Vicilibri lawikibooks https://la.wikibooks.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicilibri Disputatio Vicilibrorum Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 10 3619 10857 10800 2026-07-20T03:56:41Z PandaMystique 2967 10857 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Sous-Page|sousPage|taille préfixe=0.7em|taille titre=120%|italique=non}} [[Categoria:Lexicon philosophicum]] {{DEFAULTSORT:{{{1}}}}}</includeonly> 3l2vrce1nw2dxttqorbyvjd3tszbdyh 0 3624 10864 10817 2026-07-20T04:07:50Z PandaMystique 2967 10864 wikitext text/x-wiki {{Lexicon|A priori}}{{PhiloIndex|A priori}} '''A priori''' dicitur id quod ante omnem experientiam, eaque non innixum, cognoscitur; cui opponitur quod a posteriori, id est ex experientia, innotescit. Cognitio igitur a priori ea est cuius iustificatio non ex sensuum testimonio, sed ex intellectu, ratione vel notionum conexione pendet; a posteriori autem ea quae sensuum testimonio confirmatur. Notandum tamen haec verba apud veteres alio sensu usurpata esse quam apud recentiores. Locutio ipsa e Latinitate scholastica orta est, qua Aristotelis discrimen inter id quod « prius » (πρότερον) et id quod « posterius » (ὕστερον) est redditum est. Primum enim a priori et a posteriori non ad cognitionis originem, sed ad demonstrandi viam pertinebant: a priori demonstrare erat a [[Lexicon philosophicum/Causa|causa]] ad effectum procedere (quae demonstratio « propter quid » dicitur), a posteriori vero ab effectu ad causam (demonstratio « quia »). Posteriore demum aetate locutio ad illud significandum traducta est quod nos hodie intellegimus, scilicet cognitionem ab experientia independentem. == Historia philosophica notionis == === Origo: demonstratio a priori et a posteriori === Aristoteles duo demonstrationis genera distinxit: alteram quae causam rei affert et cur ita sit ostendit, alteram quae ex signis aut effectibus rem ita esse tantum probat. Haec scholastici demonstrationem a priori (a causa, quae prior est) et a posteriori (ab effectu, qui posterior est) appellaverunt. Exempli gratia, ex eo quod stellae errantes non scintillant colligitur eas prope abesse (quae demonstratio a posteriori est, ab effectu ducta); contra, quia prope absunt, ideo eas non scintillare ostenditur (quae demonstratio a priori est, a causa). Sic Thomas Aquinas [[Lexicon philosophicum/Deus|Dei]] exsistentiam non a priori, sed a posteriori, ex rebus creatis tamquam ex effectibus, demonstrari posse docuit (ut in quinque viis); posterioribus autem temporibus argumentum illud Anselmi, quod ex ipsa Dei notione procedit, « a priori » dici coepit.<ref>Aristoteles, ''Analytica posteriora'' I, 13. Thomas Aquinas, ''Summa theologiae'' I, q. 2, a. 2.</ref> === Conversio epistemologica === Sensim autem locutio ad cognitionis fontem deflexa est. Quod ita accidit: cum enim a priori demonstrare esset ex principiis, non ex rebus observatis, procedere, facile « a priori » id significare coepit quod ex sola ratione, citra sensuum testimonium, cognoscitur. Gottfried Leibnitius veritates rationis, quae necessariae sunt et sola mente citra experientiam cognoscuntur ac principio contradictionis nituntur, a veritatibus facti, quae contingentes sunt et experientia innotescunt ac principio rationis sufficientis reguntur, distinxit, illas a priori, has a posteriori nominans. Immanuel autem Kantius hunc sensum plene firmavit: [[Lexicon philosophicum/Cognitio|cognitionem]] a priori eam esse statuit quae non ab hac vel illa, sed ab omni prorsus experientia independens sit; cuius notae sunt [[Lexicon philosophicum/Necessitas|necessitas]] et stricta universalitas, quippe cum experientia nihil nisi contingens et ad summum generale praebeat. A posteriori contra, sive empirica, ea cognitio est quae ex experientia hauritur. Hoc tamen a priori non idem est ac id quod menti ingenitum est: aliud enim est unde notio in animo primum oriatur, aliud qua ratione cognitio comprobetur; potest enim aliquid a priori cognosci, etiamsi notiones eius occasione experientiae excitentur.<ref>Leibniz, ''Monadologie'' (1714), § 33; ''Nouveaux essais'' IV, 9. Kant, ''Critica rationis purae'' (1781/1787), introductio (B 1-6).</ref> === Triplex discrimen: a priori, analyticum, necessarium === Cavendum est ne tria haec discrimina, quae saepe simul cadunt, inter se confundantur. Aliud enim est discrimen a priori et a posteriori, quod ad cognoscendi modum pertinet (utrum citra experientiam an ex experientia aliquid sciatur); aliud analytici et synthetici, quod ad ipsam propositionem spectat (utrum praedicatum in subiecti [[Lexicon philosophicum/Notio|notione]] iam contineatur, an ei aliquid addat); aliud denique necessarii et contingentis, quod ad ipsam rem refertur (utrum aliter se habere non possit, an possit). Quae tria, etsi plerumque congruunt, non tamen idem sunt. Hinc illa Kantii quaestio princeps orta est: an dentur iudicia synthetica a priori, id est quae et notionem ampliant et tamen ab experientia non pendent. Talia esse contendit mathematica (ut « septem et quinque esse duodecim »), itemque prima naturae scientiae principia (ut « omnes mutationes secundum causae et effectus legem fieri »); quae omnia in formis illis a priori, spatio scilicet et tempore et intellectus categoriis, fundavit. Empirici contra, ut Humius, talia pernegant: omnem enim veritatem aut in idearum relationibus aut in rerum factis ponunt, nullo tertio genere relicto; quae Humii distinctio illi posteriori analyticorum et syntheticorum, itemque a priori et a posteriori, partim respondere visa est. Hoc autem de iudiciis syntheticis a priori dubium inde a Kantio philosophiae cardo fuit: ab eo enim pendet utrum metaphysica scientiae nomen mereatur, et qua tandem in re rationalismus ab empirismo differat. == Doctrinae recentiores == Inter Kantium autem et positivistas illos medium quiddam excogitatum est. Cum enim geometria non Euclidea et relativitatis doctrina apud physicos invaluissent, illud a priori fixum atque immutabile, quale Kantius posuerat, vix amplius teneri poterat. Quare Ernst Cassirer et Hans Reichenbach principia quaedam a priori proposuerunt quae experientiam scientificam quidem constituunt, sed quae, mutata scientia, ipsa quoque mutari et corrigi possint: a priori scilicet non absolutum, sed relativum atque historicum.<ref>Reichenbach, Hans, ''Relativitätstheorie und Erkenntnis Apriori'' (1920); Ernst Cassirer, ''Zur Einsteinschen Relativitätstheorie'' (1921).</ref> Saeculo vicesimo positivistae logici Humii fere dichotomiam renovaverunt: omnem cognitionem a priori analyticam esse censuerunt, hoc est sola verborum significatione vel placito veram, qualis in logica et mathematicis cernitur; synthetica autem a priori prorsus reppulerunt. Ita a priori nihil de rerum natura enuntiare, sed solam notionum nostrarum structuram aperire videbatur. Hac enim ratione empirismum cum certitudine illa mathematicae logicaeque, quae a priori esse videtur, conciliare studuerunt: si enim cognitio a priori mere analytica est, nihil obstat quominus omnis de rebus scientia ab experientia pendeat.<ref>Carnap, Rudolf, ''Logische Syntax der Sprache'' (1934); ''Meaning and Necessity'' (1947). Ayer, A. J., ''Language, Truth and Logic'' (1936), cap. 4.</ref> Willard deinde Quine ipsum discrimen analytici et synthetici in dubium vocavit, atque adeo notionem cognitionis a priori tamquam certum quoddam et seiunctum genus labefactavit: nullam enim propositionem, ne logicae quidem aut mathematicae, ab omni emendatione immunem esse contendit, si tota scientia experientiae ex toto respondet.<ref>Quine, Willard V. O., « Two Dogmas of Empiricism », ''The Philosophical Review'', vol. 60, 1951, p. 20-43.</ref> Multi tamen recentiores cognitionem a priori retinent, etsi fallibilem et emendationi obnoxiam neque ex sola analyticitate pendentem: discrimen enim a priori et a posteriori intellegi potest, etiamsi nulla veritas prorsus irrevocabilis ponatur. Saul autem Kripke haec discrimina, quae Kantius fere coniunxerat, rursus distraxit. Ostendit enim dari et veritates necessarias quae tamen a posteriori cognoscuntur (ut Hesperum eundem esse ac Phosphorum, quod observatione astronomica compertum est), et veritates contingentes quae a priori sciri possunt (ut hunc ipsum baculum unius metri esse, quod ille qui mensurae nomen ei certo tempore imposuit a priori novit, quamvis res contingens sit). Identitas enim illa, si semel vera est, necessario valet, observatione tamen astronomica reperta est; metri contra longitudo a priori cognoscitur non quia sine mensione pateat, sed quia ipsa nominis « metrum » significatio huic baculo certo tempore alligatur, unde res contingens manet, cum baculus alius longitudinis esse potuerit. Quare a priori et necessarium non idem sunt, sed discrimen epistemologicum a metaphysico seiungendum est.<ref>Kripke, Saul, ''Naming and Necessity'', Cambridge (Massachusetts), Harvard University Press, 1980.</ref> De fonte autem cognitionis a priori variae sunt sententiae: alii eam rationali quadam intuitione, qua mens veritates necessarias immediate perspicit, explicant; alii sola notionum vel verborum significatione; alii placito atque hominum consensione; alii denique formis illis mentis quas Kantius posuit. Disputatur praeterea adhuc num et quatenus talis cognitio omnino detur: quam alii (ut Laurence BonJour) contra empiricos ac naturalistas tuentur, rationi vim quandam veritatum perspiciendarum tribuentes; alii vero (ut Philip Kitcher de mathematicis) in dubium vocant aut omnino tollunt. == Quaestiones philosophicae == Prima quaestio est an ulla omnino cognitio a priori detur. Quod rationalistae affirmant, [[Lexicon philosophicum/Empirismus|empirici]] vero, qui omnem [[Lexicon philosophicum/Scientia|scientiam]] ex experientia repetunt, vel negant vel ad sola analytica restringunt. Altera, an dentur iudicia synthetica a priori, quae et ampliativa sint et experientia non egeant: in quo cardo totius rei vertitur. Hinc enim de mathematicis, de logica, de metaphysicae ipsius possibilitate disceptatur. Tertia de mutuo trium discriminum nexu: utrum a priori, analyticum, necessarium semper sese consequantur, an inter se sint independentia. Kantius enim a priori cum necessario fere coniunxit; Kripke autem ea distraxit, veritates necessarias a posteriori et contingentes a priori afferens. Restat denique de ipsa locutione cautio: cum « a priori » olim demonstrationem a causa ad effectum, nunc autem cognitionem ab experientia independentem significet, ne quis hos sensus permisceat. Atque haec omnia cum [[Lexicon philosophicum/Cognitio|cognitione]], cum [[Lexicon philosophicum/Veritas|veritate]] et cum ipsa [[Lexicon philosophicum/Scientia|scientiae]] necessitate cohaerent. In hac enim quaestione illud agitur, utrum detur ratio quaedam quae non tota ex observatione pendeat, qualisque sit mathematicae logicaeque natura, et an omnis denique cogitatio ab usu historico, sermone hominumque institutis postremo regatur. == Notae == <references /> == Bibliographia == === Fontes antiqui === * Aristoteles, ''Analytica posteriora'' I, 2 et 13 * Thomas Aquinas, ''Summa theologiae'' I, q. 2, a. 2 === Fontes recentiores === * Leibniz, Gottfried Wilhelm, ''Monadologie'' (1714); ''Nouveaux essais sur l'entendement humain'' (1765) * Hume, David, ''An Enquiry concerning Human Understanding'' (1748) * Kant, Immanuel, ''Kritik der reinen Vernunft'' (1781/1787) * Reichenbach, Hans, ''Relativitätstheorie und Erkenntnis Apriori'' (1920) * Carnap, Rudolf, ''Logische Syntax der Sprache'' (1934); ''Meaning and Necessity'' (1947) * Ayer, Alfred Jules, ''Language, Truth and Logic'' (1936) * Quine, Willard Van Orman, « Two Dogmas of Empiricism » (1951) * Kripke, Saul, ''Naming and Necessity'' (1980) === Studia recentiora === * Boghossian, Paul, et Peacocke, Christopher (cur.), ''New Essays on the A Priori'', Oxford, Clarendon Press, 2000 * BonJour, Laurence, ''In Defense of Pure Reason'', Cambridge, Cambridge University Press, 1998 * Casullo, Albert, ''A Priori Justification'', Oxford, Oxford University Press, 2003 * Coffa, J. Alberto, ''The Semantic Tradition from Kant to Carnap. To the Vienna Station'', Cambridge, Cambridge University Press, 1991 * Friedman, Michael, ''Dynamics of Reason'', Stanford, CSLI Publications, 2001 * Kitcher, Philip, ''The Nature of Mathematical Knowledge'', Oxford, Oxford University Press, 1983 * Moser, Paul K. (cur.), ''A Priori Knowledge'', Oxford, Oxford University Press, 1987 [[Categoria:Lexicon philosophicum]] {{DEFAULTSORT:A priori}} mcipu3ynf2m7a8ia4v4ueigbqksopww 0 3642 10858 10856 2026-07-20T03:56:56Z PandaMystique 2967 10858 wikitext text/x-wiki {{Lexicon|Radulphus Waldo Emerson}} ==※ Radulphus Waldo Emerson ※== [[File:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|thumb|Emerson circa annum 1857, quo tempore ''English Traits'' prodierant et ''The Conduct of Life'' parabatur.]] '''Radulphus Waldo Emerson''' (Anglice ''Ralph Waldo Emerson''; natus Bostoniae die 25 Maii 1803, mortuus Concordiae in Massachusetta die 27 Aprilis 1882) philosophus, scriptor, poeta, orator Americanus fuit, princeps eius motus qui in Nova Anglia « transcendentalismus » appellatus est. Munere pastoris unitarii sponte deposito, libello ''Nature'' (1836), deinde orationibus « The American Scholar » (1837) et « Divinity School Address » (1838) doctrinam intuitus exposuit, qua in unoquoque homine aditus rectus ad veritatem moralem et ad divinum patet, nullis Scripturis, nullis ecclesiis, nulla traditione interpositis. Duae series ''Tentaminum'' (Anglice ''Essays'', 1841 et 1844), in quibus leguntur « Self-Reliance » (de fiducia sui), « The Over-Soul » (de anima suprema), « Circles », « Experience », id opus efficiunt quod Matthaeus Arnold gravissimum totius saeculi XIX opus solutae orationis iudicavit<ref>Matthaeus Arnold, « Emerson » (1883), in ''Discourses in America'', Londinii, Macmillan, 1885, apud Bloom (2007); de hoc iudicio Joel Porte apud Porte et Morris (1999), praefatio.</ref>. Doctrina eius quattuor fere sententiis continetur, quae ex tentamine in tentamen redeunt. Primum, singulis hominibus via recta ad veritatem quandam impersonalem patet: numen enim rebus inest, « anima suprema », cuius singulae animae quasi effigies sunt; quod numen personam appellare recusat, non ut Deum neget, sed ne eum finiat. Deinde natura sermo quidam est: symbolum et disciplina mentis. Tertium, fiducia sui disciplina moralis est a consensu communi libera, quae non libidine singulorum sed « sapientia prima », quam quisque intus gerit, nititur. Postremo hic idealismus se ipse corrigit: Emerson enim post annum 1840, morte filii, lectione scientiarum, quaestione servitutis compulsus, idealismum suum cum rebus adversis experientiae composuit; atque tentamina « Experience » (1844) et « Fate » (1860) inter subtilissimas saeculi XIX meditationes de scepticismo, de luctu, de fato, de libertate numerantur. Orator indefessus, per quadraginta annos circiter mille quingentas praelectiones publicas habuit et post annum 1850 inter praecipuas Novae Angliae voces contra servitutem fuit. Fama eius ingens est et controversa. Thoreau, Whitman, Dickinson in orbe eius creverunt; Fridericus Nietzsche, qui eum per totam vitam legit, « animam fraternam » appellavit; Gulielmus James et Ioannes Dewey praecursorem pragmatismi salutaverunt; Harold Bloom in eo « spiritum Americae » videt, cui omnis scriptor Americanus aut succedat aut adversetur<ref>Bloom (2007), praefatio; epistula Nietzschii apud Buell (2003), cap. 6.</ref>. Diu pro moralista adflato potius quam pro philosopho proprie dicto habitus, quia systemate caret, ab annis 1970 a philosophia academica (Stanley Cavell), a theoria politica (Judith Shklar, George Kateb), ab historia litterarum ita restitutus est, ut absentia systematis non defectus sed methodus haberetur: tentamen enim, quo sensu Montanus verbo utebatur, forma est cogitationis quae se partem tantum rerum videre scit et sine fine se corrigit<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; ibidem caput Alan M. Levine de Montano, Emersone, Nietzschio.</ref>. == Vita == === Maiores et pueritia (1803-1825) === Emerson Bostoniae natus est die 25 Maii 1803, in familia quae inde a saeculo XVII pastores Novae Angliae dabat. Avus paternus, Gulielmus Emerson, minister Concordiensis, pugnae ad Pontem Septentrionalem mense Aprili 1775 interfuerat et mox, exercitum secutus, febri castrensi mortuus erat; pater, item Gulielmus nominatus, minister honoratus erat Ecclesiae Primae Bostoniensis, quae iam christianismo liberali favebat. Anno 1811 mortuus est, vidua Ruth Haskins Emerson relicta, quae sex liberos inter perpetuas rei familiaris angustias, hospites, migrationes, subsidia ecclesiarum educavit<ref>Ronald A. Bosco apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007).</ref>. Duae feminae pueritiam rexerunt. Mater, pietatis altae et tacitae, domum curabat; amita paterna, Maria Moody Emerson, mulier sine dote nec umquam nupta, sed theologiae litterarumque lectrix avidissima, vera puerorum magistra fuit. Litterae eius et libelli manuscripti, quos Emerson per totam vitam in commentarios suos transcripsit, ei tradiderunt et Calvinianam magnitudinis moralis severitatem et sententiam illam, quae postea doctrinae eius cor fuit, « Deum intus » experientia attingi posse. Neque tamen inter amitam et nepotem simplex fuit pugna inter fidem veterem et intuitum romanticum: Maria iuvenem in quaerenda fide experientia interiore fundata adiuvit, simul iam annis 1820 querens quod Christum, huius experientiae mediatorem, desereret<ref>Phyllis Cole apud Porte et Morris (1999).</ref>. Quattuor fratres superstites (Gulielmus, Radulphus Waldo, Eduardus, Carolus; quintus, Bulkeley, mente infirmus erat) viam exspectatam secuti sunt: Scholam Latinam Bostoniensem, deinde Universitatem Harvardianam. Waldo anno 1817, quattuordecim annos natus, minimus classis, eam intravit, stipendii loco praesidi collegii ministrans; anno 1821 sine laude exiit, tricesimus ex undesexaginta, loco quem probitas potius sustulerat, sed qui electionem in societatem Phi Beta Kappa non merebatur, apud quam tamen sedecim post annis orationem « The American Scholar » habiturus erat. Poeta classis quasi ex necessitate factus (sex fere sodales honorem antea recusaverant), die sollemni colloquium de Ioanne Cnoxo (John Knox) tam male didicerat ut verba ei subicienda essent; postea conclusit unum se bonum in collegio invenisse: cubiculum sibi soli. Gravissimum autem horum annorum privatum fuit: anno 1820 librum aperuit cui titulum « The Wide World » dedit, primum ex commentariis diurnis quos ultra quinquaginta annos servavit quique officina totius operis facti sunt. Sequuntur anni quasi purgatorii: in schola puellarum fratris Gulielmi docuit, munus quod oderat, de propria vocatione dubitans. Imago sui anno 1824 scripta facultatem ratiocinandi infirmam fatetur, sed « imaginationem validam » et poesis studium vindicat: non theologus scholasticus futurus erat, sed praedicator « imaginationis moralis », ad exemplum Gulielmi Ellery Channing, magni oratoris unitarii, cuius contiones ei ostenderant eloquentiam sacram poesi vicinam esse posse<ref>David M. Robinson apud Myerson (2000) et apud Porte et Morris (1999); de loco exitus Rusk (1949); de honoribus amissis et de cubiculo Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Anno 1825 Scholam Theologicam Harvardianam ingressus est. Valetudo statim concidit: oculi legere vetabant, pulmones languebant, coxa dolebat. Hieme annorum 1826-1827, phthisi minitante quae familiam vastatura erat, in meridiem valetudinis causa navigavit, Carolopolim (Charleston) et ad Sanctum Augustinum in Florida, ubi Achillem Murat, Napoleonis nepotem, agricolam prope Tallahassee factum, cognovit. Novem dies procellosae navigationis, quibus ex lectulo in lectulum sine fine colloquebantur, ei ostenderunt « atheum constantem » posse esse « philosophum, doctum, hominem urbanum » et « veritatis amatorem ardentem »: prima haec ei fuit longa consuetudo cum ingenio ab omni ecclesia libero. Neque auctoritas uno tantum modo fluxit: mense Septembri Murat vicissim fassus est doctrinam Emersonis tantum probabilitatis accepisse quantum sua certitudinis amisisset<ref>Rusk (1949), p. 111-112; de navigatione et de epistula Muratii diei 3 Septembris 1827 Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Iisdem annis per fratrem maiorem Gulielmum, qui Gottingae theologiae studebat, criticam historicam Germanorum de Bibliis (Eichhorn, Herder) cognovit: Biblia legi posse ut documentum historicum inter alia, quo fundamentum fidei scripturarium tacite labefactum est<ref>Richardson (1995), cap. 9 et 14.</ref>. === Pastor, Ellen, « terribilis libertas » (1826-1832) === [[File:Daguerreotype of Ralph Waldo Emerson, 1846.jpg|thumb|left|Emerson anno 1846 (imago daguerreotypa), tres et quadraginta annos natus, primis ''Poematis'' mox editis.]] Mense Octobri 1826 contionandi potestate accepta, per aliquot annos in ecclesiis Massachusettae vicarius contionatus est, vinculo perpetuo vitato. Duo deinde eventus cursum vitae subito mutaverunt. Postridie diem Natalem anni 1827, cum Concordiae in Nova Hantonia (New Hampshire) contionaturus esset, Ellen Louisa Tucker, sedecim annorum, ei monstrata est; mense Decembri 1828 reversus, amore captus, die 17 Decembris sponsalia fecit. Eodem anno frater Eduardus, fratrum ingeniosissimus, mente collapsa in valetudinarium McLean ductus est. Familiae iam columen, Emerson mense Ianuario 1829 pastor secundus Ecclesiae Secundae Bostoniensis, olim familiae Mather, electus est, sex et septuaginta suffragiis ex undeoctoginta possessorum subselliorum; die 11 Martii ordinatus, mense Iulio pastor primus factus est. Stipendium amplum erat (mille ducenta dollaria, mox mille octingenta), locus insignis: capellanus senatus civitatis, quo munere pater ante functus erat, membrum consilii scholarum Bostoniensium; iuvenis subito, ut ait Robert Richardson biographus, « homo institutionalis » factus est, publicum fidei doctrinaeque signum, antequam quid ipse crederet reperisset<ref>Richardson (1995), cap. 15; Wayne (2010), chronologia; de suffragiis Allen (1981). De die primi congressus dissentiunt biographi: Rusk (1949) ipsum diem Natalem, Allen (1981) et McAleer (1984), litteris Emersonis nisi, diem 26 Decembris 1827 ponunt.</ref>. Ellen die 30 Septembris 1829 in domo Kentiorum uxorem duxit, baculo innixus, genu inflammato. Illa iam phthisi laborabat; medici aerem apertum et vehiculorum iactationem praescribebant, et coniuges Novam Angliam spe inani percurrerunt. Ellen die 8 Februarii 1831, undeviginti annos nata, mortua est. Dolor Emersonis formas extremas cepit: cotidie ad sepulcrum eius in vico Roxbury ambulabat, et mense Martio 1832, plus anno post mortem, loculum uxoris aperuit; quod factum una sicca linea in commentariis notavit. Veritatem enim damni oculis suis explorare malebat quam in imaginibus vivere. Idem quinto et vicesimo post anno fecit, anno 1857, ante loculum filii Waldo in coemeterium Sleepy Hollow translati<ref>Richardson (1995), cap. 1; McAleer (1984), qui notam commentariorum die 29 Martii 1832 datat et addit patrem quoque Emersonis loculum uxoris prioris duodeviginti annis post mortem aperuisse.</ref>. Interea discidium religiosum maturuit. Formas cultus traditas, imprimis ritum Cenae Domini, aegrius in dies ferebat. Aestate anni 1832, lectione Quakerorum (Clarkson, Sewel, vita Georgii Fox) nutritus, ab ecclesia petivit ut ritus omitteretur, deinde in contione « The Lord's Supper » die 9 Septembris exposuit se non credere Iesum memoriam perpetuam instituere voluisse; panem et vinum communionem ad actum materialem reducere, ab experientia mere spiritali alienum; se ritum administrare iam non posse. Quaestio de Cena occasio tantum erat separationis iam factae: « religio in mente non est credulitas, neque in usu formae: vita est », mense Iulio notaverat. Mense Iunio conclusio ei sub paradoxo memorabili apparuerat: ut bonus minister esset, ministerium relinquendum esse<ref>Richardson (1995), cap. 21; Robinson apud Myerson (2000); Wayne (2010).</ref>. Abdicatio, primo reiecta, mense Octobri 1832 accepta est, tota fere familia adversante et amita Maria frustra obtestante. Ita locum socialem, stipendium certum, personam institutionalem dimisit; sui cladem, ipse liberationem anxiam videbant. Commentarii autumni simul initium carminis continent (« Non vivam extra me / non videbo alienis oculis ») et horrorem eius quam « terribilem libertatem » vocat, mentis sibi redditae. Aeger, fractus, sine consilio certo, die 25 Decembris 1832 subito in mare Mediterraneum navigavit<ref>Richardson (1995), cap. 21.</ref>. === Iter Europaeum et renovatio (1833-1834) === Iter anni 1833 et convalescentia fuit et refundatio. Melitam, Siciliam, Neapolim, Romam, Florentiam vidit, ubi poetam Walter Savage Landor convenit; tabulas et ruinas conscientia magis professionali quam ardore inspexit. Revelatio Lutetiae accidit, mense Iulio, in Museo historiae naturalis horti botanici (Jardin des Plantes): ante collectiones secundum methodos Jussieu et Cuvier ordinatas unitatem viventium quasi corpore sensit, « affinitates occultas » quae spectatorem cum formis spectatis conectunt, et in commentariis consilium notavit quod omnia sequentia rexit: se « naturalistam » fore. Quod futurus auctor libri ''Nature'' Lutetia rettulit non doctrina erat, sed persuasio « radium relationis » inter mentem humanam et ordinem rerum esse, et scientiam tantum abesse ut sensum dissolvat, ut nova eius scriptura esse possit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 22 sqq.</ref>. Pars Britannica mutationem perfecit. Coleridgium in vico Highgate visit (qui perpetuam orationem in hospitem timidum effudit), Wordsworth in regione Lacuum (senex poeta ei carmina in ambulacro horti recitavit), imprimis autem, in intima Scotia, Thomam Carlyle, adhuc ignotum, in villa solitaria Craigenputtock. Ex illo die mensis Augusti 1833 amicitia quinquaginta fere annorum nata est et unum ex maximis saeculi epistularum commerciis. Hospite post unum diem profecto, Carlyle matri scripsit se vidisse unam ex creaturis per se amabilissimis quas umquam contemplatus esset; triginta post annis dicebat singulas Emersonis litteras sibi, inter fumum caliginemque mundi, quasi fenestram in caelum apertam advenire. Emerson procurator Americanus Carlylii factus est: primae editioni libri ''Sartor Resartus'' in volumine, quam amicus Le Baron Russell Bostoniae anno 1836 quingentis exemplis curavit, priusquam Anglia librum vellet, praefationem scripsit<ref>Richardson (1995), cap. 23-25; epistulae apud Slater (1964); de editione Bostoniensi Rusk (1949); litterae Carlylii apud McAleer (1984).</ref>. Bostoniam mense Octobri 1833 reversus novum sibi munus statim invenit: praelectionem publicam. Lyceum enim, institutum educationis popularis tunc late florens, pristino pastori cathedram sine dogmate, sine paroecia praebebat. Prima praelectio, « The Uses of Natural History » (mense Novembri 1833), recta ex horto Parisino venit; secutae sunt series de Italia, de vitis illustribus (Michael Angelus, Lutherus, Miltonus, Georgius Fox, Burke), de litteris Anglicis. Anno 1834, post acrem litem cum parte familiae Tucker, prima pars hereditatis Ellenae (11 600 dollaria, quibus mense Iulio 1837 par fere summa addita est) libertatem rei familiaris ei praestitit: prudenter collocata, sola prima pars mille ducenta dollaria quotannis reddebat, quantum primum stipendium pastoris fuerat. Emerson in ea libertatem videbat quam Ellen sibi legasset. Eodem anno lectio Coleridgii (''Aids to Reflection'', editione Americana Iacobi Marsh) et commentatio Friderici Henrici Hedge de Coleridgio et philosophia Germanica ei structuram notionum quae deerat dederunt: distinctionem inter Rationem, facultatem visionis quae « numquam ratiocinatur, numquam probat, tantum percipit », et Intellectum, « computatorem illum rugosum » qui comparat, argumentatur, vitae practicae servit. Mense Octobri 1834 Concordiam migravit, in Domum Veterem Pastoralem (Old Manse) ab avo aedificatam, iuxta flumen et campum pugnae anni 1775. Paucis post diebus nuntius ex insula Portus Divitis venit: Eduardus mortuus erat<ref>Richardson (1995), cap. 15 et 27; Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); de lite Tuckeriana et summis McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Concordia, ''Nature'', circulus transcendentalis (1835-1837) === [[File:Ralph Waldo Emerson House (Concord, MA).JPG|thumb|Domus Emersonis Concordiae, in via Lexingtoniana, anno 1835 empta et usque ad mortem habitata. Incendio anni 1872 laesa, collatione amicorum restituta est.]] Mense Ianuario 1835 Lydiam Jackson Plymuthensem in matrimonium petivit, quam « Lidian » renominavit. Petitio per litteras venit, ad feminam cui verbum amoris numquam dixerat, amorem « novo et altiore modo » pollicens; ipse haec altera sponsalia fratri Gulielmo « gaudium valde sobrium » descripsit; nuptiae die 14 Septembris factae sunt. Christiana fervens, a transcendentalismo aliena, cuius sententias in ludicris « Bibliis transcendentalibus » marito ridente irridebat, Lidian, quam ille « mine Asia », postea « Queenie » appellabat, domum Concordiensem per dimidium saeculum rexit, numquam prorsus desinens se a Plymutho patrio exulare sentire<ref>McAleer (1984); epistulam diei 24 Ianuarii 1835 primus integram edidit Allen (1981); de « Bibliis transcendentalibus » Wayne (2006).</ref>. Coniuges magnam domum quadratam in via Lexingtoniana extra Concordiam emptam incoluerunt, quam familia « Bush » vocabat quamque Emerson usque ad mortem habitavit. Eodem anno oppidum ei orationem sollemnem secundi centenarii mandavit: laus regiminis municipalis per concilium civium (town meeting), « ubi radices societatis tanguntur », inter praecipua doctrinae eius politicae documenta mansit<ref>Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Felicitas domestica statim vulnerata est: mense Maio 1836 frater Carolus, animo familiarissimus (« unus homo ambo eramus », Carlylio scripsit), Novi Eboraci phthisi subita mortuus est. In hoc luctu primum librum absolvit. ''Nature'' die 9 Septembris 1836 sine nomine prodiit: tenuis liber caeruleus minus centum paginarum, mille exemplis sumptu auctoris impressus (typographo centum dollaria soluta sunt), professio potius quam tractatus. Fama, quae Emersonem delectabat, quingenta exempla primo mense vendita esse, exaggerata erat; et libellus, tum paulum obscuratus tractatibus apertioribus quos Brownson et Georgius Ripley eodem anno ediderunt, historice neque eum effectum habuit quem habere debuit neque quem ei postea tribuerunt: praelectionibus enim et tentaminibus hae sententiae populum suum invenerunt. Eodem mense apud consobrinum Georgium Ripley primum convenit circulus ille iuvenum ministrorum et doctorum unitarianismo constituto infensorum quem posteritas « Transcendental Club » vocavit: Hedge, Ripley, Alcott, mox Margarita Fuller, Theodorus Parker, Elisabetha Peabody, Orestes Brownson, postea iuvenis Henricus David Thoreau. Die 30 Octobris primus filius Waldo natus est. