]) fuit [[Gaius Iulius Caesar|C. Iulii Caesaris]] filia quam e prima uxore [[Cornelia (Caesaris uxor)|Cornelia]], filia [[Lucius Cornelius Cinna|Lucii Cinnae]] quater [[consul]]is, genuit. Ac primo Quinto Servilio Caepioni sponsa erat, qui Caesari in consulatu magno auxilio fuit adversus collegam [[Marcus Calpurnius Bibulus|Marcum Bibulum]]. Sed anno [[60 a.C.n.]] tres potentes cives, Caesar, Pompeius et Crassus, societatem ([[Triumviratus primus|primum triumviratum]] dictum) in re publica inierunt, qua honores et provincias inter sese partiri possent. Hanc societatem etiam privatis vinculis firmare decrevere : itaque, spreta fide erga Caepionem, anno [[59 a.C.n.]] [[Gnaeus Pompeius Magnus|Cn. Pompeius Magnus]] Iuliam in matrimonium duxit; amantissima mariti fuisse traditur, cui filium vel filiam parturiens anno 54 a.C.n. mense septembri mortua, in [[Campus Martius|Campo Martio]] ex populi voluntate sepulta est, ubi post decem annos et pater Caesar monumentum iuxta filiam accepit. [[Fasciculus:RSC 0022 - transparent background.png|thumb|Pater Iuliae : Gaius Iulius Caesar in denario anno [[44 a.C.n.]] percusso.]] Quam mortem unam ex praecipuis causis [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|belli civilis]] fuisse omnes historici antiqui putaverunt, vel potius , si vixisset Iulia aut saltem liberos genuisset, solam potuisse Caesari Pompeium reconciliare existimaverunt. Quapropter tertio libro ineunte ''Pharsaliae'' suae poeta [[Lucanus]] umbram Iuliae induxit Pompeio in somno visam atque imminentem cladem et mortem marito nuntiantem. Anno [[46 a.C.n.]] Caesar [[Munus in filiae memoriam a Caesare datum|munus populi epulumque in filiae memoriam]] pronuntiavit. == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 19. * [[Cicero]], libro tertio ''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Epistularum ad Quintuum fratrem]]'', epistula 1. * [[Dio Cassius]] libro XXXIX ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'' cap. 64. * [[Florus]], libro secundo ''Epitomae rerum Romanarum'', capite 13. * [[Lucanus]] libro primo ''Pharsalia''e versibus 111-120 necnon libro tertio 7-40. * [[Plutarchus]] "[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompeii]]", capitulis 47-49 et 53; "[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Vita Iulii Caesaris]]" cap. 14, 23 et 55(4). * [[Seneca]] ''Ad Marciam'' XIV. * [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', in "Vita Divi Iuli", capitulis 1, 21, 26, 84. * [[Titus Livius]] ''Periochae'' 106. * [[Valerius Maximus]], libro quarto ''Factorum dictorumque memorabilium'', 6.4. * [[Velleius Paterculus]], libro secundo ''[[Historiae (Velleius)|Historiae Romanae]],'' capitulo 47.4. == Plura legere si cupis == * Angeline Chiu, "[https://www.jstor.org/stable/10.5184/classicalj.105.4.343 The Importance of Being Julia: Civil War, Historical Revision and the Mutable Past in Lucan's Pharsalia]", ''The Classical Journal'', 2010: 343-360 * "[https://web.archive.org/web/20060630012612/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1748.html Julia (5)]" in {{Smith-bio}} vol. 2 pp. 640-641 [[Categoria:Romani antiqui]] [[Categoria:Gens Iulia]] [[Categoria:Gaius Iulius Caesar]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus]] [[Categoria:Nati 83 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 54 a.C.n.]] [[Categoria:Mulieres]] 9phhb72a003lf01fgect5sza434y2z8 3998041 3998016 2026-10-30T10:18:33Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3998041 wikitext text/x-wiki {{L1}} [[Fasciculus:Julia faints after seeing pompeys bloody garment.jpg|thumb|Iulia deficiens cum togam mariti sanguine respersam adspicit.]] [[Fasciculus:RSC 0017.jpg|thumb|Maritus Iuliae : effigies [[Pompeius|Pompei Magni]] in [[denarius|denario]] a filio Sexto post mortem percusso circa annum 40 a.C.n.]] '''Iulia''' (nata anno [[83 a.C.n.|83]]/82 a.C.n.; mortua anno [[54 a.C.n.]]) fuit [[Gaius Iulius Caesar|C. Iulii Caesaris]] filia quam e prima uxore [[Cornelia (Caesaris uxor)|Cornelia]], filia [[Lucius Cornelius Cinna|Lucii Cinnae]] quater [[consul]]is, genuit. Ac primo Quinto Servilio Caepioni sponsa erat, qui Caesari in consulatu magno auxilio fuit adversus collegam [[Marcus Calpurnius Bibulus|Marcum Bibulum]]. Sed anno [[60 a.C.n.]] tres potentes cives, Caesar, Pompeius et Crassus, societatem ([[Triumviratus primus|primum triumviratum]] dictum) in re publica inierunt, qua honores et provincias inter sese partiri possent. Hanc societatem etiam privatis vinculis firmare decrevere : itaque, spreta fide erga Caepionem, anno [[59 a.C.n.]] [[Gnaeus Pompeius Magnus|Cn. Pompeius Magnus]] Iuliam in matrimonium duxit; amantissima mariti fuisse traditur, cui filium vel filiam parturiens anno 54 a.C.n. mense septembri mortua, in [[Campus Martius|Campo Martio]] ex populi voluntate sepulta est, ubi post decem annos et pater Caesar monumentum iuxta filiam accepit. [[Fasciculus:RSC 0022 - transparent background.png|thumb|Pater Iuliae : Gaius Iulius Caesar in denario anno [[44 a.C.n.]] percusso.]] Quam mortem unam ex praecipuis causis [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|belli civilis]] fuisse omnes historici antiqui putaverunt, vel potius , si vixisset Iulia aut saltem liberos genuisset, solam potuisse Caesari Pompeium reconciliare existimaverunt. Quapropter tertio libro ineunte ''Pharsaliae'' suae poeta [[Lucanus]] umbram Iuliae induxit Pompeio in somno visam atque imminentem cladem et mortem marito nuntiantem. Anno [[46 a.C.n.]] Caesar [[Munus in filiae memoriam a Caesare datum|munus populi epulumque in filiae memoriam]] pronuntiavit. == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], libro secundo ''Bellorum civilium'' 19. * [[Cicero]], libro tertio ''[[Epistulae ad Quintum fratrem|Epistularum ad Quintuum fratrem]]'', epistula 1. * [[Dio Cassius]] libro XXXIX ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'' cap. 64. * [[Florus]], libro secundo ''Epitomae rerum Romanarum'', capite 13. * [[Lucanus]] libro primo ''Pharsalia''e versibus 111-120 necnon libro tertio 7-40. * [[Plutarchus]] "[[Vita Pompei (Plutarchus)|Vita Pompeii]]", capitulis 47-49 et 53; "[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Vita Iulii Caesaris]]" cap. 14, 23 et 55(4). * [[Seneca]] ''Ad Marciam'' XIV. * [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', in "Vita Divi Iuli", capitulis 1, 21, 26, 84. * [[Titus Livius]] ''Periochae'' 106. * [[Valerius Maximus]], libro quarto ''Factorum dictorumque memorabilium'', 6.4. * [[Velleius Paterculus]], libro secundo ''[[Historiae (Velleius)|Historiae Romanae]],'' capitulo 47.4. == Plura legere si cupis == * Angeline Chiu, "[https://www.jstor.org/stable/10.5184/classicalj.105.4.343 The Importance of Being Julia: Civil War, Historical Revision and the Mutable Past in Lucan's Pharsalia]", ''The Classical Journal'', 2010: 343-360 * "[https://web.archive.org/web/20060630012612/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1748.html Julia (5)]" in {{Smith-bio}} vol. 2 pp. 640-641 [[Categoria:Romani antiqui]] [[Categoria:Gens Iulia]] [[Categoria:Gaius Iulius Caesar]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus]] [[Categoria:Nati 83 a.C.n.]] [[Categoria:Mortui 54 a.C.n.]] [[Categoria:Mulieres]] hye29libcrmljyf3w89hebb7oxyeqs1 0 81555 3997953 3725599 2026-10-29T22:07:28Z Demetrius Talpa 81729 3997953 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Renatus Belletto}} ([[Lugdunum|Lugduni]] natus die [[11 Septembris]] [[1945]] et [[25 Octobris]] [[2026]] mortuus) est [[scriptor]] [[Francia|Francicus]]. Anno [[1986]] mythistoriae ''L'Enfer'' gratia [[Praemium Femina]] consecutus est. == Nexus externi == [https://web.archive.org/web/20081120214522/http://www.pol-editeur.fr/catalogue/ficheauteur.asp?num=18 Pagina Renato Belletto dicata] {{Fontes biographici}} {{scriptor-stipula}} {{anni vitae|1945|2026|Belletto, Renatus}} [[Categoria:Scriptores Franciae]] [[Categoria:Auctores Francogallici]] t9xgaqxvurcuijf6ka8zofzm570r5i3 0 83484 3997910 3985834 2026-10-29T16:17:09Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Pagina neglecta|Pagina neglecta]]}}; +{{[[Formula:Geo-stipula|Geo-stipula]]}} 3997910 wikitext text/x-wiki {{Pagina neglecta}} {{res|Districtus}} est Mediaevalis originis vocabulum quod divisiones administrativas in civitatibus [[lingua Anglica|anglophonis]] ''districts'' ac in civitatis [[lingua Theodisca|theodiscophonis]] ''Stadtbezirk'' aut ''Ortsbezirk'' aut ''Bezirk'' aut ''Distrikt'' nominatas nuncupat . Du Cange districtum definit sic: "Territorium feudi, seu tractus, in quo Dominus vassallos et tenentes suos distringere potest : justitiæ exercendæ in eo tractu facultas."<ref name="Du Cange">[https://web.archive.org/web/20160305141925/http://ducange.enc.sorbonne.fr/DISTRINGERE3#DISTRINGERE3-14 Du Cange et al., ''Glossarium mediæ et infimæ latinitatis''. Niort: L. Favre, 1883-1887''].</ref> == Notae == <references /> {{Geo-stipula}} [[Categoria:Divisiones administrativae]] pjwex0e1nfb8j2tr7jid7av7fikuz69 0 83806 3997943 3853984 2026-10-29T20:52:24Z IacobusAmor 1163 Mortuus 3997943 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{Res|Patricius Stewart}} (vulgo {{Barbarice|lingua=en|Patrick Stewart}}, natus [[Mirfield]] in [[oppidum|oppido]] iuxta [[Dewsbury]] [[Isuria]]e die [[13 Iulii]] [[1940]]; mortuus [[Angelopolis|Angelopoli]] die [[28 Octobris]] [[2026]]) fuit [[theatrum|theatralis]] et [[televisio]]nis [[histrio]] [[Anglia|Anglicus]]. In ''[[I, Claudius (series televisualis)|I, Claudius]]'' (1976) [[programma televisificum|programmate televisifico]] partes [[Lucius Aelius Seianus|Seiani]], et in seriebus ''[[Tinker, Tailor, Soldier, Spy (series televisualis)|Tinker, Tailor, Soldier, Spy]]'' (1979) et ''[[Smiley's People (series televisualis)|Smiley's People]]'' (1982) partes [[Karla]]e egit. ==De vita== Stewart alumnus {{Creanda|en|Bristol Old Vic Theatre School|Schola Scaenica Bristoliensis|Scholae Scaenicae Bristoliensis}} fuit. == Pelliculae selectae == * [[1984]]: ''[[Dune (pellicula)|Dune]]'' == Bibliographia == * Dickson, Andrew. 2016. "[https://www.theguardian.com/stage/2016/aug/22/patrick-stewart-i-should-have-been-arrested-for-overacting Patrick Stewart on Shylock: 'I should have been arrested for overacting.']" ''[[The Guardian]],'' 22 Augusti 2016. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Patrick Stewart|Patricium Stewart}} * {{IMDb name|0001772|Patricio Stewart}} {{bio-stipula}} {{Lifetime|1940|2026|Stewart, Patricius}} [[Categoria:Actores Angliae]] [[Categoria:Alumni Scholae Scaenicae Bristoliensis]] [[Categoria:Star Trek]] t8hzgud0j4qgqqq1ma3b01ki9u26mbk 3998001 3997943 2026-10-30T04:37:14Z Bartholomite 116968 3998001 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{Res|Patricius Stewart eques}} (vulgo {{Barbarice|lingua=en|Patrick Stewart}}, natus [[Mirfield]] in [[oppidum|oppido]] iuxta [[Dewsbury]] [[Isuria]]e die [[13 Iulii]] [[1940]]; mortuus [[Angelopolis|Angelopoli]] die [[28 Octobris]] [[2026]]) fuit [[theatrum|theatralis]] et [[televisio]]nis [[histrio]] [[Anglia|Anglicus]]. In ''[[I, Claudius (series televisualis)|I, Claudius]]'' (1976) [[programma televisificum|programmate televisifico]] partes [[Lucius Aelius Seianus|Seiani]], et in seriebus ''[[Tinker, Tailor, Soldier, Spy (series televisualis)|Tinker, Tailor, Soldier, Spy]]'' (1979) et ''[[Smiley's People (series televisualis)|Smiley's People]]'' (1982) partes [[Karla]]e egit. Stewart alumnus {{Creanda|en|Bristol Old Vic Theatre School|Schola Scaenica Bristoliensis|Scholae Scaenicae Bristoliensis}} fuit. == Pelliculae selectae == * [[1976]]: ''I, Claudius'' * [[1984]]: ''[[Dune (pellicula)|Dune]]'' * [[1987]]–[[1994]]: ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' * [[1998]]: ''[[The Prince of Egypt]]'' * [[2020]]–[[2023]] ''Star Trek: Picard'' == Bibliographia == * Dickson, Andrew (2016). [https://www.theguardian.com/stage/2016/aug/22/patrick-stewart-i-should-have-been-arrested-for-overacting Patrick Stewart on Shylock: 'I should have been arrested for overacting.'] ''[[The Guardian]]''. * Schulman, Michael (2010). [http://www.newyorker.com/talk/2010/11/15/101115ta_talk_schulman The Talk of the Town: The Boards: Roommates]. ''The New Yorker, 86''(36). == Nexus externi == {{CommuniaCat|Patrick Stewart|Patricium Stewart}} {{Fontes biographici}} * {{IMDb name|0001772|Patricio Stewart}} {{bio-stipula}} {{Anni vitae|1940|2026|Stewart, Patricius}} [[Categoria:Actores Angliae]] [[Categoria:Alumni Scholae Scaenicae Bristoliensis]] [[Categoria:Socii collegiorum Oxoniensium]] [[Categoria:Star Trek]] atn53b65cqx8zr0uoa5p05dhwjh3nfw 3998003 3998001 2026-10-30T04:42:08Z Bartholomite 116968 /* Pelliculae selectae */ 3998003 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{Res|Patricius Stewart eques}} (vulgo {{Barbarice|lingua=en|Patrick Stewart}}, natus [[Mirfield]] in [[oppidum|oppido]] iuxta [[Dewsbury]] [[Isuria]]e die [[13 Iulii]] [[1940]]; mortuus [[Angelopolis|Angelopoli]] die [[28 Octobris]] [[2026]]) fuit [[theatrum|theatralis]] et [[televisio]]nis [[histrio]] [[Anglia|Anglicus]]. In ''[[I, Claudius (series televisualis)|I, Claudius]]'' (1976) [[programma televisificum|programmate televisifico]] partes [[Lucius Aelius Seianus|Seiani]], et in seriebus ''[[Tinker, Tailor, Soldier, Spy (series televisualis)|Tinker, Tailor, Soldier, Spy]]'' (1979) et ''[[Smiley's People (series televisualis)|Smiley's People]]'' (1982) partes [[Karla]]e egit. Stewart alumnus {{Creanda|en|Bristol Old Vic Theatre School|Schola Scaenica Bristoliensis|Scholae Scaenicae Bristoliensis}} fuit. == Pelliculae selectae == * [[1976]]: ''[[I, Claudius (series televisualis)|I, Claudius]]'' * [[1979]]: ''[[Tinker, Tailor, Soldier, Spy (series televisualis)|Tinker, Tailor, Soldier, Spy]]'' * [[1982]]: ''[[Smiley's People (series televisualis)|Smiley's People]]'' * [[1984]]: ''[[Dune (pellicula)|Dune]]'' * [[1987]]–[[1994]]: ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' * [[1998]]: ''[[The Prince of Egypt]]'' * [[2006]]: ''[[Bambi II]]'' * [[2020]]–[[2023]] ''[[Star Trek: Picard]]'' == Bibliographia == * Dickson, Andrew (2016). [https://www.theguardian.com/stage/2016/aug/22/patrick-stewart-i-should-have-been-arrested-for-overacting Patrick Stewart on Shylock: 'I should have been arrested for overacting.'] ''[[The Guardian]]''. * Schulman, Michael (2010). [http://www.newyorker.com/talk/2010/11/15/101115ta_talk_schulman The Talk of the Town: The Boards: Roommates]. ''The New Yorker, 86''(36). == Nexus externi == {{CommuniaCat|Patrick Stewart|Patricium Stewart}} {{Fontes biographici}} * {{IMDb name|0001772|Patricio Stewart}} {{bio-stipula}} {{Anni vitae|1940|2026|Stewart, Patricius}} [[Categoria:Actores Angliae]] [[Categoria:Alumni Scholae Scaenicae Bristoliensis]] [[Categoria:Socii collegiorum Oxoniensium]] [[Categoria:Star Trek]] 9ckjmu5xgambstfvjpmtaevens6lj93 0 89534 3997988 3770476 2026-10-30T02:15:15Z LilyKitty 18316 de domo 3997988 wikitext text/x-wiki '''Inscriptio cursualis'''<ref>Confer {{Vox Latina}}</ref> est descriptio loci quo [[epistula]]e vel fasces [[cursus publicus|cursu publicu]] sive [[societas mercatoria|societatis mercatoriae]] privatae mittantur. Inscriptio cursualis habeat *[[nomen]] personae ad quam cursus mittatur *[[via urbis|via]] vel pagus ubi persona habitat *[[numerus]] quem domus ubi persona habitat hac in via habet *[[oppidum]] vel [[urbs]] ubi persona [[domus|habitat]] *etiam [[civitas]] vel [[Terra (regio)|terra]] vel [[regio]] ubi persona habitat nominetur. == Nexus externi == *[https://web.archive.org/web/20100107134801/http://www.katharinen.ingolstadt.de/projekte/kglatein/complat.htm Vocabula computatralia] ==Notae== <references /> [[Categoria:Cursus publicus]] 56ys6t6pju4d2g47dd3bfp5jb65r8l2 0 90766 3997991 3926051 2026-10-30T03:05:46Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997991 wikitext text/x-wiki {{L}} '''Regio trans flumen''' (ita Latine;<ref>[[Versio Vulgata]] e.g. [http://www.vatican.va/archive/bible/nova_vulgata/documents/nova-vulgata_vt_nehemiae_lt.html Liber Nehemiae 2.7]</ref> [[Aramaice]] ''Abar Nahara'', &#1506;&#1458;&#1489;&#1463;&#1512;-&#1504;&#1463;&#1492;&#1458;&#1512;&#1464;&#1492;; [[Accadice]] ''Eber-Nāri'';<ref>"The Akkadian name used in Assyrian and Babylonian records of the 8th-5th centuries B.C.E.": Dandamaev (1994)</ref> [[Graece]] {{Polytonic|Πέραν τοῦ ποταμοῦ}}<ref>[[Versio Septuaginta]].</ref>) fuit sub [[Imperium Assyrorum|Assyriis]] regio ea occidentalis quae trans flumen [[Euphrates|Euphraten]] iacebat. Imperio Assyrorum a Persis debellato, eadem fere regio (in [[satrapia]] principali [[Achaemenidae|Persica]] [[Babylonia (satrapia)|Babylonia]] comprehensa) eodem nomine saeculo V medio a.C.n. satrapiam sui ipsius constituta est; postea eadem fere regio a [[Ptolemaei]]s, qui ex [[Aegyptus|Aegypto]] ibi aggressi sunt, nomine "regio citra Euphratem" ({{Polytonic|ἡ ἐντὸς Εὐφράτου χώρα}}) nuncupata est, per exemplum in [[Inscriptio Adulitana|Inscriptione Adulitana]]. Eruditi interdum nominibus Graecolatinis ficticiis utuntur '''Transeuphrataea'''<ref>{{harvnb|Buxtorf|1662|p=142}}: "[…] Eber vel Eber Hannahar, hoc eſt, (Terrâ) ''Trans fluvium'', vel ''Transfluviali'', seu ''Transeuphratæa'' […]"</ref><ref>{{harvnb|Cellarius|1691|p=263}}: "maiores gentis Israeliticæ, qui Transeuphratæa regione accesserant, […]"</ref><ref>{{harvnb|Pfeiffer|1693|p=4}}: "Potius Tranſeuphratææ regionis perpetui in colæ עברים dicti fuiſſent."</ref><ref>{{harvnb|Calmet|1729|p=578}}: "Poſt obitum Judæ Sancti, Scholæ et ſcientiæ, utì ſupra animadvertimus, in Tranſeuphratæa circa medium tertii ſæculi tranſmigrarunt."</ref><ref>{{harvnb|Schöttgen|1742|p=152}}: "Nam ille dominabatur in omnem regionem Transeuphrateam."</ref><ref>Vide e.g. ''Transeuphratia'' (Anglice) apud Finkelstein (1962) pp. 83, 84)</ref> et '''Transeuphratena'''<ref>{{harvnb|Pasqualius|1746|p=690}}: "Qui ex Transeuphratena hunc ''Cuſanum'' arceſſunt, non ſatis ad indolem regnorum ætatis priſcæ, nec ad Aramææ interamnenſis ſitum, reſpiciunt."</ref><ref>Vide e.g. ''Transeuphratène'' (Francogallice) in tabula imperii Achaemenidarum geographica quam reperis apud [https://web.archive.org/web/20000816172215/http://www.achemenet.com/ achemenet.com]</ref>. <!-- The [[toponym]] appears in an inscription of the [[7th century BC]] [[Assyria]]n king [[Esarhaddon]].<ref>Tuell 1991, p. 51.</ref> In [[535 BC]] the Persian king [[Cyrus the Great]] organized most of the newly conquered territories of the former [[Neo-Babylonian Empire]] as a single satrapy, "[[Babylonia]] and Eber-Nari".<ref>Dandamaev 1994.</ref> The satrap resided in Babylon and there were subgovernors in Eber-Nari, one of which was [[Tettenai]], mentioned in both the [[Bible]] and Babylonian [[cuneiform]] documents.<ref>Olmstead 1944.</ref> This organization remainded untouched until at least [[486 BC]] ([[Xerxes I]]'s reign), but before c. [[450 BC]] the "mega-satrapy" was split into two—Babylonia and Eber-Nari.<ref>Stolper 1989; Dandamaev 1994.</ref> [[Herodotus]]' description of the [[Districts of the Achaemenid Empire|Achaemenid tax district]] [[Districts of the Achaemenid Empire#Fifth district|number V]] fits with Eber-Nari. It comprised [[Syria]], [[Phoenicia]], [[Palestine]] and [[Cyprus]] (which was also included in the satrapy<ref>Dandamaev 1994</ref>). Herodotus did not include in the tax list the [[Arab people|Arabian]] tribes, identified with the [[Qedarite]]s,<ref>Dumbrell 1971; Tuell 1991.</ref> that did not pay taxes but contributed with a tax-like gift of [[frankincense]]. --> == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Bibliographia == *{{cite book|last=Buxtorf|first=Johannes|year=1662|title=Dissertationes Philologico-Theologicae|lang=la|url=https://books.google.com/books?id=3PFgAAAAcAAJ}} *{{cite book|last=Calmet|first=Augustinus|year=1729|title=Prolegomena|lang=la|url=https://books.google.com/books?id=z4edNGEp01wC}} *{{cite book|last=Cellarius|first=Christophorus|year=1691|title=Geographia Antiqua|lang=la|url=https://books.google.com/books?id=Cc8_v8YVVUIC}} * Dandamaev, M. (1994): "[https://web.archive.org/web/20101201231641/http://iranica.com/articles/eber-nari Eber-Nāri]" in [[Ehsan Yarshater|E. Yarshater]] (ed.) ''[[Encyclopaedia Iranica]]'' vol. 7 * Drumbrell, W. J. (1971): "The Tell el-Maskuta Bowls and the 'Kingdom' of Qedar in the Persian Period" in ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'' no. 203 pp.&nbsp;33–44. * Finkelstein, J. J. (1962): "Mesopotamia" in ''Journal of Near Eastern Studies'' vol. 21 (1962) pp. 73-92 * Olmstead, A. T. (1944): "Tettenai, Governor of Across the River" in ''Journal of Near Eastern Studies'' vol. 3 no. 1, p.&nbsp;46 *{{cite book|last=Pasqualius|first=Jo. Baptista|year=1746|title=Opuscula Omnia Actis Eruditorum|url=https://books.google.com/books?id=NNlaAAAAcAAJ}} *{{cite book|last=Pfeiffer|first=August|year=1693|title=Introductio in Orientem|lang=la|url=https://books.google.com/books?id=zeBGAAAAcAAJ}} *{{cite book|last=Schöttgen|first=Christian|year=1742|title=Horae Hebraicae et Talmudicae|lang=la|url=https://books.google.com/books?id=WVNYAAAAcAAJ}} * Stolper, M. W. (1989): "The Governor of Babylon and Across-the-River in 486 B.C." in ''Journal of Near Eastern Studies'' vol. 48 no. 4, pp.&nbsp;283–305 * Tuell, Steven S. (1991): "The Southern and Eastern Borders of Abar-Nahara" in ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'' no. 234 pp.&nbsp;51–57 [[Categoria:Satrapiae Imperii Achaemenidarum]] bojji95l13m6ldahon56k5hpo4aq5au 0 92642 3998008 2849580 2026-10-30T05:22:40Z SajoR 56247 3998008 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Archbishop Feehan.jpg|thumb|Patricius Feehan]] [[Fasciculus:Coat of arms of Patrick Augustine Feehan.svg|thumb|left]] ''' Patricius Feehan''' (natus in ''[[Killenaulee]]'' [[Hibernia]]e die [[28 Augusti]] [[1829]]; mortuus [[Sicagum|Sicagi]] die [[12 Iulii]] [[1902]]) fuit Sicagi [[episcopus]] et ab anno [[1880]] [[archiepiscopus]]. == Nexus externi == * {{CathHierBishop|feehanp}} {{bio-stipula}} {{Episcopi et Archiepiscopi Sicagenses}} {{Lifetime|1829|1902|Feehan, Patricius}} [[Categoria:Incolae Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Archiepiscopi Sicagenses]] emasgpb5ur7rc1bmztqo3ex1ff7g0xc 0 98630 3998013 3726476 2026-10-30T08:10:31Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998013 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Salvadore Cammarano.jpg|thumb|right|Salvator Cammarano]] ''' Salvator Cammarano''' ([[Neapolis |Neapoli]] natus die [[19 Martii]] [[1801]]; ibidem mortuus die [[17 Iulii]] [[1852]]) [[scriptor]] [[libellus|libellorum]] [[Theatrum lyricum|theatri lyrici]] [[Italia|Italicus]] fuit. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20100903155522/http://www.giuseppeverdi.it/page.asp?IDCategoria=162&IDSezione=582&ID=19768 Salvatoris Cammarano vita] * [https://web.archive.org/web/20180819023629/http://opera.stanford.edu/librettists/Cammarano.html Libellorum index] {{bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Cammarano, Salvator}} [[Categoria:Scriptores Italiae]] [[Categoria:Scriptores scaenici]] [[Categoria:Nati 1801]] [[Categoria:Mortui 1852]] [[Categoria:Auctores Italiani]] ctzj1dbb61aicem3qxvr2s5y9pr1hq6 0 103221 3997796 3792467 2026-10-29T13:43:26Z Grufo 64423 Minora 3997796 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Fanum Sancti Angeli (discretiva)}} {{res|Angelopolis}} nomen est urbium * [[Angelopolis]], vulgo ''Los Angeles'' in California * [[Angelopolis (Chilia)|Angelopolis]], vulgo ''Los Angeles'' in Chilia * [[Angelopolis (Columbia)|Angelopolis]] in Columbia * [[Angelopolis (Mexicum)|Angelopolis]], vulgo ''Puebla'' in Mexico * [[Bancocum|Angelopolis]] vel [[Bancocum]] in Thailandia kb8xdg322tgowxqkwijse6rntqm1jlf 0 111511 3997963 3277978 2026-10-29T22:54:55Z Demetrius Talpa 81729 3997963 wikitext text/x-wiki '''Aeliana''', natione Belgis, scribebat latine in [[Melissa]] de arte coquinaria atque ad lances sapidas componendas methodos et rationem indicabat ad bonam orexin lectorum omnium. == Scripta latina Aelianae == * 1985: "Pullus farcilis, quomodo haec Apiciana compositio effici possit", in ''Melissa'', n° 7, anno 1985, p. 8. * 1987: "Bene sapiat! Suilla cum ficis", in ''Melissa'', n° 18, anno 1987, p. 5. * 1987: "Bene sapiat! Mituli Romani", in ''Melissa'', n° 20, anno 1987, p. 16. {{scriptor-stipula}} {{DEFAULTSORT:Aeliana}} [[Categoria:Auctores Latini hodierni]] [[Categoria:Scriptores Belgicae]] [[Categoria:Nati saeculo 20]] [[Categoria:Scriptores Melissae]] [[Categoria:Mulieres]] nna5s9y3j5o6ucz3moo7yhto23d3ifc 0 123776 3997929 3997597 2026-10-29T16:58:17Z Pippobuono 54500 nomen latinum 3997929 wikitext text/x-wiki Hic est index [[commune|communium]] [[Vosegus (praefectura Franciae)|Vosegi]] praefecturae [[Francia|Francicae]], cui subsunt communia 515 numero. [[Fasciculus:Vosges-Position.png|thumb|Situs praefecturae]] [[Fasciculus: Senones vu du Petit Paris.jpg|thumb|Despectus in ''[[ Senones ]]'']] {| class="wikitable sortable" ! [[INSEE|Numerus INSEE]] ! [[Numerus cursualis]] ! [[Commune]] |- | 88001 | 88270 | [[Les Ableuvenettes]] |- | 88002 | 88500 | [[Ahéville]] |- | 88003 | 88140 | [[Aingeville]] |- | 88004 | 88320 | [[Ainvelle (Vosegus)|Ainvelle]] |- | 88005 | 88110 | [[Allarmont]] |- | 88006 | 88500 | [[Ambacuria]] |- | 88007 | 88410 | [[Ameuvelle]] |- | 88008 | 88700 | [[Anglemont]] |- | 88009 | 88650 | [[Anould]] |- | 88010 | 88170 | [[Aouze]] |- | 88011 | 88380 | [[Arches (Vosegus)|Arches]] |- | 88012 | 88380 | [[Archettes]] |- | 88013 | 88170 | [[Aroffe]] |- | 88014 | 88430 | [[Arrentès-de-Corcieux]] |- | 88015 | 88300 | [[Attignéville]] |- | 88016 | 88260 | [[Attigny (Vosegus)|Attigny]] |- | 88017 | 88300 | [[Aulnois]] |- | 88019 | 88300 | [[Autigny-la-Tour]] |- | 88020 | 88300 | [[Autreville (Vosegus)|Autreville]] |- | 88021 | 88700 | [[Autrey (Vosegus)|Autrey]] |- | 88022 | 88140 | [[Auzainvilliers]] |- | 88023 | 88500 | [[Avillers (Vosegus)|Avillers]] |- | 88024 | 88130 | [[Avrainville (Vosegus)|Avrainville]] |- | 88025 | 88630 | [[Avranville]] |- | 88026 | 88600 | [[Aidella]] |- | 88027 | 88330 | [[Badménil-aux-Bois]] |- | 88028 | 88460 | [[La Baffe]] |- | 88029 | 88240 | [[La Vôge-les-Bains]] |- | 88030 | 88270 | [[Bainville-aux-Saules]] |- | 88031 | 88170 | [[Balléville]] |- | 88032 | 88520 | [[Aquilina (Sanctus Deodatus)|Aquilina]] |- | 88033 | 88210 | [[Ban-de-Sapt]] |- | 88106 | 88230 | [[Ban-sur-Meurthe-Clefcy]] |- | 88035 | 88640 | [[Barbey-Seroux]] |- | 88036 | 88300 | [[Barville (Vosegus)|Barville]] |- | 88037 | 88120 | [[Basse-sur-le-Rupt]] |- | 88038 | 88130 | [[Battexey]] |- | 88039 | 88500 | [[Baudricourt]] |- | 88040 | 88150 | [[Bayecourt]] |- | 88041 | 88270 | [[Bazegney]] |- | 88042 | 88700 | [[Bazien]] |- | 88043 | 88500 | [[Bazoilles-et-Ménil]] |- | 88044 | 88300 | [[Bazoilles-sur-Meuse]] |- | 88045 | 88300 | [[Beaufremont]] |- | 88046 | 88600 | [[Beauménil]] |- | 88047 | 88270 | [[Begnécourt]] |- | 88048 | 88370 | [[Bellefontaine (Vosegus)|Bellefontaine]] |- | 88049 | 88260 | [[Belmont-lès-Darney]] |- | 88050 | 88600 | [[Belmont-sur-Buttant]] |- | 88051 | 88800 | [[Belmont-sur-Vair]] |- | 88052 | 88260 | [[Belrupt]] |- | 88053 | 88210 | [[Belval (Vosegus)|Belval]] |- | 88054 | 88520 | [[Bertrimoutier]] |- | 88055 | 88450 | [[Bettegney-Saint-Brice]] |- | 88056 | 88500 | [[Bettoncourt]] |- | 88057 | 88490 | [[Le Beulay]] |- | 88058 | 88170 | [[Biécourt]] |- | 88059 | 88430 | [[Biffontaine]] |- | 88060 | 88500 | [[Blémerey (Vosegus)|Blémerey]] |- | 88061 | 88410 | [[Bleurville]] |- | 88062 | 88320 | [[Blevaincourt]] |- | 88063 | 88270 | [[Bocquegney]] |- | 88064 | 88600 | [[Bois-de-Champ]] |- | 88065 | 88260 | [[Bonvillet]] |- | 88066 | 88500 | [[Boulaincourt]] |- | 88068 | 88470 | [[La Bourgonce]] |- | 88069 | 88270 | [[Bouxières-aux-Bois]] |- | 88070 | 88130 | [[Bouxurulles]] |- | 88071 | 88270 | [[Bouzemont]] |- | 88073 | 88130 | [[Brantigny]] |- | 88074 | 88350 | [[Brechainville]] |- | 88075 | 88250 | [[La Bresse]] |- | 88076 | 88600 | [[Brouvelieures]] |- | 88077 | 88700 | [[Brû]] |- | 88078 | 88600 | [[Bruerium]] |- | 88079 | 88140 | [[Boloniacivilla]] |- | 88080 | 88700 | [[Bult]] |- | 88081 | 88540 | [[Bussang]] |- | 88082 | 88110 | [[Celles-sur-Plaine]] |- | 88083 | 88300 | [[Certilleux]] |- | 88084 | 88130 | [[Chamagne]] |- | 88085 | 88640 | [[Champdray]] |- | 88086 | 88600 | [[Ducis Campus|Champ-le-Duc]] |- | 88087 | 88000 | [[Chantraine (commune)|Chantraine]] |- | 88088 | 88240 | [[La Chapelle-aux-Bois]] |- | 88089 | 88600 | [[La Chapelle-devant-Bruyères]] |- | 88090 | 88130 | [[Carpinia]] |- | 88091 | 88460 | [[Charmois-devant-Bruyères]] |- | 88092 | 88270 | [[Charmois-l'Orgueilleux]] |- | 88093 | 88210 | [[Châtas]] |- | 88094 | 88330 | [[Châtel-sur-Moselle]] |- | 88095 | 88170 | [[Châtenois (Vosegus)|Châtenois]] |- | 88096 | 88410 | [[Châtillon-sur-Saône]] |- | 88097 | 88500 | [[Chauffecourt]] |- | 88098 | 88390 | [[Chaumousey]] |- | 88099 | 88150 | [[Chavelot]] |- | 88100 | 88500 | [[Chef-Haut]] |- | 88101 | 88460 | [[Cheniménil]] |- | 88102 | 88630 | [[Chermisey]] |- | 88103 | 88270 | [[Circourt]] |- | 88104 | 88300 | [[Circourt-sur-Mouzon]] |- | 88105 | 88410 | [[Claudon]] |- | 88107 | 88630 | [[Clérey-la-Côte]] |- | 88108 | 88240 | [[Le Clerjus]] |- | 88109 | 88120 | [[Cleurie]] |- | 88110 | 88700 | [[Clézentaine]] |- | 88111 | 88100 | [[Coinches]] |- | 88113 | 88490 | [[Combrimont]] |- | 88114 | 88140 | [[Gundrecivilla]] |- | 88115 | 88430 | [[Corcieux]] |- | 88116 | 88310 | [[Cornimont]] |- | 88117 | 88170 | [[Courcelles-sous-Châtenois]] |- | 88118 | 88630 | [[Cussiacum (Vosegus)|Cussiacum]] |- | 88119 | 88140 | [[Crainvilliers]] |- | 88120 | 88520 | [[La Croix-aux-Mines]] |- | 88121 | 88330 | [[Damas-aux-Bois]] |- | 88122 | 88270 | [[Damas-et-Bettegney]] |- | 88123 | 88320 | [[Damblain]] |- | 88124 | 88260 | [[Darnerium]] |- | 88125 | 88170 | [[Darney-aux-Chênes]] |- | 88126 | 88390 | [[Darnieulles]] |- | 88127 | 88700 | [[Deinvillers]] |- | 88128 | 88210 | [[Denipaire]] |- | 88129 | 88270 | [[Derbamont]] |- | 88130 | 88600 | [[Destord]] |- | 88131 | 88600 | [[Deycimont]] |- | 88132 | 88000 | [[Deyvillers]] |- | 88133 | 88000 | [[Dignonville]] |- | 88134 | 88000 | [[Dinozé]] |- | 88135 | 88460 | [[Docelles]] |- | 88136 | 88000 | [[Dodiniaca villa]] |- | 88137 | 88170 | [[Dodoleni cortis (Vosegus)|Dodoleni cortis]] |- | 88138 | 88260 | [[Domnus Basolus (Darnerium)|Domnus Basolus]] |- | 88139 | 88500 | [[Domnus Basolus (Mirecurtium)|Domnus Basolus]] |- | 88140 | 88140 | [[Domnus Brictius (Vosegus)|Domnus Brictius]] |- | 88141 | 88170 | [[Boseum]] |- | 88144 | 88500 | [[Dompnus Aper prope Remoncuriam]] |- | 88142 | 88390 | [[Domnus Aper (Golbey)]] |- | 88143 | 88330 | [[Domnus Aper (Bruerium)]] |- | 88145 | 88600 | [[Donofanum]] |- | 88146 | 88800 | [[Domnus Julianus]] |- | 88147 | 88390 | [[Domnus Martinus ad Silvas]] |- | 88148 | 88200 | [[Domnus Martinus (Romaricus Mons)]] |- | 88149 | 88260 | [[Domnus Martinus (Spinalium)]] |- | 88150 | 88170 | [[Domnus Martinus iuxta sanctum Paulum]] |- | 88151 | 88270 | [[Donoparium]] |- | 88152 | 88600 | [[Domnus Petrus (Vosegus)|Domnus Petrus]] |- | 88153 | 88700 | [[Domnus Stephanus (Vosegus)|Domnus Stephanus]] |- | 88154 | 88630 | [[Domnum Remigium]] |- | 88155 | 88500 | [[Domvallier]] |- | 88156 | 88700 | [[Domnus Cyricus]] |- | 88157 | 88220 | [[Dounoux]] |- | 88158 | 88510 | [[Éloyes]] |- | 88159 | 88650 | [[Entre-deux-Eaux]] |- | 88160 | 88000 | [[Spinalium]] |- | 88161 | 88260 | [[Erculum]] |- | 88162 | 88260 | [[Esley]] |- | 88163 | 88130 | [[Essegney]] |- | 88164 | 88500 | [[Estrenniae]] |- | 88165 | 88480 | [[Étival-Clairefontaine]] |- | 88166 | 88450 | [[Évaux-et-Ménil]] |- | 88167 | 88460 | [[Faucompierre]] |- | 88168 | 88700 | [[Fauconcuria]] |- | 88169 | 88600 | [[Fays (Vosegus)|Fays]] |- | 88170 | 88360 | [[Ferdrupt]] |- | 88171 | 88410 | [[Fignévelle]] |- | 88172 | 88600 | [[Fiménil]] |- | 88173 | 88130 | [[Florémont]] |- | 88174 | 88390 | [[Folmeriacum]] |- | 88175 | 88600 | [[Fontenetum (Vosegus)|Fontenetum]] |- | 88176 | 88240 | [[Fontiniacum]] |- | 88177 | 88530 | [[La Forge (Vosegus)|La Forge]] |- | 88178 | 88390 | [[Les Forges (Vosegus)|Les Forges]] |- | 88179 | 88320 | [[Fulchericurtis]] |- | 88180 | 88320 | [[Franum]] |- | 88181 | 88230 | [[Fracia]] |- | 88182 | 88490 | [[Frapelle]] |- | 88183 | 88630 | [[Frebecuria]] |- | 88184 | 88600 | [[Formicae Fons]] |- | 88185 | 88500 | [[Franellum Magnum]] |- | 88186 | 88500 | [[Franellum Rubeum]] |- | 88187 | 88270 | [[Frasnido]] |- | 88188 | 88160 | [[Frascia]] |- | 88189 | 88350 | [[Frevilla (Vosegus)|Frevilla]] |- | 88190 | 88440 | [[Frizon]] |- | 88192 | 88270 | [[Gelvécourt-et-Adompt]] |- | 88193 | 88520 | [[Gemaingoutte]] |- | 88194 | 88170 | [[Geminorum curia]] |- | 88195 | 88140 | [[Iandrevilla]] |- | 88196 | 88400 | [[Gerardi Mare]] |- | 88197 | 88120 | [[Gerbamont]] |- | 88198 | 88430 | [[Gerbépal]] |- | 88199 | 88320 | [[Gingivilla]] |- | 88200 | 88390 | [[Gehennium]] |- | 88201 | 88390 | [[Girancurtis]] |- | 88202 | 88500 | [[Gircuria]] |- | 88203 | 88600 | [[Girecuria]] |- | 88205 | 88340 | [[Girmont-Val-d'Ajol]] |- | 88206 | 88170 | [[Gironcuria (Vosegus)|Gironcuria]] |- | 88208 | 88410 | [[Gondoncuria]] |- | 88209 | 88190 | [[Golbey]] |- | 88210 | 88270 | [[Gorhey]] |- | 88212 | 88350 | [[Grannum]] |- | 88213 | 88490 | [[Magna Fossa]] |- | 88215 | 88210 | [[Grandrupt]] |- | 88214 | 88240 | [[Grandrupt-de-Bains]] |- | 88216 | 88600 | [[Granvillare]] |- | 88218 | 88640 | [[Granges-Aumontzey]] |- | 88219 | 88630 | [[Grussius]] |- | 88220 | 88410 | [[Greniancuria]] |- | 88221 | 88240 | [[Gruetum]] |- | 88222 | 88600 | [[Gognacuria]] |- | 88223 | 88450 | [[Guneiacum]] |- | 88224 | 88330 | [[Haldiniacum]] |- | 88225 | 88220 | [[Hadolia]] |- | 88226 | 88270 | [[Hagericurtis]] |- | 88227 | 88300 | [[Hagnéville-et-Roncourt]] |- | 88228 | 88330 | [[Haillainville]] |- | 88229 | 88300 | [[Harchéchamp]] |- | 88230 | 88700 | [[Hardancuria]] |- | 88231 | 88800 | [[Haraevilla ad Mosam]] |- | 88232 | 88300 | [[Hermonis villa]] |- | 88233 | 88270 | [[Harol]] |- | 88236 | 88240 | [[La Haye (Vosegus)|La Haye]] |- | 88237 | 88270 | [[Hennecuria]] |- | 88238 | 88260 | [[Hennezel]] |- | 88239 | 88130 | [[Haruniacum]] |- | 88240 | 88600 | [[Herpemons]] |- | 88241 | 88170 | [[Houécourt]] |- | 88242 | 88300 | [[Houéville]] |- | 88243 | 88700 | [[Housseras]] |- | 88244 | 88430 | [[La Houssière]] |- | 88245 | 88210 | [[Horbacum]] |- | 88246 | 88500 | [[Hymont]] |- | 88247 | 88150 | [[Igniacum (Vosegus)|Igniacum]] |- | 88248 | 88320 | [[Isches]] |- | 88249 | 88300 | [[Gedanis villa]] |- | 88250 | 88550 | [[Jarménil]] |- | 88251 | 88700 | [[Ioannis Manile]] |- | 88252 | 88260 | [[Jésonville]] |- | 88253 | 88000 | [[Jeuxey]] |- | 88254 | 88500 | [[Jorxey]] |- | 88255 | 88630 | [[Jubani villa]] |- | 88256 | 88640 | [[Jussarupt]] |- | 88257 | 88500 | [[Jevancuria]] |- | 88258 | 88320 | [[Marchia (Vosegus)|Marchia]] |- | 88259 | 88300 | [[Landini villa]] |- | 88260 | 88130 | [[Langley (Vosegus)|Langley]] |- | 88261 | 88600 | [[Laval-sur-Vologne]] |- | 88262 | 88600 | [[Aquilina (Spinalium)|Aquilina]] |- | 88263 | 88640 | [[Laveline-du-Houx]] |- | 88264 | 88270 | [[Légéville-et-Bonfays]] |- | 88265 | 88300 | [[Lemmecuria]] |- |} {| class="wikitable sortable" ! [[INSEE|Numerus INSEE]] ! [[Numerus cursualis]] ! [[Commune]] |- | 88266 | 88600 | [[Lépanges-sur-Vologne]] |- | 88267 | 88260 | [[Larino]] |- | 88268 | 88490 | [[Lesseux]] |- | 88269 | 88400 | [[Liézey]] |- | 88270 | 88350 | [[Liffodium]] |- | 88271 | 88800 | [[Legisvilla]] |- | 88272 | 88410 | [[Lyroncuria]] |- | 88273 | 88000 | [[Longus Campus (Vosegus)|Longus Campus]] |- | 88274 | 88170 | [[Longus Campus subtus Castinetum]] |- | 88275 | 88490 | [[Lubine]] |- | 88276 | 88490 | [[Lussia]] |- | 88277 | 88110 | [[Luviniacus]] |- | 88278 | 88170 | [[Macuncurtis]] |- | 88279 | 88270 | [[Madecuria]] |- | 88280 | 88450 | [[Maldisinum]] |- | 88281 | 88270 | [[Madonne-et-Lamerey]] |- | 88283 | 88140 | [[Malini curia]] |- | 88284 | 88650 | [[Mandray]] |- | 88285 | 88800 | [[Manderae]] |- | 88286 | 88130 | [[Mareinvilla]] |- | 88287 | 88320 | [[Mariacum (Vosegus)|Mariacum]] |- | 88288 | 88270 | [[Monroniscurtis]] |- | 88289 | 88320 | [[Martiniacum (Vosegus)|Martiniacum]] |- | 88290 | 88300 | [[Martigny-les-Gerbonvaux]] |- | 88291 | 88410 | [[Martinvelle]] |- | 88292 | 88500 | [[Mataincuria]] |- | 88293 | 88630 | [[Maxey-sur-Meuse]] |- | 88294 | 88150 | [[Mazeley]] |- | 88295 | 88500 | [[Maceriolae]] |- | 88296 | 88140 | [[Madonis villa]] |- | 88297 | 88600 | [[Méménil]] |- | 88298 | 88700 | [[Menardi Mons]] |- | 88302 | 88160 | [[Le Ménil]] |- | 88300 | 88210 | [[Ménil-de-Senones]] |- | 88299 | 88500 | [[Mansile in Sanctesio]] |- | 88301 | 88700 | [[Ménil-sur-Belvitte]] |- | 88303 | 88630 | [[Mudrevallis]] |- | 88304 | 88500 | [[Mirecurtium]] |- | 88305 | 88630 | [[Moncel-sur-Vair]] |- | 88306 | 88210 | [[Le Mont]] |- | 88309 | 88800 | [[Monthureux-le-Sec]] |- | 88310 | 88410 | [[Monthureux-sur-Saône]] |- | 88307 | 88320 | [[Mont-lès-Lamarche]] |- | 88308 | 88300 | [[Montes ante Novum Castrum]] |- | 88311 | 88240 | [[Montmotier]] |- | 88312 | 88170 | [[Morelli Domus]] |- | 88313 | 88330 | [[Murini villa]] |- | 88314 | 88320 | [[Morizécourt]] |- | 88315 | 88600 | [[Mors Agni]] |- | 88316 | 88140 | [[Maurivilla]] |- | 88317 | 88210 | [[Moussey (Vosegus)|Moussey]] |- | 88318 | 88700 | [[Medius Mons (Vosegus)|Medius Mons]] |- | 88319 | 88420 | [[Medianum Monasterium]] |- | 88320 | 88100 | [[Nayemont-les-Fosses]] |- | 88321 | 88300 | [[Neocastrum (Francia)|Neocastrum]] |- | 88322 | 88600 | [[La Neuveville-devant-Lépanges]] |- | 88324 | 88170 | [[La Neuveville-sous-Châtenois]] |- | 88325 | 88800 | [[La Neuveville-sous-Montfort]] |- | 88326 | 88100 | [[Neuvillers-sur-Fave]] |- | 88327 | 88440 | [[Nomexy]] |- | 88328 | 88470 | [[Nompardivilla]] |- | 88330 | 88260 | [[Novilla (Vosegus)|Novilla]] |- | 88331 | 88600 | [[Nontiavilla]] |- | 88332 | 88800 | [[Noretum]] |- | 88333 | 88700 | [[Nossoncourt]] |- | 88334 | 88500 | [[Ollevilla]] |- | 88335 | 88500 | [[Offroicourt]] |- | 88336 | 88170 | [[Audoleni villa]] |- | 88338 | 88700 | [[Ortonis curia]] |- | 88340 | 88700 | [[Padua (Vosegus)|Padua]] |- | 88341 | 88100 | [[Pair-et-Grandrupt]] |- | 88342 | 88330 | [[Pallegney]] |- | 88343 | 88800 | [[Paretum (Vosegus)|Paretum]] |- | 88344 | 88350 | [[Pargniacum subtus Mirevallem]] |- | 88345 | 88490 | [[La Petite-Fosse]] |- | 88346 | 88210 | [[La Petite-Raon]] |- | 88347 | 88270 | [[Petraficta (Vosegus)|Petraficta]] |- | 88348 | 88600 | [[Petreus Pons]] |- | 88349 | 88230 | [[Plenifesium]] |- | 88350 | 88170 | [[Pluvesia]] |- | 88351 | 88370 | [[Plumberae]] |- | 88352 | 88300 | [[Pomperra (Vosegus)|Pomperra]] |- | 88353 | 88260 | [[Pons iuxta Undinovilla]] |- | 88354 | 88500 | [[Pont-sur-Madon]] |- | 88355 | 88330 | [[Portus Caelorum]] |- | 88356 | 88600 | [[Les Poulières]] |- | 88357 | 88500 | [[Portus Suavis]] |- | 88358 | 88550 | [[Pouxeux]] |- | 88359 | 88600 | [[Prey (Vosegus)|Prey]] |- | 88360 | 88260 | [[Provenchères-lès-Darney]] |- | 88361 | 88490 | [[Provenchères-et-Colroy]] |- | 88362 | 88210 | [[Le Puid]] |- | 88363 | 88630 | [[Purneretum]] |- | 88364 | 88500 | [[Puzieux (Vosegus)|Puzieux]] |- | 88365 | 88270 | [[Racécourt]] |- | 88366 | 88170 | [[Radalli villa]] |- | 88367 | 88700 | [[Rambervilleriae]] |- | 88368 | 88500 | [[Rancuria]] |- | 88369 | 88160 | [[Romarici campus]] |- | 88370 | 88270 | [[Radonis curtis]] |- | 88371 | 88220 | [[Rapo ad Silvas]] |- | 88372 | 88110 | [[Rapo ad Stationem]] |- | 88373 | 88110 | [[Raon-sur-Plaine]] |- | 88374 | 88130 | [[Rapey]] |- | 88375 | 88520 | [[Raves (Vosegus)|Raves]] |- | 88376 | 88300 | [[Ribovilla]] |- | 88377 | 88410 | [[Rainharii villa]] |- | 88378 | 88450 | [[Regney]] |- | 88379 | 88330 | [[Ranconis curtis]] |- | 88380 | 88640 | [[Rehaupal]] |- | 88381 | 88260 | [[Relangia]] |- | 88382 | 88500 | [[Rimacuria]] |- | 88383 | 88200 | [[Romarici Mons]] |- | 88386 | 88100 | [[Remomeix]] |- | 88385 | 88800 | [[Romulficuria]] |- | 88387 | 88170 | [[Ramaldi villa]] |- | 88388 | 88390 | [[Renauvoid]] |- | 88389 | 88500 | [[Reparium]] |- | 88390 | 88320 | [[Roberticuria]] |- | 88391 | 88120 | [[Rochesson]] |- | 88394 | 88320 | [[Romania ad Silvas]] |- | 88395 | 88700 | [[Rotmundum]] |- | 88398 | 88600 | [[Les Rouges-Eaux]] |- | 88399 | 88460 | [[Le Roulier]] |- | 88400 | 88500 | [[Ruvera in Sanctesio]] |- | 88401 | 88170 | [[Roverium (Vosegus)|Roverium]] |- | 88402 | 88700 | [[Rovilla ad Quercus]] |- | 88403 | 88500 | [[Roserota]] |- | 88404 | 88320 | [[Roseriae supra Mosunam]] |- | 88406 | 88130 | [[Rugney]] |- | 88407 | 88630 | [[Ruppes]] |- | 88408 | 88360 | [[Rupt-sur-Moselle]] |- | 88409 | 88120 | [[Saint-Amé]] |- | 88411 | 88260 | [[Sanctus Basolimons]] |- | 88412 | 88700 | [[Sanctus Benedictus (Vosegus)|Sanctus Benedictus]] |- | 88413 | 88100 | [[Sanctus Deodatus (urbs)|Sanctus Deodatus]] |- | 88410 | 88700 | [[Sancta Barbara (Vosegus)|Sancta Barbara]] |- | 88418 | 88700 | [[Sancta Helena (Vosegus)|Sancta Helena]] |- | 88424 | 88100 | [[Sancta Margareta (Vosegus)|Sancta Margareta]] |- | 88415 | 88200 | [[Sanctus Stephanus ultra Mosellam]] |- | 88416 | 88700 | [[Sanctus Genesius (Vosegus)|Sanctus Genesius]] |- | 88417 | 88700 | [[Sanctus Gorgonius (Vosegus)|Sanctus Gorgonius]] |- | 88419 | 88210 | [[Saint-Jean-d'Ormont]] |- | 88421 | 88410 | [[Sanctus Iulianus (Vosegus)|Sanctus Iulianus]] |- | 88423 | 88650 | [[Sanctus Leonardus (Vosegus)|Sanctus Leonardus]] |- | 88425 | 88700 | [[Sanctus Mauricius (Vosegus)|Sanctus Mauricius]] |- | 88426 | 88560 | [[Saint-Maurice-sur-Moselle]] |- | 88427 | 88170 | [[Sanctus Memmius (Vosegus)|Sanctus Memmius]] |- | 88428 | 88470 | [[Saint-Michel-sur-Meurthe]] |- | 88429 | 88200 | [[Sanctus Nabor (Vosegus)|Sanctus Nabor]] |- | 88430 | 88140 | [[Sanctus Audoenus (Vosegus)|Sanctus Audoenus]] |- | 88431 | 88170 | [[Sanctus Paulus (Vosegus)|Sanctus Paulus]] |- | 88432 | 88700 | [[Sanctus Petrimons]] |- | 88433 | 88500 | [[Sanctus Pancratius (Vosegus)|Sanctus Pancratius]] |- | 88434 | 88800 | [[Sancti Remigii Mons (Vosegus)|Sancti Remigii Mons]] |- | 88435 | 88480 | [[Sanctus Remigius (Vosegus)|Sanctus Remigius]] |- | 88436 | 88210 | [[Sanctus Stephanus (Vosegus)|Sanctus Stephanus]] |- | 88437 | 88270 | [[Sanctus Valerius (Vosegus)|Sanctus Valerius]] |- | 88438 | 88470 | [[La Salle (Vosegus)|La Salle]] |- | 88439 | 88390 | [[Sanchey]] |- | 88440 | 88170 | [[Sandaucuria]] |- | 88441 | 88260 | [[Sans-Vallois]] |- | 88442 | 88120 | [[Sapois (Vosegus)|Sapois]] |- | 88443 | 88300 | [[Sartes]] |- | 88444 | 88210 | [[Le Saulcy]] |- | 88445 | 88580 | [[Salicetum (Vosegus)|Salicetum]] |- | 88446 | 88140 | [[Salsurae (Vosegus)|Salsurae]] |- | 88447 | 88290 | [[Salsuriae]] |- | 88448 | 88140 | [[Seivilla]] |- | 88449 | 88130 | [[Saviniacum (Vosegus)|Saviniacum]] |- | 88450 | 88320 | [[Senagda]] |- | 88451 | 88210 | [[Senonia (Vosegus)|Senonia]] |- | 88452 | 88260 | [[Senonges]] |- | 88453 | 88630 | [[Seromons]] |- | 88454 | 88600 | [[Sarcus (Vosegus)|Sarcus]] |- | 88455 | 88320 | [[Sirecuria]] |- | 88456 | 88320 | [[Serocourt]] |- | 88457 | 88630 | [[Seona (Vosegus)|Seona]] |- | 88458 | 88130 | [[Solicuria]] |- | 88459 | 88170 | [[Soncuria]] |- | 88460 | 88630 | [[Solicia]] |- | 88461 | 88140 | [[Serewavilla]] |- | 88462 | 88120 | [[Le Syndicat]] |- | 88463 | 88100 | [[Tinctorivus]] |- | 88464 | 88460 | [[Tendon (Vosegus)|Tendon]] |- | 88465 | 88150 | [[Tado]] |- | 88466 | 88800 | [[Tillia]] |- | 88467 | 88290 | [[Thiéfosse]] |- | 88468 | 88160 | [[Le Thillot]] |- | 88469 | 88500 | [[Tirocuria]] |- | 88470 | 88530 | [[Le Tholy]] |- | 88471 | 88410 | [[Les Thons]] |- | 88472 | 88260 | [[Thuillières]] |- | 88473 | 88320 | [[Tignécourt]] |- | 88474 | 88300 | [[Tellum (Vosegus)|Tellum]] |- | 88475 | 88320 | [[Toteleni curtis]] |- | 88476 | 88500 | [[Totoni villa]] |- | 88477 | 88350 | [[Trampodium]] |- | 88478 | 88300 | [[Tranculfi villa]] |- | 88479 | 88240 | [[Trémonzey]] |- | 88480 | 88130 | [[Ubexy]] |- | 88481 | 88220 | [[Uriménil]] |- | 88482 | 88140 | [[Eurivilla]] |- | 88483 | 88390 | [[Ursiniacum]] |- | 88484 | 88220 | [[Usminga]] |- | 88485 | 88140 | [[La Vacheresse-et-la-Rouillie]] |- | 88486 | 88120 | [[Vainiacum]] |- | 88487 | 88340 | [[Le Val-d'Ajol]] |- | 88488 | 88270 | [[Valefridicurtis]] |- | 88489 | 88270 | [[Vallis Regia (Vosegus)|Vallis Regia]] |- | 88490 | 88800 | [[Vallis Regia Sicca]] |- | 88491 | 88260 | [[Tres Valesii]] |- | 88492 | 88230 | [[Le Valtin]] |- | 88493 | 88450 | [[Varmonzey]] |- | 88494 | 88500 | [[Vaubexy]] |- | 88495 | 88000 | [[Waldinivilla]] |- | 88496 | 88140 | [[Valdonis curtis (Vosegus)|Valdonis curtis]] |- | 88497 | 88330 | [[Wauxoncuria]] |- | 88498 | 88200 | [[Vecoux]] |- | 88499 | 88270 | [[Velotte-et-Tatignécourt]] |- | 88500 | 88310 | [[Ventron]] |- | 88501 | 88210 | [[Le Vermont]] |- | 88502 | 88600 | [[Vervezelle]] |- | 88503 | 88110 | [[Vexaincourt]] |- | 88504 | 88170 | [[Vicherey]] |- | 88505 | 88430 | [[Vienville]] |- | 88506 | 88210 | [[Vieux-Moulin (Vosegus)|Vieux-Moulin]] |- | 88507 | 88500 | [[Villers (Vosegus)|Villers]] |- | 88508 | 88270 | [[Ville-sur-Illon]] |- | 88509 | 88150 | [[Villoncourt]] |- | 88510 | 88320 | [[Villotte]] |- | 88511 | 88350 | [[Villouxel]] |- | 88512 | 88600 | [[Viménil]] |- | 88513 | 88450 | [[Vincey]] |- | 88514 | 88170 | [[Viocourt]] |- | 88515 | 88260 | [[Vioménil]] |- | 88516 | 88800 | [[Vittel]] |- | 88517 | 88260 | [[Vivarium (Vosegus)|Vivarium]] |- | 88518 | 88500 | [[Viverium]] |- | 88519 | 88470 | [[La Voivre (Vosegus)|La Voivre]] |- | 88520 | 88240 | [[Les Voivres]] |- | 88521 | 88700 | [[Vomécourt]] |- | 88522 | 88500 | [[Vomécourt-sur-Madon]] |- | 88523 | 88170 | [[Vouxey]] |- | 88524 | 88140 | [[Vrécourt]] |- | 88525 | 88500 | [[Vroville]] |- | 88526 | 88520 | [[Wisembach]] |- | 88527 | 88700 | [[Xaffévillers]] |- | 88528 | 88460 | [[Xamontarupt]] |- | 88529 | 88130 | [[Xaronval]] |- | 88530 | 88220 | [[Scatiniacum]] |- | 88531 | 88400 | [[Xonrupt-Longemer]] |- | 88532 | 88330 | [[Zincourt]] |} {{Indices communium praefecturarum Franciae}} [[Categoria:Communia praefecturae Vosegi|!]] ro806xwkz3vs3i0henr69cmptiud99p 0 124536 3997935 3304276 2026-10-29T17:58:10Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Notae */ 3997935 wikitext text/x-wiki '''Appius Claudius Pulcher''' (natus saeculo 2 a.C.n., mortuus [[76 a.C.n.]]) fuit vir publicus [[Imperium Romanum|Romanus]] factionis [[Optimates|Optimatium]]. == Gens == Pater eius [[Appius Claudius Pulcher]] anno [[143 a.C.n.]] consul erat. Liberos sex habuit: * [[Appius Claudius Pulcher (consul 54 a.C.n.)|Appius Claudius Pulcher]], consul anni [[54 a.C.n.]] * Gaius Claudius Pulcher * [[Publius Clodius Pulcher]], [[tribunus plebis]] 58 a.C.n., anno [[52 a.C.n.]] mortuus. * [[Clodia (Metelli uxor)|Clodia]], uxor [[Quintus Caecilius Metellus Celer|Q. Metelli Celeris]] * [[Clodia (Q. Marcii Regis uxor)|Clodia]], uxor [[Quintus Marcius Rex|Q. Marcii Regis]] * [[Clodia Tertia]], uxor [[Lucius Licinius Lucullus|L. Luculli]] == Cursus honorum == Anno [[99 a.C.n.]] [[quaestor]], anno [[91 a.C.n.|91]] [[aedilis]], anno [[89 a.C.n.|89]] [[praetor]] fuit. Anno [[79 a.C.n.]] a [[Lucius Cornelius Sulla Felix|Sulla]] una cum [[Publius Servilius Vatia|Publio Servilio Vatia]] consul factus est. Eo anno dictator a magistratu se abdicavit<ref>[[Appianus Alexandrinus]], ''Bella civilia'' 103</ref>. Anno [[77 a.C.n.]] [[interrex]] erat<ref>[[Sallustius]], ''Historiae'' I.77</ref> et anno 77 - [[76 a.C.n.]] proconsul [[Macedonia (provincia Romana)|Macedoniam]] administravit, ubi et mortuus est. == Nexus externi == * [http://people.clemson.edu/~elizab/romanbib.html#clodius Bibliographia Publii Clodii Pulchri] == Bibliographia == * {{DNP|3|11||[I 23] C Pulcher, Ap.|Carolus-Ludovicus Elvers}} * "[http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0779.html Claudius (34) et (35)]" in {{Smith-bio}} vol. 1 p. 770 * W. J. Tatum, ''The Patrician Tribune. Publius Clodius Pulcher''. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1999 {{Google Books|YHGYYaHLgfgC|Paginae selectae}} == Notae == <div class="references-small"><references /></div> {{Index consulum rei publicae| praedecessores=[[Lucius Cornelius Sulla]] II et [[Quintus Caecilius Metellus Pius]]| annus= 79 a.C.n.<br />cum<br />[[Publius Servilius Vatia|Publio Servilio Vatia]]| successores=[[Marcus Aemilius Lepidus (consul 78 a.C.n.)|Marcus Aemilius Lepidus]] et [[Quintus Lutatius Catulus (consul 78 a.C.n.)|Quintus Lutatius Catulus]]}} {{Lifetime|saeculo 2 a.C.n.|76 a.C.n.|Claudius Pulcher, Appius}} [[Categoria:Gens Claudia|Pulcher, Appius]] [[Categoria:Senatores]] [[Categoria:Praetores]] [[Categoria:Interreges]] [[Categoria:Proconsules Macedoniae]] ke65otterc6a7f84uzew4mtq1w2cagd 0 126953 3997957 3451658 2026-10-29T22:28:00Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997957 wikitext text/x-wiki ''' Plumergat''' ([[Lingua Britonica|Britonice]] '''Pluvergad''') est commune 3232 incolarum (anno [[2007]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Mariculum|Mariculi]] in [[Francia]]e occidentalis regione [[Britannia Minor]]e. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Mariculi]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Plumergat|Plumergat}} * [https://web.archive.org/web/20110721015718/http://www.plumergat.fr/ Plumergat pagina interretialis] {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Morbihani]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Morbihani]] 9x1vc50z3nrgy8ik0tw4dn6qca9c8kk 0 129065 3997885 3997173 2026-10-29T15:55:30Z Pseudo-philodoxia 207639 addidi terma pro conceptu uso in textu 3997885 wikitext text/x-wiki {{L}} [[Fasciculus:Anillo cíclico.png|thumb|Numeri integri secundum modulum primum ''n'' sunt corpus.]] '''Corpus,''' in [[mathematica]], est [[anellus]] cuius elementa (zeri "[[0]]" excepto) sub operatione "*" quoque<ref>Idest, corporis non solum elementa sub additione sed etiam elementa, quae non sunt zero, sub multiplicatione constituunt gregem Abelianum.</ref> formant [[caterva (mathematica)|gregem]] [[Caterva Abeliana|abelianum]] in systemate algebrae. [[numerus rationalis|Numeri rationales]] sunt corpus; [[numerus integer|numeri integri]] non sunt, quod integri elementa inversa non habent: 1/2, exempli gratia, non est integer. Corpora finita, hoc est corpora quae numerum finitum elementorum habent, magni momenti sunt in [[theoria numerorum]]. [[Arithmetica modularis|Integri secundum modulum quendam]] [[numerus primus|primum]] sunt corpus. Integri secundum modulum [[numerus compositus|compositum]] autem non sunt, quod elementa praeter zerum non sunt catervam: sub [[multiplicatio]]ne non clauduntur, quod sunt elementa a, b ≠ 0 ut ab = 0. Idest, non sunt corpus quia non sunt {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|anellus integer||en|qid=Q628792}}. == Bibliographia == * MacLane, Saunders,et Garret Birkhoff. [[1979]]. ''Algebra.'' New York: Macmillan. {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} e2mo382osbgz27yiqs4au0eqo596jzi 0 134099 3997801 3723218 2026-10-29T13:49:24Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997801 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Taxobox | name = ''Neonympha mitchellii'' | image = Mitchell's Satyr butterfly.jpg | status = Periclitata | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Lepidoptera]] | familia = [[Nymphalidae]] | subfamilia = [[Satyrinae]] | tribus = [[Satyrini]] | subtribus = [[Euptychiina]] | genus = ''[[Neonympha]]'' | species = '''''Neonympha mitchellii''''' | species_authority = French, [[1889]] | trinomial = ''Neonympha mitchellii mitchellii'' | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = *''N. m. mitchellii'' <small>French, 1889</small> *''N. m. francisci'' <small>Parshall & Kral, 1989</small> | synonyms = *''Euptychia mitchellii'' <ref>D. F. Schweitzer (2011), [https://explorer.natureserve.org/Search?sn=Neonympha+mitchellii "Comprehensive Report Species – Neonympha mitchellii."] ''NatureServe Explorer.'' NatureServe Inc.</ref><ref>Haam et al. 2013.</ref> *''Cissia mitchellii'' <ref>Hamm et al. 2013.</ref><ref name=dyar1902>{{cite book | title=A list of North American lepidoptera and key to the literature of this order of insects | last=Dyar | first=H. G. | location=Vasingtoniae | publisher=Government Printing Office | year=[[1902]] | page=32 | url=https://archive.org/stream/bulletinunitedst521902unit#page/32/mode/1up }}.</ref> }} '''''Neonympha mitchellii''''' est [[species]] [[lepidoptera|papilionum]] [[subfamilia]]e [[Satyrinae|Satyrinarum]] [[familia (taxinomia)|familiae]] [[Nymphalidae|Nymphalidarum]]. Quae in [[periculum]] in [[Civitates Foederatae|Civitatibus Foederatis]] vocatur, ubi eius collectio in locis feris contra [[lex|leges]] est.<ref>Hamm et al. 2013.</ref> ==Descriptio== [[Latitudo alarum]] est 35–45 [[millimetrum|mm]]. [[Ala]]e sunt parvae, fragiles, perludicae. Inferioribus ambarum alarum lateribus sunt [[fuscus|atrofuscae]] rotundaeque [[oculus|oculorum]] maculae, submarginalibus [[color]]ibus [[flavus|flavis]] circumdatis. ==Distributio geographica et habitatio== Permanent in Civitatibus Foederatis pauci numeri remoti, qui in [[Michigania]] meridiana, [[Indiana]] septentrionali, [[Alabama]], [[Virginia]], et olim [[Nova Caesarea]] [[endemismus|endemici]] sunt. [[Animalia]] in [[Carolina Septentrionalis|Carolina Septentrionali]] inventae describuntur subspecies separata, ''[[Neonympha mitchellii francisci]].'' In [[palus|paludibus]] ubi ''[[Larix laricina]],'' ''[[Rhus vernix|Rhus]].'' vel ''[[Toxicodendron vernix]],'' et ''[[Carex stricta]]'' vigent [[habitatio|habitant]]. [[Larva]]e [[species (taxinomia)|speciebus]] [[Cyperaceae|Cyperacearum]] [[victus|vescuntur]]. Praeterea, ''[[Microstegium vimineum|Microstegio vimeneo]],'' [[Iaponia|Iaponiensi]] [[species invasiva|specie invasiva]] vesci possunt.<ref>[https://web.archive.org/web/20201231172000/https://alabama.butterflyatlas.usf.edu/species/details/101/mitchells-satyr Mitchell's Satyr: ''Neonympha mitchelii.''] ''Alabama Butterfly Atlas,'' USF Water Institute, University of South Florida.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20191031181443/http://alabama.butterflyatlas.usf.edu/host-and-nectar-plants "Host and Nectar Plants."] ''Alabama Butterfly Atlas, USF Water Institute, University of South Florida.</ref> ==Vita== Adulti circa [[decem]] tantum [[dies]] [[Iunius|Iunio]] exeunte [[volatus|volare]] solent. Sursum deorsum circa [[unus|unum]] [[pes|pedem]] supra solum tarde volitant. [[Femina (sexus)|Feminae]] [[unus|singulum]] [[ovum]] in [[poaceae|gramine]], vel pluria ova in inferiori parvarum [[arbor]]um novellarum [[phorbus|phorbarum]] latere, pariunt. [[Instar]] [[quattuor|quartum]] [[hiems|hiemat]]. ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Hamm, C. A. V. Rademacher, D. A. Landis, et B. L. Williams. [[2013]]. "Conservation Genetics and the Implication for Recovery of the Endangered Mitchell's Satyr Butterfly, Neonympha mitchellii mitchellii," ''Journal of Heredity'' 105 (1): 19–27. doi:10.1093/jhered/est073. ISSN 0022-1503. PMID 24158752. ==Nexus externi== {{Fontes biologici}} *[http://bugguide.net/node/view/13543 De specie.] Bugguide.net. *[https://web.archive.org/web/20100906131715/http://www.butterfliesandmoths.org/species?l=1850 De specie.] Butterfliesandmoths.org. *[http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/satyrinae/neonympha/index.html#mitchellii De genere.] Funet.fi. *[http://tils-ttr.org/ttr/ttrnews-4-1.pdf "New findings of Mitchell’s Satyr (''Neonympha mitchellii'') in Alabama by Vitaly Charny,"] Tils.ttr.org. [[Categoria:Euptychiina]] [[Categoria:Lepidoptera Americae Septentrionalis]] [[Categoria:Species animalium]] [[Categoria:Species insectorum ex hominibus appellatae|Mitchell]] [[Categoria:Taxa French]] [[Categoria:Taxa 1889]] tequkt03wy2asq2i4bv5sxfd9coae4a 0 136179 3997984 3984799 2026-10-30T01:11:07Z Surajr7 208394 3997984 wikitext text/x-wiki {{titulus italicus}}{{L}} [[Fasciculus:Gauguin - Cafe at Arles (1888).jpg|thumb|upright=1.5|"Cafeum nocturnum Arelatense" a [[Paulus Gauguin|Paulo Gauguin]] anno 1888 pictum ([[Museum Puskin]] [[Moscua]]e).]] '''''Cafeum nocturnum Arelatense''''' (titulo [[Francogallice|Francogallico]] ''[[Coffearia|Café]] de nuit, Arles'') est [[pictura olearia]] a [[Paulus Gauguin|Paulo Gauguin]] anno [[1888]] facta, hodie in [[Museum Puskin|Museo Puskiniano]] [[Moscua]]e servata. Tabernam ''[[Cafeum Stationis (Arelate)|Café de la Gare]]'' figurat iuxta ''[[Platea Lamartine (Arelate)|Place Lamartine]]'' stantem in urbe [[Arelate]]. Tabernarii fuerunt [[Iosephus Michel Ginoux]] [[uxor]]que [[Maria Ginoux|Maria]], qui ambo saepius a Gauguin necnon [[Vincentius van Gogh|Vincentio van Gogh]] depicti sunt; Maria Ginoux a fronte huic imagini adsedet. [[Vincentius van Gogh]] idem cafeum eodem anno pinxit, titulo ''[[Cafeum nocturnum (van Gogh)|Le café de nuit]]''. == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20111001012231/http://blogs.princeton.edu/wri152-3/f05/manli/gallery_3_the_night_cafe_gauguins_vs_van_goghs.html The Night Cafe: Gauguin's vs Van Gogh's]" == Bibliographia == {{CommuniaCat|Café de Nuit, Arles}} * Roland Dorn, ''Décoration: Vincent Van Gogh's Werkreihe für das Gelbe Haus in Arles'' ([[Hildesia]]e: Olms, 1990) pp. 370-375 ISBN 3-487-09098-8 [[Categoria:Arelate]] [[Categoria:Coffeariae]] [[Categoria:Confecta 1888]] [[Categoria:Convivia figurata]] [[Categoria:Paulus Gauguin]] [[Categoria:Museum Puskin]] [[Categoria:Tabulae pictae]] dh9ep6b5qc0b53508120rr7sd1eb3im 3998058 3997984 2026-10-30T11:47:43Z CommonsDelinker 1422 [[c:COM:CDC|automaton]]: Substituens [[File:Gauguin_-_Café_at_Arles_(Night_Café_at_Arles)_1888.jpg]] pro File:Gauguin_-_Cafe_at_Arles_(1888).jpg. CommonsDelinker hanc rationem dedit: [[:c:COM:FR|File renamed]]: more common name of the painting 3998058 wikitext text/x-wiki {{titulus italicus}}{{L}} [[Fasciculus:Gauguin - Café at Arles (Night Café at Arles) 1888.jpg|thumb|upright=1.5|"Cafeum nocturnum Arelatense" a [[Paulus Gauguin|Paulo Gauguin]] anno 1888 pictum ([[Museum Puskin]] [[Moscua]]e).]] '''''Cafeum nocturnum Arelatense''''' (titulo [[Francogallice|Francogallico]] ''[[Coffearia|Café]] de nuit, Arles'') est [[pictura olearia]] a [[Paulus Gauguin|Paulo Gauguin]] anno [[1888]] facta, hodie in [[Museum Puskin|Museo Puskiniano]] [[Moscua]]e servata. Tabernam ''[[Cafeum Stationis (Arelate)|Café de la Gare]]'' figurat iuxta ''[[Platea Lamartine (Arelate)|Place Lamartine]]'' stantem in urbe [[Arelate]]. Tabernarii fuerunt [[Iosephus Michel Ginoux]] [[uxor]]que [[Maria Ginoux|Maria]], qui ambo saepius a Gauguin necnon [[Vincentius van Gogh|Vincentio van Gogh]] depicti sunt; Maria Ginoux a fronte huic imagini adsedet. [[Vincentius van Gogh]] idem cafeum eodem anno pinxit, titulo ''[[Cafeum nocturnum (van Gogh)|Le café de nuit]]''. == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20111001012231/http://blogs.princeton.edu/wri152-3/f05/manli/gallery_3_the_night_cafe_gauguins_vs_van_goghs.html The Night Cafe: Gauguin's vs Van Gogh's]" == Bibliographia == {{CommuniaCat|Café de Nuit, Arles}} * Roland Dorn, ''Décoration: Vincent Van Gogh's Werkreihe für das Gelbe Haus in Arles'' ([[Hildesia]]e: Olms, 1990) pp. 370-375 ISBN 3-487-09098-8 [[Categoria:Arelate]] [[Categoria:Coffeariae]] [[Categoria:Confecta 1888]] [[Categoria:Convivia figurata]] [[Categoria:Paulus Gauguin]] [[Categoria:Museum Puskin]] [[Categoria:Tabulae pictae]] m9cbuwtqybvt6elx94ldoyg26rzlewk 0 137917 3997949 3997525 2026-10-29T21:10:02Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De pondere et valore */ 3997949 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kleiner 17.jpg|thumb|300px|Cistophorus [[Pergamum|Pergami]] percussus tempore Reipublicae Romanae. Ex una parte serpens e cista reptans in corona Dionysiaca videtur, ex altera duo serpentes internexi circa corytum. Laeva monogramma ex litteris graecis ΠΕΡΓ = Pergamum. TEY supra primae litterae nominis magistratus monetarii fortasse sunt. Dextra in hoc nummo baculum [[Aesculapius|Aesculapii]].]] '''Cistophorus''' ([[Graece]] ''{{lang|grc|κιστοφόρος}}'') est [[nummus]] [[argentum|argenteus]] in regno [[Pergamum|Pergameno]] et in [[Asia (provincia Romana)|provincia Asia]] a [[saeculum 2 a.C.n.|secundo saeculo a.C.n.]] ineunte usque ad finem [[saeculum 2|secundi saeculi p.C.n.]] percussus. Etenim post pacem [[Apamea (Phrygia)|Apameae]] pactam ([[188 a.C.n.]]) cudi coepti sunt<ref>Titus Livius XXXVII, 46,58 et 59. Nonnullis numismatistis modernis cistophorus videtur non ante 175 a.C.n. cusus fuisse et Titus Livius falsum testimonium dedisse.</ref> nec desierunt ante tempus imperatorum [[Septimius Severus|Septimi Severi]] et [[Caracalla|Caracallae]]. Cistophori vocati sunt quia imaginem sacrae cistae [[Dionysus|Dionysiacae]] (e qua serpens exibat) in argento expressam praebebant. Nam [[vocabulum]] ''cistophoros'' [[Graece]] 'cistam ferens' significat. ==De pondere et valore== Cistophori servati inter duodecim et tredecim grammata pendere solent (nonnumquam leviores sunt): quatuor [[drachma|drachmas]] et tres [[Denarius|denarios]] Romanos valuisse a plerisque [[numismatista|numismatistis]] creduntur, sed, cum in [[thesaurus|thesauris]] extra [[Asia (provincia Romana)|Asiam]] non inveniantur, moneta provincialis fuisse videtur, extra certos fines non accepta. Scilicet quia cistophorus plus valere iussus est quam pondus argenti (praeterea non ex argento omnino puro erant). Nihilominus tempore [[Cicero|Ciceronis]] Romani quoque cistophoris utebantur cum in Asia negotiabantur. His verbis magnus orator de pecuniis quas apud Asiaticos [[Argentaria|argentarios]] collocarat ad [[Titus Pomponius Atticus|Atticum]] amicum scribebat: ''Ego in cistophoro in Asia habeo ad [[Sestertius|sestertium]] bis et viciens. Huius pecuniae permutatione fidem nostram facile tuebere''.<ref>''[[Ad Atticum]]'' XI,1 = Editio Belles Lettres, ep. 427. Vide etiam ibidem II.6.2 êt II.16.4 et ''pro Domo'' 52.</ref> Sub [[Imperatores Romani|imperatoribus]] contra [[Denarius|denario]] non minus quam cistophoro in Asia utebantur. ==De officinis== Plures officinae cistophoros emiserunt : in nummis monogrammate vel primis litteris urbis nominis cognoscuntur. Inveniuntur non tantum [[Pergamum]] et [[Ephesus]], quae praecipuae officinae fuere, sed etiam [[Tralles]] in [[Lydia (discretiva)|Lydia]], [[Laodicea ad Lycum|Laodicea]] et [[Apamea (Phrygia)|Apamea ]] in [[Phrygia]] etc. ==Historia== [[Fasciculus:Syd 1197.jpg|thumb|right|Cistophorus Marci Antonii circa [[39 a.C.n.]] : ex una parte caput [[Triumviratus|triumviri]] [[hedera]] cinctum. Circum tituli et corona hederacea. Ex altera parte caput Octaviae supra cistam mysticam inter duos serpentes. Legitur : IIIVIR RPC.]] [[Fasciculus:Augustus Cistophoric Tetradrachm RIC 0476.jpg|thumb|Cistophorus Octaviani (28 a.C.n.) pacem laudans.]] Tres Pergameni reges cistophoros emiserunt: [[Eumenes II]], [[Attalus II]], et [[Attalus III]] qui regnum Romanis testamento legavit. Nec nomina nec effigies eorum in nummis conspiciuntur : ex una parte cista mystica dei [[Dionysus|Dionysi]], e qua serpens erepit, corona [[Hedera|hederacea]] circumdata est (hedera Dionyso sacra erat et saepe tempora dei eius foliis cinguntur). Ex altera parte duo serpentes, quorum caudae internexae sunt, caput erigunt linguam bisulcam vibrantes. Inter eos corytus aplustribus ornatus e quo arcus summus eminet. Primae litterae urbis ubi cistophorus cusus est officinam indicant. Dextra variae figurae vel symbola conspicua sunt, fortasse ad emissiones distinguendas. Ab anno [[133 a.C.n.]] usque ad annum [[128 a.C.n.]] per sex annos litteris numeralibus Graecis (A,Β,Γ,Δ,...) anni in nummis numerabantur. Tempus fuit quo Romani, regni heredes per testamentum facti, bellum gerebant cum Aristonico regnum occupare sub nomine Eumenidis III conato. Qui Aristonicus quoque per quatuor annos cistophoros emisit in urbibus Stratonicea, Apollonide, Thyatira<ref>Rebuffat, ''La Monnaie dans l'antiquité'', Picard, 1996 p.164.</ref>. Postea haec ratio omissa est, sed duo vel tres litterae additae ad nomen magistratus monetae praefecti referri posse videntur. Primo saeculo a.C.n. nomina integra et Graeca leguntur, medio saeculo nomina [[Proconsul|proconsulum]] Romanorum in eorum locum successerunt. Nec alio modo postquam Romani rerum potiti sunt figurae in cistophoris expressae mutatae sunt. At [[Marcus Antonius]], cum provinciis orientalibus praefuit, caput suum necnon uxoris [[Octavia minor|Octaviae]], quae eadem et soror [[Octavianus Augustus|Octaviani Caesaris]] erat, in cistophoris imprimi iussit et addidit titulos suos latine scriptos. Nihilominus retinuit cistam, coronam hederaceam et serpentes : nam Dionyso deo adsimulari cupiebat<ref>[[Cassius Dio]] XLVIII,39.</ref> qui de India et orientali parte mundi clarissime [[Triumphus|triumphasse]] dicebatur. Post [[Actiaca pugna|Actiacam victoriam]] [[Octavianus|Octavianus Caesar]] cistophorum novi generis in Asia emisit : unam partem capite suo laureato signari iussit. Nondum Augustus a senatu appellatus erat : itaque in titulis LIBERTATIS P(opuli)R(omani) VINDEX dicitur. Ex altera parte Pax [[Caduceus|caduceum]] tenens et lampadem calcans videtur (prima imago erat Pacis Romanae quam [[Imperatores Romani|imperatores Romani]] per saecula tueri videri voluerunt), intra coronam lauream, non hederaceam (multo enim [[Apollo|Apollinem]], [[Templum Apollinis in Palatio|tutelarem deum suum]], Dionyso praeferebat, eo magis quia Marcus Antonius novus Dionysos esse voluerat). Nihilominus parvam cistam mysticam cum serpente in angulo servabat, ut cistophorus agnosceretur. Postquam Augustus factus est, nihil de prioribus figuris -ne cistam quidem- in cistophoro retinuit : ut in [[Denarius|denario]] Romano una pars capite laureato Augusti signabatur, ex altera variae figurae exprimebantur : spicae frumenti, [[Capricornus|capricornus]], templum [[Mars Ultor|Martis Ultoris]] Romae, [[Sphinx|sphinx]], arcus triumphalis etc. Tituli latine scribebantur. Hunc morem successores per duo saecula obervaverunt. Cistophori imperiales plerumque [[Ephesus|Ephesi]], in capite provinciae, signabantur. Pondus paulatim imminutum. == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:Cistophor of Marcus Tullius Cicero.jpg|thumb|Cistophorus [[Apamea (Phrygia)|Apameae]] cusus cum nomine [[Cicero|Marci Tulli Ciceronis]] qui [[proconsul]] [[Cilicia|Ciliciae]] anno 51/[[50 a.C.n.]] fuit.]] [[Fasciculus:Cistophor.jpg|thumb|Aversa pars cistophori Augusti cum [[Capricornus (astrologia)|capricorno]] in corona.]] *''Attalid Asia Minor : money, international relations, and the state'', curante Petro Thonemann, Oxford University Press, 2013 [https://books.google.fr/books?id=7T8iG57wFh0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Apud Guglum librorum] [https://www.persee.fr/doc/topoi_1161-9473_2013_num_18_2_2495 Recensio critica] *Lucia Carbone, ''Hidden Power. Late Cistophoric Production and the Organization of Provincia Asia (128–89 BC)'' (= Numismatic Studies; 42). The American Numismatic Society, 2020 * Thomas Drew-Bear et [[Georgius Le Rider]] "[https://www.persee.fr/doc/bch_0007-4217_1991_num_115_1_4690 Monnayage cistophorique des Apaméens, des Praipénisseis et des Corpéni sous les Attalides. Questions de géographie historique]", ''Bulletin de Correspondance Hellénique'', 1991: 361-376 *Barbara Hiltmann, ''Les Cistophores de Marc Antoine. Un monnayage hellénistique en contexte romain'' (= Numismatica Antiqua; 14). Burdigalae, Ausonius, 2023 [https://bmcr.brynmawr.edu/2024/2024.11.47/ Recensio critica] * Fred S. Kleiner, Sydney P. Noe: ''The early Cistophoric Coinage''. The American Numismatic Society, New York NY 1977, (''Numismatic studies'' 14, ISSN 0517-404X). [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1979_num_57_2_5588_t1_0476_0000_2 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/numi_0484-8942_1977_num_6_19_1772_t1_0204_0000_2 Altera recensio critica] *Fred S. Kleiner, ''The dated Cistophori of Ephesus'', The American Numismatic Society Museum notes, 18, New York NY 1972, pp.17-32. **''The late cistophori of Apameia'', in : Greek Numismatics and Archeology. Essays Margaret Thompson, Wetteren, 1979, pp119-130. *Elke Krengel, "[https://www.academia.edu/32296388/Orphik_in_Pergamon_Die_Bedeutung_des_Schlangenpaares_auf_den_Cistophoren_und_r%C3%B6mischen_Pr%C3%A4gungen Orphik in Pergamon: Die Bedeutung des Schlangenpaares auf den Cistophoren und römischen Prägungen]", ''Jahrbuch für Numismatik und Geldgeschichte'', 2016: 15–55. *Werner Langenegger, "Gewichtsentwicklung der Cistophoren vom Attalidenreich bis Septimius Severus", ''Jahrbuch für Numismatik und Geldgeschichte'', 2023: 73–100. *[[Georgius Le Rider]], "[https://www.persee.fr/doc/bch_0007-4217_1990_num_114_2_4704 Un groupe de cistophores de l'époque attalide]", ''Bulletin de Correspondance Hellénique'', 1990: 683-701 ** "[https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_1989_num_3_1_1525 La politique monétaire du Royaume de Pergame après 188]", ''[[Journal des savants|Journal des Savants]]'', 1989: 163-190 * William E. Metcalf: ''The Cistophori of Hadrian''. American Numismatic Society, New York NY 1980, ISBN 0-89722-181-8, (''Numismatic studies'' 15). [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1982_num_95_452_1342_t2_0493_0000_4 Recensio critica] ** ''The Later Republican Cistophori'', American Numismatic Society, 2017 [https://www.persee.fr/doc/numi_0484-8942_2019_num_6_176_3462 Recensio critica] * C. H. V Sutherland: ''The Cistophori of Augustus''. Royal Numismatic Society, London 1970, (''Royal Numismatic Society'' Special publication 5, ISSN 0080-4487). *G. Stumpf, ''Numismatische Untersuchungen zur Chronologie der römischen Statthalter in Kleinasien'', Saarbrücken, 1991. *Peter Thonemann (cur.), ''Attalid Asia Minor. Money, International Relations, and the State'', Oxford University Press, 2013 [https://books.google.fr/books?id=Ud5oAgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] == Notae == <references/> == Nexus externi == * [https://bnumis.com/il-etait-une-fois-le-cistophore/ BNUMIS Il était une fois le cistophore] Francogallice. * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/THES64403 Cistophori in Museo Britannico] [[Categoria:Nummi Graeci antiqui]] [[Categoria:Regnum Pergamenum]] [[Categoria:Nummi Romae antiquae]] 5r032v6lrb00zagycl4zbtv5ickvz6s 0 138405 3997955 3891989 2026-10-29T22:09:12Z Demetrius Talpa 81729 3997955 wikitext text/x-wiki {{capsa hominis Vicidatorum}} '''Adelhaidis''' ([[Theodisce]] ''Elke'') '''Sommer''' (nata ''Elke Schletz'' die [[5 Novembris]] [[1940]] [[Berolinum|Berolini]] et [[28 Octobris]] [[2026]] mortua) est [[actrix]], [[cantrix]], atque [[pictrix]] [[Germania|Germanica]]. == Vita == Adelhaidis Schletz una filia pastoris protestantici nobilis nata est. Anno [[1942]] cum parentibus in [[Franconia]]m permigravit. Pater mortuus est, cum Adelhaidis XIV annos haberet. [[Erlanga]]e testimonium maturitatis adepta est. Tum [[Londinium|Londinii]] vixit et linguis diversis studebat. Anno [[1958]] feriis cum matre in [[Italia]] fruens pulcherrima puella (''Miss'') [[Via Regis (Italia)|Viae Regis]] electa est. [[Victorius De Sica]] [[moderator cinematographicus]] Italicus, postquam imagines eius vidit, eam [[Roma]]m vocavit, ut actrix suis in pelliculis egeret. Qua de causa etiam nomen ''Sommer'' assumpsit, quod ab Italicis facilius pronuntiatur quam ''Schletz''. Anno [[1959]] prima in pellicula Theodisca egit. Ab anno [[1962]] etiam in pelliculis [[Ruscisilva]]e videbatur. Etiam ab anno [[1964]] in oppido ''Beverly Hills'' ([[California]]) vixit et marito Americano nupsit. Anno [[1970]] in periodico ''[[Playboy]]'' imaginibus a marito factis nuda se praebuit. Tum et in theatris egit, cantavit, sine eventu et ab anno [[1966]] etiam pictrix est. == Nexus externi == * [http://www.elkesommeronline.com/ Pagina Adelaidis Sommer] * {{IMDb Name|ID=0813961}} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/2731/elke-sommer Imagines Adelhaidis Sommer apud virtual-history.com] {{bio-stipula}} {{anni vitae|1940|2026|Sommer, Elke}} [[Categoria:Actores Germaniae]] [[Categoria:Photogenicae puellae Playboy]] 8b8y0d8uv5bdle19ch9w5ey57djwouo 0 149089 3997987 3843688 2026-10-30T02:11:36Z LilyKitty 18316 de cursu electronico 3997987 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Reporters Without Borders 2009 Press Freedom Rankings Map.svg|thumb|Libertas imprimendi totum per orbem terrarum, secundum societatem [[Relatores sine finibus|Reporters Sans Frontières]] anno 2009]] [[Fasciculus:Press freedom 2022.svg|thumb|Index libertatis imprimendi per orberm terrarum secundum societatem [[Relatores sine finibus]] anno 2022]] {{Censura}} '''Libertas imprimendi'''<ref>{{cite book |last=Jackson |first=Thomas |title=Memoirs of the life and writings of the Rev. Richard Watson, late secretary to the Wesleyan missionary society |url=http://books.google.ca/books?id=XxJqAAAAMAAJ&pg=PA26&lpg=PA26&dq=%22libertas+imprimendi%22&source=bl&ots=7kTfVsczpE&sig=GEHBoOohWAFyTLeKvK7mlQ9dB6w&hl=fr&sa=X&ei=E1dBT4O8D6Xv0gHwx6nkBw&ved=0CEwQ6AEwCA#v=onepage&q=libertas%20imprimendi&f=false |language=Anglice |year=1834 |pages=26 |quote=Libertas imprimendi in Anglicano imperio est admittenda?}}</ref><ref>{{cite book|last= Bouix|first=Dominique |title=Tractatus de papa, ubi et de concilio oecumenico| year=1869 |url=http://www.archive.org/stream/a548470103bouiuoft/a548470103bouiuoft_djvu.txt| language=Latine|quote=id est libertas imprimendi et propagandi quoslibet libros}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bohmer |first1=Justus Henning |last2=Bucher |first2=Johann A. |title=Dissertatio iuridica de iure circa libros improbatae lectionis |url=http://books.google.ca/books?id=ythGAAAAcAAJ&pg=PA47&lpg=PA47&dq=%22libertas+imprimendi%22&source=bl&ots=R0Rz8MMNPh&sig=CH531zcsUHmHln3lBpLMco_HO0I&hl=fr&sa=X&ei=E1dBT4O8D6Xv0gHwx6nkBw&ved=0CD8Q6AEwBg#v=onepage&q=%22libertas%20imprimendi%22&f=false |year=1736 |language=Latine |pages=47 |quote=Sicuti vero in hac quæſtione catholici rigidiores ''omnem modum'' excedunt ex principiis domeſticis, quibus arbitrium omnium doctrinarum de ''fide'' & ''moribus'' ſuum faciunt, ita non deſunt inter proteſtantes, qui in alterum extremum inclinant, & ''libertatem'', imprimendi quoscunque libros nimium extendunt, ſimulque lectionem talium librorum, religionis approbatæ primaria capita impugnantium, eo ipſo admodum dilatant. Imprimis in ''Anglia'' & ''Belgio'' plurimi in hac vindicanda libertate ſolliciti ſunt, vti oſtendit ''collectio tractatuum politicorum'' ſub regimine ɢᴠɪʟɪᴇʟᴍɪ III. publicatorum, & ''Londini 1705.'' tribus voluminibus coniunctim editorum, quorum ſeriem refert ᴄʟᴇʀɪᴄᴠꜱ ''dans la biblioth. chois. T.XV.P.1.art.1.'' Volumine II. dictæ ''collectionis p. 614.'' referente ᴄʟᴇʀɪᴄᴏ ''c.1.p. 76.'' occurrit epiſtola an. 1698. ad ''membrum Parlamenti'' conſcripta pro ''libertate imprimendi'', in qua auctor defendit, quod reſtricta libertas imprimendi libros principiis religionis proteſtantium minime conueniat, & ipſi ''libertati nationis Anglicanæ inſidias'' ſtruat.}}</ref> sive '''[[Prelum|preli]]'''<ref>{{cite book| last=D'Astros| first=Paul-Thérèse David| title=Censure de cinquante-six prôposition: extraites de divers écrits de M.de La Mennais et de ses disciples |url=http://books.google.ca/books?id=RoE8AAAAYAAJ&pg=PA50&lpg=PA50&dq=%22libertas+preli%22&source=bl&ots=t1gNX-a6Tk&sig=pX5st1GiEoM4xjIjgaVChU0ewK8&hl=fr&sa=X&ei=kZpBT7yaE8qVgwfkuamcCA&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q=%22libertas%20preli%22&f=false |pages=50 |language=Latine |year=1835|quote=Prima fœderis lex est ''libertas omnimoda conscientiarum et religiosi cultûs.'' Secunda, ''libertas preli'', etc}}.</ref><ref>{{Cite book|last=Katona |first=István |pages=425 |title=Historia critica regum Hungariæ |url=http://books.google.ca/books?id=PRYVAAAAQAAJ&pg=PA425&lpg=PA425&dq=%22libertas+preli%22&source=bl&ots=DMHXfdzgEk&sig=DuAj1LyrbRHVrN0uTCgu8Sg-vDs&hl=fr&sa=X&ei=kZpBT7yaE8qVgwfkuamcCA&ved=0CE0Q6AEwCA#v=onepage&q=%22libertas%20preli%22&f=false |language=Latine |year=1817 |quote=Quin immo ad omnes typographias custodes posiut, vt ita principi Romae ac supremo ecclesiae capiti etiam libertas preli eripiatur.}}</ref><ref>{{cite book|last= |first= |title=Opinio excelsae Regnicolaris-deputationis motivis suffulta, pro pertractandis in consequentiam articuli 67: 1790-91 elaboratis systematicis operatis articulo 8. 1825-27. exmissae circa objecta ad Deputationem publico-politicam relata |url=http://books.google.ca/books?id=ChEVAAAAQAAJ&pg=PA155&lpg=PA155&dq=%22libertas+preli%22&source=bl&ots=Obl0djO15C&sig=bdrUj2itUpVJoDTWRAe19mX8Hsg&hl=fr&sa=X&ei=kZpBT7yaE8qVgwfkuamcCA&ved=0CD8Q6AEwBA#v=onepage&q=%22libertas%20preli%22&f=false |pages=152–155 |language=Latine |year=1831 |quote= }}.</ref> est [[ius]] [[scriptura|scripta]], [[impressio|imprimata]], [[cursus electronicus|electronicaque]] [[communicatio (informatica)|communicandi]] sine [[censura]]. == Notae == <references /> {{NexInt}} *[[Censura interretialis]] *[[Dies mundiali pro libertate imprimendi]] *[[Libertas loquendi]] *[[Libertas sentiendi]] *[[Libertas philosophandi]] *[[Libertas informationis]] *[[Relatores sine finibus]] [[Categoria:Censura]] [[Categoria:Libertas]] ka1dys8w5to5c0u8roburk3lnkbw5pm 10 153373 3997855 3865181 2026-10-29T15:24:22Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Versus navigationis|Versus navigationis]]}} 3997855 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{16|}}} | {{Error|Error: Plus quam 15 paginae addi non possunt.}} | {{#if:{{{1|}}} | {{Versus navigationis | 1 = [[Imago:Wikipedia-logo.svg|18px]] {{#if:{{{2|}}}|Conferantur|Conferatur}} {{#if:{{{2|}}}|paginae principales|pagina principalis}}{{#ifeq:{{SUBJECTSPACE}}|Categoria|<nowiki /> huius [[Vicipaedia:De categoriis|categoriae]]}}: [[:{{{1}}}|{{{1}}}]]{{#if:{{{2|}}} | {{#if:{{{3|}}}|,|<nowiki /> et }} [[:{{{2}}}|{{{2}}}]] }}{{#if:{{{3|}}} | {{#if:{{{4|}}}|,|, et}} [[:{{{3}}}|{{{3}}}]] }}{{#if:{{{4|}}} | {{#if:{{{5|}}}|,|, et}} [[:{{{4}}}|{{{4}}}]] }}{{#if:{{{5|}}} | {{#if:{{{6|}}}|,|, et}} [[:{{{5}}}|{{{5}}}]] }}{{#if:{{{6|}}} | {{#if:{{{7|}}}|,|, et}} [[:{{{6}}}|{{{6}}}]] }}{{#if:{{{7|}}} | {{#if:{{{8|}}}|,|, et}} [[:{{{7}}}|{{{7}}}]] }}{{#if:{{{8|}}} | {{#if:{{{9|}}}|,|, et}} [[:{{{8}}}|{{{8}}}]] }}{{#if:{{{9|}}} | {{#if:{{{10|}}}|,|, et}} [[:{{{9}}}|{{{9}}}]] }}{{#if:{{{10|}}} | {{#if:{{{11|}}}|,|, et}} [[:{{{10}}}|{{{10}}}]] }}{{#if:{{{11|}}} | {{#if:{{{12|}}}|,|, et}} [[:{{{11}}}|{{{11}}}]] }}{{#if:{{{12|}}} | {{#if:{{{13|}}}|,|, et}} [[:{{{12}}}|{{{12}}}]] }}{{#if:{{{13|}}} | {{#if:{{{14|}}}|,|, et}} [[:{{{13}}}|{{{13}}}]] }}{{#if:{{{14|}}} | {{#if:{{{15|}}}|,|, et}} [[:{{{14}}}|{{{14}}}]] }}{{#if:{{{15|}}}|, et [[:{{{15}}}|{{{15}}}]] }}. }} | {{Error|Error: Paginam unam saltim adde.}} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 1cq7e7nccj34ywgcwizv67w1sbf3mat 3997860 3997855 2026-10-29T15:28:03Z Grufo 64423 3997860 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{16|}}} | {{Error|Error: Plus quam 15 paginae addi non possunt.}} | {{#if:{{{1|}}} | {{Versus navigationis | 1 = [[Imago:Wikipedia-logo.svg|18px]] {{#if:{{{2|}}}|Conferantur|Conferatur}} {{#if:{{{2|}}}|paginae principales|pagina principalis}}{{#ifeq:{{SUBJECTSPACE}}|Categoria|<nowiki /> huius [[Vicipaedia:De categoriis|categoriae]]}}: [[:{{{1}}}|{{{1}}}]]{{#if:{{{2|}}} | {{#if:{{{3|}}}|,|<nowiki /> et }} [[:{{{2}}}|{{{2}}}]] }}{{#if:{{{3|}}} | {{#if:{{{4|}}}|,|, et}} [[:{{{3}}}|{{{3}}}]] }}{{#if:{{{4|}}} | {{#if:{{{5|}}}|,|, et}} [[:{{{4}}}|{{{4}}}]] }}{{#if:{{{5|}}} | {{#if:{{{6|}}}|,|, et}} [[:{{{5}}}|{{{5}}}]] }}{{#if:{{{6|}}} | {{#if:{{{7|}}}|,|, et}} [[:{{{6}}}|{{{6}}}]] }}{{#if:{{{7|}}} | {{#if:{{{8|}}}|,|, et}} [[:{{{7}}}|{{{7}}}]] }}{{#if:{{{8|}}} | {{#if:{{{9|}}}|,|, et}} [[:{{{8}}}|{{{8}}}]] }}{{#if:{{{9|}}} | {{#if:{{{10|}}}|,|, et}} [[:{{{9}}}|{{{9}}}]] }}{{#if:{{{10|}}} | {{#if:{{{11|}}}|,|, et}} [[:{{{10}}}|{{{10}}}]] }}{{#if:{{{11|}}} | {{#if:{{{12|}}}|,|, et}} [[:{{{11}}}|{{{11}}}]] }}{{#if:{{{12|}}} | {{#if:{{{13|}}}|,|, et}} [[:{{{12}}}|{{{12}}}]] }}{{#if:{{{13|}}} | {{#if:{{{14|}}}|,|, et}} [[:{{{13}}}|{{{13}}}]] }}{{#if:{{{14|}}} | {{#if:{{{15|}}}|,|, et}} [[:{{{14}}}|{{{14}}}]] }}{{#if:{{{15|}}} | , et [[:{{{15}}}|{{{15}}}]] }}. }} | {{Error|Error: Paginam unam saltim adde.}} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 1eztaayht0n83w0hm75jw1yyfzcsjhy 10 153374 3997875 3848289 2026-10-29T15:48:09Z Grufo 64423 +Cat 3997875 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{fn|Pagina principalis}} et {{fn|Paginae principales}} sunt synonyma. == De usu == '''Codex manuscriptus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina principalis|Pagina A}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina principalis|Pagina A}} {{ast}} '''Codex manuscriptus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Paginae principales|Pagina A|Pagina B}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Paginae principales|Pagina A|Pagina B}} == Synonyma == * {{fn|Paginae principales}} == Ulteriora si cupis == * {{Fn|Ad profundiora}} * {{Fn|Vide etiam}} * {{Fn|Accepta}} * {{Fn|Excepta}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae partes paginarum afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> mj2l4y21u7l16i5zhwa17h5ujpmtcgd 0 160183 3997792 3165617 2026-10-29T13:37:27Z Grufo 64423 Minora 3997792 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Carbonera (discretiva)}} {{res|Carbonaria}} seu {{res|Carbonara}} potest esse: == Toponyma == * '''[[Carbonaria (Provincia Abellinas)]]''' (alia nomina: '''[[Aquilonia Nova]]'''): * '''[[Carbonaria (Barium)]]''': * '''[[Carbonaria (Provincia Mantuana)]]''' (alia nomina: '''[[Carbonera (Langobardia)]]'''): * '''[[Carbonaria (Provincia Novocomensis)]]''' (alia nomina: '''[[Carbonatum]]'''): * '''[[Carbonaria (Sardinia)]]''' (alia nomina: '''[[Carbonara (Sardinia)]]''' sive '''[[Simius]]'''): * '''[[Carbonaria (Urbs metropolitana Neapolitana)]]''': * '''[[Carbonaria (Venetia)]]''' (alia nomina: '''[[Carbonera (Venetia)]]''' sive '''[[Castrum Carbonerae]]'''): * '''[[Carbonaria Derthonensium]]''': * '''[[Carbonaria Laumellinorum]]''' (alia nomina: '''[[Carbonaria Silva]]'''): 5dknqysv78yarldbfyskkh6nr97au01 0 172000 3998012 3461693 2026-10-30T07:59:20Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998012 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus: Map commune FR insee code 80724.png|thumb|300px|Saleux: communis tabula]] ''' Saleux''' est commune [[Francia|Francicum]] 2380 incolarum (anno [[2009]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Samara (praefectura Franciae)|Samara]] in provincia [[Picardia]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Samarae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Saleux|Saleux}} * {{INSEE commune|80724|de=Saleux}} * [https://web.archive.org/web/20130730061933/http://www.ville-saleux.fr/ Saleux pagina interretialis] {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Suminae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Suminae]] sdnmnho6fxezyu9vvl2ko8vo0i0eyr0 0 173427 3997931 3994530 2026-10-29T17:38:00Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997931 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:OsterodeKornmarkt.jpg|thumb|left|Forum Osterodae.]] '''Osteroda ad Harthicos montes'''<ref name="Osterode am Harz">Vide [https://www.geonames.org/advanced-search.html?q=Goettingen ''www.geonames.org''], ubi dicitur "(...) Osterode am Harz Osteroda ad Harthicos montes (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterode am Harz''; [[Saxonice]] ''Ostroe'') est commune sui iuris et [[urbs]] [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et ad diem [[31 Octobris]] caput antiqui [[Circulus Osteroda ad Harthicos montes|Circuli Osterodae ad Harthicos montes]]. Ad Osterodam, etiam vici [[Dorstide]]<ref name="Dorstide">Vide [https://hgv-dorste.de/Geschichte/Ersterwaehnung-von-Dorste/Gutachten-IHL%2C-Universitaet-Goettingen/ ''Heimat- und Geschichtsverein Dorste e.V.''], ubi dicitur "(...) ''In prefectura Udonis comitis in pago Lischa: Renolveshusen, Dorstide, Lantwarderhusen'' (...)".</ref> (Theodisce ''Dorste''), [[Dunde]]<ref name="NOB II">Vide [https://web.archive.org/web/20250910155434/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B72-A/NOB%20II%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Osterode.pdf?sequence=7 ''NOB II Die Ortsnamen des Landkreises Osterode''], ubi dicitur "(...) ''Herwicus de Dunde'' (...) ''Foresazi'' (...) ''casam Herrekescampe'' (...) ''Basilius plebanus in Nienstede'' (...) ''casam Riffenebecke'' (...) ''Bertoldus miles de Uderde'' (...)".</ref> (Theodisce ''Düna''), [[Foresazi]]<ref name="NOB II"/> (Theodisce ''Förste''), [[Hutta Petri]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Peters">[https://www.latein.me/latein/petrus Theodiscum anthroponymicum genetivum praefixum ''Peters-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Petri" vertitur].</ref> (Theodisce ''Petershütte''), [[Katzenstenium]]<ref name="-stein">Germanica toponyma cum suffixo ''-stein'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stenium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Leostenium]], [[Ravenstenium]], [[Richenstenium]], [[Alienstenium]], [[Gastenium]], [[Crybenstenium]], [[Dachstenium]], [[Eberstenium]], [[Falcostenium]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Katzenstein''), [[Lasfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Lasfelde''), [[Lerbacum]]<ref name="-bacum">Germanica toponyma cum suffixo ''-bach'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bacum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Forbacum]], [[Gengenbacum]], [[Lambacum]], [[Muorbacum]], [[Orbacum]], [[Rohrbacum]], [[Rosbacum]], [[Rubeacum]], [[Solisbacum]], [[Swabacum]], [[Abacum (Germania)|Abacum]], [[Brubacum]], [[Corbacum]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Lerbach''), [[Libertas (Osteroda ad Harthicos montes)|Libertas]]<ref name="Freiheit">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Freiheit?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''Freiheit'' Latino vocabulo "libertas-atis"] vertitur.</ref> (Theodisce ''Freiheit''), [[Marchia (Osteroda ad Harthicos montes)|Marchia]]<ref name="Marke">Latinum substantivum "[[marchia|marchia-ae]]" Theodiscum substantivum ''Mark(e)'' vertit. Cuius gentilicium "Marchicus-a-um" est; v. gr. vide [https://duepublico2.uni-due.de/servlets/MCRFileNodeServlet/duepublico_derivate_00022358/matrikel-text-568S.pdf ''(S.1) Anno 1652...''], ubi dicitur "(...) Berolinensis Marchicus (...) Colonia-Marchicus (...) Sollquellensis Marchicus (...)".</ref> (Theodisce ''Marke''), [[Nienstede]]<ref name="NOB II"/> (Theodisce ''Nienstedt am Harz''), [[Osteroda ad Harthicos montes (urbs nuclearis)|Osteroda ad Harthicos montes]]<ref name="Osterode am Harz"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterode am Harz''; [[Saxonice]] ''Ostroe''), [[Riffenebecke-Herrekescampe]]<ref name="NOB II"/> (Theodisce ''Riefensbeek-Kamschlacken''), [[Schwiegershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Schwiegershausen'') atque [[Uderde]]<ref name="NOB II"/> (Theodisce ''Ührde'') atque pertinent. == Historia == [[Fasciculus:Braunschweig Lüneburg (Merian) 028.jpg|thumb|left|Osteroda in saeculo 17.]] Anno [[1152]] Osteroda ad Harthicos montes ''opulentissima villa Osterroth'' primo in actis descripta est. Pars fuit Principatus Grubenhagensis, ab anno [[1596]] Principatus [[Guelpherbytum|Guelpherbyti]]. Annis [[1807]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]] transiit, quod autem anno [[1866]] pars [[Borussia]]e factum est. Ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est. Die [[1 Novembris]] [[2016]] circulus Osteroda ad [[Circulus Gottingae|Circulum Gottingae]] adiuncta est. Hic illustris fictor [[Tilman Riemenschneider]] iuventutem suam transegit. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Osterode am Harz|Osterodam ad Harthicos montes}} * [http://www.osterode.de Pagina urbis Osterodae (Theodisce)] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 4ygezvz8e3thtntffk8yy6dn8pi1fij 0 173942 3997804 2921879 2026-10-29T13:51:52Z Grufo 64423 Minora 3997804 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Pagus (discretiva)}} {{res|Pagum}} seu {{res|Pagus}} esse potest: # '''[[Pagum (Provincia Abellinas)]]''' (alia nomina: '''[[Pagum Valli Lauri]]''') # '''[[Pagum (Beneventum)]]''' (alia nomina: '''[[Pagus Vetanus]]''', '''[[Pagus Vetani]]''') f07xcn0a2pq96469uyyh089lvyz4wam 0 175406 3997994 3996842 2026-10-30T03:37:11Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997994 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Remlinga'''<ref name="Remlingen">Theodisca vox ''Remlingen'' in Latinam "Remlinga" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}} aut [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Remlingen'') est pristinum commune et praesens vicus communis [[Remlinga-Semmenstadium|Remlingae-Semmenstadii]]<ref name="Remlingen"/><ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Remlingen-Semmenstedt''; [[Saxonice]] ''Remlingen-Semmenstidde'') in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]] in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]] situm. Ad Remlingam etiam vici [[Maius Bywende]]<ref name="NOB III">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Maiore Bywende'' (...) ''Orientali Biwenden'' (...)".</ref> (Theodisce ''Groß Biewende'') et [[Orientale Biwenden]]<ref name="NOB III"/> (Theodisce ''Klein Biewende'') pertinebant, qui nunc vici communis [[Remlinga-Semmenstadium|Remlingae-Semmenstadii]] sunt. == Historia == Remlinga iam anno [[1022]] nomine ''Remninge'' primo in actis descripta est. Klein Biewende anno [[1174]] Maius Bywende anno [[1118]] primo nominatum est. Postea possessio [[Guelfi|Guelphorum]] facta est. Annis [[1807]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum iterum ad [[Ducatus Brunsvici|Ducatum]], post annum [[1918]] [[Res Publica Brunsvicum|Rem Publicam Brunsvicum]] pertinuit. Quod autem ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est. Ab anno [[1974]] vici supra dicti cum Remlinga coniuncti sunt. Eodem anno ad [[Assa (commune generale)|Assam]] commune generale pertinuit, cuius sedes administrationis fuit. A die autem [[1 Ianuarii]] [[2015]] pars maioris communis generalis [[Elma-Assa (commune generale)|Elmae-Assae]] est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Remlingen|Remlingam}} * [https://web.archive.org/web/20121124045543/http://www.samtgemeinde-asse.de/samtgemeinde/mitgliedsgemeinden/remlingen Pagina communis generalis Assae de communi Remlinga scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] gyk93wyuglbcatr8w34nrqsjwg6tqrf 0 175546 3998040 3996835 2026-10-30T10:01:36Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998040 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Semmenstadium''' ([[Theodisce]] ''Semmenstedt''; [[Saxonice]] ''Semmenstidde'') fuit pristinum commune et praesens vicus communis [[Remlinga-Semmenstadium|Remlingae-Semmenstadii]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Remlingen''; [[Saxonice]] ''Remlingen-Semmenstidde'') in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]] in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]] situm. Ad Semmenstadium etiam vicus [[Timbron]]<ref name="">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '' Timbron'' (...)".</ref> (Theodisce ''Timmern'') pertinebat, sed hodie vicus communis [[Remlinga-Semmenstadium|Remlingae-Semmenstadii]] est. == Historia == Semmenstadium anno [[1022]] nomine ''Zemmenstidde'' primo in actis descriptum est, sed certe multo vetustior est. Timbron iam saeculo 10 desciptum est. Postea locus possessio [[Guelfi|Guelphorum]] factus est. Annis [[1807]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum iterum ad [[Ducatus Brunsvici|Ducatum]], post annum [[1918]] [[Res Publica Brunsvicum|Rem Publicam Brunsvicum]] pertinuit. Quod autem ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est. Ab anno [[1974]] ad [[Assa (commune generale)|Assam]]<ref name="Meibom 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> commune generale pertinuit. A die autem [[1 Ianuarii]] [[2015]] pars maioris communis generalis [[Elma-Assa (commune generale)|Elmae-Assae]] est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Semmenstedt|Semmenstadium}} * [https://web.archive.org/web/20121127120151/http://www.samtgemeinde-asse.de/samtgemeinde/mitgliedsgemeinden/semmenstedt Pagina communis generalis Assae de Semmenstadio scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 9lw3q1athe1jtf593p1vkaig6h2flwz 0 182679 3997965 3649874 2026-10-29T23:58:10Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997965 wikitext text/x-wiki {{Res politicae in Italia}} '''Praeses Camerae Deputatorum Reipublicae Italicae''' vel '''Praeses Camerae Deputatorum''' ([[Lingua Italiana|Italiane]] ''Presidente della Camera dei Deputati della Repubblica Italiana'' seu ''Presidente della Camera dei deputati'') dux [[Camera Deputatorum Reipublicae Italicae|Camerae]] [[Italia|Italicae]] est. Tertius honos (post [[Praeses Senatus Reipublicae Italicae|Praesidem Senatus]] et ante [[Praeses Consilii ministrorum Reipublicae Italicae|Praesidem Consilii ministrorum]]) est. A die [[16 Martii]] anno [[2013]], legislatura decima septima, honos Rupertus Ficus est, qui Cameram rapraesentat eius disputationesque Italicae Constitutionis legum applicatione regulat, cum activitates Camerae etiam supervideret. Index praesidum [[Praesides Camerae Deputatorum Reipublicae Italicae|in hac pagina]] invenitur. == Nexus externi == ( [https://web.archive.org/web/20211027042112/https://presidente.camera.it/ Situs publicus] [[Categoria:Res politicae Italicae]] 1hg5p14rz10q9gn0qwe37tey8lmfzi1 0 183733 3997787 3661180 2026-10-29T13:33:03Z Grufo 64423 Minora 3997787 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Aegilos (discretiva) | etiam 2 = Capraria (discretiva) | etiam 3 = Capris (discretiva) }} {{res|Capraia}} esse potest: # '''[[Capraia (Apulia)]]''' (alia nomina: '''[[Capraria (Diomedeae insulae)]]''', '''[[Caprara (Apulia)]]''', '''[[Capperaia]]'''): # '''[[Capraia (Sardinia)]]''' (alia nomina: '''[[Phintonis]]''', '''[[Cravaira]]''', '''[[Crapara]]'''): # '''[[Capraia (Tuscia)]]''' (alia nomina: '''[[Aegilos]]''', '''[[Capraria (insula)]]''', [[Caprasia]]): pw6sb8n31s1y9112k4vfsmw424rb2od 3997789 3997787 2026-10-29T13:35:45Z Grufo 64423 3997789 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Aegilos (discretiva) | etiam 2 = Capraria (discretiva) | etiam 3 = Capris (discretiva) }} {{res|Capraia}} esse potest: # '''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Capraria (Diomedeae insulae)||it|qid=Q2258864}}''' (alia nomina: '''[[Capraria (Diomedeae insulae)]]''', '''[[Caprara (Apulia)]]''', '''[[Capperaia]]'''): # '''[[Capraia (Sardinia)]]''' (alia nomina: '''[[Phintonis]]''', '''[[Cravaira]]''', '''[[Crapara]]'''): # '''[[Capraia (Tuscia)]]''' (alia nomina: '''[[Aegilos]]''', '''[[Capraria (insula)]]''', [[Caprasia]]): qsi9k93u928iuzyaopd0jf8tpgjjdhx 3997790 3997789 2026-10-29T13:36:08Z Grufo 64423 3997790 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Aegilos (discretiva) | etiam 2 = Capraria (discretiva) | etiam 3 = Capris (discretiva) }} {{res|Capraia}} esse potest: # '''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Capraria (Apulia)||it|qid=Q2258864}}''' (alia nomina: '''[[Capraria (Diomedeae insulae)]]''', '''[[Caprara (Apulia)]]''', '''[[Capperaia]]'''): # '''[[Capraia (Sardinia)]]''' (alia nomina: '''[[Phintonis]]''', '''[[Cravaira]]''', '''[[Crapara]]'''): # '''[[Capraia (Tuscia)]]''' (alia nomina: '''[[Aegilos]]''', '''[[Capraria (insula)]]''', [[Caprasia]]): l0f0cqm67wfc6itastkrnw1sdqr7jg9 0 185680 3998038 3595631 2026-10-30T09:58:42Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998038 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Selvazzano Dentro.jpg|thumb|Selvatianum]] '''Selvatianum'''<ref>Nomi d'Italia - A.A.V.V., De Agostini</ref> {{victio|Selvatianum|i|n}} (alia nomina: ''Salvazanum''<ref>Nomi d'Italia - A.A.V.V., De Agostini</ref>, ''Selvazanum''<ref>Nomi d'Italia - A.A.V.V., De Agostini</ref>) ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Selvazzano Dentro|Selvazzano Dentro]]''; [[Lingua Veneta|Venetice]]: ''[[:vec:Selvasan|Selvasan]]'') est [[oppidum]] [[Italia]]e et [[Commune Italiae|municipium]], in [[Regio Italiae|Regione]] [[Venetia (regio)|Venetia]] ac in [[Provincia Patavina]] situm. Incolae ''Selvatianenses'' appellantur. == Insigne == <gallery> Fasciculus:Corona di comune.svg|''[[Municipium Italiae]]'' </gallery> == Municipia finitima == {{NexInt}} * [[Venetia (regio)|Venetia]] (''Regio''), * [[Provincia Patavina]], * [[Patavium]] (''Urbs''), * [[Municipium Italiae]]. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20090223153613/http://www.comune.selvazzano-dentro.pd.it/ Situs publicus] {{Ling|Lingua Italiana{{!}}Italiane}} {{communiaCat|Selvazzano Dentro|Selvatianum}} == Pinacotheca == <gallery> Fasciculus:Map of comune of Selvazzano Dentro (province of Padua, region Veneto, Italy).svg|Collocatio finium municipii in Provincia Patavina. </gallery> == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Municipia in provincia Patavii]] 6xs5vzzebowm3oxgtmsdvavr3p6lkg8 0 187570 3997934 3997437 2026-10-29T17:55:35Z Neander 1973 3997934 wikitext text/x-wiki {{titulus italicus}} [[Fasciculus:Mika Waltari 1939.jpg|thumb|[[Michael Waltari|Mika Waltari]], scriptor libri ''Sinuhe Egyptiläinen.'']] {{ires|Sinuhe egyptiläinen}} ('Sinuhe Aegyptius') est [[mythistoria|liber mythistoricus]] a [[Michael Waltari|Mika Waltari]] [[Finnice]] anno [[1945]] scriptus, qui [[fabula]]m de [[Aegyptus antiqua|Aegypto antiqua]] aetatis [[pharao]]nis [[Akhenaten|Ekhnaton]] narrat. Quod opus primum est de multis libris eius [[historia|res historicas]] tractantibus. Opus inter gentes innotuit, et [[interpretatio|conversiones]] adhuc quadraginta sunt confectae.<ref>Vaarala 2024: 76.</ref> Persona princeps est Sinuhe, qui infans a matre sua ignota in scaphio iuncino in [[Nilus|Nili]] flumen dimissus esse fertur. Quidam Senmut, [[Thebae|Thebanus]] pauperum [[medicus]], et Kipa eius [[uxor]], [[expositio infantis|miserum puerulum]] ex undis servaverunt et, cum orbi liberis essent, eum tamquam suum filium [[educatio|educaverunt]]. Kipa eum Sinuhe nominavit ex fabella,<ref>Waltari hic ad fabellam quam notissimam significat, ex initio [[regnum medium Aegypti|medii regni Aegypti]] oriundam, quae res miras et [[periculum|pericula]] [[narratio de Sinuhe|narrat]], quibus vir nomine Sinuhe obicitur.</ref> quae ei placebat. == Thebis == Cum septem annos natus esset Sinuhe, Senmut pater eum adlocutus, quo munere fungi vellet, sciscitatus est. Cum miles fieri vellet, pater eum ad Inteb militem amicum duxit, qui diris horrendisque exemplis eum a militaribus phantasiis dehortaretur. Itaque patris voluntatem secutus Sinuhe ad scholam ire et legere discere constituit. In schola, amicitiam iunxit cum Thotmes, puero qui iam tum bonam in pingendo et fingendo indolem ostendebat. Per patrem in familiaritatem venit Ptahoris, regii [[trepanatio|trepanatoris]], quocum postea laboravit. Die consecrationis in feminam incidit venustissimam, cui nomen erat Nefernefernefer. Iuvenis indoctus feminarum statim amore huius feminae adfabilis captus est. Sed vita et disciplina domus vitae prohibuerunt, quominus vitam Thebanam gustaret. Praeterea his temporibus pharao [[Amana Hatpa III|Amenhotep III]] morbo exitiali laborabat, et iam erat tempus trepanandi, qua ultima sanandi ratione pharaonem recreatum iri sperabant. Ptahor trepanator rem suam recte gessit, sed haud inopinate aeger vitam amisit. Sinuhe etiam familiaritatem iunxit cum Ekhnaton, defuncti pharaonis filio, qui ipse [[epilepsia|morbo sacro]] laborabat et ceteroqui vir mirus erat, qui novum deum [[Aton]] introducere vellet. Amicitia iunctus erat etiam cum viro bellicoso Horemheb, praefecto militum, qui, ut ipse dicebat, "cum stercore in digitis natus" erat. Quae cum ita sint, Sinuhe, cum audissset Horenheb de amore Baketamonis, Ekhnatonis sororis, somniare, perturbatus erat temeritate huiusmodi vanae meditationis. Sinuhe medicus privatus pharaonis factus est. Quibus interpositis temporibus, Sinuhe in Nefernefernefer iterum incidit, et quidem in eius domo, ubi populus turbulentus epulandi causa coactus erat. Usque adhuc hac [[femina convictualis|femina convictuali]] ardebat, quae tamen primum suam agnitionem celavit. In hac renovata conventione, Sinuhe amorosus tantum impetum ostendit, ut crederes eum putare, amorem vere inter femora inveniri. Ideo Nefernefernefer nimium ardorem amaturientis frenare conata didascalicam narrat de Setne [[Chamois]] et Tabubue sacerdote fabulam.<ref>Reich 1924.</ref> Dicit enim Tabubue ea tantum condicione se cum Setne amoribus frui velle, ut hic omnibus bonis et quidem uxore sua liberisque desistat. Setne ardore suo hoc propositum accepit. Nefernefernefer, ne de fraude amoris accusetur, se cum Tabubue confert monitionis causa. Sinuhe autem hoc documentum respuit. At Nefernefernefer mulier nobilis, aetate qua opinio muliebris quaeri non solebat, quomodo se ab ardore amatorio advenae repentini defendat? [[Fasciculus:Middle East Levant.jpg|thumb|Regiones ubi Sinuhe versatus est.]] Haec condicio rerum potissimum ex ratione virili intellegi videtur. Verbum amoris sensu romantico non memoratur, saltem non cum de relatione cum Nefernefernefer agitur. Sinuhe, cum edere et bibere et gaudere cum ea vehementer cupiat, reapse [[coitus|coitum]] petit. In Aegypto antiqua, [[transactio]]nes inter homines factae in dandis accipiendisque [[donum|donis]] positae erant. In ratione Tabubuensi a Nefernefernefer in rem suam conversa, oeconomia donatoria in conspectum venit. Sinuhe quater apud Nefernefernefer ad "mercatum" iit. Primo tempore Sinuhe specimen gratuitum "eius rei, cuius causa venerat", accipit, sine dono vicissim dato. Secundo tempore, Sinuhe domum suam cum rebus domesticis donat, fidem habens promisso a Nefernefernefer facto, sed infectis rebus exit. Tertio tempore, Sinuhe bona parentum suorum dono dat, et vicissim inanem coitum sine ardore remuneratus est. Quarto tempore, Sinuhe sepulchrum parentum dono dat, sed pro remuneratione nihil nisi natationem in piscina accipit. Tum demum intellegit fabellam de Tabubue veram esse, et paene ab ancillis vapulatur. Sinuhe, ut parentes rite in [[Valles Regum|Vallibus Regum]] sepelire possit, dies noctesque triginta in domo mortuorum cadaverum lavator servire debet. In statum servituti similem delapsus nomen suum putat Thebis in summam infamiam cecidisse. Quae cum ita sint, consilium capit reliquum vitae tempus peregrinando consumere. Ad [[Levans|Levantem]] profecturus cum Kaptah navem conscendit. == Peregre == Sinuhe, [[Tell Kazel|Simyrae]] in oppido [[Syria]]e consessus, peritia medica famam et divitias sibi conciliat. In bello contra Chabiros gerendo rursus in Horemheb, ducem belli, incidit, qui ei mandat, ut per orbem terrarum vectus opes militares civitatum notarum exploret. Primum invitus cum Kaptah proficiscitur [[Babylon]]em, ubi non solum de vi militari sciscitatur sed etiam artes exercet consuetudineque virorum doctorum utitur. Quodam die a [[Burna Buriash|Burraburia]] rege, qui aegrotabat, arcessitur, et eum sanat. Die tradito falsi regis – quo deprensibilis quisque per unum diem rex creatus erit deindeque occisus – Kaptah timore quassus sub lecto latens eligitur. Postquam a re inopinata convaluit, novo munere suo uti incipit. Intrat enim [[harem|gynaeceum]] regis, electurus mulierem, cum qua "gaudere" possit. Nimirum, pulcherrimam optat virginem, quae quidem ira incensa ictu pugni unicum ei oculum nigrat soleaque nasum percutit. Quae Furia, virgo [[Creta|Cressa]], Minea nomine, nuper contra voluntatem suam in gynaeceum regis adquisita erat. Ab [[eunuchus|eunuchis]] gynaecei se defensura cultellum in manu habebat. Sinuhe ad eam placandam vocatus consilium capit, quo ex Babylone effugere possint. Persuadet enim [[eunuchus|spadonibus]] perturbatis gynaecei, Mineam mortem sibi conscivisse. Kaptah autem, teste medico decrepito pharaonis, veneno absumptum obisse (quaquam reapse vino ebriatus dormiebat). Amborum corpora in navem conductam portanda curat. [[Fasciculus:Stiersprung 01.gif|thumb|Saltus tauri (ταυροκαθάψια) coniectura repertus.]] Ad [[Mitanni]] regnum vicinum, unde ad imperium [[Hetthaei|Hetthaeorum]] pergant, fugere constituunt. Deinde relicta Anatolia ad Cretam, Mineae patriam, navigare cogitant. In navi, Sinuhe et Minea se invicem mitigant. Sinuhe enim Mineae de tot tantisque molestiis querelas ingratas esse sentit, offensoque animo ad proram navis secedit. Mox tamen lites suas componunt, et inter se magni aestimare incipiunt. Minea est sacerdos religionis Creticae, taurocathapta sive saltatrix tauri,<ref>Koutantou 2021.</ref> virgo sorte electa quae luna plena in domo tenebrarum deo maris [[Neptunus (deus)|Neptuno]] saltet. Praeterea Mineam observatio castitatis obligat, quapropter iterum amor mancus et devius Sinuhe obtingit. Nam Minea: "Quam ob rem doleo, quod id quod vis tibi dare nequeo — nec solum propter te doleo, sed propter me ipsam." (7.1) Sinuhe, postquam cum Minea et Kaptah in Cretam pervenit, insulam eiusque vitam subtiliter describit, atque ambitum Mineae cognoscit. Cum alios homines tum Minotaurum convenit, summum sacerdotem dei Cretensis. Postquam magistratum illum caput tauri gerentem salutaverant, ille caput tauri detrahit dicitque Cretes vivo servire deo, contra multas alias gentes, quae inanimis deis serviunt. Demirante Sinuhe, cur nemo eorum, qui in obscuram Neptuni domum ierant, redierit, etiam si licitum esset, Minotaurus neminem ex magnis dei aulis redire velle respondet. Sed Sinuhe ad cadavera in litoribus Simyrae fluctuantia referens hoc dicit non idem de gloriosis dei marini aulis probare. Sermo subito finitur, et Minea iam paene animum amittit. Ultima nocte ante impletionem promissi deo facti, Minea commoventem pugnam internam experitur. Amantes diu sermocinantur mutuum fatentes amorem, promittitque Minea se, postquam revenisset, Sinuhem nupturam esse. Itaque ollam frangunt signum dedicationis suae matrimonialis. Postero die Minea cum Minotauro sollemniter in tenebras [[labyrinthus|labyrinthi]] dei deducitur. Dum haec geruntur, Sinuhe miserabilis certus est se numquam iterum Mineam suam visurum esse. Mox autem Kaptah Minotaurum videt e labyrintho redisse, usum portula iuxta magnam portam aeneam sita. Sine mora, Sinuhe cum Kaptah statuit clam in speluncam introire, ut Mineam reduceret. Vestigia Mineae et Minotauri secutus quo longius progreditur, eo taetriorem capit foetorem putredinis. Tandem cadaver ingentis cernet beluae mortuae in aquis iactari. Et corpus Mineae a Minotauro occisum in aquis submersum a [[crustacea|crustaceis]] voratum. O quanta iactura! Kaptah tandem eum placat et ei persuadet optimum esse in Syriam redire. Sed Minea amissa Sinuhen diu perturbat. In Syria, Sinuhe non iam iuvenis opera medica continuat et pristinum statum adfectat. Animadvertit tamen imperium Aegyptium regionis in dubium vocari. Huius spiritus rebellis auctor esse videtur [[Aziru]] princeps Syrius, fautor Hethaeorum, cum quo Sinuhe, cum dentes illi inauravisset, amicitiam inierat. Quodam die Aziru eum sollicitus arcessit, ut suum filiolum aegrum sanaret. Sinuhe puerulo dentes erumpere animadvertit, sed simul occasonem nanciscitur de Syriorum adversus Aegyptios ira cum Aziru conloquendi. Hoc habito colloquio, et postquam de iis quae in urbe dicuntur ex Kaptah audivit, Sinuhe necessitudines inter Aegyptum et Syriam in statu vere periculoso esse intellexit, et in Aegyptum redire constituit. Thebis adaptatio post longum tempus nonnullas vitae mutationes adtulit. Primum omnium, Sinuhe servum suum Kaptah liberavit, qui decursu temporis magis amicus et comes itineris ei factus erat. Kaptah libertinus factus tempus suum non perdidit. Negotiis pecuniariis se implicavit et tam dives factus est, ut etiam dominum suum pristinum sustentare posset, cuius nimia liberalitas, quamvis moralis esset, solum taedium adferre videbatur. Kaptah etiam tabernam cui nomen erat "Cauda Crocodili" sibi comparavit, cuius res singularis eodem nomine vocata erat potio praecipue fortis quae potatori suo ictum solito maiorem praebebat. Sinuhi tres in vita apparuerunt feminae, quae vehemens dum vivit fecerunt momentum. Nam Nefernefernefer desiderium iuvenis inpatientis erat, Minea fatula fabulosa, sed Meret, in quam in Cauda Crocodili incidit — ministra tabernae et pulchritudo cotidiana — vera socia ei evasit, quae in Sinuhe nihil nisi hominem quaerebat. Filiolum sollertem ei, inscio quidem, peperit. Has quoque amores Sinuhe miserabiliter amisit. [[Fasciculus:Pharaoh Akhenaten.jpg|thumb|upright=0.5|Pharao Ekhnaton]] In Aegypto, novus pharao [[Amenhotep IV|Ekhnaton]] [[monotheismus|monotheismum]] propagat. In hac nova religione discum solarem [[Aton]]em adorat, docetque omnes homines pares esse, neque amplius servos neque dominos in novo ordine mundi fore. Certae partes huius religionis tamen oppositionem excitant: nempe [[pacifismus]], qui [[Horemheb]] aliisque de incursione Hethaeorum et Syrorum sollicitis displicet; praeterea, novi pharaonis conatus divitias pauperibus distribuere; nec non novi dei cultus, qui detrimento deorum veterum civitatis esse putabatur. Sinuhe ad doctrinas liberales a novo rege promulgatas attrahitur, et hac de causa trepanator regius aulae pharaonis se adiungit. Horemheb autem nec Ammonem nec Atonem respectat, sed in hoc conflictu se implicare nolit, quia coram populo nullius partis nota obsignari velit. Ideo imperium Pepitoni, pingui duci felium amatori, concesserat. Cum in urbe potestas pharaonis periclitaretur, Ekhnaton cursorem suum mittit ut ab Horemheb auxilium petat. Horemheb se imperium Ammonis eversurum esse dicit, dum potestatem pharaonis per tres dies accipiat. Itaque propatula, horrea, stabula officinasque templi Ammonis occupavit, factoque sacerdotibus Ammonis proposito, quod recusare non possint, forum a cadaverum purgamentis erui iubet. Hoc facto, Thebarum urbs ecstasi religiosa adficitur. Dum haec geruntur, Sinuhe occasionem capit ultionem in Nefernefernefer sumendi. Nam sopitam Nefernefernefer in domum mortuorum fert, contendens eam mortuam esse, et lavatores cadaverum nihil contra corpus pulchrum habent. Haec ultio aliquam sui examinationem in Sinuhe excitat. Mox cogitationes suas in Merit convertit, quae ei tapete et gremium obfert sed propositionem Sinuhis ad ollam frngendum recusat, quia infirmitatem virorum noverat. Post publicum casum praecipue violentum, Ekhnaton adversariis pertaesus ex Thebis cum Sinuhe in Aegyptum mediam fugit, ubi Akhetaton, novum caput Atoni dedicatum, aedificatur. Attamen inter Ammonem et Atonem contentiones pergunt et in bellum civile exacerbantur. Regnum Atonis in terra paulatim collabitur, et singuli aulici Ekhanaton et Akhetaton deserunt Ammonem et Thebas praeferentes. Etiam pugna finalis Thebis fit. Sinuhe pro Atone et pharaone ad extremum pugnat, sed postremo pars sacerdotii Ammonis vincit. == Notae == <references /> == Bibliographia == * Koutantou, Zoi (2021) Ταυροκαθάψια. ''YouTube'' 27 Novembris. * Rajala, Panu (2008) ''Unio mystica: Mika Waltarin elämä ja teokset'' (Finnice). WSOY. * Rajala, Panu (2026) ''Sinuhen synty'' ('De ortu Sinuhe Aegyptii'). SKS Kirjat. * Reich, Nathaniel (1924) Marriage and Divorce in Ancient Egypt. ''Museum Journal'' XV:1. * Silver, Minna (2024) ''Sinuhe egyptiläisen maailma arkeologin silmin'' (Finnice). SKS Kirjat. * Vaarala, Noora (2024) Sontakärsä japaniksi ('Sontakärsä' [''merdinasus''] Iaponice'). ''HS Teema'' 6. [[Categoria:Finniae scripta]] [[Categoria:Mythistoriae]] o2aywwvbd6flfsb8fzh6hmu1gla4bkw 0 189478 3997778 3929693 2026-10-29T13:21:43Z Grufo 64423 Minora 3997778 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Furnus (discretiva)}} {{res|Furnum}} esse potest: * '''[[Furnus]]''': fornax == Toponyma == * '''[[Furnum Avoltri]]''' (alia nomina: '''[[Furnum ab Ultra]]''') * '''[[Furnum Canalis]]''' (alia nomina: '''[[Canalis Agordi]]''') * '''[[Furnum Inferius]]''' (alia nomina: '''[[Furnum Inferum]]''', '''[[Furni Inferi]]''') * '''[[Furnum Superius]]''' (alia nomina: '''[[Furnum Superum]]''', '''[[Furni Superi]]''') * '''[[Furnum Zaudi]]''' (alia nomina: '''[[Furni de Zaudo]]''', '''[[Furnum Zoldi]]''') * '''[[Furnus ad Ripariam]]''' * '''[[Forum Novum]]''' (fortasse etiam '''[[Furnum Novum]]''') 8cwp9yr3udhu4uwa1jsztolcog634vq 0 190429 3997794 3756319 2026-10-29T13:42:11Z Grufo 64423 Minora 3997794 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Angelopolis (discretiva) | etiam 1 = Fanum Sancti Archangeli (discretiva) | etiam 2 = Fanum Sancti Michaelis (discretiva) }} {{res|Sanctus Angelus}} vel {{res|Fanum Sancti Angeli}} est nomen urbium nonnullarum: * [[Fanum Sancti Angeli (Marchia Anconitana)]] * [[Fanum Sancti Angeli (Provincia Laudensis)]] * [[Fanum Sancti Angeli ad Cupulum]]: * [[Fanum Sancti Angeli ad Escas]]: * [[Fanum Sancti Angeli ad Phasanellam]]: * [[Fanum Sancti Angeli Aliphanorum]] * [[Fanum Sancti Angeli de Brolo]] * [[Fanum Sancti Angeli de Fractis]] * [[Sanctus Angelus de Limosano|Fanum Sancti Angeli de Limosano]] * [[Fanum Sancti Angeli de Langobardis]] * [[Sanctus Angelus de Pesculo Pennetario|Fanum Sancti Angeli de Pesculo]] * [[Fanum Sancti Angeli de Sacco]] * [[Fanum Sancti Angeli de Scala]] * [[Fanum Sanctae Mariae (Molisium)|Fanum Sancti Angeli in Cryptim]] * [[Tifernum Metaurense|Fanum Sancti Angeli in Vado]] * [[Fanum Sancti Angeli Laumellinorum]] * [[Sanctus Angelus de Muxaro|Fanum Sancti Angeli Muxari]] * [[Castrum Sancti Angeli in Liciole]] qb51htbj8skmsnq8e0u05oyrfah8tmj 3997795 3997794 2026-10-29T13:42:56Z Grufo 64423 3997795 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Angelopolis (discretiva) | etiam 2 = Fanum Sancti Archangeli (discretiva) | etiam 3 = Fanum Sancti Michaelis (discretiva) }} {{res|Sanctus Angelus}} vel {{res|Fanum Sancti Angeli}} est nomen urbium nonnullarum: * [[Fanum Sancti Angeli (Marchia Anconitana)]] * [[Fanum Sancti Angeli (Provincia Laudensis)]] * [[Fanum Sancti Angeli ad Cupulum]]: * [[Fanum Sancti Angeli ad Escas]]: * [[Fanum Sancti Angeli ad Phasanellam]]: * [[Fanum Sancti Angeli Aliphanorum]] * [[Fanum Sancti Angeli de Brolo]] * [[Fanum Sancti Angeli de Fractis]] * [[Sanctus Angelus de Limosano|Fanum Sancti Angeli de Limosano]] * [[Fanum Sancti Angeli de Langobardis]] * [[Sanctus Angelus de Pesculo Pennetario|Fanum Sancti Angeli de Pesculo]] * [[Fanum Sancti Angeli de Sacco]] * [[Fanum Sancti Angeli de Scala]] * [[Fanum Sanctae Mariae (Molisium)|Fanum Sancti Angeli in Cryptim]] * [[Tifernum Metaurense|Fanum Sancti Angeli in Vado]] * [[Fanum Sancti Angeli Laumellinorum]] * [[Sanctus Angelus de Muxaro|Fanum Sancti Angeli Muxari]] * [[Castrum Sancti Angeli in Liciole]] jwlhltq6efsj08y6q2sg0yplt6uvrd9 0 192471 3997797 3173977 2026-10-29T13:43:54Z Grufo 64423 Minora 3997797 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Archangelus | etiam 2 = Fanum Sancti Angeli (discretiva) | etiam 3 = Fanum Sancti Archangeli (discretiva) }} {{res|Fanum Sancti Michaelis}} vel {{res|Fanum Sancti Michaelis Archangeli}} potest esse: * '''[[Fanum Sancti Michaelis (Provincia Brundisina)]]''' (olim: '''[[Mansaria Nova]]''', '''[[Mansaria Sancti Michaeli]]'''): * '''[[Fanum Sancti Michaelis (Urbs metropolitana Barensis)]]''' seu '''[[Casalis Sancti Michaelis]]''' (alia nomina: '''[[Fanum Sancti Michaelis Bariensium]]'''): * '''[[Fanum Sancti Michaelis (Venetia)]]''' (alia nomina: '''[[Villa Sancti Michaelis]]''', '''[[Fanum Sancti Michaelis ad Tiliaventum]]''', '''[[Fanum Sancti Michaelis ad Taliamentum]]'''): * '''[[Fanum Sancti Michaelis ad Athesim]]''': * '''[[Fanum Sancti Michaelis apud Quartum]]''' (alia nomina: '''[[Quartum Altinense]]'''): * '''[[Fanum Sancti Michaelis Archangeli (Lucania)]]''' seu '''[[Fanum Sancti Archangeli (Lucania)]]''': * '''[[Fanum Sancti Michaelis Archangeli de Fractis]]''' seu '''[[Fanum Sancti Angeli de Fractis]]''' (alia nomina: '''[[Fanum Sancti Angeli Fractarum]]''', '''[[Castrum Sancti Angeli de Fractis]]''', ): * '''[[Fanum Sancti Michaelis de Serino]]''': * '''[[Fanum Sancti Michaelis Maurianensium]]''': oppidum et municipium [[Francia]]e. * '''[[Fanum Sancti Michaelis Monregalensium]]''': * '''[[Cansaria]]''' (deinde: '''[[Fanum Sancti Michaelis Cansariae]]''' seu '''[[Fanum Gallorum]]'''): hdylsgcegx2t2elo9qu68fzlvfp72xc 0 203533 3997777 2805501 2026-10-29T13:20:56Z Grufo 64423 Minora 3997777 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Furnum (discretiva)}} {{res|Furnus}} esse potest: * '''[[Furnus]]''' * '''[[Furnus brevibus undis agens]]''' == Toponyma == * '''[[Furnus ad Ripariam]]''' (alia nomina: '''[[Furnus Canapicensium]]''') * '''[[Furnus Archibaldus]]''' 9x6s7uxhvm9ogskjlbbp8l1mc9a0j8j 0 203863 3997782 3589798 2026-10-29T13:26:09Z Grufo 64423 Minora 3997782 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Capra (discretiva) | etiam 2 = Caprae (discretiva) | etiam 3 = Capraria (discretiva) }} {{res|Capris}} significare potest: == Toponyma == * '''[[Capris (Italia)]]''' (alia nomina: '''[[Caprae (Italia)]]''', '''[[Duae Crapiae]]''', '''[[Castrum Capris]]'''; deinde: '''[[Capris Leonis]]''') * '''[[Capris (Croatia)]]''' (alia nomina: '''[[Capreae (Croatia)]]''', '''[[Capreae Dalmatiae]]''', '''[[Capris Dalmatiae]]''') * '''[[Capris (Slovenia)]]''' seu '''[[Capris Histriae]]''', '''[[Capraria (Slovenia)]]''' (alia nomina: '''[[Iustinopolis]]''', '''[[Caput Histriae]]''', '''[[Caprea (Slovenia)]]''', '''[[Aegida]]''') 9k9zn8dxpeaxkp7f1leqfowq023s7w9 0 203864 3997784 3106862 2026-10-29T13:27:58Z Grufo 64423 Minora 3997784 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Capra (discretiva) | etiam 2 = Capraria (discretiva) | etiam 3 = Capris (discretiva) }} {{res|Caprae}} esse potest: * '''[[Caprae (Italia)]]''' (alia nomina: '''[[Capris (Italia)]]''', '''[[Duae Crapiae]]''', '''[[Castrum Capris]]'''; deinde: '''[[Capris Leonis]]''') * '''[[Caprae Ilex]]''' (alia nomina: '''[[Capralica (Provincia Viterbiensis)]]''', '''[[Capranica (Provincia Viterbiensis)]]''', '''[[Caprinica Sutrii]]''') prelxsop36lx5y5vckt8l9p1hr6i8eo 0 208379 3997791 2805522 2026-10-29T13:36:59Z Grufo 64423 Minora 3997791 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Carbonaria (discretiva)}} {{res|Carbonera}} potest: == Toponyma == * '''[[Carbonaria (Langobardia)]]''' (alia nomina: '''[[Carbonera (Langobardia)]]''') * '''[[Carbonaria (Venetia)]]''' (alia nomina: '''[[Carbonera (Venetia)]]''' sive '''[[Castrum Carbonerae]]''') isvayff0x8ws3t0yn5i9sxb4iy8rpqq 0 210420 3997775 2710131 2026-10-29T13:05:14Z Dart210 152986 3997775 wikitext text/x-wiki {{discretiva}} *[[Liber Iosue]] *[[Iosue (persona Biblica)]] *[[Iosue (nomen)]] o5p2kzn5cpbovuj6miqb05cm7imkq3y 0 211318 3997783 3105926 2026-10-29T13:27:08Z Grufo 64423 Minora 3997783 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Caprae (discretiva) | etiam 2 = Capraria (discretiva) | etiam 3 = Capris (discretiva) }} {{res|Capra}} haec dissimilia significare potest: * '''[[Capra]]''' == Toponyma == * '''[[Capra (Italia)]]''' (alia nomina: '''[[Oppidum Caprae]]''') * '''[[Capra Cocta]]''' * '''[[Caprae (Italia)]]''' seu '''[[Capris (Italia)]]''' swig70jclrb973yyu18dopiw68tkpf3 0 211375 3997798 3105962 2026-10-29T13:44:53Z Grufo 64423 Minora 3997798 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Uria (discretiva)}} {{res|Urium}} potest: * '''[[Urium (Apulia)]]''' seu '''[[Uria (Apulia)]]''' * '''[[Uria (Sardinia)]]''' seu '''[[Urium (Sardinia)]]''', '''[[Urisae]]'''; vide: '''[[Uras]]''' * '''[[Urium (Caratum Urium)]]''' lgib5y9i54rrwgyvck2o1cr5zhtwik0 0 211377 3997799 3756582 2026-10-29T13:46:58Z Grufo 64423 Minora 3997799 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva|etiam=Urium (discretiva)}} {{res|Uria}} esse potest: * '''[[Uria (persona Biblica)]]''' * '''''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Uria (genus)|Uria|en|qid=Q838599}}''''', genus avium * '''[[Uria (Apulia)]]''' seu '''[[Uriae]]''': * '''[[Uria (Sardinia)]]''' seu '''[[Urium (Sardinia)]]''', '''[[Urisae]]'''; vide: '''[[Uras]]''': 414gej4f511n7the3irip9y6mm81no0 0 214887 3997800 2805498 2026-10-29T13:48:15Z Grufo 64423 Minora 3997800 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva}} {{res|Montanea}} esse potest: * '''[[Montanea]]''' seu '''[[Mons]]''' == Toponyma == * '''[[Montanea (Langobardia)]]''' (alia nomina: '''[[Montanea Valtellinensis]]''') * '''[[Montanea Regalis]]''' (alia nomina: '''[[Montanea Regia]]''') * '''[[Montaneae]]''' 47ns1a4hgk3bxuwuzkibtf2od7sehw6 0 216135 3997969 3997451 2026-10-30T00:12:32Z Cyprianus Marcus 66550 3997969 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Ansibarium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Astedele]]<ref name="Astedele">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osteel/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''S''[igillum] ''Domini Siadonis in Astedele'' (Siegel des Herrn Syado in Osteel) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osteel''; [[Saxonice]] ''Oosteel'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Attendorium]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Otterndorf''; [[Saxonice]] ''Oterndörp'' seu ''Otterndörp'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref name="Landkreis Osnabrück">Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''Emsländische Landschaft''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorf''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) ''villa Brac'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Capella Orientalis]]<ref name="Capella">Theodiscum suffixum ''-cappel(n)'' Latino vocabulo "capella-ae" vertitur.</ref><ref name="Orientalis"/> <small>([[Theodisce]] ''Ostercappeln''; [[Saxonice]] ''Austerkappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum et vocabulum ''(-)Heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani]{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iuniun">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langa Inferior]]<ref name="-a"/><ref name="Nieder">Theodiscum praefixum ''Nieder-'' Latino adiectivo "inferior-ius" vertitur. V.gr., cf. [[Saxonia Inferior|Saxoniam Inferiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Niederlangen''; [[Saxonice]] ''Nederlangen'')</small> * [[Langa Superior]]<ref name="-a"/><ref name="Ober">Theodiscum praefixum ''Ober-'' Latino adiectivo "superior-ius" vertitur. V.gr. Cf. [[Austria Superior|Austriam Superiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oberlangen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marsunnon]]<ref name="Marsunnon">Vide [https://historischer-rueckklick-bielefeld.com/wp-content/uploads/2026/01/07svhvr-texte_ocr.pdf?utm ''Die Ortsnamen des Osnabrücker Raumes''], ubi dicitur "(...) ''Merzen (Marsunnon)'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Merzen'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Masingi]]<ref name="Messingen">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2258/WOB%2011%20Die%20Ortsnamen%20des%20Kreises%20Paderborn.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''WOB 11 Die Ortsnamen des Kreises Paderborn''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''silva Masingorum'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Messingen'')</small> * [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'')</small> * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Media Lu]]<ref name="Media Lu">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/mittelnkirchen/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi "(...) Mittelnkirchen ist nach 1305 und 1322 als ''medie Lu'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Mittelnkirchen''; [[Saxonice]] ''Mittelskark'')</small> * [[Meinersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'')</small> * [[Melbike]]<ref name="Melbeck">Vide [https://www.samtgemeinde-ilmenau.de/PortalData/10/Resources/historie/dokumente/Orts-_und_Gewaessernamen_im_Landkreis_Lueneburg.pdf?utm ''Orts- und Gewässernamen im Landkreis Lueneburg'']. ubi "(...) Melbeck 1296 in Melbeke. 1300 in villa Melbike. 1303 in villa Melbeke (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melbeck'')</small> * [[Mella]]<ref name="Mella">Vide [https://www.lemgo.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/Stadtarchiv/Bib_974.pdf?utm ''Album studiosorum Academiae'']. ubi "(...) Henrich Carl Kahmann Mella-Osnabrugensis (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melle'')</small> * [[Mellinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Mellinghausen''; [[Saxonice]] ''Mellgenhusen'')</small> * [[Menslaga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Menslage''; [[Saxonice]] ''Menslaoge'')</small> * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Meribiki]]<ref name="Meribiki">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=3296&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Meerbeck''' (...) Meribiki MGd. 3 (1013) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meerbeck''; [[Saxonice]] ''Mierbke'')</small> * [[Messencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Messenkamp''; [[Saxonice]] ''Messenkampe'')</small> * [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'')</small> * [[Mittelstenaha]] <small>([[Theodisce]] ''Mittelstenahe''; [[Saxonice]] ''Mittelsnohn'')</small> * [[Moisburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Moisburg''; [[Saxonice]] ''Mesborg'')</small> * [[Molberga]]<ref name="Molberga">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camena/loescher2/loescherthreni.html ''THRENI, SEU LAMENTATIOnes Ieremiae Prophetae...''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Molberga vocatur'' (...) ''Sensit et externas Molberga innoxia vires'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Molbergen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Molbiergen'')</small> * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Monstere]]<ref name="Monstere">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/munster-st-urbani/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''decima in Monstere'' (...)"</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Munster''; [[Saxonice]] ''Munste'')</small> * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'')</small> * [[Moranga Curtis]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moringen'')</small> * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Mutha]]<ref name="Mutha">Vide [https://niedersaechsischer-heimatbund.de/wp-content/uploads/2022/10/1022-Die-echte-und-die-gef%C3%A4lschten-Urkunden-f%C3%BCr-das-Kloster-St.-MIchaelis-in-Hildesheim_compressed.pdf?utm ''Niedersächsischer Heimatbund''], ubi dicitur "(...) III. ''Mutha'' Güter (Urk. II S. 307); ''Mutha'' Güter (Urk. III S. 66) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Müden'')</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nahrendorf''; [[Saxonice]] ''Norndörp'')</small> * [[Nenndorfium (circulus Widmundensis)|Nenndorfium]]<ref name="-dorf"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nenndorf''; [[Saxonice]] ''Nenndörp'')</small> * [[Netesse]]<ref name="Netesse">Vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/WG33LCQUIIHK3OA7DR6IKIOFHW6FXKYJ?utm ''12 Lüneburger Ratsmannen bekunden, dass der Magister Bernard de Netesse (Neetze) ½ Rump Salz...''], ubi dicitur "(...) Magister Bernard de Netesse (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neetze''; [[Saxonice]] ''Neetz'' seu ''Näätz'')</small> * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neyenkerken]]<ref name="Neyenkerken">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-lueneburger-heide/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''bona, que Vriban vulgariter nuncupantur, in Neyenkerken et Hellewede'' (...)".</ref> <small>(in [[Ericetum Luneburgense|Ericeto Luneburgensi]]<ref name="Ericetum"/><ref name="Lüneburger">Theodiscum gentilicium ''Lüneburger'' Latino "Luneburgensis-e" vertitur, quod ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Lüneburger Heide">Theodisce ''Lüneburger Heide''.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkerken'')</small> * [[Niedernwohra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Niedernwöhren''; [[Saxonice]] ''Niernweuern'')</small> * [[Nienstide]]<ref name="Nienstide">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-07-2017/AAAKoeblerGerhardSamtgemeindeinderdeutschenOrtsgeschichte20170710%20-%20111.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) (Samtgemeinde in dem Landkreis Schaumburg,) rund 11000 Einwohner, Nienstide (1153-1170) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nienstädt''; [[Saxonice]] ''Nienstie'')</small> * [[Nighunburni]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Negenborn''; [[Saxonice]] ''Niägenborn'')</small> * [[Norda]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Norden''; [[Saxonice]] et [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Nörden'')</small> * [[Nordcele]]<ref name="Nordcele">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=2774&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Nordsehl''', 13. Jh., Gemeinde in Schaumburg, s. GOV Schaumburg 384, (in) Nordcele Cal (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nordsehl''; [[Saxonice]] ''Nordsiele'')</small> * [[Nordenhamia]]<ref name="-ham">Germanica toponyma cum terminatione ''-ham'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-hamia-ae" aut "hamium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ham''' : -''hamia,'' -''hamium'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nordenham'')</small> * [[Norderneia]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Norderney''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Nördernee'')</small> * [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'')</small> * [[Norhtunon-Hardenberga]]<ref name="Nörten">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/noerten/ ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Norhtunon'' (...)".</ref><ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Nörten-Hardenberg''; [[Saxonice]] et [[Saxonice|Ostfalice]] ''Nörten-Harenbarg'')</small> * [[Northarpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nortrup''; [[Saxonice]] ''Norpen'')</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortleda]]<ref name="Nortleda">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nordleda/?utm ''Kirchengemeindelexikon''] , ubi dicitur "(...) urkundlich erstmals 1312 als ''Nortleda'' belegt (...) ''Marquardus de Nortleda'' (...) ''Thidericus rector ecclesie in Nortleda'' (...) ''rector parochialis ecclesia in Nortleda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nordleda''; [[Saxonice]] ''De Lee'' seu ''Lee'')</small> * [[Notendorpe]]<ref name="Notendorpe">Vide [https://mgh.de/storage/app/media/v-ed/Urkunden_Heinrich_VI_deut_franzoes_italien_Empfaenger_DD_Vorabedition_Pferschy-Maleczek_2020-02-16.pdf?utm ''Die Urkunden Heinrichs VI: Vorabedition''], ubi dicitur "(...) ''confirmamus ducentos mansos in Notendorpe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Natendorf''; [[Saxonice]] ''Natendörp'')</small> * [[Nottensdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nottensdorf''; [[Saxonice]] ''Nottensdörp'')</small> * [[Nova Civitas (Saxonia Inferior)|Nova Civitas]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neustadt am Rübenberge'' seu ''Neustadt a. Rbge.''; [[Saxonice]] ''Niestadt'')</small> * [[Nova Darchavia]]<ref name="Neu"/><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neu Darchau''; [[Saxonice]] ''Nee Darchau'')</small> * [[Nova Domus (Saxonia Inferior)|Nova Domus]]<ref name="Nova Domus">Theodiscum toponymum ''Neuhaus'' Latino "Nova Domum" verti solet. Cf. Novas Domus apud {{Graesse}} aut [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuhaus''; [[Saxonice]] ''Neehuus'')</small> * [[Nova Ecclesia (prope Birsinam)|Nova Ecclesia]]<ref name="Nova Ecclesia">Theodiscum toponymum ''Neuenkirchen'' Latino "Nova Ecclesia" verti solet. Cf. [[Nova Ecclesia (Liebenburgum)|Novam Ecclesiam Liebenburgensem]] apud [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2262/NOB%20X%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Goslar.pdf?utm ''NOB X Die Ortsnamen des Landkreises Goslar''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [[Nova Ecclesia (Rugia)|Novam Ecclesiam in Rugia]] apud Fabricii (anno 1862) ''Urkunden zur Geschichte des Fürstenthums Rügen unter den eingebornen Fürsten''; [[Nova Ecclesia (prope Anclamum)|Novam Ecclesiam]] prope [[Anclamum]] apud Eggert (anno 1970) ''Geschichte Pommerns: Vol. 1. Bis zum Westfälischen Frieden''; [[Nova Ecclesia (prope Brandenburgum Novum)|Novam Ecclesiam]] prope Brandenburgum Novum apud ''Mecklenburgisches Urkundenbuch'' (Vol. 9); et Novam Ecclesiam Pomeranam apud {{Graesse}}.</ref> <small>(prope [[Birsina]]m<ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkarken'')</small> * [[Nova Ecclesia-Vorda]]<ref name="Nova Ecclesia"/><ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen-Vörden''; [[Saxonice]] ''Nienkerken-Vörden'')</small> * [[Nova Exclusa Harlingana]]<ref name="Neu"/><ref name="exclusa>Vocabulum et suffixum [[lingua Saxonica|Saxonicum]] ''(-)Siel'' Theodisco vocabulum ''Schleuse'' respondet, ut iam Adelungus in ''Grammatisch-kritischem Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart'' s. v. ''Schleuse'' testatur: "Im Niederdeutschen wird eine Schleuse ... ein Siel ... [vocatur]"; ipsum autem Theodiscum ''Schleuse'' Latine "exclusa, -ae" f. redditur, nam Adelungus ibidem ''Schleuse'' inter mediae Latinitatis vocabula "exclusa", "inclusura", "conclusio", "sclusa", "clusa" refert, et ''Lexicon Latinum Hodiernum'' quoque ''Schleuse'' = "exclusa, -ae" f. tradit.</ref><ref name="Harlinganus-a-um">Theodiscum gentilicium interfixum ''-harlinger-'' Latino "harlinganus-a-um" vertitur. Quo de Latino gentilicio, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3275/Altharlingersiel.pdf?utm Heinze, A. (2015). ''Altharlingersiel''. Ostfriesische Landschaft, Bibliothek/Ortsdatenbank], ubi dicitur "(...) claustrum Harlinganum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neuharlingersiel''; [[Saxonice]] ''Neeharlingersiel'')</small> * [[Nova Indago (Circulus terrae Cellensis)|Nova Indago]]<ref name="Nienhagen">Theodiscum toponymum ''Nienhagen'' "Nova Indago" latinizari solet. Cf. [https://archive.org/stream/bub_gb_WfU-AAAAcAAJ/bub_gb_WfU-AAAAcAAJ_djvu.txt ''"Meklenburgisches Urkundenbuch / 4 1297-1300 ; Nachträge und Register zu Band I - IV''], ubi dicitur "(...) Nienhagen, A. Doberan, Kspl. Lichtenhagen, 13 NO Rostock, Nigenhaghen, Noua Indago, Nygenhaghen (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nienhagen'')</small> * [[Nova Leha]]<ref name="Neu"/><ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Neulehe'')</small> * [[Nova Lu]]<ref name="Nova Lu">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-altes-land/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) urkundlich erstmals 1274 als ''Nova Lu'' belegt (...) Landesgemeinde Altes Land (1361 eigenes Siegel, Umschrift: ''Sigillum communitates veteris terrae'') (...)".</ref> <small>(in [[Vetus Terra|Vetere Terra]]<ref name="Nova Lu"/><ref name="Vetus Terra">Theodisce ''Altes Land''.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neekark'')</small> * [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu"/><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'')</small> * [[Nova Scona Mora]]<ref name="Neu"/><ref name="Scona Mora">Vide [https://www.holtgast-urlaub.de/cgi-bin/hvv/index.pl?gid=&id=&mid=40&utm ''Die Benediktinerzeit''], ubi dicitur "(...) Der Visiator fand um 1290 im Kloster "Scona Mora" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neuschoo''; [[Saxonice]] ''Neeschoo'')</small> * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> * [[Novum Burgium]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="Remling VII 2026"/> <small>([[Theodisce]] ''Neubörger''; [[Saxonice]] ''Naiboorger'')</small> * [[Novum Wulmstorpium]]<ref name="Neu"/><ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neu Wulmstorf''; [[Saxonice]] ''Vosshusen'')</small> * [[Nyenkerken (Circulus Osnabrugae)|Nyenkerken]]<ref name="NyenkerkenII">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''dbnl''], ubi dicitur "(...) ''Item curtis in Nyenkerken'' (...)".</ref> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref name="Landkreis Osnabrück"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Nienkerken'')</small> * [[Nyenkerken (Haduloha)|Nyenkerken]]<ref name="Nyenkerken">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-land-hadeln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''rector parrochialis ecclesie in Nyenkerken'' (...)".</ref> <small>(in [[Haduloha (commune generale)|Haduloha]]<ref name="Haduloha">Vide [https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/txt/wz-9396.pdf?utm ''Westfälische Geschichte''], ubi dicitur "(...) "Haduloha ... - hoc enim loco nomen, ubi oceanus Saxoniam alluit (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Land Hadeln'')</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkarken'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberndorfium (Osta)|Oberndorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oberndorf''; [[Saxonice]] ''Öberndörp'')</small> * [[Obernfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Obernfeld'')</small> * [[Obernholtia]]<ref name="-holtia"/> <small>([[Theodisce]] ''Obernholz''; [[Saxonice]] ''Obernholt'')</small> * [[Obernkircha]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Obernkirchen''; [[Saxonice]] ''Öwernkerken'')</small> * [[Ochtersum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Ochtersum'')</small> * [[Odenhus]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Osloß'')</small> * [[Oderquatum]]<ref name="Oderquatum">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-at'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-atum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-at''' : -''atum'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formae antiquae huius toponymi "Oderquat" applicantur; quo de toponymo, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1889hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) Cadenberghe, Oppele, Oderquat (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oederquart'')</small> * [[Odishemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Odisheim''; [[Saxonice]] ''Godshem'')</small> * [[Oen (Saxonia Inferior)|Oen]]<ref name="NOB XV">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; ubi dicitur "(...) ''de dotali manso ecclesie Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de curia Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de domo Bernhardi Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) um 1150 ''in Toń'' (Urb. Werden I S. 234 Z. 19) 1188-1331 (A. 1331) ''in parrochia On'' (Philippi/Bannier, Güterverzeichnis S. 420) 1213 ''in parochia On'' (Niesert, Urkundensammlung IV Nr. 48 S. 188) 1263 ''de domo Herewici de One'' (WUB III Nr. 706 S. 366) 1282-1306 (A. Mitte 16. Jh.) ''curtem dictam Runhoff in parochia On'' (...) ''in parrochia On'' (...) ''domum des Doven in parochia Oen'' (...) ''curtem dictam Ruvenhoff, Cortehus in parochia On'' (...) ''in parochia Oen'' (Bruns, LB Steinfurt Nr. K53 S. 58) 1367 ''in parrochia, in qua et legione dictis Oen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ohne'')</small> * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetza]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Nieder">Theodiscum praefixum ''Nieder-'' Latino adiectivo "inferior-ius" vertitur. V.gr., cf. [[Saxonia Inferior|Saxoniam Inferiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oetzen''; [[Saxonice]] ''Ötzen'')</small> * [[Ohrum]] <small>([[Theodisce]] ''Ohrum''; [[Saxonice]] ''Ohrn'')</small> * [[Oldenburgum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldenburg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ooldenbuurich''; [[Saxonice]] ''Ollnborg'' seu ''Ollenbörg'' seu ''Ollenborg'')</small> * [[Oldendorfium (Luya)|Oldendorfium]]<ref name="Oldendorfium">Theodiscum toponymum ''Oldendorf'' in Latinam "Oldendorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10932874?p=378&cq=ad&lang=de ''Boicae Gentis Annalium Partis III Liber XXXIII''], ubi dicitur "(...) Ergo comperto, Vrangelium coactis ad Oldendorfium copijs (...)".</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Olndörp'')</small> * [[Oldendorpe]]<ref name="Oldendorpe">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/oldendorf-landkreis-stade/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''dominus Hermannus, rector ecclesie in Oldendorpe'' (...)".</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Olendörp'')</small> * [[Osta (Saxonia Inferior)|Osta]]<ref name="Osta">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osten-oste/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''dominus Otto, rector ecclesie in Osta'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osten''; [[Saxonice]] ''Oosten'')</small> * [[Osterbroke]]<ref name="Osterbroke">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osterbruch/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia in Osterbroke'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osterbruch''; [[Saxonice]] ''Osterbrook'')</small> * [[Ostereistadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ostereistedt''; [[Saxonice]] ''Oostereis'')</small> * [[Osteroda ad Harthicos montes|Osteroda ad Harthicos Montes]]<ref name="Osterode am Harz">Vide [https://www.geonames.org/advanced-search.html?q=Goettingen ''www.geonames.org''], ubi dicitur "(...) Osterode am Harz Osteroda ad Harthicos montes (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterode am Harz''; [[Saxonice]] ''Ostroe'')</small> * [[Ottenstenium]]<ref name="-stein">Germanica toponyma cum suffixo ''-stein'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stenium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Leostenium]], [[Ravenstenium]], [[Richenstenium]], [[Alienstenium]], [[Gastenium]], [[Crybenstenium]], [[Dachstenium]], [[Eberstenium]], [[Falcostenium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ottenstein'')</small> * [[Otter]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Otter'')</small> * [[Ottersberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ottersberg''; [[Saxonice]] ''Otterbarg'')</small> * [[Ovelgonna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Ovelgönne''; [[Saxonice]] ''Övelgönn'' seu ''Övelgünn'')</small> * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oytha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oyten''; [[Saxonice]] ''Eiten'')</small> {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen'')</small> * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-Rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Orientalis"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'')</small> * [[Papenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Papenburg'')</small> * [[Parsavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Parsau'')</small> * [[Patthenhusa]]<ref name="-husaPattensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Patthenhusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B78-D/NOB%20I%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20und%20der%20Stadt%20Hannover.pdf?utm ''NOB I Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover''], ubi dicitur "(...) ''Hildebrandus de Patthenhusen'' (...)".</ref <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Pattensen''; [[Saxonice]] ''Pattjehiusen'')</small> * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''Pennigsehl''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Perdestorphe]]<ref name="Perdestorphe">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?sequence=1&utm ''NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''sitam in Perdestorphe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Pegestorf''; [[Saxonice]] ''Pästörpe'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohla]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Pohle''; [[Saxonice]] ''Peohle'')</small> * [[Pollhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Pollhagen'')</small> * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezella]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Prezelle'')</small> * [[Prinzhofta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Prinzhöfte''; [[Saxonice]] ''Prinshööfd'')</small> {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrugge]]<ref name="Quakenbrugge">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/quakenbrueck-sylvester/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''castellanis in Quakenbrugge'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Quakenbrück''; [[Saxonice]] ''Quokenbrügge'')</small> * [[Quenethorpe]]<ref name="Quenethorpe">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim.''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''1197 Euerhardus de Quenethorpe'' (WUB II Cod. Nr. 564 S. 250) 1209 ''Everhardus de Quenethorp'' (INA Steinfurt Nr. 12 S. 254) 1248 ''Everhardo de Quenedorp'' (Osnabrücker UB II Nr. 525 S. 414) 1271 ''Everhadus de Quendhorpe'' (Osnabrücker UB III Nr. 443 S. 303) 1272 ''Everhardo de Quenthorpe'' (WUB III Nr. 926 S. 481) 1277 ''Everardo de Quedendorp'' (Oorkondenboek Utrecht IV Nr. 1940 S. 180) 1298 ''Frederico et Gerhardo fratribus de Quendorpe'' (WUB III Nr. 1600 S. 834) 1305 (A. 1492-1500) ''famulos de Quendorpe'' (Wilkens, Geschichte Nr. 11 S. 51) 1306 ''dicti de Quendorpe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Quendorf''; [[Saxonice]] ''Quendrup'')</small> * [[Querenhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Querenhorst''; [[Saxonice]] ''Quernhost'')</small> * [[Quernhemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Quernheim'')</small> {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Radbruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Radbruch''; [[Saxonice]] ''Radbrouk'')</small> * [[Rastdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rastdorf'')</small> * [[Rastedensis Vicus]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rastede''; [[Saxonice]] ''Raastäe'' seu ''Raas'')</small> * [[Ratherisdorfa]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>([[Theodisce]] ''Raddestorf''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Ratzlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rätzlingen''; [[Saxonice]] ''Rätzen'')</small> * [[Rechtsupwegium]]<ref name="-wegium">Theodiscum suffixum ''-weg'' Latino suffixo "-wegium-i" verti solet. V. gr. vide: [[Erdwegium]] apud ''Acta ecclesiastica dioecesis Frisingensis'' aut [[Schoefwegium]] apud ''Monumenta Boica''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Rechtsupweg'')</small> * [[Redun]]<ref name="Redun">Vide [https://www.rehden.de/rathaus/gemeindeportrait/?utm ''Samtgemeinde Rehden''], ubi dicitur "(...) 11. Jahrhundert Redun, in den späteren Jahrhunderten stets Rehden geschrieben (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rehden''; [[Saxonice]] ''Rehrn'')</small> * [[Reessum]] <small>([[Theodisce]] ''Reeßum''; [[Saxonice]] ''Reeßen'')</small> * [[Regesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Regesbostel''; [[Saxonice]] ''Resbossel'')</small> * [[Rehburgum-Luca]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Luca">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/loccum/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia in Luca'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Rehburg-Loccum''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rehlingen''; [[Saxonice]] ''Rehlen'')</small> * [[Reinstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Reinstorf''; [[Saxonice]] ''Reinstörp'')</small> * [[Remlinga-Semmenstadium]]<ref name="Remlingen">Theodisca vox ''Remlingen'' in Latinam "Remlinga" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}} aut [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref><ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Remlingen-Semmenstedt''; [[Saxonice]] ''Remlingen-Semmenstidde'')</small> * [[Renkenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Renkenberge'')</small> * [[Rennavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rennau''; [[Saxonice]] ''Rannau'')</small> * [[Reppenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Reppenstedt''; [[Saxonice]] ''Reppenstää'')</small> * [[Rethis]]<ref name="Rethis">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/27/Die_Kunstdenkm%C3%A4ler_der_Provinz_Hannover_%28IA_gri_33125013193475%29.pdf?utm ''Die Kunstdenkmäler der Provinz Hannover''], ubi dicitur "(...) in Rethim 4. mansos quos habuit Bernhardus de Rothe miles (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Rethem''; [[Saxonice]] ''Reten'')</small> * [[Rhede (Ems)]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rhumspringe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ribbesbüttel]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ridepa]]<ref name="Ridepa">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg.''], ubi dicitur "(...) 1205 ''parte ville Ridepe'' (UB H. Halb. i nr. 429 s. 383) (...) 1304 ''Henricus de Redop'' (Urk. Helmstedt ii nr. 4) 1311 ''Hinricus de Redepe'' (UB marienberg nr. 212 s. 169) 1333 ''in villa Reddop'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Räbke'')</small> * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rieste]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ringe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ringstedt]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ritterhude]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rotha (Saxonia Inferior)|Rotha]]<ref name="Rotha">Vide [https://www.archive.nrw.de/sites/default/files/media/files/Ersterw__hnung_Rhade.pdf?utm ''Ersterwähnung des Ortes/der Orte: Rhade''], ubi dicitur "(...) nostre ecclesie ministerialis, super decima '''Rothe''' in parrochia Lembek (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rhade''; [[Saxonice]] ''Rhaar'')</small> * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Silva Orientalis (Neuenhusa)|Silva Orientalis]]<ref name="Wald">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Wald?wb=gross&nr=1 Latinum substantivum "silva-ae" Theodiscum suffixum ''-wald''] vertit.</ref><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osterwald''; [[Saxonice]] ''Wauld'')</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemne]]<ref name="Stemne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nordstemmen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''novem iugera sitam Stemne'' (...) ''novem iugeribus in Nortstempne'' (...) ''capellam in northstemne'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nordstemmen'')</small> * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Urlaha]]<ref name="">Vide [https://oerrel.feuerwehr-munster.de/---orla---die-kleine-oertze-.html ''Freiwillige Feuerwehr Oerre''], ubi dicitur "(...) „Vrlaha“ als das Kirchdorf „Oerel“ (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oerel'')</small> * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Vallis Mimedensis]]<ref name="Vallis"/><ref name="Mimedensis">Theodiscum hydronymicum praefixum ''Nieme-'' Latino gentilicio "Mimedensis-e" vertitur, quod ad flumen Mimede seu Mymede (Theodisce ''Nieme'') refertur. Quo de Latino hydronymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''riuum, qui teutonice Mimede vocatur'' (...) ''riuum, qui toutonice Mymede vocatur'' (...) ''flumine Mimede'' (...) ''riuum, qui Mymede vocatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Niemetal'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Via Paludis]]<ref name="Via Paludis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum nominale praefixum ''Moor-'' Latino substantivo casu genetivo "paludis" (f.)] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Weg?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-weg'' Latino nomine "via-ae" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Moorweg'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] m14r88iyb9spobm0lue5u3eg5ved7da 3997977 3997969 2026-10-30T00:28:43Z Cyprianus Marcus 66550 3997977 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Ansibarium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Astedele]]<ref name="Astedele">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osteel/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''S''[igillum] ''Domini Siadonis in Astedele'' (Siegel des Herrn Syado in Osteel) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osteel''; [[Saxonice]] ''Oosteel'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Attendorium]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Otterndorf''; [[Saxonice]] ''Oterndörp'' seu ''Otterndörp'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref name="Landkreis Osnabrück">Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''Emsländische Landschaft''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorf''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) ''villa Brac'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Capella Orientalis]]<ref name="Capella">Theodiscum suffixum ''-cappel(n)'' Latino vocabulo "capella-ae" vertitur.</ref><ref name="Orientalis"/> <small>([[Theodisce]] ''Ostercappeln''; [[Saxonice]] ''Austerkappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum et vocabulum ''(-)Heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani]{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iuniun">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langa Inferior]]<ref name="-a"/><ref name="Nieder">Theodiscum praefixum ''Nieder-'' Latino adiectivo "inferior-ius" vertitur. V.gr., cf. [[Saxonia Inferior|Saxoniam Inferiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Niederlangen''; [[Saxonice]] ''Nederlangen'')</small> * [[Langa Superior]]<ref name="-a"/><ref name="Ober">Theodiscum praefixum ''Ober-'' Latino adiectivo "superior-ius" vertitur. V.gr. Cf. [[Austria Superior|Austriam Superiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oberlangen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marsunnon]]<ref name="Marsunnon">Vide [https://historischer-rueckklick-bielefeld.com/wp-content/uploads/2026/01/07svhvr-texte_ocr.pdf?utm ''Die Ortsnamen des Osnabrücker Raumes''], ubi dicitur "(...) ''Merzen (Marsunnon)'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Merzen'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Masingi]]<ref name="Messingen">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2258/WOB%2011%20Die%20Ortsnamen%20des%20Kreises%20Paderborn.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''WOB 11 Die Ortsnamen des Kreises Paderborn''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''silva Masingorum'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Messingen'')</small> * [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'')</small> * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Media Lu]]<ref name="Media Lu">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/mittelnkirchen/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi "(...) Mittelnkirchen ist nach 1305 und 1322 als ''medie Lu'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Mittelnkirchen''; [[Saxonice]] ''Mittelskark'')</small> * [[Meinersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'')</small> * [[Melbike]]<ref name="Melbeck">Vide [https://www.samtgemeinde-ilmenau.de/PortalData/10/Resources/historie/dokumente/Orts-_und_Gewaessernamen_im_Landkreis_Lueneburg.pdf?utm ''Orts- und Gewässernamen im Landkreis Lueneburg'']. ubi "(...) Melbeck 1296 in Melbeke. 1300 in villa Melbike. 1303 in villa Melbeke (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melbeck'')</small> * [[Mella]]<ref name="Mella">Vide [https://www.lemgo.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/Stadtarchiv/Bib_974.pdf?utm ''Album studiosorum Academiae'']. ubi "(...) Henrich Carl Kahmann Mella-Osnabrugensis (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melle'')</small> * [[Mellinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Mellinghausen''; [[Saxonice]] ''Mellgenhusen'')</small> * [[Menslaga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Menslage''; [[Saxonice]] ''Menslaoge'')</small> * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Meribiki]]<ref name="Meribiki">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=3296&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Meerbeck''' (...) Meribiki MGd. 3 (1013) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meerbeck''; [[Saxonice]] ''Mierbke'')</small> * [[Messencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Messenkamp''; [[Saxonice]] ''Messenkampe'')</small> * [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'')</small> * [[Mittelstenaha]] <small>([[Theodisce]] ''Mittelstenahe''; [[Saxonice]] ''Mittelsnohn'')</small> * [[Moisburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Moisburg''; [[Saxonice]] ''Mesborg'')</small> * [[Molberga]]<ref name="Molberga">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camena/loescher2/loescherthreni.html ''THRENI, SEU LAMENTATIOnes Ieremiae Prophetae...''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Molberga vocatur'' (...) ''Sensit et externas Molberga innoxia vires'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Molbergen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Molbiergen'')</small> * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Monstere]]<ref name="Monstere">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/munster-st-urbani/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''decima in Monstere'' (...)"</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Munster''; [[Saxonice]] ''Munste'')</small> * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'')</small> * [[Moranga Curtis]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moringen'')</small> * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Mutha]]<ref name="Mutha">Vide [https://niedersaechsischer-heimatbund.de/wp-content/uploads/2022/10/1022-Die-echte-und-die-gef%C3%A4lschten-Urkunden-f%C3%BCr-das-Kloster-St.-MIchaelis-in-Hildesheim_compressed.pdf?utm ''Niedersächsischer Heimatbund''], ubi dicitur "(...) III. ''Mutha'' Güter (Urk. II S. 307); ''Mutha'' Güter (Urk. III S. 66) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Müden'')</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nahrendorf''; [[Saxonice]] ''Norndörp'')</small> * [[Nenndorfium (circulus Widmundensis)|Nenndorfium]]<ref name="-dorf"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nenndorf''; [[Saxonice]] ''Nenndörp'')</small> * [[Netesse]]<ref name="Netesse">Vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/WG33LCQUIIHK3OA7DR6IKIOFHW6FXKYJ?utm ''12 Lüneburger Ratsmannen bekunden, dass der Magister Bernard de Netesse (Neetze) ½ Rump Salz...''], ubi dicitur "(...) Magister Bernard de Netesse (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neetze''; [[Saxonice]] ''Neetz'' seu ''Näätz'')</small> * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neyenkerken]]<ref name="Neyenkerken">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-lueneburger-heide/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''bona, que Vriban vulgariter nuncupantur, in Neyenkerken et Hellewede'' (...)".</ref> <small>(in [[Ericetum Luneburgense|Ericeto Luneburgensi]]<ref name="Ericetum"/><ref name="Lüneburger">Theodiscum gentilicium ''Lüneburger'' Latino "Luneburgensis-e" vertitur, quod ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Lüneburger Heide">Theodisce ''Lüneburger Heide''.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkerken'')</small> * [[Niedernwohra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Niedernwöhren''; [[Saxonice]] ''Niernweuern'')</small> * [[Nienstide]]<ref name="Nienstide">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-07-2017/AAAKoeblerGerhardSamtgemeindeinderdeutschenOrtsgeschichte20170710%20-%20111.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) (Samtgemeinde in dem Landkreis Schaumburg,) rund 11000 Einwohner, Nienstide (1153-1170) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nienstädt''; [[Saxonice]] ''Nienstie'')</small> * [[Nighunburni]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Negenborn''; [[Saxonice]] ''Niägenborn'')</small> * [[Norda]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Norden''; [[Saxonice]] et [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Nörden'')</small> * [[Nordcele]]<ref name="Nordcele">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=2774&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Nordsehl''', 13. Jh., Gemeinde in Schaumburg, s. GOV Schaumburg 384, (in) Nordcele Cal (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nordsehl''; [[Saxonice]] ''Nordsiele'')</small> * [[Nordenhamia]]<ref name="-ham">Germanica toponyma cum terminatione ''-ham'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-hamia-ae" aut "hamium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ham''' : -''hamia,'' -''hamium'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nordenham'')</small> * [[Norderneia]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Norderney''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Nördernee'')</small> * [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'')</small> * [[Norhtunon-Hardenberga]]<ref name="Nörten">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/noerten/ ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Norhtunon'' (...)".</ref><ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Nörten-Hardenberg''; [[Saxonice]] et [[Saxonice|Ostfalice]] ''Nörten-Harenbarg'')</small> * [[Northarpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nortrup''; [[Saxonice]] ''Norpen'')</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortleda]]<ref name="Nortleda">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nordleda/?utm ''Kirchengemeindelexikon''] , ubi dicitur "(...) urkundlich erstmals 1312 als ''Nortleda'' belegt (...) ''Marquardus de Nortleda'' (...) ''Thidericus rector ecclesie in Nortleda'' (...) ''rector parochialis ecclesia in Nortleda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nordleda''; [[Saxonice]] ''De Lee'' seu ''Lee'')</small> * [[Notendorpe]]<ref name="Notendorpe">Vide [https://mgh.de/storage/app/media/v-ed/Urkunden_Heinrich_VI_deut_franzoes_italien_Empfaenger_DD_Vorabedition_Pferschy-Maleczek_2020-02-16.pdf?utm ''Die Urkunden Heinrichs VI: Vorabedition''], ubi dicitur "(...) ''confirmamus ducentos mansos in Notendorpe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Natendorf''; [[Saxonice]] ''Natendörp'')</small> * [[Nottensdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nottensdorf''; [[Saxonice]] ''Nottensdörp'')</small> * [[Nova Civitas (Saxonia Inferior)|Nova Civitas]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neustadt am Rübenberge'' seu ''Neustadt a. Rbge.''; [[Saxonice]] ''Niestadt'')</small> * [[Nova Darchavia]]<ref name="Neu"/><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neu Darchau''; [[Saxonice]] ''Nee Darchau'')</small> * [[Nova Domus (Saxonia Inferior)|Nova Domus]]<ref name="Nova Domus">Theodiscum toponymum ''Neuhaus'' Latino "Nova Domum" verti solet. Cf. Novas Domus apud {{Graesse}} aut [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuhaus''; [[Saxonice]] ''Neehuus'')</small> * [[Nova Ecclesia (prope Birsinam)|Nova Ecclesia]]<ref name="Nova Ecclesia">Theodiscum toponymum ''Neuenkirchen'' Latino "Nova Ecclesia" verti solet. Cf. [[Nova Ecclesia (Liebenburgum)|Novam Ecclesiam Liebenburgensem]] apud [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2262/NOB%20X%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Goslar.pdf?utm ''NOB X Die Ortsnamen des Landkreises Goslar''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [[Nova Ecclesia (Rugia)|Novam Ecclesiam in Rugia]] apud Fabricii (anno 1862) ''Urkunden zur Geschichte des Fürstenthums Rügen unter den eingebornen Fürsten''; [[Nova Ecclesia (prope Anclamum)|Novam Ecclesiam]] prope [[Anclamum]] apud Eggert (anno 1970) ''Geschichte Pommerns: Vol. 1. Bis zum Westfälischen Frieden''; [[Nova Ecclesia (prope Brandenburgum Novum)|Novam Ecclesiam]] prope Brandenburgum Novum apud ''Mecklenburgisches Urkundenbuch'' (Vol. 9); et Novam Ecclesiam Pomeranam apud {{Graesse}}.