Vicilibri lawikibooks https://la.wikibooks.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicilibri Disputatio Vicilibrorum Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 3636 10845 2026-06-28T04:18:28Z PandaMystique 2967 Paginam instituit, scribens '{{Lexicon|Substantia}} ==※ Substantia ※== '''Substantia''' dicitur id quod per se est, hoc est quod non in alio tamquam in subiecto, sed in se ipso subsistit; estque illud quod, [[Lexicon philosophicum/Accidens|accidentibus]] mutatis, idem permanet eisque velut fundamentum est ac subiectum in quo insunt. Itaque substantia et ei quod in alio est opponitur, et id significat quod per varias mutationes idem manet. Vocabulum a verbo « substare » ductum est, a...' 10845 wikitext text/x-wiki {{Lexicon|Substantia}} ==※ Substantia ※== '''Substantia''' dicitur id quod per se est, hoc est quod non in alio tamquam in subiecto, sed in se ipso subsistit; estque illud quod, [[Lexicon philosophicum/Accidens|accidentibus]] mutatis, idem permanet eisque velut fundamentum est ac subiectum in quo insunt. Itaque substantia et ei quod in alio est opponitur, et id significat quod per varias mutationes idem manet. Vocabulum a verbo « substare » ductum est, atque Graecum « ὑπόστασις » ad litteram reddit; usu tamen philosophico Graecum potius « οὐσία » exprimit, cui Aristoteles primae categoriae nomen fecit. Hinc orta est illa inter substantiam et [[Lexicon philosophicum/Essentia|essentiam]] distinguendi difficultas, cum utrumque vocabulum ad οὐσίαν reddendam adhibitum sit. In re praeterea theologica formula illa enotuit qua in [[Lexicon philosophicum/Deus|Deo]] una substantia, tres autem personae esse dicuntur. == Historia philosophica notionis == === Substantia apud Aristotelem === Aristoteles primus substantiae (οὐσίας) notionem accurate pertractavit, eamque inter omnes categorias primam atque praecipuam statuit. In libro « Categoriarum » duplicem substantiam distinxit: primam, quae est res singularis et [[Lexicon philosophicum/Individuum|individua]] (ut hic homo, hic equus), quae neque de subiecto aliquo dicitur neque in subiecto est; secundam, quae in [[Lexicon philosophicum/Universale|speciebus et generibus]] consistit (ut homo, animal), sub quibus primae substantiae comprehenduntur. Primae igitur substantiae maxime proprieque substantiae sunt, quod ceterorum omnium velut fundamentum praebent: de eis enim cetera praedicantur, ipsae vero de nullo alio. Substantiam tribus praecipue notis designavit: quod ultimum est praedicationis subiectum, de quo cetera dicuntur, ipsum de nullo; quod « hoc aliquid » (τόδε τι) est, id est res quaedam determinata et singularis; quod denique per se separatim existere potest. In « Metaphysicis » autem altius quaesivit quid sit illud quo aliquid substantia est, eamque modo cum essentia (τὸ τί ἦν εἶναι), modo cum [[Lexicon philosophicum/Forma|forma]], modo cum composito ex [[Lexicon philosophicum/Materia|materia]] et forma coniunxit, ita tamen ut formae potissimum ratio substantiae tribuatur.<ref>Aristoteles, ''Categoriae'' 5; ''Metaphysica'' VII (Z), 1-3 et 17.</ref> === Substantia apud mediae aetatis philosophos === Mediae aetatis philosophi Aristotelis doctrinam et receperunt et theologiae accommodaverunt. Boethius substantiae notionem definiendo expolivit, et, quaestionibus theologicis impulsus, substantiam (quod cuique subest) a subsistentia (qua res per se subsistit) distinxit; personam denique ut « naturae rationalis individuam substantiam » definivit. Quae distinctio eo magis necessaria erat quod Graeci una eademque voce « ὑπόστασις » et substantiam et personam significabant, unde in Trinitate explicanda Latini « tres personas in una substantia », Graeci autem « tres hypostases in una οὐσίᾳ » dicere solebant. Thomas Aquinas substantiam definivit ut id cui competit esse per se, non in alio tamquam in subiecto; eamque accidenti opposuit, quod in alio esse habet. Distinxit praeterea inter substantias materiales, quae ex materia formaque componuntur, et substantias separatas, quae sunt formae sine materia subsistentes. In rebus autem materialibus formam substantialem, qua res est id quod est, ab accidentalibus secrevit, et individuationem materiae tribuit. Deum denique non in praedicamento substantiae cum ceteris rebus poni docuit, sed ipsum esse subsistens esse, cuius essentia ab ipso esse non differat; quare Deus non tam substantia quaedam inter alias quam fons est unde substantiae omnes esse accipiunt. Posteriores, ut Ockham, secundas substantias in dubium vocaverunt: nihil enim re vera existere nisi singulas substantias individuas, universalia autem aut nomina sola esse aut conceptus.<ref>Boethius, ''Contra Eutychen'' 3; Thomas Aquinas, ''Summa theologiae'' I, q. 3, art. 5-6, et q. 29, art. 1-2; ''De ente et essentia'', cap. 5; Gulielmus de Ockham, ''Summa logicae'' I, 15-17.</ref> == Doctrinae recentiores == === Substantia apud rationalistas recentiores === Recentiore aetate substantiae notio inter praecipuas philosophiae quaestiones relata est ac vehementer agitata. Cartesius substantiam definivit ut rem quae ita existit ut nulla alia re ad existendum indigeat. Quod cum proprie soli Deo conveniat, qui solus omnino per se est, creatas substantias non nisi Dei concursu in esse conservari statuit; eas tamen inter se substantias dici, quod una alterius ope ad existendum non egeat. Duo autem creatarum substantiarum genera posuit: substantiam cogitantem, id est [[Lexicon philosophicum/Mens|mentem]], et substantiam extensam, id est corpus; quarum utramque suo quodam praecipuo [[Lexicon philosophicum/Attributum|attributo]] (cogitatione vel extensione) constitui, cetera vero, quae « modos » vocat, eiusdem attributi affectiones esse. Spinoza autem rem ad extremum perduxit: unam solam substantiam dari contendit, infinitam et causam sui, quae Deus sive [[Lexicon philosophicum/Natura|Natura]] est; cuius infinita sint attributa, e quibus duo tantum nobis nota, cogitatio et extensio. Res igitur singulae non substantiae sunt, sed modi tantum, id est unius substantiae affectiones. Leibnitius contra substantias innumerabiles statuit, quas « monades » appellavit: simplices, immateriales, vera unitate praeditas, viribus agendi instructas, quarum unaquaeque totum mundum suo modo repraesentat. Extensionem enim, quippe divisibilem et ex partibus conflatam, veram substantiam esse negavit, cum vera substantia simplex et una sit.<ref>Descartes, ''Principia philosophiae'' (1644), I, 51-53; Spinoza, ''Ethica'' (1677), I, defin. 3-6 et prop. 1-15; Leibniz, ''Monadologia'' (1714), §§ 1-3.</ref> === Critica empiristarum === Aliam viam philosophi empirici inierunt, qui ipsam substantiae notionem in dubium vocaverunt. Locke substantiam per se nullo claro conceptu comprehendi posse docuit: nos enim [[Lexicon philosophicum/Qualitas|qualitates]] tantum percipere, substratum vero illud quod eas sustinere fingitur ignotum nobis manere, quasi « nescio quid ». Berkeley substantiam materialem omnino sustulit, cum esse rerum sensibilium in percipi consistat; non tamen omnem substantiam, sed spiritus tantum, mentes nempe finitas et Deum, tamquam substantias retinuit, quibus ideae velut obiecta insunt. Humius denique substantiae notionem in universum infirmavit, ipsam ideam substantiae nihil esse contendens nisi qualitatum congeriem cui nomen imponimus; quod autem ad nos ipsos attinet, animum non substantiam quandam permanentem esse, sed perceptionum velut fascem, perpetuo fluentem, quem imaginatio sola in unum colligat.<ref>Locke, ''An Essay concerning Human Understanding'' (1689), II, 23; Berkeley, ''Principles'' (1710), §§ 1-24; Hume, ''A Treatise of Human Nature'' (1739-1740), I, 4, 2 et 6.</ref> === Kantius === Kantius substantiam inter intellectus categorias a priori rettulit, nempe inter relationis categorias. Schema autem eius esse permanentiam in tempore docuit; et principio illo « primae Analogiae » statuit in omni apparentiarum mutatione substantiam permanere, eiusque quantum in natura nec augeri nec minui. Substantia igitur non res est per se cognoscibilis, sed condicio quaedam experientiae, nempe permanens illud subiectum sine quo mutatio ne cogitari quidem posset. Animam vero ut substantiam simplicem atque immortalem demonstrari posse negavit, talem demonstrationem inter rationis paralogismos numerans.<ref>Kant, ''Kritik der reinen Vernunft'' (1781), Analogia prima (A 182 / B 224 et sequentes) et Paralogismi (A 348 et sequentes).</ref> === Disputatio recentior === Post Kantium nonnulli substantiae notioni omnino renuntiandum esse censuerunt. Sunt enim qui, ut Whitehead, pro rebus permanentibus processus eventusque ponant, ita ut non res stantes sed actus fluentes ultima rerum elementa sint. Alii quaerunt utrum res nihil aliud sit quam proprietatum fascis, ut empirici docuerant, an potius substratum quoddam nudum quod proprietates sustineat. In recentiore tamen metaphysica analytica substantiae notio rursus in honore est: sunt enim qui substantiam tamquam praecipuum [[Lexicon philosophicum/Ens|entis]] genus retineant, quod proprietatibus subiectum praebeat et per tempus idem permaneat, notionibus generum naturalium vel « sortalium » (id est quae rei identitatem per tempus statuunt) ad eam definiendam adhibitis.<ref>Whitehead, ''Process and Reality'' (1929); Wiggins, ''Sameness and Substance Renewed'' (2001); Lowe, ''The Four-Category Ontology'' (2006).</ref> == Quaestiones philosophicae == Prima quaestio est an quicquam vere per se sit, id est ab aliis non pendens, an potius omnia inter se nexa et a se invicem pendentia. Altera, utrum res sit substratum quoddam proprietatibus subiectum, an nihil nisi ipsarum proprietatum congeries. Tertia, quid sit illud quod per mutationem idem permaneat: utrum substantia quaedam manens, an series eventuum inter se cohaerentium. Quarta de numero substantiarum: utrum una sola, ut Spinozae visum est, an innumerabiles, ut Leibnitio, an duo genera, ut Cartesio. Restat quaestio an « substantia » inter prima rerum genera vere sit numeranda, an potius, ut multi recentiores volunt, notio sit quae explicari aut etiam omitti possit. == Notae == <references /> == Bibliographia == === Fontes antiqui et medii aevi === * Aristoteles, ''Categoriae'', 5; ''Metaphysica'', VII (Z) * Boethius, ''Contra Eutychen et Nestorium'' * Thomas Aquinas, ''Summa theologiae'', I, q. 3 et q. 29; ''De ente et essentia'' * Gulielmus de Ockham, ''Summa logicae'', I === Fontes recentiores === * Descartes, René, ''Principia philosophiae'' (1644) * Spinoza, Baruch, ''Ethica'' (1677) * Locke, John, ''An Essay concerning Human Understanding'' (1689) * Berkeley, George, ''A Treatise concerning the Principles of Human Knowledge'' (1710) * Leibniz, Gottfried Wilhelm, ''Monadologia'' (1714); ''Discours de métaphysique'' (1686) * Hume, David, ''A Treatise of Human Nature'' (1739-1740) * Kant, Immanuel, ''Kritik der reinen Vernunft'' (1781) * Whitehead, Alfred North, ''Process and Reality'' (1929) === Studia recentiora === * Loux, Michael J., ''Primary Ousia. An Essay on Aristotle's Metaphysics Ζ and Η'', Ithacae, Cornell University Press, 1991 * Woolhouse, Roger S., ''Descartes, Spinoza, Leibniz. The Concept of Substance in Seventeenth-Century Metaphysics'', Londinii, Routledge, 1993 * Hoffman, Joshua, et Rosenkrantz, Gary S., ''Substance. Its Nature and Existence'', Londinii, Routledge, 1997 * Wiggins, David, ''Sameness and Substance Renewed'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 2001 * Lowe, E. J., ''The Four-Category Ontology. A Metaphysical Foundation for Natural Science'', Oxonii, Clarendon Press, 2006 {{#invoke:Mise en page|confortable|largeur=normal}} {{#invoke:Sous-Page|sousPage|taille préfixe=0.7em|taille titre=120%|italique=non}} [[Categoria:Lexicon philosophicum]] {{DEFAULTSORT:Substantia}} 140cfnt5jyx8fhp77ohicpl1gtt75xc