</ref> <small>(prope [[Birsina]]m<ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkarken'')</small> * [[Nova Ecclesia-Vorda]]<ref name="Nova Ecclesia"/><ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen-Vörden''; [[Saxonice]] ''Nienkerken-Vörden'')</small> * [[Nova Exclusa Harlingana]]<ref name="Neu"/><ref name="exclusa>Vocabulum et suffixum [[lingua Saxonica|Saxonicum]] ''(-)Siel'' Theodisco vocabulum ''Schleuse'' respondet, ut iam Adelungus in ''Grammatisch-kritischem Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart'' s. v. ''Schleuse'' testatur: "Im Niederdeutschen wird eine Schleuse ... ein Siel ... [vocatur]"; ipsum autem Theodiscum ''Schleuse'' Latine "exclusa, -ae" f. redditur, nam Adelungus ibidem ''Schleuse'' inter mediae Latinitatis vocabula "exclusa", "inclusura", "conclusio", "sclusa", "clusa" refert, et ''Lexicon Latinum Hodiernum'' quoque ''Schleuse'' = "exclusa, -ae" f. tradit.</ref><ref name="Harlinganus-a-um">Theodiscum gentilicium interfixum ''-harlinger-'' Latino "harlinganus-a-um" vertitur. Quo de Latino gentilicio, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3275/Altharlingersiel.pdf?utm Heinze, A. (2015). ''Altharlingersiel''. Ostfriesische Landschaft, Bibliothek/Ortsdatenbank], ubi dicitur "(...) claustrum Harlinganum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neuharlingersiel''; [[Saxonice]] ''Neeharlingersiel'')</small> * [[Nova Indago (Circulus terrae Cellensis)|Nova Indago]]<ref name="Nienhagen">Theodiscum toponymum ''Nienhagen'' "Nova Indago" latinizari solet. Cf. [https://archive.org/stream/bub_gb_WfU-AAAAcAAJ/bub_gb_WfU-AAAAcAAJ_djvu.txt ''"Meklenburgisches Urkundenbuch / 4 1297-1300 ; Nachträge und Register zu Band I - IV''], ubi dicitur "(...) Nienhagen, A. Doberan, Kspl. Lichtenhagen, 13 NO Rostock, Nigenhaghen, Noua Indago, Nygenhaghen (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nienhagen'')</small> * [[Nova Leha]]<ref name="Neu"/><ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Neulehe'')</small> * [[Nova Lu]]<ref name="Nova Lu">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-altes-land/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) urkundlich erstmals 1274 als ''Nova Lu'' belegt (...) Landesgemeinde Altes Land (1361 eigenes Siegel, Umschrift: ''Sigillum communitates veteris terrae'') (...)".</ref> <small>(in [[Vetus Terra|Vetere Terra]]<ref name="Nova Lu"/><ref name="Vetus Terra">Theodisce ''Altes Land''.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neekark'')</small> * [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu"/><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'')</small> * [[Nova Scona Mora]]<ref name="Neu"/><ref name="Scona Mora">Vide [https://www.holtgast-urlaub.de/cgi-bin/hvv/index.pl?gid=&id=&mid=40&utm ''Die Benediktinerzeit''], ubi dicitur "(...) Der Visiator fand um 1290 im Kloster "Scona Mora" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neuschoo''; [[Saxonice]] ''Neeschoo'')</small> * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> * [[Novum Burgium]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="Remling VII 2026"/> <small>([[Theodisce]] ''Neubörger''; [[Saxonice]] ''Naiboorger'')</small> * [[Novum Wulmstorpium]]<ref name="Neu"/><ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neu Wulmstorf''; [[Saxonice]] ''Vosshusen'')</small> * [[Nyenkerken (Circulus Osnabrugae)|Nyenkerken]]<ref name="NyenkerkenII">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''dbnl''], ubi dicitur "(...) ''Item curtis in Nyenkerken'' (...)".</ref> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref name="Landkreis Osnabrück"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Nienkerken'')</small> * [[Nyenkerken (Haduloha)|Nyenkerken]]<ref name="Nyenkerken">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-land-hadeln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''rector parrochialis ecclesie in Nyenkerken'' (...)".</ref> <small>(in [[Haduloha (commune generale)|Haduloha]]<ref name="Haduloha">Vide [https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/txt/wz-9396.pdf?utm ''Westfälische Geschichte''], ubi dicitur "(...) "Haduloha ... - hoc enim loco nomen, ubi oceanus Saxoniam alluit (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Land Hadeln'')</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkarken'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberndorfium (Osta)|Oberndorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oberndorf''; [[Saxonice]] ''Öberndörp'')</small> * [[Obernfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Obernfeld'')</small> * [[Obernholtia]]<ref name="-holtia"/> <small>([[Theodisce]] ''Obernholz''; [[Saxonice]] ''Obernholt'')</small> * [[Obernkircha]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Obernkirchen''; [[Saxonice]] ''Öwernkerken'')</small> * [[Ochtersum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Ochtersum'')</small> * [[Odenhus]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Osloß'')</small> * [[Oderquatum]]<ref name="Oderquatum">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-at'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-atum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-at''' : -''atum'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formae antiquae huius toponymi "Oderquat" applicantur; quo de toponymo, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1889hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) Cadenberghe, Oppele, Oderquat (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oederquart'')</small> * [[Odishemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Odisheim''; [[Saxonice]] ''Godshem'')</small> * [[Oen (Saxonia Inferior)|Oen]]<ref name="NOB XV">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; ubi dicitur "(...) ''de dotali manso ecclesie Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de curia Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de domo Bernhardi Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) um 1150 ''in Toń'' (Urb. Werden I S. 234 Z. 19) 1188-1331 (A. 1331) ''in parrochia On'' (Philippi/Bannier, Güterverzeichnis S. 420) 1213 ''in parochia On'' (Niesert, Urkundensammlung IV Nr. 48 S. 188) 1263 ''de domo Herewici de One'' (WUB III Nr. 706 S. 366) 1282-1306 (A. Mitte 16. Jh.) ''curtem dictam Runhoff in parochia On'' (...) ''in parrochia On'' (...) ''domum des Doven in parochia Oen'' (...) ''curtem dictam Ruvenhoff, Cortehus in parochia On'' (...) ''in parochia Oen'' (Bruns, LB Steinfurt Nr. K53 S. 58) 1367 ''in parrochia, in qua et legione dictis Oen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ohne'')</small> * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetza]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Nieder">Theodiscum praefixum ''Nieder-'' Latino adiectivo "inferior-ius" vertitur. V.gr., cf. [[Saxonia Inferior|Saxoniam Inferiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oetzen''; [[Saxonice]] ''Ötzen'')</small> * [[Ohrum]] <small>([[Theodisce]] ''Ohrum''; [[Saxonice]] ''Ohrn'')</small> * [[Oldenburgum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldenburg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ooldenbuurich''; [[Saxonice]] ''Ollnborg'' seu ''Ollenbörg'' seu ''Ollenborg'')</small> * [[Oldendorfium (Luya)|Oldendorfium]]<ref name="Oldendorfium">Theodiscum toponymum ''Oldendorf'' in Latinam "Oldendorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10932874?p=378&cq=ad&lang=de ''Boicae Gentis Annalium Partis III Liber XXXIII''], ubi dicitur "(...) Ergo comperto, Vrangelium coactis ad Oldendorfium copijs (...)".</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Olndörp'')</small> * [[Oldendorpe]]<ref name="Oldendorpe">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/oldendorf-landkreis-stade/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''dominus Hermannus, rector ecclesie in Oldendorpe'' (...)".</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Olendörp'')</small> * [[Osta (Saxonia Inferior)|Osta]]<ref name="Osta">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osten-oste/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''dominus Otto, rector ecclesie in Osta'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osten''; [[Saxonice]] ''Oosten'')</small> * [[Osterbroke]]<ref name="Osterbroke">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osterbruch/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia in Osterbroke'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osterbruch''; [[Saxonice]] ''Osterbrook'')</small> * [[Ostereistadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ostereistedt''; [[Saxonice]] ''Oostereis'')</small> * [[Osteroda ad Harthicos montes|Osteroda ad Harthicos Montes]]<ref name="Osterode am Harz">Vide [https://www.geonames.org/advanced-search.html?q=Goettingen ''www.geonames.org''], ubi dicitur "(...) Osterode am Harz Osteroda ad Harthicos montes (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterode am Harz''; [[Saxonice]] ''Ostroe'')</small> * [[Ottenstenium]]<ref name="-stein">Germanica toponyma cum suffixo ''-stein'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stenium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Leostenium]], [[Ravenstenium]], [[Richenstenium]], [[Alienstenium]], [[Gastenium]], [[Crybenstenium]], [[Dachstenium]], [[Eberstenium]], [[Falcostenium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ottenstein'')</small> * [[Otter]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Otter'')</small> * [[Ottersberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ottersberg''; [[Saxonice]] ''Otterbarg'')</small> * [[Ovelgonna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Ovelgönne''; [[Saxonice]] ''Övelgönn'' seu ''Övelgünn'')</small> * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oytha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oyten''; [[Saxonice]] ''Eiten'')</small> {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen'')</small> * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Orientalis"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'')</small> * [[Papenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Papenburg'')</small> * [[Parsavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Parsau'')</small> * [[Patthenhusa]]<ref name="-husaPattensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Patthenhusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B78-D/NOB%20I%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20und%20der%20Stadt%20Hannover.pdf?utm ''NOB I Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover''], ubi dicitur "(...) ''Hildebrandus de Patthenhusen'' (...)".</ref <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Pattensen''; [[Saxonice]] ''Pattjehiusen'')</small> * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''Pennigsehl''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Perdestorphe]]<ref name="Perdestorphe">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?sequence=1&utm ''NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''sitam in Perdestorphe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Pegestorf''; [[Saxonice]] ''Pästörpe'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohla]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Pohle''; [[Saxonice]] ''Peohle'')</small> * [[Pollhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Pollhagen'')</small> * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezella]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Prezelle'')</small> * [[Prinzhofta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Prinzhöfte''; [[Saxonice]] ''Prinshööfd'')</small> {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrugge]]<ref name="Quakenbrugge">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/quakenbrueck-sylvester/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''castellanis in Quakenbrugge'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Quakenbrück''; [[Saxonice]] ''Quokenbrügge'')</small> * [[Quenethorpe]]<ref name="Quenethorpe">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim.''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''1197 Euerhardus de Quenethorpe'' (WUB II Cod. Nr. 564 S. 250) 1209 ''Everhardus de Quenethorp'' (INA Steinfurt Nr. 12 S. 254) 1248 ''Everhardo de Quenedorp'' (Osnabrücker UB II Nr. 525 S. 414) 1271 ''Everhadus de Quendhorpe'' (Osnabrücker UB III Nr. 443 S. 303) 1272 ''Everhardo de Quenthorpe'' (WUB III Nr. 926 S. 481) 1277 ''Everardo de Quedendorp'' (Oorkondenboek Utrecht IV Nr. 1940 S. 180) 1298 ''Frederico et Gerhardo fratribus de Quendorpe'' (WUB III Nr. 1600 S. 834) 1305 (A. 1492-1500) ''famulos de Quendorpe'' (Wilkens, Geschichte Nr. 11 S. 51) 1306 ''dicti de Quendorpe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Quendorf''; [[Saxonice]] ''Quendrup'')</small> * [[Querenhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Querenhorst''; [[Saxonice]] ''Quernhost'')</small> * [[Quernhemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Quernheim'')</small> {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Radbruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Radbruch''; [[Saxonice]] ''Radbrouk'')</small> * [[Rastdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rastdorf'')</small> * [[Rastedensis Vicus]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rastede''; [[Saxonice]] ''Raastäe'' seu ''Raas'')</small> * [[Ratherisdorfa]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>([[Theodisce]] ''Raddestorf''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Ratzlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rätzlingen''; [[Saxonice]] ''Rätzen'')</small> * [[Rechtsupwegium]]<ref name="-wegium">Theodiscum suffixum ''-weg'' Latino suffixo "-wegium-i" verti solet. V. gr. vide: [[Erdwegium]] apud ''Acta ecclesiastica dioecesis Frisingensis'' aut [[Schoefwegium]] apud ''Monumenta Boica''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Rechtsupweg'')</small> * [[Redun]]<ref name="Redun">Vide [https://www.rehden.de/rathaus/gemeindeportrait/?utm ''Samtgemeinde Rehden''], ubi dicitur "(...) 11. Jahrhundert Redun, in den späteren Jahrhunderten stets Rehden geschrieben (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rehden''; [[Saxonice]] ''Rehrn'')</small> * [[Reessum]] <small>([[Theodisce]] ''Reeßum''; [[Saxonice]] ''Reeßen'')</small> * [[Regesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Regesbostel''; [[Saxonice]] ''Resbossel'')</small> * [[Rehburgum-Luca]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Luca">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/loccum/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia in Luca'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Rehburg-Loccum''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rehlingen''; [[Saxonice]] ''Rehlen'')</small> * [[Reinstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Reinstorf''; [[Saxonice]] ''Reinstörp'')</small> * [[Remlinga-Semmenstadium]]<ref name="Remlingen">Theodisca vox ''Remlingen'' in Latinam "Remlinga" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}} aut [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref><ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Remlingen-Semmenstedt''; [[Saxonice]] ''Remlingen-Semmenstidde'')</small> * [[Renkenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Renkenberge'')</small> * [[Rennavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rennau''; [[Saxonice]] ''Rannau'')</small> * [[Reppenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Reppenstedt''; [[Saxonice]] ''Reppenstää'')</small> * [[Rethis]]<ref name="Rethis">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/27/Die_Kunstdenkm%C3%A4ler_der_Provinz_Hannover_%28IA_gri_33125013193475%29.pdf?utm ''Die Kunstdenkmäler der Provinz Hannover''], ubi dicitur "(...) in Rethim 4. mansos quos habuit Bernhardus de Rothe miles (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Rethem''; [[Saxonice]] ''Reten'')</small> * [[Rhede (Ems)]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rhumspringe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ribbesbüttel]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ridepa]]<ref name="Ridepa">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg.''], ubi dicitur "(...) 1205 ''parte ville Ridepe'' (UB H. Halb. i nr. 429 s. 383) (...) 1304 ''Henricus de Redop'' (Urk. Helmstedt ii nr. 4) 1311 ''Hinricus de Redepe'' (UB marienberg nr. 212 s. 169) 1333 ''in villa Reddop'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Räbke'')</small> * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rieste]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ringe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ringstedt]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ritterhude]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rotha (Saxonia Inferior)|Rotha]]<ref name="Rotha">Vide [https://www.archive.nrw.de/sites/default/files/media/files/Ersterw__hnung_Rhade.pdf?utm ''Ersterwähnung des Ortes/der Orte: Rhade''], ubi dicitur "(...) nostre ecclesie ministerialis, super decima '''Rothe''' in parrochia Lembek (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rhade''; [[Saxonice]] ''Rhaar'')</small> * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Silva Orientalis (Neuenhusa)|Silva Orientalis]]<ref name="Wald">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Wald?wb=gross&nr=1 Latinum substantivum "silva-ae" Theodiscum suffixum ''-wald''] vertit.</ref><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osterwald''; [[Saxonice]] ''Wauld'')</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemne]]<ref name="Stemne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nordstemmen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''novem iugera sitam Stemne'' (...) ''novem iugeribus in Nortstempne'' (...) ''capellam in northstemne'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nordstemmen'')</small> * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Urlaha]]<ref name="">Vide [https://oerrel.feuerwehr-munster.de/---orla---die-kleine-oertze-.html ''Freiwillige Feuerwehr Oerre''], ubi dicitur "(...) „Vrlaha“ als das Kirchdorf „Oerel“ (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oerel'')</small> * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Vallis Mimedensis]]<ref name="Vallis"/><ref name="Mimedensis">Theodiscum hydronymicum praefixum ''Nieme-'' Latino gentilicio "Mimedensis-e" vertitur, quod ad flumen Mimede seu Mymede (Theodisce ''Nieme'') refertur. Quo de Latino hydronymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''riuum, qui teutonice Mimede vocatur'' (...) ''riuum, qui toutonice Mymede vocatur'' (...) ''flumine Mimede'' (...) ''riuum, qui Mymede vocatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Niemetal'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Via Paludis]]<ref name="Via Paludis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum nominale praefixum ''Moor-'' Latino substantivo casu genetivo "paludis" (f.)] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Weg?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-weg'' Latino nomine "via-ae" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Moorweg'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] 7c6046j7mvao33ry8p95rho97vz71sp 3997978 3997977 2026-10-30T00:29:24Z Cyprianus Marcus 66550 3997978 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Ansibarium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Astedele]]<ref name="Astedele">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osteel/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''S''[igillum] ''Domini Siadonis in Astedele'' (Siegel des Herrn Syado in Osteel) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osteel''; [[Saxonice]] ''Oosteel'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Attendorium]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Otterndorf''; [[Saxonice]] ''Oterndörp'' seu ''Otterndörp'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref name="Landkreis Osnabrück">Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''Emsländische Landschaft''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorf''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) ''villa Brac'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Capella Orientalis]]<ref name="Capella">Theodiscum suffixum ''-cappel(n)'' Latino vocabulo "capella-ae" vertitur.</ref><ref name="Orientalis"/> <small>([[Theodisce]] ''Ostercappeln''; [[Saxonice]] ''Austerkappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum et vocabulum ''(-)Heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani]{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iuniun">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langa Inferior]]<ref name="-a"/><ref name="Nieder">Theodiscum praefixum ''Nieder-'' Latino adiectivo "inferior-ius" vertitur. V.gr., cf. [[Saxonia Inferior|Saxoniam Inferiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Niederlangen''; [[Saxonice]] ''Nederlangen'')</small> * [[Langa Superior]]<ref name="-a"/><ref name="Ober">Theodiscum praefixum ''Ober-'' Latino adiectivo "superior-ius" vertitur. V.gr. Cf. [[Austria Superior|Austriam Superiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oberlangen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marsunnon]]<ref name="Marsunnon">Vide [https://historischer-rueckklick-bielefeld.com/wp-content/uploads/2026/01/07svhvr-texte_ocr.pdf?utm ''Die Ortsnamen des Osnabrücker Raumes''], ubi dicitur "(...) ''Merzen (Marsunnon)'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Merzen'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Masingi]]<ref name="Messingen">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2258/WOB%2011%20Die%20Ortsnamen%20des%20Kreises%20Paderborn.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''WOB 11 Die Ortsnamen des Kreises Paderborn''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''silva Masingorum'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Messingen'')</small> * [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'')</small> * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Media Lu]]<ref name="Media Lu">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/mittelnkirchen/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi "(...) Mittelnkirchen ist nach 1305 und 1322 als ''medie Lu'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Mittelnkirchen''; [[Saxonice]] ''Mittelskark'')</small> * [[Meinersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'')</small> * [[Melbike]]<ref name="Melbeck">Vide [https://www.samtgemeinde-ilmenau.de/PortalData/10/Resources/historie/dokumente/Orts-_und_Gewaessernamen_im_Landkreis_Lueneburg.pdf?utm ''Orts- und Gewässernamen im Landkreis Lueneburg'']. ubi "(...) Melbeck 1296 in Melbeke. 1300 in villa Melbike. 1303 in villa Melbeke (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melbeck'')</small> * [[Mella]]<ref name="Mella">Vide [https://www.lemgo.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/Stadtarchiv/Bib_974.pdf?utm ''Album studiosorum Academiae'']. ubi "(...) Henrich Carl Kahmann Mella-Osnabrugensis (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melle'')</small> * [[Mellinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Mellinghausen''; [[Saxonice]] ''Mellgenhusen'')</small> * [[Menslaga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Menslage''; [[Saxonice]] ''Menslaoge'')</small> * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Meribiki]]<ref name="Meribiki">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=3296&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Meerbeck''' (...) Meribiki MGd. 3 (1013) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meerbeck''; [[Saxonice]] ''Mierbke'')</small> * [[Messencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Messenkamp''; [[Saxonice]] ''Messenkampe'')</small> * [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'')</small> * [[Mittelstenaha]] <small>([[Theodisce]] ''Mittelstenahe''; [[Saxonice]] ''Mittelsnohn'')</small> * [[Moisburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Moisburg''; [[Saxonice]] ''Mesborg'')</small> * [[Molberga]]<ref name="Molberga">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camena/loescher2/loescherthreni.html ''THRENI, SEU LAMENTATIOnes Ieremiae Prophetae...''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Molberga vocatur'' (...) ''Sensit et externas Molberga innoxia vires'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Molbergen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Molbiergen'')</small> * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Monstere]]<ref name="Monstere">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/munster-st-urbani/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''decima in Monstere'' (...)"</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Munster''; [[Saxonice]] ''Munste'')</small> * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'')</small> * [[Moranga Curtis]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moringen'')</small> * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Mutha]]<ref name="Mutha">Vide [https://niedersaechsischer-heimatbund.de/wp-content/uploads/2022/10/1022-Die-echte-und-die-gef%C3%A4lschten-Urkunden-f%C3%BCr-das-Kloster-St.-MIchaelis-in-Hildesheim_compressed.pdf?utm ''Niedersächsischer Heimatbund''], ubi dicitur "(...) III. ''Mutha'' Güter (Urk. II S. 307); ''Mutha'' Güter (Urk. III S. 66) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Müden'')</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nahrendorf''; [[Saxonice]] ''Norndörp'')</small> * [[Nenndorfium (circulus Widmundensis)|Nenndorfium]]<ref name="-dorf"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nenndorf''; [[Saxonice]] ''Nenndörp'')</small> * [[Netesse]]<ref name="Netesse">Vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/WG33LCQUIIHK3OA7DR6IKIOFHW6FXKYJ?utm ''12 Lüneburger Ratsmannen bekunden, dass der Magister Bernard de Netesse (Neetze) ½ Rump Salz...''], ubi dicitur "(...) Magister Bernard de Netesse (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neetze''; [[Saxonice]] ''Neetz'' seu ''Näätz'')</small> * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neyenkerken]]<ref name="Neyenkerken">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-lueneburger-heide/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''bona, que Vriban vulgariter nuncupantur, in Neyenkerken et Hellewede'' (...)".</ref> <small>(in [[Ericetum Luneburgense|Ericeto Luneburgensi]]<ref name="Ericetum"/><ref name="Lüneburger">Theodiscum gentilicium ''Lüneburger'' Latino "Luneburgensis-e" vertitur, quod ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Lüneburger Heide">Theodisce ''Lüneburger Heide''.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkerken'')</small> * [[Niedernwohra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Niedernwöhren''; [[Saxonice]] ''Niernweuern'')</small> * [[Nienstide]]<ref name="Nienstide">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-07-2017/AAAKoeblerGerhardSamtgemeindeinderdeutschenOrtsgeschichte20170710%20-%20111.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) (Samtgemeinde in dem Landkreis Schaumburg,) rund 11000 Einwohner, Nienstide (1153-1170) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nienstädt''; [[Saxonice]] ''Nienstie'')</small> * [[Nighunburni]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Negenborn''; [[Saxonice]] ''Niägenborn'')</small> * [[Norda]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Norden''; [[Saxonice]] et [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Nörden'')</small> * [[Nordcele]]<ref name="Nordcele">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=2774&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Nordsehl''', 13. Jh., Gemeinde in Schaumburg, s. GOV Schaumburg 384, (in) Nordcele Cal (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nordsehl''; [[Saxonice]] ''Nordsiele'')</small> * [[Nordenhamia]]<ref name="-ham">Germanica toponyma cum terminatione ''-ham'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-hamia-ae" aut "hamium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ham''' : -''hamia,'' -''hamium'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nordenham'')</small> * [[Norderneia]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Norderney''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Nördernee'')</small> * [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'')</small> * [[Norhtunon-Hardenberga]]<ref name="Nörten">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/noerten/ ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Norhtunon'' (...)".</ref><ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Nörten-Hardenberg''; [[Saxonice]] et [[Saxonice|Ostfalice]] ''Nörten-Harenbarg'')</small> * [[Northarpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nortrup''; [[Saxonice]] ''Norpen'')</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortleda]]<ref name="Nortleda">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nordleda/?utm ''Kirchengemeindelexikon''] , ubi dicitur "(...) urkundlich erstmals 1312 als ''Nortleda'' belegt (...) ''Marquardus de Nortleda'' (...) ''Thidericus rector ecclesie in Nortleda'' (...) ''rector parochialis ecclesia in Nortleda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nordleda''; [[Saxonice]] ''De Lee'' seu ''Lee'')</small> * [[Notendorpe]]<ref name="Notendorpe">Vide [https://mgh.de/storage/app/media/v-ed/Urkunden_Heinrich_VI_deut_franzoes_italien_Empfaenger_DD_Vorabedition_Pferschy-Maleczek_2020-02-16.pdf?utm ''Die Urkunden Heinrichs VI: Vorabedition''], ubi dicitur "(...) ''confirmamus ducentos mansos in Notendorpe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Natendorf''; [[Saxonice]] ''Natendörp'')</small> * [[Nottensdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Nottensdorf''; [[Saxonice]] ''Nottensdörp'')</small> * [[Nova Civitas (Saxonia Inferior)|Nova Civitas]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neustadt am Rübenberge'' seu ''Neustadt a. Rbge.''; [[Saxonice]] ''Niestadt'')</small> * [[Nova Darchavia]]<ref name="Neu"/><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neu Darchau''; [[Saxonice]] ''Nee Darchau'')</small> * [[Nova Domus (Saxonia Inferior)|Nova Domus]]<ref name="Nova Domus">Theodiscum toponymum ''Neuhaus'' Latino "Nova Domum" verti solet. Cf. Novas Domus apud {{Graesse}} aut [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuhaus''; [[Saxonice]] ''Neehuus'')</small> * [[Nova Ecclesia (prope Birsinam)|Nova Ecclesia]]<ref name="Nova Ecclesia">Theodiscum toponymum ''Neuenkirchen'' Latino "Nova Ecclesia" verti solet. Cf. [[Nova Ecclesia (Liebenburgum)|Novam Ecclesiam Liebenburgensem]] apud [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2262/NOB%20X%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Goslar.pdf?utm ''NOB X Die Ortsnamen des Landkreises Goslar''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [[Nova Ecclesia (Rugia)|Novam Ecclesiam in Rugia]] apud Fabricii (anno 1862) ''Urkunden zur Geschichte des Fürstenthums Rügen unter den eingebornen Fürsten''; [[Nova Ecclesia (prope Anclamum)|Novam Ecclesiam]] prope [[Anclamum]] apud Eggert (anno 1970) ''Geschichte Pommerns: Vol. 1. Bis zum Westfälischen Frieden''; [[Nova Ecclesia (prope Brandenburgum Novum)|Novam Ecclesiam]] prope Brandenburgum Novum apud ''Mecklenburgisches Urkundenbuch'' (Vol. 9); et Novam Ecclesiam Pomeranam apud {{Graesse}}.</ref> <small>(prope [[Birsina]]m<ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkarken'')</small> * [[Nova Ecclesia-Vorda]]<ref name="Nova Ecclesia"/><ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen-Vörden''; [[Saxonice]] ''Nienkerken-Vörden'')</small> * [[Nova Exclusa Harlingana]]<ref name="Neu"/><ref name="exclusa>Vocabulum et suffixum [[lingua Saxonica|Saxonicum]] ''(-)Siel'' Theodisco vocabulum ''Schleuse'' respondet, ut iam Adelungus in ''Grammatisch-kritischem Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart'' s. v. ''Schleuse'' testatur: "Im Niederdeutschen wird eine Schleuse ... ein Siel ... [vocatur]"; ipsum autem Theodiscum ''Schleuse'' Latine "exclusa, -ae" f. redditur, nam Adelungus ibidem ''Schleuse'' inter mediae Latinitatis vocabula "exclusa", "inclusura", "conclusio", "sclusa", "clusa" refert, et ''Lexicon Latinum Hodiernum'' quoque ''Schleuse'' = "exclusa, -ae" f. tradit.</ref><ref name="Harlinganus-a-um">Theodiscum gentilicium interfixum ''-harlinger-'' Latino "harlinganus-a-um" vertitur. Quo de Latino gentilicio, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3275/Altharlingersiel.pdf?utm Heinze, A. (2015). ''Altharlingersiel''. Ostfriesische Landschaft, Bibliothek/Ortsdatenbank], ubi dicitur "(...) claustrum Harlinganum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neuharlingersiel''; [[Saxonice]] ''Neeharlingersiel'')</small> * [[Nova Indago (Circulus terrae Cellensis)|Nova Indago]]<ref name="Nienhagen">Theodiscum toponymum ''Nienhagen'' "Nova Indago" latinizari solet. Cf. [https://archive.org/stream/bub_gb_WfU-AAAAcAAJ/bub_gb_WfU-AAAAcAAJ_djvu.txt ''"Meklenburgisches Urkundenbuch / 4 1297-1300 ; Nachträge und Register zu Band I - IV''], ubi dicitur "(...) Nienhagen, A. Doberan, Kspl. Lichtenhagen, 13 NO Rostock, Nigenhaghen, Noua Indago, Nygenhaghen (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nienhagen'')</small> * [[Nova Leha]]<ref name="Neu"/><ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Neulehe'')</small> * [[Nova Lu]]<ref name="Nova Lu">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-altes-land/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) urkundlich erstmals 1274 als ''Nova Lu'' belegt (...) Landesgemeinde Altes Land (1361 eigenes Siegel, Umschrift: ''Sigillum communitates veteris terrae'') (...)".</ref> <small>(in [[Vetus Terra|Vetere Terra]]<ref name="Nova Lu"/><ref name="Vetus Terra">Theodisce ''Altes Land''.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neekark'')</small> * [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu"/><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'')</small> * [[Nova Scona Mora]]<ref name="Neu"/><ref name="Scona Mora">Vide [https://www.holtgast-urlaub.de/cgi-bin/hvv/index.pl?gid=&id=&mid=40&utm ''Die Benediktinerzeit''], ubi dicitur "(...) Der Visiator fand um 1290 im Kloster "Scona Mora" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neuschoo''; [[Saxonice]] ''Neeschoo'')</small> * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> * [[Novum Burgium]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="Remling VII 2026"/> <small>([[Theodisce]] ''Neubörger''; [[Saxonice]] ''Naiboorger'')</small> * [[Novum Wulmstorpium]]<ref name="Neu"/><ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Neu Wulmstorf''; [[Saxonice]] ''Vosshusen'')</small> * [[Nyenkerken (Circulus Osnabrugae)|Nyenkerken]]<ref name="NyenkerkenII">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''dbnl''], ubi dicitur "(...) ''Item curtis in Nyenkerken'' (...)".</ref> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref name="Landkreis Osnabrück"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Nienkerken'')</small> * [[Nyenkerken (Haduloha)|Nyenkerken]]<ref name="Nyenkerken">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/neuenkirchen-land-hadeln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''rector parrochialis ecclesie in Nyenkerken'' (...)".</ref> <small>(in [[Haduloha (commune generale)|Haduloha]]<ref name="Haduloha">Vide [https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/txt/wz-9396.pdf?utm ''Westfälische Geschichte''], ubi dicitur "(...) "Haduloha ... - hoc enim loco nomen, ubi oceanus Saxoniam alluit (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Land Hadeln'')</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenkirchen''; [[Saxonice]] ''Neenkarken'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberndorfium (Osta)|Oberndorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oberndorf''; [[Saxonice]] ''Öberndörp'')</small> * [[Obernfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Obernfeld'')</small> * [[Obernholtia]]<ref name="-holtia"/> <small>([[Theodisce]] ''Obernholz''; [[Saxonice]] ''Obernholt'')</small> * [[Obernkircha]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Obernkirchen''; [[Saxonice]] ''Öwernkerken'')</small> * [[Ochtersum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Ochtersum'')</small> * [[Odenhus]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Osloß'')</small> * [[Oderquatum]]<ref name="Oderquatum">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-at'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-atum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-at''' : -''atum'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formae antiquae huius toponymi "Oderquat" applicantur; quo de toponymo, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1889hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) Cadenberghe, Oppele, Oderquat (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oederquart'')</small> * [[Odishemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Odisheim''; [[Saxonice]] ''Godshem'')</small> * [[Oen (Saxonia Inferior)|Oen]]<ref name="NOB XV">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; ubi dicitur "(...) ''de dotali manso ecclesie Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de curia Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) 1110 (A. 14. Jh.) ''de domo Bernhardi Oen'' (Niesert, Beiträge I Nr. 83 S. 258) um 1150 ''in Toń'' (Urb. Werden I S. 234 Z. 19) 1188-1331 (A. 1331) ''in parrochia On'' (Philippi/Bannier, Güterverzeichnis S. 420) 1213 ''in parochia On'' (Niesert, Urkundensammlung IV Nr. 48 S. 188) 1263 ''de domo Herewici de One'' (WUB III Nr. 706 S. 366) 1282-1306 (A. Mitte 16. Jh.) ''curtem dictam Runhoff in parochia On'' (...) ''in parrochia On'' (...) ''domum des Doven in parochia Oen'' (...) ''curtem dictam Ruvenhoff, Cortehus in parochia On'' (...) ''in parochia Oen'' (Bruns, LB Steinfurt Nr. K53 S. 58) 1367 ''in parrochia, in qua et legione dictis Oen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ohne'')</small> * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetza]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Nieder">Theodiscum praefixum ''Nieder-'' Latino adiectivo "inferior-ius" vertitur. V.gr., cf. [[Saxonia Inferior|Saxoniam Inferiorem]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oetzen''; [[Saxonice]] ''Ötzen'')</small> * [[Ohrum]] <small>([[Theodisce]] ''Ohrum''; [[Saxonice]] ''Ohrn'')</small> * [[Oldenburgum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldenburg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ooldenbuurich''; [[Saxonice]] ''Ollnborg'' seu ''Ollenbörg'' seu ''Ollenborg'')</small> * [[Oldendorfium (Luya)|Oldendorfium]]<ref name="Oldendorfium">Theodiscum toponymum ''Oldendorf'' in Latinam "Oldendorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10932874?p=378&cq=ad&lang=de ''Boicae Gentis Annalium Partis III Liber XXXIII''], ubi dicitur "(...) Ergo comperto, Vrangelium coactis ad Oldendorfium copijs (...)".</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Olndörp'')</small> * [[Oldendorpe]]<ref name="Oldendorpe">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/oldendorf-landkreis-stade/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''dominus Hermannus, rector ecclesie in Oldendorpe'' (...)".</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Olendörp'')</small> * [[Osta (Saxonia Inferior)|Osta]]<ref name="Osta">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osten-oste/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''dominus Otto, rector ecclesie in Osta'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osten''; [[Saxonice]] ''Oosten'')</small> * [[Osterbroke]]<ref name="Osterbroke">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/osterbruch/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia in Osterbroke'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osterbruch''; [[Saxonice]] ''Osterbrook'')</small> * [[Ostereistadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ostereistedt''; [[Saxonice]] ''Oostereis'')</small> * [[Osteroda ad Harthicos montes|Osteroda ad Harthicos Montes]]<ref name="Osterode am Harz">Vide [https://www.geonames.org/advanced-search.html?q=Goettingen ''www.geonames.org''], ubi dicitur "(...) Osterode am Harz Osteroda ad Harthicos montes (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterode am Harz''; [[Saxonice]] ''Ostroe'')</small> * [[Ottenstenium]]<ref name="-stein">Germanica toponyma cum suffixo ''-stein'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stenium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Leostenium]], [[Ravenstenium]], [[Richenstenium]], [[Alienstenium]], [[Gastenium]], [[Crybenstenium]], [[Dachstenium]], [[Eberstenium]], [[Falcostenium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ottenstein'')</small> * [[Otter]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Otter'')</small> * [[Ottersberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ottersberg''; [[Saxonice]] ''Otterbarg'')</small> * [[Ovelgonna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Ovelgönne''; [[Saxonice]] ''Övelgönn'' seu ''Övelgünn'')</small> * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oytha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Oyten''; [[Saxonice]] ''Eiten'')</small> {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen'')</small> * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Orientalis"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'')</small> * [[Papenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Papenburg'')</small> * [[Parsavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Parsau'')</small> * [[Patthenhusa]]<ref name="-husaPattensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Patthenhusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B78-D/NOB%20I%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20und%20der%20Stadt%20Hannover.pdf?utm ''NOB I Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover''], ubi dicitur "(...) ''Hildebrandus de Patthenhusen'' (...)".</ref <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Pattensen''; [[Saxonice]] ''Pattjehiusen'')</small> * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''Pennigsehl''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Perdestorphe]]<ref name="Perdestorphe">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?sequence=1&utm ''NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''sitam in Perdestorphe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Pegestorf''; [[Saxonice]] ''Pästörpe'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohla]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Pohle''; [[Saxonice]] ''Peohle'')</small> * [[Pollhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Pollhagen'')</small> * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezella]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Prezelle'')</small> * [[Prinzhofta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Prinzhöfte''; [[Saxonice]] ''Prinshööfd'')</small> {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrugge]]<ref name="Quakenbrugge">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/quakenbrueck-sylvester/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''castellanis in Quakenbrugge'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Quakenbrück''; [[Saxonice]] ''Quokenbrügge'')</small> * [[Quenethorpe]]<ref name="Quenethorpe">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim.''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''1197 Euerhardus de Quenethorpe'' (WUB II Cod. Nr. 564 S. 250) 1209 ''Everhardus de Quenethorp'' (INA Steinfurt Nr. 12 S. 254) 1248 ''Everhardo de Quenedorp'' (Osnabrücker UB II Nr. 525 S. 414) 1271 ''Everhadus de Quendhorpe'' (Osnabrücker UB III Nr. 443 S. 303) 1272 ''Everhardo de Quenthorpe'' (WUB III Nr. 926 S. 481) 1277 ''Everardo de Quedendorp'' (Oorkondenboek Utrecht IV Nr. 1940 S. 180) 1298 ''Frederico et Gerhardo fratribus de Quendorpe'' (WUB III Nr. 1600 S. 834) 1305 (A. 1492-1500) ''famulos de Quendorpe'' (Wilkens, Geschichte Nr. 11 S. 51) 1306 ''dicti de Quendorpe'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Quendorf''; [[Saxonice]] ''Quendrup'')</small> * [[Querenhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Querenhorst''; [[Saxonice]] ''Quernhost'')</small> * [[Quernhemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Quernheim'')</small> {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Radbruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Radbruch''; [[Saxonice]] ''Radbrouk'')</small> * [[Rastdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rastdorf'')</small> * [[Rastedensis Vicus]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rastede''; [[Saxonice]] ''Raastäe'' seu ''Raas'')</small> * [[Ratherisdorfa]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>([[Theodisce]] ''Raddestorf''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Ratzlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rätzlingen''; [[Saxonice]] ''Rätzen'')</small> * [[Rechtsupwegium]]<ref name="-wegium">Theodiscum suffixum ''-weg'' Latino suffixo "-wegium-i" verti solet. V. gr. vide: [[Erdwegium]] apud ''Acta ecclesiastica dioecesis Frisingensis'' aut [[Schoefwegium]] apud ''Monumenta Boica''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Rechtsupweg'')</small> * [[Redun]]<ref name="Redun">Vide [https://www.rehden.de/rathaus/gemeindeportrait/?utm ''Samtgemeinde Rehden''], ubi dicitur "(...) 11. Jahrhundert Redun, in den späteren Jahrhunderten stets Rehden geschrieben (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rehden''; [[Saxonice]] ''Rehrn'')</small> * [[Reessum]] <small>([[Theodisce]] ''Reeßum''; [[Saxonice]] ''Reeßen'')</small> * [[Regesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Regesbostel''; [[Saxonice]] ''Resbossel'')</small> * [[Rehburgum-Luca]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Luca">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/loccum/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia in Luca'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Rehburg-Loccum''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rehlingen''; [[Saxonice]] ''Rehlen'')</small> * [[Reinstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Reinstorf''; [[Saxonice]] ''Reinstörp'')</small> * [[Remlinga-Semmenstadium]]<ref name="Remlingen">Theodisca vox ''Remlingen'' in Latinam "Remlinga" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}} aut [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref><ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Remlingen-Semmenstedt''; [[Saxonice]] ''Remlingen-Semmenstidde'')</small> * [[Renkenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Renkenberge'')</small> * [[Rennavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rennau''; [[Saxonice]] ''Rannau'')</small> * [[Reppenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Reppenstedt''; [[Saxonice]] ''Reppenstää'')</small> * [[Rethis]]<ref name="Rethis">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/27/Die_Kunstdenkm%C3%A4ler_der_Provinz_Hannover_%28IA_gri_33125013193475%29.pdf?utm ''Die Kunstdenkmäler der Provinz Hannover''], ubi dicitur "(...) in Rethim 4. mansos quos habuit Bernhardus de Rothe miles (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Rethem''; [[Saxonice]] ''Reten'')</small> * [[Rhede (Ems)]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rhumspringe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ribbesbüttel]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ridepa]]<ref name="Ridepa">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg.''], ubi dicitur "(...) 1205 ''parte ville Ridepe'' (UB H. Halb. i nr. 429 s. 383) (...) 1304 ''Henricus de Redop'' (Urk. Helmstedt ii nr. 4) 1311 ''Hinricus de Redepe'' (UB marienberg nr. 212 s. 169) 1333 ''in villa Reddop'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Räbke'')</small> * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rieste]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ringe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ringstedt]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ritterhude]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rotha (Saxonia Inferior)|Rotha]]<ref name="Rotha">Vide [https://www.archive.nrw.de/sites/default/files/media/files/Ersterw__hnung_Rhade.pdf?utm ''Ersterwähnung des Ortes/der Orte: Rhade''], ubi dicitur "(...) nostre ecclesie ministerialis, super decima '''Rothe''' in parrochia Lembek (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Rhade''; [[Saxonice]] ''Rhaar'')</small> * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Silva Orientalis (Neuenhusa)|Silva Orientalis]]<ref name="Wald">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Wald?wb=gross&nr=1 Latinum substantivum "silva-ae" Theodiscum suffixum ''-wald''] vertit.</ref><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] ''Osterwald''; [[Saxonice]] ''Wauld'')</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemne]]<ref name="Stemne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nordstemmen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''novem iugera sitam Stemne'' (...) ''novem iugeribus in Nortstempne'' (...) ''capellam in northstemne'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nordstemmen'')</small> * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Urlaha]]<ref name="">Vide [https://oerrel.feuerwehr-munster.de/---orla---die-kleine-oertze-.html ''Freiwillige Feuerwehr Oerre''], ubi dicitur "(...) „Vrlaha“ als das Kirchdorf „Oerel“ (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oerel'')</small> * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Vallis Mimedensis]]<ref name="Vallis"/><ref name="Mimedensis">Theodiscum hydronymicum praefixum ''Nieme-'' Latino gentilicio "Mimedensis-e" vertitur, quod ad flumen Mimede seu Mymede (Theodisce ''Nieme'') refertur. Quo de Latino hydronymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''] {{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''riuum, qui teutonice Mimede vocatur'' (...) ''riuum, qui toutonice Mymede vocatur'' (...) ''flumine Mimede'' (...) ''riuum, qui Mymede vocatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Niemetal'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Via Paludis]]<ref name="Via Paludis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum nominale praefixum ''Moor-'' Latino substantivo casu genetivo "paludis" (f.)] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Weg?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-weg'' Latino nomine "via-ae" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Moorweg'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] 97oo36wffnexrjokoa8evc3e1j3yvhv 0 218766 3997793 3134123 2026-10-29T13:40:35Z Grufo 64423 Minora 3997793 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva | etiam 1 = Archangelus | etiam 2 = Fanum Sancti Angeli (discretiva) | etiam 3 = Fanum Sancti Michaelis (discretiva) }} {{res|Fanum Sancti Archangeli}} esse potest: * '''[[Fanum Sancti Archangeli (Aemilia-Romania)]]''' seu '''[[Civitas Sancti Archangeli (Aemilia-Romania)]]''' (alia nomina: '''[[Castrum Sancti Archangeli (Aemilia-Romania)]]''' et cetera; olim: '''[[Acervolanum]]''') : oppidum et municipium [[Italia]]e. * '''[[Fanum Sancti Archangeli (Lucania)]]''' seu '''[[Fanum Sancti Michaelis Archangeli (Lucania)]]''': oppidum et municipium [[Italia]]e. * '''[[Mons Malus]]''' (alia nomina: '''[[Fanum Sancti Archangeli Trimontis]]'''): oppidum et municipium [[Italia]]e. 4cxo01k6lgdty6ano4bdg5j8df4v0pl 0 224734 3998007 3839708 2026-10-30T05:13:42Z Bartholomite 116968 3998007 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:AfD Logo 2021.svg|thumb|right|Sigillum Factionis Alternativae pro Germania]] '''Alternativa pro Germania''' seu '''Optio Altera pro Germania'''<ref>[[Radio Bremen|Radiophonia Bremensis]]: [https://www.bremenzwei.de/themen/latein-nachrichten-rueckblick-juni-106.html Nuntii Latini mensis Iunii 2024]</ref> ([[Lingua Theodisca|Theodisce]]: ''Alternative für Deutschland''/AfD) factio Germanica die [[6 Februarii]] [[2013]] condita est. == Consilia == [[Fasciculus:Volksabstimmung_über_die_Eurorettung.JPG|thumb|left|Alternativa pro Germania anno 2013 in tabula suffragium populi de salvatione Euronis postulat.]] AfD inter crisim [[Euro]]nis condita est et praecipue dicionem et sumptum [[Unio Europaea|Unionis Europaeae]] reprehendit. Imprimis postulat, ne vectigalibus Germanicis aliae civitates Europae - ut [[Lusitania]], [[Hispania]] et [[Graecia]] adiuventur. Praeterea censet, ne plures advenae e terris Africae et Asiae in Germaniam admittantur. == Praesides == Initio tres homines aequo iure factionem rexerunt, nunc sunt duo. A mense Decembri [[2015]] factio solum praesidem habitura erat<ref>[http://www.faz.net/aktuell/politik/inland/afd-parteitag-lucke-setzt-fuehrungsreform-durch-13401679.html FAZ.net die 31 Ianuarii 2015]</ref>. Sed id tum denique et pro tempore tantum evenit, cum Frauke Petry mense Septembris 2017 factionem reliquit. Hannoverae in conventu factionis iterum duo praesides AfD electi sunt<ref>[https://www.welt.de/politik/deutschland/article171203572/Am-Ende-eines-inhaltsfreien-Parteitags-triumphiert-der-rechte-Fluegel.html welt.de die 2 Decembris 2017]</ref>. * [[Conradus Adam]], [[Frauke Petry]] atque [[Bernhardus Lucke]] [[14 Aprilis]] [[2013]] - [[4 Iulii]] 2015 * Frauke Petry et [[Georgius Meuthen]] 4 Iulii 2015 - [[25 Septembris]] [[2017]] * [[Georgius Meuthen]] 25 Septembris 2017 - [[2 Decembris]] 2017 * Georgius Meuthen et [[Alexander Gauland]] 2 Decembris 2017 - 2019 * [[Tino Chrupalla]] ab anno 2019 * [[Alicia Weidel]] ab anno 2022 == Historia == Factio, quae praecipue propter crisim aeris alieni in [[Unio Europaea|Unione Europaea]] condita est, anno [[2014]] legatos in [[Parlamentum Europaeum]] atque senatus terrae [[Brandenburgum|Brandenburgi]], [[Saxonia]]e, [[Hamburgum|Hamburgi]] atque [[Thuringia]]e misit. Anno [[2015]] factio de consiliis politicis iurgabat: Cum Lucke et amici se liberalem esse dicerent, alii Frauke Petry duce contra [[Islamismus|Islamismum]] et immigrationem avenarum certant. Lucke cum multis sodalibus die [[10 Iulii]] 2015 factionem reliquit<ref>[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/afd-bernd-lucke-tritt-aus-der-afd-aus-a-1042730.html Der Spiegel die 8 Iulii 2015]</ref> et de nova factione nomine "Neustart 2015" cogitavit<ref>[https://web.archive.org/web/20150709200424/http://www.neustart2015.de/ Neustart2015.de]</ref>. Die [[19 Iulii]] 2015 Lucke praeses novae factionis [[AlFA (factio politica)|AlFAe]] (Theod. ''Allianz für Fortschritt und Aufbruch'') electus est, ad quam multi sodales AfD transierunt<ref>[http://www.zeit.de/politik/deutschland/2015-07/bernd-lucke-weckruf-parteigruendung-kassel Die Zeit die 19 Iulii 2015]</ref>. Die [[24 Septembris]] [[2017]] 93 legati eius factionis primo in [[Dieta Foederalis Germaniae|Dietam Foederalem Germaniae]] electi sunt<ref>[https://www.bundestag.de/abgeordnete/biografien Pagina Dietae Foederalis Germaniae]</ref>. == Bibliographia == * Lycus Austriacus (2026). [https://ephemerisnuntii.eu/politica.php?id=1757 De Comitiis in Germania habitis]. ''Ephemeris Nuntii''. == Nexus externi == {{commonscat|Alternative für Deutschland|Alternativam pro Germania}} * [https://www.alternativefuer.de/ Pagina officialis] == Notae == <div class="references-small"><references /></div> [[Categoria:Constituta 2013]] [[Categoria:Alternativa pro Germania|!]] hev2vpzrd7eqrtgbw9db7h127mqdjwf 0 227055 3997774 3271311 2026-10-29T12:56:20Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997774 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 6231.jpg|thumb|300px|NGC 6231]] '''NGC 6231''', alias '''Caldwell 76''', est [[cumulus stellarum apertus]] in constellatione [[Scorpius (constellatio)|Scorpio]]. Cumulus ab [[Ioannes Baptista Hodierna|Ioanne Baptista Hodierna]] ante annum [[1654]] inventus est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|16|54|00|−|41|48|00|5900}} * [http://messier.seds.org/xtra/ngc/n6231.html SEDS] * [https://web.archive.org/web/20141219151315/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_6231 NGC 6231] {{astro-stipula}} [[Categoria:Greges stellarum]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|6231]] [[Categoria:Scorpius (constellatio)]] dm29lf2q27poqxkqzeqizc22w3p0lou 0 227066 3997771 3271651 2026-10-29T12:53:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997771 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Starburst in NGC 4449 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|thumb|300px|NGC 4449.]] '''NGC 4449''', alias '''Caldwell 21''', Latine "Forticulus Canum Venaticorum" nuncupandus,<ref>[[Gerardus Bodifee|G. Bodifee]], [[Michael Berger|M. Berger]], ''[[Catalogue of One Thousand Named Galaxies]]'' [http://www.bodifee.be/acms/acmsdata/document/9/184_CNG%20catalogue.pdf recensio brevis]</ref> est [[galaxias]] spiralis in constellatione [[Canes Venatici (constellatio)|Canum Venaticorum]]. Galaxias a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1788]] inventus est. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|12|28|10.96|+|44|05|33.4}} *[https://web.archive.org/web/20160304191727/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_4449 NGC 4449] {{astro-stipula}} [[Categoria:Canes Venatici (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|4449]] ae1p6i6f8u834ibclt59ps1l66kcxdr 0 227107 3997769 3271303 2026-10-29T12:49:52Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997769 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 3190.jpg|thumb|NGC 3190.]] '''NGC 3190''', Latine "Bifulgida Leonis" nuncupandus,<ref>[[Gerardus Bodifee|G. Bodifee]], [[Michael Berger|M. Berger]], ''[[Catalogue of One Thousand Named Galaxies]]'' [http://www.bodifee.be/acms/acmsdata/document/9/184_CNG%20catalogue.pdf recensio brevis]</ref> est [[galaxias]] spiralis in constellatione [[Leo (constellatio)|Leone]]. Galaxias a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1784]] inventus est. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|10|18|05.62|+|21|49|52.3}} * [https://web.archive.org/web/20160304191157/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3190 NGC 3190] {{astro-stipula}} [[Categoria:Leo (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3190]] qqgeerdexu3xacojo8vblgfyi2bcla0 0 227108 3997765 3271301 2026-10-29T12:45:03Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997765 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 3177 hst 06359 69 606.png|thumb|NGC 3177.]] '''NGC 3177''' est [[galaxias]] spiralis in constellatione [[Leo (constellatio)|Leone]]. Galaxias a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1784]] inventus est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|10|16|34.1|+|21|07|23.0}} * [https://web.archive.org/web/20250530044713/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3177 NGC 3177] {{astro-stipula}} [[Categoria:Leo (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3177]] 5rony8y205nuqo0kmsxehvnygv4bgi4 0 227109 3997768 3271302 2026-10-29T12:48:15Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997768 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Potw1326a.tif|thumb|NGC 3185.]] '''NGC 3185''' est [[galaxias]] spiralis in constellatione [[Leo (constellatio)|Leone]]. Galaxias a [[Gulielmus Parsons|Gulielmo Parsons]] anno [[1850]] inventus est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|10|17|38.584|+|21|41|17.82}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+3185 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304192429/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3185 NGC 3185] {{astro-stipula}} [[Categoria:Leo (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3185]] 1e0283flad6tx86kqo4nc5hclj3yr25 0 227111 3997766 3271755 2026-10-29T12:46:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997766 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC3184 3.6 5.8 8.0 microns spitzer.png|thumb|NGC 3184.]] '''NGC 3184''', Latine "Sator Ursae Maioris" nuncupandus,<ref>[[Gerardus Bodifee|G. Bodifee]], [[Michael Berger|M. Berger]], ''[[Catalogue of One Thousand Named Galaxies]]'' [http://www.bodifee.be/acms/acmsdata/document/9/184_CNG%20catalogue.pdf recensio brevis]</ref> [[magnitudo apparens|magnitudine apparente]] 10.4, a nobis circiter 40&nbsp;000&nbsp;000 [[annus luce mensus|annorum luce mensorum]] distans, est [[galaxias]] spiralis in constellatione [[Ursa Maior (constellatio)|Ursa Maiore]]. Galaxias a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1787]] inventus est. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|10|18|16.98|+|41|25|27.8}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+3184 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304191954/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3184 NGC 3184] {{astro-stipula}} [[Categoria:Ursa Maior (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3184]] bytxzdwnpvk2a3k0ep2zgci956nvmjv 0 227112 3997763 3271276 2026-10-29T12:43:23Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997763 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 3169.jpg|thumb|300px|NGC 3169.]] '''NGC 3169''', Latine "Vehementior Sextantis" nuncupandus,<ref>[[Gerardus Bodifee|G. Bodifee]], [[Michael Berger|M. Berger]], ''[[Catalogue of One Thousand Named Galaxies]]'' [http://www.bodifee.be/acms/acmsdata/document/9/184_CNG%20catalogue.pdf recensio brevis]</ref> est [[galaxias]] spiralis in [[constellatio]]ne [[Sextans (constellatio)|Sextante]], a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1783]] inventus. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|10|14|14.7|+|03|28|01|70000000}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+3169 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304193034/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3169 NGC 3169] {{astro-stipula}} [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3169]] [[Categoria:Sextans (constellatio)]] d4uribvo3rz3ovcsuhqo9et9qh2003l 0 227113 3997762 3271278 2026-10-29T12:41:45Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997762 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 3156-HST-R850LP-B475.png|thumb|NGC 3156.]] '''NGC 3156''' est [[galaxias]] in constellatione [[Sextans (constellatio)|Sextante]]. Galaxias a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1784]] inventus est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|10|12|41.1|+|03|07|47.0}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+3156 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304191256/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3156 NGC 3156] {{astro-stipula}} [[Categoria:Sextans (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3156]] o9weg8kq486m0sbshq48xy3alf1be18 0 227114 3997760 3271233 2026-10-29T12:38:27Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997760 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Extreme_NGC_3125.png|thumb|NGC 3125.]] '''NGC 3125''' est [[galaxias]] in constellatione [[Antlia (constellatio)|Antlia]]. Galaxias ab [[Ioannes Herschel|Ioanne Herschel]] anno [[1835]] inventus est. == Nexus externi == {{Caelum|10|06|33.0|-|29|56|08.0}} {{SIMBAD}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+3125 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304193435/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3125 NGC 3125] {{astro-stipula}} [[Categoria:Antlia (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3125]] dbjowurcic6p0b5xjyip3xtmzl74263 0 227115 3997761 3271240 2026-10-29T12:40:10Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997761 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 3136 hst 06822 03 R814GB547m.png|thumb|300px|NGC 3136.]] '''NGC 3136''' est [[galaxias ellipticus]] in constellatione [[Carina (constellatio)|Carina]]. Galaxias ab [[Ioannes Herschel|Ioanne Herschel]] anno [[1835]] inventus est. == Nexus externi == {{Caelum|10|05|48.2|-|67|22|39.0}} {{SIMBAD}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+3136 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20170903121134/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3136 NGC 3136] {{astro-stipula}} [[Categoria:Carina (constellatio)]] [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3136]] 57e7ikwqygeuuywrlbfc4dpy206m7td 0 227116 3997759 3271277 2026-10-29T12:36:48Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997759 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 3115.jpg|thumb|NGC 3115.]] '''NGC 3115''', alias '''Caldwell 53''', Latine "Cathara Sextantis" nuncupandus,<ref>[[Gerardus Bodifee|G. Bodifee]], [[Michael Berger|M. Berger]], ''[[Catalogue of One Thousand Named Galaxies]]'' [http://www.bodifee.be/acms/acmsdata/document/9/184_CNG%20catalogue.pdf recensio brevis]</ref> est [[galaxias]] in constellatione [[Sextans (constellatio)|Sextante]], a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1787]] inventus. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|10|05|13.8|-|07|43|08.0}} *[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+3115 SEDS] *[https://web.archive.org/web/20160304191918/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_3115 NGC 3115] * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3115&extend=no NGC 3115] apud ''NASA/IPAC Extragalactic Database'' {{astro-stipula}} [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|3115]] [[Categoria:Sextans (constellatio)]] 3iz7dupq0wb278hoexjhef2bpgvuov5 0 227191 3997757 3271274 2026-10-29T12:33:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997757 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:A pulsating stellar relic.jpg|thumb|NGC 2452]] '''NGC 2452''' est [[nebula planetaria]] in constellatione [[Puppis (constellatio)|Puppis]]. Nebula ab [[Ioannes Herschel|Ioanne Herschel]] anno [[1847]] inventa est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|07|47|26.27|-|27|20|06.6}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+2452 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20150425075437/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_2452 NGC 2452] {{astro-stipula}} [[Categoria:Puppis (constellatio)]] [[Categoria:Nebulae planetariae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|2452]] cx9q6mvjsdsfhk9w9z8fnmsezow50vo 0 227192 3997754 3271273 2026-10-29T12:28:41Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997754 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 2440 by HST.jpg|thumb|NGC 2440]] '''NGC 2440''' est [[nebula planetaria]] in constellatione [[Puppis (constellatio)|Puppis]]. Nebula a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1790]] inventa est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|07|41|55.36|-|18|12|30.5}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+2440 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304191356/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_2440 NGC 2440] {{astro-stipula}} [[Categoria:Puppis (constellatio)]] [[Categoria:Nebulae planetariae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|2440]] liw7m78vg35ja0wsxv4mg1v5b6yy27g 0 227193 3997753 3271272 2026-10-29T12:27:01Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997753 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:N2438s-crop.jpg|thumb|NGC 2438]] '''NGC 2438''' est [[nebula planetaria]] in constellatione [[Puppis (constellatio)|Puppis]]. Nebula a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1786]] inventa est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|07|41|50.6|-|14|44|05|3000}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+2438 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304190648/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_2438 NGC 2438] {{astro-stipula}} [[Categoria:Puppis (constellatio)]] [[Categoria:Nebulae planetariae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|2438]] grtbux4jbga0w3rguj78tiow7hva0cz 0 227194 3997758 3271275 2026-10-29T12:35:12Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997758 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 2818 by the Hubble Space Telescope.jpg|thumb|NGC 2818.]] '''NGC 2818''' est [[nebula planetaria]] in [[constellatio]]ne [[Pyxis (constellatio)|Pyxide]] visa, ab [[Iacobus Dunlop|Iacobo Dunlop]] anno [[1827]] inventa. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|09|16|06.1|-|36|37|37.0}} * [https://web.archive.org/web/20160304191907/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_2818 NGC 2818] * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+2818 SEDS] {{astro-stipula}} [[Categoria:Nebulae planetariae]] [[Categoria:Pyxis (constellatio)]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|2818]] byqy2f9rlvkcci9y3io2v7t8s5i5oj5 0 227195 3997773 3271280 2026-10-29T12:54:42Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997773 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 5979.jpg|thumb|NGC 5979]] '''NGC 5979''' est [[nebula planetaria]] in constellatione [[Triangulum Australe (constellatio)|Triangulo Australi]]. Nebula ab [[Ioannes Herschel|Ioanne Herschel]] anno [[1835]] inventa est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|15|47|41.16|-|61|13|05.6}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+5979 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304192222/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_5979 NGC 5979] {{astro-stipula}} [[Categoria:Triangulum Australe (constellatio)]] [[Categoria:Nebulae planetariae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|5979]] 3cdfbhtls9ur849gkv682xzbv99mw6t 0 227196 3997749 3271313 2026-10-29T12:22:00Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997749 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC1514 Zoom.jpg|thumb|NGC 1514]] '''NGC 1514''' est [[nebula planetaria]] in constellatione [[Taurus (constellatio)|Tauro]]. Nebula a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1790]] inventa est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+1514 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20170902234150/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_1514 NGC 1514] {{Caelum|04|09|16.984|+|30|46|33.47|600}} {{astro-stipula}} [[Categoria:Taurus (constellatio)]] [[Categoria:Nebulae planetariae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|1514]] 7vmoe28fbey1h0rj0xbhwgjtk2eokrh 0 227200 3997770 3271662 2026-10-29T12:51:27Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997770 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ngc40.jpg|thumb|NGC 40]] '''NGC 40''', alias '''Caldwell 2''', [[magnitudo apparens|magnitudine apparente]] fere 10.7, a systemate stellari nostro fere 3&nbsp;500 [[annus luce mensus|annis luce mensis]] distante, est [[nebula planetaria]] in constellatione [[Cepheus (constellatio)|Cepheo]]. Nebula a [[Gulielmus Herschel|Gulielmo Herschel]] anno [[1787]] inventa est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+40 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20141109032226/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_40 NGC 40] {{Caelum|00|13|01|+|72|31|19|3500}} {{astro-stipula}} [[Categoria:Cepheus (constellatio)|NGC 0040]] [[Categoria:Nebulae planetariae|NGC 0040]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|0040]] guw7wu2dokdss5s4e7swy7rrap14z0q 0 227438 3997752 3271663 2026-10-29T12:25:20Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997752 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 188.jpg|thumb|300px|NGC 188]] '''NGC 188''' alias '''Caldwell 1''', [[magnitudo apparens|magnitudine apparente]] 10, a systemate stellari nostro 5&nbsp;400 [[annus luce mensus|annis luce mensis]] distante, est [[cumulus stellarum apertus]] in constellatione [[Cepheus (constellatio)|Cepheo]]. Cumulus ab [[Ioannes Herschel|Ioanne Herschel]] anno [[1831]] inventus est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} * [http://messier.seds.org/xtra/ngc/n0188.html SEDS] * [https://web.archive.org/web/20170119125643/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_188 NGC 188] {{Caelum|00|48|26|+|85|15|18|6677}} {{astro-stipula}} [[Categoria:Greges stellarum]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|0188]] [[Categoria:Cepheus (constellatio)]] cpcno2tbwhp372g61f2gipc4nv6g7uz 0 227443 3997755 3271650 2026-10-29T12:30:17Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997755 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:A curious supernova in NGC 2441.jpg|thumb|300px|[[Supernova]] intra galaxiam NGC 2441 observata]] '''NGC 2441''' est [[galaxias]] spiralis in constellatione [[Camelopardalis (constellatio)|Camelopardale]]. Galaxias a [[Gulielmus Tempel|Gulielmo Tempel]] anno [[1882]] inventus est. == Nexus externi == {{SIMBAD}} * [https://web.archive.org/web/20211203092148/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_2441 NGC 2441] {{Caelum|07|51|54.772|+|73|00|56.42}} {{astro-stipula}} [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|2441]] [[Categoria:Camelopardalis (constellatio)]] 0oa8gqw4qkhqvl2779cm06q0uggmp6o 0 227444 3997756 3271282 2026-10-29T12:31:55Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997756 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ngc2442 potw.jpg|thumb|300px|NGC 2442]] '''NGC 2442''', Latine "Sigmoides Volantis" nuncupandus,<ref>[[Gerardus Bodifee|G. Bodifee]], [[Michael Berger|M. Berger]], ''[[Catalogue of One Thousand Named Galaxies]]'' [http://www.bodifee.be/acms/acmsdata/document/9/184_CNG%20catalogue.pdf recensio brevis]</ref> est [[galaxias]] in constellatione [[Volans (constellatio)|Volante]]. Galaxias ab [[Ioannes Herschel|Ioanne Herschel]] anno [[1834]] inventus est. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{SIMBAD}} {{Caelum|07|36|23.90|-|69|31|47.0}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+2442 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304191638/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_2442 NGC 2442] {{astro-stipula}} [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|2442]] [[Categoria:Volans (constellatio)]] kvgtaq92ms9cjpgexzigxe2dcf7yznp 0 227544 3997750 3271244 2026-10-29T12:23:39Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997750 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:NGC 1808 HST 9788 06 ACS 06872 01 wfpc R658N G B814.png|thumb|300px|NGC 1808]] '''NGC 1808''', Latine "Circumvallatus Columbae" nuncupandus,<ref>[[Gerardus Bodifee|G. Bodifee]], [[Michael Berger|M. Berger]], ''[[Catalogue of One Thousand Named Galaxies]]'' [http://www.bodifee.be/acms/acmsdata/document/9/184_CNG%20catalogue.pdf recensio brevis]</ref> est [[galaxias]] spiralis in constellatione [[Columba (constellatio)|Columba]]. Galaxias ab [[Iacobus Dunlop|Iacobo Dunlop]] anno [[1826]] inventus est. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{Caelum|05|07|42.3|-|37|30|46.2}} {{SIMBAD}} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC+1808 SEDS] * [https://web.archive.org/web/20160304192221/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_1808 NGC 1808] {{astro-stipula}} [[Categoria:Galaxiae]] [[Categoria:Res astronomicae nominibus NGC agnitae|1808]] [[Categoria:Columba (constellatio)]] ts8z4gndt7fuzq2u0lx9cm5uf7pvyis 0 230044 3997851 3876035 2026-10-29T15:21:59Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997851 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Iconamadonnadelpilerio.jpg|right|thumb|280px|Nostra Domina Pilerii.]] '''Nostra Domina Pilerii''' est [[imago]] [[Virgo Maria|Virginis Mariae]] in crypta<ref>[https://web.archive.org/web/20150203004049/http://www.cattedraledicosenza.it/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=55 La Madonna del Pilerio]</ref> [[cathedralis]] [[Cosentia]]e venerata. Quae imago anno [[1607]] [[urbs|urbem]] a [[pestis|peste]] liberavisse habetur. Eius dies festus die [[12 Februarii]] est.<ref>[https://web.archive.org/web/20150203010601/http://www.quicosenza.it/le-notizie-dell-area-urbana-di-cosenza/12788-madonna-del-pilerio-la-vergine-che-salvo-cosenza-da-peste-e-terremoto#.VNACds48d6M Madonna del Pilerio, la vergine che salvò Cosenza da peste e terremoto].</ref> [[Nomen proprium|Nomen]] ''Pilerii'' a ''pilos'' ('pileus') vel ''puleròs'' ('custos') [[vocabulum|vocabulo]] [[lingua Graeca|Graeco]], deducitur; igitur 'Nostra Domina Pilerii' Patrona ''Pilei'' vel ''Custodiae'' est.<ref>[https://web.archive.org/web/20150203021332/http://www.webdiocesi.chiesacattolica.it/cci_new/s2magazine/index1.jsp?idPagina=3012 LA CATTEDRALE La Madonna del Pilerio].</ref> ==Notae== <references/> == Nexus externi== *[http://www.pianetacalabria.com/dicola/Fototeca/arte/opera5.htm Pagina Nostra Domina Pilerii in Pianeta Calabria] [[Categoria:1607]] [[Categoria:Consentia]] [[Categoria:Maria (mater Iesu)]] [[Categoria:Archidioecesis Cosentina-Bisinianensis]] 43k9hhbkelcz0ughezp2qu5xmgxlc9t 0 238747 3997964 3992301 2026-10-29T23:38:46Z Cyprianus Marcus 66550 3997964 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Nordenham_Fußgängerzone_(01).JPG|thumb|left|Centrum Nordenhamiae urbis.]] '''Nordenhamia'''<ref name="-ham">Germanica toponyma cum terminatione ''-ham'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-hamia-ae" aut "hamium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ham''' : -''hamia,'' -''hamium'' (...)".</ref> seu '''Nordenhamium'''<ref name="-ham"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Nordenham'') est commune sui iuris et [[urbs]] [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] ad [[Visurgis|Visurgim]] flumen situm et commune maximum [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circuli Paludis Visurgensi]]. Ad Nordenhamiam urbem vici 35 [[Abbehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Abbehausen''), [[Agger Schockumensis]]<ref name="Deich"/><ref name="Schockumensis">Theodiscum gentilicium praefixum et adiectivum ''Schockumer(-)'' Latino gentilicio "Schockumensis-e" vertitur, quod ad [[Schockum]] (Theodisce ''Schockume'') refertur.</ref> (Theodisce ''Schockumerdeich''), [[Agger Superior (Nordenhamia)|Agger Superior]]<ref name="Deich"/><ref name="Ober"/> (Theodisce ''Oberdeich''), [[Agger Superior Esmundeshemensis]]<ref name="Deich"/><ref name="Ober">Theodiscum praefixum ''Ober-'' Latino adiectivo "superior-ius" vertitur. V.gr. Cf. [[Austria Superior|Austriam Superiorem]].</ref><ref name="Esmundeshemensis"/> (Theodisce ''Esenshammer Oberdeich''), [[Arena Blexensis]]<ref name="Arena">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Sand?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum et vocabulum ''(-)Sand(e)'' Latino vocabulo "arena-ae" f.] vertitur.</ref><ref name="Blexensis">Theodiscum gentilicium praefixum et adiectivum ''Blexer(-)'' Latino gentilicio "Blexensis-e" vertitur, quod ad [[Blexa]]m (Theodisce ''Blexen'') refertur.</ref> (Theodisce ''Blexersande''), [[Arena Moorseensis]]<ref name="Arena"/><ref name="Moorseensis">Theodiscum gentilicium praefixum et adiectivum ''Moorseer(-)'' Latino gentilicio "Moorseensis-e" vertitur.</ref> (Theodisce ''Moorseersand''), [[Athenae (Nordenhamia)|Athenae]]<ref name="Atens">Vide [https://agocd.com/wp-content/uploads/2019/04/MONASTICON-S-FINALrid.pdf?utm ''MONASTICON''], ubi dicitur "(...) Athenae,.................. Atens (German.) (...)".</ref> (Theodisce ''Atens''), [[Blexa]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Blexen''), [[Blexerwurp]] (Theodisce ''Blexerwurp''), [[Butterburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Butterburg''), [[Campus Athensiensis]]<ref name="Campus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Feld?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-feld'' Latino vocabulo "campus-i" vertitur].</ref><ref name="Athensiensis">Theodiscum gentilicium praefixum ''Atenser'' Latino gentilicio "Athensiensis-e" vertitur, quod ad [[Athenae (Nordenhamia)|Athenas]] (Theodisce ''Atens'') refertur. Latino de gentilicio, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showFondsDetails?fondsId=2987 ''arcinsys''], ubi dicitur "(...) "Sigillum Prioris Conventus Athensiensis" (...)"; et Latino de toponymo, vide [https://agocd.com/wp-content/uploads/2019/04/MONASTICON-S-FINALrid.pdf?utm ''MONASTICON''], ubi dicitur "(...) Athenae,.................. Atens (German.) (...)".</ref> (Theodisce ''Atenserfeld''), [[Certenze]]<ref name="Certenze">Woebcken, C. (1961). ''Jeverland. Gewesenes und Gebliebenes (Heft 8 der Mitteilungen des Jeverländischen Altertums- und Heimatvereins)'', p. 127. [[Gevera]]e.</ref> (Theodisce ''Tettens''), [[Claustrum (Nordenhamia)|Claustrum]]<ref name="Claustrum">Theodiscum vocabulum e Latino "claustrum-i" ortum est. Qua de etymologia, vide [https://de.wiktionary.org/wiki/Kloster ''Victionarium Theodiscum''], ubi dicitur "(...) vulgärlateinische ''clostrum'' entstammt wiederum dem Kirchenlateinischen ''claustrum'' (...)".</ref> (Theodisce ''Kloster''), [[Cornu Abbehusanum]]<ref name="Cornu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum aut vocabulum ''(-)Hörn(e)'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref><ref name="Abbehusanus"/> (Theodisce ''Abbehauser Hörne''), [[Einswarda]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Einswarden''), [[Ellwurda]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Ellwürden''), [[Enjebuhr]] (Theodisce ''Enjebuhr''), [[Esmundeshemium]]<ref name="-hemiumEsmundeshem">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Esmundeshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide [https://www.hansischergeschichtsverein.de/file/hub1_hq.pdf?utm ''Hansisches Urkundenbuch''], ubi dicitur "(...) Everardus de Esmundeshem (...)".</ref> (Theodisce ''Esenshamm''), [[Exclusa Magna (Nordenhamia)|Exclusa Magna]]<ref name="exclusa>Vocabulum et suffixum [[lingua Saxonica|Saxonicum]] ''(-)Siel'' Theodisco vocabulum ''Schleuse'' respondet, ut iam Adelungus in ''Grammatisch-kritischem Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart'' s. v. ''Schleuse'' testatur: "Im Niederdeutschen wird eine Schleuse ... ein Siel ... [vocatur]"; ipsum autem Theodiscum ''Schleuse'' Latine "exclusa, -ae" f. redditur, nam Adelungus ibidem ''Schleuse'' inter mediae Latinitatis vocabula "exclusa", "inclusura", "conclusio", "sclusa", "clusa" refert, et ''Lexicon Latinum Hodiernum'' quoque ''Schleuse'' = "exclusa, -ae" f. tradit.</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß(en)-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> (Theodisce ''Großensiel''), [[Grebswarda]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Grebswarden''), [[Groda Abbehusana]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Abbehusanus">Theodiscum gentilicium praefixum et adiectivum ''Abbehauser(-)'' Latino gentilicio "Abbehusanus-a-um" vertitur, quod ad [[Abbehusa]]m refertur.</ref> (Theodisce ''Abbehauser Groden'' seu ''Abbehausergroden''), [[Groda Esmundeshemensis]]<ref name="-a"/><ref name="Esmundeshemensis"/> (Theodisce ''Esenshammergroden''), [[Heeringa]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Heering''), [[Hofa (Nordenhamia)|Hofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> (Theodisce ''Hoffe''), [[Hoventhorpe]]<ref name="Hansisches Urkundenbuch">Vide [https://www.hansischergeschichtsverein.de/file/hub1_hq.pdf?utm ''Hansisches Urkundenbuch''], ubi dicitur "(...) Boyco de Hoventhorpe (...)".</ref> (Theodisce ''Havendorf''), [[Hutta Friderici Augusti]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Friderici">[https://es.numista.com/L245416 Theodiscum praefixum ''Friedrich-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Friderici" vertitur].</ref><ref name="Augusti">[https://de.wiktionary.org/wiki/August Theodiscum interfixum ''August-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Augusti" vertitur].</ref> (Theodisce ''Friedrich-August-Hütte''), [[Phiesewarda]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Phiesewarden''), [[Pratum Abbehusanum]]<ref name="Wisch">[[Lingua Saxonica|Saxonicum]] suffixum [https://plattmakers.de/de/1280/Wisch ''-wisch'' ad Theodiscum vocabulum ''Wiese''] respondet quod [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Wiese?wb=gross&nr=1 Latino vocabulo "pratum-i"] vertitur.</ref><ref name="Abbehusanus"/> (Theodisce ''Abbehauserwisch''), [[Rahda]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Rahden''), [[Sarva (Nordenhamia)|Sarva]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> (Theodisce ''Sarve''), [[Schweewarda]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Schweewarden''), [[Schuttinga]]<ref name="-inga"/> (Theodisce ''Schütting''), [[Treuenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Treuenfeld''), [[Vetus Agger Esmundeshemensis]]<ref name="Vetus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/alt?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Alt(en)-'' Latino adiectivo "vetus veteris" (f.)] vertitur.</ref><ref name="Deich">[https://de.langenscheidt.com/deutsch-latein/deich2 Theodiscum toponymicum suffixum et vocabulum ''-Deich''] Latino vocabulo [[Agger (opus terrestre)|"agger aggeris" m.]] vertitur.</ref><ref name="Esmundeshemensis">Theodiscum gentilicium adiectivum aut praefixum ''Esenshammer(-)'' Latino gentilicio "Esmundeshemensis-e" vertitur, quod ad [[Esmundeshemium]] (Theodisce ''Esenshamm'') refertur.</ref> (Theodisce ''Esenshammer Altendeich''), [[Via Bultensis]]<ref name="Via">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Weg?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-weg'' Latino nomine "via-ae" (f.)] vertitur.</ref><ref name="Bulter-">Theodiscum gentilicium praefixum ''Bulter-'' Latino gentilicio "Bultensis-e" vertitur.</ref> (Theodisce ''Bulterweg''), [[Volkers]] (Theodisce ''Volkers'') necnon insulae [[Langlutia Prima]]<ref name="-a"/><ref name="I">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/primus?wb=gross&nr=3 Theodiscum ordinale ''I'' Latino "primus-a-um"] vertitur.</ref> (Theodisce ''Langlütjen I'') et [[Langlutia Secunda]]<ref name="-a"/><ref name="II">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/secundus?wb=gross&nr=2 Theodiscum ordinale ''II'' Latino "secundus-a-um"] vertitur.</ref> (Theodisce ''Langlütjen II'') pertinent. == Historia == Vicus Blexa<ref name="-a"/> (Theodisce ''Blexen'') ab anno [[1933]] ad Nordenhamiam pertinens vetustissumus omnis regionis est, nam [[Willehadus]] episcopus [[Brema]]e hic die [[8 Novembris]] [[789]] mortuus est. Anno [[1063]] [[Henricus IV (imperator)|Henricus IV]] imperator paludem ad ripam laevam [[Visurgis]] archiepiscopo [[Brema]]e tradidit, qui hic colonos Nederlandicos collocavit. Qui "Stedingi" nominati postea libertatem suam defendentes a Gerhardo II archiepiscopo anno [[1234]] ut haeretici victi sunt. Ab anno [[1523]] a comitibus, ab anno [[1815]] a [[Ducatus Oldenburgensis|Ducibus Magnis Oldenburgensibus]] recta est. Saeculo 19 hic portus institutus est, per quem boves in Britanniam exportati sunt. Postea et petroleum et frumentum importata sunt. Anno [[1908]] Nordenhamia condita est et urbis minoris ius accepit. Anno [[1918]] Oldenburgum res publica facta est. Anno [[1933]] pars [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circuli Paludis Visurgensi]] facta est et Blexa cum Nordenhamia coniuncta est. Ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem pertinet. Anno [[1974]] vicus [[Abbehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Abbehausen'') et pars maior communis [[Esmundeshemium|Esmundeshemii]]<ref name="-hemiumEsmundeshem">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Esmundeshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide [https://www.hansischergeschichtsverein.de/file/hub1_hq.pdf?utm ''Hansisches Urkundenbuch''], ubi dicitur "(...) Everardus de Esmundeshem (...)".</ref> (Theodisce ''Esenshamm'') cum Nordenhamia coniuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Nordenham|Nordenhamiam}} * [http://www.nordenham.de/ www.nordenham.de Pagina officialis] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita 1908]] trkpw8ff7pi9jptn4fhzra0u0jjvm1g 0 246170 3997958 3995684 2026-10-29T22:29:54Z Cyprianus Marcus 66550 3997958 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LER.svg|300px|right|Communia in circulo Lerensi]] '''Circulus Lerensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Lerensis" -Theodisce ''Landkreis Leer'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Lerensis-e" ad [[Leri|Leros]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Leer''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lier''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et deinde ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Leri]] est. == Historia == Ager circuli ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus et anno [[1932]] circulo dissoluto Weener auctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Lerensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Borkna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'') urbs (5175 incolae) * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'') (7566) * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'') (3597) * [[Leri]] (33.891, caput circuli) * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'') (sedes administrationis [[Palus Warsingana]]<ref name="Palus Warsingana">Theodiscum anthroponymicum praefixum casu genetivo ''Warsings-'' Latino adiectivo "Warsinganus-a-um" et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> -Theodisce ''Warsingsfehn''-, 22.667) * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium interfixum ''-rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'') (10.750) * [[Rhauderfehn]] (sedes: Westrhauderfehn, 17.162) * [[Uplengen]] (sedes: Remels, 11.503) * [[Weener]], oppidum (15.430) * [[Westoverledingen]] (sedes: Ihrhove, 20.036) * [[Hasla (commune generale)|Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') commune generale (10.595) ** [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'') (700) ** [[Firrel]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'') (816) ** [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') (sedes administrationis, 4520) ** [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'') (2260) ** [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn">Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'') (1594) ** [[Schwerinsdorf]] (705) * [[Iummium (commune generale)|Iummium]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jümme'') commune generale (6420) ** [[Filsum]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'') sedes administraionis (2094) ** [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'') (1653) ** [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'') oppidum (2673) * Ager ad commune non pertinens: ** [[Lütje Hörn]] insula inhabitata ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Leer|circulum Lerensem}} [http://www.landkreis-leer.de Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Lerensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] [[Categoria:Frisia orientalis]] klm8h1gkdmczgk6pd30t5wugkb2lpu5 3997959 3997958 2026-10-29T22:31:31Z Cyprianus Marcus 66550 3997959 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LER.svg|300px|right|Communia in circulo Lerensi]] '''Circulus Lerensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Lerensis" -Theodisce ''Landkreis Leer'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Lerensis-e" ad [[Leri|Leros]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Leer''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lier''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et deinde ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Leri]] est. == Historia == Ager circuli ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus et anno [[1932]] circulo dissoluto Weener auctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Lerensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Borkna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'') urbs (5175 incolae) * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'') (7566) * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'') (3597) * [[Leri]] (33.891, caput circuli) * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'') (sedes administrationis [[Palus Warsingana]]<ref name="Palus Warsingana">Theodiscum anthroponymicum praefixum casu genetivo ''Warsings-'' Latino adiectivo "Warsinganus-a-um" et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> -Theodisce ''Warsingsfehn''-, 22.667) * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium interfixum ''-rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn palus">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'') (10.750) * [[Rhauderfehn]] (sedes: Westrhauderfehn, 17.162) * [[Uplengen]] (sedes: Remels, 11.503) * [[Weener]], oppidum (15.430) * [[Westoverledingen]] (sedes: Ihrhove, 20.036) * [[Hasla (commune generale)|Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') commune generale (10.595) ** [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'') (700) ** [[Firrel]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'') (816) ** [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') (sedes administrationis, 4520) ** [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'') (2260) ** [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn">Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'') (1594) ** [[Schwerinsdorf]] (705) * [[Iummium (commune generale)|Iummium]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jümme'') commune generale (6420) ** [[Filsum]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'') sedes administraionis (2094) ** [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'') (1653) ** [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'') oppidum (2673) * Ager ad commune non pertinens: ** [[Lütje Hörn]] insula inhabitata ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Leer|circulum Lerensem}} [http://www.landkreis-leer.de Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Lerensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] [[Categoria:Frisia orientalis]] gjuzp1ddterzbdhdesu5fn1t7vuing8 3997972 3997959 2026-10-30T00:16:58Z Cyprianus Marcus 66550 3997972 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LER.svg|300px|right|Communia in circulo Lerensi]] '''Circulus Lerensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Lerensis" -Theodisce ''Landkreis Leer'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Lerensis-e" ad [[Leri|Leros]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Leer''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lier''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et deinde ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Leri]] est. == Historia == Ager circuli ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus et anno [[1932]] circulo dissoluto Weener auctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Lerensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Borkna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'') urbs (5175 incolae) * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'') (7566) * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'') (3597) * [[Leri]] (33.891, caput circuli) * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'') (sedes administrationis [[Palus Warsingana]]<ref name="Palus Warsingana">Theodiscum anthroponymicum praefixum casu genetivo ''Warsings-'' Latino adiectivo "Warsinganus-a-um" et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> -Theodisce ''Warsingsfehn''-, 22.667) * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium interfixum ''-rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn palus">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'') (10.750) * [[Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen''), sedes [[Palus Rhaudensis Occidentalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Occidentalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/occidentalis?wb=gross&nr=5 Theodiscum praefixum ''West-'' Latino adiectivo "occidentalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Westrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wäästrauderfeen''; [[Saxonice]] ''Westerfehn''), (17.162) * [[Uplengen]] (sedes: Remels, 11.503) * [[Weener]], oppidum (15.430) * [[Westoverledingen]] (sedes: Ihrhove, 20.036) * [[Hasla (commune generale)|Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') commune generale (10.595) ** [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'') (700) ** [[Firrel]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'') (816) ** [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') (sedes administrationis, 4520) ** [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'') (2260) ** [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn">Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'') (1594) ** [[Schwerinsdorf]] (705) * [[Iummium (commune generale)|Iummium]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jümme'') commune generale (6420) ** [[Filsum]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'') sedes administraionis (2094) ** [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'') (1653) ** [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'') oppidum (2673) * Ager ad commune non pertinens: ** [[Lütje Hörn]] insula inhabitata ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Leer|circulum Lerensem}} [http://www.landkreis-leer.de Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Lerensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] [[Categoria:Frisia orientalis]] q5imlqabakj38izmct3p96njl50fvmz 3997973 3997972 2026-10-30T00:20:25Z Cyprianus Marcus 66550 3997973 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LER.svg|300px|right|Communia in circulo Lerensi]] '''Circulus Lerensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Lerensis" -Theodisce ''Landkreis Leer'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Lerensis-e" ad [[Leri|Leros]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Leer''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lier''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et deinde ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Leri]] est. == Historia == Ager circuli ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus et anno [[1932]] circulo dissoluto Weener auctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Lerensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Borkna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'') urbs (5175 incolae) * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'') (7566) * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'') (3597) * [[Leri]] (33.891, caput circuli) * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'') (sedes administrationis [[Palus Warsingana]]<ref name="Palus Warsingana">Theodiscum anthroponymicum praefixum casu genetivo ''Warsings-'' Latino adiectivo "Warsinganus-a-um" et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> -Theodisce ''Warsingsfehn''-, 22.667) * [[Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen''), sedes [[Palus Rhaudensis Occidentalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn palus"/><ref name="Occidentalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/occidentalis?wb=gross&nr=5 Theodiscum praefixum ''West-'' Latino adiectivo "occidentalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Westrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wäästrauderfeen''; [[Saxonice]] ''Westerfehn''), (17.162) * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium interfixum ''-rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn palus"/><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'') (10.750) * [[Uplengen]] (sedes: Remels, 11.503) * [[Weener]], oppidum (15.430) * [[Westoverledingen]] (sedes: Ihrhove, 20.036) * [[Hasla (commune generale)|Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') commune generale (10.595) ** [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'') (700) ** [[Firrel]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'') (816) ** [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') (sedes administrationis, 4520) ** [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'') (2260) ** [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn palus"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'') (1594) ** [[Schwerinsdorf]] (705) * [[Iummium (commune generale)|Iummium]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jümme'') commune generale (6420) ** [[Filsum]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'') sedes administraionis (2094) ** [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'') (1653) ** [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'') oppidum (2673) * Ager ad commune non pertinens: ** [[Lütje Hörn]] insula inhabitata ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Leer|circulum Lerensem}} [http://www.landkreis-leer.de Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Lerensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] [[Categoria:Frisia orientalis]] 33wkslja7y2r9bqja4a7founzl64fsb 3997974 3997973 2026-10-30T00:23:18Z Cyprianus Marcus 66550 3997974 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LER.svg|300px|right|Communia in circulo Lerensi]] '''Circulus Lerensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Lerensis" -Theodisce ''Landkreis Leer'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Lerensis-e" ad [[Leri|Leros]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Leer''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lier''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et deinde ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Leri]] est. == Historia == Ager circuli ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus et anno [[1932]] circulo dissoluto Weener auctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Lerensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Borkna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'') urbs (5175 incolae) * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'') (7566) * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'') (3597) * [[Leri]] (33.891, caput circuli) * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'') (sedes administrationis [[Palus Warsingana]]<ref name="Palus Warsingana">Theodiscum anthroponymicum praefixum casu genetivo ''Warsings-'' Latino adiectivo "Warsinganus-a-um" et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> -Theodisce ''Warsingsfehn''-, 22.667) * [[Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen''), sedes [[Palus Rhaudensis Occidentalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn palus"/><ref name="Occidentalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/occidentalis?wb=gross&nr=5 Theodiscum praefixum ''West-'' Latino adiectivo "occidentalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Westrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wäästrauderfeen''; [[Saxonice]] ''Westerfehn''), (17.162) * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn palus"/><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'') (10.750) * [[Uplengen]] (sedes: Remels, 11.503) * [[Weener]], oppidum (15.430) * [[Westoverledingen]] (sedes: Ihrhove, 20.036) * [[Hasla (commune generale)|Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') commune generale (10.595) ** [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'') (700) ** [[Firrel]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'') (816) ** [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') (sedes administrationis, 4520) ** [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'') (2260) ** [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn palus"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'') (1594) ** [[Schwerinsdorf]] (705) * [[Iummium (commune generale)|Iummium]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jümme'') commune generale (6420) ** [[Filsum]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'') sedes administraionis (2094) ** [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'') (1653) ** [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'') oppidum (2673) * Ager ad commune non pertinens: ** [[Lütje Hörn]] insula inhabitata ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Leer|circulum Lerensem}} [http://www.landkreis-leer.de Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Lerensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] [[Categoria:Frisia orientalis]] g0ks5cynzb1he3hk8wyjxw81xiue4dd 3997975 3997974 2026-10-30T00:24:41Z Cyprianus Marcus 66550 3997975 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LER.svg|300px|right|Communia in circulo Lerensi]] '''Circulus Lerensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Lerensis" -Theodisce ''Landkreis Leer'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Lerensis-e" ad [[Leri|Leros]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Leer''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lier''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et deinde ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Leri]] est. == Historia == Ager circuli ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus et anno [[1932]] circulo dissoluto Weener auctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Lerensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Borkna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'') urbs (5175 incolae) * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'') (7566) * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'') (3597) * [[Leri]] (33.891, caput circuli) * [[Moormerlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Moormerland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Moormerlound'') (sedes administrationis [[Palus Warsingana]]<ref name="Palus Warsingana">Theodiscum anthroponymicum praefixum casu genetivo ''Warsings-'' Latino adiectivo "Warsinganus-a-um" et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> -Theodisce ''Warsingsfehn''-, 22.667) * [[Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen''), sedes [[Palus Rhaudensis Occidentalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Occidentalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/occidentalis?wb=gross&nr=5 Theodiscum praefixum ''West-'' Latino adiectivo "occidentalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Westrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wäästrauderfeen''; [[Saxonice]] ''Westerfehn''), (17.162) * [[Palus Rhaudensis Orientalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Orientalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/orientalis?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Ost(er)-'' Latino adiectivo "orientalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ostrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aastrauderfeen''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Ōsterfēn'') (10.750) * [[Uplengen]] (sedes: Remels, 11.503) * [[Weener]], oppidum (15.430) * [[Westoverledingen]] (sedes: Ihrhove, 20.036) * [[Hasla (commune generale)|Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') commune generale (10.595) ** [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'') (700) ** [[Firrel]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'') (816) ** [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'') (sedes administrationis, 4520) ** [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'') (2260) ** [[Nova Palus Campensis]]<ref name="Neu">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Neu?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum aut praefixum ''Neu(-)'' Latino adiectivo "novus-a-um"] vertitur.</ref><ref name="campensis">Theodiscum interfixum ''-kamper-'' Latino gentilicio "campensis-e" vertitur, quod ad vocabulum "campus-i" (Theodisce ''Kamp'') refertur. Revera, [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum lexemate ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref><ref name="-fehn"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Neukamperfehn''; [[Saxonice]] ''Neeikamperfehn'') (1594) ** [[Schwerinsdorf]] (705) * [[Iummium (commune generale)|Iummium]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jümme'') commune generale (6420) ** [[Filsum]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'') sedes administraionis (2094) ** [[Nordtmor]]<ref name="Nordtmor">Hoc Latinum toponymum regressive derivatur Latino e gentilicio "Nordtmorensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/nortmoor/ ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Nordtmorensis: Hermannus Gueneranus'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Nortmoor'') (1653) ** [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'') oppidum (2673) * Ager ad commune non pertinens: ** [[Lütje Hörn]] insula inhabitata ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Leer|circulum Lerensem}} [http://www.landkreis-leer.de Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Lerensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] [[Categoria:Frisia orientalis]] qp800r86f9q1v35qd2a3075r02s1nee 0 247804 3997961 3505848 2026-10-29T22:36:19Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Rhauderfehn]] ad [[Palus Rhaudensis]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3505848 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:ChurchRhaude.jpg|thumb|left|Ecclesia in vico Rhaude]] [[Fasciculus:Rhaude_Windmühle.jpg|thumb|left|Molina Rhaude]] '''Rhauderfehn''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Lerensis|Circuli Lerensis]] est. Ad Rhauderfehn vici Backemoor, Holte, Burlage, Collinghorst, Klostermoor, Rhaude, Rhaudermoor, Schatteburg, Westrhauderfehn (hic est sedes administrationis) atque Langholt pertinent. == Historia == Anno 1250 vicus Backemoor primo in actis descriptum est<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=256&bid=405&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 rhauderfehn.de]</ref>. Tum regio pars [[Frisia orientalis|Frisiae Orientalis]] fuit. Annis [[1744]] - [[1806]] Rhauderfehn regio ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1769]] mercatores a rege [[Fridericus II (rex Borussiae)|Friderico II]] Borussiae impetraverunt, ut sibi palus magnum cederentur, quod seccarent. Hic fuit dies primus coloniae Rhauderfehn. Quae colonia ab anno 1806 deinde ad [[Nederlandia]]m, annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuit. Ab anno [[1815]] Rhauderfehn [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] traditum est, quod anno [[1866]] a Borussia occupatum est. Ab anno [[1885]] Rhauderfehn regio ad circulum Lerensem pertinet et ab anno [[1946]] vici regionis ad Saxoniam Inferiorem pertinent. Post [[Bellum mundanum secundum|Bellum Mundanum Secundum]] multi homines ex oriente Germaniae fugati in Rhauderfehn novam patriam invenerunt. Numerus incolarum ad plus quam decem milia tum crevit. Anno [[1973]] decem communia minora ad commune novum Rhauderfehn coniuncti sunt.<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=247&bid=383&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 Rhauderfehn.de]</ref>. == Nexus externi == {{CommuniaCat}} * [http://www.rhauderfehn.de Pagina officialis communis Rhauderfehn] == Notae == <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Frisia orientalis]] [[Categoria:Condita 1769]] rw5i8qkvknlv242yeriqeza0ti9w2l7 3997967 3997961 2026-10-30T00:08:30Z Cyprianus Marcus 66550 3997967 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:ChurchRhaude.jpg|thumb|left|Ecclesia in vico Rhauda.]] [[Fasciculus:Rhaude_Windmühle.jpg|thumb|left|Molina Rhaudae.]] '''Palus Rhaudensis'''<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen'') est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Lerensis|Circuli Lerensis]] est. Ad Paludem Rhaudensem etiam vici [[Backemoor]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Backemoor''; [[Saxonice]] ''Baakmoor''), [[Burlaga]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] ''Burlage''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Burloage''; [[Saxonice]] ''Burlaag''), [[Collinghorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Collinghorst''; [[Saxonice]] ''Cöllenhöst''), [[Holta (Palus Rhaudensis)|Holta]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holte''), [[Langholtum]]<ref name="Langholtum">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3153/Langholt.pdf?utm ''bibliothek.ostfriesischelandschaft.de''], ubi dicitur "(...) hominum vero sedes illic Langholto coenobio excepto (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langholt''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loangholt''), [[Palus Claustri]]<ref name="Claustrum">Theodiscum praefixum ''Kloster-'' e Latino "claustrum-i" ortum est. Qua de etymologia, vide [https://de.wiktionary.org/wiki/Kloster ''Victionarium Theodiscum''], ubi dicitur "(...) vulgärlateinische ''clostrum'' entstammt wiederum dem Kirchenlateinischen ''claustrum'' (...)".</ref><ref name="Moor">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur].</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Klostermoor''; [[Saxonice]] ''Kloostermoor''), [[Palus Rhaudensis (vicus)|Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="Moor"> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhaudermoor''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Raudermoor''), sedes administrationis [[Palus Rhaudensis Occidentalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Occidentalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/occidentalis?wb=gross&nr=5 Theodiscum praefixum ''West-'' Latino adiectivo "occidentalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Westrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wäästrauderfeen''; [[Saxonice]] ''Westerfehn'') [[Rhauda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] ''Rhaude''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Raude''; [[Saxonice]] ''Rhaud'') atque [[Schatteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Schatteburg''; [[Saxonice]] ''Schattbörg'') pertinent. == Historia == Anno 1250 vicus Backemoor primo in actis descriptus est<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=256&bid=405&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 rhauderfehn.de]</ref>. Tum regio pars [[Frisia orientalis|Frisiae Orientalis]] fuit. Annis [[1744]] - [[1806]] Paludis Rhaudensis regio ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1769]] mercatores a rege [[Fridericus II (rex Borussiae)|Friderico II]] Borussiae impetraverunt, ut sibi paludes magnae cederentur, quae siccarentur. Hic fuit dies primus coloniae Paludis Rhaudensis. Quae colonia ab anno 1806 deinde ad [[Nederlandia]]m, annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuit. Ab anno [[1815]] Palus Rhaudensis [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] tradita est, quod anno [[1866]] a Borussia occupatum est. Ab anno [[1885]] Paludis Rhaudensis regio ad circulum Lerensem pertinet et ab anno [[1946]] vici regionis ad Saxoniam Inferiorem pertinent. Post [[Bellum mundanum secundum|Bellum Mundanum Secundum]] multi homines ex oriente Germaniae fugati in Paludem Rhaudensem novam patriam invenerunt. Numerus incolarum ad plus quam decem milia tum crevit. Anno [[1973]] decem communia minora ad commune novum Paludem Rhaudensem coniuncti sunt.<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=247&bid=383&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 Rhauderfehn.de]</ref>. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Rhauderfehn|Paludem Rhaudensem}} * [http://www.rhauderfehn.de Pagina officialis communis Rhauderfehn] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Frisia orientalis]] [[Categoria:Condita 1769]] 7f6v5zpzqb0tdodzs24e4d5cybjuoz4 3997968 3997967 2026-10-30T00:11:25Z Cyprianus Marcus 66550 3997968 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:ChurchRhaude.jpg|thumb|left|Ecclesia in vico Rhauda.]] [[Fasciculus:Rhaude_Windmühle.jpg|thumb|left|Molina Rhaudae.]] '''Palus Rhaudensis'''<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen'') est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Lerensis|Circuli Lerensis]] est. Ad Paludem Rhaudensem etiam vici [[Backemoor]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Backemoor''; [[Saxonice]] ''Baakmoor''), [[Burlaga]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] ''Burlage''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Burloage''; [[Saxonice]] ''Burlaag''), [[Collinghorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Collinghorst''; [[Saxonice]] ''Cöllenhöst''), [[Holta (Palus Rhaudensis)|Holta]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holte''), [[Langholtum]]<ref name="Langholtum">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3153/Langholt.pdf?utm ''bibliothek.ostfriesischelandschaft.de''], ubi dicitur "(...) hominum vero sedes illic Langholto coenobio excepto (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langholt''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loangholt''), [[Palus Claustri]]<ref name="Claustrum">Theodiscum praefixum ''Kloster-'' e Latino "claustrum-i" ortum est. Qua de etymologia, vide [https://de.wiktionary.org/wiki/Kloster ''Victionarium Theodiscum''], ubi dicitur "(...) vulgärlateinische ''clostrum'' entstammt wiederum dem Kirchenlateinischen ''claustrum'' (...)".</ref><ref name="Moor">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur].</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Klostermoor''; [[Saxonice]] ''Kloostermoor''), [[Palus Rhaudensis (vicus)|Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="Moor"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhaudermoor''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Raudermoor''), sedes administrationis [[Palus Rhaudensis Occidentalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Occidentalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/occidentalis?wb=gross&nr=5 Theodiscum praefixum ''West-'' Latino adiectivo "occidentalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Westrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wäästrauderfeen''; [[Saxonice]] ''Westerfehn'') [[Rhauda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] ''Rhaude''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Raude''; [[Saxonice]] ''Rhaud'') atque [[Schatteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Schatteburg''; [[Saxonice]] ''Schattbörg'') pertinent. == Historia == Anno 1250 vicus Backemoor primo in actis descriptus est<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=256&bid=405&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 rhauderfehn.de]</ref>. Tum regio pars [[Frisia orientalis|Frisiae Orientalis]] fuit. Annis [[1744]] - [[1806]] Paludis Rhaudensis regio ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1769]] mercatores a rege [[Fridericus II (rex Borussiae)|Friderico II]] Borussiae impetraverunt, ut sibi paludes magnae cederentur, quae siccarentur. Hic fuit dies primus coloniae Paludis Rhaudensis. Quae colonia ab anno 1806 deinde ad [[Nederlandia]]m, annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuit. Ab anno [[1815]] Palus Rhaudensis [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] tradita est, quod anno [[1866]] a Borussia occupatum est. Ab anno [[1885]] Paludis Rhaudensis regio ad circulum Lerensem pertinet et ab anno [[1946]] vici regionis ad Saxoniam Inferiorem pertinent. Post [[Bellum mundanum secundum|Bellum Mundanum Secundum]] multi homines ex oriente Germaniae fugati in Paludem Rhaudensem novam patriam invenerunt. Numerus incolarum ad plus quam decem milia tum crevit. Anno [[1973]] decem communia minora ad commune novum Paludem Rhaudensem coniuncti sunt.<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=247&bid=383&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 Rhauderfehn.de]</ref>. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Rhauderfehn|Paludem Rhaudensem}} * [http://www.rhauderfehn.de Pagina officialis communis Rhauderfehn] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Frisia orientalis]] [[Categoria:Condita 1769]] n7x5rh7tjga1bmejtmu7qkhdy26u22m 3997971 3997968 2026-10-30T00:16:33Z Cyprianus Marcus 66550 3997971 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:ChurchRhaude.jpg|thumb|left|Ecclesia in vico Rhauda.]] [[Fasciculus:Rhaude_Windmühle.jpg|thumb|left|Molina Rhaudae.]] '''Palus Rhaudensis'''<ref name="-rhauder-">Theodiscum gentilicium praefixum aut interfixum ''(-)Rhauder-'' Latino gentilicio "Rhaudensis-e".</ref><ref name="-fehn">[https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rauderfeen'') est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Lerensis|Circuli Lerensis]] est. Ad Paludem Rhaudensem etiam vici [[Backemoor]] ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Backemoor''; [[Saxonice]] ''Baakmoor''), [[Burlaga]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] ''Burlage''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Burloage''; [[Saxonice]] ''Burlaag''), [[Collinghorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Collinghorst''; [[Saxonice]] ''Cöllenhöst''), [[Holta (Palus Rhaudensis)|Holta]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holte''), [[Langholtum]]<ref name="Langholtum">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3153/Langholt.pdf?utm ''bibliothek.ostfriesischelandschaft.de''], ubi dicitur "(...) hominum vero sedes illic Langholto coenobio excepto (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langholt''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loangholt''), [[Palus Claustri]]<ref name="Claustrum">Theodiscum praefixum ''Kloster-'' e Latino "claustrum-i" ortum est. Qua de etymologia, vide [https://de.wiktionary.org/wiki/Kloster ''Victionarium Theodiscum''], ubi dicitur "(...) vulgärlateinische ''clostrum'' entstammt wiederum dem Kirchenlateinischen ''claustrum'' (...)".</ref><ref name="Moor">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur].</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Klostermoor''; [[Saxonice]] ''Kloostermoor''), [[Palus Rhaudensis (vicus)|Palus Rhaudensis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="Moor"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Rhaudermoor''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Raudermoor''), sedes administrationis [[Palus Rhaudensis Occidentalis]]<ref name="-rhauder-"/><ref name="-fehn"/><ref name="Occidentalis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/occidentalis?wb=gross&nr=5 Theodiscum praefixum ''West-'' Latino adiectivo "occidentalis-e" vertitur.]</ref> ([[Theodisce]] ''Westrhauderfehn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wäästrauderfeen''; [[Saxonice]] ''Westerfehn''), [[Rhauda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] ''Rhaude''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Raude''; [[Saxonice]] ''Rhaud'') atque [[Schatteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Schatteburg''; [[Saxonice]] ''Schattbörg'') pertinent. == Historia == Anno 1250 vicus Backemoor primo in actis descriptus est<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=256&bid=405&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 rhauderfehn.de]</ref>. Tum regio pars [[Frisia orientalis|Frisiae Orientalis]] fuit. Annis [[1744]] - [[1806]] Paludis Rhaudensis regio ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1769]] mercatores a rege [[Fridericus II (rex Borussiae)|Friderico II]] Borussiae impetraverunt, ut sibi paludes magnae cederentur, quae siccarentur. Hic fuit dies primus coloniae Paludis Rhaudensis. Quae colonia ab anno 1806 deinde ad [[Nederlandia]]m, annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuit. Ab anno [[1815]] Palus Rhaudensis [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] tradita est, quod anno [[1866]] a Borussia occupatum est. Ab anno [[1885]] Paludis Rhaudensis regio ad circulum Lerensem pertinet et ab anno [[1946]] vici regionis ad Saxoniam Inferiorem pertinent. Post [[Bellum mundanum secundum|Bellum Mundanum Secundum]] multi homines ex oriente Germaniae fugati in Paludem Rhaudensem novam patriam invenerunt. Numerus incolarum ad plus quam decem milia tum crevit. Anno [[1973]] decem communia minora ad commune novum Paludem Rhaudensem coniuncti sunt.<ref>[http://www.rhauderfehn.de/index.php?m=1&hid=247&bid=383&sid=u84d1ma2srok55vrc8a41roecj0ouc02 Rhauderfehn.de]</ref>. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Rhauderfehn|Paludem Rhaudensem}} * [http://www.rhauderfehn.de Pagina officialis communis Rhauderfehn] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Frisia orientalis]] [[Categoria:Condita 1769]] m5bqo10nh4viepe8oleizmgw1hh9pi7 0 247867 3997976 3505850 2026-10-30T00:26:07Z Cyprianus Marcus 66550 3997976 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Alter_Hafen_Weener.jpg|thumb|left|Portus vetus oppidi Weener]] [[Fasciculus:Weener_Fronehaus.jpg|thumb|left|domus tempore renascentiae exstructa]] '''Weener''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Lerensis|Circuli Lerensis]] est. Ad Weener partes Weener (6720 incolae), Möhlenwarf (1878), Tichelwarf (1712), Holthusen (1128), Stapelmoor (1116), Stapelmoorerheide (846), Diele (561), Holthuserheide (398), Weenermoor (367), Kirchborgum (280), Vellage (223), Dielerheide (187), Beschotenweg (181), Halte (134) atque St. Georgiwold (70) pertinent. == Historia == Anno [[951]] oppido Weener primo in actis descriptum est<ref>[http://www.weener.de/index.php?m=1&hid=321&bid=919&sid=duk88mnndvuvr59dtbadkgi4rmnfmemq www.weener.de]</ref>. Tum regio pars [[Frisia orientalis|Frisiae Orientalis]] fuit. Anno 1650 Weener circa trecentos incolas numerabat, Annis [[1744]] - [[1806]] Weener oppdum ad [[Borussia]]m pertinuit. Weener oppidum ab anno 1806 deinde ad [[Nederlandia]]m, annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuerunt. Ab anno [[1815]] Weener [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] traditum est, quod anno [[1866]] a Borussia occupatum est. Ab anno [[1885]] Weener caput novi circuli eiusdem nominis factum est. Anno [[1932]] autem ager circuli Weener cum circulo Lerensi coniunctus est. Ab anno [[1946]] Weener ad Saxoniam Inferiorem pertinent. Post [[Bellum mundanum secundum|Bellum Mundanum Secundum]] multi homines ex oriente Germaniae fugati in Weener novam patriam invenerunt. Anno [[1973]] vici supra dicti cum oppido Weener coniuncti sunt. == Nexus externi == {{CommuniaCat}} * [http://www.weener.de Pagina officialis communis Weener] == Notae == <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Frisia orientalis]] rypo6jdn0ptj24h2fblcamnkvj15hz6 0 258506 3998043 3997609 2026-10-30T10:45:55Z CommonsDelinker 1422 [[c:COM:CDC|automaton]]: Substituens [[File:DEU_Tiefenbach_(bei_Landshut)_COA.svg]] pro File:Gemeindewappen_Tiefenbach_Lkr._Landshut.svg. CommonsDelinker hanc rationem dedit: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of 3998043 wikitext text/x-wiki {{L}} {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Circulus Landishutensis''', vel '''Pagus Landishutensis''', in [[Provincia (Germania)|provincia]] [[Bavaria inferior]]e situs, [[Landishuta]]m [[urbs|urbem]] circumdat, [[caput (urbs)|caput]] sed non partem eius. Anno [[1972]], formam hodiernam accepit. Hic [[circulus]] est secundus quoad aream post circulum Passaviensem et confinis ad pagos Bavariae Inferioris Kelheim (in occidente), Boiodurum-Bogen, Dingolfing-Landau et Rottal-Aenum (in oriente), praeterea ad [[Palatinatus Superior|Palatinatum Superiorem]] in septentrionibus, et ad [[Bavaria Superior|Bavariam Superiorem]] in meridie et occidente. == Insigne == [[Insigne]] circuli monstrat in alto [[rhombus|rhombos]] [[Bavaria]]e et sub eis insigne comitum Prisonum (Theodisce ''Preysing'') ut exempli tot [[nobilis|nobilium]] sedum in rure dispersarum. == Natura terrestris == Ager huius circuli praeter [[vallis|valles]] fluminum (praecipue [[Isara (Bavaricus)|Isarae]] et [[Filsa]]e), quae [[Danuvius|Danuvium]] petunt, permultis [[collis|collibus]] conspersus est. Hi colles [[Aevum glain ciale|aevo glaciali]] orti sunt. Quorum altissimus (525 m supra mare) in meridie pagi invenitur. Ager circum Landishutam [[creta (minerale)|cretam]] lutumque figulare praebet, quo iam a temporibus antiquis ad fabricationem laterum posteaque etiam vasorum fictilium usi sunt. [[Fornax]] figularis e temporibus tardo-antiquitatis provinciae Romanae, prope Landishutam reperta, in museo artis tegulariae (theodisce ''Ziegel- und Kalkmuseum'') in viculo Flintsbach (nunc pars Fori Winzer) ostentatur. == Historia et cultura == Iam aetatibus [[Aetas lapidea|lapidea]], [[Aetas aënea|aënea]] et [[Aetas ferrea|ferrea]] in valle Isarae homines vivebant.<ref>Diercke Lexikon Deutschland (1988). Augustae Vindelicorum: Weltbild Verlag {{ling|Theodisce}}</ref> Aetate Romana sub imperatore [[Claudius (imperator)|Claudio]] haec regio pars provinciae [[Raetia]]e facta est.<ref>Christophorus Thoma: Hightech im Hügelland - Der Landkreis Landshut (2002). Landishutae: Circulus Landishutensis (editor)</ref>. Cum in parte ad sinistram Isarae iacente colonisatio praecipue in vicis facta sit, in parte ad dextram fluvii confiniente villae singulae dispersae dominantur. Toti terrae arces nobilium et ecclesiae Gothicae latericiae propriae sunt. == Communia circuli == Circulo Landishutensi sunt 35 communia, inter quae duae urbes et septem fora. {| class="wikitable sortable" style="float:left; margin-right:1em" |+ Urbes ! Urbs || Insigne || Area<br /><small>km²</small> || Incolae<br /><small>31 Decembris 2014</small> || Spissitudo<br /><small>per km²</small> || Altitudo<br /><small>supra mare</small> |- || '''[[Rottenburg ad Laaber]]''' ||align="center" | [[Fasciculus:DEU Rottenburg a.d.Laaber COA.svg|30px]] ||align="center" | 90.15 ||align="center"| 7&thinsp;827 ||align="center" | 87 ||align="center" | 453 |- || '''[[Vilsbiburg]]''' || align="center" |[[Fasciculus:DEU Vilsbiburg COA.svg|30px]] || align="center"|{{nts|68.85}}||align="center"|11&thinsp;535||align="center" |168||align="center" |{{nts|449}} |- |} {| class="wikitable sortable" style="float:left; margin-right:1em" |+ Fora ! Forum || Insigne || Area<br /><small>km²</small> || Incolae<br /><small>31 Decembris 2014</small> || Spissitudo<br /><small>per km²</small> || Altitudo<br /><small>supra mare</small> |- | '''[[Altdorfium (Bavaria Inferior)|Altdorfium]]'''<ref name="Altdorfium">Theodiscum toponymum ''Altdorf' in Latinam "Altdorfium" sive "Palaeocomē" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Altdorf (Niederbayern) COA.svg|30px]] || {{nts|23.05}} || align="center"| {{nts|11&thinsp;158}} || align="center" | {{nts|484}} || align="center" |{{nts|399}} |- || '''[[Ergolding]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Ergolding COA.svg|30px]] || {{nts|37.16}} || align="center" | 12&thinsp;193 || align="center" |{{nts|328}} || align="center" |{{nts|392}} |- || '''[[Ergoldsbach]]''' || align="center" |[[Fasciculus:DEU Ergoldsbach COA.svg|30px]] || {{nts|57.06}} || align="center" | {{nts|7&thinsp;709}} ||align="center" | {{nts|135}} || align="center" |{{nts|416}} |- || '''[[Essenbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Essenbach COA.svg|30px]] || {{nts|83.57}} || align="center" | {{nts|11&thinsp;804}} || align="center" | {{nts|141}} || align="center" |{{nts|391}} |- || '''[[Felda]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Velden (Vils) COA.svg|30px]] || {{nts|49.4}} || align="center" | 6&thinsp;909 || align="center" | {{nts|140}} || align="center" |{{nts|477}} |- || '''[[Geisenhausen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Geisenhausen (mit Schildhalter) COA.svg|30px]] || {{nts|62.54}} ||align="center" | {{nts|6&thinsp;896}} ||align="center" | {{nts|110}} || align="center" |{{nts|460}} |- || '''[[Pfeffenhausen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Pfeffenhausen COA.svg|30px]] || {{nts|71.79}} ||align="center|{{nts|4&thinsp;932}}||align="center" | {{nts|69}} || align="center" |{{nts|436}} |- |} {| class="wikitable sortable" style="float:left" |+ Alia communia ! Commune || Insigne || Area<br /><small>km²</small> || Incolae<br /><small>31 Decembris 2014</small> || Spissitudo<br /><small>per km²</small> || Altitudo<br /><small>supra mare</small> |- | '''[[Adalahkewa]]'''<ref>Vide [https://web.archive.org/web/20170326102611/http://www.wittmann.de/einsatzgebiete/adlkofen ''www.wittmann.de''], ubi dicitur "(...) Der Name Adlkofen taucht zum ersten Mal als Grafschaft Adalahkevva in einer Urkunde auf, die Kaiser Otto der Große kurz vor seinem Tod 973 in Merseburg ausstellte (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Adlkofen COA.svg|30px]] || {{nts|47.82}} || align="center" | {{nts|4&thinsp;078}} || align="center" | {{nts|85}} || align="center" |{{nts|499}} |- | '''[[Aham]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Aham COA.svg|30px]] || {{nts|38}} || align="center" |{{nts|1&thinsp;958}} || align="center" | {{nts|52}}|| align="center" |{{nts|420}} |- | '''[[Altfraunhofen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Altfraunhofen COA.svg|30px]] || {{nts|24.28}} || align="center" | {{nts|2&thinsp;317}} || align="center" | {{nts|95}} || align="center" |{{nts|466}} |- | '''[[Bodenkircha]]'''<ref>Vide [https://archive.org/stream/monumentaboica01karagoog/monumentaboica01karagoog_djvu.txt ''Monumenta Boica''], ubi dicitur "(...) praedium ecclesiae Bodenkircha (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Bodenkirchen COA.svg|30px]] || {{nts|62}} || align="center" | {{nts| 5&thinsp;246}} || align="center" | {{nts|85}}|| align="center" |{{nts|470}} |- | '''[[Bruckberga (Bavaria Inferior)|Bruckberga]]'''<ref name="Bruckberga">Theodiscum toponymum ''Bruckberg'' in Latinam "Bruckberga" verti solet. V.gr. vide [https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001637-001/page/222/mode/2up?q=Bruckberga ''P. Bertii commentariorum rerum germanicarum libri tres''], ubi dicitur "(...) Bruckbergae Baro (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Bruckberg (Niederbayern) COA.svg|30px]] || {{nts|51.11}} || align="center" | {{nts|5&thinsp;336}} || align="center" | {{nts| 104}} || align="center" |{{nts|427}} |- | '''[[Bocha]]'''<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Buch am Erlbach COA.svg|30px]] || {{nts|26.71}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;739}} || align="center" | {{nts| 140}} || align="center" |{{nts| 441}} |- | '''[[Ehinga (Landishuta)|Ehinga]]'''<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Eching (Kreis Landshut) COA.svg|30px]] || {{nts|30.1}} || align="center" | {{nts| 3&thinsp;903}} || align="center" | {{nts|130}} || align="center" | {{nts|405}} |- | '''[[Furth (Niederbayern)|Furth]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Furth (Niederbayern) COA.svg|30px]] || {{nts|20.97}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;529}} || align="center" | {{nts|168}} || align="center" |{{nts|428}} |- | '''[[Gerzen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Gerzen (Landshut) COA.svg|30px]] || {{nts|17}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;824}} || align="center" |{{nts|107}} || align="center" |{{nts|433}} |- | '''[[Hohenthann]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Wappen von Hohenthann.svg|30px]] || {{nts|68.32}} || align="center" | {{nts|4&thinsp;063}} || align="center" | {{nts|59}} || align="center" |{{nts|487}} |- | '''[[Kröning]]''' || align="center" ||| {{nts|39.61}} || align="center" | 2&thinsp;011 || align="center" | {{nts|51}} || align="center" |{{nts|458}} |- | '''[[Kumhausen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Kumhausen COA.svg|30px]] || {{nts|37.07}} || align="center" | 5&thinsp;351 || align="center" | {{nts|144}} || align="center" |{{nts|500}} |- | '''[[Neufahrn in Bavaria Inferiori]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Neufahrn_in_NiederbayernWappen.jpeg|30px]] || {{nts|38.76}} || align="center" | {{nts|4&thinsp;017}} || align="center" | {{nts| 104}} || align="center" |{{nts|404}} |- | '''[[Neufraunhofen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Neufraunhofen COA.svg|30px]] || {{nts|17.94}} || align="center" | 1&thinsp;072 || align="center" | {{nts|60}} || align="center" |{{nts|495}} |- | '''[[Niederaichbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Niederaichbach COA.svg|30px]] || {{nts|34.06}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;975}} || align="center" | {{nts|117}} || align="center" |{{nts|376}} |- | '''[[Obersüßbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Obersüßbach COA.svg|30px]] || {{nts|23.58}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;734}} || align="center" | {{nts|472}} || align="center" |{{nts|472}} |- | '''[[Piparpah]]'''<ref>Vide [https://francia.ahlfeldt.se/page/documents/13500 ''Regnum Francorum''], ubi dicitur "(...) Bayerbach , as possession ''Sindbertus episcopus tradidit hereditatem suam in loco, qui dicitur Svnnihhinga, et Piparpah'' (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Bayerbach (Ergoldsbach) COA.svg|30px]] || {{nts|25.42}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;809}} || align="center" | {{nts| 71}} || align="center" |{{nts|409}} |- | '''[[Postau]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Postau COA.svg|30px]] || {{nts|34.84}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;620}} || align="center"| {{nts|48}} || align="center" |{{nts|388}} |- | '''[[Purgipach]]'''<ref>Vide [https://www.zobodat.at/pdf/Abhandlungen-Akademie-Bayern-hist_2-1837_0001-0119.pdf ''Einführung und Beleuchtung''], ubi dicitur "(...) Vodalricus de purgipach (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Baierbach COA.svg|30px]] || {{nts|16.76}} || align="center" | {{nts|791}} || align="center" | {{nts|47}} || align="center" |{{nts|418}} |- | '''[[Schalkham]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Schalkham COA.svg|30px]] || {{nts|22.71}} || align="center" | {{nts|860}} || align="center"| {{nts|38}} || align="center" |{{nts|430}} |- | '''[[Tiefenbach (prope Landshut)|Tiefenbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Tiefenbach (bei Landshut) COA.svg|30px]] || {{nts|24.72}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;792}} || align="center" | {{nts| 153}} || align="center" |{{nts|454}} |- | '''[[Vilsheim]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Vilsheim COA.svg|30px]] || {{nts|21.7}} || align="center" | {{nts|2&thinsp;491}} || align="center" | {{nts|115}} || align="center" |{{nts|467}} |- | '''[[Weihmichl]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Weihmichl_coat_of_arms.svg|30px]] || {{nts|32.16}} || align="center" |2&thinsp;483 || align="center" | {{nts|77}} || align="center" |{{nts|440}} |- | '''[[Weng (ad Isaram)|Weng]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Weng_coat_of_arms.svg|30px]] || {{nts|15.62}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;434}} || align="center" | {{nts|92}} || align="center" |{{nts|379}} |- | '''[[Wörth an der Isar|Wörth a.d.Isar]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Wörth an der Isar COA.svg|30px]] || {{nts|4.84}} || align="center" | {{nts|2&thinsp;837}} || align="center" | {{nts|586}} || align="center" |{{nts|369}} |- | '''[[Wurmsham]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Wurmsham COA.svg|30px]] || {{nts|28.14}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;353}} || align="center" | {{nts|48}} || align="center" |{{nts|480}} |- |} <div style="clear:both"></div> '''[[Societas administrativa|Societates administrativae]]''' # S. a. Altfraunhofen<br />(formata e communibus Altfraunhofen et Baierbach) # S. a. Ergoldsbach<br />(formata e foro Ergoldsbach et communi Bayerbach prope Ergoldsbach) # S. a. Furth<br />(formata e communibus Furth, Obersüßbach, et Weihmichl) # S. a. Gerzen<br />(formata e communibus Aham, Gerzen, Kröning, et Schalkham) # S. a. Felda<br />(formata e foro Velda et communibus Neufraunhofen et Wurmsham) # S. a. Wörth ad Isaram <br />(formata e communibus Postau, Weng et Wörth ad Isaram) == Pinacotheca == <gallery> Schlossstraße 4 (Kronwinkl).JPG|Arx Kronwinkl (comitum Prisonum) Hohenthann-Brauhausstraße-1-Schloss.jpg|[[Palatium]] in Hohenthann Pfarrkirche Vilsbiburg.JPG|Ecclesia parochialis [[Assumptio Beatae Mariae Virginis|assumptioni B.M.V.]] dicata in Vilsbiburg Kirchberg (Hohenthann).jpg|Villa rustica </gallery> == Notae == <references/> == Nexus externi == {{fontes geographici}} [[Categoria:Circuli terrae Bavariae|Landishutensis circulus]] [[Categoria:Constituta 1972]] 7ej8kd1aojcv74twp38mxmdela63n12 3998045 3998043 2026-10-30T11:14:16Z IacobusAmor 1163 3998045 wikitext text/x-wiki {{L}} {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Circulus Landishutensis''', vel '''Pagus Landishutensis''', in [[Provincia (Germania)|provincia]] [[Bavaria inferior]]e situs, [[Landishuta]]m [[urbs|urbem]] circumdat, [[caput (urbs)|caput]] sed non partem eius. Anno [[1972]], formam hodiernam accepit. Hic [[circulus]] est secundus quoad [[area (geometria)|aream]] post circulum Passaviensem et confinis ad pagos Bavariae Inferioris [[Kelheim]] (in occidente), Boiodurum-Bogen, Dingolfing-Landau, et Rottal-Aenum (in oriente), praeterea ad [[Palatinatus Superior|Palatinatum Superiorem]] in [[septentrio]]nibus, et ad [[Bavaria Superior|Bavariam Superiorem]] in meridie et occidente. == Insigne == [[Insigne]] circuli monstrat in alto [[rhombus|rhombos]] [[Bavaria]]e et sub eis insigne comitum Prisonum (Theodisce ''Preysing'') ut exempli tot [[nobilis|nobilium]] sedum in rure dispersarum. == Natura terrestris == Ager huius circuli praeter [[vallis|valles]] fluminum (praecipue [[Isara (Bavaricus)|Isarae]] et [[Filsa]]e), quae [[Danuvius|Danuvium]] petunt, permultis [[collis|collibus]] conspersus est. Hi colles [[Aevum glain ciale|aevo glaciali]] orti sunt. Quorum altissimus (525 m supra mare) in meridie pagi invenitur. Ager circum Landishutam [[creta (minerale)|cretam]] lutumque figulare praebet, quo iam a temporibus antiquis ad fabricationem laterum posteaque etiam vasorum fictilium usi sunt. [[Fornax]] figularis e temporibus tardo-antiquitatis provinciae Romanae, prope Landishutam reperta, in museo artis tegulariae (theodisce ''Ziegel- und Kalkmuseum'') in viculo Flintsbach (nunc pars Fori Winzer) ostentatur. == Historia et cultura == Iam aetatibus [[Aetas lapidea|lapidea]], [[Aetas aënea|aënea]] et [[Aetas ferrea|ferrea]] in valle Isarae homines vivebant.<ref>Diercke Lexikon Deutschland (1988). Augustae Vindelicorum: Weltbild Verlag {{ling|Theodisce}}</ref> Aetate Romana sub imperatore [[Claudius (imperator)|Claudio]] haec regio pars provinciae [[Raetia]]e facta est.<ref>Christophorus Thoma: Hightech im Hügelland - Der Landkreis Landshut (2002). Landishutae: Circulus Landishutensis (editor)</ref>. Cum in parte ad sinistram Isarae iacente colonisatio praecipue in vicis facta sit, in parte ad dextram fluvii confiniente villae singulae dispersae dominantur. Toti terrae arces nobilium et ecclesiae Gothicae latericiae propriae sunt. == Communia circuli == Circulo Landishutensi sunt 35 communia, inter quae duae urbes et septem fora. {| class="wikitable sortable" style="float:left; margin-right:1em" |+ Urbes ! Urbs || Insigne || Area<br /><small>km²</small> || Incolae<br /><small>31 Decembris 2014</small> || Spissitudo<br /><small>per km²</small> || Altitudo<br /><small>supra mare</small> |- || '''[[Rottenburg ad Laaber]]''' ||align="center" | [[Fasciculus:DEU Rottenburg a.d.Laaber COA.svg|30px]] ||align="center" | 90.15 ||align="center"| 7&thinsp;827 ||align="center" | 87 ||align="center" | 453 |- || '''[[Vilsbiburg]]''' || align="center" |[[Fasciculus:DEU Vilsbiburg COA.svg|30px]] || align="center"|{{nts|68.85}}||align="center"|11&thinsp;535||align="center" |168||align="center" |{{nts|449}} |- |} {| class="wikitable sortable" style="float:left; margin-right:1em" |+ Fora ! Forum || Insigne || Area<br /><small>km²</small> || Incolae<br /><small>31 Decembris 2014</small> || Spissitudo<br /><small>per km²</small> || Altitudo<br /><small>supra mare</small> |- | '''[[Altdorfium (Bavaria Inferior)|Altdorfium]]'''<ref name="Altdorfium">Theodiscum toponymum ''Altdorf' in Latinam "Altdorfium" sive "Palaeocomē" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Altdorf (Niederbayern) COA.svg|30px]] || {{nts|23.05}} || align="center"| {{nts|11&thinsp;158}} || align="center" | {{nts|484}} || align="center" |{{nts|399}} |- || '''[[Ergolding]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Ergolding COA.svg|30px]] || {{nts|37.16}} || align="center" | 12&thinsp;193 || align="center" |{{nts|328}} || align="center" |{{nts|392}} |- || '''[[Ergoldsbach]]''' || align="center" |[[Fasciculus:DEU Ergoldsbach COA.svg|30px]] || {{nts|57.06}} || align="center" | {{nts|7&thinsp;709}} ||align="center" | {{nts|135}} || align="center" |{{nts|416}} |- || '''[[Essenbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Essenbach COA.svg|30px]] || {{nts|83.57}} || align="center" | {{nts|11&thinsp;804}} || align="center" | {{nts|141}} || align="center" |{{nts|391}} |- || '''[[Felda]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Velden (Vils) COA.svg|30px]] || {{nts|49.4}} || align="center" | 6&thinsp;909 || align="center" | {{nts|140}} || align="center" |{{nts|477}} |- || '''[[Geisenhausen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Geisenhausen (mit Schildhalter) COA.svg|30px]] || {{nts|62.54}} ||align="center" | {{nts|6&thinsp;896}} ||align="center" | {{nts|110}} || align="center" |{{nts|460}} |- || '''[[Pfeffenhausen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Pfeffenhausen COA.svg|30px]] || {{nts|71.79}} ||align="center|{{nts|4&thinsp;932}}||align="center" | {{nts|69}} || align="center" |{{nts|436}} |- |} {| class="wikitable sortable" style="float:left" |+ Alia communia ! Commune || Insigne || Area<br /><small>km²</small> || Incolae<br /><small>31 Decembris 2014</small> || Spissitudo<br /><small>per km²</small> || Altitudo<br /><small>supra mare</small> |- | '''[[Adalahkewa]]'''<ref>Vide [https://web.archive.org/web/20170326102611/http://www.wittmann.de/einsatzgebiete/adlkofen ''www.wittmann.de''], ubi dicitur "(...) Der Name Adlkofen taucht zum ersten Mal als Grafschaft Adalahkevva in einer Urkunde auf, die Kaiser Otto der Große kurz vor seinem Tod 973 in Merseburg ausstellte (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Adlkofen COA.svg|30px]] || {{nts|47.82}} || align="center" | {{nts|4&thinsp;078}} || align="center" | {{nts|85}} || align="center" |{{nts|499}} |- | '''[[Aham]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Aham COA.svg|30px]] || {{nts|38}} || align="center" |{{nts|1&thinsp;958}} || align="center" | {{nts|52}}|| align="center" |{{nts|420}} |- | '''[[Altfraunhofen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Altfraunhofen COA.svg|30px]] || {{nts|24.28}} || align="center" | {{nts|2&thinsp;317}} || align="center" | {{nts|95}} || align="center" |{{nts|466}} |- | '''[[Bodenkircha]]'''<ref>Vide [https://archive.org/stream/monumentaboica01karagoog/monumentaboica01karagoog_djvu.txt ''Monumenta Boica''], ubi dicitur "(...) praedium ecclesiae Bodenkircha (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Bodenkirchen COA.svg|30px]] || {{nts|62}} || align="center" | {{nts| 5&thinsp;246}} || align="center" | {{nts|85}}|| align="center" |{{nts|470}} |- | '''[[Bruckberga (Bavaria Inferior)|Bruckberga]]'''<ref name="Bruckberga">Theodiscum toponymum ''Bruckberg'' in Latinam "Bruckberga" verti solet. V.gr. vide [https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001637-001/page/222/mode/2up?q=Bruckberga ''P. Bertii commentariorum rerum germanicarum libri tres''], ubi dicitur "(...) Bruckbergae Baro (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Bruckberg (Niederbayern) COA.svg|30px]] || {{nts|51.11}} || align="center" | {{nts|5&thinsp;336}} || align="center" | {{nts| 104}} || align="center" |{{nts|427}} |- | '''[[Bocha]]'''<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Buch am Erlbach COA.svg|30px]] || {{nts|26.71}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;739}} || align="center" | {{nts| 140}} || align="center" |{{nts| 441}} |- | '''[[Ehinga (Landishuta)|Ehinga]]'''<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Eching (Kreis Landshut) COA.svg|30px]] || {{nts|30.1}} || align="center" | {{nts| 3&thinsp;903}} || align="center" | {{nts|130}} || align="center" | {{nts|405}} |- | '''[[Furth (Niederbayern)|Furth]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Furth (Niederbayern) COA.svg|30px]] || {{nts|20.97}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;529}} || align="center" | {{nts|168}} || align="center" |{{nts|428}} |- | '''[[Gerzen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Gerzen (Landshut) COA.svg|30px]] || {{nts|17}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;824}} || align="center" |{{nts|107}} || align="center" |{{nts|433}} |- | '''[[Hohenthann]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Wappen von Hohenthann.svg|30px]] || {{nts|68.32}} || align="center" | {{nts|4&thinsp;063}} || align="center" | {{nts|59}} || align="center" |{{nts|487}} |- | '''[[Kröning]]''' || align="center" ||| {{nts|39.61}} || align="center" | 2&thinsp;011 || align="center" | {{nts|51}} || align="center" |{{nts|458}} |- | '''[[Kumhausen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Kumhausen COA.svg|30px]] || {{nts|37.07}} || align="center" | 5&thinsp;351 || align="center" | {{nts|144}} || align="center" |{{nts|500}} |- | '''[[Neufahrn in Bavaria Inferiori]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Neufahrn_in_NiederbayernWappen.jpeg|30px]] || {{nts|38.76}} || align="center" | {{nts|4&thinsp;017}} || align="center" | {{nts| 104}} || align="center" |{{nts|404}} |- | '''[[Neufraunhofen]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Neufraunhofen COA.svg|30px]] || {{nts|17.94}} || align="center" | 1&thinsp;072 || align="center" | {{nts|60}} || align="center" |{{nts|495}} |- | '''[[Niederaichbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Niederaichbach COA.svg|30px]] || {{nts|34.06}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;975}} || align="center" | {{nts|117}} || align="center" |{{nts|376}} |- | '''[[Obersüßbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Obersüßbach COA.svg|30px]] || {{nts|23.58}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;734}} || align="center" | {{nts|472}} || align="center" |{{nts|472}} |- | '''[[Piparpah]]'''<ref>Vide [https://francia.ahlfeldt.se/page/documents/13500 ''Regnum Francorum''], ubi dicitur "(...) Bayerbach , as possession ''Sindbertus episcopus tradidit hereditatem suam in loco, qui dicitur Svnnihhinga, et Piparpah'' (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Bayerbach (Ergoldsbach) COA.svg|30px]] || {{nts|25.42}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;809}} || align="center" | {{nts| 71}} || align="center" |{{nts|409}} |- | '''[[Postau]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Postau COA.svg|30px]] || {{nts|34.84}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;620}} || align="center"| {{nts|48}} || align="center" |{{nts|388}} |- | '''[[Purgipach]]'''<ref>Vide [https://www.zobodat.at/pdf/Abhandlungen-Akademie-Bayern-hist_2-1837_0001-0119.pdf ''Einführung und Beleuchtung''], ubi dicitur "(...) Vodalricus de purgipach (...)".</ref> || align="center" | [[Fasciculus:DEU Baierbach COA.svg|30px]] || {{nts|16.76}} || align="center" | {{nts|791}} || align="center" | {{nts|47}} || align="center" |{{nts|418}} |- | '''[[Schalkham]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Schalkham COA.svg|30px]] || {{nts|22.71}} || align="center" | {{nts|860}} || align="center"| {{nts|38}} || align="center" |{{nts|430}} |- | '''[[Tiefenbach (prope Landshut)|Tiefenbach]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Tiefenbach (bei Landshut) COA.svg|30px]] || {{nts|24.72}} || align="center" | {{nts|3&thinsp;792}} || align="center" | {{nts| 153}} || align="center" |{{nts|454}} |- | '''[[Vilsheim]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Vilsheim COA.svg|30px]] || {{nts|21.7}} || align="center" | {{nts|2&thinsp;491}} || align="center" | {{nts|115}} || align="center" |{{nts|467}} |- | '''[[Weihmichl]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Weihmichl_coat_of_arms.svg|30px]] || {{nts|32.16}} || align="center" |2&thinsp;483 || align="center" | {{nts|77}} || align="center" |{{nts|440}} |- | '''[[Weng (ad Isaram)|Weng]]''' || align="center" | [[Fasciculus:Weng_coat_of_arms.svg|30px]] || {{nts|15.62}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;434}} || align="center" | {{nts|92}} || align="center" |{{nts|379}} |- | '''[[Wörth an der Isar|Wörth a.d.Isar]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Wörth an der Isar COA.svg|30px]] || {{nts|4.84}} || align="center" | {{nts|2&thinsp;837}} || align="center" | {{nts|586}} || align="center" |{{nts|369}} |- | '''[[Wurmsham]]''' || align="center" | [[Fasciculus:DEU Wurmsham COA.svg|30px]] || {{nts|28.14}} || align="center" | {{nts|1&thinsp;353}} || align="center" | {{nts|48}} || align="center" |{{nts|480}} |- |} <div style="clear:both"></div> '''[[Societas administrativa|Societates administrativae]]''' # S. a. Altfraunhofen<br />(formata e communibus Altfraunhofen et Baierbach) # S. a. Ergoldsbach<br />(formata e foro Ergoldsbach et communi Bayerbach prope Ergoldsbach) # S. a. Furth<br />(formata e communibus Furth, Obersüßbach, et Weihmichl) # S. a. Gerzen<br />(formata e communibus Aham, Gerzen, Kröning, et Schalkham) # S. a. Felda<br />(formata e foro Velda et communibus Neufraunhofen et Wurmsham) # S. a. Wörth ad Isaram <br />(formata e communibus Postau, Weng et Wörth ad Isaram) == Pinacotheca == <gallery> Schlossstraße 4 (Kronwinkl).JPG|Arx Kronwinkl (comitum Prisonum) Hohenthann-Brauhausstraße-1-Schloss.jpg|[[Palatium]] in Hohenthann Pfarrkirche Vilsbiburg.JPG|Ecclesia parochialis [[Assumptio Beatae Mariae Virginis|assumptioni B.M.V.]] dicata in Vilsbiburg Kirchberg (Hohenthann).jpg|Villa rustica </gallery> == Notae == <references/> == Nexus externi == {{fontes geographici}} [[Categoria:Circuli terrae Bavariae|Landishutensis circulus]] [[Categoria:Constituta 1972]] s65qiox8vuwinni0wjbdz6koe86bje5 0 263396 3998044 3693226 2026-10-30T10:55:53Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998044 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Sigurdus Ingius Iohannis filius'''<ref>De forma Latina huius nominis, vide [[Index formarum Latinarum nominum Islandicorum|Indicem formarum Latinarum nominum Islandicorum]].</ref> sive [[Islandice]] ''Sigurdur Ingi Jóhannsson'' ([[Selfoss]] in oppido die [[20 Aprilis]] [[1962]] natus) est politicus [[Islandia]]e. Medicinae veterinariae studuit in [[Dania]] apud [[Regia Universitas Agronomica et Veterinaria (Dania)|Regiam Universitatem Agronomicam et Veterinariam]]. Minister piscatus et agriculturae fuit a die [[23 Maii]] [[2013]] ad [[7 Aprilis]] [[2016]], eodem tempore minister a circumiectu usque ad diem [[31 Decembris]] [[2014]]. Primus minister factus est die [[7 Aprilis]] [[2016]] et dux [[factionis progressivae (Islandia)|factionis progressivae]] a die [[2 Octobris]] [[2016]], in utroque officio successor [[Sigmundus David Gunnlaugi filius|Sigmundi Davidis Gunnlaugi filii]]. Comitiis autem eodem mense habitis, e quibus factio progressiva male succedit, Sigurdus Ingius die [[30 Octobris]] dimissionem suam ab officio primi ministri protulit. == Notae == <references/> == Bibliographia == * Birgir Þór Harðarson, "[http://kjarninn.is/frettir/2016-10-02-sigurdur-ingi-johannsson-er-formadur-framsoknarflokksins/ Sigurður Ingi Jóhannsson er formaður Framsóknarflokksins]" in ''Kjarninn'' (2 Octobris 2016) * Jon Henley, "[https://www.theguardian.com/news/2016/apr/06/icelandic-mps-call-for-fresh-elections-after-pm-resigns Icelandic government appoints new PM and rejects calls to resign]" in ''[[The Guardian]]'' (6 Aprilis 2016) == Nexus externi == [[Fasciculus:Secretary Kerry and Icelandic Prime Minister Johannsson Toast the U.S.-Nordic Relationship (26961227516) cropped.jpg|thumb|upright=1.5|Sigurdus Ingius Iohannis f. et [[Ioannes Kerry]] amicitiam civitatum Nordicarum cum Civitatibus Foederatis die [[13 Maii]] [[2016]] celebrant]] * [http://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=726 Vita brevis] apud [[parlamentum Islandicum]] * [https://web.archive.org/web/20161220111441/https://eng.forsaetisraduneyti.is/minister/cv Vita] apud regimen Islandicum {{Primi ministri Islandiae}} {{Consilium Islandicum Sigmundi Davidis}} {{Consilium Islandicum Catharinae Iacobi filiae}} {{DEFAULTSORT:Sigurdus Ingius Iohannis filius}} [[Categoria:Nati 1962]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Politici Islandiae]] [[Categoria:Gubernatores civitatum]] [[Categoria:Alumni Universitatis Agronomicae et Veterinariae (Dania)]] 67c822905k7m8xybraao0ds9ml1yqo4 0 264935 3997830 3202337 2026-10-29T14:33:10Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997830 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Nicolaus''', vulgo ''Nicola'' '''Renzi''' ([[Marinum|Marini]] die [[18 Iulii]] [[1979]] natus) est politicus [[res publica Sancti Marini|Sammarinensis]] et linguarum Latinae et Graecae praeceptor. Alumnus est [[Alma Mater Studiorum|universitatis Bononiensis]] ubi gradum doctoratus anno [[2013]] ascendit, dissertatione ''Seneca uomo politico'' laureata. [[Dominus capitaneus]] Sancti Marini meruit a die [[1 Octobris]] [[2015]] usque ad [[1 Aprilis]] [[2016]] eodem tempore quo [[Lorella Stefanelli]]. Die [[27 Decembris]] [[2016]] secretarius civicus a rebus externis et politicis creatus est. == Bibliographia == * "[http://www.libertas.sm/notizie/2016/12/27/san-marino-ha-giurato-il-nuovo-governo-photogallery.html San Marino. Ha giurato il nuovo Governo. Photogallery]" in ''Libertas'' (27 Decembris 2016) == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20201028044939/https://www.repubblicafutura.sm/nicola-renzi/ Nicola Renzi]" apud ''Repubblica futura'' {{Bio-stipula}} {{Secretarii a rebus externis Sammarinenses}} {{DEFAULTSORT:Renzi, Nicola}} [[Categoria:Incolae Rei publicae Sancti Marini]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Nati 1979]] [[Categoria:Historici]] [[Categoria:Gubernatores civitatum]] 5b96mg29n82am1bko4u5headr8buavb 0 265110 3997983 3963828 2026-10-30T01:11:03Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997983 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Stained glass, Oh Canada Royal Military College of Canada Club Montreal 1965.jpg|thumb|"O Canada, we stand on guard for thee." [[Vitrum tinctum]] in Yeo Hall [[Collegium Militare Regale Canadae|Collegii Militaris Regalis Canadae]] [[insigne|arma heraldica]] provinciarum et territoriorum Canadae monstrat (1965).]] '''Provinciae et territoria Canadae''' sunt [[geographia|geographicae]] [[divisio administrativa|divisiones administrativae]] [[Canada]]e, quae proprie [[provincia]]e et [[territorium|territoria]] appellantur et [[gubernatio]]nem subnationalem praebent. Cum anno [[1867]] Canada constitueretur, tres provinciae [[America Septentrionalis Britannica|Americae Septentrionalis Britannicae]]—[[Novum Brunsvicum]], [[Nova Scotia]], et [[Canada (provincia)|Canada Provincia]] (quae, Canada constituta, in [[Ontario]]nem et [[Quebecum]] denuo divisa est)—coniungerentur ad [[colonia]]m foederatam constituendam, quae deinde [[saeculum|saeculo]] proximo [[civitas sui iuris]] facta est. Fines internationles Canadae interdum commutati sunt, et [[civitas]] crevit a quattuor provinciis primis ad hodiernas provincias decem et territoria tria. Decem provinciae sunt [[Alberta]], [[Columbia Britannica]], [[Manitoba]], [[Novum Brunsvicum]], [[Terra Nova et Terra Laboratoria]], [[Nova Scotia]], [[Ontario]], [[Insula principis Eduardi]], [[Quebecum]], et [[Saskatchewan]]. Nonnullae provinciae olim fuerunt [[colonia]]e Britannicae, Quebecum primum fuit colonia Francica, et aliae divisiones administrativae deinde accesserunt. Tria territoria sunt [[Territoria septentrio-occidentalia (Canada)|territoria septentrio-occidentalia]], [[Nunavut]], et [[Iuconus (territorium)|Iuconus]], quae reliquias Americae Septentrionalis Britannicae gubernant. Provinciae et territoria una constituunt secundam [[mundus|orbis terrarum]] civitatem a maxima per [[area (geometria)|aream]] descriptam. Principalis differentia inter provinciam Canadiensem et territorium Canadiense est, quod provinciae [[potestas|potestatem]] et [[auctoritas|auctoritatem]] suam ex [[Actus Constitutionis 1867|Actu Constitutionis 1867]] [[Parlamentum Britannicum|Parlamenti Britannici]] accipiunt (olim Actus Americae Septentrionalis Britannicae appellato), quandoquidem [[respublica]]e territoriales potestates exercent, quae a [[Parlamentum Canadae|Parlamento Canadae]] eis conceduntur. == Provinciae == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%; margin:auto;" |- ! class="unsortable"| Vexillum ! class="unsortable"| Arma<br> heraldica ! Provincia ! Imminutio<br /> cursualis ! Caput<ref name="canada1">{{cite web|url=http://www.canada.gc.ca/othergov-autregouv/prov-eng.html |title=Provinces and Territories |publisher=Government of Canada |year=2013}}.</ref> ! Maxima urbs<br/>(per multitudinem)<ref>{{cite web|author=Place name |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E |title=Census Profile |publisher=Statistic Canada |year=2013}}.</ref> ! In confederationem<br>intravit<ref name="(Canada)2004"/> ! Multitudo<br />(Iulio 2014)<ref name="pop">{{cite web|url = http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/demo02a-eng.htm|title = Population by year, by province and territory 2010-2014) in thousands|publisher = Statistic Canada}}.</ref> ! Area: [[terra]] (km²)<ref name=StatsCan>{{cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/phys01-eng.htm|title=Land and freshwater area, by province and territory|publisher=Statistics Canada|year=2005}}.</ref> ! Area: [[aqua]] (km²)<ref name=StatsCan/> ! Area: summa (km²)<ref name=StatsCan/> ! Lingua(e) publica(e)<ref>{{cite web|title=Official Language Policies of the Canadian Provinces|publisher=Fraser Institute |year=2012 |authors=Olivier Coche, François Vaillancourt, Marc-Antoine Cadieux, Jamie Lee Ronson|url=http://www.fraserinstitute.org/uploadedFiles/fraser-ca/Content/research-news/research/publications/official-language-policies-of-canadian-provinces.pdf}}.</ref> ! [[Parlamentum Canadae|Parlamentum Foederale]]:<br> Sedes in Communibus<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.parl.gc.ca/About/Parliament/GuideToHoC/index-e.htm |title=Guide to the Canadian House of Commons |publisher=Parliament of Canada|year=2012}}.</ref> ! [[Parliament Canadae|Parlamentum Foederale]]:<br>Sedes in Senatu<ref name="autogenerated2"/> |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Ontario.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Arms of Ontario.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Ontario]] | style="text-align: center;" | ON | [[Torontum]] | Torontum | 1 Iulii 1867 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 13,678,700 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 917,741 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 158,654 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 1,076,395 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica (de facto)<!--; French has limited constitutional status.--> | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 121 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 24 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Quebec.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Coat of arms of Quebec (without crown).svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Quebecum]] | style="text-align: center;" | QC | [[Quebecum urbs]] | [[Mons Regius]] | 1 Iulii 1867 | colpos = "6" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 8,214,700 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1,356,128 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 185,928 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1,542,056 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Francica<!-- English has limited constitutional status.--> | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 78 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 24 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Nova Scotia.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Arms of Nova Scotia.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Nova Scotia]] | style="text-align: center;" | NS | [[Halifaxia]] | Halifaxia<!--{{efn|Nova Scotia dissolved cities in 1996 in favour of [[List of communities in Nova Scotia|regional municipalities]]; its largest regional municipality is therefore substituted.}}--> | 1 Iulii 1867 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 942,700 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 53,338 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 1,946 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 55,284 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica<!--Nova Scotia has very few bilingual statutes (three in English and French; one in English and Polish); some Government bodies have legislated names in both English and French.--> | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 11 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 10 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of New Brunswick.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Arms of New Brunswick.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Novum Brunsvicum]] | style="text-align: center;" | NB | [[Frederictonia]] | [[Sanctus Ioannes (Novum Brunsvicum)|Sanctus Ioanne]] | 1 Iulii 1867 | colpos = "6" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 753,900 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 71,450 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 1,458 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 72,908 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica et Francogallica<!--{{efn|[[Section Sixteen of the Canadian Charter of Rights and Freedoms]].}}--> | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 10 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 10 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Manitoba.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Simple arms of Manitoba.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Manitoba]] | style="text-align: center;" | MB | [[Winnipeg]] | Winnipeg | 15 Iulii 1870 | style="text-align: right;" | 1,282,000 | style="text-align: right;" | 553,556 | style="text-align: right;" | 94,241 | style="text-align: right;" | 647,797 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 14 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of British Columbia.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:BC Shield.png|35x35px]] ! style="text-align: left;" | [[Columbia Britannica]] | style="text-align: center;" | BC | [[Victoria, British Columbia|Victoria]] | [[Vancouver]] | 20 Iulii 1871 | style="text-align: right;" | 4,631,300 | style="text-align: right;" | 925,186 | style="text-align: right;" | 19,549 | style="text-align: right;" | 944,735 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 42 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Prince Edward Island.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Arms of Prince Edward Island.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Insula principis Eduardi|Insulae principis Eduardi]] | style="text-align: center;" | PE | [[Charlottetown]] | Charlottetown | 1 Iulii 1873 | style="text-align: right;" | 146,300 | style="text-align: right;" | 5,660 | style="text-align: right;" | 0 | style="text-align: right;" | 5,660 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 4 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 4 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Saskatchewan.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Coat of arms of Saskatchewan.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Saskatchewan]] | style="text-align: center;" | SK | [[Regina (Saskatchewan)|Regina]] | [[Saskatoon]] | 1 Septembris 1905 | style="text-align: right;" | 1,125,400 | style="text-align: right;" | 591,670 | style="text-align: right;" | 59,366 | style="text-align: right;" | 651,036 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 14 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Alberta.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Shield of Alberta.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Alberta]] | style="text-align: center;" | AB | [[Edmontonia]] | [[Calgaria]] | 1 Septembris 1905 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 4,121,700 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 642,317 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 19,531 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 661,848 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 34 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Simple arms of Newfoundland and Labrador.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Terra Nova et Terra Laboratoria]] | style="text-align: center;" | NL | [[Sanctus Ioannes (Terra Nova et Terra Laboratoria)|Sanctus Ioannes]] | Sanctus Ioannes | 31 Martii 1949 | style="text-align: right;" | 527,000 | style="text-align: right;" | 373,872 | style="text-align: right;" | 31,340 | style="text-align: right;" | 405,212 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 7 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 6 |- class="sortbottom" align="center" ! scope="col" align="center" colspan="7"| Summa ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|35423700}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|5490918}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|572013}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|6062931}} ! scope="col" align="center"| &mdash; ! scope="col" align="center"| {{nts|335}} ! scope="col" align="center"| {{nts|102}} |}<!-- ===Aedificia legislaturarum provinciarum=== <gallery class="center" widths="165" heights="120"> File:British Columbia Parliament Buildings - Pano - HDR.jpg|[[British Columbia Parliament Buildings]] File:Alberta-Provincial-Legislature-Building-Edmonton-Alberta-Canada-01.jpg|[[Alberta Legislative Building]] File:Saskatchewan legislative building.jpg|[[Saskatchewan Legislative Building]] File:Parliamentwinnipeg manitoba.jpg|[[Manitoba Legislative Building]] File:Pink Palace Toronto 2010.jpg|[[Ontario Legislative Building]] File:Québec - Hôtel du Parlement 3.jpg|[[Parliament Building (Quebec)]] File:ConfederationBuildingStJohnsNewfoundland.JPG|[[Confederation Building (Newfoundland and Labrador)]] File:New Brunswick Legislative Assembly 2011.JPG|[[New Brunswick Legislative Building]] File:Province House (Nova Scotia).jpg|[[Province House (Nova Scotia)]] File:282 - Birthplace of Canada Charlottetown PEI.JPG|[[Province House (Prince Edward Island)]] </gallery> --> == Territoria == Sunt tria territoria in Canada.<!-- Unlike the provinces, the territories of Canada have no inherent [[sovereignty]] and have only those powers delegated to them by the federal government.--><ref>{{cite web | url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-27/index.html | title=Northwest Territories Act | year=1986 | publisher=Department of Justice Canada |}}.</ref><ref>{{cite web | url=http://laws.justice.gc.ca/eng/acts/Y-2.01/FullText.html | title=Yukon Act | year=2002 | publisher=Department of Justice Canada}}.</ref><ref>{{cite web| url= http://laws.justice.gc.ca/en/N-28.6/index.html|title=Nunavut Act |year=1993|author=Department of Justice Canada}}.</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; margin:auto;" |+ Territoria Canadae ! class="unsortable"| Vexillum ! class="unsortable"| Arma heraldica ! Territoria ! Imminutio<br/> cursualis ! Caput et maxima urbs<ref name="canada1"/> ! Intravit in confederationem<ref name="(Canada)2004">{{cite book|author=Reader's Digest Association (Canada)|author2=Canadian Geographic Enterprises|title=The Canadian Atlas: Our Nation, Environment and People|url=https://books.google.com/books?id=vDR7hrnO1aYC&pg=PP41|year= 2004|publisher=Douglas & McIntyre|isbn=978-1-55365-082-9|page=41}}</ref> ! Population<br />(Maio 2011)<ref name=pop/> ! Area: [[terra]] (km²)<ref name=StatsCan/> ! Area: [[aqua]] (km²)<ref name=StatsCan/> ! Area: summa (km²)<ref name=StatsCan/> ! [[Lingua publica|Linguae publicae]] ! [[Parlamentum Canadae|Parlamentum Foederale]]: Sedes in Communibus<ref name="autogenerated2"/> ! [[Parlamentum Canadae|Parlamentum Foederale]]: Sedes in Senatu<ref name="autogenerated2"/> |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of the Northwest Territories.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Coat of Arms of the Northwest Territories.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Territoria septentrio-occidentalia (Canada)|Territoria septentrio-occidentalia]] | style="text-align: center;" | NT | [[Yellowknife]] | 15 Iulii 1870 | style="text-align: right;" | 41,462 | style="text-align: right;" | 1,183,085 | style="text-align: right;" | 163,021 | style="text-align: right;" | 1,346,106 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | [[lingua Chipewya|Chipewyana]], [[lingua Cree language|Cree]], [[lingua Anglica|Anglica]], [[Francice|Francica]], [[lingua Gwich’in|Gwich’in]], [[Inuinnaqtun]], [[lingua Inuctitutica|Inuctitutica]], [[Inuvialuktun]], [[lingua Slavey|Slavey Septentrionalis]], [[lingua Slavey|Slavey Meridiana]], [[lingua Dogrib|Tłįchǫ]]<ref name="lang">[https://web.archive.org/web/20140722182727/http://www.ece.gov.nt.ca/files/T1.01.01_Official%20Languages%20Act.pdf Northwest Territories Official Languages Act, 1988] (as amended 1988, 1991-1992, 2003)</ref> | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 1 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 1 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Yukon.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Coat of arms of Yukon (escutcheon).svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Iuconus (territorium)|Iuconus]] | style="text-align: center;" | YT | [[Equus Albus]] | 13 Iunii 1898 | style="text-align: right;" | 33,897 | style="text-align: right;" | 474,391 | style="text-align: right;" | 8,052 | style="text-align: right;" | 482,443 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Anglica<br />Francica<ref>{{cite web|url=http://www.ocol-clo.gc.ca/html/yukon_e.php |title=OCOL - Statistics on Official Languages in Yukon |publisher=Office of the Commissioner of Official Languages |year=2011}}.</ref> | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 1 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 1 |- ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Flag of Nunavut.svg|border|30px]] ! style="text-align: center;" | [[Fasciculus:Coat of arms of Nunavut (escutcheon).svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[Nunavut]] | style="text-align: center;" | NU | [[Iqaluit]] | 1 Aprilis 1999 | style="text-align: right;" | 31,906 | style="text-align: right;" | 1,936,113 | style="text-align: right;" | 157,077 | style="text-align: right;" | 2,093,190 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Inuinnaqtun, Inuktitut,<br />Anglica, Francica<ref>{{cite web|url=http://langcom.nu.ca/nunavuts-official-languages/ |title=Nunavut's Official Languages |publisher=Language Commissioner of Nunavut|year= 2009}}.</ref> | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 1 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: center;" | 1 |- class="sortbottom" align="center" ! scope="col" align="center" colspan="6"| Summa ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|107265}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|3593589}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|328150}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|3921739}} ! scope="col" align="center"| &mdash; ! scope="col" align="center"| {{nts|3}} ! scope="col" align="center"| {{nts|3}} |} === Aedificia territorialia === <gallery class="center" widths="165px" heights="120px"> Fasciculus:Yukon Legislative Building 2012.jpg|[[Aedificium Legisferum Yukonense]] File:Northwest Territories Legislative Building.jpg|[[Aedificium Legisferum Territoriorum Septentrioccidentalium]] File:Leg Building Iqaluit 2000-08-27.jpg|[[Aedificium Legisferum Nunavut]] </gallery> {{NexInt}} * [[Provinciae Maritimae]] == Notae == <references /> == Bibliographia == * Brownsey, Keith, et Michael Howlett. [[2001]]. ''The Provincial State in Canada: Politics in the Provinces and Territories.'' University of Toronto Press. ISBN 978-1-55111-368-5. [https://books.google.com/books?id=j3Ky0-JAAbYC&pg=PP1 Google Books.] * Moore, Christopher, Bill Slavin, et Janet Lunn. [[2002]]. ''The Big Book of Canada: Exploring the Provinces and Territories.'' Random House Digital. ISBN 978-0-88776-457-8. [https://books.google.com/books?id=0Dmi_sb_ufgC&pg=PA1 Google Books.] * Pross, A. Paul, et Catherine A. Pross. [[1972]]. ''Government Publishing in the Canadian Provinces: a Prescriptive Study.'' Torontone: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-1827-0. * Tomblin, Stephen. [[1995]]. ''Ottawa and the Outer Provinces: The Challenge of Regional Integration in Canada.'' James Lorimer & Company. ISBN 978-1-55028-476-8. [https://books.google.com/books?id=mUnFSlFnGZUC&pg=PR1 Google Books.] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Provinces and territories of Canada|provincias et territoria Canadae}} * [https://web.archive.org/web/20170220093020/http://etatscanadiens-canadiangovernments.enap.ca/en/nav.aspx?sortcode=2.0.0 Comparatio gubernationus Canadiensium.] University of Public Administration. * [https://web.archive.org/web/20110429185748/http://www.pco-bcp.gc.ca/aia/index.asp?lang=eng&page=provterr&sub=difference&doc=difference-eng.htm Differentiae inter provincias et territoria.] Intergovernmental Affairs * [http://www.cic.gc.ca/english/newcomers/pt/ De immigratione.] Citizenship and Immigration Canada. * [https://web.archive.org/web/20160425233852/http://www.statcan.gc.ca/eng/reference/province-eng Statistica de provinciis et territoriis.] Statistics Canada. * [http://www.servicecanada.gc.ca/eng/common/provterr.shtml Situs interretiales de gubernationibus provinciarum et territoriorum.] Service Canada. * [https://web.archive.org/web/20151127062533/http://www.parl.gc.ca/parlinfo/compilations/provinceterritory/Provincialterritoriallegislatures.aspx Situs interretiales de legislaturis provincialibus et territorialibus.] Parlamentum Canadae. <!-- [[Category:Country subdivisions of the Americas|Canada 1]] [[Category:First-level administrative country subdivisions|Provinces, Canada]] [[Category:Lists of provinces and territories of Canada| ]] [[Category:Provinces and territories of Canada| ]] [[Category:Subdivisions of Canada]]--> [[Categoria:Canada]] [[Categoria:Regiones Canadae]] is4qbl0u0d8ot52m0r6hsjij8qil3oj 0 267054 3998011 3864013 2026-10-30T06:20:49Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998011 wikitext text/x-wiki '''Russell Edson''' ([[1935]]—[[29 Aprilis]] [[2014]]) fuit [[poeta]], [[scriptor mythistoriarum]], [[scriptor]], et [[illustrator]], ac [[filius]] [[Gustavus Edson|Gustavi Edson]] [[scriptor scaenicus|scriptoris scaenici]] et cartoonistae.{{dubsig}} [[Ars|Artibus]] iuvenis studebat, [[adulescentia|adulescensque]] Foederis Discipulorum Artis socius erat. [[Poema]]ta patefacere annis [[decennium 197|1960]] coepit. Inter honores quos accepit sunt [[stipendium Guggenheimianum]],<ref>[https://web.archive.org/web/20120812205551/http://www.gf.org/fellows/results?query=russell+edson&lower_bound=1925&upper_bound=2010&competition=ALL&fellowship_category=ALL&x=0&y=0 John Simon Guggenheim Memorial Foundation > Fellows > Russell Edson].</ref> [[Praemia Whitingiana|praemium Whitingianum]], et nonnulla stipendia in sumptus studiosorum a [[Dotatio Nationalis Artium|Dotatione Nationali Artium]] concessa.<ref>[http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=1990 Biography & Poems: The Poetry Foundation > Russell Edson]</ref> Edidit multa [[poesis orationis solutae]] corpora, [[fabula brevis|fabularum brevium]], et [[fabula]]rum, unam [[mythistoria]]m, ''The Song of Percival Peacock,'' et ''The Falling Sickness: A Book of Plays.'' Eius [[liber]] ultimus fuit ''See Jack'' (University of Pittsburgh Press, 2009). [[Darien (Connecticuta)|Darien]] [[Connecticuta]]e cum Francisca uxore diu habitabat.<ref>[http://www.webdelsol.com/LITARTS/edson "Russell Edson, Poet."]</ref><ref>[http://www.cas.sc.edu/engl/LitCheck/edson De Edson] in LitCheck.</ref> ==Notae== <references/> ==Nexus externi== *Edson, Russell. [http://writersalmanac.publicradio.org/author.php?auth_id=1390 "Garrison Keillor's ''The Writer's Almanac'': Poemata Russell Edson.] *Johnson, Corey. [https://web.archive.org/web/20171221233949/http://www.cricketonlinereview.com/vol3no1/johnson1.htm ''Cricket Online.''] Recognitio libri ''The Rooster's Wife.'' *Manguso, Sarah. [[2004]]. [https://web.archive.org/web/20170316081806/http://www.believermag.com/issues/200403/?read=article_manguso ''Why The Reader of Good Prose Poems Is Never Sad: An Appreciation of Russell Edson.] ''The Believer,'' Martio. * [http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=1990 Biographia et poemata.] *[http://www.whiting.org/awards/winners/russell-edson#/ Biographia apud The Whiting Foundation] * [http://webdelsol.com/LITARTS/edson/ Poemata: ''Webdelsol'' > "Featured Prose Poet: Russell Edson."] {{DEFAULTSORT:Edson, Russell}} [[Categoria:Nati 1935]] [[Categoria:Mortui 2014]] [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Incolae Connecticutae]] [[Categoria:Poetae Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Socii Guggenheimiani]] [[Categoria:Scriptores mythistoriarum Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Scriptores fabularum brevium]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]]<!-- [[Category:National Endowment for the Arts Fellows]]--> qxsf4g2ue7tyr58r601syww2ip5affp 0 267396 3997956 3996777 2026-10-29T22:21:42Z Cyprianus Marcus 66550 3997956 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in ROW.svg|thumb|Communia in circulo Rotenburg (Wümme)]] '''Circulus terrae Rotenburgensis ad Wemmam'''<ref>Fingitur nomen "Circulus terrae Rotenburgensis ad Wemmam" -Theodisce ''Landkreis Rotenburg an der Wümme'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgensis ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Landkreis Rotenburg an der Wümme''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Rotenburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Rodenborg''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et finibus mutatis ad diem hodiernum exstat. == De rebus gestis == Ager circuli ab anno [[1719]] ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit, post [[Bella Coalitionum|Bella Napoleonica]] ad novum [[Regnum Hannoveranum]]. Ab anno [[1866]] pars [[Borussia]]e fuit. Ab anno [[1946]] circulus ad Saxoniam Inferiorem pertinet et anno [[1977]] fines hodiernas accipit, cum circulus antiquus Vordae Bremensis<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'') ad Rotenburgum adiunctus esset. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communi generalia coniuncta sunt: {{div col|2}} * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Gnarrenburg'': [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'') (9238) * [[Rotenburgum ad Wemmam]], caput circuli (21.392) * [[Scheeßel]] (12.946) * [[Visselhövede]], oppidum (10.199) * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> ([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'') urbs (18.645) * [[Botela (commune generale)|Botela]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')commune generale (8231) ** [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> ([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel''), sedes administrationis (2428) ** [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> ([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'') (1320) ** [[Hemsbunda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'') (1178) ** [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'') (1405) ** [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'') (1161) ** [[Westerwalsede]] (739) * [[Fons Geestensis (commune generale)|Fons Geestensis]]<ref name="FG">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/fons?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-quelle'' Latino vocabulo "fons fontis" vertitur]; Latinum autem gentilicium "Geestensis-e" ad flumen [[Geeste (flumen)|Geeste]] (Theodisce ''Geeste'') refertur. Quo de hydronymo, vide [https://dokumen.pub/deutsches-gewssernamenbuch-etymologie-der-gewssernamen-und-der-zugehrigen-gebiets-siedlungs-und-flurnamen-9783110338591-9783110190397-9783110578911.html dokumen.pub], ubi dicitur "(...) ultra flumen Geeste (...)"</ref> ([[Theodisce]] ''Geestequelle''; [[Saxonice]] ''Geestborn'') commune generale (6449) ** [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi: Accesserunt instrumenta diplomatica ubi de parochiis Alvstedii et Bremervördae agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'') (864) ** [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii</ref> ([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'') (1430) ** [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> ([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'') (1058) ** [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> ([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'') (1237) ** [[Urlaha]]<ref name="">Vide [https://oerrel.feuerwehr-munster.de/---orla---die-kleine-oertze-.html ''Freiwillige Feuerwehr Oerre''], ubi dicitur "(...) „Vrlaha“ als das Kirchdorf „Oerel“ (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oerel''), sedes administrationis (1860) * [[Selsingen (commune generale)|Selsingen]] commune generale (9631) ** [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi: Accesserunt instrumenta diplomatica ubi de parochiis Alvstedii et Bremervördae agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'') (880) ** [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'') (658) ** [[Farva]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'') (634) ** [[Ostereistadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Ostereistedt''; [[Saxonice]] ''Oostereis'') (914) ** [[Rotha (Saxonia Inferior)|Rotha]]<ref name="Rotha">Vide [https://www.archive.nrw.de/sites/default/files/media/files/Ersterw__hnung_Rhade.pdf?utm ''Ersterwähnung des Ortes/der Orte: Rhade''], ubi dicitur "(...) nostre ecclesie ministerialis, super decima '''Rothe''' in parrochia Lembek (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Rhade''; [[Saxonice]] ''Rhaar'')</small> (1126) ** [[Sandbostel]] (822) ** [[Seedorf]] (950) ** [[Selsingen]], sedes administrationis (3647) * [[Sittensen (commune generale)|Sittensen]] commune generale (11.009) ** [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'') (551) ** [[Hamersa]]<ref name="-a"/> (453) ** [[Lengenbostel]] ([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'') (455) ** [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'') (466) ** [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> ([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'') (902) ** [[Sittensen]], sedes administrationis (5765) ** [[Tiste]] (876) ** [[Vierden]] (768) ** [[Wohnste]] (773) * [[Sottrum (commune generale)|Sottrum]] commune generale (14.444) ** [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et pagis ditionis Rotenburgensis (Caput de parochia Ahusii)''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> ([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'') (1888) ** [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> [Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'') (1070) ** [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'') (1120) ** [[Hellwega]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'') (1041) ** [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'') (1293) ** [[Reessum]] ([[Theodisce]] ''Reeßum''; [[Saxonice]] ''Reeßen'') (1679) ** [[Sottrum]], sedes administrationis (6353) * [[Tarmstedt (commune generale)|Tarmstedt]] commune generale (10.796) ** [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> ([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'') (1065) ** [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> ([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'') (753) ** [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'') (987) ** [[Kirchtimka]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'') (974) ** [[Tarmstedt]], sedes administrationis (3819) ** [[Vorwerk]] (1029) ** [[Westertimke]] (431) ** [[Wilstedt]] (1738) * [[Vintlum (commune generale)|Vintlum]]<ref name="Vintlum"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'') commune generale (7461) ** [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> ([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'') (792) ** [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch''), sedes administrationis (2266) ** [[Stemmen]] (844) ** [[Vahlde]] (674) ** [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm_source=chatgpt.com ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'') (2885) * [[Zeven (commune generale)|Zeven]] commune generale (22.812) ** [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'') (2046) ** [[Gyhum]] ([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'') (2250) ** [[Heeslingen]] (4756) ** [[Zeven]], oppidum et sedes administrationis (13.760) {{div col end}} {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Rotenburg (Wümme)|Circulum Rotenburg (Wümme)}} * [http://lk-row.de/ Pagina officialis] == Notae == <references /> {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Rotenburg (Wümme) circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] pqxo4fksxu656hyxbg8rfw77ie7oqz0 0 267913 3998046 3730719 2026-10-30T11:20:19Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998046 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Gulfofalaskamap.png|thumb|upright=1.25|[[Tabula geographica|Tabula]] Sinus Alascae et circumiectorum.]] '''Sinus Alascensis'''<ref>"''Golf von Alaska, m'' Sinus Alascensis": ''[http://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf Lexicon Latinum hodiernum]''</ref> ([[Anglice]] ''Gulf of Alaska'') est bracchium [[Oceanus Pacificus|Oceani Pacifici]] flexu [[meridies|meridiani]] [[Alasca]]e [[litus|litoris]] definitum, quae [[regio]] a [[Paeninsula Alascana]] et [[Insula Kodiak]] in [[occidens|occidente]] usque ad [[Archipelagus Alexandri|Archipelagum Alexandri]] in [[oriens|oriente]] extenditur, ubi [[Sinus Glaciariorum]] et [[Transitus Interior]] patent. Omnis huius [[sinus]] ora est praerupta [[silva]]rum, [[mons|montium]], [[glaciarium aquae aestuosae|glaciariorumque aquae aestuosae]]<!--tidewater glacier--> iunctura. Multa [[corallium|corallia]] [[aqua]]e profundae in Sinu Alascensi reperiri possunt, insigniter inter quae ''[[Primnoa pacifica]],''<ref name=Stone2007>Stone et Kalei 2007.</ref> [[species]] inter 150 et 900 [[metrum|metra]] plerumque repertum.<ref name=Waller2011>Waller et al. 2011.</ref> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Stone, Robert P., et Shotwell S. Kalei. [[2007]]. State of deep coral ecosystems in the Alaska Region: Gulf of Alaska, Bering Sea and the Aleutian Islands. ''The State of Deep Coral Ecosystems of the United States,'' S. E. Lumsden et al., 65–108. NOAA Technical Memorandum CRCP-3. Silver Spring Terrae Mariae. [https://web.archive.org/web/20130220091644/http://coris.noaa.gov/activities/deepcoral_rpt/Chapter2_Alaska.pdf PDF.] *Waller, R. G., R. P. Stone, J. Mondragon, et C. E. Clark. [[2011]]. [https://web.archive.org/web/20131213170351/http://archive.rubicon-foundation.org/xmlui/handle/123456789/10134 Reproduction of Red Tree Corals in the Southeastern Alaskan Fjords: Implications for Conservation and Population Turnover.] ''Diving for Science 2011,'' ed. N. W. Pollock. Proceedings of the American Academy of Underwater Sciences 30th Symposium, Dauphin Island Alabamae: AAUS. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Gulf of Alaska|Sinum Alascae}} *[http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfalaska.htm Sinus Alascensis.] ''World Atlas.'' {{Coord|57|N|144|W|type:waterbody_scale:10000000|display=title}} {{DEFAULTSORT:Alascensis, sinus}} [[Categoria:Sinus Oceani Pacifici]] [[Categoria:Res geographicae Alascae]] [[Categoria:Sinus Civitatum Foederatarum]] {{Myrias|Geographia}} cu43x94hwcd52eb09137qmmmb44ygc8 0 272103 3998021 3953124 2026-10-30T08:30:15Z Caeciliuss 209935 lapsus minores de re grammatica emendavi 3998021 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Blossius Aemilius Dracontius''' poeta et defensor <!--apologista--> religionis christianae fuit qui V saeculo p.C.n. floruit. == Vita == Noster natus est in Africa, tunc a Vandalis occupata, medio saeculo V,  non humili loco, nam familia ejus, ex italica vel hispanica stirpe, nobilis erat. Discipulus fuit ''grammatici'' Feliciani et ''vir clarissimus''. Vixit Carthaginis, ubi causidicus fuit<ref>Sic in subscriptione operis quod ''Declamatio poetica de Statua viri fortis'' nuncupatur: "Blossius Emilius Dracontius Vir clarissimus et togatus Fori Proconsulis Almae Karthaginis" </ref>. Vincula injecta sunt ei, qui quemdam Vandalo regi [[Gunthamundus|Gunthamundo]] invisum laudaverit. Hic contumeliis famique occurrit et elegiam quae "Satisfactio" nuncupatur scripsit, in qua supplex regis fit, sed incassum. Deinde libros ''De Laudibus Dei'' composuit, adhuc in carcere e quo tamen [[Thrasamundus|Thrasamundus]] istius Gunthamundi successor eum emisit. Thrasamundo liberatori suo panegyricum composuit, et, amicis Victoriano et Victorii filio Rufiniano intercessantibus, domos suas et alia bona recuperavit. Tempus quod in carcere egit quasi caesura tum in ejus vita, cum in operibus fuit. Nam cum liber esset, opera de mythologia, ut ''Orestis Tragoediam'' vel ''Romuleam'' scripsit, sed postea nihil nisi de venia sua petenda vel de remissione peccatorum: sic compositi sunt et ''Satisfactio'' et libri ''De laudibus Dei''.<ref>G. Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae 1987, p. 72</ref> == Opera == === ''Satisfactio'' === ''Satisfactionem'' Gutemundo Dracontius dedicavit ut sibi veniam daret, cum in carcere esset. Nam Poeta carmen suum ut "satisfactionem", id est "actionem satisficiendi ei, quem laesimus"<ref>Forcellini</ref>, regi dare voluit. Hoc carmen ex 316 distichis elegiacis componitur, in quibus poeta precatur, ut liberetur, et errorem suam, scilicet laudationem Zenonis alicujus, ut caliginem quamdam mentis a deo inlatam fuisse affirmat, ut peccata sua expietur. Constat Dracontium hic [[Publius Ovidius Naso|Ovidium]] imitatum esse, qui in [[Tristia|Tristiis]] suis Caesarem [[Augustus (imperator)|Augustum]] precatur ut sibi reditum ex exsilio concedat. In hoc libro, [[Publius Vergilius Maro|Vergilium]] quoque imitatur, et e scriptura sacra petit nonnulla verba nec non permulta exempla peccatorum quibus Deus et, postea, reges, veniam dederunt. Addit etiam verba de Vincomalo, cui veniam dederat [[Geisericus]], ut demonstret et Vandalos clementia uti potuisse; sic Dracontius spes suas in potestate litterarum et religionis christianae deponit. === ''De Laudibus Dei'' === In carcere Dracontius composuit etiam tres libros de laudibus Dei in hexametris, in quibus celebratur gloria Dei; liber primus de Creatione mundi, de terrestri paradiso et de natura tractat; secundus de Redemptione; tertius de vita aeterna.  Dracontius affirmat, malum e peccato originali natum ese, quod Redemptionem etiam majoris momenti facit. Nam Deus Christianorum non inexorabilis, nisi in Sodomam cujus ruinam summa cum diligentia poeta describit; sic Dracontius crudelitatem paganorum christianorum misericordiae opponit. Non solum Virgilium redolet hoc carmen, sed etiam opera christiana ut Ambrosii hymnos et libros Bibliorum, praesertim Psalmos. Nonnulli sunt soloecismi cum linguae, tum metricae, qui in Africa tum florebant. === Opera saecularia === Dracontius etiam opera profana composuit, quorum collectio ''Romulea'' nuncupatur. Ex his operibus, tria [[Epyllion|epyllia]] nominentur: ''Hylas'', ''De raptu Helenae'', et ''Medea''. Additi sint mille hexametri qui ''Orestis Tragoediam'' componunt; qui titulus fallax est, nam opus illud fabula tragica omnino non est. Creditur hunc titulum post mortem Dracontii huic operi impositum esse. == Notae == <references /> == Bibliographia == * "Blossius Aemilii Dracontius 2", [[Prosopography of the Later Roman Empire|PLRE]] II, pp.&#x20;379-80. * Emmanuel Rapisarda, ''Vita Draconzio'', "Orpheus" 2 (1955), pp.&#x20;1-9. * Giovanni Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae, Jouvenche, 1987, pp.&#x20;68-78 * Luigi Castagna, ''Studi draconziani'', Neapolis, Loffredo, 1997 * Blossio Emilio Draconzio, ''Medea'', edita a Fabio Gasti, [[Mediolanum|Mediolani]], La Vita Felice, 2016, [[ISBN]] [[88-7799-792-0]] * Fabio Gasti, Giusto Picone, Elisa Romano, ''Lezioni romane. Letteratura, testi civiltà'', vol. 4, Mediolani, Loescher, 2003, pp.&nbsp;159–160. ISBN 88-201-2521-8 == Aliis inceptis == == Nexus externi == * [https://www.mqdq.it/indici/autori/tipo/alpha/lettera/d/idAuthors/223 Dracontii opera] in ''Musisque Deoque'' * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0400-0500-_Dracontius_Blossius_Aemilius.html| Opera Omnia e Patrologia Latina] * [[Monumenta Germaniae historica|Monvmenta Germaniae Historica]], [https://web.archive.org/web/20120305222830/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000826_meta:titlePage.html?sortIndex=010:010:0014:010:00:00 ''Societas Aperiendis Fontibvs Rerum Germanicarvm Medii Aevi'', Avctorum Antiqvissorum Tomus XIV, Berolini apud Weidmannos 1905: Fl. Merobavdis Reliquviae Blossii eum respublica alio non Dracontii Carmina, Evgenii Toletani Episcopi Carmina et Epistvlae, cvm appendicvla carminvm spvriorvm, edidit Fridericvs Vollmer] * [https://archive.org/details/dracontiicarmina00drac/page/n3/mode/2up Dracontii carmina minora], ed. Fridericus de Duhn, Teubner, 1873 {{Lifetime|saeculo 5|saeculo 5 aut 6}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Poetae Latini]] [[Categoria:Scriptores Africae antiquae]] rql4tnfbynw6c6bptjfc2hv6josctcc 3998024 3998021 2026-10-30T08:35:28Z Caeciliuss 209935 3998024 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Blossius Aemilius Dracontius''' poeta et defensor <!--apologista--> religionis christianae fuit qui V saeculo p.C.n. floruit. == Vita == Noster natus est in Africa, tunc a Vandalis occupata, medio saeculo V,  non humili loco, nam familia ejus, ex italica vel hispanica stirpe, nobilis erat. Discipulus fuit ''grammatici'' Feliciani et ''vir clarissimus''. Vixit Carthaginis, ubi causidicus fuit<ref>Sic in subscriptione operis quod ''Declamatio poetica de Statua viri fortis'' nuncupatur: "Blossius Emilius Dracontius Vir clarissimus et togatus Fori Proconsulis Almae Karthaginis" </ref>. Vincula injecta sunt ei, qui quemdam Vandalo regi [[Gunthamundus|Gunthamundo]] invisum laudaverit. Hic contumeliis famique occurrit et elegiam quae "Satisfactio" nuncupatur scripsit, in qua supplex regis fit, sed incassum. Deinde libros ''De Laudibus Dei'' composuit, adhuc in carcere e quo tamen [[Thrasamundus|Thrasamundus]] istius Gunthamundi successor eum emisit. Thrasamundo liberatori suo panegyricum composuit et amicis Victoriano et Victorii filio Rufiniano intercedentibus domos suas et alia bona recuperavit. Tempus quod in carcere egit quasi caesura tum in ejus vita, cum in operibus fuit. Nam cum liber esset, opera de mythologia, ut ''Orestis Tragoediam'' vel ''Romuleam'' scripsit, sed postea nihil nisi de venia sua petenda vel de remissione peccatorum: sic compositi sunt et ''Satisfactio'' et libri ''De laudibus Dei''.<ref>G. Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae 1987, p. 72</ref> == Opera == === ''Satisfactio'' === ''Satisfactionem'' Gutemundo Dracontius dedicavit ut sibi veniam daret, cum in carcere esset. Nam Poeta carmen suum ut "satisfactionem", id est "actionem satisficiendi ei, quem laesimus"<ref>Forcellini</ref>, regi dare voluit. Hoc carmen ex 316 distichis elegiacis componitur, in quibus poeta precatur, ut liberetur, et errorem suam, scilicet laudationem Zenonis alicujus, ut caliginem quamdam mentis a deo inlatam fuisse affirmat, ut peccata sua expietur. Constat Dracontium hic [[Publius Ovidius Naso|Ovidium]] imitatum esse, qui in [[Tristia|Tristiis]] suis Caesarem [[Augustus (imperator)|Augustum]] precatur ut sibi reditum ex exsilio concedat. In hoc libro, [[Publius Vergilius Maro|Vergilium]] quoque imitatur, et e scriptura sacra petit nonnulla verba nec non permulta exempla peccatorum quibus Deus et, postea, reges, veniam dederunt. Addit etiam verba de Vincomalo, cui veniam dederat [[Geisericus]], ut demonstret et Vandalos clementia uti potuisse; sic Dracontius spes suas in potestate litterarum et religionis christianae deponit. === ''De Laudibus Dei'' === In carcere Dracontius composuit etiam tres libros de laudibus Dei in hexametris, in quibus celebratur gloria Dei; liber primus de Creatione mundi, de terrestri paradiso et de natura tractat; secundus de Redemptione; tertius de vita aeterna.  Dracontius affirmat, malum e peccato originali natum ese, quod Redemptionem etiam majoris momenti facit. Nam Deus Christianorum non inexorabilis, nisi in Sodomam cujus ruinam summa cum diligentia poeta describit; sic Dracontius crudelitatem paganorum christianorum misericordiae opponit. Non solum Virgilium redolet hoc carmen, sed etiam opera christiana ut Ambrosii hymnos et libros Bibliorum, praesertim Psalmos. Nonnulli sunt soloecismi cum linguae, tum metricae, qui in Africa tum florebant. === Opera saecularia === Dracontius etiam opera profana composuit, quorum collectio ''Romulea'' nuncupatur. Ex his operibus, tria [[Epyllion|epyllia]] nominentur: ''Hylas'', ''De raptu Helenae'', et ''Medea''. Additi sint mille hexametri qui ''Orestis Tragoediam'' componunt; qui titulus fallax est, nam opus illud fabula tragica omnino non est. Creditur hunc titulum post mortem Dracontii huic operi impositum esse. == Notae == <references /> == Bibliographia == * "Blossius Aemilii Dracontius 2", [[Prosopography of the Later Roman Empire|PLRE]] II, pp.&#x20;379-80. * Emmanuel Rapisarda, ''Vita Draconzio'', "Orpheus" 2 (1955), pp.&#x20;1-9. * Giovanni Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae, Jouvenche, 1987, pp.&#x20;68-78 * Luigi Castagna, ''Studi draconziani'', Neapolis, Loffredo, 1997 * Blossio Emilio Draconzio, ''Medea'', edita a Fabio Gasti, [[Mediolanum|Mediolani]], La Vita Felice, 2016, [[ISBN]] [[88-7799-792-0]] * Fabio Gasti, Giusto Picone, Elisa Romano, ''Lezioni romane. Letteratura, testi civiltà'', vol. 4, Mediolani, Loescher, 2003, pp.&nbsp;159–160. ISBN 88-201-2521-8 == Aliis inceptis == == Nexus externi == * [https://www.mqdq.it/indici/autori/tipo/alpha/lettera/d/idAuthors/223 Dracontii opera] in ''Musisque Deoque'' * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0400-0500-_Dracontius_Blossius_Aemilius.html| Opera Omnia e Patrologia Latina] * [[Monumenta Germaniae historica|Monvmenta Germaniae Historica]], [https://web.archive.org/web/20120305222830/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000826_meta:titlePage.html?sortIndex=010:010:0014:010:00:00 ''Societas Aperiendis Fontibvs Rerum Germanicarvm Medii Aevi'', Avctorum Antiqvissorum Tomus XIV, Berolini apud Weidmannos 1905: Fl. Merobavdis Reliquviae Blossii eum respublica alio non Dracontii Carmina, Evgenii Toletani Episcopi Carmina et Epistvlae, cvm appendicvla carminvm spvriorvm, edidit Fridericvs Vollmer] * [https://archive.org/details/dracontiicarmina00drac/page/n3/mode/2up Dracontii carmina minora], ed. Fridericus de Duhn, Teubner, 1873 {{Lifetime|saeculo 5|saeculo 5 aut 6}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Poetae Latini]] [[Categoria:Scriptores Africae antiquae]] s2jd84oyzeozmesaeiis2j8d8ljzhan 3998027 3998024 2026-10-30T08:41:05Z Caeciliuss 209935 3998027 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Blossius Aemilius Dracontius''' poeta et defensor <!--apologista--> religionis christianae fuit qui V saeculo p.C.n. floruit. == Vita == Noster natus est in Africa, tunc a Vandalis occupata, medio saeculo V,  non humili loco, nam familia ejus, ex italica vel hispanica stirpe, nobilis erat. Discipulus fuit ''grammatici'' Feliciani et ''vir clarissimus''. Vixit Carthaginis, ubi causidicus fuit<ref>Sic in subscriptione operis quod ''Declamatio poetica de Statua viri fortis'' nuncupatur: "Blossius Emilius Dracontius Vir clarissimus et togatus Fori Proconsulis Almae Karthaginis" </ref>. Vincula injecta sunt ei, qui quemdam Vandalo regi [[Gunthamundus|Gunthamundo]] invisum laudaverit. Hic contumeliis famique occurrit et elegiam quae "Satisfactio" nuncupatur scripsit, in qua supplex regis fit, sed incassum. Deinde libros ''De Laudibus Dei'' composuit, adhuc in carcere e quo tamen [[Thrasamundus|Thrasamundus]] istius Gunthamundi successor eum emisit. Thrasamundo liberatori suo panegyricum composuit et amicis Victoriano et Victorii filio Rufiniano intercedentibus domos suas et alia bona recuperavit. Tempus quod in carcere egit quasi caesura tum in ejus vita, cum in operibus fuit. Nam cum liber esset, opera de mythologia, ut ''Orestis Tragoediam'' vel ''Romuleam'' scripsit, sed postea nihil nisi de venia sua petenda vel de remissione peccatorum: sic compositi sunt et ''Satisfactio'' et libri ''De laudibus Dei''.<ref>G. Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae 1987, p. 72</ref> == Opera == === ''Satisfactio'' === ''Satisfactionem'' Gutemundo Dracontius dedicavit ut sibi veniam daret, cum in carcere esset. Nam Poeta carmen suum ut "satisfactionem", id est "actionem satisfaciendi ei, quem laesimus"<ref>Forcellini</ref>, regi dare voluit. Hoc carmen ex 316 distichis elegiacis componitur, in quibus poeta precatur, ut liberetur, et errorem suam, scilicet laudationem Zenonis alicujus, ut caliginem quamdam mentis a deo inlatam fuisse affirmat, ut peccata sua expietur. Constat Dracontium hic [[Publius Ovidius Naso|Ovidium]] imitatum esse, qui in [[Tristia|Tristiis]] suis Caesarem [[Augustus (imperator)|Augustum]] precatur ut sibi reditum ex exsilio concedat. In hoc libro, [[Publius Vergilius Maro|Vergilium]] quoque imitatur, et e scriptura sacra petit nonnulla verba nec non permulta exempla peccatorum quibus Deus et, postea, reges, veniam dederunt. Addit etiam verba de Vincomalo, cui veniam dederat [[Geisericus]], ut demonstret et Vandalos clementia uti potuisse; sic Dracontius spes suas in potestate litterarum et religionis christianae deponit. === ''De Laudibus Dei'' === In carcere Dracontius composuit etiam tres libros de laudibus Dei in hexametris, in quibus celebratur gloria Dei; liber primus de Creatione mundi, de terrestri paradiso et de natura tractat; secundus de Redemptione; tertius de vita aeterna.  Dracontius affirmat, malum e peccato originali natum ese, quod Redemptionem etiam majoris momenti facit. Nam Deus Christianorum non inexorabilis, nisi in Sodomam cujus ruinam summa cum diligentia poeta describit; sic Dracontius crudelitatem paganorum christianorum misericordiae opponit. Non solum Virgilium redolet hoc carmen, sed etiam opera christiana ut Ambrosii hymnos et libros Bibliorum, praesertim Psalmos. Nonnulli sunt soloecismi cum linguae, tum metricae, qui in Africa tum florebant. === Opera saecularia === Dracontius etiam opera profana composuit, quorum collectio ''Romulea'' nuncupatur. Ex his operibus, tria [[Epyllion|epyllia]] nominentur: ''Hylas'', ''De raptu Helenae'', et ''Medea''. Additi sint mille hexametri qui ''Orestis Tragoediam'' componunt; qui titulus fallax est, nam opus illud fabula tragica omnino non est. Creditur hunc titulum post mortem Dracontii huic operi impositum esse. == Notae == <references /> == Bibliographia == * "Blossius Aemilii Dracontius 2", [[Prosopography of the Later Roman Empire|PLRE]] II, pp.&#x20;379-80. * Emmanuel Rapisarda, ''Vita Draconzio'', "Orpheus" 2 (1955), pp.&#x20;1-9. * Giovanni Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae, Jouvenche, 1987, pp.&#x20;68-78 * Luigi Castagna, ''Studi draconziani'', Neapolis, Loffredo, 1997 * Blossio Emilio Draconzio, ''Medea'', edita a Fabio Gasti, [[Mediolanum|Mediolani]], La Vita Felice, 2016, [[ISBN]] [[88-7799-792-0]] * Fabio Gasti, Giusto Picone, Elisa Romano, ''Lezioni romane. Letteratura, testi civiltà'', vol. 4, Mediolani, Loescher, 2003, pp.&nbsp;159–160. ISBN 88-201-2521-8 == Aliis inceptis == == Nexus externi == * [https://www.mqdq.it/indici/autori/tipo/alpha/lettera/d/idAuthors/223 Dracontii opera] in ''Musisque Deoque'' * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0400-0500-_Dracontius_Blossius_Aemilius.html| Opera Omnia e Patrologia Latina] * [[Monumenta Germaniae historica|Monvmenta Germaniae Historica]], [https://web.archive.org/web/20120305222830/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000826_meta:titlePage.html?sortIndex=010:010:0014:010:00:00 ''Societas Aperiendis Fontibvs Rerum Germanicarvm Medii Aevi'', Avctorum Antiqvissorum Tomus XIV, Berolini apud Weidmannos 1905: Fl. Merobavdis Reliquviae Blossii eum respublica alio non Dracontii Carmina, Evgenii Toletani Episcopi Carmina et Epistvlae, cvm appendicvla carminvm spvriorvm, edidit Fridericvs Vollmer] * [https://archive.org/details/dracontiicarmina00drac/page/n3/mode/2up Dracontii carmina minora], ed. Fridericus de Duhn, Teubner, 1873 {{Lifetime|saeculo 5|saeculo 5 aut 6}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Poetae Latini]] [[Categoria:Scriptores Africae antiquae]] c9ilqi4e6eokxswi0816rv2m2w9dcnl 3998028 3998027 2026-10-30T08:43:45Z Caeciliuss 209935 3998028 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Blossius Aemilius Dracontius''' poeta et defensor <!--apologista--> religionis christianae fuit qui V saeculo p.C.n. floruit. == Vita == Noster natus est in Africa, tunc a Vandalis occupata, medio saeculo V,  non humili loco, nam familia ejus, ex italica vel hispanica stirpe, nobilis erat. Discipulus fuit ''grammatici'' Feliciani et ''vir clarissimus''. Vixit Carthaginis, ubi causidicus fuit<ref>Sic in subscriptione operis quod ''Declamatio poetica de Statua viri fortis'' nuncupatur: "Blossius Emilius Dracontius Vir clarissimus et togatus Fori Proconsulis Almae Karthaginis" </ref>. Vincula injecta sunt ei, qui quemdam Vandalo regi [[Gunthamundus|Gunthamundo]] invisum laudaverit. Hic contumeliis famique occurrit et elegiam quae "Satisfactio" nuncupatur scripsit, in qua supplex regis fit, sed incassum. Deinde libros ''De Laudibus Dei'' composuit, adhuc in carcere e quo tamen [[Thrasamundus|Thrasamundus]] istius Gunthamundi successor eum emisit. Thrasamundo liberatori suo panegyricum composuit et amicis Victoriano et Victorii filio Rufiniano intercedentibus domos suas et alia bona recuperavit. Tempus quod in carcere egit quasi caesura tum in ejus vita, cum in operibus fuit. Nam cum liber esset, opera de mythologia, ut ''Orestis Tragoediam'' vel ''Romuleam'' scripsit, sed postea nihil nisi de venia sua petenda vel de remissione peccatorum: sic compositi sunt et ''Satisfactio'' et libri ''De laudibus Dei''.<ref>G. Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae 1987, p. 72</ref> == Opera == === ''Satisfactio'' === ''Satisfactionem'' Gutemundo Dracontius dedicavit ut sibi veniam daret, cum in carcere esset. Nam Poeta carmen suum ut "satisfactionem", id est "actionem satisfaciendi ei, quem laesimus"<ref>Forcellini</ref>, regi dare voluit. Hoc carmen ex 316 distichis elegiacis componitur, in quibus poeta precatur, ut liberetur, et errorem suum, scilicet laudationem Zenonis alicujus, ut caliginem quamdam mentis a deo inlatam fuisse affirmat, ut peccata sua expietur. Constat Dracontium hic [[Publius Ovidius Naso|Ovidium]] imitatum esse, qui in [[Tristia|Tristiis]] suis Caesarem [[Augustus (imperator)|Augustum]] precatur ut sibi reditum ex exsilio concedat. In hoc libro, [[Publius Vergilius Maro|Vergilium]] quoque imitatur, et e scriptura sacra petit nonnulla verba nec non permulta exempla peccatorum quibus Deus et, postea, reges, veniam dederunt. Addit etiam verba de Vincomalo, cui veniam dederat [[Geisericus]], ut demonstret et Vandalos clementia uti potuisse; sic Dracontius spes suas in potestate litterarum et religionis christianae deponit. === ''De Laudibus Dei'' === In carcere Dracontius composuit etiam tres libros de laudibus Dei in hexametris, in quibus celebratur gloria Dei; liber primus de Creatione mundi, de terrestri paradiso et de natura tractat; secundus de Redemptione; tertius de vita aeterna.  Dracontius affirmat, malum e peccato originali natum ese, quod Redemptionem etiam majoris momenti facit. Nam Deus Christianorum non inexorabilis, nisi in Sodomam cujus ruinam summa cum diligentia poeta describit; sic Dracontius crudelitatem paganorum christianorum misericordiae opponit. Non solum Virgilium redolet hoc carmen, sed etiam opera christiana ut Ambrosii hymnos et libros Bibliorum, praesertim Psalmos. Nonnulli sunt soloecismi cum linguae, tum metricae, qui in Africa tum florebant. === Opera saecularia === Dracontius etiam opera profana composuit, quorum collectio ''Romulea'' nuncupatur. Ex his operibus, tria [[Epyllion|epyllia]] nominentur: ''Hylas'', ''De raptu Helenae'', et ''Medea''. Additi sint mille hexametri qui ''Orestis Tragoediam'' componunt; qui titulus fallax est, nam opus illud fabula tragica omnino non est. Creditur hunc titulum post mortem Dracontii huic operi impositum esse. == Notae == <references /> == Bibliographia == * "Blossius Aemilii Dracontius 2", [[Prosopography of the Later Roman Empire|PLRE]] II, pp.&#x20;379-80. * Emmanuel Rapisarda, ''Vita Draconzio'', "Orpheus" 2 (1955), pp.&#x20;1-9. * Giovanni Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae, Jouvenche, 1987, pp.&#x20;68-78 * Luigi Castagna, ''Studi draconziani'', Neapolis, Loffredo, 1997 * Blossio Emilio Draconzio, ''Medea'', edita a Fabio Gasti, [[Mediolanum|Mediolani]], La Vita Felice, 2016, [[ISBN]] [[88-7799-792-0]] * Fabio Gasti, Giusto Picone, Elisa Romano, ''Lezioni romane. Letteratura, testi civiltà'', vol. 4, Mediolani, Loescher, 2003, pp.&nbsp;159–160. ISBN 88-201-2521-8 == Aliis inceptis == == Nexus externi == * [https://www.mqdq.it/indici/autori/tipo/alpha/lettera/d/idAuthors/223 Dracontii opera] in ''Musisque Deoque'' * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0400-0500-_Dracontius_Blossius_Aemilius.html| Opera Omnia e Patrologia Latina] * [[Monumenta Germaniae historica|Monvmenta Germaniae Historica]], [https://web.archive.org/web/20120305222830/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000826_meta:titlePage.html?sortIndex=010:010:0014:010:00:00 ''Societas Aperiendis Fontibvs Rerum Germanicarvm Medii Aevi'', Avctorum Antiqvissorum Tomus XIV, Berolini apud Weidmannos 1905: Fl. Merobavdis Reliquviae Blossii eum respublica alio non Dracontii Carmina, Evgenii Toletani Episcopi Carmina et Epistvlae, cvm appendicvla carminvm spvriorvm, edidit Fridericvs Vollmer] * [https://archive.org/details/dracontiicarmina00drac/page/n3/mode/2up Dracontii carmina minora], ed. Fridericus de Duhn, Teubner, 1873 {{Lifetime|saeculo 5|saeculo 5 aut 6}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Poetae Latini]] [[Categoria:Scriptores Africae antiquae]] 6jjo0nlhhk9xhq8igr6f86o9l2ehhxz 3998029 3998028 2026-10-30T08:45:57Z Caeciliuss 209935 3998029 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Blossius Aemilius Dracontius''' poeta et defensor <!--apologista--> religionis christianae fuit qui V saeculo p.C.n. floruit. == Vita == Noster natus est in Africa, tunc a Vandalis occupata, medio saeculo V,  non humili loco, nam familia ejus, ex italica vel hispanica stirpe, nobilis erat. Discipulus fuit ''grammatici'' Feliciani et ''vir clarissimus''. Vixit Carthaginis, ubi causidicus fuit<ref>Sic in subscriptione operis quod ''Declamatio poetica de Statua viri fortis'' nuncupatur: "Blossius Emilius Dracontius Vir clarissimus et togatus Fori Proconsulis Almae Karthaginis" </ref>. Vincula injecta sunt ei, qui quemdam Vandalo regi [[Gunthamundus|Gunthamundo]] invisum laudaverit. Hic contumeliis famique occurrit et elegiam quae "Satisfactio" nuncupatur scripsit, in qua supplex regis fit, sed incassum. Deinde libros ''De Laudibus Dei'' composuit, adhuc in carcere e quo tamen [[Thrasamundus|Thrasamundus]] istius Gunthamundi successor eum emisit. Thrasamundo liberatori suo panegyricum composuit et amicis Victoriano et Victorii filio Rufiniano intercedentibus domos suas et alia bona recuperavit. Tempus quod in carcere egit quasi caesura tum in ejus vita, cum in operibus fuit. Nam cum liber esset, opera de mythologia, ut ''Orestis Tragoediam'' vel ''Romuleam'' scripsit, sed postea nihil nisi de venia sua petenda vel de remissione peccatorum: sic compositi sunt et ''Satisfactio'' et libri ''De laudibus Dei''.<ref>G. Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae 1987, p. 72</ref> == Opera == === ''Satisfactio'' === ''Satisfactionem'' Gutemundo Dracontius dedicavit ut sibi veniam daret, cum in carcere esset. Nam Poeta carmen suum ut "satisfactionem", id est "actionem satisfaciendi ei, quem laesimus"<ref>Forcellini</ref>, regi dare voluit. Hoc carmen ex 316 distichis elegiacis componitur, in quibus poeta precatur, ut liberetur, et errorem suum, scilicet laudationem Zenonis alicujus, ut caliginem quamdam mentis a deo inlatam fuisse affirmat, ut peccata sua expientur. Constat Dracontium hic [[Publius Ovidius Naso|Ovidium]] imitatum esse, qui in [[Tristia|Tristiis]] suis Caesarem [[Augustus (imperator)|Augustum]] precatur ut sibi reditum ex exsilio concedat. In hoc libro, [[Publius Vergilius Maro|Vergilium]] quoque imitatur, et e scriptura sacra petit nonnulla verba nec non permulta exempla peccatorum quibus Deus et, postea, reges, veniam dederunt. Addit etiam verba de Vincomalo, cui veniam dederat [[Geisericus]], ut demonstret et Vandalos clementia uti potuisse; sic Dracontius spes suas in potestate litterarum et religionis christianae deponit. === ''De Laudibus Dei'' === In carcere Dracontius composuit etiam tres libros de laudibus Dei in hexametris, in quibus celebratur gloria Dei; liber primus de Creatione mundi, de terrestri paradiso et de natura tractat; secundus de Redemptione; tertius de vita aeterna.  Dracontius affirmat, malum e peccato originali natum ese, quod Redemptionem etiam majoris momenti facit. Nam Deus Christianorum non inexorabilis, nisi in Sodomam cujus ruinam summa cum diligentia poeta describit; sic Dracontius crudelitatem paganorum christianorum misericordiae opponit. Non solum Virgilium redolet hoc carmen, sed etiam opera christiana ut Ambrosii hymnos et libros Bibliorum, praesertim Psalmos. Nonnulli sunt soloecismi cum linguae, tum metricae, qui in Africa tum florebant. === Opera saecularia === Dracontius etiam opera profana composuit, quorum collectio ''Romulea'' nuncupatur. Ex his operibus, tria [[Epyllion|epyllia]] nominentur: ''Hylas'', ''De raptu Helenae'', et ''Medea''. Additi sint mille hexametri qui ''Orestis Tragoediam'' componunt; qui titulus fallax est, nam opus illud fabula tragica omnino non est. Creditur hunc titulum post mortem Dracontii huic operi impositum esse. == Notae == <references /> == Bibliographia == * "Blossius Aemilii Dracontius 2", [[Prosopography of the Later Roman Empire|PLRE]] II, pp.&#x20;379-80. * Emmanuel Rapisarda, ''Vita Draconzio'', "Orpheus" 2 (1955), pp.&#x20;1-9. * Giovanni Polara, Letteratura latina tardoantica e altomedievale, Romae, Jouvenche, 1987, pp.&#x20;68-78 * Luigi Castagna, ''Studi draconziani'', Neapolis, Loffredo, 1997 * Blossio Emilio Draconzio, ''Medea'', edita a Fabio Gasti, [[Mediolanum|Mediolani]], La Vita Felice, 2016, [[ISBN]] [[88-7799-792-0]] * Fabio Gasti, Giusto Picone, Elisa Romano, ''Lezioni romane. Letteratura, testi civiltà'', vol. 4, Mediolani, Loescher, 2003, pp.&nbsp;159–160. ISBN 88-201-2521-8 == Aliis inceptis == == Nexus externi == * [https://www.mqdq.it/indici/autori/tipo/alpha/lettera/d/idAuthors/223 Dracontii opera] in ''Musisque Deoque'' * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0400-0500-_Dracontius_Blossius_Aemilius.html| Opera Omnia e Patrologia Latina] * [[Monumenta Germaniae historica|Monvmenta Germaniae Historica]], [https://web.archive.org/web/20120305222830/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000826_meta:titlePage.html?sortIndex=010:010:0014:010:00:00 ''Societas Aperiendis Fontibvs Rerum Germanicarvm Medii Aevi'', Avctorum Antiqvissorum Tomus XIV, Berolini apud Weidmannos 1905: Fl. Merobavdis Reliquviae Blossii eum respublica alio non Dracontii Carmina, Evgenii Toletani Episcopi Carmina et Epistvlae, cvm appendicvla carminvm spvriorvm, edidit Fridericvs Vollmer] * [https://archive.org/details/dracontiicarmina00drac/page/n3/mode/2up Dracontii carmina minora], ed. Fridericus de Duhn, Teubner, 1873 {{Lifetime|saeculo 5|saeculo 5 aut 6}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Poetae Latini]] [[Categoria:Scriptores Africae antiquae]] d3qk2rtdcy0ioxdag30ngoy7retz1l3 0 273702 3997810 3929898 2026-10-29T14:01:11Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997810 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Nestor Popolizio''', vulgo plene ''Néstor Francisco Popolizio Bardales'' ([[Pucallpa]] in urbe natus die [[25 Februarii]] [[1955]]) est legatus et politicus [[Peruvia]]e. Alumnus est [[universitas Nationalis Maior Sancti Marci|universitatis nationalis maioris Sancti Marci]] et [[academia Diplomatica Peruviana|academiae diplomaticae Peruvianae]] [[Lima]]e in urbe, insuper [[Institutum Internationale Administrationis Publicae (Lutetia)|Instituti internationalis administrationis publicae]] apud [[Lutetia|Parisienses]]. Legatus apud missiones Peruvianas iuxta [[Brasilia]]m et [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatas]] meruit. Inter annos [[2011]] et [[2016]] legatus patriae fuit iuxta regimina [[Columbia]]e et [[Portugallia]]e. His annis officium ministri vicarii a rebus externis bis tenuit, primum ab anno [[2009]] usque in 2011, iterum ab anno 2016. Cancellarius seu minister a rebus externis die [[2 Aprilis]] [[2018]] factus est, praeside [[Caesar Villanueva|Caesare Villanueva]]. == Bibliographia == * "[https://web.archive.org/web/20180408033600/http://andina.pe/agencia/noticia.aspx?id=227058 Gobierno designó a embajador Néstor Popolizio como nuevo vicecanciller]" (8 Aprilis 2009) apud ''Andina'' * "[https://web.archive.org/web/20180408001131/http://andina.pe/agencia/noticia-nuevo-canciller-popolizio-es-abogado-y-licenciado-relaciones-internacionales-705121.aspx Nuevo canciller Popolizio es abogado y licenciado en relaciones internacionales]" (2 Aprilis 2018) apud ''Andina'' == Nexus externi == {{CommuniaCat|Néstor Popolizio|Nestorem Popolizio}} * [https://web.archive.org/web/20191004165650/http://www.rree.gob.pe/elministerio/Documents/CV_Canciller_Popolizio_Es.pdf Curriculum vitae] apud ministerium rerum externarum * [http://www.rree.gob.pe/SitePages/home.aspx Situs ministerii rerum externarum] * "[http://rpp.pe/politica/gobierno/perfil-estos-son-los-ministros-que-formaran-parte-del-gabinete-de-cesar-villanueva-noticia-1113976 Estos son los ministros que forman parte del gabinete de César Villanueva]" (2 Aprilis 2018) apud ''RPP Notícias' {{Ministri rerum externarum Peruviani}} {{DEFAULTSORT:Popolizio, Nestor}} [[Categoria:Nati 1955]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Politici Peruviae]] [[Categoria:Legati Peruviae]] [[Categoria:Alumni Universitatis Sancti Marci]] [[Categoria:Alumni Academiae Diplomaticae Peruvianae]] [[Categoria:Alumni Instituti Internationalis Administrationis Publicae (Lutetia)]] [[Categoria:Ministri rerum externarum]] 7u0vqukljl5tywgcn00npyrnqlombni 0 274811 3998005 3988086 2026-10-30T05:05:08Z Bartholomite 116968 3998005 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Matthaeus Salvini}} (vulgo ''Matteo''; [[Mediolanum|Mediolani]] natus die [[9 Martii]] [[1973]]) est [[civilitas|rerum politicarum peritus]] [[Italia|Italicus]] factionis [[Foedus Septemtrionale|Foederis Septemtrionalis]]. [[Universitas Mediolanensis|Universitatem Mediolanensem]] frequentavit, e qua sine lauris abiit.<ref>“[https://www.corriere.it/scuola/rientro-a-scuola/cards/giuli-e-il-caso-della-laurea-chi-e-laureato-e-chi-no-nel-governo-a-partire-da-giorgia-meloni-e-matteo-salvini/il-caso-crosetto.shtml Giuli e il caso della laurea. Chi è laureato e chi no nel governo. A partire da Giorgia Meloni e Matteo Salvini]” in ''Corriere della Sera'' (14 Augusti 2026). {{Ling|Italice}}</ref> Legatus est [[parlamentum Europaeum|parlamento Europaeo]] a die [[20 Iulii]] [[2004]] ad [[7 Novembris]] [[2006]], iterum ab [[14 Iulii]] [[2009]] usque ad [[22 Martii]] [[2018]]. Deputatus est [[parlamentum Italicum|parlamento Italico]] a die [[29 Aprilis]] [[2008]] usque ad [[13 Iulii]] [[2009]], sed senator Italicus die [[23 Martii]] [[2018]] creatus est. Dux factus est (titulo "secretarius") factionis suae [[15 Decembris|Idis decembris]] [[2013|anni 2013]].<ref>“[https://www.repubblica.it/politica/2013/12/07/news/lega_nord_il_giorno_delle_primarie_salvini_e_bossi_in_corsa_per_la_segreteria-72920286/ Matteo Salvini è il nuovo segretario della Lega Nord: "No all'Ue, è un gulag"]” in ''La Repubblica'' (7 Decembris 2013). {{Ling|Italice}}</ref> Recens autem negotiorum internorum minister est inde a [[Iunius|mense Iunio]] [[2018]] in prima [[Iosephus Conte|Iosephi Conte]] administratione<ref>“[https://tg24.sky.it/politica/2018/05/31/matteo-salvini-ministro-interno Matteo Salvini, il leader della Lega è il nuovo ministro dell’Interno]” in ''Sky TG24'' (31 Maii 2018). {{Ling|Italice}}</ref> atque minister [[commeatus]] et aedificiorum in rectione [[Georgia Melonia|Georgiae Meloniae]], a mense Octobris [[2022]].<ref>“[https://ilmanifesto.it/matteo-salvini-ministro-delle-infrastrutture-e-mobilita-sostenibili Matteo Salvini, ministro delle Infrastrutture e Mobilità Sostenibili]” in ''Il Manifesto'' (22 Octobris 2022). {{Ling|Italice}}</ref> == Notae == <references /> == Bibliographia == [[Fasciculus:Delegazione Lega 2019 2 cropped.jpg|thumb|upright=1.75|[[Sergius Mattarella]] praeses Italiae (ad sinistram partem), delegatis [[Foedus Septemtrionale|Foederis]] Matthaeo Salvini, [[Ricardus Molinari|Ricardo Molinari]], [[Maximilianus Romeo|Maximiliano Romeo]] die [[22 Augusti]] [[2019]] receptis.]] * Angela Giuffrida, "[https://www.theguardian.com/politics/2019/may/16/matteo-salvini-the-far-right-zelig-of-italian-politics 'He wants power': how Salvini kept changing his message to reach his ultimate goal]" in ''[[The Guardian]]'' (16 Maii 2019) * Alessandro Sala, "[https://www.corriere.it/politica/16_aprile_26/trump-incorona-salvini-1427cf18-0b7b-11e6-a8d3-4c904844517f.shtml E Trump incorona Salvini a Filadelfia: «Diventerai premier in Italia»]" in ''Corriere della Sera'' (26 Aprilis 2016) == Nexus externi == {{Fontes biographici}} {{CommuniaCat|Matteo Salvini|Matthaeum Salvini}} {{Ministri rerum internarum Italici}} {{Consilium Italicum Conte}} {{Consilium Italicum Meloni}} {{Ductores factionum Italici}} {{Lifetime|1973||Salvini, Matthaeus}} [[Categoria:Alumni Universitatis Mediolanensis]] [[Categoria:Politici Italiae]] [[Categoria:Foedus Septemtrionale]] [[Categoria:Ministri rerum internarum]] [[Categoria:Legati Parlamenti Europaei]] 8nqgbdjzw77ra8kizmoqu5ad8lnwgha 0 275972 3997942 3378180 2026-10-29T20:31:34Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997942 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Coat of arms of Peter Andrew Comensoli (archbishop).svg|thumb|Insigne Petri Andreae Comensoli]] '''Petrus Andreas''' ([[Lingua Anglica|Anglice]] ''Peter Andrew'') '''Comensoli''' (natus [[Illavarra]]e [[Nova Cambria Australis|Novae Cambriae Australi]] die [[25 Martii]] [[1964]]) est [[episcopus]] [[Australia]]nus. Die [[29 Iunii]] [[2018]] nominatus est e [[Franciscus (papa)|Francisco Papa]] nonus [[archiepiscopus]] [[Melburnia|Melburnensis]].<ref>[https://www.smh.com.au/national/victoria/bishop-peter-comensoli-to-be-the-next-archbishop-of-melbourne-20180629-p4zonx.html ''Sydneii Nuntius Mane''] (2018).</ref> A [[27 Februarii]] [[2014]] episcopus [[Sinus Tortuosus|Sinus Tortuosi]] erat. Prius, a [[20 Aprilis]] [[2011]] episcopus auxiliaris [[Sydneium|Sydneii]] fuerat. == Eruditio == Petrus Andreas studuit Collegii Sancti Pauli (nunc Spiritui Sancti), Bellambi, Novae Cambriae Australis. Studuit [[commercium]] [[Universitas Vollongongensis|Universitate Vollongongensis]] cum operatus erat in negotiatio [[argentariae]], ante [[theologia]]e mutavit.<ref>[https://www.illawarramercury.com.au/story/635534/father-peter-comensoli-answers-higher-call/ ''Illavarae Mercurium''] (2011).</ref> == Sacerdotium == Anno [[1986]] Seminarium Sancti Patricii inivit. Anno 1992 sacerdos Dioecesis Vollongongensis ordinatus est e Gulielmo Edvardo Murray.<ref>[https://web.archive.org/web/20140412064251/http://www.theaustralian.com.au/news/nation/bishop-expects-30-years-of-hard-work/story-e6frg6nf-1226072011345 ''Australianus''] (2011).</ref> == Episcopium == Die 20 Aprilis 2011 episcopus auxiliaris Sydneii et [[episcopus titularis]] Tigisi nominatus erat a [[Benedictus XVI|Benedicto XVI]] Papa. Consecratus est die [[8 Iunii]] [[2011]] a [[Georgius Pell|Georgio Pell]] in [[Ecclesia Cathedralis Sanctae Mariae Sydneiensis|ecclesia cathedralis Sanctae Mariae]] [[Sydneium|Sydneii]]. Die 27 Februarii 2014 episcopus [[Sinus Tortuosus|Sinus Tortuosi]] nominatus erat a Francisco Papa. Die 29 Iunii 2018 nominatus archiepiscopus Melburnensis a Francisco Papa, et die [[1 Augusti]] creatus est in [[Ecclesia Cathedralis Sancti Patricii Melburniensis]].<ref>[https://www.sbs.com.au/news/melbourne-s-new-archbishop-installed SBS] (2018).</ref> == Nota == <references /> {{Lifetime|1964||Comensoli, Petrus Andreas}} [[Categoria:Incolae Australiae]] [[Categoria:Archiepiscopi]] [[Categoria:Catholici]] [[Categoria:Episcopi]] jjmgti107482h4jxjba4jm7bunphisq 0 290766 3997805 3553226 2026-10-29T13:51:55Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997805 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Ficha de taxón | image = Nephrops norvegicus.jpg | image_width = 250px | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN>{{IUCN|id=169967 |título=Nephrops norvegicus |asesores=Bell, C. |año=2015 |edición IUCN=2018.1 |consultado=3 de agosto de 2018}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | subphylum = [[Crustacea]] | classis = [[Malacostraca]] | ordo = [[Decapoda]] | infraordo = [[Astacidea]] | familia = [[Nephropidae]] | genus = ''[[Nephrops]]'' | species = '''N. norvegicus''' | species_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} '''''Nephrops norvegicus''''', Latinitate classica '''cammarus''' et fortasse "leo marinus", est species [[decapoda|decapodum]] familiae [[Nephropidae|Nephropidarum]]. In aquis [[oceanus Atlanticus|Atlanticis]] et [[mare Mediterraneum|Mediterraneis]] ab [[Islandia]] et [[Norvegia]] usque ad [[Graecia]]m et [[Libya]]m [[habitatio|habitat]]. His [[regio]]nibus a [[piscator]]ibus praesertim aestate et autumno quaeritur, et ad comedendum venditatur. == Fontes antiqui == [[Fasciculus:Déchargement des langoustines au Guilvinec.jpg|thumb|upright=1.25|Capsae cammarorum ad portum [[Guilvinec]] [[Britannia Minor|Britanniae Minoris]] advectae exonerantur]] * [[Iuvenalis]], ''Satirae'' 5.84 ("cammarus") * [[Martialis]], ''Epigrammata'' 2.43 ("cammarus") * {{Pnh}} 9.97 ("leo marinus"), 27.9, 31.96 ("cammarus") * [[Varro Reatinus|Varro]], ''[[De re rustica (Varro)|De re rustica]]'' 3.11.3 ("cammarus") == Notae == <references /> == Bibliographia == [[Fasciculus:Château d'Isenbourg - Entrée 2.jpg|thumb|[[Ars coquinaria Francica]]: ''Queues de langoustine avec potimarron crémeux et éclats de noix'' ("Cammarorum caudae e [[pulmentum|pulmento]] [[Cucurbita maxima|cucurbitae]] [[Juglans regia|nucibusque]] concisis") [[Rouffach]] in oppido inlatae]] ; Scripta antiquiora * 1553 : [[Petrus Bellonius]], ''De aquatilibus libri duo cum iconibus ad vivam ipsorum effigiem quoad ejus fieri potuit expressis'' (Lutetiae: Ch. Estienne) [https://www.biodiversitylibrary.org/item/26702#page/393/mode/1up pp. 353-355] ("cammarus") * 1554 : [[Gulielmus Rondeletius]], ''[[De piscibus marinis (Rondeletius)|De piscibus marinis]] libri XVIII, in quibus verae piscium effigies expressae sunt'' (Lugduni: apud Matthiam Bonhomme) [https://archive.org/details/gvlielmirondelet00rond/page/542/mode/2up pp. 542-543] ("leo") ; Eruditio recentior * Alessandro Cau et al., "[https://web.archive.org/web/20250829102950/https://corsi.unica.it/scienzeambientalienaturali/files/2020/06/Cau-et-al_2019.pdf Microplastics in the crustaceans Nephrops norvegicus and Aristeus antennatus: Flagship species for deep-sea environments?]" in ''Environmental Pollution'' vol. 255 (2019) * [[Alanus Davidson|Alan Davidson]], ''North Atlantic Seafood'' (Londinii: Macmillan, 1979) pp. 186-187 * A. S. D. Farmer, ''[http://www.fao.org/3/h2350e/h2350e.pdf Synopsis of Biological Data on the Norway Lobster, ''Nephrops norvegicus'' (Linnaeus, 1758)]''. Romae: [[Institutum alimoniae et agriculturae provehendae|FAO]], 1975 * Lipke B. Holthuis, ''[http://www.fao.org/3/t0411e/t0411e00.htm Marine Lobsters of the World]'' ([[Institutum alimoniae et agriculturae provehendae|FAO]], 1991) [http://www.fao.org/3/t0411e/t0411e13.pdf pp. 83-84] * Ana Maria Leocádio, David Whitmarsh, Margarida Castro, "[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0039567 Comparing Trawl and Creel Fishing for Norway Lobster (Nephrops norvegicus): Biological and Economic Considerations]" in ''PLOS One'' (25 Iulii 2012) == Nexus externi == [[Fasciculus:-2019-08-05 Breaded scampi, Peas, Beans, cheese corgettes and chips (2).JPG|thumb|[[Cibus cauponius]] [[ars coquinaria Britannica|Britannicus]]: ''Breaded scampi and chips'' ("Cammari crustulis panis involuti cum patatarum frustis") cum [[pisum sativum|pisis]], [[phaseolus vulgaris|phaseolis]], frustis [[cucurbita pepo|peponum]] e [[caseus|caseo]] assis [[Cromer]] in urbe [[Norfolcia]]e inlati]] [[Fasciculus:Cerveza Ceuta Star y cigalas.JPG|thumb|[[Cibus cauponius]] [[Gastronomia Septensis|Septensis]]: Cammari in [[braxatorium|braxatorio]] cum [[cervesia]] ibi facta [[Septa|Septis]] in urbe inlati]] {{Fontes biologici}} {{Vicispecies}} {{CommuniaCat|Nephrops norvegicus|Nephropem norvegicum}} [[Categoria:Species animalium]] [[Categoria:Taxa Linnaei]] [[Categoria:Taxa 1758]] [[Categoria:Nephropidae]] [[Categoria:Crustacea commercii]] 17engkfk6o2kdavdzcwk4do56z2ls8a 0 291332 3998036 3563735 2026-10-30T09:15:51Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998036 wikitext text/x-wiki [[fasciculus:Scapece otranto.jpg|thumb|upright=1.5|[[Cibus viarius]] [[Ars coquinaria Italica|Italicus]]: ''Scapece'' sub moeniis urbis [[Hydruntum|Hydrunti]] venditatur, ingredientibus enumeratis: "piscis frictus, [[acetum]], [[panis]] contritus, [[safranum]]"]] '''Scapece''' est [[conditura]] [[pisces|piscium]] [[Callipolis (Apulia)|Callipoli]] in urbe et per [[Ager Sallentinus|agrum Sallentinum]] usitata. Pisces ex hac conditura per vias et in nundinis venditantur. [[Fasciculus:La scapece.JPG|thumb|[[Ars coquinaria Italica]]: ''Scapece gallipolina'' (i.e. [[Callipolis (Apulia)|Callipolitana]]) paratur]] Nomen ex [[lingua Arabica|Arabico]] mediaevali ''[[sicbeis|sikbāj]]'' provenit, sicut ''[[scabeccio]]'' [[liguria|Liguro]] et ''[[scapeta|escabeche]]'' (Latine "scapeta") [[Catalaunia|Catalauno]]. Methodus autem, multo antiquior quam ea mediaevalia nomina, iam apud ''[[Apicius sive De re coquinaria|Apicium]]'' descripta est: "Ut pisces fricti diu durent: Eodem momento quo friguntur et levantur ab aceto calido perfunduntur."<ref>''[[Apicius sive De re coquinaria]]'' [https://www.thelatinlibrary.com/apicius/apicius1.shtml 1.9.1]</ref> == Notae == <references /> == Bibliographia == * "Scapece" in Gillian Riley, ''The Oxford Companion to Italian Food'' (Oxonii: Oxford University Press, 2007) p. 491 == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20200813081624/http://www.nelsalento.com/blog/prelibatezza-salentina-la-scapece-gallipoli/ Una prelibatezza salentina: la Scapece di Gallipoli] apud ''Nel Salento'' * "[http://www.bridgepugliausa.it/articolo.asp?id_sez=1&id_cat=42&id_art=4010&lingua=en#:~:text=The%20scapece%20of%20Gallipoli%20-%20Apulian%20Cooking%20-%20Puglia&text=The%20scapece%20of%20Gallipoli%20The,markets%20of%20Salento%20and%20elsewhere. The scapece of Gallipoli]" apud ''Bridge Puglia USA'' * "[https://www.puglia.com/scapece-gallipolina/ La scapece gallipolina: piatto di mare tipico salentino]" apud ''Puglia'' [[Categoria:Conditurae]] [[Categoria:Fercula e piscibus]] [[Categoria:Ars coquinaria Italica]] [[Categoria:Fercula generis sicbeis]] abjcdd9qbr8sfb544z0nc7jrba2mm8n 0 291791 3998047 3990839 2026-10-30T11:25:08Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998047 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Baie de la Tour.jpg|thumb|Conspectus Sinus Sancti Laurentii ex [[Saeptum Nationale Anticosti|Saepto Nationali Anticosti]] [[Quebecum|Quebeci]] visi.]] [[Fasciculus:Golfe Saint-Laurent en.png|thumb|[[Bathymetria|Bathymetrica]] Sinus Sancti Laurentii [[tabula geographica]].]] [[Fasciculus:Skyline trail, Cape Breton (7618649226).jpg|thumb|[[Litus]] Sinus Sancti Laurentii iuxta [[Saeptum nationale terrarum altarum Capitis Britonum]].]] '''Sinus Sancti Laurentii'''<ref>[[google|google books]] [https://books.google.de/books?id=hcRDAAAAcAAJ&pg=RA2-PA161&lpg=RA2-PA161&dq=sinus+sancti+laurentii&source=bl&ots=tZ4zi7ytKN&sig=ACfU3U1EJ-Off9GwZYyWVyAgAsTYCUlXuA&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwiNjMr1rJ7sAhUJCewKHf8ADPQQ6AEwEXoECAMQAg#v=onepage&q=sinus%20sancti%20laurentii&f=false Nouveau Dictionnaire francois-aleman qu'accompagne le latin]</ref><ref>[http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/hofmann/hof4/s0323a.html Lexicon Universale][[Lexicon universale|Iohannis Iacobi Hofmanni]]</ref> ([[Francogallice]] ''Golfe du Saint-Laurent'') est emissarium [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]] [[America Septentrionalis|Americae Septentrionalis]] per [[Flumen Sancti Laurentii]] in [[Oceanus Atlanticus|Oceanum Atlanticum]]. Qui [[sinus]] est [[mare]] partim inclusum, [[corpus aquae]] quod [[area (geometria)|aream]] circiter 226&thinsp;000 [[chiliometrum quadratum|chiliometrorum quadratorum]] tegit et circiter 34&thinsp;000 [[chiliometrum|chiliometrorum]] [[cubus|cubicorum]] [[aqua]]e continet, [[altitudo|altitudine]] media 152 metra.<ref>Publications du gouvernement du Canada, "Chapter 7[:] Atlantic Region ([http://publications.gc.ca/collections/Collection/En21-204-2000-6E.pdf PDF]).</ref> [[Provinciae et territoria Canadae|Provinciae]] adiacentes [[Insula Principis Eduardi]], [[Novum Brunsvicum]], [[Nova Scotia]], [[Quebecum]], [[Terra Nova et Terra Laboratoria]] sunt. ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Mickel, Augeron, Jacques Péret, et Thierry Sauzeau, eds. [[2010]]. ''Le golfe du Saint-Laurent et le Centre-Ouest français: Histoire d'une relation singulière (xviie-xixe siècle).'' Rennes: Presses universitaires de Rennes. *Auger, D., et H. Désilets. [[2003]]. "Les impacts environnementaux de l'exploration pétrolière et gazière dans le Golfe du Saint-Laurent." ''Nature Québec.'' [https://web.archive.org/web/20180921071423/http://www.naturequebec.org/fileadmin/fichiers/Energie_climat/ME03-12-08_Impacts.pdf PDF.] *Mouy, Xavier. [[2007]]. ''Détection et identification automatique en temps réel des vocalises de Rorqual bleu (''Balaenoptera musculus'') et de Rorqual commun (''Balanaenoptera physalus'') dans l'estuaire du Saint-Laurent.'' Mémoire présenté à l'Université du Québec à Rimouski comme exigence partielle du Programme de Maîtrise en Océanographie, October 2007. Université de Québec. [https://web.archive.org/web/20201126121302/http://semaphore.uqar.ca/id/eprint/60/1/Xavier_Mouy_octobre2007.pdf PDF.] *Galbraith, P. S., R. G. Pettipas, J. Chassé, D. Gilbert, P. Larouche, B. Pettigrew, A. Gosselin, L. Devine, et C. Lafleur. [[2009]]. P"hysical Oceanographic Conditions in the Gulf of St. Lawrence in 2008." ''DFO Can. Sci. Advis. Sec. Res. Doc.,'' 2009/014. *Gilbert, D., B. Sundby, C. Gobeil, A. Mucci, et G.-H. Tremblay. [[2005]]. "A seventy-two-year record of diminishing deep-water oxygen in the St. Lawrence estuary: The northwest Atlantic connection." ''Limnologia Oceanographica.'' 50 (5): 1654–66. {{NexInt}} {{div col|2}} *[[Aestuarium Sancti Laurentii]] *[[Canada Atlantica]] *[[Insula Anticosti]] *[[Insula Capitis Britonum]] *[[Mare marginale]] *[[Paeninsula Maritima]] *[[Provinciae Maritimae]] *[[Iacobus Quarterius]] *[[Via Maritima Sancti Laurentii]] {{div col end}} ==Nexus externi== {{CommuniaCat||Gulf of Saint Laurence|Sinum Sancti Laurentii}} * [http://ptaff.ca/blogue/2008/02/20/la_couverture_de_glace_du_golfe_du_st-laurent/ "Couverture de glace du golfe du St-Laurent."] *[https://web.archive.org/web/20110312122127/http://ogsl.ca/en.html St. Lawrence Global Observatory.] * [https://web.archive.org/web/20080219210326/http://www.glf.dfo-mpo.gc.ca/os/goslim-gigsl/index-e.php "The Gulf of St. Lawrence: A Unique Ecosystem."] Department of Fisheries and Oceans. * [http://www.erudit.org/revue/gpq/2001/v55/n2/008298ar.pdf "Timing and position of late Wisconsinan ice-margins on the upper slope seaward of Laurentian Channel."] {{Coord|48|36|N|61|24|W|scale:5000000_type:waterbody|display=title}} {{DEFAULTSORT:Sancti Laurentii, Sinus}} [[Categoria:Aestuaria]] [[Categoria:Flumen Sancti Laurentii]] [[Categoria:Maria marginalia]] [[Categoria:Sinus Canadae]] [[Categoria:Sinus Oceani Atlantici]] {{Myrias|Geographia}} e64ecopkjx9c5dp9udwhlp9kxtpyc5z 0 292254 3997999 3969416 2026-10-30T04:09:17Z CommonsDelinker 1422 Imago BrothersFromKoamaru.JPG deleta est ex Communibus ab Abzeronow. Ille hanc rationem dedit: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by WavyGeek|]] 3997999 wikitext text/x-wiki {{coord|41|13|46|S|174|28|59|E|region:NZ-MBH_type:waterbody_scale:1000000|display=title}} [[Fasciculus:Cook_Strait_(New_Zealand).jpg|thumb|Fretum Cookianum.]] '''Fretum Cookianum,'''{{Convertimus}} vel '''Fretum Cook'''{{FD ref}} tantum ([[Maorice]] ''Te Moana-o-Raukawa''), est [[fretum]] quod [[insula]]s [[Insula Septentrionalis|Septentrionalem]] [[Insula Australis|Australemque]] [[Nova Zelandia|Novae Zelandiae]] separat, [[Mare Tasmanianum]] ad [[septentrio]]nes [[occidens|occidentemque]] versus cum [[Oceanus Pacificus Australis|Oceano Pacifico Australi]] ad [[meridies|australem]] [[oriens|orientemque]] versus coniungens, atque iuxta [[Wellingtonia]]m, [[urbs|urbem]] [[caput (urbs)|capitalen]], iacens. [[Fretum]] loco angustissimo est 22 [[chiliometrum|chiliometra]] latum,<ref name="McLintock">McLintock, A. H., ed., [http://www.TeAra.govt.nz/1966/cook-strait "Cook Strait,"] ''An Encyclopaedia of New Zealand'' (1966), aucta 18 Sepembris 2007. This is the distance between the North Island and [[Arapaoa Island]]; some sources give a slightly larger reading of around 24.5 km, that between the North Island and the South Island.</ref> et unum ex periculosissimis et [[tellus|orbis terrarum]] [[corpus aquarum|corporibus aquarum]] quae non praedici sunt aestimatur.<ref>McLauchlan, Gordon, ed., ''New Zealand encyclopedia'' (Bateman, 1987), 121. ISBN|978-0-908610-21-1.</ref> Fretum ex [[Iacobus Cook|Iacobo Cook]] appellatur, primo [[navarchus|navarcho]] [[Europa]]eo qui per id anno [[1770]] [[navigatio|navigavit]].<ref>{{ReedPlacenames2002}}: 99.</ref> [[Maorice]] appellatur ''Raukawa'' et ''Te Moana-o-Raukawa'' ('Mare Raukawa').<ref>{{cite web|title=TE MOANA-O-RAUKAWA|url=http://www.wcl.govt.nz/maori/whakapapa/Raukawa.html|website=Wellington City Libraries|accessdate=27 Maii 2017}}.</ref> [[Vocabulum]] ''raukawa'' '[[folium|folia]] amara' Maorice [[significatio (linguistica)|significare]] potest. ==Vita maritima== [[Fasciculus:Pelorus Jack.jpg|thumb|upright=0.5|left|[[Pelorus Jack]].]] [[Fasciculus:Cook Strait and Marlborough Sounds from Mount Kaukau.jpg|thumb|Despectus ex summo [[Mons Kaukau|Monte Kaukau]] trans Fretum Cookianum procul in [[Sonus Marlborough|Sonum Marlborough]].]] [[Fasciculus:Ferries 2016.jpg|thumb|[[Navis traiectoria|Naves traiiectoriae]] per fretum in Portu Wellingtoniensi.]] Fretum Cookianum est [[habitatio]] [[natura]]lis multarum [[species|specierum]] [[cetacea|cetaceorum]] magni momenti. Nonnullae [[delphinidae]] (''[[Tursiops]],'' ''[[Delphinus]],'' ''[[Lagenorhynchus obscurus]]'') [[regio]]nem frequentant, cum ''[[Orcinus orca|Orcino orca]]'' et ''[[Cephalorhynchus hectori|Cephalorhyncho hectori]],'' [[species|specie]] [[endemismus|endemica]]. [[Grex|Greges]] ''[[Globicephala melas|Globicephalarum melanum]]'' se in [[litus]] saepe ad [[Golden Bay]] vadis aliquando illidunt. [[Pelorus Jack]], ''[[Grampus griseus]],'' [[navis|naves]] ab [[1888]] ad annum [[1912]] per fretum insigniter ducere solebat, quamquam haec species [[aqua|aquis]] Novae Zelandiae raro utitur. Magna cetacea [[migratio|migratoria]] multos "[[whaler]]s" ad regionem [[hiems|hieme]] olim attrahebant. Hodie, [[Department of Conservation (Nova Zelandia)|Department of Conservation]] ''[[Megaptera novaeangliae|Megapteras novaeangliae]]'' quotannis enumerat, et voluntarii haec [[animalia]] ex nonnullis locis secundum fretum, ut in [[Insula Stephens (Nova Zelandia)|Insula Stephens]], petunt. Alia cetacea quae regione utuntur sunt ''[[Eubalaena australis|Eubalaenae australes]],'' ''[[Balaenoptera musculus|Balaenopterae musculus]],'' ''[[Balaenoptera borealis|Balaenopterae boreales]],'' et ''[[Physeter macrocephalus|Physeteri macrocephali]].'' Specimina ''[[Architeuthis dux|Architeuthis ducis]]'' in litoribus circa fretum atque in [[stomachus|stomachis]] physeterorum macrocephalorum ante [[Kaikoura]] inveniuntur. [[Colonia]] ''[[Arctocephalus forsteri|Arctocephalorum forsteri]]'' [[mas|marium]] prope Saxa Rubra in australi Wellingtoniae litore diu constituta est.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304023240/http://diaspora.gen.nz/~rodgerd/pictures/wellington/2002_06_08/index.html Cook Strait seal colonies]</ref> Bona [[piscatio]] [[oblectatio]]nis causa in freto fit. ''[[Thunnus alalunga|Thunni alalunga]]'' ab Ianuario ad Maium captari possunt. ''[[Xiphias gladius]],'' ''[[Hyperoglyphe antarctica]],'' ''[[Isurus]],'' et raro [[Istiophoridae]] et ''[[Carcharodon carcharias|Carcharodonta carcharias]]'' aliquando captantur.<ref>[http://www.marlboroughonline.co.nz/index.mvc?ArticleID=43 The Marlborough Sounds] Marlborough online. Retrieved 3 Octobris 2008.</ref> ==Pinacotheca== <gallery> Fasciculus:STS-116 spacewalk 1.jpg|[[International Space Station]] accumulatio [[Extra-vehicular activity|EVA]], per missionem [[STS-116]], super Fretum Cookianum videtur. Fasciculus:IslandBayPICT4959.jpg|Australe Wellingtoniae [[litus]], ex [[Island Bay]] visum. </gallery> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== * Carter, Lionel.[[1992]]. "Acoustical characterisation of seafloor sediments and its relationship to active sedimentary processes in Cook Strait, New Zealand." ''New Zealand Journal of Geology and Geophysics'' 35 (3): 289–300. The Royal Society of New Zealand, Wellington. doi:10.1080/00288306.1992.9514522. * Church, Ian. [[1978]]. ''The wreck of the Hydrabad.'' Palmerston North: Dunmore Press. ISBN 0908564198. *Foster, Michael Whitfield. [[2007]]? ''The rise and fall of Cook Strait: a look at the dynamics of New Zealand's unusual tidal system.'' Wellingtoniae: Michael Foster. ISBN 9780473119560. * Grady, Don. [[1982]] ''Perano Whalers of Cook Strait, 1911–1964.'' Wellingtoniae: Reed. ISBN 978-0-589-01392-9. * Harris, T. F. W. [[1990]]. ''Greater Cook Strait: form and flow.'' Wellingtoniae: DSIR Marine and Freshwater. ISBN 0477025803. * MacIntyre, David, et Michael Field, cum Christine Quinn. [[1983]]. ''Cook's wild strait: the interisland story.'' Wellingtoniae: Reed. ISBN 0589014498. * Taylor, Peter. [[1990]]. ''White diamonds north: 25 years' operation of the Cook Strait cable, 1965-1990.'' Wellingtoniae: Trans Power. ISBN 0908893000. * Wyndham, Thomas Frank. [[1990]]. ''Greater Cook Strait.'' DSIR Marine and Freshwater. ISBN 0-477-02580-3. * Young, Victor. [[2009]]. ''Strait Crossing: The ferries of Cook Strait through time.'' Wellingtoniae: Transpress NZ. ISBN 9781877418112. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Cook Strait|Fretum Cookianum}} {{Fontes geographici}} * [http://www.metservice.co.nz/default/index.php?alias=cook-strait-shipwrecks192952 "Cook Strait: Ship Wrecks, Swells and Gales."] * [https://web.archive.org/web/20090727192412/http://www.nzmaritime.co.nz/railferries.htm "New Zealand's Cook Strait Rail Ferries."] New Zealand National Maritime Museum. * [http://www.nzhistory.net.nz/culture/cook-strait-rail-ferries "Cook Strait rail ferries.] New Zealand History, Ministry for Culture and Heritage. * [https://web.archive.org/web/20220423145509/http://cookstraitswim.org.nz/ "Cook Strait Swim."] * [https://web.archive.org/web/20050522083514/http://www.energybulletin.net/6046.html "NZ: Chance to turn the tide of power supply."] EnergyBulletin.net * Lewis, Keith. [http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/OceanStudyAndConservation/EngineeringOnTheSeaFloor/2/en "Submarine cables."]{{Nexus deficit|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand.'' * [http://www.cablebayfarm.co.nz/history2.html "History of Cable Bay Station."] * [https://web.archive.org/web/20210119171039/http://www.techhistory.co.nz/Electricity/Cookstcable.htm "A Powerful link: The Cook Strait Cable."] * NZ Documentary Film (2007) [https://web.archive.org/web/20080906132005/http://www.docnz.org.nz/2007/wgtn/film/fish-ships ''Fish & Ships.''] [[Categoria:Nova Zelandia| ]] [[Categoria:Res geographicae Novae Zelandiae]] {{Myrias|Geographia}} iazmggv9rn5ubdcenskot716k6ktjt8 3998057 3997999 2026-10-30T11:44:08Z IacobusAmor 1163 ~ (10K) 3998057 wikitext text/x-wiki {{coord|41|13|46|S|174|28|59|E|region:NZ-MBH_type:waterbody_scale:1000000|display=title}} [[Fasciculus:Cook_Strait_(New_Zealand).jpg|thumb|Despectus in Fretum Cookianum.]] '''Fretum Cookianum,'''{{Convertimus}} vel '''Fretum Cook'''{{FD ref}} tantum ([[Maorice]] ''Te Moana-o-Raukawa''), est [[fretum]] quod [[insula]]s [[Insula Septentrionalis|Septentrionalem]] [[Insula Australis|Australemque]] [[Nova Zelandia|Novae Zelandiae]] separat, [[Mare Tasmanianum]] ad [[septentrio]]nes [[occidens|occidentemque]] versus cum [[Oceanus Pacificus Australis|Oceano Pacifico Australi]] ad [[meridies|australem]] [[oriens|orientemque]] versus coniungens, atque iuxta [[Wellingtonia]]m, [[urbs|urbem]] [[caput (urbs)|capitalen]], iacens. [[Fretum]] loco angustissimo est 22 [[chiliometrum|chiliometra]] latum,<ref name="McLintock">McLintock, A. H., ed., [http://www.TeAra.govt.nz/1966/cook-strait "Cook Strait,"] ''An Encyclopaedia of New Zealand'' (1966), aucta 18 Sepembris 2007. This is the distance between the North Island and [[Arapaoa Island]]; some sources give a slightly larger reading of around 24.5 km, that between the North Island and the South Island.</ref> et unum ex periculosissimis et [[tellus|orbis terrarum]] [[corpus aquarum|corporibus aquarum]] quae non praedici sunt aestimatur.<ref>McLauchlan, Gordon, ed., ''New Zealand encyclopedia'' (Bateman, 1987), 121. ISBN|978-0-908610-21-1.</ref> Fretum ex [[Iacobus Cook|Iacobo Cook]] appellatur, primo [[navarchus|navarcho]] [[Europa]]eo qui per id anno [[1770]] [[navigatio|navigavit]].<ref>{{ReedPlacenames2002}}: 99.</ref> [[Maorice]] appellatur ''Raukawa'' et ''Te Moana-o-Raukawa'' ('Mare Raukawa').<ref>{{cite web|title=TE MOANA-O-RAUKAWA|url=http://www.wcl.govt.nz/maori/whakapapa/Raukawa.html|website=Wellington City Libraries|accessdate=27 Maii 2017}}.</ref> [[Vocabulum]] ''raukawa'' '[[folium|folia]] amara' Maorice [[significatio (linguistica)|significare]] potest. ==Vita maritima== [[Fasciculus:Pelorus Jack.jpg|thumb|upright=0.5|left|[[Pelorus Jack]].]] [[Fasciculus:Cook Strait and Marlborough Sounds from Mount Kaukau.jpg|thumb|upright=0.8|Despectus ex summo [[Mons Kaukau|Monte Kaukau]] trans Fretum Cookianum procul in [[Sonus Marlborough|Sonum Marlborough]].]] [[Fasciculus:Ferries 2016.jpg|thumb|upright=0.8|[[Navis traiectoria|Naves traiiectoriae]] per fretum in Portu Wellingtoniensi navigant.]] Fretum Cookianum est [[habitatio]] [[natura]]lis multarum [[species|specierum]] [[cetacea|cetaceorum]] magni momenti. Nonnullae [[delphinidae]] (''[[Tursiops]],'' ''[[Delphinus]],'' ''[[Lagenorhynchus obscurus]]'') [[regio]]nem frequentant, cum ''[[Orcinus orca|Orcino orca]]'' et ''[[Cephalorhynchus hectori|Cephalorhyncho hectori]],'' [[species|specie]] [[endemismus|endemica]]. [[Grex|Greges]] ''[[Globicephala melas|Globicephalarum melanum]]'' se in [[litus]] saepe ad [[Golden Bay]] vadis aliquando illidunt. [[Pelorus Jack]], quidam ''[[Grampus griseus]],'' [[navis|naves]] ab [[1888]] ad annum [[1912]] per fretum insigniter ducere solebat, quamquam haec species [[aqua|aquis]] Novae Zelandiae raro utitur. Magna [[cetacea]] [[migratio|migratoria]] multos [[cetacearius|cetacearios]]<!--Anglice whalers--> ad [[regio]]nem [[hiems|hieme]] olim attrahebant. Hodie autem, [[Department of Conservation (Nova Zelandia)|Department of Conservation]] ''[[Megaptera novaeangliae|Megapteras novaeangliae]]'' quotannis enumerat, et voluntarii haec [[animalia]] ex nonnullis locis secundum fretum, ut in [[Insula Stephens (Nova Zelandia)|Insula Stephens]], petunt. Alia cetacea quae regione utuntur sunt ''[[Eubalaena australis|Eubalaenae australes]],'' ''[[Balaenoptera musculus|Balaenopterae musculus]],'' ''[[Balaenoptera borealis|Balaenopterae boreales]],'' et ''[[Physeter macrocephalus|Physeteri macrocephali]].'' Specimina ''[[Architeuthis dux|Architeuthis ducis]]'' in [[litus|litoribus]] circa fretum atque in [[stomachus|stomachis]] physeterorum macrocephalorum ante [[Kaikoura]] inveniuntur. [[Colonia]] ''[[Arctocephalus forsteri|Arctocephalorum forsteri]]'' [[mas|marium]] prope Saxa Rubra in australi Wellingtoniae litore diu constituta est.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304023240/http://diaspora.gen.nz/~rodgerd/pictures/wellington/2002_06_08/index.html Cook Strait seal colonies]</ref> Bona [[piscatio]] [[oblectatio]]nis causa in freto fit. ''[[Thunnus alalunga|Thunni alalunga]]'' ab Ianuario ad Maium captari possunt. ''[[Xiphias gladius]],'' ''[[Hyperoglyphe antarctica]],'' ''[[Isurus]],'' et raro [[Istiophoridae]] et ''[[Carcharodon carcharias|Carcharodonta carcharias]]'' aliquando captantur.<ref>[http://www.marlboroughonline.co.nz/index.mvc?ArticleID=43 The Marlborough Sounds] Marlborough online. Retrieved 3 Octobris 2008.</ref> ==Pinacotheca== <gallery> Fasciculus:STS-116 spacewalk 1.jpg|[[International Space Station]] accumulatio [[Extra-vehicular activity|EVA]], per missionem [[STS-116]], super Fretum Cookianum videtur. Fasciculus:IslandBayPICT4959.jpg|Australe Wellingtoniae [[litus]], ex [[Island Bay]] visum. </gallery> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== * Carter, Lionel.[[1992]]. "Acoustical characterisation of seafloor sediments and its relationship to active sedimentary processes in Cook Strait, New Zealand." ''New Zealand Journal of Geology and Geophysics'' 35 (3): 289–300. The Royal Society of New Zealand, Wellington. doi:10.1080/00288306.1992.9514522. * Church, Ian. [[1978]]. ''The wreck of the Hydrabad.'' Palmerston North: Dunmore Press. ISBN 0908564198. *Foster, Michael Whitfield. [[2007]]? ''The rise and fall of Cook Strait: a look at the dynamics of New Zealand's unusual tidal system.'' Wellingtoniae: Michael Foster. ISBN 9780473119560. * Grady, Don. [[1982]] ''Perano Whalers of Cook Strait, 1911–1964.'' Wellingtoniae: Reed. ISBN 978-0-589-01392-9. * Harris, T. F. W. [[1990]]. ''Greater Cook Strait: form and flow.'' Wellingtoniae: DSIR Marine and Freshwater. ISBN 0477025803. * MacIntyre, David, et Michael Field, cum Christine Quinn. [[1983]]. ''Cook's wild strait: the interisland story.'' Wellingtoniae: Reed. ISBN 0589014498. * Taylor, Peter. [[1990]]. ''White diamonds north: 25 years' operation of the Cook Strait cable, 1965-1990.'' Wellingtoniae: Trans Power. ISBN 0908893000. * Wyndham, Thomas Frank. [[1990]]. ''Greater Cook Strait.'' DSIR Marine and Freshwater. ISBN 0-477-02580-3. * Young, Victor. [[2009]]. ''Strait Crossing: The ferries of Cook Strait through time.'' Wellingtoniae: Transpress NZ. ISBN 9781877418112. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Cook Strait|Fretum Cookianum}} {{Fontes geographici}} * [http://www.metservice.co.nz/default/index.php?alias=cook-strait-shipwrecks192952 "Cook Strait: Ship Wrecks, Swells and Gales."] * [https://web.archive.org/web/20090727192412/http://www.nzmaritime.co.nz/railferries.htm "New Zealand's Cook Strait Rail Ferries."] New Zealand National Maritime Museum. * [http://www.nzhistory.net.nz/culture/cook-strait-rail-ferries "Cook Strait rail ferries.] New Zealand History, Ministry for Culture and Heritage. * [https://web.archive.org/web/20220423145509/http://cookstraitswim.org.nz/ "Cook Strait Swim."] * [https://web.archive.org/web/20050522083514/http://www.energybulletin.net/6046.html "NZ: Chance to turn the tide of power supply."] EnergyBulletin.net * Lewis, Keith. [http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/OceanStudyAndConservation/EngineeringOnTheSeaFloor/2/en "Submarine cables."]{{Nexus deficit|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand.'' * [http://www.cablebayfarm.co.nz/history2.html "History of Cable Bay Station."] * [https://web.archive.org/web/20210119171039/http://www.techhistory.co.nz/Electricity/Cookstcable.htm "A Powerful link: The Cook Strait Cable."] * NZ Documentary Film (2007) [https://web.archive.org/web/20080906132005/http://www.docnz.org.nz/2007/wgtn/film/fish-ships ''Fish & Ships.''] [[Categoria:Nova Zelandia| ]] [[Categoria:Res geographicae Novae Zelandiae]] {{Myrias|Geographia}} izcpj7kh865nuwdgxr8tzma51zon2a6 0 296506 3997867 3789737 2026-10-29T15:42:47Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes */ 3997867 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Caesar's civil war.png|thumb|[[Gaius Iulius Caesar|Gaii Iulii Caesaris]] expeditiones in bello civili (49-45 a.c.n)]] Alterum '''Bellum Civile'''<ref>"''[[De bello civili]]''" (titulus operis [[Gaius Iulius Caesar|C. Iulii Caesaris]])</ref><ref>"illa bella ... diadochorum, deinde Romanorum bella quae dicuntur civilia ..." {{Google Books|CfA2AQAAMAAJ|p. 54}}</ref> [[Libera res publica Romana|rei publicae Romanae]] fuit [[bellum civile]] ab anno [[49 a.C.n.|49 a.C.n]] usque ad annum [[45 a.C.n.]] gestum, inter [[Gaius Iulius Caesar|Gaium Iulium Caesarem]], qui vincens in [[Bellum Gallicum|Bello Gallico]], victaque [[Gallia]] in dicionem Romanam redacta, [[Rubico|Rubiconem]] fluvium transgressus, dein a [[Senatus Romanus|Senatu Romano]] hostis publicus declaratus est ex una parte, [[Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeo Pompeio Magno]], victore [[Bellum Sertorianum|Belli Sertoriani]] tertiique [[Bella Mithridatica|Belli Mithridatici]] ex altera parte. Caesar Pompeium [[Proelium Pharsalicum|Proelio Pharsalico]] vicit, cum Pompeius ad [[Pelusium]] fugeret, neque longe progressus a [[Pothinus|Pothino]] (consultore [[Ptolemaeus XIII (rex Aegypti)|Ptolemaei XIII]]) occisus est. Tandem anno [[44 a.C.n.]] Caesar victor [[Roma|Romam]] rediit, sed die [[15 Martii]] a senatoribus, quorum ductores [[Marcus Iunius Brutus]] et [[Gaius Cassius Longinus]] fuerunt, trucidatus est. ==Notae== <references/> == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus]], quinque libri ''Bellorum civilium'' * [[Gaius Asinius Pollio (consul 40 a.C.n.)|Gaius Asinius Pollio]], ''[[Historiae (Asinius Pollio)|Historiae]]'' hodie deperditae sed quibus historici posteriores utebantur. Testis ocularis rerum enim fuit. * [[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], [[De bello civili]] * [[Bellum Alexandrinum]] *''[[Bellum Africum]]'' * [[De Bello Hispaniensi]] * [[Cicero]], [[Epistulae ad Atticum]] * [[Cassius Dio]], [[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]] * [[Lucanus]], ''[[Pharsalia|Pharsalia sive de Bello civili]]'' * [[Plutarchus]], ''[[Vitae parallelae|Vitae Parallelae]]''ː ''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' et ''Pompeius'' * [[Titus Livius]], [[Ab urbe condita libri]] maxima ex parte perditi == Plura legere si cupis == *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 [[Categoria:Historia Romae]] [[Categoria:Gaius Iulius Caesar]] [[Categoria:Bella civilia Romana]] [[Categoria:Cleopatra VII]] [[Categoria:Bella Rei Publicae Romanae]] [[Categoria:Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|!]] 309e2x47cb184vder63klekcigmkv1p 3998025 3997867 2026-10-30T08:37:46Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3998025 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Caesar's civil war.png|thumb|[[Gaius Iulius Caesar|Gaii Iulii Caesaris]] expeditiones in bello civili (49-45 a.c.n)]] Alterum '''Bellum Civile'''<ref>"''[[De bello civili]]''" (titulus operis [[Gaius Iulius Caesar|C. Iulii Caesaris]])</ref><ref>"illa bella ... diadochorum, deinde Romanorum bella quae dicuntur civilia ..." {{Google Books|CfA2AQAAMAAJ|p. 54}}</ref> [[Libera res publica Romana|rei publicae Romanae]] fuit [[bellum civile]] ab anno [[49 a.C.n.|49 a.C.n]] usque ad annum [[45 a.C.n.]] gestum, inter [[Gaius Iulius Caesar|Gaium Iulium Caesarem]], qui vincens in [[Bellum Gallicum|Bello Gallico]], victaque [[Gallia]] in dicionem Romanam redacta, [[Rubico|Rubiconem]] fluvium transgressus, dein a [[Senatus Romanus|Senatu Romano]] hostis publicus declaratus est ex una parte, [[Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeo Pompeio Magno]], victore [[Bellum Sertorianum|Belli Sertoriani]] tertiique [[Bella Mithridatica|Belli Mithridatici]] ex altera parte. Caesar Pompeium [[Proelium Pharsalicum|Proelio Pharsalico]] vicit, cum Pompeius ad [[Pelusium]] fugeret, neque longe progressus a [[Pothinus|Pothino]] (consultore [[Ptolemaeus XIII (rex Aegypti)|Ptolemaei XIII]]) occisus est. Tandem anno [[44 a.C.n.]] Caesar victor [[Roma|Romam]] rediit, sed die [[15 Martii]] a senatoribus, quorum ductores [[Marcus Iunius Brutus]] et [[Gaius Cassius Longinus]] fuerunt, trucidatus est. ==Notae== <references/> == Fontes == * [[Appianus Alexandrinus]], quinque libri ''Bellorum civilium'' * [[Gaius Asinius Pollio (consul 40 a.C.n.)|Gaius Asinius Pollio]], ''[[Historiae (Asinius Pollio)|Historiae]]'' hodie deperditae sed quibus historici posteriores utebantur. Testis ocularis rerum enim fuit. * [[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], [[De bello civili]] * [[Bellum Alexandrinum]] *''[[Bellum Africum]]'' * [[De Bello Hispaniensi]] * [[Cicero]], [[Epistulae ad Atticum]] * [[Cassius Dio]], [[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]] * [[Lucanus]], ''[[Pharsalia|Pharsalia sive de Bello civili]]'' * [[Plutarchus]], ''[[Vitae parallelae|Vitae Parallelae]]''ː ''[[Vita Iulii Caesaris (Plutarchus)|Caesar]]'' et ''Pompeius'' * [[Titus Livius]], [[Ab urbe condita libri]] maxima ex parte perditi == Plura legere si cupis == *L. G. Pocock, "[https://www.jstor.org/stable/641978 What Made Pompeius Fight in 49 B. C.?]", ''Greece & Rome'', 1959: 68-81 *G. R. Stanton, "[https://www.jstor.org/stable/4436678 Why Did Caesar Cross the Rubicon?]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2003: 67-94 [[Categoria:Historia Romae]] [[Categoria:Gaius Iulius Caesar]] [[Categoria:Bella civilia Romana]] [[Categoria:Cleopatra VII]] [[Categoria:Bella Rei Publicae Romanae]] [[Categoria:Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|!]] lec7zaqzdqqas3hkabwiw4cpuj58uap 0 300409 3997779 3826564 2026-10-29T13:21:52Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997779 wikitext text/x-wiki [[File:Naumburger Dom 10.jpg|thumb|Ecclesia cathedralis Naumburgensis]] '''Naumburgum''' sive '''Numburgum'''<ref>Caroli Egger ''Lexicon nominum locorum'', Romae 1977, p. 214</ref> (Theodisce: ''Naumburg an der Saale'') urbs in [[saxonia et Anhaltium|Saxonia et Anhaltio]] ad flumen [[Sala]]m sita est. Kalendis Ianuariis 2020 homines 32 155 ibi habitaverunt. Maximi momenti ecclesia cathedralis est quam [[UNESCO]] patrimonium mundanum declaravit. Anno 1028 episcopatus factus est; ex anno 1815 [[Borussia]]e in manibus erat. ==Descriptio== Inter [[Lipsia]]m et [[Vimaria]]m in plagis valde amoenis cum vitibus muiltis ea urbs iacet. Hic historiae culturae naturae momentis iugiter frui potes. Vestigia [[medium Aevum|mediaevalia]] in burgis et ruinis super flumen erectis senti potest. Media in urbe aetate mille annorum, cui 30 milia incolarum, cathedralis ecclesia Sanctorum Petri et Pauli stat. Tota urbs miraculorum lapideorum locus nuncupari dicitur. Nundinarum forum cum aedificiis temporum renati et baroci in meridie fanum Sancti Venceslai cum organo tubulato Hildebrandtensi tangit. Naumburgum [[Hansa]]e partem fuisse multis ex angulis evidenter spectatur. Moenia ductta optime permultis in angulis servata sunt. Domus familiae [[fridericus Nietzsche|Friderici Nietzsche]] philosophi nunc museum sartum et tectum conservat. Facile urbs hamaxostice, autocinetice, nautice peti potest. Homini excursionibus gaudenti Naumburgum placet, eo quod cito Lipsiam sive [[salinae Saxonicae|Salinas Saxonicas]] sive [[Dresda]]m transire possit. ==Incolae de quibus fama iit== * [[Arminius Goethe]], hortulanus * [[Augustus Gotthilf Gernhard]], philologus et ludorum rector * [[Carolus Petrus Lepsius]], historicus * [[Carolus Ricardus Lepsius]], aegyptologus * [[Helena Franz]], histrio et clavicen de Heldburg * [[Marius Todte]], historicus * [[Rudolphus Goethe]], hortulanus ==Notae== <references/> ==Nexus externi== *[https://web.archive.org/web/20211211192759/https://www.naumburg.de/ Situs proprius] [[categoria:Urbes Germaniae]] {{stipula}} oe6bvj80r57zolm7gd2unbm8py6avi8 0 301647 3998000 3860518 2026-10-30T04:15:35Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998000 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:rhombus.svg|thumb|Rhombus in duabus orientationibus variis.]] [[Fasciculus:Lattice of rhombuses.svg|thumb|upright=0.3|left|Imbricatio rhomborum.]] [[Fasciculus:Symmetries of square.svg|thumb|upright=0.8|Rhombo est [[quadrum]] pro casu praecipuo, et vicissim est praecipuus [[milvus (geometria)|milvi]] et [[parallelogramma]]tis casus.]] [[Fasciculus:Isohedral tiling p4-51c.svg|thumb|upright=0.5|Imbricaito rhomborum.]] [[Fasciculus:Rhombic star tiling.svg|thumb|upright=0.5|Imbricatio rhomborum.]] '''Rhombus''' ([[Graece]] ῥόμβος) in plana [[geometria Euclidea]] est [[quadrilaterale]] cuius quattuor lateribus est eadem [[longitudo]]. Etiam appellatur '''quadrilaterale aequilaterale''', quia [[vocabulum]] ''aequilateralis'' omnibus lateribus esse eandem longitudinem [[significatio (linguistica)|significat]]. Rhombus '''adamas''' vulgo appellatur, ex {{Creanda|en|Diamond (suit)|Adamas (charta)|adamante}}, genere in [[chartae lusoriae|chartis lusoriis]] picto, cuius forma proiectionis [[octahedron|octahedralis]] [[adamas|adamantis]] vel {{Creanda|en|Lozenge (shape)|''Lozenge''|''lozenge''}} simile est, quamquam illud aliquando ad rhombum cuius [[angulus]] est 60° diserte spectat, quod aliquot [[auctor]]es '''''calisson''''' ex certa {{Creanda|en|Calisson|Calisson|dulcedine Francica}} appellare solent.<ref> Alsina et Nelsen 2015: [https://books.google.com/books?id=2F_0DwAAQBAJ&pg=PA28 28.]</ref> Omnis rhombus est [[polygon simplex]] (inter se non intersectans), atque est praecipuus [[parallelogramma]]tis et [[milvus (geometria)|milvi]] casus. Rhombus cui sunt [[angulus rectus|anguli recti]] est [[quadrum]]; definitio autem [[Euclides|Euclidis]] et aliquot [[dictionarium|dictionariorum]] quadra excludunt, sed [[mathematicus|mathematici]] hodierni definitionem inclusivam anteponunt. {{NexInt}} * [[Linea diagonalis|Diagonalis]] * [[Rectangulum]] * [[Symmetria]] == Notae == <references/> ==Bibliographia== * Alsina, Claudi, et Roger B. Nelsen. [[2015]]. ''A Mathematical Space Odyssey: Solid Geometry in the 21st Century.'' Vasingtoniae: Mathematical Association of America. ISBN 9781614442165. * Alsina, Claudi, et Roger B. Nelsen. [[2020]]. ''A cornucopia of quadrilaterals.'' Providentiae Insulae Rhodensis: MAA Press, impressio American Mathematical Society. ISBN 9781470453121. * Baker, Henry Frederick. [[171]]. ''An introduction to plane geometry, with many examples.'' Bronx Novi Eboraci: Chelsea Publishing. ISBN 0828402477. * Birkhoff, George David, et Ralph Beatley. [[1959]]. ''Basic Geometry,'' ed. tertia. Novi Eboravi: Chelsea Publishing. * Quintero, Ana Helvia, et Nancy Costas, cum Carmen Flores et al. [[1994]]. ''Geometría.'' San Juan P.R.: Editorial de la Universidad de Puerto Rico. ISBN 0847723453. == Nexus externi== {{CommuniaCat|Rhombus|rhombum}} {{Victionarium|Rhombus|rhombum}} *[https://web.archive.org/web/20081219144904/http://www.elsy.at/kurse/index.php?kurs=Parallelogram+and+Rhombus&status=public "Parallelogram and Rhombus: Animated course (Construction, Circumference, Area)."] *[http://www.mathopenref.com/rhombus.html De rhombo.] Math Open Reference, cum ''applet'' interactivo. *[http://www.mathopenref.com/rhombusarea.html De area rhombi.] Math Open Reference, cum ''applet'' interactivo. [[Categoria:Geometria]] {{Myrias|Mathematica}} jox516wwlwxu26rjcz5lvbtqaknthwl 0 306140 3997954 3808815 2026-10-29T22:08:52Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997954 wikitext text/x-wiki '''Planities elata Leno-Angarensis'''<ref>{{ZK|Лено-Ангарское плато}}</ref> ([[Russice]] Лено-Ангарское плато) est [[planities elata]] in [[Sibiria]], pars [[Planities elevata Sibiriae Mediae|planitiei elevatae Sibiriae Mediae]]; in [[Regio Ircutensis|regione Ircutensi]] [[Russia]]e sita est. [[area (geometria)|Area]] planitiei circa 20 milia [[chm]]² est; altitudo maxima 1464 m, altitudo media in parte autrali circa 1000 , in parte boreali circa 500 m. A [[iugum Baicalense|iugo Baicalensi]] demissione Cisbaicalensi separatur, cuius latitudo ad 100 [[chm]] est. [[Calcarea|Calcareis]] et [[Saxum arenaceum|saxis arenaceis]] planities elata composita est. Planities elata Leno-Angarensis [[divortium aquarum]] [[Angara]]e et [[Lena]]e est; [[Ilimus]] Angarae confluvius et [[Cuta]] [[Kirenga]]que Lenae confluvii hic oriuntur. [[Ostium Cutae]] (''Ust'-Cut''), [[Kirensk]] ("munimentum Kirengense"), [[Urbs Montis Ferreae Ilimensis]] (''Železnogorsk-Ilimskij'') urbes planitiei sunt. [[Carstus|Carsto]] et vallibus fluminum, usque ad 600 m profundis, dissecata est. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20230307175135/https://old.bigenc.ru/geography/text/2139844 Planities elata Leno-Angarensis] in ''Encyclopaedia Russica magna'' {{DEFAULTSORT:Leno-Angarensis, planities elata}} [[Categoria:Altae planities Russiae|Leno-Angarensis]] [[Categoria:Regio Ircutensis]] 0zerl8dgrdt0kzs0wxwbmojlfkg461x 10 306494 3997876 3848291 2026-10-29T15:48:39Z Grufo 64423 +Cat 3997876 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vide etiam|Pagina A|Pagina B}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vide etiam|Pagina A|Pagina B}} == Ulteriora si cupis == * {{Fn|Ad profundiora}} * {{Fn|Pagina principalis}} * {{Fn|Accepta}} * {{Fn|Excepta}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae partes paginarum afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> jit9cyre1zq0uxyr65j9brsj8swsw9c 10 306764 3997853 3783353 2026-10-29T15:22:09Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Versus navigationis|Versus navigationis]]}} 3997853 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{16|}}} |{{Error|Error: Noli magis quam 15 paginas addere.}} |{{#if:{{{1|}}} | {{Versus navigationis|[[Image:Searchtool.svg|18px]] Ut ad profundiora de {{{de|hac re}}} tuearis, vide [[:{{{1}}}|{{{l1|{{{1}}}}}}]]{{#if:{{{2|}}} | {{#if:{{{3|}}}|, |<nowiki /> et }} [[:{{{2}}}|{{{l2|{{{2}}}}}}]] }}{{#if:{{{3|}}} | {{#if:{{{4|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{3}}}|{{{l3|{{{3}}}}}}]] }}{{#if:{{{4|}}} | {{#if:{{{5|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{4}}}|{{{l4|{{{4}}}}}}]] }}{{#if:{{{5|}}} | {{#if:{{{6|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{5}}}|{{{l5|{{{5}}}}}}]] }}{{#if:{{{6|}}} | {{#if:{{{7|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{6}}}|{{{l6|{{{6}}}}}}]] }}{{#if:{{{7|}}} | {{#if:{{{8|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{7}}}|{{{l7|{{{7}}}}}}]] }}{{#if:{{{8|}}} | {{#if:{{{9|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{8}}}|{{{l8|{{{8}}}}}}]] }}{{#if:{{{9|}}} | {{#if:{{{10|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{9}}}|{{{l9|{{{9}}}}}}]] }}{{#if:{{{10|}}} | {{#if:{{{11|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{10}}}|{{{l10|{{{10}}}}}}]] }}{{#if:{{{11|}}} | {{#if:{{{12|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{11}}}|{{{l11|{{{11}}}}}}]] }}{{#if:{{{12|}}} | {{#if:{{{13|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{12}}}|{{{l12|{{{12}}}}}}]] }}{{#if:{{{13|}}} | {{#if:{{{14|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{13}}}|{{{l13|{{{13}}}}}}]] }}{{#if:{{{14|}}} | {{#if:{{{15|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{14}}}|{{{l14|{{{14}}}}}}]] }}{{#if:{{{15|}}}|,<nowiki /> et [[:{{{15}}}|{{{l15|{{{15}}}}}}]] }}.}} | {{Error|Error: Paginam unam saltim adde.}} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> eak6qb8h4o1cy26sjob8zv9t4vpuz55 3997856 3997853 2026-10-29T15:24:59Z Grufo 64423 3997856 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{16|}}} | {{Error|Error: Noli magis quam 15 paginas addere.}} | {{#if:{{{1|}}} | {{Versus navigationis | 1 = [[Image:Searchtool.svg|18px]] Ut ad profundiora de {{{de|hac re}}} tuearis, vide [[:{{{1}}}|{{{l1|{{{1}}}}}}]]{{#if:{{{2|}}} | {{#if:{{{3|}}}|, |<nowiki /> et }} [[:{{{2}}}|{{{l2|{{{2}}}}}}]] }}{{#if:{{{3|}}} | {{#if:{{{4|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{3}}}|{{{l3|{{{3}}}}}}]] }}{{#if:{{{4|}}} | {{#if:{{{5|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{4}}}|{{{l4|{{{4}}}}}}]] }}{{#if:{{{5|}}} | {{#if:{{{6|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{5}}}|{{{l5|{{{5}}}}}}]] }}{{#if:{{{6|}}} | {{#if:{{{7|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{6}}}|{{{l6|{{{6}}}}}}]] }}{{#if:{{{7|}}} | {{#if:{{{8|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{7}}}|{{{l7|{{{7}}}}}}]] }}{{#if:{{{8|}}} | {{#if:{{{9|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{8}}}|{{{l8|{{{8}}}}}}]] }}{{#if:{{{9|}}} | {{#if:{{{10|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{9}}}|{{{l9|{{{9}}}}}}]] }}{{#if:{{{10|}}} | {{#if:{{{11|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{10}}}|{{{l10|{{{10}}}}}}]] }}{{#if:{{{11|}}} | {{#if:{{{12|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{11}}}|{{{l11|{{{11}}}}}}]] }}{{#if:{{{12|}}} | {{#if:{{{13|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{12}}}|{{{l12|{{{12}}}}}}]] }}{{#if:{{{13|}}} | {{#if:{{{14|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{13}}}|{{{l13|{{{13}}}}}}]] }}{{#if:{{{14|}}} | {{#if:{{{15|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{14}}}|{{{l14|{{{14}}}}}}]] }}{{#if:{{{15|}}}|,<nowiki /> et [[:{{{15}}}|{{{l15|{{{15}}}}}}]] }}. }} | {{Error|Error: Paginam unam saltim adde.}} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> dp5uhlixahi47g4uxtfoujfpuyni0g8 3997859 3997856 2026-10-29T15:27:39Z Grufo 64423 3997859 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{16|}}} | {{Error|Error: Noli magis quam 15 paginas addere.}} | {{#if:{{{1|}}} | {{Versus navigationis | 1 = [[Image:Searchtool.svg|18px]] Ut ad profundiora de {{{de|hac re}}} tuearis, vide [[:{{{1}}}|{{{l1|{{{1}}}}}}]]{{#if:{{{2|}}} | {{#if:{{{3|}}}|, |<nowiki /> et }} [[:{{{2}}}|{{{l2|{{{2}}}}}}]] }}{{#if:{{{3|}}} | {{#if:{{{4|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{3}}}|{{{l3|{{{3}}}}}}]] }}{{#if:{{{4|}}} | {{#if:{{{5|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{4}}}|{{{l4|{{{4}}}}}}]] }}{{#if:{{{5|}}} | {{#if:{{{6|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{5}}}|{{{l5|{{{5}}}}}}]] }}{{#if:{{{6|}}} | {{#if:{{{7|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{6}}}|{{{l6|{{{6}}}}}}]] }}{{#if:{{{7|}}} | {{#if:{{{8|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{7}}}|{{{l7|{{{7}}}}}}]] }}{{#if:{{{8|}}} | {{#if:{{{9|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{8}}}|{{{l8|{{{8}}}}}}]] }}{{#if:{{{9|}}} | {{#if:{{{10|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{9}}}|{{{l9|{{{9}}}}}}]] }}{{#if:{{{10|}}} | {{#if:{{{11|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{10}}}|{{{l10|{{{10}}}}}}]] }}{{#if:{{{11|}}} | {{#if:{{{12|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{11}}}|{{{l11|{{{11}}}}}}]] }}{{#if:{{{12|}}} | {{#if:{{{13|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{12}}}|{{{l12|{{{12}}}}}}]] }}{{#if:{{{13|}}} | {{#if:{{{14|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{13}}}|{{{l13|{{{13}}}}}}]] }}{{#if:{{{14|}}} | {{#if:{{{15|}}}|, |,<nowiki /> et }} [[:{{{14}}}|{{{l14|{{{14}}}}}}]] }}{{#if:{{{15|}}} | ,<nowiki /> et [[:{{{15}}}|{{{l15|{{{15}}}}}}]] }}. }} | {{Error|Error: Paginam unam saltim adde.}} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> g5b0glz2qd3wtjuua597yqoou7vz2ph 10 306768 3997871 3848288 2026-10-29T15:46:53Z Grufo 64423 +Cat 3997871 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} == De usu == '''Codex manuscriptus:''' <pre><nowiki>{{Ad profundiora|de=bello recenti|Incursio Russica in Ucrainam (2022)}}</nowiki></pre> '''Effectus:''' {{Ad profundiora|de=bello recenti|Incursio Russica in Ucrainam (2022)}} {{ast}} '''Codex manuscriptus:''' <pre><nowiki>{{Ad profundiora|Pagina A|Pagina B|...|Pagina Z}}</nowiki></pre> '''Effectus:''' {{Ad profundiora|Pagina A|Pagina B|...|Pagina Z}} {{ast}} '''Codex manuscriptus:''' <pre><nowiki>{{Ad profundiora|de=...|Pagina A|Pagina B|...|Pagina Z}}</nowiki></pre> '''Effectus:''' {{Ad profundiora|de=...|Pagina A|Pagina B|...|Pagina Z}} == Vide quoque == * {{Fn|Vide etiam}} * {{Fn|Pagina principalis}} * {{Fn|Accepta}} * {{Fn|Excepta}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae partes paginarum afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 2wheh6d2zo71d59k99pe8nj3sj510rx 10 306777 3997815 3922393 2026-10-29T14:07:38Z Grufo 64423 Grufo movit paginam [[Formula:Vide discretivam/doc]] ad [[Formula:Vide paginam discretivam quia haec tractat/doc]] sine redirectione: Nomen longius sed clarius 3922393 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula numquam substituenda}} Hanc formulam inscribimus in summas paginas. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vide discretivam|locum Romae}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vide discretivam|locum Romae|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vide discretivam|locum Romae|Lorem|Ipsum}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vide discretivam|locum Romae|Lorem|Ipsum|propositum=exhibitio}} == Etiam in usu == * {{Fn|Videdis}} Formula brevior * {{Fn|Videhom}} aut {{fn|Alius}} si paginam discretivam non habemus * {{Fn|Discretiva}} In paginam ipsam discretivam * {{Fn|Commentatio de}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae|Homonyma}} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> tjesk6kzhv1jnnexl3ig5ryzzpuhz0g 3997819 3997815 2026-10-29T14:14:14Z Grufo 64423 Documentationem redintegravi 3997819 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula numquam substituenda}} {{Compendia formulae|vide discretivam|pagina tractat}} Hanc formulam inscribimus in summas paginas. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina tractat|locum Romae}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina tractat|locum Romae|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina tractat|locum Romae|Lorem|Ipsum}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina tractat|locum Romae|Lorem|Ipsum|propositum=exhibitio}} == Synonyma == * {{Fn|Vide discretivam}} * {{Fn|Pagina tractat}} == Etiam in usu == * {{Fn|Videdis}} Formula brevior * {{Fn|Videhom}} aut {{fn|Alius}} si paginam discretivam non habemus * {{Fn|Discretiva}} In paginam ipsam discretivam * {{Fn|Commentatio de}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae|Homonyma}} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> pl81k2r9xa3lk23m9oai687u03ox15z 10 306797 3997869 3997585 2026-10-29T15:46:02Z Grufo 64423 +Cat 3997869 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Vicitextus concors | Accepta | Excepta }} ; Prospectus {{Accepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} Utere hac formula et {{fn|Excepta}} ut partes motas acclares. == De usu == === Usque ad tria argumenta === ; Syntaxis : <code><nowiki>{{</nowiki>Accepta|''a pagina''|''apud caput''|''causa''<nowiki>}}</nowiki></code> {{vsep}} ==== Exempla tribus argumentis ==== '''Vicitextus: #1:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #1:''' {{Accepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #2:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #2:''' {{Accepta|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #3:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta||Usus|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #3:''' {{Accepta||Usus|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} ; Exempla uno vel duobus argumentis {{Ast}} '''Vicitextus: #4:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #4:''' {{Accepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute}} {{Ast}} '''Vicitextus: #5:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Gaius Iulius Caesar}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #5:''' {{Accepta|Gaius Iulius Caesar}} {{Ast}} '''Vicitextus: #6:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta||Usus}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #6:''' {{Accepta||Usus}} ==== Exemplum nullo argumento ==== '''Vicitextus: #11:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #11:''' {{Accepta}} {{Ast}} === Quattuor argumentis === ; Syntaxis : <code><nowiki>{{</nowiki>Accepta|''sententia''|''a pagina''|''apud caput''|''causa''<nowiki>}}</nowiki></code> {{vsep}} ==== Exempla quattuor argumentis ==== '''Vicitextus: #7:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Disputatio accepta a:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #7:''' {{Accepta|Disputatio accepta a:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #8:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Disputatio accepta a:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #8:''' {{Accepta|Disputatio accepta a:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|}} {{Ast}} '''Vicitextus: #9:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Disputatio accepta a:|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #9:''' {{Accepta|Disputatio accepta a:|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #10:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Accepta|Disputatio accepta a:||Usus|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #10:''' {{Accepta|Disputatio accepta a:||Usus|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} Utere argumentis {{para|po}} (“pagina ostenta”) et {{para|co}} (“caput ostentum”) ad alium textum pro pagina et capite ostendendum. == Ulteriora si cupis == * {{Fn|Excepta}} * {{Fn|Et alibi}} * {{Fn|Ad profundiora}} * {{Fn|Vide etiam}} * {{Fn|Pagina principalis}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae partes paginarum afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 208myu8ry238tgms7cnoch0gwe2ozmn 10 306798 3997872 3997586 2026-10-29T15:47:18Z Grufo 64423 +Cat 3997872 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Vicitextus concors | Accepta | Excepta }} ; Prospectus {{Excepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} Utere hac formula et {{fn|Accepta}} ut partes motas acclares. == De usu == === Usque ad tria argumenta === ; Syntaxis : <code><nowiki>{{</nowiki>Excepta|''nova pagina''|''novum caput''|''causa''<nowiki>}}</nowiki></code> {{vsep}} ==== Exempla tribus argumentis ==== '''Vicitextus: #1:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #1:''' {{Excepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #2:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #2:''' {{Excepta|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #3:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta||Usus|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #3:''' {{Excepta||Usus|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} ==== Exempla uno vel duobus argumentis ==== '''Vicitextus: #4:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #4:''' {{Excepta|Gaius Iulius Caesar|De iuventute}} {{Ast}} '''Vicitextus: #5:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Gaius Iulius Caesar}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #5:''' {{Excepta|Gaius Iulius Caesar}} {{Ast}} '''Vicitextus: #6:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta||Usus}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #6:''' {{Excepta||Usus}} ==== Exemplum nullo argumento ==== '''Vicitextus: #11:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #11:''' {{Excepta}} {{ast}} === Quattuor argumentis === ; Syntaxis : <code><nowiki>{{</nowiki>Excepta|''sententia''|''nova pagina''|''novum caput''|''causa''<nowiki>}}</nowiki></code> {{vsep}} ==== Exempla quattuor argumentis ==== '''Vicitextus: #7:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #7:''' {{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #8:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #8:''' {{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:|Gaius Iulius Caesar|De iuventute|}} {{Ast}} '''Vicitextus: #9:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #9:''' {{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:|Gaius Iulius Caesar||Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} '''Vicitextus: #10:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:||Usus|Locus opportunior --{{subst:usor}}}}</syntaxhighlight> '''Effectus: #10:''' {{Excepta|Disputatio excepta, nunc apud:||Usus|Locus opportunior --{{Usor|UsorExemplaris}}}} {{Ast}} Utere argumentis {{para|po}} (“pagina ostenta”) et {{para|co}} (“caput ostentum”) ad alium textum pro pagina et capite ostendendum. == Ulteriora si cupis == * {{Fn|Accepta}} * {{Fn|Et alibi}} * {{Fn|Ad profundiora}} * {{Fn|Vide etiam}} * {{Fn|Pagina principalis}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae partes paginarum afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> k5rmmbjidvas6315u7fgxysrdob6h0c 0 311490 3997992 3817668 2026-10-30T03:10:49Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997992 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Brooklyn Museum 22.1695 Stool Dwa.jpg|thumb|{{Creanda|en|Throne|Sedes regia}} Acanensis, Aurea appellata, [[insigne|insigni]] regis Asantiensis similis.]] '''Regnum Ashanti'''<ref>[https://books.google.co.jp/books?id=snKMUgp6Ca4C&q=ashanti#v=snippet&q=ashanti&f=false ''Missiones catholicae cura S. Congregationis de propaganda fide descriptae in annum MDCCCXCII'' (Romae: 1892), 322].</ref> vel '''Ashantiense'''<ref>Cd. [[binomen|binomina]] ''Ouratea ashantiensis, Cinnyris superbus a., Nectarinia superba a.'' Et '''Ashantensis''', — ''Diaphananthe ashantensis, Listrostachys a., Francolinus a''.</ref> fuit [[civitas]] [[Africa Occidentalis|Africae Occidentalis]], quae ab anno [[1670]] ad annum [[1902]] in terris [[Gana]]e hodiernae et [[Litus Eburneum|Litoris Eburnei]] [[floruit]]. [[Kumasi]] urbs caput regni fuit. [[Regnum]] Ashantiense fuit gentium populi [[Acan]] foedus, ad [[bellum]] contra regnum Denkirae (et id Acanense) gerendum constituta; Denkira autem victa, Ashantienses aditum ad [[litus]] [[Sinus Guineensis]] acceperant, ac servos [[aurum]]que [[Europaei]]s vendebant. Osei Tutu (circa 1695–1717) [[rex]] (titulo ''asantehene'') Ashantiensis notissimus erat. [[Saeculum 19|Saeculo undevicensimo]], permulta bella contra [[Britannia|Britannos]] regnum Ashanti gerebat, donec victum in [[colonia]]m [[Litus Aureum|Litoris Aurei]] inclusum est. Hodie in Ashantiensi Ganae liberae [[regio]]ne, ''asantehene'' e domo regia et alia [[insigne|insignia]] regia {{Creanda|en|De jure|De iure|de iure}} manent. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== * [https://www.universalis.fr/encyclopedie/royaumes-akan-territoires-du-ghana-actuel-reperes-chronologiques/ Regna Acanensia in ''Universali''] {{ling|Francogallice}} * [https://web.archive.org/web/20240615221327/https://old.bigenc.ru/world_history/text/1843272 De regno Ashanti in ''Encyclopedia Russica magna''] {{ling|Russice}} * [https://snl.no/Ashanti_-_kongedømme De regno Ashanti in ''Store Norske Leksikon''] {{ling|Norvegice}} {{DEFAULTSORT:Ashanti, Regnum}} [[Categoria:Antiquae civitates Africae]] [[Categoria:Historia Ganae]] [[Categoria:Historia Litoris Eburnei]] {{Myrias|Historia}} euk0esazs02fu96w3ibmludlsxo0ogt 0 311603 3998009 3818679 2026-10-30T05:51:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998009 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Namibia 124.jpg|thumb|Aquae cadentis despectus de ripa Namibiana]] '''Ruacana'''<ref>Cf. [[binomen]] ''Stauroneis ruacanae''.</ref> est [[aqua cadens]] fluminis [[Cunene]], in confinio [[Angolia]]e et [[Namibia]]e sita. Ab altitudine 124 [[metrum|m]] aqua cadit; latitudo fluvii [[tempus pluviosum|tempore pluvioso]] 695 m est. Etiam [[moles (agger)|moles]] [[Electrificina|hydroelectrificinae]] aquam ad irrigandum tenet, et tempore sicco, a Iunio ad Novembrem, Ruacana distinctis rivis cadit vel iam exsiccatur. Urbs [[Ruacana (urbs)|eiusdem nominis]] haud longe ab aqua cadenti sita est. ==Notae== <references/> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20240216131703/https://www.info-namibia.com/activities-and-places-of-interest/kaokoveld/ruacana-falls Ruacana] in ''info.Namibia'' [[Categoria:Aquae cadentes Angoliae]] [[Categoria:Aquae cadentes Namibiae]] jza3l2c91vl3a7p6mv7trc1i8jsnue6 10 312131 3997836 3982184 2026-10-29T14:46:23Z Grufo 64423 3997836 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Metaformula quoque | Formulae monituum nuntiorumque | Formulae vittarum discretivarum }} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta navigationis|Lorem ipsum}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta navigationis|Lorem ipsum}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> eyzt7h6htssj5d7yyiha93021g1urf3 3997845 3997836 2026-10-29T15:10:28Z Grufo 64423 /* Ulteriora si cupis */ 3997845 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Metaformula quoque | Formulae monituum nuntiorumque | Formulae vittarum discretivarum }} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta navigationis|Lorem ipsum}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta navigationis|Lorem ipsum}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Nf|Versus navigationis}} <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> c07fpni5la67ekimj39kgy05f9pcsi9 3997881 3997845 2026-10-29T15:52:41Z Grufo 64423 +Cat 3997881 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Metaformula quoque | Formulae monituum nuntiorumque | Formulae nuntiorum de navigatione | Formulae vittarum discretivarum }} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta navigationis|Lorem ipsum}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta navigationis|Lorem ipsum}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Nf|Versus navigationis}} <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> sm5jopwus27n97mj5egulsa3pvd0m3u 10 312170 3997886 3943316 2026-10-29T15:55:33Z Grufo 64423 +Cat 3997886 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula transitoria}} Utere hac formula cum quilibet index videatur imperfectus. Paginae quae hac formula utuntur in [[:Categoria:Stipulae indicum]] numerabuntur. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Index imperfectus}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Index imperfectus|propositum=exhibitio}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae stipularum]] {{Categoriae vestigatoriae formulae|Stipulae indicum}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae de rebus corrigendis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae stipularum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> g07940953pwgpisgt2ugprldne2wlrt 10 312787 3997896 3977666 2026-10-29T16:02:09Z Grufo 64423 +Cat 3997896 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula categoriae}} {{Formula numquam substituenda}} Adde hanc formulam ad usores monendos ut categoria sit cuidam paginae annexae. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina principalis categoriae|Gaius Iulius Caesar}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina principalis categoriae|Gaius Iulius Caesar}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pagina principalis categoriae}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagina principalis categoriae}} == Ulteriora si cupis == * [[Vicipaedia:De categoriis]] * [[:Categoria:Formulae categoriarum]] <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> ocl8bmgl6tsroonhnny5q1w1giee9gl 0 313200 3998010 3839573 2026-10-30T06:13:50Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998010 wikitext text/x-wiki {{titulus italicus}}[[Fasciculus:Ruodlieb f34r.jpg|thumb|Manuscripti folium 34r]] '''''Ruodlieb''''' est [[poesis epica|carmen epicum]] Latinum auctoris incogniti, circa annum 1030 in abbatia [[Tegurium|Tegurii]] (''Tegernsee'') compositum. [[Hexameter|Hexametris]] [[Hexameter leoninus|leoninis]] conscriptum est; fabula [[fabula de equitibus|fabulis de equitibus]] mediaevalibus consimilis est. Autographi carminis partes saeculo XIX ineunte inventae sunt; poema imperfectum est et nunc solum fragmenta eius exstant. ==Editiones== * Benedikt Konrad Vollmann: Faksimile-Ausgabe des Codex Latinus Monacensis 19486 der Bayerischen Staatsbibliothek München und der Fragmente von St. Florian. Band II, Aquis Mattiacis 1985. * Walter Haug, Benedikt Konrad Vollmann: Frühe deutsche Literatur und lateinische Literatur in Deutschland 800–1150. Bibliothek des Mittelalters, Band 1. Deutscher Klassiker-Verlag, Francofurti ad Moenum 1991, ISBN 3-618-66010-3, pp. 388–551 (Ruodlieb: textus et versio Theodisca), pp. 1306–1406 (notae). * Fritz Peter Knapp: Ruodlieb. Mittellateinisch und deutsche Übertragung, Kommentar und Nachwort. Reclam, Stuttgartiae 1977, ISBN 3-15-009846-7. ==Nexus externi== * [https://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost11/Ruodlieb/ruo_frag.html ''Ruodlieb''] in ''[[Bibliotheca Augustana]]'' *[[:s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Ruodlieb|De ''Ruodlieb'']] in ''Britannica'' (1911) {{ling|Anglice}} * [https://old.bigenc.ru/literature/text/3520695 De ''Ruodlieb''] {{Nexus deficit|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in ''Encyclopaedia Russica magna'' {{ling|Russice}} [[Categoria:Litterae Latinae mediaevales]] [[Categoria:Scripta saeculo 11]] [[Categoria:Carmina epica]] [[Categoria:Germaniae scripta]] jogqsnbwft5231i2o8vjf3jskwy83oe 0 313462 3997970 3987861 2026-10-30T00:15:58Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3997970 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:COA Premyslid.svg|thumb|Premyslidarum [[insigne]].]] {{res|Přemyslidae}}<ref>E.g., [https://books.google.ru/books?id=IRD55LfE5sgC&q=Premyslidae#v=snippet&q=Premyslidae&f=false Codex juris Bohemici: tomus I, aetatem Přemyslidarum continens (Pragae: 1867).]</ref> ([[Bohemice]] ''Přemyslovci'') fuerunt [[gens]] [[dux|ducum]] [[rex|regumque]] [[Cechia]]e. Origines Přemyslidarum fabulosae sunt. [[Cosmas Pragensis]] ait Primislaum I (''Přemysl'') [[agricola]]m fuisse, quem [[Libussa]] fatidica Bohemorum [[iudex]] et ducissa virum sibi eligit. Septem duces e posteritati Primislai et Libussae fabulosi fuisse videntur, et solum octavus, [[Bořivoj I (dux Bohemiae)|Borzivoius I]], [[monumentum|monumentis]] historicis secunda parte saeculi noni testificatus est. Ineunte saeculo decimo [[Vratislaus I (rex Bohemiae)|Vratislaus]] a [[Henricus IV (imperator)|Henrico IV]] [[marchia|marchionatus]] [[Misnia]]e<ref>E.g. [https://cyfrowe.mnw.art.pl/en/catalog/1010930 tabula] Hugonis Allard.</ref> et [[Lusatia]]e{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1=E.g., [https://www.vintage-maps.com/en/antique-maps/europe/germany/seutter-germany-saxony-upper-lusatia-1730::12162 tabula] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matthaeus Seutter|Matthaei Seutter|de|qid=Q1364039}}, c. 1730.|2=Q1364039}} necnon regis titulum accepit. Filius eius [[Sanctus Venceslaus|Wencleslaus]], a fratre Boleslao anno 929 vel 935 necatus, postea inter sanctos adscitus est et tamquam patronus Bohemiae habetur usque ad praesentem diem. [[Boleslaus I (dux Bohemiae)|Boleslaus I]] et [[Ulricus (dux Bohemiae)|Ulricus]] [[Moravia]]m adiunxerunt, [[Bretislaus I (dux Bohemiae)|Bretislaus I]] [[Silesia]]m, qua perdita potestatem [[Imperium Romanum Sacrum|imperatoris Romani]] agnovit. Titulo regis iterum (anno nempe 1158) a [[Fridericus I (imperator)|Friderico Barba Rubra]] accepto [[Vladislaus I (rex Bohemiae)|Vladislaus II]] utebatur; [[Ottocarus I (rex Bohemiae)|Primislaus Ottocarus I]] regis titulum tertia vice anno 1203 accepto hereditati suae eum tradidit. [[Ottocarus II (rex Bohemiae)|Primislaus Ottocarus II]] nepos eius ([[Venceslaus I (rex Bohemiae)|Venceslai I]] filius) terras omnes usque ad [[mare Adriaticum]] adiunxit ([[Austria]]m, [[Styria]]m, [[Carinthia]]m, [[Carniola]]m, et [[Forum Iulii (terra)|Forum Iulii]]), sed a [[Rudolphus I|Rudolpho I]] victus in pugna periit, filiusque eius [[Venceslaus II (rex Bohemiae)|Venceslaus II]] Bohemiam et Moraviam tantum servavit. [[Venceslaus III (rex Bohemiae)|Venceslaus III]] filius eius adulescens quamquam coronas Bohemiae, [[Polonia]]e et [[Hungaria]]e acceperat, nullam servavit et mox occisus (anno 1306) heredes non reliquit. [[Elisabetha Bohemiae|Elisabetha]] soror eius [[Iohannes (rex Bohemiae)|Ioanni]] e [[Domus Luxemburgica|domo Luxemburgica]] nupta est. Premyslidarum ramus minor a [[Nicolaus I Oppaviensis|Nicolao I]] [[Ottocarus II (rex Bohemiae)|Primislai Ottocari II]] filio notho ducatus [[Oppavia]]e et [[Ratiboria]]e usque ad annum [[1521]] rexit. == Notae == <references /> == Nexus externi == * [https://www.britannica.com/topic/house-of-Premysl ''Encyclopaedia Britannica.''] {{ling|Anglice}}. * [https://web.archive.org/web/20240726173110/https://old.bigenc.ru/world_history/text/3176807 ''Encyclopaedia Russica magna.''] {{ling|Russice}}. * [https://www.universalis.fr/encyclopedie/les-premyslides/ ''Universalis.''] {{ling|Francogallice}}. * [https://www.collegium-carolinum.de/ ''Collegium Carolinum,''] institutum historiae Bohemicae cognoscendae. * [https://www.manfred-hiebl.de/genealogie-mittelalter/premysliden_herzoege_von_boehmen_maehren/familie_der_premysliden.html Stemma ducum.] [[Categoria:Historia Cechiae]] [[Categoria:Premyslidae|!]] q6oii2y1sti6rjv1ec17kl039u0q9nf 14 313992 3997837 3918231 2026-10-29T14:48:50Z Grufo 64423 +nexus 3997837 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt|Categoria:Formulae paginarum discretivarum}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae discretivae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] i2meoimed698pnixii4xy95z5c86vth 3997868 3997837 2026-10-29T15:45:11Z Grufo 64423 +Cat 3997868 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt|Categoria:Formulae paginarum discretivarum}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae discretivae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] [[Categoria:Formula nuntiorum de navigatione]] bv7ecp8gn4w879rczkwcw917v6zfovn 3997870 3997868 2026-10-29T15:46:24Z Grufo 64423 Mendam correxi 3997870 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt|Categoria:Formulae paginarum discretivarum}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae discretivae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione]] mo5t0epwr1pq1pjh0sle9lzphae0slt 14 313993 3997838 3918238 2026-10-29T14:49:12Z Grufo 64423 +nexus 3997838 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae vittarum discretivarum}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] mxg1zbtfxfbqivqgxt3cewzhiqwzw8l 10 314303 3997888 3920078 2026-10-29T15:56:30Z Grufo 64423 +Cat 3997888 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis|proprietas=distributa}} {{Formula numquam substituenda|...}} Si quid in pagina disputationis petivisti at nemo adhuc respondit, sub titulo tuae sectionis {{Fn|Quaestio nondum absoluta}} scribere potes ut monitus de quaestione adhuc insopita ostendatur. Paginae disputationis quibus quaestiones sunt nondum absolutae in [[:Categoria:Disputationes cum quaestionibus nondum absolutis]] numerantur. Multos menses post, si quaestio sine responso manet, usores possunt formulam ad {{Fn|Quaestio numquam absoluta}} vertere aut eam a pagina omnino removere ad categoriam vacandam. {{Nota bene}} Quaestione postremo absoluta, remove verbum “nondum” ({{*ie}} scribe {{Fn|Quaestio absoluta}}). == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">== Lorem ipsum == {{Quaestio nondum absoluta}} Lorem ipsum dolor sit amet …</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{pagella|1= == Lorem ipsum == {{Quaestio nondum absoluta|propositum=exhibitio}} Lorem ipsum dolor sit amet … }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">== Lorem ipsum == {{Quaestio absoluta}} Lorem ipsum dolor sit amet …</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagella|1= == Lorem ipsum == {{Quaestio absoluta|propositum=exhibitio}} Lorem ipsum dolor sit amet … }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">== Lorem ipsum == {{Quaestio numquam absoluta}} Lorem ipsum dolor sit amet …</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{pagella|1= == Lorem ipsum == {{Quaestio numquam absoluta|propositum=exhibitio}} Lorem ipsum dolor sit amet … }} == Ulteriora si cupis == {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Quaestio nondum absoluta | {{Categoriae vestigatoriae formulae|Disputationes cum quaestionibus nondum absolutis}} }} * {{Fn|Quaestio absoluta}} * {{Fn|Quaestio nondum absoluta}} * {{Fn|Quaestio numquam absoluta}} * [[:Categoria:Formulae disputationis]] <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum|{{PAGENAME}}]] {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Quaestio nondum absoluta | [[Categoria:Formulae quae nullum argumentum accipiunt|{{PAGENAME}}]] }} }}</includeonly> e9kj7x41ehx77z2p2a18k8x4doclt1l 3997889 3997888 2026-10-29T15:56:48Z Grufo 64423 +Cat 3997889 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis|proprietas=distributa}} {{Formula numquam substituenda|...}} Si quid in pagina disputationis petivisti at nemo adhuc respondit, sub titulo tuae sectionis {{Fn|Quaestio nondum absoluta}} scribere potes ut monitus de quaestione adhuc insopita ostendatur. Paginae disputationis quibus quaestiones sunt nondum absolutae in [[:Categoria:Disputationes cum quaestionibus nondum absolutis]] numerantur. Multos menses post, si quaestio sine responso manet, usores possunt formulam ad {{Fn|Quaestio numquam absoluta}} vertere aut eam a pagina omnino removere ad categoriam vacandam. {{Nota bene}} Quaestione postremo absoluta, remove verbum “nondum” ({{*ie}} scribe {{Fn|Quaestio absoluta}}). == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">== Lorem ipsum == {{Quaestio nondum absoluta}} Lorem ipsum dolor sit amet …</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{pagella|1= == Lorem ipsum == {{Quaestio nondum absoluta|propositum=exhibitio}} Lorem ipsum dolor sit amet … }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">== Lorem ipsum == {{Quaestio absoluta}} Lorem ipsum dolor sit amet …</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Pagella|1= == Lorem ipsum == {{Quaestio absoluta|propositum=exhibitio}} Lorem ipsum dolor sit amet … }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">== Lorem ipsum == {{Quaestio numquam absoluta}} Lorem ipsum dolor sit amet …</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{pagella|1= == Lorem ipsum == {{Quaestio numquam absoluta|propositum=exhibitio}} Lorem ipsum dolor sit amet … }} == Ulteriora si cupis == {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Quaestio nondum absoluta | {{Categoriae vestigatoriae formulae|Disputationes cum quaestionibus nondum absolutis}} }} * {{Fn|Quaestio absoluta}} * {{Fn|Quaestio nondum absoluta}} * {{Fn|Quaestio numquam absoluta}} * [[:Categoria:Formulae disputationis]] <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum|{{PAGENAME}}]] {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Quaestio nondum absoluta | [[Categoria:Formulae quae nullum argumentum accipiunt|{{PAGENAME}}]] }} }}</includeonly> 1md2qgvtmngcbikqyiz51prhvc62oqg 10 314330 3997884 3977556 2026-10-29T15:54:39Z Grufo 64423 De categoriis 3997884 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Metaformula quoque | Formulae monituum nuntiorumque | Formulae vittarum capitulorum }} == De usu == '''Codex manuscriptus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta capituli|Lorem ipsum}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta capituli|Lorem ipsum}} {{Ast}} '''Codex manuscriptus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta capituli|Lorem ipsum|Dolor sit amet}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta capituli|Lorem ipsum|Dolor sit amet}} {{Ast}} '''Codex manuscriptus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Vitta capituli|Lorem ipsum|Dolor sit amet|color=#ffe6ac}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Vitta capituli|Lorem ipsum|Dolor sit amet|color=#ffe6ac}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae capsarum]] == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec formula vittam capituli ostendit.", "params": { "1": { "description": "Textus ostendendus", "example": "Lorem ipsum", "label": "Textus", "required": true, "type": "content" }, "2": { "description": "Pars dextra", "example": "Dolor sit amet", "label": "Pars dextra", "required": false, "type": "content" }, "color": { "default": "rgba(0, 0, 204, .096667)", "description": "Color vittae", "example": "#ffe6ac", "label": "Color", "required": false, "type": "string" }, "facies-marginum": { "description": "Proprietas CSS ‘border’", "example": "2px dashed #008000", "label": "Facies marginum", "required": false, "type": "string" } } }</templatedata> <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> b1qpwzuei5xiaigrcn4n35xr7iyhbli 10 316873 3997887 3885522 2026-10-29T15:56:04Z Grufo 64423 +Cat 3997887 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Lua|Module:Params}} Haec formula [[:Categoria:Formulae variadicae|variadica]] in paginis disputationum adhiberi potest quandocumque disputato quidam alibi memoretur. Signum <code>#</code> ad signum <code>&nbsp;§&nbsp;</code> in textu ostento vertitur. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Et alibi|Vicipaedia:Taberna#Lorem ipsum}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Et alibi|Vicipaedia:Taberna#Lorem ipsum}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Et alibi | Vicipaedia:Taberna#Lorem ipsum | Disputatio Vicipaediae:Legatio nostra }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Et alibi | Vicipaedia:Taberna#Lorem ipsum | Disputatio Vicipaediae:Legatio nostra }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae disputationis]] * {{Fn|Excepta}} * {{Fn|Accepta}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> kacal9r9oq78rgdp07cidasbi1bc0y4 0 317863 3998023 3907749 2026-10-30T08:34:59Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998023 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Disnomen}} {{Nomen|genus=Femininum|origo=Italica|significatio=ignota|imago=Adua e le compagne Sandra Milo (cropped).png|capitulum=[[Sandra Milo]], actrix Italica}} '''''Sandra''''' (-ae, ''f.'')<ref>"Vota reconvalescentiae trigae (Ludmilla et Elissa Sandrae): Ad Sandram Ramos morbo affectam" apud ''[[Ephemeris|Ephemeridem]]'' 16 Novembris 2024 [https://web.archive.org/web/20250116130134/https://ephemerisnuntii.eu/acroamata.php?id=35].</ref> est [[praenomen]] femininum, [[hypocoristicum]] Italicum praenominis ''Alessandra'' ([[Alexandra]]),<ref name=":0">''Behind the Name'', s.v. "[https://www.behindthename.com/name/sandra Sandra]". {{Ling|Anglice}}.</ref> seu etiam ''[[Cassandra (nomen)|Cassandra]]'' vel ''[[Lisandra]]''. Forma masculina praenominis Italici est ''[[Sandro]]'', seu Latine fortasse ''Sandrus''.<ref>"[...] & percusserunt undecim vulneribus dictum Sandrum pro quibus mortuus est"; Eugenius Gamurrini, ''Istoria genealogica delle famiglie nobili Toscane et Umbre. vol. 2'' (1671): 249 [https://www.google.it/books/edition/Istoria_genealogica_delle_famiglie_nobil/E9dDAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Sandrum&pg=PA249&printsec=frontcover].</ref><ref>"Sandrus Francisci Bartoli"; Marchionne Stefani, ''Delizie degli eruditi toscani'', vol. 10 (1778): 279 [https://www.google.it/books/edition/Delizie_degli_eruditi_toscani/Dr9DAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Sandrus&pg=PA279&printsec=frontcover].</ref> == Mulieres == * [[Alexandra Bullock|Alexandra "Sandra" Bullock]] * [[Sandra Hüller]] * [[Alexandra Knapp|Alexandra "Sandra" Knapp]] * [[Veronica Sandra Carina Maggio]] * {{Creanda|it|Sandra Milo}} * [[Sandra Mondaini]] * [[Sandra Oh]] == In operibus artificiosis == Sandra Belloni est persona in mythistoria ''Emilia in England'' a scriptore Anglico [[Georgius Meredith|Georgio Meredith]] anno 1864 scripta (atque anno 1887 reedita sub titulo ''Sandra Belloni'').<ref name=":0" /> == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[1711 Sandrine]], asteroides * [[1760 Sandra]], asteroides [[Categoria:Nomina hypocoristica]] [[Categoria:Praenomina feminina]] [[Categoria:Praenomina Anglica]] [[Categoria:Praenomina Batava]] [[Categoria:Praenomina Bohemica]] [[Categoria:Praenomina Dacoromanica]] [[Categoria:Praenomina Francogallica]] [[Categoria:Praenomina Hispanica]] [[Categoria:Praenomina Italica]] [[Categoria:Praenomina Norvegica]] [[Categoria:Praenomina Suecica]] [[Categoria:Praenomina Theodisca]] l170btlxlqyl9urvzfavu9byrrv5p6y 2 318687 3997748 3902227 2026-10-29T12:19:47Z Beko 34062 3997748 wikitext text/x-wiki # [[:en:Visitation of Mary Church (Ljubljana)]] # [[:en:Bača pri Modreju]] # [[:en:Borovnica Viaduct]] # [[:en:Butchers' Bridge]] # [[:en:Carinthian Bridge]] # [[:en:Cobblers' Bridge]] # [[:en:Deer Valley Viaduct]] # [[:en:Dolenje, Ajdovščina]] # [[:en:Fabiani Bridge]] # [[:en:Fužine Bridge]] # [[:en:Grain Bridge]] # [[:en:Hradecky Bridge]] # [[:en:Jek Bridge]] # [[:en:Kandija Bridge]] # [[:en:Kavšek Bridge]] # [[:en:Ljubljanica Sluice Gate]] # [[:en:Old Bridge (Maribor)]] # [[:en:Pedestrian and cycle bridge in Tremerje]] # [[:en:Prule Bridge]] # [[:en:Puch Bridge]] # [[:en:Rooster Bridge]] # [[:en:Solkan Bridge]] # [[:en:St. James's Bridge]] # [[:en:St. Peter's Bridge]] # [[:en:Stampetta Bridge]] # [[:en:Studenci Footbridge]] # [[:en:Triple Bridge]] # [[:en:Trnovo Bridge]] # [[:en:Zrinski Bridge]] # [[:en:Črni Kal Viaduct]] # [[:en:Basilica of Our Mother of Mercy]] # [[:en:Capuchin Church (Maribor)]] # [[:en:Judgement Tower]] # [[:en:Maribor Aquarium and Terrarium]] # [[:en:Maribor Castle]] # [[:en:Maribor Slovene National Theatre]] # [[:en:Maribor Synagogue]] # [[:en:Maribor Town Hall]] # [[:en:Maribor University Medical Centre]] # [[:en:Maribor Water Tower]] # [[:en:Maribor railway station]] # [[:en:Račji Dvor Mansion]] # [[:en:Slava Klavora Theatre]] # [[:en:St. Lazar's Church (Maribor)]] # [[:en:Church of Sts. Cyril and Methodius, Ljubljana]] # [[:en:Ljubljana Mosque]] # [[:en:Navje Memorial Park]] # [[:en:St. Stanislaus Institute (Slovenia)]] # [[:en:Synagogue Ljubljana]] # [[:en:Žale]] # [[:en:Cankar Centre]] # [[:en:City Museum of Ljubljana]] # [[:en:Computer History Museum Slovenia]] # [[:en:Exhibition and Convention Centre (Ljubljana)]] # [[:en:Grand Hotel Union]] # [[:en:Gruber Mansion]] # [[:en:Kiberpipa]] # [[:en:Kresija Building]] # [[:en:Ljubljana Castle]] # [[:en:Ljubljana Opera House]] # [[:en:Ljubljana Puppet Theatre]] # [[:en:Ljubljana Slovene National Theatre Drama]] # [[:en:Ljubljana Slovene National Theatre Opera and Ballet]] # [[:en:Ljubljana Town Hall]] # [[:en:Metelkova]] # [[:en:National Assembly Building of Slovenia]] # [[:en:Philip Mansion]] # [[:en:Poligon Creative Centre]] # [[:en:Presidential Palace, Ljubljana]] # [[:en:Rog (factory)]] # [[:en:Slovenian Museum of Natural History]] # [[:en:Slovenian Railway Museum]] # [[:en:Slovenian Youth Theatre]] # [[:en:Tivoli City Park]] # [[:en:Town power station (Ljubljana)]] # [[:en:ŠKUC Theatre]] # [[:en:Škuc Gallery]] # [[:en:Church of Saint Joseph (Ljubljana)]] # [[:en:St. Anthony of Padua Church, Ljubljana]] # [[:en:St. Bartholomew's Church (Ljubljana)]] # [[:en:St. Florian's Church (Ljubljana)]] # [[:en:St. James's Parish Church (Ljubljana)]] # [[:en:St. Michael's Church (Črna Vas)]] # [[:en:St. Peter's Parish Church (Ljubljana)]] # [[:en:St. Rosalia's Church (Ljubljana)]] # [[:en:Ursuline Church of the Holy Trinity]] # [[:en:Adrian Mikhalchishin]] # [[:en:Alan Geder]] # [[:en:Alenka Ermenc]] # [[:en:Aljaz Gosnar]] # [[:en:Aljaž Bedene]] # [[:en:Alojzij Šuštar]] # [[:en:Ana Haložan]] # [[:en:Andraž Bedene]] # [[:en:Andrej Preston]] # [[:en:Andrew of Carniola]] # [[:en:Anthony Randolph]] # [[:en:Anton Mahnič]] # [[:en:Anton Strle]] # [[:en:Anton Žerdín Bukovec]] # [[:en:Antonio Elio]] # [[:en:Berta Jereb]] # [[:en:Bogomil Ferfila]] # [[:en:Bojan Accetto]] # [[:en:Bojan Čop]] # [[:en:Borut Petrič]] # [[:en:Boštjan Lipovšek]] # [[:en:Britta Bilač]] # [[:en:Carinthian Slovenes]] # [[:en:Danijel Sraka]] # [[:en:Danilo Zavrtanik]] # [[:en:Darjan Petrič]] # [[:en:Dejan Trajkovski]] # [[:en:Doris Kelenc]] # [[:en:Ekaterina Vedeneeva]] # [[:en:Elizabeth Omoregie]] # [[:en:Felicita Kalinšek]] # [[:en:Franc Frakelj]] # [[:en:Franc Kacijanar]] # [[:en:France Bezlaj]] # [[:en:Frederick II, Count of Celje]] # [[:en:Ginger Peppeler]] # [[:en:Gizela Bravničar]] # [[:en:Hungarian Slovenes]] # [[:en:Irena Kohont]] # [[:en:Ivan Lenković]] # [[:en:Iván Persa]] # [[:en:Jakov Fak]] # [[:en:Janez Drozg]] # [[:en:Jaro Hilbert]] # [[:en:Javier Grbec]] # [[:en:Johann Tautscher]] # [[:en:Jonas Žnidaršič]] # [[:en:Jordan Morgan (basketball)]] # [[:en:Josh Nebo]] # [[:en:Josip Kopinič]] # [[:en:Jožef Smej]] # [[:en:József Dravecz]] # [[:en:József Kossics]] # [[:en:Kekec]] # [[:en:Konrad Adam Glušič]] # [[:en:Krizina Bojanc]] # [[:en:Ladislav Lipič]] # [[:en:Lojze Kozar Sr.]] # [[:en:Lorella Flego]] # [[:en:Marija Šestak]] # [[:en:Marjeta Šašel Kos]] # [[:en:Marko Ilešič]] # [[:en:Martin Krpan]] # [[:en:Matevž Lenarčič]] # [[:en:Matjaž Mulej]] # [[:en:Maximilian of Lorch]] # [[:en:Metod Trobec]] # [[:en:Mia Žnidarič]] # [[:en:Michael Chumer]] # [[:en:Miha Mevlja]] # [[:en:Miha Valič]] # [[:en:Mihály Gáber]] # [[:en:Mike Tobey]] # [[:en:Mileta Lisica]] # [[:en:Miroslava Geč Korošec]] # [[:en:Miša Molk]] # [[:en:Moni Kovačič]] # [[:en:Nejc Mevlja]] # [[:en:Oto Pestner]] # [[:en:Otto Friedrich von Buchheim]] # [[:en:Paolo Naldini (bishop)]] # [[:en:Paul Wiener]] # [[:en:Pavla Hočevar]] # [[:en:Pavle Kozjek]] # [[:en:Peter Musevski]] # [[:en:Peter Poles]] # [[:en:Peter Zidar]] # [[:en:Pier Giulio Delfino]] # [[:en:Pino Mlakar]] # [[:en:Predrag Benaček]] # [[:en:Rade Šerbedžija]] # [[:en:Robert Lešnik]] # [[:en:Siarhei Rutenka]] # [[:en:Sigehard (patriarch of Aquileia)]] # [[:en:Slovene Americans]] # [[:en:Slovene Argentines]] # [[:en:Slovene Australians]] # [[:en:Slovene Canadians]] # [[:en:Slovene Venezuelans]] # [[:en:Slovene communities in South America]] # [[:en:Slovene diaspora]] # [[:en:Slovene minority in Italy]] # [[:en:Slovene minority in Italy (1920–1947)]] # [[:en:Slovenes of Croatia]] # [[:en:Stan Reddick]] # [[:en:Stanislava Brezovar]] # [[:en:Thomas Chrön]] # [[:en:Tina Zajc]] # [[:en:Ulric II of Carniola]] # [[:en:Urban Jarnik]] # [[:en:Vilko Filač]] # [[:en:Vinko Ošlak]] # [[:en:Vladimir Skrbinšek]] # [[:en:Zora Plešnar]] # [[:en:Šimun Vosić]] # [[:en:Živa Vadnov]] # [[:en:Քանդակներ]] # [[:en:Achiam]] # [[:en:Angels (statues)]] # [[:en:David Hayes (sculptor)]] # [[:en:Domenico da Capodistria]] # [[:en:Luka Mislej]] # [[:en:63rd Kurentovanje (2023)]] # [[:en:64th Kurentovanje (2024)]] # [[:en:65th Kurentovanje (2025)]] # [[:en:Ajdna]] # [[:en:Aljaž Tower]] # [[:en:Archives of the Republic of Slovenia]] # [[:en:Betnava Mansion]] # [[:en:Bizeljsko Castle]] # [[:en:Bled Castle]] # [[:en:Borl Castle]] # [[:en:Brdo Castle near Kranj]] # [[:en:Franciscan Church of the Annunciation]] # [[:en:Historical Archives of Ljubljana]] # [[:en:Hotel Palace Portorož]] # [[:en:Hošperk Castle]] # [[:en:Jablje Castle]] # [[:en:Kacenštajn Castle]] # [[:en:Klopotec]] # [[:en:Kurentovanje]] # [[:en:Leskovec Castle]] # [[:en:Ljubljana Botanical Garden]] # [[:en:Monument to Ivan Cankar (Vrhnika)]] # [[:en:Nebotičnik]] # [[:en:Orpheus Monument]] # [[:en:Piran Minorite Monastery]] # [[:en:Pišece Castle]] # [[:en:Plague Column (Maribor)]] # [[:en:Predjama Castle]] # [[:en:Prekmurje Slovene]] # [[:en:Prešeren House]] # [[:en:Robba Fountain]] # [[:en:Russian Chapel (Vršič Pass)]] # [[:en:Simončič Hayrack]] # [[:en:Slovenska Bistrica Castle]] # [[:en:St. George's Parish Church (Piran)]] # [[:en:St. Mark's Church (Vrba)]] # [[:en:St. Michael's Church (Črna Vas)]] # [[:en:Statue of Donald Trump (Slovenia)]] # [[:en:Statue of Melania Trump]] # [[:en:Strmol Castle]] # [[:en:Turjak Castle]] # [[:en:Žiče Charterhouse]] # [[:en:14th Government of Slovenia]] # [[:en:15th Government of Slovenia]] # [[:en:16th Government of Slovenia]] # [[:en:1996 Slovenian parliamentary election]] # [[:en:2002 Slovenian presidential election]] # [[:en:2008 Slovenian regionalisation referendum]] # [[:en:2010 Slovenian border dispute agreement referendum]] # [[:en:2010 Slovenian public broadcaster law referendum]] # [[:en:2014 Conference of Western Balkan States, Berlin]] # [[:en:2015 Western Balkans Summit, Vienna]] # [[:en:2016 Western Balkans Summit, Paris]] # [[:en:2017 Western Balkans Summit, Trieste]] # [[:en:2018 Western Balkans Summit, London]] # [[:en:2019 Western Balkans Summit, Poznań]] # [[:en:2021 Balkan non-papers]] # [[:en:Arraiolos Group]] # [[:en:Brdo-Brijuni Process]] # [[:en:Cabinet of Slovenia]] # [[:en:Cannabis in Slovenia]] # [[:en:Central 5]] # [[:en:Central European Initiative]] # [[:en:Concretely]] # [[:en:Corruption in Slovenia]] # [[:en:Court of Audit of Slovenia]] # [[:en:Croatia–Slovenia border disputes]] # [[:en:DEMOS (Slovenia)]] # [[:en:Democrats (Slovenia)]] # [[:en:Foreign relations of Slovenia]] # [[:en:Freedom of religion in Slovenia]] # [[:en:International relations of Bratislava]] # [[:en:JBTZ trial]] # [[:en:June 2011 Slovenian referendum]] # [[:en:Kingdom of Enclava]] # [[:en:League of Communists of Slovenia]] # [[:en:League of Fiume]] # [[:en:Let's Connect Slovenia]] # [[:en:Liberal Democrats (Slovenia)]] # [[:en:Liberalism in Slovenia]] # [[:en:Member of Parliament (Slovenia)]] # [[:en:Members of the 8th National Assembly of the Republic of Slovenia]] # [[:en:Minister of Finance (Slovenia)]] # [[:en:Ministry of Foreign and European Affairs (Slovenia)]] # [[:en:Nagode Trial]] # [[:en:National Democratic Party (Slovenia)]] # [[:en:National Progressive Party (Carniola)]] # [[:en:New People's Party of Slovenia]] # [[:en:Our Country (Slovenia)]] # [[:en:Pacification of Bruck]] # [[:en:Party of Slovenian People]] # [[:en:Patria case]] # [[:en:Politics of Slovenia]] # [[:en:President of Slovenia]] # [[:en:Prime Minister of Slovenia]] # [[:en:Sheriff (Slovenia)]] # [[:en:Slovene Covenant]] # [[:en:Slovene Lands]] # [[:en:Slovene National Liberation Committee]] # [[:en:Slovenia Is Ours]] # [[:en:Slovenia and the European Union]] # [[:en:Slovenian Parliament]] # [[:en:Slovenian passport]] # [[:en:Socialist Party of Slovenia]] # [[:en:Supreme Court of Slovenia]] # [[:en:Three Seas Initiative]] # [[:en:Tito street decision in Slovenia]] # [[:en:United Slovenia]] # [[:en:Verjamem]] # [[:en:Vesna – Green Party]] # [[:en:Vilnius Group]] # [[:en:Visa requirements for Slovenian citizens]] # [[:en:Volt Slovenia]] # [[:en:Youth Party – European Greens]] # [[:en:Zoran Janković List]] # [[:en:Պատմություն]] # [[:en:1975 Zaliv Scandal]] # [[:en:1990 Slovenian independence referendum]] # [[:en:2014 Dinaric ice storm]] # [[:en:Abecedarium (Trubar)]] # [[:en:Academia Operosorum Labacensium]] # [[:en:Adoption of the euro in Slovenia]] # [[:en:Adriatic campaign of 1807–1814]] # [[:en:Arbitration Commission of the Peace Conference on Yugoslavia]] # [[:en:Architecture of Slovenia]] # [[:en:Assembly of the Delegates of the Slovene Nation]] # [[:en:Association of Fighters of Yugoslavia]] # [[:en:Association of Writers of Yugoslavia]] # [[:en:Austro-Slavism]] # [[:en:Austro-Slovene conflict in Carinthia]] # [[:en:Austro-Turkish War (1663–1664)]] # [[:en:Basic Constitutional Charter on the Independence and Sovereignty of the Republic of Slovenia]] # [[:en:Battle of Dražgoše]] # [[:en:Battle of Kupa]] # [[:en:Battle of Tarvis (1797)]] # [[:en:Battle of the Frigidus]] # [[:en:Battle of Šmarje–Sap]] # [[:en:Black panther (symbol)]] # [[:en:Bled agreement (1947)]] # [[:en:Blue Guard (Slovene)]] # [[:en:Braslav, Duke of Lower Pannonia]] # [[:en:Brioni Agreement]] # [[:en:COVID-19 pandemic in Slovenia]] # [[:en:Candle-pole]] # [[:en:Carantania]] # [[:en:Carantanians]] # [[:en:Carni]] # [[:en:Castellieri culture]] # [[:en:Catechismus in der windischenn Sprach]] # [[:en:Cmurek Castle]] # [[:en:Congress of Laibach]] # [[:en:Constitution of Slovenia]] # [[:en:Counts of Celje]] # [[:en:County of Cilli]] # [[:en:Cultural silence]] # [[:en:Democratic Party (Yugoslavia)]] # [[:en:Dictionarium quatuor linguarum]] # [[:en:Dolomite Declaration]] # [[:en:Drava Banovina]] # [[:en:Duchy of Carniola]] # [[:en:Duke's Chair]] # [[:en:Economy of the Habsburg monarchy]] # [[:en:Entomologia Carniolica]] # [[:en:Epulon]] # [[:en:European Public Hearing on Crimes Committed by Totalitarian Regimes]] # [[:en:Fort Hermann]] # [[:en:Fort Predil]] # [[:en:Freising manuscripts]] # [[:en:Gewerkenegg Castle]] # [[:en:Gornja Radgona Castle]] # [[:en:Gospel of Cividale]] # [[:en:Guardhouse Baccia]] # [[:en:Help in the Winter]] # [[:en:Hermagoras Society]] # [[:en:History of Styria]] # [[:en:History of the Alps]] # [[:en:Hundred Years' Croatian–Ottoman War]] # [[:en:Iapodes]] # [[:en:Independent Agrarian Party]] # [[:en:Inex-Adria Aviopromet Flight 1308]] # [[:en:Inner Austria]] # [[:en:Intimism (poetic movement)]] # [[:en:Irma Čremošnik]] # [[:en:Istrian–Dalmatian exodus]] # [[:en:Italianization]] # [[:en:Jewish Cultural Center (Ljubljana)]] # [[:en:Johann Ludwig Schönleben]] # [[:en:Jože Dežman]] # [[:en:Julian March]] # [[:en:Katzianer's Campaign]] # [[:en:Kingdom of Illyria]] # [[:en:Kluže Fortress]] # [[:en:Koper Regional Museum]] # [[:en:Kos Manor]] # [[:en:Krška Vas, Brežice]] # [[:en:Latobici]] # [[:en:Lendava Synagogue]] # [[:en:Lengyel culture]] # [[:en:Let's Clean Slovenia 2012]] # [[:en:Ljubljana Central Market]] # [[:en:Ljubljana Marshes Wheel]] # [[:en:Ljudmila Plesničar Gec]] # [[:en:Magyarization]] # [[:en:Marburg's Bloody Sunday]] # [[:en:March of Carinthia]] # [[:en:March of Carniola]] # [[:en:March of Friuli]] # [[:en:March of Istria]] # [[:en:Mark an der Drau]] # [[:en:Mark an der Sann]] # [[:en:Markus Hansiz]] # [[:en:Middle-Danube Urnfield culture]] # [[:en:Military District of Ödenburg]] # [[:en:Military Frontier]] # [[:en:Nagode Trial]] # [[:en:National Democratic Party (Slovenia)]] # [[:en:National Museum of Contemporary History]] # [[:en:National Progressive Party (Carniola)]] # [[:en:Negau helmets]] # [[:en:Neue Slowenische Kunst]] # [[:en:Nova revija (magazine)]] # [[:en:Old Slovenes]] # [[:en:Oryctographia Carniolica]] # [[:en:Ostrogothic Kingdom]] # [[:en:People's Socialist Party (Yugoslavia)]] # [[:en:Pivka Park of Military History]] # [[:en:Prehistoric Slovenia]] # [[:en:Pribina]] # [[:en:Prince's Stone]] # [[:en:Rifnik Hill]] # [[:en:Ruard Manor]] # [[:en:Samo]] # [[:en:Serb collaborationist operations in the Slovene Littoral (1944–1945)]] # [[:en:Siege of Maribor]] # [[:en:Simon Rutar]] # [[:en:Slano Blato Landslide]] # [[:en:Slavic settlement of the Eastern Alps]] # [[:en:Slavs in Lower Pannonia]] # [[:en:Slovene Christian Democrats]] # [[:en:Slovene National Liberation Committee]] # [[:en:Slovene Peasant Party]] # [[:en:Slovene People's Party (historical)]] # [[:en:Slovene Society]] # [[:en:Slovene peasant revolt of 1515]] # [[:en:Slovenia Summit 2001]] # [[:en:Slovenian Church of St. Cyril in New York]] # [[:en:Slovenian Democratic Union]] # [[:en:Slovenian Maritime Day]] # [[:en:Slovenian Navy]] # [[:en:Slovenian Republic Football League]] # [[:en:Slovenian Territorial Defence]] # [[:en:Slovenian tolar]] # [[:en:Socerb Castle]] # [[:en:Socialist Republic of Slovenia]] # [[:en:Srečko Brodar]] # [[:en:Stari Pisker]] # [[:en:TIGR]] # [[:en:Tatjana Bregant]] # [[:en:Taurisci]] # [[:en:Ten-Day War]] # [[:en:The Glory of the Duchy of Carniola]] # [[:en:The works of Jože Plečnik in Ljubljana – Human Centred Urban Design]] # [[:en:Timeline of Ljubljana]] # [[:en:Timeline of Slovenian history]] # [[:en:Treaty of Rapallo (1920)]] # [[:en:Trebnje Castle]] # [[:en:Urnfield culture]] # [[:en:Uskoks]] # [[:en:Vače Belt-Plate]] # [[:en:Vače Situla]] # [[:en:Windic March]] # [[:en:Young Slovenes]] # [[:en:Yugoslav occupation of Prekmurje]] # [[:en:Yugoslav studies]] # [[:en:Škofja Loka Passion Play]] # [[:en:Škrljevo Castle]] # [[:en:Žužemberk Castle]] # [[:en:Administrative units of Slovenia]] # [[:en:Adriatic Ionian Euroregion]] # [[:en:Aljaž Lodge in the Vrata Valley]] # [[:en:Alps conifer and mixed forests]] # [[:en:Anton Melik Geographical Institute]] # [[:en:Argentina Park]] # [[:en:Aslivka]] # [[:en:Austria–Slovenia border]] # [[:en:Besnica (stream)]] # [[:en:Bežigrajska soseska 7]] # [[:en:Big Božna]] # [[:en:Blegoš]] # [[:en:Brana (mountain)]] # [[:en:Brkini Hills]] # [[:en:Cadastral community]] # [[:en:Central Sava Valley]] # [[:en:Cerkno Hills]] # [[:en:Cold Mountain (Slovenia)]] # [[:en:Croatia–Slovenia border]] # [[:en:Davščica]] # [[:en:Demographic history of Slovenia]] # [[:en:Dinaric Mountains mixed forests]] # [[:en:Dobličica]] # [[:en:Dravinja]] # [[:en:Dreta]] # [[:en:E6 European long distance path]] # [[:en:E7 European long distance path]] # [[:en:Extreme points of Slovenia]] # [[:en:Forma viva]] # [[:en:Fram (river)]] # [[:en:Frischauf Lodge at Okrešelj]] # [[:en:Geografija Slovenije]] # [[:en:Geography of Slovenia]] # [[:en:Geometric centre of Slovenia]] # [[:en:Geopark Karawanken]] # [[:en:Godovič Pass]] # [[:en:Goričko Natural Park]] # [[:en:Gradaščica]] # [[:en:Grintovec]] # [[:en:Grmovšek Lodge Below Big Kopa]] # [[:en:Gunclje]] # [[:en:Haloze]] # [[:en:Hrušica (plateau)]] # [[:en:Hrušica Peak]] # [[:en:Hudinja (river)]] # [[:en:Hungarian toponyms in Prekmurje]] # [[:en:Hungary–Slovenia border]] # [[:en:ISO 3166-2:SI]] # [[:en:Idrija (river)]] # [[:en:Illyrian deciduous forests]] # [[:en:Italy (geographical region)]] # [[:en:Italy–Slovenia border]] # [[:en:Iška]] # [[:en:Javornik Hills]] # [[:en:Jelovica]] # [[:en:Kalce Ridge]] # [[:en:Kalvarija (hill)]] # [[:en:Kerka]] # [[:en:Klek (Karawanks)]] # [[:en:Kobilje Creek]] # [[:en:Kocbek Lodge at Korošica]] # [[:en:Kojca (mountain)]] # [[:en:Kokra]] # [[:en:Kolovrat (mountain ridge)]] # [[:en:Kosler's Map]] # [[:en:Krofička]] # [[:en:Krupa (Lahinja)]] # [[:en:Kum (mountain)]] # [[:en:Lake Gradišče]] # [[:en:Lake Jasna]] # [[:en:Lake Kreda]] # [[:en:Lake Ormož]] # [[:en:Lake Ptuj]] # [[:en:Lake Žovnek]] # [[:en:Landscape park (protected area)]] # [[:en:Ljubljana Basin]] # [[:en:Ljubljana Gap]] # [[:en:Ljubljana Marsh]] # [[:en:Logar Valley (Slovenia)]] # [[:en:Loka Lodge at Raduha]] # [[:en:Ložnica (Savinja)]] # [[:en:Malo Ubeljsko]] # [[:en:Maloško Poldne]] # [[:en:Mangart road]] # [[:en:Maribor Lodge]] # [[:en:Matajur]] # [[:en:Migovec System]] # [[:en:Mirna (Sava)]] # [[:en:Mojstrovica]] # [[:en:Mount Mirna]] # [[:en:Mount Polhov Gradec]] # [[:en:Mount Rodica]] # [[:en:Municipalities of Slovenia]] # [[:en:Municipality of Ilirska Bistrica]] # [[:en:Municipality of Središče ob Dravi]] # [[:en:Municipality of Trzin]] # [[:en:Municipality of Zagorje ob Savi]] # [[:en:Municipality of Šenčur]] # [[:en:NUTS statistical regions of Slovenia]] # [[:en:Nanos (plateau)]] # [[:en:Nevljica]] # [[:en:Ojstrica]] # [[:en:Online map services of Slovenia]] # [[:en:Paka (river)]] # [[:en:Pannonian mixed forests]] # [[:en:Pavlič Pass]] # [[:en:Pesnica (river)]] # [[:en:Pilgrims' Trail (Slovenia)]] # [[:en:Pišnica]] # [[:en:Planika Lodge at Triglav]] # [[:en:Podlubnik]] # [[:en:Podravina]] # [[:en:Polskava]] # [[:en:Prestreljenik]] # [[:en:Princely County of Gorizia and Gradisca]] # [[:en:Prlekija]] # [[:en:Pšata]] # [[:en:Radl Pass]] # [[:en:Radulja]] # [[:en:Rak Škocjan]] # [[:en:Ratitovec]] # [[:en:Reka (Pšata)]] # [[:en:Reka (river)]] # [[:en:Retovje Springs]] # [[:en:Revolution Square (Maribor)]] # [[:en:Ribnica Lodge]] # [[:en:Rinža]] # [[:en:Rižana (river)]] # [[:en:Rjavina]] # [[:en:Rožca]] # [[:en:Rožnik (hill)]] # [[:en:Ruše Lodge]] # [[:en:Sava Bohinjka]] # [[:en:Sečovlje Saltpans Natural Park]] # [[:en:Skalna Klet]] # [[:en:Skuta]] # [[:en:Slatnik (mountain)]] # [[:en:Slovene Hills]] # [[:en:Slovene Istria]] # [[:en:Slovenian Mountain Hiking Trail]] # [[:en:Smrekovec Lodge]] # [[:en:Sora (river)]] # [[:en:Storžič Lodge]] # [[:en:Stridon]] # [[:en:Subdivisions of Slovenia]] # [[:en:Tabor District]] # [[:en:Tartini Square]] # [[:en:Temenica]] # [[:en:Tezno District]] # [[:en:Time in Slovenia]] # [[:en:Tošč]] # [[:en:Trail of Remembrance and Comradeship]] # [[:en:Transalpina/Europe Square]] # [[:en:Trenta (valley)]] # [[:en:Triglav Lakes Lodge]] # [[:en:Trnovo Forest Plateau]] # [[:en:Trupejevo Poldne]] # [[:en:Tržič Bistrica]] # [[:en:Tuhinj Valley]] # [[:en:Tunjščica]] # [[:en:Udin Woods]] # [[:en:Upper Sava Valley]] # [[:en:Urban Municipality of Kranj]] # [[:en:Urban Municipality of Velenje]] # [[:en:Via Alpina]] # [[:en:Via Dinarica]] # [[:en:Viktring]] # [[:en:Vilenica Cave]] # [[:en:Visoki Kurji vrh]] # [[:en:Voglajna]] # [[:en:Volčji Potok Arboretum]] # [[:en:Zala (Idrijca)]] # [[:en:Zois Lodge at Kokra Saddle]] # [[:en:Zrkovci]] # [[:en:Čabranka]] # [[:en:Črnec (Ledava)]] # [[:en:Črnivec Pass]] # [[:en:Škabrijel]] # [[:en:Šoštanj Fault]] # [[:en:Ščavnica]] # [[:en:Župa]] # [[:en:Žužemberk Fault]] # [[:en:1997 European Athletics Junior Championships]] # [[:en:2003 European Youth Olympic Winter Festival]] # [[:en:2003 World Junior Ice Hockey Championships]] # [[:en:2004 European U23 Judo Championships]] # [[:en:2004 Grand Prix of Portorož]] # [[:en:2006 World Junior Ice Hockey Championships]] # [[:en:2009 European Cadet Judo Championships]] # [[:en:2013 World Judo Juniors Championships]] # [[:en:2017 European Junior Judo Championships]] # [[:en:2017 European Women's U-19 Handball Championship]] # [[:en:2018 GP Izola]] # [[:en:2018 Poreč Trophy]] # [[:en:2019 European Women's U-17 Handball Championship]] # [[:en:2021 European Women's U-19 Handball Championship]] # [[:en:2023 European Youth Summer Olympic Festival]] # [[:en:2024 Koper Open – Doubles]] # [[:en:2024 Ljubljana Marathon]] # [[:en:2024 i-Vent Open Branik Maribor – Doubles]] # [[:en:3 Nations Floorball League]] # [[:en:ABA League]] # [[:en:Alpine Association of Slovenia]] # [[:en:Arena Bonifika]] # [[:en:Athletic Federation of Slovenia]] # [[:en:BTA Best Balkan Athlete of the Year]] # [[:en:Basketball Federation of Slovenia]] # [[:en:Bela Ski Resort]] # [[:en:Bežigrad Stadium]] # [[:en:Croatia–Slovenia]] # [[:en:Ekipa (Slovenia)]] # [[:en:Football in Slovenia]] # [[:en:GP Gorenjska]] # [[:en:Golovec Hall]] # [[:en:Golte Ski Resort]] # [[:en:Javornik Ski Resort]] # [[:en:Kobla Ski Resort]] # [[:en:Ljubljana Hippodrome]] # [[:en:Podmežakla Hall]] # [[:en:Red Hall (Slovenia)]] # [[:en:Rugby Union of Slovenia]] # [[:en:School Basketball League]] # [[:en:Ski seat]] # [[:en:Slovene American Football Association]] # [[:en:Slovenia Davis Cup team]] # [[:en:Slovenia at the 1992 Summer Paralympics]] # [[:en:Slovenia at the 1996 Summer Paralympics]] # [[:en:Slovenia at the 1998 Winter Paralympics]] # [[:en:Slovenia at the 2000 Summer Paralympics]] # [[:en:Slovenia at the 2003 World Championships in Athletics]] # [[:en:Slovenia at the 2005 World Championships in Athletics]] # [[:en:Slovenia at the 2006 Winter Paralympics]] # [[:en:Slovenia at the 2009 World Championships in Athletics]] # [[:en:Slovenia at the 2015 Summer Universiade]] # [[:en:Slovenia at the 2017 World Championships in Athletics]] # [[:en:Slovenia at the 2018 European Championships]] # [[:en:Slovenia at the 2019 Summer Universiade]] # [[:en:Slovenia at the 2019 World Athletics Championships]] # [[:en:Slovenia at the 2022 European Championships]] # [[:en:Slovenia at the 2025 Summer World University Games]] # [[:en:Slovenia at the Deaflympics]] # [[:en:Slovenia at the European Games]] # [[:en:Slovenia men's national under-16 and under-17 basketball team]] # [[:en:Slovenia men's national under-19 basketball team]] # [[:en:Slovenia men's national under-19 floorball team]] # [[:en:Slovenia men's national volleyball team]] # [[:en:Slovenia men's national water polo team]] # [[:en:Slovenia women's national under-16 basketball team]] # [[:en:Slovenia women's national under-18 basketball team]] # [[:en:Slovenian Alpine Museum]] # [[:en:Slovenian Association for Practical Shooting]] # [[:en:Slovenian Athletes Hall of Fame]] # [[:en:Slovenian Basketball League]] # [[:en:Slovenian Cycling Federation]] # [[:en:Slovenian First League (men's handball)]] # [[:en:Slovenian Handball Cup]] # [[:en:Slovenian Hockey Hall of Fame]] # [[:en:Slovenian Ice Hockey League]] # [[:en:Slovenian PrvaLiga]] # [[:en:Slovenian Rowing Federation]] # [[:en:Slovenian Volleyball League]] # [[:en:Slovenian Water Polo Championship]] # [[:en:Slovenian Women's Basketball Cup]] # [[:en:Slovenian Women's Basketball League]] # [[:en:Slovenian Women's Volleyball League]] # [[:en:Soriška Planina Ski Resort]] # [[:en:Sport in Slovenia]] # [[:en:Stari Vrh Ski Resort]] # [[:en:Trije Kralji Ski Resort]] # [[:en:Velika Nagrada Novega Mesta]] # [[:en:Velika Planina Ski Resort]] # [[:en:WABA League]] # [[:en:WTT Star Contender Ljubljana 2026]] # [[:en:Šiška Sports Park]] # [[:en:Կանայք]] # [[:en:Balkan Women Conference for Peace]] # [[:en:Branislava Sušnik]] # [[:en:Carmina Slovenica]] # [[:en:Little Entente of Women]] # [[:en:Marika Savšek]] # [[:en:Miss Earth Slovenia]] # [[:en:Miss Slovenia]] # [[:en:Miss Universe Slovenia]] # [[:en:Splošno slovensko žensko društvo]] # [[:en:Tina Bregant]] # [[:en:Tjaša Kokalj]] # [[:en:Šavrinke]] jcub1qc2wyoxkg085j15voepm00w05w 10 319488 3997846 3971720 2026-10-29T15:13:31Z Grufo 64423 {{[[Formula:Vitta navigationis|Vitta navigationis]]}} → {{[[Formula:Versus navigationis|Versus navigationis]]}} 3997846 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Versus navigationis | 1 = [[Imago:Redirect arrow without text (cropped).svg|15px]] <span class="plainlinks" style="font-style: italic; margin-left: .25em;">{{safesubst:<noinclude />#invoke:params| all_sorted| excluding_non-numeric_names| trimming_values| mapping_by_magic|ucfirst| renaming_by_mixing|$@| mapping_by_magic|fullurl|let|redirect|no| setting|i/l/f/n|, | et | hic {{safesubst:<noinclude />#ifexpr:{{safesubst:<noinclude />#invoke:params|sequential|count}} > 1|redigunt|redigit}}.|{{Error|Error: Nulla pagina redirectionis datur.}}| mapping_by_mixing|[$@ $#]| list_values }}</span> }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 9lbnn0u51fkfv6q3o31s7gckhiiiz0y 10 319489 3997850 3971729 2026-10-29T15:16:24Z Grufo 64423 +Cat 3997850 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Lua|Modulus:Params}} {{Compendia formulae|vr|videredi}} {{Videantur etiam|Formula:Vide omnes redirectiones|Formula:Redirectio discernenda}} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Hic redigit|Bayerisch Gmain}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Hic redigit|Bayerisch Gmain}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Hic redigunt | Fanum Sancti Laurentii (Tridentinum-Alta Athesia/Tirolis Meridionalis) | Sebatum Novum | Fanum Sancti Laurentii Saebati | Fanum Sancti Laurentii Sebati | Saebatum Novum | Saevatium Novum }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Hic redigunt | Fanum Sancti Laurentii (Tridentinum-Alta Athesia/Tirolis Meridionalis) | Sebatum Novum | Fanum Sancti Laurentii Saebati | Fanum Sancti Laurentii Sebati | Saebatum Novum | Saevatium Novum }} == Synonyma == * {{Fn|Hic redigit}} * {{Fn|Hic redirigit}} * {{Fn|Hic redirigunt}} * {{Fn|Vr}} * {{Fn|Videredi}} * {{Fn|Vide redirectiones}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * [[Vicipaedia:Discretiva]] * {{Fn|Vide omnes redirectiones}} * {{Fn|Redirectio discernenda}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 8icmorjfgk6wg4h628gvomw83tcnppf 3997873 3997850 2026-10-29T15:47:29Z Grufo 64423 +Cat 3997873 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Lua|Modulus:Params}} {{Compendia formulae|vr|videredi}} {{Videantur etiam|Formula:Vide omnes redirectiones|Formula:Redirectio discernenda}} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Hic redigit|Bayerisch Gmain}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Hic redigit|Bayerisch Gmain}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Hic redigunt | Fanum Sancti Laurentii (Tridentinum-Alta Athesia/Tirolis Meridionalis) | Sebatum Novum | Fanum Sancti Laurentii Saebati | Fanum Sancti Laurentii Sebati | Saebatum Novum | Saevatium Novum }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Hic redigunt | Fanum Sancti Laurentii (Tridentinum-Alta Athesia/Tirolis Meridionalis) | Sebatum Novum | Fanum Sancti Laurentii Saebati | Fanum Sancti Laurentii Sebati | Saebatum Novum | Saevatium Novum }} == Synonyma == * {{Fn|Hic redigit}} * {{Fn|Hic redirigit}} * {{Fn|Hic redirigunt}} * {{Fn|Vr}} * {{Fn|Videredi}} * {{Fn|Vide redirectiones}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * [[Vicipaedia:Discretiva]] * {{Fn|Vide omnes redirectiones}} * {{Fn|Redirectio discernenda}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 3uqemvzdnq8991h7w226z19i9cj8vzb 10 319515 3997826 3959986 2026-10-29T14:29:57Z Grufo 64423 +[[:Categoria:Paginae quae false dicunt se redirectionem habere]] 3997826 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | {{Vitta navigationis|{{Nexus ad redirectionem non sequendam|{{{1}}}}} hic redirigi{{safesubst:<noinclude />#invoke:params| setting|h/i/f/n|t; |; |.|t.| all_sorted| excluding_non-numeric_names| squeezing| cutting|1|0| trimming_values| renaming_by_mixing|($# + 1) / 2| renaming_by_magic|#expr| renaming_by_replacing|^(%d+)%.5$|secundum %1|1| renaming_by_replacing|^%d+$|primum %0|1| call_for_each_group|Redirectio discernenda/optio }}}}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{#invoke:Redirection|if_redirect|{{{1|}}}|[[Categoria:Homonyma]]|[[Categoria:Paginae quae false dicunt se redirectionem habere]]}}}} | {{Error|Error: Pagina redirectionis abest.}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> cydkzygegtzyuz51paj4m6yb7o4wrol 10 319522 3997827 3942232 2026-10-29T14:30:30Z Grufo 64423 +[[:Categoria:Paginae quae false dicunt se redirectionem habere]] 3997827 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Lua|Modulus:Params}} {{Compendia formulae|rediscern}} : ''Vide etiam: {{Fn|Hic redirigunt}} et {{Fn|Vide omnes redirectiones}}.'' == De usu == ; Syntaxis : <code>&#123;&#123;'''Redirectio discernenda'''&#124;Pagina redirectionis|''&#91;Usus 1&#93;''|''&#91;Pagina 1&#93;''|''&#91;Usus 2&#93;''|''&#91;Pagina 2&#93;''|''&#91;Usus N&#93;''|''&#91;Pagina N&#93;''|''&#91;Pagina discretiva vel de aliis significationibus&#93;''&#125;&#125;</code> === Exempla === '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|Arcus (discretiva)}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|Arcus (discretiva)|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | propositum = exhibitio }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | Arcus (discretiva) }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | Arcus (discretiva) | propositum = exhibitio }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|propositum=exhibitio}} == Subformulae machinariae == * &#123;&#123;{{Rel|Formula:Redirectio discernenda/optio}}&#125;&#125; == Synonyma == * {{Fn|Rediscern}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Homonyma | Paginae quae false dicunt se redirectionem habere }} * [[Vicipaedia:Discretiva]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Fn|Hic redirigunt}} * {{Fn|Vide omnes redirectiones}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> shy3lfb12qhwiworw7le3lkhsup0tnu 3997829 3997827 2026-10-29T14:31:40Z Grufo 64423 3997829 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Lua|Modulus:Params}} {{Compendia formulae|rediscern}} : ''Vide etiam: {{Fn|Hic redirigunt}} et {{Fn|Vide omnes redirectiones}}.'' == De usu == ; Syntaxis : <code>&#123;&#123;'''Redirectio discernenda'''&#124;Pagina redirectionis|''&#91;Usus 1&#93;''|''&#91;Pagina 1&#93;''|''&#91;Usus 2&#93;''|''&#91;Pagina 2&#93;''|''&#91;Usus N&#93;''|''&#91;Pagina N&#93;''|''&#91;Pagina discretiva vel de aliis significationibus&#93;''&#125;&#125;</code> === Exempla === '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|Arcus (discretiva)}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|Arcus (discretiva)|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | propositum = exhibitio }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | Arcus (discretiva) }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | Arcus (discretiva) | propositum = exhibitio }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|propositum=exhibitio}} == Subformulae machinariae == * &#123;&#123;{{Rel|Formula:Redirectio discernenda/optio}}&#125;&#125; == Synonyma == * {{Fn|Rediscern}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Homonyma | Paginae quae false dicunt se redirectionem habere # infeliciter }} * [[Vicipaedia:Discretiva]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Fn|Hic redirigunt}} * {{Fn|Vide omnes redirectiones}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 8qiahxtfby8rje1bp7dfpybeubycma7 3997833 3997829 2026-10-29T14:36:00Z Grufo 64423 3997833 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Lua|Params|Redirection}} {{Compendia formulae|rediscern}} : ''Vide etiam: {{Fn|Hic redirigunt}} et {{Fn|Vide omnes redirectiones}}.'' == De usu == ; Syntaxis : <code>&#123;&#123;'''Redirectio discernenda'''&#124;Pagina redirectionis|''&#91;Usus 1&#93;''|''&#91;Pagina 1&#93;''|''&#91;Usus 2&#93;''|''&#91;Pagina 2&#93;''|''&#91;Usus N&#93;''|''&#91;Pagina N&#93;''|''&#91;Pagina discretiva vel de aliis significationibus&#93;''&#125;&#125;</code> === Exempla === '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|Arcus (discretiva)}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|Arcus (discretiva)|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | propositum = exhibitio }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | Arcus (discretiva) }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda | Arcus (architectura) | de instrumento venandi et pugnandi | Arcus (arma) | de flumine Franciae | Arcus (flumen Alpium) | de urbe Hispanica | Arcus (Navarra) | Arcus (discretiva) | propositum = exhibitio }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Redirectio discernenda|Arcus (architectura)|propositum=exhibitio}} == Subformulae machinariae == * &#123;&#123;{{Rel|Formula:Redirectio discernenda/optio}}&#125;&#125; == Synonyma == * {{Fn|Rediscern}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Homonyma | Paginae quae false dicunt se redirectionem habere # infeliciter }} * [[Vicipaedia:Discretiva]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Fn|Hic redirigunt}} * {{Fn|Vide omnes redirectiones}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> kt0ic8ktgzh8ux7y4mxml2apkyaawzp 2 319751 3997925 3997610 2026-10-29T16:43:49Z Pippobuono 54500 /* Formulae episcopi */ progressus 3997925 wikitext text/x-wiki = Utilia = == Ad civitates == <nowiki>{{Capsa urbis Vicidatorum}}</nowiki> <nowiki>{{Capsa subdivisionis Vicidatorum}}</nowiki> <nowiki>[[ecclesia (aedificium)|ecclesia]]</nowiki> <nowiki>{{Fontes geographici}}</nowiki> == Ad homines == <nowiki>{{Capsa hominis Vicidatorum}}</nowiki> <nowiki>* {{CathHierBishop|}}</nowiki> <nowiki>{{Archiepiscopi Friburgenses}}</nowiki> <nowiki>{{Fontes biographici}}</nowiki> = Formulae episcopi = {{Episcopi Elnenses}} {{Capsa navigationis |formula = Episcopi Elnenses |titulus = Episcopi [[Dioecesis Elnensis|Elnenses]] |imago = [[Fasciculus:Bistum Perpignan.svg|125px]] |super= <small>Dioecesis Elnensis erecta saeculo VI, anno 1801 suppressa, anno 1822 restituta cum sede [[Perpinianum|Perpiniani]] et titulu Elnensi, sub concordato usque ad 1905, postea sub regimine separationis.</small>. |grex1=Sedes in Elne |index1= Domnus <small>(568)</small> • Benenatus <small>(589)</small> • Acatulus </small>(633-638)</small> • 656 : Witaricus (seu Ilitaricus)<small>(656)</small> • Hyacinthus <small>(673)</small> • Clarus </small> •(683)</small> • Wenedurius </small>(783-825)</small> • Ramnon <small>(825-826?)</small> • Salomon </small>(832-840)</small> • Audesinde </small>(860-885)</small> • Riculfe I <small>(887-915)</small> • Elmeradus <small>(916-919)</small> • Wadaldus seu Guadaldo d'Empuries-Rosselló </small>(922-947)</small> • Riculfe II </small>(947-960)</small> • Suniaire seu Suniario I <small>(967?-977)</small> • Hildesind <small>(979-991)</small> • Béranger seu Berenguer de Cerdanya-Besalú <small>(993-994, et denuo 999-1003)</small> • Fredelon <small>(994-999 et denuo 1003-1007)</small> • Oliba (de Besalú) <small>(1009-1014)</small> • Berenguer II de Sendred de Gurb <small>(1019-1030)</small> • Suniario II <small>(1031)</small> • Berenguer III <small>(1032-1053)</small> • Artal I <small>(1054-1061)</small> • Suniario III <small>(1062)</small> • Ramón I <small>(1064-1086)</small> • Artal II </small>(1087-1096)</small> • Armengol </small>(1097-1111)</small> • Pedro Bernardo <small>(1113-1129)</small> • [[Udalgar Ier de Castelnou|Udalgar de Castelnou]] <small>(1130-1147)</small> • * 1148-1171 : Artal III * 1172-1186 : Guillem Jordà * 1187 : Berenguer IV * 1187-1197 : Guillem de Ceret * 1200-1201 : Artal IV * 1202-1209 : Guillem d'Ortafà * 1212-1216 : Ramon II de Vilalonga * 1217-1221 : Gualter * 1223-1224 : Arnau de Serrallonga * 1225-1229 : Ramon III * 1230-1259 : Bernat de Berga * 1259-1280 : Berenguer V de Cantallops * 1280-1281 : Bernat de Sala * 1282-1289 : Berenguer VI de Santafè * 1289-1310 : Ramon IV de Costa<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bcostar.html ''{{lang|en|Bishop}} Raimundo Costa''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> * 1311-1312 : Ramon V * 1313-1317 : Guilhèm de Castilhon * 1317-1319 : Bérenger VII d'Argilaguers<ref>{{Dictionnaire de biographies roussillonnaises|Argilaguers (Bérenger d')}}</ref> * 1320-1332: Berenguer VIII Batlle<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bbattle.html ''{{lang|en|Bishop}} Berenguer Battle''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> * 1332-1342 : Guiu de Terrena, O. Carm<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bterrena.html ''{{lang|en|Bishop}} Guido de Terrena''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> * 1342-1346 : Pere Seguer * 1347-1348 : Bernat Hug de Sainte-Arthemie * 1348-1350 : Bernat Forner * 1350-1351 : Esteve Malet * 1352-1354 : Francesc de Montoliu * 1354-1357 : [[Jean de Jourens|Joan Jofre]] * 1357-1361 : [[Raimond de Salg|Ramon de Salgues]] * 1361-1371 : Pere de Planella * 1371-1377 : Pere Cima * 1377-1380 : Ramon d'Escales<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bescalas.html ''{{lang|en|Bishop}} Raimundo de Escalas''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> * 1380-1384 : Dalmau * 1384-1408 : Bartomeu Peiró * 1408-1408 : Ramon de Descatllar i de Palasol * 1408-1409 : [[Francesc Eiximenis]], OFM<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bximef.html ''{{lang|en|Patriarch}} Francesco Ximenes (Eximines)''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> * Alfonso d'Eixea 1409-1410 * Jerónimo de Ocón 1410-1425 * [[Juan Casanova|Joan de Casanova]] 1425-1431 * Galceran Albert 1431-1453 * [[Juan Margarit i Pau|Joan de Margarit]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmargaj.html Cardinal Juan Margarit i Pau] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1453-1462 * Antoni de Cardona 1462-1467 * Joan Pintor<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpintorj.html ''{{lang|en|Bishop}} Jean Pintor''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1468-1470 * Charles de Saint-Gelais 1470-1473 * [[Charles Ier de Martigny|Charles de Martigny]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmartigc.html ''{{lang|en|Bishop}} Charles de Martigny''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1475-1494 * [[Ascanio Maria Sforza]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsfrzam.html ''Cardinal Ascanio Maria Sforza''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1494-1495 * [[César Borgia]] 1495-1498 * [[Francisco Lloris y de Borja|Francesc Galceran de Lloris i de Borja]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blloris.html ''Cardinal Francisco Lloris y de Borja''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1499-1506 * Joan de Palau * [[Jaime Serra i Cau|Jaume Serra i Cau]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsericau.html ''Cardinal Jaime Serra i Cau''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1506-1513 * Juan Castellanos de Villalba<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bcasvi.html ''{{lang|en|Bishop}} Juan Castellanos de Villalba''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1513-1515 * Bernardo de Mesa, OP<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmes.html ''{{lang|en|Bishop}} Bernardo de Mesa''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1517-1524 * Wilhelm Valdenese<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvalden.html ''{{lang|en|Bishop}} Guillermo Valdenese''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1524-1529 * [[Fernando de Valdés]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvaldes.html ''{{lang|en|Archbishop}} Fernando Valdés''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1529-1530 * [[Girolamo Doria]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdoriagir.html ''Cardinal Girolamo Doria''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1530-1532 * Jaume de Ric, OSB<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/brichj.html ''{{lang|en|Bishop}} Jaime de Rich''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1534-1535 * Jeroni de Requesens<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/breque.html ''{{lang|en|Bishop}} Jerónimo Requeséns''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1537-1542 * Fernando de Loaces y Pérez, OP<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdeloaces.html ''{{lang|en|Archbishop}} Fernando de Loaces (Loazes)''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1542-1543 * Pere Agustí<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bagal.html ''{{lang|en|Bishop}} Pedro Agustín y Albanell''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1543-1545 * [[Miquel Despuig]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpuig.html ''{{lang|en|Bishop}} Miguel Puig''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1545-1555 * Rafael Ubac<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bubac.html ''{{lang|en|Bishop}} Rafael Ubac''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1555-1556 * Lope Martínez de La Gunilla<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmarlag.html ''{{lang|en|Bishop}} Lupe Martínez Lagunilla''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1558-1567 * Pere Màrtir Coma, OP<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmartirc.html ''{{lang|en|Bishop}} Pedro Mártir Coma''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1568-1578 * [[Joan Terès i Borrull]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bteres.html ''{{lang|en|Archbishop}} Juan Terés''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1579-1586 * Pere Bonet de Santa Maria<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bbones.html ''{{lang|en|Bishop}} Pedro Bonet Santamaría''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1586-1588 * Agustí Gallart, OSB<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bgaill.html ''{{lang|en|Bishop}} Agustín Gaillart''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1588 * Lluís de Sanç i Còdol 1588 * Francesc Robuster Sala<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/brobsa.html ''{{lang|en|Bishop}} Francisco Robuster Sala''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1591-1598 * Fernando de Valdés Salas 1589-1598 * Onofre Reart<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/breart.html ''{{lang|en|Bishop}} Onofre Reart''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1599-1608 |grex2=Sedes Perpiniani a 1602 |index2= * Antoine Gallart (Antoni Gallart i Traginer)<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bgatr.html ''{{lang|en|Bishop}} Antonio Gallart Traginer''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1609-1612 * [[Francisco de Vera-Villavicencio]], OdM<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bverav.html ''{{lang|en|Bishop}} Francisco de Vera-Villavicencio''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1613-1616 * Frédéric Cornet (Frederic Cornet) 1617-1617 * Raymond d'Ivorra (Ramon Ivorra)<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bivorra.html ''{{lang|en|Bishop}} Ramón Ivorra''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1617-1618 * Raphael Rifos (Rafael Rifós), OP<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bripoz.html ''{{lang|en|Bishop}} Rafael Ripoz''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1618-1620 * François Senjust (Francesc de Santjust i de Castro), OSB<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsenju.html ''{{lang|en|Bishop}} Francisco Senjust''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1621-1622 * Pierre Magarola (Pere Magarola Fontanet)<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmafo.html ''{{lang|en|Bishop}} Pedro Magarola Fontanet''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1622-1627 * François Lopez de Mendoza (Francisco López de Mendoza)<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blopmf.html ''{{lang|en|Bishop}} Francisco López de Mendoza''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1627-1629 * Grégoire Parcero (Gregorio Parcero de Castro), OSB<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bperce.html ''{{lang|en|Bishop}} Gregorio Parcero de Castro''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1630-1634 * Gaspar Prieto (Gaspar Prieto Orduña), OdM<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpror.html ''{{lang|en|Bishop}} Gaspar Prieto Orduña''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1636-1637 * François Perez Roy (Francisco Pérez Roy)<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bperey.html ''{{lang|en|Bishop}} Francisco Pérez Roy''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1638-1643 * Joseph du Vivier de Saint-Martin 1643 ''Siège vacant de [[1643]] à [[1668]]'' * [[Vincent de Margarit de Biure]], O.P.<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmargav.html ''{{lang|en|Bishop}} Vincentius Margarit''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1668-1672 * [[Jean-Louis du Bruelh]] 1673-1675 * [[Jean-Baptiste d'Étampes]] 1675 * [[Louis Habert de Montmor]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bhabert.html ''{{lang|en|Bishop}} Louis Habert de Montmort''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1682-1695 * [[Jean-Hervé Bazan de Flamanville]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bbazandf.html ''{{lang|en|Bishop}} Jean-Hervé Bazan de Flamanville''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1695-1721 * [[Antoine-Jérôme Boyvin de Vaurouy]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bboyvin.html ''{{lang|en|Father}} Antoine-Jérôme Boyvin de Vaurouy''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1721 ''Siège vacant de [[1722]] à [[1723]]'' * [[Jean-Mathias de Barthélemy de Gramont|Jean-Mathias de Barthélemy de Gramont de Lanta]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bbdgdl.html ''{{lang|en|Bishop}} Jean-Mathias de Barthélemy de Gramont de Lanta''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1726-1743 * [[Charles-François-Alexandre de Cardevac de Gouy d'Havrincourt]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bcardevac.html ''{{lang|en|Bishop}} Charles-François-Alexandre Cardevac de Gouy d’Havrincourt''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1743-1783 * [[Jean-Gabriel d'Agay]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdagay.html ''{{lang|en|Bishop}} Jean-Gabriel d’Agay''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1783-1788 * [[Antoine-Félix de Leyris d'Esponchez]]<ref>{{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bleyris.html ''{{lang|en|Bishop}} Antoine-Félix de Leyris d’Esponchez''] (consulté le 2 juillet 2013)</ref> 1788-1801, dernier évêque de l'[[Ancien Régime]]. ** évêque en fonction de 1788 à 1791, député du clergé aux [[États généraux de 1789|états généraux]] de 1789. ** évêque titulaire, émigré, à la suite de l'élection comme [[évêque constitutionnel]] des [[Diocèse des Pyrénées-Orientales|Pyrénées-Orientales]] de [[Gabriel Deville (évêque)|Gabriel Deville]] puis [[Dominique-Paul Villa]]. </small> • <small>''[[Gabriel Deville]]'' (1791-1793, episcopus constitutionnalis)</small> • <small>''[[Dominicus Paulus Villa]]'' (1798-1801, episcopus constitutionnalis)</small> |grex3=Concordatus |index3= '''sedes suppressa''' <small>(1801-1823)</small> • [[Ioannes Franciscus de Saunhac-Belcastel]] <small> (1823-1853)</small> • [[Philippus Gerbet]] <small>(1854-1864)</small> • [[Stephanus Aemilius Ramadié]] <small>(1865-1876)</small> • [[Josephus Fredericus Saivet]] <small>(1876-1877)</small> • [[Ioannes Augustinus Aemilius Caraguel]] <small>(1877-1885)</small> • [[Noel Gaussail]] <small>(1886-1899)</small> • [[Iulius de Carsalade du Pont]] <small>(1899-1932)</small> |grex4=Regimen separationis |index4= [[Iulius de Carsalade du Pont]] <small>(1899-1932)</small> • [[Henricus Marius Bernard]] <small>(1933-1959)</small> • [[Ioel Bellec]] <small>(1960-1971)</small> • [[Henricus L'Heureux]] <small>(1972-1981)</small> • [[Ioannes Chabbert]] <small>(archiepiscopus, 1982-1996)</small> • [[Andreas Fort]] <small>(1996-2002)</small> • [[Andreas Marceau]] <small>(2004-2014)</small> • [[Norbertus Turini]] <small>(2014-2022)</small> • [[Theodoricus Scherrer]] <small>(2023-) </small> • |sub=<small>fontes : {{CathHierDiocese|perp|Dioecesis Elnensis}} }}<noinclude> <no wiki>[[:Categoria:Episcopi Elnenses|!]] </nowiki> </noinclude> = [[Sanctus Iulianus]] = <nowiki>{{discretiva}}</nowiki> == Sancti == == Toponyma == === Francia === === Italia === == Notae et Fontes == <references /> [[:Categoria:Sancti|Iulianus]] = [[Dioecesis Elnensis]] = {{Capsa subdivisionis Vicidatorum}} {{res|Dioecesis Elnensis}} ([[Francogallice]] {{barbarice|lingua=fr|Diocèse de Perpignan-Elne}}) est [[dioecesis]] [[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae Romanae]] [[Ecclesia Latina|Latinae]] cuius sedes historicus [[Elne]] erat, et nunc [[Perpinianum|Perpiniani]] sita est. Dioecesis [[Saeculum 4|IV saeculo]] condita,<ref>{{opus|url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/lang1.htm|titulus=Diocese of Langres|domus editoria=gcatholic.org}} {{ling|Anglice}}; in {{CathHierDiocese|lang|Diocese of Langres: Dioecesis Lingonensis}}, III saeculo erigi dicitur.</ref> anno [[1801]] suppressa est. Restituta ab anno [[1822]] cum territorio [[Matrona superior| praefecturae Matronis superioris]] congruit et ab anno [[2002]] suffraganea [[Archidioecesis Remensis]] est. == Ecclesia cathedralis == [[Fasciculus:Cathédrale Saint-Mammès (Langres) (3).jpg|thumb|upright=0.7|left|Ecclesia cathedralis [[Sanctus Mammas|Sancto Mammae]] dicata.]] [[Ecclesia cathedralis]] Sancto Mammae dicata, [[Lingonum|Lingoni]] sita est. [[Calmontium|Calmontii]] basilica minor [[Ioannes Baptista|Sancto Ioanni Baptistae]] dicata adest. == Notae == <references /> == Nexus externi == * {{Opus|url=https://www.perpignan.catholique.fr/|titulus=Situs officialis}} {{ling|Francogallice}} {{CommuniaCat|Roman Catholic Diocese of Perpignan-Elne|Dioecesem Elnensem}} {{Fontes geographici}} * {{CathHierDiocese|perp|Dioecesis Elnensis}} <!--{{RC-stipula}}--> {{Dioeceses archidioeceses catholicae Franciae}} [[:Categoria:Dioecesis Elnensis]] = Ad formulam = {{Dioeceses archidioeceses catholicae Poloniae}} {{Capsa navigationis | titulus = [[dioecesis|Dioeceses]] et ''archidioeceses'' [[ecclesia Catholica Romana|catholicae]] [[Polonia]]e | formula = Dioeceses archidioeceses catholicae Poloniae | Imago = [[Fasciculus:CatholicDiocesesPoland2004.svg|100px|Dioeceses Poloniae]] | corpus = ''[[Archidioecesis Bialostocensis|Bialostocensis]]'' . [[Dioecesis Bielscensis-Zyviecensis|Bielscensis-Zyviecensis]] . [[Dioecesis Bydgostiensis|Bydgostiensis]] . [[Dioecesis Calissiensis|Calissiensis]] . [[Dioecesis Coslinensis-Colubregana|Coslinensis-Colubregana]] . ''[[Archidioecesis Cracoviensis|Cracoviensis]]'' . ''[[Archidioecesis Czestochoviensis|Czestochoviensis]]'' . [[Dioecesis Drohiczinensis|Drohiczinensis]] . [[Dioecesis Elbingensis|Elbingensis]] . ''[[Archidioecesis Gedanensis|Gedanensis]]'' . [[Dioecesis Glivicensis|Glivicensis]] . ''[[Archidioecesis Gnesnensis|Gnesnensis]]'' . ''[[Archidioecesis Katovicensis|Katovicensis]]'' . [[Dioecesis Kielcensis|Kielcensis]] . [[Dioecesis Legnicensis|Legnicensis]] . [[Dioecesis Liccanensis]] . ''[[Archidioecesis Lodziensis|Lodziensis]]'' . [[Dioecesis Lomzensis|Lomzensis]] . [[Dioecesis Lovicensis|Lovicensis]] . ''[[Archidioecesis Lublinensis|Lublinensis]]'' . [[Dioecesis Opoliensis|Opoliensis]] . [[Dioecesis Pelplinensis|Pelplinensis]] . [[Dioecesis Plocensis|Plocensis]] . ''[[Archidioecesis Posnaniensis|Posnaniensis]]'' . ''[[Archidioecesis Premisliensis Latinorum|Premisliensis Latinorum]]'' . [[Dioecesis Radomensis|Radomensis]] . [[Dioecesis Rzeszoviensis|Rzeszoviensis]] . [[Dioecesis Sandomiriensis|Sandomiriensis]] . ''[[Archidioecesis Sedinensis-Caminensis|Sedinensis-Caminensis]]'' . [[Dioecesis Siedlecensis|Siedlecensis]] . [[Dioecesis Sosnoviensis|Sosnoviensis]] . [[Dioecesis Suidniciensis|Suidniciensis]] . [[Dioecesis Tarnoviensis|Tarnoviensis]] . [[Dioecesis Thoruniensis|Thoruniensis]] . ''[[Archidioecesis Varmiensis|Varmiensis]]'' . ''[[Archidioecesis Varsaviensis]]'' . [[Dioecesis Varsaviensis-Pragensis]] . [[Dioecesis Viridimontanensis-Gorzoviensis|Viridimontanensis-Gorzoviensis]] . [[Dioecesis Vladislaviensis|Vladislaviensis]] . ''[[Archidioecesis Vratislaviensis]]'' . [[Dioecesis Zamosciensis-Lubaczoviensis|Zamosciensis-Lubaczoviensis]] . [[Ordinariatus Militaris Poloniae]] }} <noinclude> == Vide etiam == * [[Dioeceses Ecclesiae Catholicae]] <!--[[Categoria:Formulae Poloniam spectantes]] [[Categoria:Dioeceses Ecclesiae Catholicae in Polonia|!]] [[Categoria:Formulae navigationis hierarchiae Catholicae]]--> </noinclude> = [[Wendelinus (Sanctus)]] = Wendelinus (Theodisce Wendelin) est sanctus [[Ecclesia Catholica Romana|Ecclesiae Catholicae Romanae]], die [[21 Octobris]] veneratus, qui in [[Religio Christiana|Christianisatione]] [[Rhenania et Palatinatus|Rhenaniae et Palatinatus]] et praesertim septentrionalis [[Saravia]]e participavit. Persona virtuosa, popularis et agricola, originis [[Scotia|Scoticae]] vel [[Hibernia|Hibernicae]], nobilis et divitis stirpis, nihilominus [[eremita]], [[peregrinus]], agricola, pastor, deinde [[monachus]] factus est, antequam munus abbatis [[Abbatia Theulegii|Abbatiae]] [[Theulegium|Theulegii]] occupavit. Sanctus Wendelinus patronus pastorum, segetum et pecorum, et postea omnium animalium domesticorum (vaccarum, gallinorum, canum, felium, etc.) est. cf fr.wikipedia Secundum fabulam, Sanctus Vandalinus filius erat Frochardi et Evelinae regiorum coniugum Scotorum. Iuvenis, coronam et voluptates mundi repudiavit et Deo in paupertate et obscuritate servire constituit. Romam aliaque loca peregrinationis ut peregrinus visitavit, deinde aliquamdiu ut eremita in regione Westrich Episcopatus Trevirensis vixit, domino manerii serviens, primum ut subulcus, deinde ut pastor boum, et denique ut pastor ovium. Postea, abbas Monasterii Tholey electus et a Severino Episcopo Trevirensi anno 517 consecratus est. Anno 607 mortuus est et prope casam ubi antea ut eremita vixerat sepultus est. Oppidum Sancti Wendel ibi conditum est propter multas peregrinationes saeculi XIV. In calendariis, Sanctus Wendelinus diebus XX, XXI, vel XXII Octobris celebratur. Patronus pastorum et gregum veneratur. Vitae antiquissimae quas Bollandistis notae sunt ad saeculum XV pertinent. Utrum fundamentum historicum habeant vehementer dubium est. == Fontes == Acta Sanctorum. Oct. T. IX, p. 342–351. – Stadler, Heiligen- Lex. V, 776. – (Stramberg,) Rhein. Antiquarius, 2. Abth., 2. Bd., S. 481 bis 491. cf. ADB:Wendelinus der Heilige de.wikisource.org <!--{{lifetime|554|617|Wendelinus}}--> [[:Categoria:Sanctus catholicus]] st00bwnvx1zpaozrpkuswgtotfwnh73 10 320465 3997890 3979095 2026-10-29T15:57:09Z Grufo 64423 +Cat 3997890 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula semper substituenda|...|inspectio=propria}} {{Lua|Modulus:Params}} [[Auxilium:Substitutio|Substitutiones]] {{Fsn|collaboratio}} et {{Fsn|collaboratio gratulans}}, '''in disputationibus tantum adhibendae''', plures usores vocant et eis suadent ut paginam recenseant. Substitutio {{Fsn|collaboratio gratulans}} etiam observat quot usores primā hebdomadā (vel alio tempore – vide {{para|alacritas}}) paginam iam recensuerint et eis gratias agit. == De usu == === {{[[Formula:Collaboratio|subst:collaboratio]]}} === '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:collaboratio|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Collaboratio|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99 | subscriptio = {{Subscriptio exemplaris|praefixum=}} }} {{Ast}} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:collaboratio|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99 | res = Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Collaboratio|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99 | res = Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. | subscriptio = {{Subscriptio exemplaris|praefixum=}} }} {{vsep|3}} === {{[[Formula:Collaboratio gratulans|subst:collaboratio gratulans]]}} === '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:collaboratio gratulans|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Collaboratio/gratulans|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99 | auctor = AuctorExemplaris | subscriptio = {{Subscriptio exemplaris|praefixum=}} | tempus = 20250919145254 | propositum = exhibitio }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:collaboratio gratulans|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99 | alacritas = mensis | res = Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. }}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Collaboratio|Alexander1533|Marcus3571|Lavinia993|Flavia1966|Alix99 | alacres = Alexander1533 / Marcus3571 / Lavinia993 / Flavia1966 / Alix99 | alacritas = mensis | auctor = AuctorExemplaris | res = Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. | subscriptio = {{Subscriptio exemplaris|praefixum=}} }} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec formula plures usores vocat et eis suadet ut paginam recenseant.", "params": { "1": { "label": "Primus usor", "description": "Primus usor vel prima ustrix vocanda", "type": "string", "required": true, "example": "Alexander1533" }, "2": { "label": "Secundus usor", "description": "Secundus usor vel Secunda ustrix vocanda", "type": "string", "required": true, "example": "Marcus3571" }, "3": { "label": "Tertius usor", "description": "Et cetera", "type": "string", "required": false, "example": "Lavinia993" }, "res": { "label": "Res", "description": "Nuntium quo citatio usorum explicatur", "type": "string", "required": false, "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres" }, "alacritas": { "label": "Tempus alacritatis", "description": "Hoc argumentum, in substitutione {{subst:collaboratio gratulans}} adhibendum, tantummodo ‘hora’ / ‘dies’ / ‘hebdomada’ / ‘mensis’ / ‘annus’ esse potest; si omittitur ‘hebdomada’ legetur", "type": "string", "required": false, "default": "hebdomada", "example": "mensis" } } }</templatedata> == Subformulae machinariae == * &#123;&#123;{{rel|Formula:Collaboratio/capsa}}&#125;&#125; * &#123;&#123;{{rel|Formula:Collaboratio/gratulans}}&#125;&#125; * &#123;&#123;{{rel|Formula:Collaboratio/gratulans/bivium}}&#125;&#125; * &#123;&#123;{{rel|Formula:Collaboratio/inspectio}}&#125;&#125; * &#123;&#123;{{rel|Formula:Collaboratio/sexus}}&#125;&#125; == Ulteriora si cupis == {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Collaboratio gratulans | {{Categoriae vestigatoriae formulae|Paginae quae recensionem vacuam exspectant}} }} * [[:Categoria:Formulae disputationis]] * {{Fn|Usores}}, {{Fsn|Usores in colloquio}} et {{Fn|Usor}} * {{Fn|Voco}} * {{Fn|Respondeo}} * {{Fn|Citatio colloquii Vicipaediani}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|1=|2= <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae nexus ad usores praebent|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 9xr7n7lsckudhchrs3icvr5xbvemaxm 10 320688 3997847 3997069 2026-10-29T15:14:26Z Grufo 64423 {{[[Formula:Vitta navigationis|Vitta navigationis]]}} → {{[[Formula:Versus navigationis|Versus navigationis]]}} 3997847 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Versus navigationis | 1 = {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| excluding_non-numeric_names| all_sorted| mapping_by_replacing|^%s*:?%s*(.-)%s*$|%1|1| mapping_by_replacing|^([^#]-)%s*#$|%1|1| with_value_not_matching||strict| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0|strict| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|2|Videatur etiam: |Videantur etiam: | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/f/n|, | et |.|{{Error|Error: Paginae ostendendae absunt.}}| entering_substack| with_value_matching|#|plain| detaching_substack| entering_substack| with_value_matching|^#| detaching_substack| mapping_by_replacing|^#%s*(%S.*)$|[[#%1|§ %1]]|1| leaving_substack| mapping_by_replacing|^([^#]-)%s*#%s*(%S.*)$|[[:%1#%2|%1 § %2]]|1| flushing| leaving_substack| snapshotting| entering_substack| with_value_matching|^[Ff]ormula:|or|^[Tt]emplate:| detaching_substack| mapping_by_replacing|^[^:]+:%s*(.-)$|&#123;&#123;[[:Formula:%1|%1]]&#125;&#125;|1| leaving_substack| snapshotting| entering_substack| with_value_matching|^[Mm]odulus:|or|^[Mm]odule:| detaching_substack| mapping_by_replacing|^[^:]+:%s*(.-)$|&#123;&#123;[[:Modulus:%1|&#35;invoke:%1]]&#125;&#125;|1| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[:$@]]| flushing| flushing| flushing| list_values }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 5umqsyot7lfksuom28a9dhztr83dcl8 10 320689 3997849 3973261 2026-10-29T15:15:29Z Grufo 64423 +Cat 3997849 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis}} {{Lua|Modulus:Params}} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero|Senatus Romanus|Categoria:Corrigenda|Formula:Scholium|Modulus:Translitteratio|Modulus:Translitteratio#abecedaria}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero|Senatus Romanus|Categoria:Corrigenda|Formula:Scholium|Modulus:Translitteratio|Modulus:Translitteratio#abecedaria}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero}} == Synonyma == * {{Fn|Videantur etiam}} * {{Fn|Etiam videantur}} * {{Fn|Etiam videatur}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Fn|Vide etiam}} * {{Fn|Ad profundiora}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> k7yemwod8fjcykiv9j2juy1fakq2myl 3997877 3997849 2026-10-29T15:49:10Z Grufo 64423 +Cat 3997877 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis}} {{Lua|Modulus:Params}} == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero|Senatus Romanus|Categoria:Corrigenda|Formula:Scholium|Modulus:Translitteratio|Modulus:Translitteratio#abecedaria}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero|Senatus Romanus|Categoria:Corrigenda|Formula:Scholium|Modulus:Translitteratio|Modulus:Translitteratio#abecedaria}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Videatur etiam|Marcus Tullius Cicero}} == Synonyma == * {{Fn|Videantur etiam}} * {{Fn|Etiam videantur}} * {{Fn|Etiam videatur}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Fn|Vide etiam}} * {{Fn|Ad profundiora}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae vittarum discretivarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae capitula nectunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> k3ziy66y1f0djn4vfdpmp2g979mxy5c 10 321202 3997780 3997369 2026-10-29T13:25:07Z Grufo 64423 Mendam correxi 3997780 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params| renaming_by_replacing|^etiam%s+(%d+)$|etiam\1|1| reassigning|etiam|etiam1|sacrifice| with_name_matching|^etiam%d+$| renaming_by_mixing|$@| entering_substack|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|pagina discretiva|copy| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| snapshotting|entering_substack| mapping_by_invoking|redirection|walk_through|names_only|2|false|true| with_value_not_matching||strict| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| merging_substack| merging_substack| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0|strict| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|4||n|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Videa|tur etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|NOMEN|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(.+%)$| entering_substack| entering_substack| with_value_matching|%s+%(pagina discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[Categoria:Paginae discretivae non canonicae]]| flushing| merging_substack| providing|NOMEN|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|NOMEN }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 1h1cbe6cvwrdoy5g7avh3owglmbdds3 3997781 3997780 2026-10-29T13:25:37Z Grufo 64423 3997781 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta paginae | 1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.}} | imago = {{#if:{{{imago|}}}|{{{imago|}}}|Disambig gray.svg}} | postludium = {{#invoke:params| renaming_by_replacing|^etiam%s+(%d+)$|etiam%1|1| reassigning|etiam|etiam1|sacrifice| with_name_matching|^etiam%d+$| renaming_by_mixing|$@| entering_substack|new| imposing|res|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_replacing|%s*%(.+%)$||1| reassigning|res|pagina discretiva|copy| reassigning|res|discretio|copy| reassigning|res|discretiva|copy| reassigning|res|nomen|copy| reassigning|res|cognomen|copy| reassigning|res|praenomen|copy| entering_substack|new| pulling|res| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| with_value_not_matching|false|strict| mapping_by_invoking|pagina|lineamentum|names_only_as|2|let|1|isDisambiguationPage| leaving_substack| renaming_by_mixing|$@ ($#)| discarding|{{FULLPAGENAME}}| mapping_by_magic|#ifexist|names_only|2|true|false| flushing| with_value_not_matching|false|strict| snapshotting|entering_substack| mapping_by_invoking|redirection|walk_through|names_only|2|false|true| with_value_not_matching||strict| detaching_substack| renaming_by_mixing|$@| discarding|{{FULLPAGENAME}}| merging_substack| merging_substack| mapping_by_mixing|'''[[$#]]'''| scoring|h|in_substack| entering_substack| with_value_not_matching|0|strict| mapping_by_calling|Singularis pluralisque|4||n|<div style{{=}}"margin-top: .2em; text-align: right; font-size: .75em; font-style: italic;">Videa|tur etiam | leaving_substack| setting_by_flushing| setting|i/l/s/f|, | et |, et |.</div>| all_sorted| list_values }} | postilla = {{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio | | {{#if:{{{categoria|/}}} | [[Categoria:{{{categoria|Paginae discretivae}}}]] }}{{#invoke:params|new| imposing|NOMEN|{{FULLPAGENAME}}| with_value_matching|%s+%(.+%)$| entering_substack| entering_substack| with_value_matching|%s+%(pagina discretiva%)$|or|%s+%(discretio%)$|or|%s+%(discretiva%)$|or|%s+%(nomen%)$|or|%s+%(praenomen%)$|or|%s+%(cognomen%)$| mapping_by_mixing|| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[Categoria:Paginae discretivae non canonicae]]| flushing| merging_substack| providing|NOMEN|[[Categoria:Tituli ambigui]]| value_of|NOMEN }}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0 | <nowiki />__DISAMBIG__<nowiki /> }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> pv4pkiaa59r7gvl1luwyvekzoo9qy6l 10 321203 3997809 3997457 2026-10-29T13:58:37Z Grufo 64423 Documentationem redintegravi 3997809 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula tantum|Formulae paginarum discretivarum}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Lua|Pagina|Params|Redirection}} : ''Si capsam tantum quaeris, non ad paginarum discretivarum usum destinatam, vide formulam {{Fn|Vitta paginae}}.'' Haec '''metaformula''' capsas discretivas creat. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"><includeonly>{{#invoke:params|with_name_matching|^etiam%s*%d*$|concat_and_call|Capsa discretiva|'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat.|propositum={{{propositum|}}}|categoria=Paginae de nominibus discretivae}}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude></syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva | propositum = exhibitio | categoria = Paginae de nominibus discretivae | imago = Disambig.svg | 1 = '''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva nominalis]]''' quae paginas de hominibus similium nominum indicat. }} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|propositum=exhibitio}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|etiam=Gallia (discretiva)}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Capsa discretiva|Gallia est omnis divisa in partes tres.|etiam=Gallia (discretiva)|propositum=exhibitio}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec metaformula capsas discretivas creat.", "params": { "1": { "label": "Textus", "description": "Textus ostendendus", "type": "content", "required": false, "default": "'''Haec est [[Vicipaedia:Discretio|pagina discretiva]]''' alias paginas similium nominum indicans.", "example": "Gallia est omnis divisa in partes tres." }, "imago": { "label": "Imago", "description": "Imago capsae", "type": "string", "required": false, "default": "Disambig gray.svg", "example": "Disambig.svg" }, "categoria": { "label": "Categoria", "description": "Categoria vestigatoria", "type": "string", "required": false, "default": "Paginae discretivae", "example": "Paginae de nominibus discretivae" }, "etiam": { "aliases": [ "etiam1", "etiam 1" ], "description": "Alia pagina discretiva nectenda", "type": "string", "required": false, "example": "Basilea (pagus)" }, "etiam2": { "aliases": [ "etiam 2" ], "description": "Secunda pagina discretiva nectenda", "type": "string", "required": false, "example": "Angelus (discretiva)" }, "etiam3": { "aliases": [ "etiam 3" ], "description": "Et cetera", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae | Paginae discretivae | Paginae discretivae non canonicae | Tituli ambigui }} * [[Vicipaedia:Discretio]] * [[:Categoria:Formulae paginarum discretivarum]] * {{Fn|Pagina discretiva}} * {{Fn|Pagina discretiva nominis}} * {{Fn|Vitta paginae}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae capsarum|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae nomina canonica paginarum discretivarum statuunt|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> qpfys1rttxir8cipegkq5u7va0epeq4 0 321377 3997941 3996418 2026-10-29T20:28:22Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Plura legere si cupis */ 3997941 wikitext text/x-wiki '''Lex Pompeia de provinciis''' fuit lex Romana antiqua anno [[52 a.C.n.]], in magnis reipublicae angustiis tum cum post necem [[Publius Clodius Pulcher|Clodianam]] [[consul]] sine collega [[Senatus consultum ultimum|ex senatuconsulto ultimo]] fuit, a [[Gnaeus Pompeius Magnus|Gnaeo Pompeio]] lata. Haec lex iubebat intervallum quinque annorum inter [[Magistratus|magistratum]] urbanum cum imperio (consulatum aut [[praetor|praeturam]]) et administrationem [[Provincia Romana|provinciae]] sive consularis sive praetoriae. Ita prohibere cupiebat ne idem vir imperium continuaret, exercitus duceret, nec umquam de actis suorum magistratuum rationem redderet, quod cum [[Gaius Iulius Caesar|Gaio Iulio Caesare]] ab anno [[59 a.C.n.]] evenerat. Serius erat eo magis quod Pompeius legem sibi non valere existimavit<ref>Sic Caesar de Pompei imperio recte iudicabat (''Bell. civ''. I.85.8): ''omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat''. Cf [[Cassius Dio|Dio Cassius]] 40.56.</ref>. Igitur lex non ultra initium [[Bellum Civile (49-45 a.C.n.)|belli civilis]] viguit et causas belli Caesari praebuit<ref>''Bell. civ.'' I.85.9: ''in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur''.</ref>. == De magistratibus e lege Pompeia creatis == Ad annum [[51 a.C.n.]] [[senatusconsultum]] duas provincias [[Consularis|consularibus]] [[Cilicia|Ciliciam]] et [[Syria (provincia Romana)|Syriam]] adsignavit e quibus sortitione Cilicia Ciceroni (consul fuit anno [[63 a.C.n.]] nec provinciam regere umquam cupiverat)) et Syria [[Marcus Calpurnius Bibulus|Marco Calpurnio Bibulo]] (consul [[59 a.C.n.]]) obvenit. Ad annum 50 intercessio tribunicia rem turbavit et Cicero successorem praetorium diu frustra exspectavit<ref> ''Att''. 5.9,2 (14 iunii 51) ; ''Fam''. 3.8.9 (8 octobris 51) ; ''Att''., 5.13.3 (26 iulii 51) ; ''Att''. 5.17.5 (augustus 51) ; ''Att''. 5.18.3 (20 septembris 51) ; ''Fam''. 8.10.5 (november 51) ; ''Att''. 6.2.6 (aprilis 50).</ref>. Iam ad annum 49 numerus quinque annorum non observabatur quoniam [[Lucius Domitius Ahenobarbus (consul 54 a.C.n.)|Lucius Domitius Ahenobarbus]] consul [[54 a.C.n.]] Gallias in locum Caesaris accepit et socero Pompei [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica|Metello Scipioni]] consuli [[52 a.C.n.]] Syriae proconsulatus obvenit. Alioqui ob fugam Pompeianorum et bellum civile Lucius Domitius provincia sua potiri numquam potuit. Lex a Caesare abrogata est. Sed provincias "privatis" (hoc est viris imperio non praeditis) traditas non solum Caesar contra morem maiorum esse iudicabat<ref>''Bell. civ''. I.6: ''provinciae privatis decernuntur, duae consulares, reliquae praetoriae. Scipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciuntur. In reliquas provincias praetores mittuntur ... lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla''.</ref> sed etiam Cicero [[Ius auspiciorum|ius auspiciorum]] laedere existimabat<ref>''De divinatione'' II.76. Cf Julie Bothorel (2023): 10.</ref> ([[augur]] enim erat). == Cur haec lex tum lata sit == Pompeius hac lege duobus flagitiis quae rempublicam Romanam tum in praeceps dabant obviam ire conabatur, hoc est ambitui et rebus a magistratibus repetundis. Quae tum edicebat [[Lex Semproniam de iudiciis|legem Semproniam de iudiciis]] abrogans senatusconsultum anno [[53 a.C.n.|53]] a consulibus huius anni propositum iam suadebat (nam prima parte anni 53 respublica consulibus ceterisque magistratibus caruit ob tribunicias turbas et ambitus flagitium)<ref>[[Cassius Dio|Dio Cassius]] XL.46.</ref>. Circa idem tempus Pompeius [[Lex Pompeia de ambitu|legem de ambitu]] quoque tulit quae poenas graviores faciebat. Hoc reprimere volebat quod magistratuum petitores aere alieno magno conflato suffragia emebant atque postea magnis impensis sibi provinciam uberrimam per populum et [[Tribunus plebis|tribunos]] sibi adsignandam curabant (quod fecerant triumviri Caesar, Crassus, Pompeius) quam diriperent ad creditoribus satisfaciendum. Itaque sortitionem restituit in locum electionis et annales esse promagistratus iubebat ne imperia in infinitum prorogarentur. In summa provincias populo et tribunis adimebat atque senatui reddebat qui candidatos probabat ante sortitionem. Lex reconciliationem inter [[optimates]] et Pompeium sanciebat. == Notae == <references /> == Fontes == *[[Cicero]], ''[[Epistulae ad familiares|Ad Familiares]]'' III.2.2; III.5; VIII.8.8 ** ''[[Epistulae ad Atticum|Ad Atticum]]'' VI.6.3 ** ''De divinatione'' II.76 ** ''[[De natura deorum (Cicero)|De natura deorum]]'' II.9 ** ''[[Pro Ligario]]'' 21 *[[Gaius Iulius Caesar|Caesar]], ''[[De bello civili]]'' I.6 et 85 *[[Cassius Dio|Dio Cassius]], ''[[Historia Romana (Dio)|Historia Romana]]'' XL.30.1 et XL.46.2 et XL.56 == Plura legere si cupis == *Julie Bothorel, "[https://books.openedition.org/efr/49428 Les restaurations de la sortitio provinciarum de Pompée à Auguste (52 av. J.-C. – 14 apr. J.-C.)]", in ''Gouverner par le hasard : le tirage au sort des provinces à Rome (IIIe s. av. J.-C.-Ier s. ap. J.-C.)'', Publications de l’École française de Rome, 2023: 227-334 *Kit Morrell, "The lex Pompeia de provinciis", in ''Pompey, Cato, and the Governance of the Roman Empire'', Oxonii, 2017: 204-236 [https://academic.oup.com/book/9802/chapter-abstract/157032916?redirectedFrom=fulltext] *David Rafferty , Frederik Juliaan Vervaet, Christopher J. Dart. "[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783111705446-012/html Competitive Authoritarianism on the Eve of Empire: Pompeius’s New Republic of 52 BCE]", in ''How Republics die'', De Gruyter, 2025: 301-329 *Catherine Steel, "[https://www.jstor.org/stable/41342870 The "lex Pompeia de provinviis" of 52 B.C.: a reconsideration]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2012: 83-93 == Nexus externi == *[https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/Francogallica/pompeia_provinciis_fran.htm Textus antiqui ad legem Pompeiam pertinentes] [[Categoria:Leges Romanae]] [[Categoria:Gnaeus Pompeius Magnus]] {{DEFAULTSORT:Pompeia, provinciis}} 1buqucu2urfkdjzu9wsdh20kpup2ckp 0 324800 3998042 3957060 2026-10-30T10:33:36Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998042 wikitext text/x-wiki Romae antiquae '''sevir equitum Romanorum'''<ref>{{CIL|11|3718}}</ref> alias '''sevir turmae'''<ref>{{CIL|11|3367}}</ref> fuit iuvenis nobilis qui [[idus|idibus]] [[Quintilis|Quintilibus]]/Iuliis (15 Iulii) in [[Transvectio equitum|transvectione equitum]], annua et magna [[Eques Romanus|equestris ordinis]] pompa, turmam equitum ducebat. Sex turmae fuerunt, unde nomen sevir (*sex-viri)<ref>[https://web.archive.org/web/20260429214300/http://ducange.enc.sorbonne.fr/SEVIR Notitia apud Du Cange]. Confer [[seviri Augustales|seviros Augustales]].</ref>. Illi iuvenes postea plerumque non equestrem sed [[Senatus Romanus|senatorium]] [[Cursus honorum|cursum honorum]] inibant et post aliquot annos saepe [[Consul|consules]] fiebant, ut exempli gratia [[Lucius Virius Lupus Iulianus]], [[Lucius Mummius Felix Cornelianus]], [[Quintus Pompeius Sosius Priscus]], [[Aulus Iunius Pastor Lucius Caesennius Sospes]], [[Publius Calvisius Ruso Iulius Frontinus]] qui etiam inter [[Patricii (ordo)|patricios]] adlectus est, [[Servius Cornelius Dolabella Metilianus Pompeius Marcellus]]... In [[stela|stelis]] honorificis quas nobis reliquerunt seviratum equitum Romanorum inter honores suos memorare non omittebant. Praeclara dignitas enim erat: nonne [[Antoninus Pius]] [[Marcus Aurelius|Marcum Aurelium]] adulescentem sed iam Caesarem appellatum et consulem designatum sevirum turmis fecit, ita magnum ei honorem tribuens?<ref>[[Historia Augusta]], ''Marcus Aurelius'' VI: ''consulem secum Pius Marcum designavit et Caesaris appellatione donavit et sevirum turmis equitum Romanorum iam consulem designatum creavit''.</ref> Ipse tum ludis seviralibus a Marco filio editis adsedit. == Notae == <references/> == Plura legere si cupis == *Carolus Fridericus Menser, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101071958043&seq=1 Dissertatio de annua equitum Romanorum transvectione et de eorundem recognitione seu censura]'', Lipsiae, 1734 '''LATINE''' * Lily Ross Taylor, "[https://www.jstor.org/stable/296331 Seviri Equitum Romanorum and Municipal Seviri: A Study in Pre-Military Training among the Romans]", ''The Journal of Roman Studies'', 1924: 158-171 [[Categoria:Roma antiqua]] [[Categoria:Tituli dignitatis]] 334tvwhqno1n0frdlkaquphspn9sl4r 0 327465 3998032 3979001 2026-10-30T08:56:44Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3998032 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Frigdianknecht01.jpg|thumb|Frigdianus Knecht, superior [[Monasterium Herzogenburgense|monasterii Herzogenburgensis]] annis 1740–1775, vestem talarem et sarrociam portans]] '''Sarrocium'''<ref>«'''&nbsp;Sarrocia''', ad latus aperta sunt&nbsp;» Vide Du Cange ad ''[https://web.archive.org/web/20260807160529/http://ducange.enc.sorbonne.fr/SUPERPELLICIUM superpellicium]''.</ref> est pars vestimentorum quotidianorum nonnullorum canonicorum regularium. == Descriptio, usus, origo et symbolismus == Sarrocium est vitta alba [[Textile|textilis]], in pectus et dorsum desuper pendens.<ref name=":0">Gałat, Gregorius (2016) [https://kanonicy.pl/wp-content/corunum/2016_nr3.pdf Kanonicy regularni austriaccy.] ''Cor Unum. Pismo Kleryków Zakonu Kanoników Regularnych Laterańskich,'' 14 decembris 2016, p. 18–23.</ref> Dicitur etiam banda linea vel parvum colaretum.<ref>Wendland, Matthias. ''[http://christianitas.org/news/slow-kilka-o-stroju-kanonikow-regularnych-czyli-moda-na-przestrzeni-wiekow-w-pigulce Słów kilka o stroju kanoników regularnych, czyli moda na przestrzeni wieków w pigułce]'' [in interreti], christianitas.org</ref> Est in usu apud nonnullos canonicos regulares in [[Austria]].<ref name=":0" /> Sarrocium est modificatio [[Superpelliceum|superpellicei]] vel [[Rochettum|rochetti]]. Rochetto [[Canonici Regulares Sancti Augustini|canonici regulares sancti Augustini]] [[medio aevo]] non solum in choro, sed tamquam vestimento cotidiano utebantur. Unde et primo, ablatis manicis, in vestem subligaculo ([[Anglice]] ''apron'', [[Francogallice]] ''tablier'') similem mutatum est, deinde, iterum simplificatum, formam vittae tantum accepit.<ref>''[https://romanmiscellany.blogspot.com/2006/07/on-rochets-saroziums-and-almutiums.html Roman Miscellany: On Rochets, Saroziums and Almutiums]'' [in interreti]</ref> Est symbolum constantis firmaeque consecrationis personae eam portantis cultui Divino.<ref name=":0" /> == Notae == [[Categoria:Vestimenta]] [[Categoria:Ordines Augustiniani]] [[Categoria:Canonici Regulares]] [[Categoria:Austria]] h8ekd1et13mbbmd3pffhzx18mpce1t6 0 328861 3998055 3992874 2026-10-30T11:35:21Z IacobusAmor 1163 3998055 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Tanaquil}} ({{pns|īlis|f|Tanaquil}}; [[lingua Etrusca|Etrusce]] ''θanχvil'') fuit [[uxor]] [[Lucius Tarquinius Priscus|Lucii Tarquinii Prisci]], quinti [[rex Romanorum|regis Romanorum]], qui circa annos [[616 a.C.n.|616]] ad [[578 a.C.n.|578]] [[a.C.n.]] regnavit.<ref>William Smith (ed.), ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', vol. III (Bostoniae, 1849), 976–977, s.v. "Tarquinius".</ref> [[Mulier]] [[nobilis]] [[Etrusci|Etrusca]] et prodigiorum [[interpres]], maritum ad regnum Romanum et postea [[Servius Tullius|Servium Tullium]] ad successionem adiuvisse traditur. == Nomen == Nomen Latinum ''Tanaquil'' ex praenomine muliebri Etrusco mutuatum est, quod in [[inscriptio]]nibus ''θanχvil'' vel ''θancvil'', in titulis antiquioribus ''θanaχvil'' et ''θanacvil'' scribitur.<ref name="Salomon">Corinna Salomon, "Some remarks on the personal name system of Raetic", ''Namenkundliche Informationen'' 112 (2020), 375–408, praesertim p. 382, n. 38. DOI: 10.58938/ni629.</ref> Hoc praenomen in titulis [[sepulcrum|sepulcralibus]] Etruscis bene testatum est; exemplo est sarcophagus [[saeculum 4 a.C.n.|saeculi quarti a.C.n.]] Thanchvil Tarnai et mariti eius Larth Tetnies, Vulcis repertus et nunc in Museo Artium Bostoniensi servatus.<ref>Museum of Fine Arts, Bostoniae, numerus inventarii 86.145a-b.</ref> Formae breviores ex [[syncope]] vocalium mediarum atonarum ortae sunt, quae in [[lingua Etrusca]] prima [[saeculum 5 a.C.n.|saeculi quinti a.C.n.]] parte accidit; forma igitur [[Latine|Latina]], quae alterum ''a'' servat, nomen antiquius nondum syncopatum continuat.<ref name="Wallace">Rex E. Wallace, ''Zikh Rasna: A Manual of the Etruscan Language and Inscriptions'' (Ann Arbor: Beech Stave Press, 2008).</ref> [[Scriptura]] Latina litteram Etruscam ''θ'' per ''t'' et nexum ''χv'' per ''qu'' reddit.<ref name="Wallace" /> Significatio nominis incerta est. [[Helmut Rix]] nomen ex radice ''θana-'' et nomine ''*aχvil'' "donum" compositum esse coniecit, quod nomen ex voce votiva ''tinścvil'' ("donum [[Tinia]]e") eruit; ita totum nomen "donum a dea [[Thanr|Θanr]] datum" significaret, quae dea Etrusca partui praeerat.<ref>Helmut Rix, ''Rätisch und Etruskisch'' (Oeniponte: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 1998), 32–33, n. 45.</ref><ref name="Salomon" /> Vox tamen ''*aχvil'' non directe testata est, et alii viri docti, inter quos Rex Wallace, nomen aliter explicant.<ref name="Salomon" /><ref>Wallace, ''Zikh Rasna'', p. 92.</ref> Apud scriptores Latinos nomen postea ad uxorem imperiosam designandam usurpatum est, ut apud [[Decimus Iunius Iuvenalis|Iuvenalem]]: ''ante tamen de te Tanaquil tua''.<ref>Iuvenalis, ''Saturae'' 6.566.</ref> == Vita == [[Fasciculus:Tanaquil.jpg|thumb|upright=0.6|left|Tanaquil, uxor Lucii Tarquinii Prisci. Imago coniecturalis.]] Tanaquil, [[Tarquinii]]s in [[Etruria]] summo loco nata, Lucumoni, filio Demarati Corinthii exsulis, nupsit. Cum maritus propter patrem peregrinum Tarquiniis honores adipisci non posset, Tanaquil ei persuasit ut Romam [[migratio|migraret]], ubi in novo populo nova nobilitas facile oriretur. In [[iter|itinere]], cum ad [[Ianiculum]] pervenissent, [[aquila]] [[pileus|pilleum]] Lucumonis sustulit et rursus [[caput|capiti]] eius apte reposuit; quod prodigium Tanaquil, ''perita, ut volgo Etrusci, caelestium prodigiorum mulier'', regnum portendere interpretata est.<ref>[[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'' 1.34.</ref> Romae Lucius Tarquinius, ut deinde appellatus est, amicus [[Ancus Marcius|Anci Marcii]] regis et tutor [[liberi|liberorum]] eius factus est; rege autem mortuo, priusquam filii adolevissent, populi favore rex creatus est.<ref>Livius, ''Ab Urbe condita'' 1.35.</ref> [[Fasciculus:Domenico Beccafumi - Tanaquil - WGA1539.jpg|thumb|upright=0.8|Tanaquil a [[Dominicus Beccafumi|Dominico Beccafumi]] circa annum [[1519]] picta.]] Tanaquil etiam [[Servius Tullius|Servium Tullium]] [[puer]]um in regia [[educatoio|erudit]]. Cum puero dormienti caput arsisse visum esset, flamma sine damno cum [[somnus|somno]] discedente, Tanaquil hoc signum futurae eius [[magnitudo|magnitudinis]] esse declaravit.<ref>Livius, ''Ab Urbe condita'' 1.39.</ref> Tarquinio a filiis Anci interfecto, mortem eius celavit populoque nuntiavit regem vulneratum tantum esse et Servium interim munera regia obire iussisse; ita Servius regnum firmavit priusquam [[mors]] regis palam facta est.<ref>Livius, ''Ab Urbe condita'' 1.41.</ref><ref>[[Cassius Dio]], ''Historia Romana'', fr. 9 (liber II).</ref> Liberi eius traduntur [[Lucius Tarquinius Superbus]], septimus et ultimus rex Romanorum, et Arruns Tarquinius, quamquam [[Livius]] dubitat filiine an [[nepos|nepotes]] Prisci fuerint.<ref>Livius, ''Ab Urbe condita'' 1.46.</ref> Filia regis Servio Tullio nupsit, et filii Tarquinii postea duas Servii filias, [[Tullia]]s, in matrimonium duxerunt.<ref>Livius, ''Ab Urbe condita'' 1.39, 1.42.</ref> == Gaia Caecilia == Secundum aliam [[traditio]]nem, quam plures [[scriptor]]es Romani referunt, Tanaquil Romam adveniens nomen ''Gaia Caecilia'' sumpsit. Hoc nomine exemplar virtutis muliebris et lanificii habebatur, et origo variorum rituum nuptialium Romanorum ei tribuebatur.<ref>[[Sextus Pompeius Festus]], ''De verborum significatu'', s.v. "Gaia Caecilia".</ref><ref name="Plinius">[[Gaius Plinius Secundus|Plinius]], ''Naturalis historia'' 8.194.</ref><ref>''Liber de praenominibus'', operi [[Valerius Maximus|Valerii Maximi]] tradito adiunctus.</ref><ref name="Plutarchus">[[Plutarchus]], ''Quaestiones Romanae'' 30.</ref> [[Plinius]], [[Marcus Terentius Varro|Varrone]] [[auctor]]e, refert lanam cum colo et fuso eius in aede [[Semo Sancus|Sanci]] durasse, et [[toga]]m regiam undulatam ab ea factam esse, qua Servius Tullius usus erat.<ref name="Plinius" /> Tunicam rectam, quam sponsae Romanae ad diem nuptiarum texebant, prima texuisse dicebatur, et formula nuptialis ''ubi tu Gaius, ego Gaia'' ad eam referri putabatur.<ref name="Plutarchus" /><ref>Karen K. Hersch, "The Woolworker Bride", in Lena Larsson Lovén et Agneta Strömberg (edd.), ''Ancient Marriage in Myth and Reality'' (Cambridge Scholars Publishing, 2010), 122–124.</ref> == Memoria posterior == [[Renascentia|Aetate renascentium litterarum]], [[Ioannes Boccaccius]] in libro ''[[De mulieribus claris]]'' Gaiam Caeciliam (nomine ''Gaia Cyrilla'') ut exemplar [[frugalitas|frugalitatis]] et [[simplicitas|simplicitatis]] vitae [[Roma antiqua|Romanae antiquae]] laudavit.<ref>Giovanni Boccaccio, ''Famous Women'', interpr. Virginia Brown (Cantabrigiae Massachusettensium: Harvard University Press, 2001), 94–95.</ref> == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Fontes antiqui * [[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'', liber I. * [[Gaius Plinius Secundus]], ''Naturalis historia''. * [[Plutarchus]], ''Quaestiones Romanae''. * [[Sextus Pompeius Festus]], ''De verborum significatu''. * [[Cassius Dio]], ''Historia Romana''. * [[Decimus Iunius Iuvenalis]], ''Saturae''. ; Opera recentiora * Rix, Helmut. 1998. ''Rätisch und Etruskisch''. Oeniponte: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck. * Salomon, Corinna. 2020. "Some remarks on the personal name system of Raetic". ''Namenkundliche Informationen'' 112: 375-408. * Wallace, Rex E. 2008. ''Zikh Rasna: A Manual of the Etruscan Language and Inscriptions''. Ann Arbor: Beech Stave Press. * Hersch, Karen K. 2010. "The Woolworker Bride". In ''Ancient Marriage in Myth and Reality'', ed. Lena Larsson Lovén et Agneta Strömberg. Cambridge Scholars Publishing. * Smith, William, ed. 1849. ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology''. Bostoniae: Little, Brown and Company. {{CommuniaCat|Tanaquil}} [[Categoria:Etrusci]] [[Categoria:Gens Tarquinia]] [[Categoria:Historia Romae]] 96rurb9g99zjbm6x2c6h7n2nzwqse2y 0 329687 3997747 3997745 2026-10-29T12:14:53Z Lauretano 70725 Paragraphum initialem meliorem reddidi. Aut saltem ita spero. 3997747 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. '''Hagiographia''' «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.» (Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos) Sepulcrum Sancti Leonardi apud Sanctum Leonardum de Nobiliaco. Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante Anastasio I Dicoro (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus Syagrium anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Ipse Clodoveus rex, cuius amicitia parentes Leonardi coniungebantur, patrinus eius factus est nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI. Eadem nocte Clodoveus, promissionem uxori suae Clotildi ante proelium Tolbiacense factam servans, una cum aula sua ritibus paganorum renuntiavit atque in ecclesia cathedrali Remensi ab archiepiscopo Remigio baptizatus est, his verbis auditis: «Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus hac potestate usus est ad multos homines, miseria oppressos libertateque privatos, e custodia liberandos. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.» (Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos) Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, beneficio accepto gratus, ei tantum silvae concessit quantum uno die asino vectus circumire potuisset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Communitas eremitarum et captivorum liberatorum, quae circa eum crescebat, aquae tamen penuria laborabat, cum flumen Vigenna longe abesset. Tum Leonardus, ut pia fert traditio, terram perfodit; quo facto, aqua divinitus erupit, atque eo loco puteus exstitit. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.» (Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos) Novae coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli, fama sanctitatis Leonardi permoti, circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen inditum est, ad memoriam regiae donationis servandam. Ab hac colonia nomen accepit etiam oppidum mediaevale, quod paulatim circa monasterium exortum est: primum Noblac, deinde Noblat, hodie vero Saint-Léonard-de-Noblat appellatur, in honorem illustris conditoris sui. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Annus tamen mortis eius certo non constat, sed circa medium saeculum sextum collocandus videtur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi tempore celeberrimus peregrinationis locus fidelium factum est. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Crescente peregrinorum multitudine, ecclesia amplior aedificanda constituta est. Itaque, regnante Ludovico Pio, reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Post triduum ieiunii et orationis, nix copiosa totum vicum operuit, uno tantum spatio terrae intacto relicto, ubi nulla nix ceciderat. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hoc opere divulgato, veneratio Sancti Leonardi brevi tempore per universam Europam mirum in modum increbruit. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. Magnum quoque incrementum cultui eius attulit peregrinatio Boamundi I Antiocheni anno MCVI. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Oppidum Sancti Leonardi de Nobiliaco etiam una ex stationibus itineris peregrinorum ad Sanctum Iacobum Compostellanum factum est. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Plus quam ducenta viginti quinque loca sacra, inter ecclesias et sacella, testantur quam late per paeninsulam Italicam devotio erga sanctum captivorum patronum diffusa fuerit. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. Cultus eius etiam opera Normannorum auctus est, qui devotionem erga sanctum in regna sua introduxerunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Testimonia cultus Sancti Leonardi in antiquo Ducatu Neapolitano valde antiqua sunt. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Ad saeculum duodecimum pertinet etiam fundatio Abbatiae Sancti Leonardi de Siponto, in provincia Fodiana. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe cum catenis et compedibus depingitur, propter singularem eius patrocinium erga captivos, praesertim eos qui iniuste in carcerem coniecti sunt. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Hoc habitu tunicam albam gerit, quae puritatem animi significat, circa lumbos funiculo vel zona coriacea constrictam, quae paenitentiae signum est. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. In regionibus Germanicae originis saepe cum bove repraesentatur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} 44gm6d044lzf87mkhq86d9uxj9fhuvf 3997751 3997747 2026-10-29T12:23:58Z Lauretano 70725 /* */ Spero me nonnulla in melius mutavisse. 3997751 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. '''Hagiographia''' Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante Anastasio I Dicoro (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus Syagrium anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem Clotildi uxori ante proelium Tolbiacense datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque Remis a Remigio episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus hac potestate usus est ad multos homines, miseria oppressos libertateque privatos, e custodia liberandos. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildis]] per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, beneficio accepto gratus, ei tantum silvae concessit quantum uno die asino vectus circumire potuisset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Communitas eremitarum et captivorum liberatorum, quae circa eum crescebat, aquae tamen penuria laborabat, cum flumen Vigenna longe abesset. Tum Leonardus, ut pia fert traditio, terram perfodit; quo facto, aqua divinitus erupit, atque eo loco puteus exstitit. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Novae coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli, fama sanctitatis Leonardi permoti, circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen inditum est, ad memoriam regiae donationis servandam. Ab hac colonia nomen accepit etiam oppidum mediaevale, quod paulatim circa monasterium exortum est: primum Noblac, deinde Noblat, hodie vero Saint-Léonard-de-Noblat appellatur, in honorem illustris conditoris sui. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Annus tamen mortis eius certo non constat, sed circa medium saeculum sextum collocandus videtur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi tempore celeberrimus peregrinationis locus fidelium factum est. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Crescente peregrinorum multitudine, ecclesia amplior aedificanda constituta est. Itaque, regnante Ludovico Pio, reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Post triduum ieiunii et orationis, nix copiosa totum vicum operuit, uno tantum spatio terrae intacto relicto, ubi nulla nix ceciderat. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hoc opere divulgato, veneratio Sancti Leonardi brevi tempore per universam Europam mirum in modum increbruit. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. Magnum quoque incrementum cultui eius attulit peregrinatio Boamundi I Antiocheni anno MCVI. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Oppidum Sancti Leonardi de Nobiliaco etiam una ex stationibus itineris peregrinorum ad Sanctum Iacobum Compostellanum factum est. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Plus quam ducenta viginti quinque loca sacra, inter ecclesias et sacella, testantur quam late per paeninsulam Italicam devotio erga sanctum captivorum patronum diffusa fuerit. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. Cultus eius etiam opera Normannorum auctus est, qui devotionem erga sanctum in regna sua introduxerunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Testimonia cultus Sancti Leonardi in antiquo Ducatu Neapolitano valde antiqua sunt. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Ad saeculum duodecimum pertinet etiam fundatio Abbatiae Sancti Leonardi de Siponto, in provincia Fodiana. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe cum catenis et compedibus depingitur, propter singularem eius patrocinium erga captivos, praesertim eos qui iniuste in carcerem coniecti sunt. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Hoc habitu tunicam albam gerit, quae puritatem animi significat, circa lumbos funiculo vel zona coriacea constrictam, quae paenitentiae signum est. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. In regionibus Germanicae originis saepe cum bove repraesentatur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} ebd6fviwqv82tmgl668yzc0kbqkwwg3 3997764 3997751 2026-10-29T12:44:24Z Lauretano 70725 /* */ Nexus hypertextuales addidi 3997764 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. '''Hagiographia''' Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Sygarius|Syagrium]] anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus hac potestate usus est ad multos homines, miseria oppressos libertateque privatos, e custodia liberandos. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, beneficio accepto gratus, ei tantum silvae concessit quantum uno die asino vectus circumire potuisset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Communitas eremitarum et captivorum liberatorum, quae circa eum crescebat, aquae tamen penuria laborabat, cum flumen Vigenna longe abesset. Tum Leonardus, ut pia fert traditio, terram perfodit; quo facto, aqua divinitus erupit, atque eo loco puteus exstitit. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Novae coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli, fama sanctitatis Leonardi permoti, circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen inditum est, ad memoriam regiae donationis servandam. Ab hac colonia nomen accepit etiam oppidum mediaevale, quod paulatim circa monasterium exortum est: primum Noblac, deinde Noblat, hodie vero Saint-Léonard-de-Noblat appellatur, in honorem illustris conditoris sui. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Annus tamen mortis eius certo non constat, sed circa medium saeculum sextum collocandus videtur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi tempore celeberrimus peregrinationis locus fidelium factum est. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Crescente peregrinorum multitudine, ecclesia amplior aedificanda constituta est. Itaque, regnante Ludovico Pio, reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Post triduum ieiunii et orationis, nix copiosa totum vicum operuit, uno tantum spatio terrae intacto relicto, ubi nulla nix ceciderat. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hoc opere divulgato, veneratio Sancti Leonardi brevi tempore per universam Europam mirum in modum increbruit. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. Magnum quoque incrementum cultui eius attulit peregrinatio Boamundi I Antiocheni anno MCVI. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Oppidum Sancti Leonardi de Nobiliaco etiam una ex stationibus itineris peregrinorum ad Sanctum Iacobum Compostellanum factum est. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Plus quam ducenta viginti quinque loca sacra, inter ecclesias et sacella, testantur quam late per paeninsulam Italicam devotio erga sanctum captivorum patronum diffusa fuerit. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. Cultus eius etiam opera Normannorum auctus est, qui devotionem erga sanctum in regna sua introduxerunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Testimonia cultus Sancti Leonardi in antiquo Ducatu Neapolitano valde antiqua sunt. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Ad saeculum duodecimum pertinet etiam fundatio Abbatiae Sancti Leonardi de Siponto, in provincia Fodiana. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe cum catenis et compedibus depingitur, propter singularem eius patrocinium erga captivos, praesertim eos qui iniuste in carcerem coniecti sunt. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Hoc habitu tunicam albam gerit, quae puritatem animi significat, circa lumbos funiculo vel zona coriacea constrictam, quae paenitentiae signum est. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. In regionibus Germanicae originis saepe cum bove repraesentatur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} celbymx7qnmryu94e62kq9uy2gnicae 3997767 3997764 2026-10-29T12:47:16Z Lauretano 70725 3997767 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. '''Hagiographia''' Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus hac potestate usus est ad multos homines, miseria oppressos libertateque privatos, e custodia liberandos. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, beneficio accepto gratus, ei tantum silvae concessit quantum uno die asino vectus circumire potuisset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Communitas eremitarum et captivorum liberatorum, quae circa eum crescebat, aquae tamen penuria laborabat, cum flumen Vigenna longe abesset. Tum Leonardus, ut pia fert traditio, terram perfodit; quo facto, aqua divinitus erupit, atque eo loco puteus exstitit. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Novae coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli, fama sanctitatis Leonardi permoti, circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen inditum est, ad memoriam regiae donationis servandam. Ab hac colonia nomen accepit etiam oppidum mediaevale, quod paulatim circa monasterium exortum est: primum Noblac, deinde Noblat, hodie vero Saint-Léonard-de-Noblat appellatur, in honorem illustris conditoris sui. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Annus tamen mortis eius certo non constat, sed circa medium saeculum sextum collocandus videtur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi tempore celeberrimus peregrinationis locus fidelium factum est. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Crescente peregrinorum multitudine, ecclesia amplior aedificanda constituta est. Itaque, regnante Ludovico Pio, reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Post triduum ieiunii et orationis, nix copiosa totum vicum operuit, uno tantum spatio terrae intacto relicto, ubi nulla nix ceciderat. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hoc opere divulgato, veneratio Sancti Leonardi brevi tempore per universam Europam mirum in modum increbruit. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. Magnum quoque incrementum cultui eius attulit peregrinatio Boamundi I Antiocheni anno MCVI. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Oppidum Sancti Leonardi de Nobiliaco etiam una ex stationibus itineris peregrinorum ad Sanctum Iacobum Compostellanum factum est. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Plus quam ducenta viginti quinque loca sacra, inter ecclesias et sacella, testantur quam late per paeninsulam Italicam devotio erga sanctum captivorum patronum diffusa fuerit. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. Cultus eius etiam opera Normannorum auctus est, qui devotionem erga sanctum in regna sua introduxerunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Testimonia cultus Sancti Leonardi in antiquo Ducatu Neapolitano valde antiqua sunt. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Ad saeculum duodecimum pertinet etiam fundatio Abbatiae Sancti Leonardi de Siponto, in provincia Fodiana. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe cum catenis et compedibus depingitur, propter singularem eius patrocinium erga captivos, praesertim eos qui iniuste in carcerem coniecti sunt. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Hoc habitu tunicam albam gerit, quae puritatem animi significat, circa lumbos funiculo vel zona coriacea constrictam, quae paenitentiae signum est. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. In regionibus Germanicae originis saepe cum bove repraesentatur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} 3marff1afeuje7ugj68w61ncezu8m3m 3997932 3997767 2026-10-29T17:48:17Z Lauretano 70725 Imaginem addidi 3997932 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] '''Hagiographia''' Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus hac potestate usus est ad multos homines, miseria oppressos libertateque privatos, e custodia liberandos. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, beneficio accepto gratus, ei tantum silvae concessit quantum uno die asino vectus circumire potuisset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Communitas eremitarum et captivorum liberatorum, quae circa eum crescebat, aquae tamen penuria laborabat, cum flumen Vigenna longe abesset. Tum Leonardus, ut pia fert traditio, terram perfodit; quo facto, aqua divinitus erupit, atque eo loco puteus exstitit. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Novae coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli, fama sanctitatis Leonardi permoti, circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen inditum est, ad memoriam regiae donationis servandam. Ab hac colonia nomen accepit etiam oppidum mediaevale, quod paulatim circa monasterium exortum est: primum Noblac, deinde Noblat, hodie vero Saint-Léonard-de-Noblat appellatur, in honorem illustris conditoris sui. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Annus tamen mortis eius certo non constat, sed circa medium saeculum sextum collocandus videtur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi tempore celeberrimus peregrinationis locus fidelium factum est. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Crescente peregrinorum multitudine, ecclesia amplior aedificanda constituta est. Itaque, regnante Ludovico Pio, reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Post triduum ieiunii et orationis, nix copiosa totum vicum operuit, uno tantum spatio terrae intacto relicto, ubi nulla nix ceciderat. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hoc opere divulgato, veneratio Sancti Leonardi brevi tempore per universam Europam mirum in modum increbruit. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. Magnum quoque incrementum cultui eius attulit peregrinatio Boamundi I Antiocheni anno MCVI. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Oppidum Sancti Leonardi de Nobiliaco etiam una ex stationibus itineris peregrinorum ad Sanctum Iacobum Compostellanum factum est. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Plus quam ducenta viginti quinque loca sacra, inter ecclesias et sacella, testantur quam late per paeninsulam Italicam devotio erga sanctum captivorum patronum diffusa fuerit. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. Cultus eius etiam opera Normannorum auctus est, qui devotionem erga sanctum in regna sua introduxerunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Testimonia cultus Sancti Leonardi in antiquo Ducatu Neapolitano valde antiqua sunt. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Ad saeculum duodecimum pertinet etiam fundatio Abbatiae Sancti Leonardi de Siponto, in provincia Fodiana. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe cum catenis et compedibus depingitur, propter singularem eius patrocinium erga captivos, praesertim eos qui iniuste in carcerem coniecti sunt. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Hoc habitu tunicam albam gerit, quae puritatem animi significat, circa lumbos funiculo vel zona coriacea constrictam, quae paenitentiae signum est. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. In regionibus Germanicae originis saepe cum bove repraesentatur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} klspqfsa48mr84f1utawfkvmdx73i4f 3997933 3997932 2026-10-29T17:52:00Z Lauretano 70725 /* */ 3997933 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] '''Hagiographia''' Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense prope Aurelianum se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus hac potestate usus est ad multos homines, miseria oppressos libertateque privatos, e custodia liberandos. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, beneficio accepto gratus, ei tantum silvae concessit quantum uno die asino vectus circumire potuisset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Communitas eremitarum et captivorum liberatorum, quae circa eum crescebat, aquae tamen penuria laborabat, cum flumen Vigenna longe abesset. Tum Leonardus, ut pia fert traditio, terram perfodit; quo facto, aqua divinitus erupit, atque eo loco puteus exstitit. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Novae coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli, fama sanctitatis Leonardi permoti, circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen inditum est, ad memoriam regiae donationis servandam. Ab hac colonia nomen accepit etiam oppidum mediaevale, quod paulatim circa monasterium exortum est: primum Noblac, deinde Noblat, hodie vero Saint-Léonard-de-Noblat appellatur, in honorem illustris conditoris sui. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Annus tamen mortis eius certo non constat, sed circa medium saeculum sextum collocandus videtur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi tempore celeberrimus peregrinationis locus fidelium factum est. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Crescente peregrinorum multitudine, ecclesia amplior aedificanda constituta est. Itaque, regnante Ludovico Pio, reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Post triduum ieiunii et orationis, nix copiosa totum vicum operuit, uno tantum spatio terrae intacto relicto, ubi nulla nix ceciderat. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hoc opere divulgato, veneratio Sancti Leonardi brevi tempore per universam Europam mirum in modum increbruit. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. Magnum quoque incrementum cultui eius attulit peregrinatio Boamundi I Antiocheni anno MCVI. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Oppidum Sancti Leonardi de Nobiliaco etiam una ex stationibus itineris peregrinorum ad Sanctum Iacobum Compostellanum factum est. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Plus quam ducenta viginti quinque loca sacra, inter ecclesias et sacella, testantur quam late per paeninsulam Italicam devotio erga sanctum captivorum patronum diffusa fuerit. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. Cultus eius etiam opera Normannorum auctus est, qui devotionem erga sanctum in regna sua introduxerunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Testimonia cultus Sancti Leonardi in antiquo Ducatu Neapolitano valde antiqua sunt. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Ad saeculum duodecimum pertinet etiam fundatio Abbatiae Sancti Leonardi de Siponto, in provincia Fodiana. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe cum catenis et compedibus depingitur, propter singularem eius patrocinium erga captivos, praesertim eos qui iniuste in carcerem coniecti sunt. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Hoc habitu tunicam albam gerit, quae puritatem animi significat, circa lumbos funiculo vel zona coriacea constrictam, quae paenitentiae signum est. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. In regionibus Germanicae originis saepe cum bove repraesentatur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} 1bvlrzungwz9as56j8x0triczfyrbf0 3997996 3997933 2026-10-30T03:42:54Z Lauretano 70725 Emendationes variae 3997996 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] '''Hagiographia''' Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense prope Aurelianum se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus hac potestate usus est ad multos homines, miseria oppressos libertateque privatos, e custodia liberandos. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, gratiam Leonardo referre cupiens, tantum silvae ei concessit quantum uno die asino vectus circumire posset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Eremitae autem captivique liberati, qui ad Leonardum undique confluebant, aquae inopia laborabant, quod [[Vigenna (flumen)|Vigenna]] procul aberat. Tum Leonardus, ut traditur, terram fodit, unde divinitus aqua prorupit; ibi postea puteus factus est. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen datum est, ut regis beneficii memoria servaretur. Ab hac colonia nomen accepit etiam oppidum mediaevale, quod paulatim circa monasterium exortum est: primum Noblac, deinde Noblat, hodie vero Saint-Léonard-de-Noblat appellatur, in honorem illustris conditoris sui. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Quo anno obierit, incertum est; medio tamen fere saeculo sexto mortuus esse creditur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi tempore celeberrimus peregrinationis locus fidelium factum est. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Cum peregrinorum numerus in dies cresceret, placuit ecclesiam ampliorem exstruere. Itaque, regnante [[Ludovicus I Pius (imperator)|Ludovico Pio]], reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Post triduum ieiunii et orationis, nix copiosa totum vicum operuit, uno tantum spatio terrae intacto relicto, ubi nulla nix ceciderat. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hac vita in vulgus edita, cultus Sancti Leonardi brevi per totam Europam mirifice propagatus est. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. Magnum quoque incrementum cultui eius attulit peregrinatio Boamundi I Antiocheni anno MCVI. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Nobiliacum quoque inter loca numerabatur in quibus peregrini [[Compostella]]m ad sepulcrum [[Iacobus Maior (apostolus)|Sancti Iacobi]] proficiscentes consistere solebant. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Quam late per Italiam cultus Sancti Leonardi propagatus sit, testantur plus ducentae viginti quinque ecclesiae atque sacella ei dicata. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. Cultus eius etiam opera Normannorum auctus est, qui devotionem erga sanctum in regna sua introduxerunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Testimonia cultus Sancti Leonardi in antiquo Ducatu Neapolitano valde antiqua sunt. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Ad saeculum duodecimum pertinet etiam fundatio Abbatiae Sancti Leonardi de Siponto, in provincia Fodiana. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe catenis compedibusque insignis pingitur, quippe qui captivorum, praesertim iniuste inclusorum, patronus habeatur. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Hoc habitu tunicam albam gerit, quae puritatem animi significat, circa lumbos funiculo vel zona coriacea constrictam, quae paenitentiae signum est. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. In regionibus Germanicae originis saepe cum bove repraesentatur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} az23nmxj0huh84dxquzwimn8bzl66fo 3997997 3997996 2026-10-30T03:57:48Z Lauretano 70725 Emendationes additiciae 3997997 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} '''Leonardus Nobiliacensis''', etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] '''Hagiographia''' Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis CDXCI–DXVIII). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno CDLXXXVI adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno CDXCVI de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense prope Aurelianum se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus, hac facultate usus, multos e vinculis liberavit. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum DXX accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, gratiam Leonardo referre cupiens, tantum silvae ei concessit quantum uno die asino vectus circumire posset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Eremitae autem captivique liberati, qui ad Leonardum undique confluebant, aquae inopia laborabant, quod [[Vigenna (flumen)|Vigenna]] procul aberat. Tum Leonardus, ut traditur, terram fodit, unde divinitus aqua prorupit; ibi postea puteus factus est. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen datum est, ut regis beneficii memoria servaretur. Circa monasterium paulatim oppidum exortum est, quod a colonia illa nomen Nobiliaci accepit. Id postea Noblac, deinde Noblat appellatum est; hodie Saint-Léonard-de-Noblat vocatur in honorem Sancti Leonardi. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Quo anno obierit, incertum est; medio tamen fere saeculo sexto mortuus esse creditur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: «Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» '''Cultus''' Ad oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi multi fideles peregrinationis causa confluere coeperunt. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Cum peregrinorum numerus in dies cresceret, placuit ecclesiam ampliorem exstruere. Itaque, regnante [[Ludovicus I Pius (imperator)|Ludovico Pio]], reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Cum incolae per triduum ieiunassent atque oravissent, totus vicus nive coopertus est; unus tantum locus sine nive mansit. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno MXXVIII conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno MXVII: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum MXXX vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hac vita in vulgus edita, cultus Sancti Leonardi brevi per totam Europam mirifice propagatus est. Anno MXCIV, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. [[Boamundus Tarentinus|Boamundus quoque I Antiochenus]], cum anno MCVI ad sancti sepulcrum peregrinatus esset, multum contulit ad eius cultum propagandum. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno MCXCVII ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni MDCXXXVIII reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Nobiliacum quoque inter loca numerabatur in quibus peregrini [[Compostella]]m ad sepulcrum [[Iacobus Maior (apostolus)|Sancti Iacobi]] proficiscentes consistere solebant. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. '''Cultus in Italia''' Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Quam late per Italiam cultus Sancti Leonardi propagatus sit, testantur plus ducentae viginti quinque ecclesiae atque sacella ei dicata. '''Cultus in Italia Septentrionali''' Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum DCCLXXIV refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. [[Normanni]] quoque cultum Sancti Leonardi auxerunt eumque per regna sua propagaverunt. '''Cultus in Italia Media''' Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. '''Cultus in Italia Meridionali''' Iam antiquitus Sanctus Leonardus in Ducatu Neapolitano colebatur. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno MXXVIII, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Saeculo duodecimo etiam Abbatia Sancti Leonardi de [[Manfredonia|Siponto]] in [[provincia Fodiana]] condita est. '''Iconographia''' Sanctus Leonardus saepe catenis compedibusque insignis pingitur, quippe qui captivorum, praesertim iniuste inclusorum, patronus habeatur. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico Benedictino, nonnumquam etiam Cisterciensi, effingitur. Tunicam albam gerit, puritatis animi insigne, lumbos autem funiculo vel zona coriacea cingit in signum paenitentiae. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. Apud populos Germanicos saepe cum bove pingitur. {{Nexus interviciales absunt}} {{Dubcat}} 2a45yqi9tzsnj6o7tibsent2kdoxzyu 3998050 3997997 2026-10-30T11:29:20Z Demetrius Talpa 81729 3998050 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Leonardus Nobiliacensis}}, etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] ==Vita== Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis 491–518). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno 486 adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno 496 de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense prope Aurelianum se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus, hac facultate usus, multos e vinculis liberavit. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum 520 accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, gratiam Leonardo referre cupiens, tantum silvae ei concessit quantum uno die asino vectus circumire posset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Eremitae autem captivique liberati, qui ad Leonardum undique confluebant, aquae inopia laborabant, quod [[Vigenna (flumen)|Vigenna]] procul aberat. Tum Leonardus, ut traditur, terram fodit, unde divinitus aqua prorupit; ibi postea puteus factus est. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen datum est, ut regis beneficii memoria servaretur. Circa monasterium paulatim oppidum exortum est, quod a colonia illa nomen Nobiliaci accepit. Id postea Noblac, deinde Noblat appellatum est; hodie Saint-Léonard-de-Noblat vocatur in honorem Sancti Leonardi. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Quo anno obierit, incertum est; medio tamen fere saeculo sexto mortuus esse creditur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: :«Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» ==Cultus== Ad oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi multi fideles peregrinationis causa confluere coeperunt. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Cum peregrinorum numerus in dies cresceret, placuit ecclesiam ampliorem exstruere. Itaque, regnante [[Ludovicus I Pius (imperator)|Ludovico Pio]], reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Cum incolae per triduum ieiunassent atque oravissent, totus vicus nive coopertus est; unus tantum locus sine nive mansit. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno 1028 conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno 1017: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum 1030 vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hac vita in vulgus edita, cultus Sancti Leonardi brevi per totam Europam mirifice propagatus est. Anno 1094, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. [[Boamundus Tarentinus|Boamundus quoque I Antiochenus]], cum anno 1106 ad sancti sepulcrum peregrinatus esset, multum contulit ad eius cultum propagandum. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno 1197 ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni 1638 reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Nobiliacum quoque inter loca numerabatur in quibus peregrini [[Compostella]]m ad sepulcrum [[Iacobus Maior (apostolus)|Sancti Iacobi]] proficiscentes consistere solebant. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. ===Cultus in Italia=== Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Quam late per Italiam cultus Sancti Leonardi propagatus sit, testantur plus ducentae viginti quinque ecclesiae atque sacella ei dicata. ===Cultus in Italia Septentrionali=== Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum 774 refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. [[Normanni]] quoque cultum Sancti Leonardi auxerunt eumque per regna sua propagaverunt. ===Cultus in Italia Media=== Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. ===Cultus in Italia Meridionali=== Iam antiquitus Sanctus Leonardus in Ducatu Neapolitano colebatur. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno 1028, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Saeculo duodecimo etiam Abbatia Sancti Leonardi de [[Manfredonia|Siponto]] in [[provincia Fodiana]] condita est. ==Iconographia== Sanctus Leonardus saepe catenis compedibusque insignis pingitur, quippe qui captivorum, praesertim iniuste inclusorum, patronus habeatur. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico [[Ordo Sancti Benedicti|Benedictino]], nonnumquam etiam [[Ordo Cisterciensis|Cisterciensi]], effingitur. Tunicam albam gerit, puritatis animi insigne, lumbos autem funiculo vel zona coriacea cingit in signum paenitentiae. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. Apud populos Germanicos saepe cum bove pingitur. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{Fontes biographici}} {{Dubcat}} f63ajgy775sc0tgf2qdow0vx1xvw4pm 3998051 3998050 2026-10-30T11:30:37Z Demetrius Talpa 81729 /* Nexus externi */ 3998051 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Leonardus Nobiliacensis}}, etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] ==Vita== Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis 491–518). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno 486 adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno 496 de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense prope Aurelianum se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus, hac facultate usus, multos e vinculis liberavit. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum 520 accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, gratiam Leonardo referre cupiens, tantum silvae ei concessit quantum uno die asino vectus circumire posset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Eremitae autem captivique liberati, qui ad Leonardum undique confluebant, aquae inopia laborabant, quod [[Vigenna (flumen)|Vigenna]] procul aberat. Tum Leonardus, ut traditur, terram fodit, unde divinitus aqua prorupit; ibi postea puteus factus est. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen datum est, ut regis beneficii memoria servaretur. Circa monasterium paulatim oppidum exortum est, quod a colonia illa nomen Nobiliaci accepit. Id postea Noblac, deinde Noblat appellatum est; hodie Saint-Léonard-de-Noblat vocatur in honorem Sancti Leonardi. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Quo anno obierit, incertum est; medio tamen fere saeculo sexto mortuus esse creditur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: :«Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» ==Cultus== Ad oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi multi fideles peregrinationis causa confluere coeperunt. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Cum peregrinorum numerus in dies cresceret, placuit ecclesiam ampliorem exstruere. Itaque, regnante [[Ludovicus I Pius (imperator)|Ludovico Pio]], reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Cum incolae per triduum ieiunassent atque oravissent, totus vicus nive coopertus est; unus tantum locus sine nive mansit. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno 1028 conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno 1017: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum 1030 vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hac vita in vulgus edita, cultus Sancti Leonardi brevi per totam Europam mirifice propagatus est. Anno 1094, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. [[Boamundus Tarentinus|Boamundus quoque I Antiochenus]], cum anno 1106 ad sancti sepulcrum peregrinatus esset, multum contulit ad eius cultum propagandum. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno 1197 ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni 1638 reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Nobiliacum quoque inter loca numerabatur in quibus peregrini [[Compostella]]m ad sepulcrum [[Iacobus Maior (apostolus)|Sancti Iacobi]] proficiscentes consistere solebant. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. ===Cultus in Italia=== Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Quam late per Italiam cultus Sancti Leonardi propagatus sit, testantur plus ducentae viginti quinque ecclesiae atque sacella ei dicata. ===Cultus in Italia Septentrionali=== Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum 774 refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. [[Normanni]] quoque cultum Sancti Leonardi auxerunt eumque per regna sua propagaverunt. ===Cultus in Italia Media=== Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. ===Cultus in Italia Meridionali=== Iam antiquitus Sanctus Leonardus in Ducatu Neapolitano colebatur. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno 1028, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Saeculo duodecimo etiam Abbatia Sancti Leonardi de [[Manfredonia|Siponto]] in [[provincia Fodiana]] condita est. ==Iconographia== Sanctus Leonardus saepe catenis compedibusque insignis pingitur, quippe qui captivorum, praesertim iniuste inclusorum, patronus habeatur. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico [[Ordo Sancti Benedicti|Benedictino]], nonnumquam etiam [[Ordo Cisterciensis|Cisterciensi]], effingitur. Tunicam albam gerit, puritatis animi insigne, lumbos autem funiculo vel zona coriacea cingit in signum paenitentiae. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. Apud populos Germanicos saepe cum bove pingitur. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{Fontes biographici}} {{anni vitae|496|545}} [[Categoria:Sancti]] ow3uxnyjoefbgzc37dh6uhxr9znxg1e 3998052 3998051 2026-10-30T11:31:17Z Demetrius Talpa 81729 Demetrius Talpa movit paginam [[Sanctus Leonardus Nobiliacensis]] ad [[Leonardus Nobiliacensis]]: ut cetera 3998051 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Leonardus Nobiliacensis}}, etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] ==Vita== Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis 491–518). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno 486 adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno 496 de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: «Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense prope Aurelianum se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus, hac facultate usus, multos e vinculis liberavit. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: «Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum 520 accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, gratiam Leonardo referre cupiens, tantum silvae ei concessit quantum uno die asino vectus circumire posset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Eremitae autem captivique liberati, qui ad Leonardum undique confluebant, aquae inopia laborabant, quod [[Vigenna (flumen)|Vigenna]] procul aberat. Tum Leonardus, ut traditur, terram fodit, unde divinitus aqua prorupit; ibi postea puteus factus est. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: «Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen datum est, ut regis beneficii memoria servaretur. Circa monasterium paulatim oppidum exortum est, quod a colonia illa nomen Nobiliaci accepit. Id postea Noblac, deinde Noblat appellatum est; hodie Saint-Léonard-de-Noblat vocatur in honorem Sancti Leonardi. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Quo anno obierit, incertum est; medio tamen fere saeculo sexto mortuus esse creditur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: :«Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» ==Cultus== Ad oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi multi fideles peregrinationis causa confluere coeperunt. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Cum peregrinorum numerus in dies cresceret, placuit ecclesiam ampliorem exstruere. Itaque, regnante [[Ludovicus I Pius (imperator)|Ludovico Pio]], reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Cum incolae per triduum ieiunassent atque oravissent, totus vicus nive coopertus est; unus tantum locus sine nive mansit. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno 1028 conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno 1017: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum 1030 vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hac vita in vulgus edita, cultus Sancti Leonardi brevi per totam Europam mirifice propagatus est. Anno 1094, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. [[Boamundus Tarentinus|Boamundus quoque I Antiochenus]], cum anno 1106 ad sancti sepulcrum peregrinatus esset, multum contulit ad eius cultum propagandum. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno 1197 ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni 1638 reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Nobiliacum quoque inter loca numerabatur in quibus peregrini [[Compostella]]m ad sepulcrum [[Iacobus Maior (apostolus)|Sancti Iacobi]] proficiscentes consistere solebant. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. ===Cultus in Italia=== Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Quam late per Italiam cultus Sancti Leonardi propagatus sit, testantur plus ducentae viginti quinque ecclesiae atque sacella ei dicata. ===Cultus in Italia Septentrionali=== Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum 774 refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. [[Normanni]] quoque cultum Sancti Leonardi auxerunt eumque per regna sua propagaverunt. ===Cultus in Italia Media=== Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. ===Cultus in Italia Meridionali=== Iam antiquitus Sanctus Leonardus in Ducatu Neapolitano colebatur. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno 1028, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Saeculo duodecimo etiam Abbatia Sancti Leonardi de [[Manfredonia|Siponto]] in [[provincia Fodiana]] condita est. ==Iconographia== Sanctus Leonardus saepe catenis compedibusque insignis pingitur, quippe qui captivorum, praesertim iniuste inclusorum, patronus habeatur. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico [[Ordo Sancti Benedicti|Benedictino]], nonnumquam etiam [[Ordo Cisterciensis|Cisterciensi]], effingitur. Tunicam albam gerit, puritatis animi insigne, lumbos autem funiculo vel zona coriacea cingit in signum paenitentiae. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. Apud populos Germanicos saepe cum bove pingitur. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{Fontes biographici}} {{anni vitae|496|545}} [[Categoria:Sancti]] ow3uxnyjoefbgzc37dh6uhxr9znxg1e 3998054 3998052 2026-10-30T11:33:16Z Demetrius Talpa 81729 /* Vita */ 3998054 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata | tempus = 2026-10-28 03:32:37 }} {{Vicificanda}} {{Latinitas|-2}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Leonardus Nobiliacensis}}, etiam '''Leonardus de Nobiliaco''', '''Leonardus Lemovicensis''' vel '''Sanctus Leonardus''' appellatus ([[Aurelianum|Aureliani]] circa annum 496 natus; [[Villa Sancti Leonardi Nobiliacensis|Nobiliaci]] die 6 Novembris, anno 545 vel, ut alii tradunt, 559 mortuus), fuit eremita Francus, quem [[Ecclesia Catholica]] et aliae Ecclesiae Christianae inter sanctos venerantur. Maiorem vitae suae partem in solitudine degisse traditur.<ref> Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos.</ref> Medio Aevo inter sanctos in Europa maxime veneratos numerabatur. Memoria eius liturgica die sexto mensis Novembris celebratur. [[Fasciculus:SaintLeonardus.jpg|thumb|Sanctus Leonardus ante Clodoveum I (Saeculum XIII)]] ==Vita== Leonardus in [[Gallia]] ex nobili Francorum familia natus est, in castro Vendonicensi, sive castello Vindocini, in vico Corroi prope Aurelianos, imperante [[Anastasius I (imperator)|Anastasio I Dicoro]] (annis 491–518). Pater eius Rumonius rex fuisse traditur, qui [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodoveum]], Francorum regem, in proelio adversus [[Syagrius|Syagrium]] anno 486 adiuvasse dicitur. Clodoveus autem rex, qui cum parentibus Leonardi familiariter utebatur, eum nocte Nativitatis Domini anno 496 de sacro fonte suscepisse traditur. Eadem nocte Clodoveus, ut fidem [[Clotildis (regina Francorum)|Clotildi]] uxori ante proelium [[Tulpiacum|Tolbiacense]] datam servaret, cum suis paganismo renuntiavit atque [[Durocortorum |Remis]] a [[Remigius|Remigio]] episcopo baptizatus est, qui haec ei dixisse traditur: :«Mitis depone colla, [[Sicambri|Sicamber]]; adora quod incendisti, incende quod adorasti.» De pueritia et iuventute Leonardi pauca tantum tradita sunt. Constat tamen eum, cum adulescens esset, militiam equestrem recusavisse, ut doctrinam Remigii, tunc archiepiscopi Remensis, a quo baptizatus erat, sequeretur. Aula regia relicta, una cum fratre suo Lifardo ad monasterium Miciacense prope Aurelianum se recepit, ubi aliquamdiu commoratus est. Ibi diaconus ordinatus primum miraculum patravisse fertur, aquam in vinum convertens. Clodoveus, rex Francorum Saliorum, ei idem privilegium concessit quod antea Remigio tribuerat: ut captivos quos invenisset atque innocentes iudicavisset e vinculis liberare posset. Leonardus, hac facultate usus, multos e vinculis liberavit. Traditur etiam Leonardum sedem episcopalem sibi oblatam recusavisse, maluisseque in monasterium se recipere, his verbis: :«Princeps, mitram pontificalem iis tribue qui eam desiderant. Mihi satis est Dominum laudare, vitam eremiticam agendo.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Post mortem [[Maximinus Miciacensis|Sancti Maximini]], quae probabiliter circa annum 520 accidit, Leonardus ad meridiem profectus est, ubi in silva Pauvain, in regione Lemovicensi, eremitorium suum condere statuit. Multi discipuli circa eum congregati sunt, atque fama sanctitatis eius usque ad regem pervenit. Cum regina Clotildis per illam regionem iter faciens doloribus partus subito correpta esset, rex auxilium Leonardi imploravit. Leonardus precibus suis dolores reginae lenivit, ita ut filium incolumem parere posset. Clodoveus, gratiam Leonardo referre cupiens, tantum silvae ei concessit quantum uno die asino vectus circumire posset. Ibi Leonardus oratorium in honorem Beatae Mariae Virginis sub Arboribus aedificavit, atque altare Sancto Remigio, magistro suo, qui interea mortuus erat, dedicavit. Eremitae autem captivique liberati, qui ad Leonardum undique confluebant, aquae inopia laborabant, quod [[Vigenna (flumen)|Vigenna]] procul aberat. Tum Leonardus, ut traditur, terram fodit, unde divinitus aqua prorupit; ibi postea puteus factus est. Deinde captivis a se liberatis, qui apud eum manere statuerant, partem silvae distribuit, ut terram excolerent atque inde victum sibi compararent. Eos his verbis admonebat: :«Mementote scriptum esse melius esse modicum iusto super divitias peccatorum multas; frustulumque panis duri, cum gaudio purae conscientiae sumptum, praeferendum esse copiosis variisque epulis domorum in quibus discordia regnat.»<ref>Vita Sancti Leonardi, monita Sancti Leonardi ad discipulos suos</ref> Coloniae, quam captivi liberati aliique discipuli circa oratorium condiderant, Nobiliacum nomen datum est, ut regis beneficii memoria servaretur. Circa monasterium paulatim oppidum exortum est, quod a colonia illa nomen Nobiliaci accepit. Id postea Noblac, deinde Noblat appellatum est; hodie Saint-Léonard-de-Noblat vocatur in honorem Sancti Leonardi. Traditio narrat sanctum die sexto mensis Novembris, vesperi, obiisse. Quo anno obierit, incertum est; medio tamen fere saeculo sexto mortuus esse creditur. Corpus eius in Oratorio Beatae Mariae Virginis sub Arboribus, quod ipse condiderat, sepultum est. In quadam hagiographia ultimae sancti horae his verbis describuntur: :«Quadam die, cum vires sibi deficere sentiret, socios rogavit ut eum in parvam ecclesiam, quam aedificari iusserat, deferrent, ut, sicut ipse dicebat, inter brachia Beatae Virginis Mariae moreretur....“Domine,” voce languida susurravit, “ecce servus servorum tuorum iam moritur. Solve vincula quae me adhuc terrae alligant, et sacrificium laudis tibi offeram....Domine Iesu, suscipe animam meam.”Haec dicens spiritum Deo reddidit.» ==Cultus== Ad oratorium, in quo reliquiae Sancti Leonardi quiescebant, brevi multi fideles peregrinationis causa confluere coeperunt. Traditur etiam Pippinum Brevem, post victoriam in obsidione Lemovicensi reportatam, eo peregrinationis causa venisse. Cum peregrinorum numerus in dies cresceret, placuit ecclesiam ampliorem exstruere. Itaque, regnante [[Ludovicus I Pius (imperator)|Ludovico Pio]], reliquiae sancti in novam ecclesiam, quae tum exstruebatur, translatae sunt. Secundum legendam, ipse sanctus locum novae sepulturae suae mirabiliter ostendit. Cum incolae per triduum ieiunassent atque oravissent, totus vicus nive coopertus est; unus tantum locus sine nive mansit. Prima certa testimonia de cultu huius sancti in Historiis Ademari Cabannensis, anno 1028 conscriptis, reperiuntur. Ibi legitur iam anno 1017: «Sanctus Leonardus confessor in Lemocino miraculis coruscabat et undique populi eo confluebant.» Eodem anno Hildegarius, episcopus Laronensis, Fulbertum Carnotensem rogavit ut vitam sancti conscriberet. Fulbertus autem paulo post mortuus est, opere imperfecto relicto. Circa annum 1030 vita anonymi auctoris, Vita Sancti Leonardi inscripta, quae novem miracula sancto attributa narrabat, divulgari coepit. Hac vita in vulgus edita, cultus Sancti Leonardi brevi per totam Europam mirifice propagatus est. Anno 1094, grassante epidemia quae morbus ardentium appellabatur, reliquiae sancti sollemni supplicatione circumlatae sunt. Secundum traditionem, epidemia tum cessavit. [[Boamundus Tarentinus|Boamundus quoque I Antiochenus]], cum anno 1106 ad sancti sepulcrum peregrinatus esset, multum contulit ad eius cultum propagandum. Boamundus, ab infidelibus captivus detentus atque post tres annos liberatus, liberationem suam intercessioni Sancti Leonardi, quem in captivitate invocaverat, tribuebat. Etiam Richardus I, rex Angliae, Cor Leonis appellatus, anno 1197 ad sepulcrum sancti venisse traditur, ut gratias ageret pro liberatione sua e carcere imperatoris Sacri Romani Imperii. Anna Austriaca, regina Franciae et Navarrae, quae per sedecim annos matrimonii prole caruerat, mense Ianuario anni 1638 reliquiam Sancti Leonardi ad se afferri iussit, ut eius intercessione filium concipere ac parere posset. Mense Septembri eiusdem anni Ludovicus XIV natus est. Nobiliacum quoque inter loca numerabatur in quibus peregrini [[Compostella]]m ad sepulcrum [[Iacobus Maior (apostolus)|Sancti Iacobi]] proficiscentes consistere solebant. Quam ob rem locus ille frequentissima peregrinationis meta exstitit, praesertim fidelibus ex Europa centrali atque orientali advenientibus. ===Cultus in Italia=== Non certo constat quo tempore cultus Sancti Leonardi Lemovicensis in Italiam pervenerit; antiquissimus tamen esse videtur. Quam late per Italiam cultus Sancti Leonardi propagatus sit, testantur plus ducentae viginti quinque ecclesiae atque sacella ei dicata. ===Cultus in Italia Septentrionali=== Cultus Sancti Leonardi in Italiam fortasse a Francis introductus est. Prima enim ecclesia Italica sancto captivorum patrono dicata, Cavalici apud Tavagnaccum sita, ad annum 774 refertur, quo Franci regno Langobardorum finem imposuerunt. [[Normanni]] quoque cultum Sancti Leonardi auxerunt eumque per regna sua propagaverunt. ===Cultus in Italia Media=== Prima testimonia devotionis erga sanctum Francum in Italia Media ad saecula octavum et nonum pertinent. Eremitorium rupestre Sancti Leonardi apud Roccanticam, in agro Reatino, antiquissimum testimonium huius cultus in ea regione praebet. ===Cultus in Italia Meridionali=== Iam antiquitus Sanctus Leonardus in Ducatu Neapolitano colebatur. Fontes saeculorum septimi decimi, duodevicesimi et undevicesimi memorant ecclesiam Sancto Leonardo dicatam in parva insula sitam, haud procul ab hodierna via Chiaia. Ibi, anno 1028, Leonardus de Orio, sive de Iorio aut Doria, mercator Castilianus, cum tempestate in mari prope Neapolim deprehensus esset, votum fecisse traditur se sacellum Sancto Leonardo aedificaturum esse in primo loco tuto ad quem navis sua appulisset. Ex eo loco, diebus festis sancto dicatis, reges Andegavenses indulgentiam publicam concedere atque captivos venia liberare solebant. Ecclesia illa, postea in monasterium conversa, ineunte saeculo undevicesimo diruta est, atque una cum insula omnino evanuit. Eius loco hodie area circularis exstat, in qua monumentum Armandi Diaz erectum est. Saeculo duodecimo etiam Abbatia Sancti Leonardi de [[Manfredonia|Siponto]] in [[provincia Fodiana]] condita est. ==Iconographia== Sanctus Leonardus saepe catenis compedibusque insignis pingitur, quippe qui captivorum, praesertim iniuste inclusorum, patronus habeatur. Interdum veste diaconali vel episcopali indutus repraesentatur; saepius tamen habitu monastico [[Ordo Sancti Benedicti|Benedictino]], nonnumquam etiam [[Ordo Cisterciensis|Cisterciensi]], effingitur. Tunicam albam gerit, puritatis animi insigne, lumbos autem funiculo vel zona coriacea cingit in signum paenitentiae. Super tunicam scapulare nigrum gestat, quod vitam contemplativam significat. Apud populos Germanicos saepe cum bove pingitur. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{Fontes biographici}} {{anni vitae|496|545}} [[Categoria:Sancti]] quo7vr5gxka0q5qcz748vn03sqq93gi 0 329688 3997926 3997592 2026-10-29T16:52:20Z Pippobuono 54500 casus 3997926 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} {{videdis |Dodoleni cortis (discretiva)}} [[Fasciculus:Dolaincourt église.jpg|thumb|upright=0.8|left|Dodoleni cortis: [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Sanctus Genesius|Sancto Genesio]] dicata.]] {{res|Dodoleni cortis}}<ref>{{Graesse}}, t. 1, p. 650.</ref> (Francogallice ''Dolaincourt'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] 85 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vosegus (praefectura Franciae)|Vosegi]] in regione [[Magnus Oriens|Magno Oriente]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Vosegi]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Dolaincourt|Dodoleni cortem}} {{Fontes geographici}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Vosegi]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Vosegi]] 3b9jyh6ns2sk7cru172vzyvle2pcj5d 0 329695 3998004 3997746 2026-10-30T04:54:25Z Bartholomite 116968 3998004 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Saint Mesmin (vitrail de l'église Saint-Mesmin).jpg|thumb|Maximinus Miciacensis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|fenestra versicolor|fenestra versicolore|en|qid=Q1473346}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ecclesia Sancti Maximini|Ecclesiae Sancti Maximini|fr|qid=Q3583160}} pictus.]] {{res|Maximinus Miciacensis}} ([[Francogallice]] {{barbarice|lingua=fr|Mesmin}}; die [[15 Decembris]] anno [[520]] mortuus), fuit [[monachus]] et [[abbas]] [[Francia|Francicus]]. Unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Euspicius|Euspicio|en|qid=Q4173403}} patruo, [[Chlodovechus I (rex Francorum)|Clodovecho I]] [[rex Franciae|rege]] favente, [[monasterium]] prope [[Aurelianum]] condidit. Ab [[ecclesia|ecclesiis]] [[Ecclesia Catholica|Catholica]] et [[Ecclesia Orthodoxa|Orthodoxa]] colitur sanctus, eiusque memoria die [[15 Decembris]] celebratur. Sancti Maximini vitae exemplum ad monasticam [[disciplina]]m multos traxit, inter quos [[Sanctus Leonardus Nobiliacensis|Sanctus Leonardus Lemovicensis]] nominandus est, qui post mortem ipsius Maximini ad [[meridies|meridiem]] ita profectus est ut [[Hermitagium|heremitorium]] suum conderet. == Bibliographia == * Jarossay, E. (1902). ''Histoire de l'Abbaye de Micy-Saint-Mesmin Lez-Orléans (502-1790), son influence religieuse et sociale : d'après les archives et les documents originaux, pièces justificatives et gravures, avec une lettre de Mgr Touchet''. ISBN 978-1167713569. * Thion, C. (2007). ''La Chapelle-Saint-Mesmin, des siècles d'histoire''. ISBN 978-2-9529017-0-3. {{Bio-stipula}} [[Categoria:Nati saeculo 5]] [[Categoria:Mortui 520]] [[Categoria:Abbates]] [[Categoria:Clerici Franciae]] [[Categoria:Sancti]] cidevytfh2kw6smym0e064pplxkxsud 0 329700 3997772 2026-10-29T12:54:13Z Lauretano 70725 Paginam instituit, scribens ''''Sicambri''' (etiam '''Sigambri''' vel '''Sugambri''' appellati) gens Germanica antiqua erant, quae inde a medio saeculo primo ante Christum natum ad dextram Rheni ripam, inter flumina [[Lupia]]m et [[Siga]]m, incolebant. Fines eorum ad orientem [[Marsi]], ad occidentem [[Galli]], ad septentriones [[Usipetes]], ad meridiem [[Tencteri]] contingebant. {{stipula}}' 3997772 wikitext text/x-wiki '''Sicambri''' (etiam '''Sigambri''' vel '''Sugambri''' appellati) gens Germanica antiqua erant, quae inde a medio saeculo primo ante Christum natum ad dextram Rheni ripam, inter flumina [[Lupia]]m et [[Siga]]m, incolebant. Fines eorum ad orientem [[Marsi]], ad occidentem [[Galli]], ad septentriones [[Usipetes]], ad meridiem [[Tencteri]] contingebant. {{stipula}} 5ic5l96tdffsbvfn1l5cgbbn79cdzcj 3997947 3997772 2026-10-29T20:58:21Z IacobusAmor 1163 Vicificanda &c. 3997947 wikitext text/x-wiki {{Augenda|2026|10}} {{Vicificanda}} '''Sicambri''', etiam '''Sigambri''' et '''Sugambri''', fuerunt [[gens]] [[Germani|Germanica]] [[antiquitas|antiqua]], quae inde a medio [[saeculum 1 a.C.n.|saeculo primo a.C.n.]] ad dextram [[Rhenus|Rheni]] ripam, inter [[flumen|flumina]] [[Lupia]]m et [[Siga]]m incolebant. Eorum [[fines]] ad [[oriens|orientem]] [[Marsi]], ad [[occidens|occidentem]] [[Galli]], ad [[septentrio]]nes [[Usipetes]], ad [[meridies|meridiem]] [[Tencteri]] contingebant. {{dubcat}}{{Nexus absunt}} 4ow1dk04ekoa50tna6hfspwpnllo1pv 10 329701 3997812 2026-10-29T14:07:36Z Grufo 64423 Grufo movit paginam [[Formula:Vide discretivam]] ad [[Formula:Vide paginam discretivam quia haec tractat]]: Nomen longius sed clarius 3997812 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Formula:Vide paginam discretivam quia haec tractat]] 8mumktsnvvhvv8kq2iqckmdt501vvex 11 329702 3997814 2026-10-29T14:07:36Z Grufo 64423 Grufo movit paginam [[Disputatio Formulae:Vide discretivam]] ad [[Disputatio Formulae:Vide paginam discretivam quia haec tractat]]: Nomen longius sed clarius 3997814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Disputatio Formulae:Vide paginam discretivam quia haec tractat]] {{De hac redirectione}} tuslx3c67k0yk558frbmt6z2kjb6flb 10 329703 3997818 2026-10-29T14:14:03Z Grufo 64423 Redirectionem creavi 3997818 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Formula:Vide paginam discretivam quia haec tractat]] 8mumktsnvvhvv8kq2iqckmdt501vvex 14 329704 3997828 2026-10-29T14:31:26Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3997828 wikitext text/x-wiki {{Categoria vestigatoria formularum|Redirectio discernenda}} {{Categoria celata utinam vacua}} [[Categoria:Corrigenda]] okq5rgddozpwnsd72ko08fgyesi2b9b 10 329705 3997834 2026-10-29T14:41:07Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3997834 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Vitta navigationis | color = | color-marginum = | 1 = {{{1|}}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> 1f13y2adrwubq5tecqndeyenl3qyckb 10 329706 3997844 2026-10-29T15:09:51Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3997844 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque | Formulae quae capitula nectunt }} {{Compendia formulae|nav}} Haec formula est formulae {{Nf|Vitta navigationis}} similis, sed nullum ornamentum ostendit. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Videatur etiam [[Marcus Tullius Cicero]].}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Videatur etiam [[Marcus Tullius Cicero]].}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Lorem ipsum.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Lorem ipsum.}} == De argumentis == {{Formula delegata|Vitta navigationis | procurata = color -> // color-marginum -> | omissa = atramentum // margo | superstitia = 1 }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae quae capitula nectunt]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Nf|Vitta navigationis}} * {{Nf|Videatur etiam}} <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> s589gprv22lznxth035vni8g10fdzjm 3997864 3997844 2026-10-29T15:35:49Z Grufo 64423 3997864 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque | Formulae quae capitula nectunt }} Haec formula est formulae {{Nf|Vitta navigationis}} similis, sed nullum ornamentum ostendit. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Videatur etiam [[Marcus Tullius Cicero]].}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Videatur etiam [[Marcus Tullius Cicero]].}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Lorem ipsum.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Lorem ipsum.}} == De argumentis == {{Formula delegata|Vitta navigationis | procurata = color -> // color-marginum -> | omissa = atramentum // margo | superstitia = 1 }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae quae capitula nectunt]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Nf|Vitta navigationis}} * {{Nf|Videatur etiam}} <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> iy5qf7ujkbk3il2pjhl1dilw9waob0h 3997865 3997864 2026-10-29T15:36:06Z Grufo 64423 3997865 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque | Formulae quae capitula nectunt }} Haec formula est formulae {{Nf|Vitta navigationis}} similis, sed nullum ornamentum ostendit. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Videatur etiam: [[Marcus Tullius Cicero]].}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Videatur etiam: [[Marcus Tullius Cicero]].}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Lorem ipsum.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Lorem ipsum.}} == De argumentis == {{Formula delegata|Vitta navigationis | procurata = color -> // color-marginum -> | omissa = atramentum // margo | superstitia = 1 }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae quae capitula nectunt]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Nf|Vitta navigationis}} * {{Nf|Videatur etiam}} <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 1fnpzhiwkz4zx4vc5mtgw0qzz0r043v 3997880 3997865 2026-10-29T15:51:25Z Grufo 64423 De categoriis 3997880 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque | Formulae nuntiorum de navigatione }} Haec formula est formulae {{Nf|Vitta navigationis}} similis, sed nullum ornamentum ostendit. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Videatur etiam: [[Marcus Tullius Cicero]].}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Videatur etiam: [[Marcus Tullius Cicero]].}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Lorem ipsum.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Lorem ipsum.}} == De argumentis == {{Formula delegata|Vitta navigationis | procurata = color -> // color-marginum -> | omissa = atramentum // margo | superstitia = 1 }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione]] * [[:Categoria:Formulae quae capitula nectunt]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Nf|Vitta navigationis}} * {{Nf|Videatur etiam}} <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> prtyvtcmt9ei4ggqpr7v7awfh00v9be 3997882 3997880 2026-10-29T15:53:08Z Grufo 64423 +Cat 3997882 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Metaformula quoque | Formulae monituum nuntiorumque | Formulae nuntiorum de navigatione }} Haec formula est formulae {{Nf|Vitta navigationis}} similis, sed nullum ornamentum ostendit. == De usu == '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Videatur etiam: [[Marcus Tullius Cicero]].}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Videatur etiam: [[Marcus Tullius Cicero]].}} {{Ast}} '''Vicitextus:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Versus navigationis|Lorem ipsum.}}</syntaxhighlight> '''Effectus:''' {{Versus navigationis|Lorem ipsum.}} == De argumentis == {{Formula delegata|Vitta navigationis | procurata = color -> // color-marginum -> | omissa = atramentum // margo | superstitia = 1 }} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione]] * [[:Categoria:Formulae quae capitula nectunt]] * [[:Categoria:Formulae vittarum discretivarum]] * {{Nf|Vitta navigationis}} * {{Nf|Videatur etiam}} <includeonly>{{In harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> keoynq916mpvcnss9qdkwl2vokpnwyy 14 329707 3997878 2026-10-29T15:50:12Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3997878 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] hrrhr3tazzd0rtlkj6ntgwi2wkfc9em 3997879 3997878 2026-10-29T15:50:28Z Grufo 64423 Grufo movit paginam [[Categoria:Formula nuntiorum de navigatione]] ad [[Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione]] sine redirectione: Titulus male scriptus 3997878 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] hrrhr3tazzd0rtlkj6ntgwi2wkfc9em 3997894 3997879 2026-10-29T15:59:50Z Grufo 64423 +Cat 3997894 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum]] 33iwud7n7tacv9y1820x366x6wbkz31 3997897 3997894 2026-10-29T16:03:10Z Grufo 64423 +Cat 3997897 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt|Categoria:Formulae vittarum capitulorum}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] [[Categoria:Formulae vittarum capitulorum]] q0wugsdaq0be0clqm5w3pi9a8dtrjac 3997898 3997897 2026-10-29T16:04:20Z Grufo 64423 3997898 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt|Categoria:Formulae vittarum capitulorum}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae nexuales]] 4chwsd75mj5g6srw00txgpvnikbsu4e 0 329708 3997892 2026-10-29T15:58:59Z Pseudo-philodoxia 207639 creavi paginam 3997892 wikitext text/x-wiki ''Anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. b6i28y0pdnhi5rrdtp77s6usnz63ofe 3997895 3997892 2026-10-29T16:01:11Z Pseudo-philodoxia 207639 adduntur categoriae, corrigitur omissionem 3997895 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} i8ix08czl1lbbzwnwe3yr9sn5e4oswp 3997899 3997895 2026-10-29T16:06:15Z Pseudo-philodoxia 207639 addidi theorema de anellis integris 3997899 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integer finitus est [[corpus (mathematica)|corpus]]. Quod enim ''R'' anellus integer est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt bijectivae, quod dicit ''R'' corpus esse. {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} 48gj8qw8my3qyrbiaibrkrqspwa19hb 3997903 3997899 2026-10-29T16:09:12Z Pseudo-philodoxia 207639 ambiguitatem 3997903 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integer, si finitus est, [[corpus (mathematica)|corpus]] est. Quod enim ''R'' anellus integer est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt bijectivae, quod dicit ''R'' corpus esse. {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} jre4yxopdm7mlucru1qdij8m7kqvmrg 3997904 3997903 2026-10-29T16:09:58Z Pseudo-philodoxia 207639 clarificavi 3997904 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integer, si finitus est, [[corpus (mathematica)|corpus]] est. Quod enim ''R'' anellus integer est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt invertibiles, quod dicit ''R'' corpus esse. {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} bz4z7rik2fre94git7q78p9q9yqxnyp 3997914 3997904 2026-10-29T16:22:45Z Pseudo-philodoxia 207639 bibliographia 3997914 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integer, si finitus est, [[corpus (mathematica)|corpus]] est. Quod enim ''R'' anellus integer est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt invertibiles, quod dicit ''R'' corpus esse. == Bibliographia == * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hartley | nomen auctoris 1 = Brian | cognomen auctoris 2 = Hawkes | nomen auctoris 2 = Trevor | nomenclatura = compendiaria | titulus = Rings, Modules and Linear Algebra | annus = 1970 | sbn = 412098105 }} * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Milne | nomen auctoris 1 = J | nomenclatura = compendiaria | titulus = Algebraic Number Theory | annus = 2011 | url = https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ANT.pdf }} {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} dm16u2ti8uwznlw33waqug5mz8m5clq 3997916 3997914 2026-10-29T16:25:15Z Pseudo-philodoxia 207639 mutavi titulum; vide disputationem 3997916 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integritatis'' vel ''anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integritatis, si finitus est, [[corpus (mathematica)|corpus]] est. Quod enim ''R'' anellus integritatis est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt invertibiles, quod dicit ''R'' corpus esse. == Bibliographia == * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hartley | nomen auctoris 1 = Brian | cognomen auctoris 2 = Hawkes | nomen auctoris 2 = Trevor | nomenclatura = compendiaria | titulus = Rings, Modules and Linear Algebra | annus = 1970 | sbn = 412098105 }} * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Milne | nomen auctoris 1 = J | nomenclatura = compendiaria | titulus = Algebraic Number Theory | annus = 2011 | url = https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ANT.pdf }} {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} 0vq4jyqw7pgxohkujg0y4gsdtbu4bqa 3997918 3997916 2026-10-29T16:26:22Z Pseudo-philodoxia 207639 Pseudo-philodoxia movit paginam [[Anellus integer]] ad [[Anellus integritatis]]: vide disputationem; "integritatis" saepius utitur Romanticis linguis quam "integer" 3997916 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integritatis'' vel ''anellus integer'', in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integritatis, si finitus est, [[corpus (mathematica)|corpus]] est. Quod enim ''R'' anellus integritatis est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt invertibiles, quod dicit ''R'' corpus esse. == Bibliographia == * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hartley | nomen auctoris 1 = Brian | cognomen auctoris 2 = Hawkes | nomen auctoris 2 = Trevor | nomenclatura = compendiaria | titulus = Rings, Modules and Linear Algebra | annus = 1970 | sbn = 412098105 }} * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Milne | nomen auctoris 1 = J | nomenclatura = compendiaria | titulus = Algebraic Number Theory | annus = 2011 | url = https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ANT.pdf }} {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} 0vq4jyqw7pgxohkujg0y4gsdtbu4bqa 3997923 3997918 2026-10-29T16:29:08Z Pseudo-philodoxia 207639 additur terma aliud 3997923 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integritatis'' (vel ''anellus integer'' vel etiam ''dominium integritatis''), in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en=zero-divisor}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integritatis, si finitus est, [[corpus (mathematica)|corpus]] est. Quod enim ''R'' anellus integritatis est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt invertibiles, quod dicit ''R'' corpus esse. == Bibliographia == * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hartley | nomen auctoris 1 = Brian | cognomen auctoris 2 = Hawkes | nomen auctoris 2 = Trevor | nomenclatura = compendiaria | titulus = Rings, Modules and Linear Algebra | annus = 1970 | sbn = 412098105 }} * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Milne | nomen auctoris 1 = J | nomenclatura = compendiaria | titulus = Algebraic Number Theory | annus = 2011 | url = https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ANT.pdf }} {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} g8nhqlk3mrdghl3qyxplf6pu30um7uh 3997924 3997923 2026-10-29T16:30:44Z Pseudo-philodoxia 207639 additur nexus ad Vicidatam 3997924 wikitext text/x-wiki {{tiro}} ''Anellus integritatis'' (vel ''anellus integer'' vel etiam ''dominium integritatis''), in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus non habens {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisores zeri|en|qid=Q828111}}. Idest, in anello integro, ''ab'' non est zero nisi vel ''a=0'' vel ''b=0''. Omnis anellus integritatis, si finitus est, [[corpus (mathematica)|corpus]] est. Quod enim ''R'' anellus integritatis est, nihil aliud dicit quam quod est commutativus anellus cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si ''R'' finitus est, multiplicativae eius actiones sunt invertibiles, quod dicit ''R'' corpus esse. == Bibliographia == * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hartley | nomen auctoris 1 = Brian | cognomen auctoris 2 = Hawkes | nomen auctoris 2 = Trevor | nomenclatura = compendiaria | titulus = Rings, Modules and Linear Algebra | annus = 1970 | sbn = 412098105 }} * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Milne | nomen auctoris 1 = J | nomenclatura = compendiaria | titulus = Algebraic Number Theory | annus = 2011 | url = https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ANT.pdf }} {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] {{Myrias|Mathematica}} jyiihio0ry7l1c521v5bnfang90ue72 3997948 3997924 2026-10-29T21:06:38Z Grufo 64423 Minora 3997948 wikitext text/x-wiki {{res|Anellus integritatis}}{{FD ref}} vel {{res|anellus integer}}{{FD ref}} vel etiam {{res|dominium integritatis}}{{FD ref}} in [[mathematica]], est [[anellus (mathematica)|anellus]] commutativus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Divisor zeri|divisoribus zeri|en|qid=Q828111}} carens. Id est, in anello integro, {{math|{{mvar|a}}{{mvar|b}}}} non est zero nisi {{math|1=a=0}} vel {{math|1=b=0}}. Quicumque anellus integritatis, si finitus est, est [[corpus (mathematica)|corpus]]. Quod enim {{mvar|R}} anellus integritatis est, nihil dicit nisi se esse commutativum anellum cuius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|actio (algebra)|actiones|qid=Q7449424}} multiplicativae sunt injectivae; ergo si {{mvar|R}} est finitus, multiplicativae eius actiones sunt invertibiles, quod dicit {{mvar|R}} esse corpus. == Bibliographia == * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hartley | nomen auctoris 1 = Brian | cognomen auctoris 2 = Hawkes | nomen auctoris 2 = Trevor | nomenclatura = compendiaria | titulus = Rings, Modules and Linear Algebra | annus = 1970 | sbn = 412098105 }} * {{Opus | cognomen auctoris 1 = Milne | nomen auctoris 1 = J | nomenclatura = compendiaria | titulus = Algebraic Number Theory | annus = 2011 | url = https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ANT.pdf }} {{math-stipula}} [[Categoria:Algebra]] [[Categoria:Algebra abstracta]] frwx0eq16xouipji9242erjbphw38ps 14 329709 3997893 2026-10-29T15:59:38Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3997893 wikitext text/x-wiki {{Categoria formularum}} {{Videatur etiam|Categoria:Formulae quae capitula nectunt|Categoria:Formulae nuntiorum de navigatione}} [[Categoria:Formulae]] [[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque]] m1u7eveoz8pg2gxpwdzs6hbk50urfdp 1 329710 3997900 2026-10-29T16:08:09Z Pseudo-philodoxia 207639 /* Titulum */ nova pars 3997900 wikitext text/x-wiki == Titulum == Saepissime Anglice dicitur "integral domain". Sed inveni in libro Sergii Lang motum "entire ring", et videtur Latinius hunc traducere motum in linguam Latinam --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:08, 29 Octobris 2026 (UTC) 0gzapdxhvt9bvl6ccrsc05yr9jf3v58 3997901 3997900 2026-10-29T16:08:31Z Pseudo-philodoxia 207639 /* Titulum */ minor 3997901 wikitext text/x-wiki == Titulum == Saepissime Anglice dicitur "integral domain". Sed inveni in libro Sergii Lang motum "entire ring", et videtur Latinius hunc traducere motum in linguam Latinam. --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:08, 29 Octobris 2026 (UTC) 5dpchsj98jeejk91tayu9vxa3w7ktkt 3997906 3997901 2026-10-29T16:13:13Z Grufo 64423 /* Titulus */ Re 3997906 wikitext text/x-wiki == Titulus == Saepissime Anglice dicitur "integral domain". Sed inveni in libro Sergii Lang motum "entire ring", et videtur Latinius hunc traducere motum in linguam Latinam. --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:08, 29 Octobris 2026 (UTC) : Pluribus linguis hoc appellatur “Anellus integritatis”. Nonne sit et apud nos titulus melior? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:13, 29 Octobris 2026 (UTC) i304xo9h6xnzoxamuhzgv6gtj63gea0 3997911 3997906 2026-10-29T16:17:24Z Pseudo-philodoxia 207639 /* Titulus */ Reply 3997911 wikitext text/x-wiki == Titulus == Saepissime Anglice dicitur "integral domain". Sed inveni in libro Sergii Lang motum "entire ring", et videtur Latinius hunc traducere motum in linguam Latinam. --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:08, 29 Octobris 2026 (UTC) : Pluribus linguis hoc appellatur “Anellus integritatis”. Nonne sit et apud nos titulus melior? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:13, 29 Octobris 2026 (UTC) ::Fortasse. Quomodo, hoc in casu, diceretur "''R'' is integral"? Num "''R'' est integritatis"? --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:17, 29 Octobris 2026 (UTC) mailbgdwmwzhbk2yqkeqmma83y6pq9v 3997913 3997911 2026-10-29T16:19:49Z Grufo 64423 /* Titulus */ Re 3997913 wikitext text/x-wiki == Titulus == Saepissime Anglice dicitur "integral domain". Sed inveni in libro Sergii Lang motum "entire ring", et videtur Latinius hunc traducere motum in linguam Latinam. --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:08, 29 Octobris 2026 (UTC) : Pluribus linguis hoc appellatur “Anellus integritatis”. Nonne sit et apud nos titulus melior? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:13, 29 Octobris 2026 (UTC) ::Fortasse. Quomodo, hoc in casu, diceretur "''R'' is integral"? Num "''R'' est integritatis"? --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:17, 29 Octobris 2026 (UTC) ::: “''R'' est anellus integritatis” fortasse? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:19, 29 Octobris 2026 (UTC) ropzg0fueyxmuzp08n1e2vf1kdcn9wz 3997920 3997913 2026-10-29T16:26:23Z Pseudo-philodoxia 207639 Pseudo-philodoxia movit paginam [[Disputatio:Anellus integer]] ad [[Disputatio:Anellus integritatis]]: vide disputationem; "integritatis" saepius utitur Romanticis linguis quam "integer" 3997913 wikitext text/x-wiki == Titulus == Saepissime Anglice dicitur "integral domain". Sed inveni in libro Sergii Lang motum "entire ring", et videtur Latinius hunc traducere motum in linguam Latinam. --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:08, 29 Octobris 2026 (UTC) : Pluribus linguis hoc appellatur “Anellus integritatis”. Nonne sit et apud nos titulus melior? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:13, 29 Octobris 2026 (UTC) ::Fortasse. Quomodo, hoc in casu, diceretur "''R'' is integral"? Num "''R'' est integritatis"? --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:17, 29 Octobris 2026 (UTC) ::: “''R'' est anellus integritatis” fortasse? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:19, 29 Octobris 2026 (UTC) ropzg0fueyxmuzp08n1e2vf1kdcn9wz 3997922 3997920 2026-10-29T16:27:35Z Pseudo-philodoxia 207639 /* Titulus */ Reply 3997922 wikitext text/x-wiki == Titulus == Saepissime Anglice dicitur "integral domain". Sed inveni in libro Sergii Lang motum "entire ring", et videtur Latinius hunc traducere motum in linguam Latinam. --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:08, 29 Octobris 2026 (UTC) : Pluribus linguis hoc appellatur “Anellus integritatis”. Nonne sit et apud nos titulus melior? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:13, 29 Octobris 2026 (UTC) ::Fortasse. Quomodo, hoc in casu, diceretur "''R'' is integral"? Num "''R'' est integritatis"? --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:17, 29 Octobris 2026 (UTC) ::: “''R'' est anellus integritatis” fortasse? --[[Usor:Grufo|Grufo]] ([[Disputatio Usoris:Grufo|disputatio]]) 16:19, 29 Octobris 2026 (UTC) ::::Movi paginam, cum notula (ut ita dicam) dicente de motu alternativo "anellum integrum". --[[Usor:Pseudo-philodoxia|Pseudo-philodoxia]] ([[Disputatio Usoris:Pseudo-philodoxia|disputatio]]) 16:27, 29 Octobris 2026 (UTC) m15wx3b9bvk4zndfzm6a08x70f0rey6 0 329711 3997919 2026-10-29T16:26:23Z Pseudo-philodoxia 207639 Pseudo-philodoxia movit paginam [[Anellus integer]] ad [[Anellus integritatis]]: vide disputationem; "integritatis" saepius utitur Romanticis linguis quam "integer" 3997919 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Anellus integritatis]] radjib17jeovke3kdfb5bi6580o90ic 1 329712 3997921 2026-10-29T16:26:23Z Pseudo-philodoxia 207639 Pseudo-philodoxia movit paginam [[Disputatio:Anellus integer]] ad [[Disputatio:Anellus integritatis]]: vide disputationem; "integritatis" saepius utitur Romanticis linguis quam "integer" 3997921 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Disputatio:Anellus integritatis]] {{De hac redirectione}} knzpyjda0hb3fqsx3beyg4l9jmd8cnz 0 329713 3997927 2026-10-29T16:55:25Z Pippobuono 54500 creatio e francica documentatione 3997927 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} [[Fasciculus:Église Saint-Étienne (Dogneville).JPG|thumb|upright=0.8|left|Dodiniaca villa: [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Sanctus Stephanus|Sancto Stephano]] dicata.]] {{res|Dodiniaca villa}} seu '''Dodiniamaca villa'''<ref>{{Graesse}}, t. 1, p. 650.</ref> (Francogallice ''Dogneville'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] {{formatnum:1521}} incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vosegus (praefectura Franciae)|Vosegi]] in regione [[Magnus Oriens|Magno Oriente]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Vosegi]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Dogneville|Dodiniaca villam}} {{Fontes geographici}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Vosegi]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Vosegi]] o7b4yp1it4664c1m7skrwyc6ab8jl28 1 329714 3997928 2026-10-29T16:57:34Z Pippobuono 54500 attributio 3997928 wikitext text/x-wiki {{attributio|fr|Dogneville|240814930}} 2xmqwonyullckwq4nduglu71aqpn1he 2 329715 3997960 2026-10-29T22:32:56Z Pstamato 19305 Paginam instituit, scribens '{{#babel:en|la-3|grc-3|it-2|cop-1|zh-1}} Salvete! Philippus sum, Vicipaedianus Portlandiae in Oregonia habitans. Semper minutias doctrinae avide coacervavi, et in cuniculos eruditionis facile delabor. Octo annos litteris classicis studui (linguis litterisque Latinis et Graecis antiquis), gradumque Magistri Artium in hac disciplina ab [[Universitas Columbiae|Universitate Columbiae]] adeptus sum. Studium meum diuturnissimum est linguistica historica, sed interea...' 3997960 wikitext text/x-wiki {{#babel:en|la-3|grc-3|it-2|cop-1|zh-1}} Salvete! Philippus sum, Vicipaedianus Portlandiae in Oregonia habitans. Semper minutias doctrinae avide coacervavi, et in cuniculos eruditionis facile delabor. Octo annos litteris classicis studui (linguis litterisque Latinis et Graecis antiquis), gradumque Magistri Artium in hac disciplina ab [[Universitas Columbiae|Universitate Columbiae]] adeptus sum. Studium meum diuturnissimum est linguistica historica, sed interea carmina litterasque omnium fere linguarum, per quarum campos vagatus sum, adamavi. == Quid hic agam == Plerumque commentariis notitias etymologicas et linguisticas addo. Praecipue me alliciunt linguae parum testatae vel parum cognitae, ut [[Lingua Etrusca|Etrusca]], atque sermones Mediterranei antiqui qui Indoeuropaeos antecesserunt, sicut substratum praegraecum. Diligentior nominis alicuius vel loci inspectio non semper aliquid mirum affert, sed interdum melius ostendit qui homines ibi olim vixerint. Indicem certum commentariorum non habeo. Plerumque, dum alibi lego, cupiditate aliquid cognoscendi capior, deinde huc venio ut videam quid praeterea discendum sit. Si pagina aliquid desiderat quod in libris eruditorum inveni, id quasi invitationem ad eam augendam accipio. == Corleto Monforte == In Vicipaedia Anglica commentarium de [[:en:Corleto Monforte|Corleto Monforte]] scripsi, oppidulo Italiae meridionalis ubi avus meus natus est. Oppidum tenue ac pauper est, et maiores mei ibi plerumque fabri ferrarii litterarum expertes erant. Diligentem huius loci memoriam conscribere mihi videtur modus eos honorandi, instrumentis investigandi quae per annos paravi et rigore doctrinae quem pater mihi insevit. == Linguae == Mihi linguam discere est eam quodammodo in vitam revocare: verba fingere quae homines ante tot milia annorum loquebantur, sentire quomodo mundum suum sua ipsorum lingua describerent, idque cum ratione coniungere qua ego hodie eundem mundum describo. Nunc [[Lingua Coptica|linguam Copticam]] dialecti Sahidicae disco, ultimam aetatem linguae cuius cursus longissimus et gravissimus fuit. Medio aevo paulatim linguae Arabicae cessit, et hodie praecipue in sacris superest, quod me aliquantum contristat. Deinde linguam Aegyptiam mediam discere in animo habeo. Linguae quas per annos didici vel attigi, una cum linguis primigeniis ex quibus multae ortae sunt: <div style="column-width:12em"> * Latina * Graeca antiqua * Etrusca * Sanscrita * Graeca hodierna * Hindica * Italiana * Francogallica * Theodisca * Anglosaxonica * Turcica * Dacoromanica * Esperantica * Arabica * Iudaeogermanica * Russica * Ucrainica * Coptica * Aegyptia media * Sinica Mandarinica * Cantonensis * Accadica * Sumerica </div> == Extra Vicipaediam == Adulescens cursu delectabar, sed per vicesimum aetatis decennium et primos tricesimi annos destiti. Nuper cursum longinquum denuo inveni, qui mihi veram pacem et sensum progrediendi affert, eumque nunc magis amo quam olim. Ludos quoque electronicos amo, praesertim eos quorum fabulae et mythologia profundae sunt, a ''Grand Theft Auto'' et ''Pokémon'' usque ad intricatum ''The Elder Scrolls'' orbem. == Carmen dilectum == <blockquote><poem> ''We shall not cease from exploration'' ''And the end of all our exploring'' ''Will be to arrive where we started'' ''And know the place for the first time.'' ''Through the unknown, remembered gate'' ''Where the last of earth left to discover'' ''Is that which was the beginning.'' ''At the source of the longest river,'' ''The voice of the hidden waterfall,'' ''And the children in the apple-tree.'' ''Not known, because not looked for,'' ''But heard, half-heard, in the stillness'' ''Between two waves of the sea.'' ''Quick now, here, now, always—'' ''A condition of complete simplicity'' ''(Costing not less than everything).'' ''And all shall be well, and'' ''All manner of thing shall be well'' ''When the tongues of flames are in-folded'' ''Into the crowned knot of fire'' ''And the fire and the rose are one.'' </poem> <div style="text-align:right">T. S. Eliot, ''Little Gidding''</div></blockquote> Mihi hoc carmen vitam ostendit quasi quaestionem paene infinitam, atque illud paradoxum: id quod quaerimus tum demum invenitur cum quaerere desinimus, auscultamus, et in praesenti adsumus. e1mm022wdiuqbbbekw6f3woxrzhjakw 0 329716 3997962 2026-10-29T22:36:20Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Rhauderfehn]] ad [[Palus Rhaudensis]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3997962 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Palus Rhaudensis]] 7yeigg46r43xt0sxstikio85dzz800u 0 329717 3998048 2026-10-30T11:28:00Z ~2026-57197-24 217003 Paginam instituit, scribens '[[Fasciculus:Front parking cars.jpg|thumb|Parcatio.]] [[Vehiculum]] collocare significat sistere et alicubi relinquere. Interest curare ut vehiculum alicubi collocetur ubi collocatio permittitur, alioquin auriga multam solvere debebit, vel, quod peius est, vehiculum ipsum retineri potest. Autocineta plerumque in viis privatis, locis ubi currus collocantur, [[garagiis]], vel ad latus viae collocantur.' 3998048 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Front parking cars.jpg|thumb|Parcatio.]] [[Vehiculum]] collocare significat sistere et alicubi relinquere. Interest curare ut vehiculum alicubi collocetur ubi collocatio permittitur, alioquin auriga multam solvere debebit, vel, quod peius est, vehiculum ipsum retineri potest. Autocineta plerumque in viis privatis, locis ubi currus collocantur, [[garagiis]], vel ad latus viae collocantur. gymswgyt5s47yi6i6uxegytn06k8ald 3998049 3998048 2026-10-30T11:29:04Z ~2026-57720-01 217004 3998049 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Front parking cars.jpg|thumb|Parcatio.]] [[Vehiculum]] collocare significat sistere et alicubi relinquere. Interest curare ut vehiculum alicubi collocetur ubi collocatio permittitur, alioquin auriga multam solvere debebit, vel, quod peius est, vehiculum ipsum retineri potest. Autocineta plerumque in viis privatis, locis ubi currus collocantur, [[garagiis]], vel ad latus viae collocantur. Facilius est autocinetum collocare quam magnum vehiculum, ut [[autocinetum onerarium]] (truck) vel [[raeda]]m. Haec magna vehicula saepe ad areas speciales ire debent. Regulae de collocatione pars regularum viariarum sunt, et hae multum variant ab una natione ad aliam. Illegale est in semita collocare. qh6rmdyot6red2nx3g0q2b1k3qizdf0 3998056 3998049 2026-10-30T11:39:28Z ~2026-57720-01 217004 3998056 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Front parking cars.jpg|thumb|Parcatio.]] [[Vehiculum]] collocare significat sistere et alicubi relinquere. Interest curare ut vehiculum alicubi collocetur ubi collocatio permittitur, alioquin auriga multam solvere debebit, vel, quod peius est, vehiculum ipsum retineri potest. Autocineta plerumque in viis privatis, locis ubi currus collocantur, [[Stabulum autocineticum|garagiis]], vel ad latus viae collocantur. Facilius est autocinetum collocare quam magnum vehiculum, ut [[autocinetum onerarium]] (truck) vel [[raeda]]m. Haec magna vehicula saepe ad areas speciales ire debent. Regulae de collocatione pars regularum viariarum sunt, et hae multum variant ab una natione ad aliam. Illegale est in semita collocare. mpkcj5w9x6aj7h1p9umvdihfbf5z941 0 329718 3998053 2026-10-30T11:31:17Z Demetrius Talpa 81729 Demetrius Talpa movit paginam [[Sanctus Leonardus Nobiliacensis]] ad [[Leonardus Nobiliacensis]]: ut cetera 3998053 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Leonardus Nobiliacensis]] ao3zlp9k2doobcasav0nqrxafhmw0fn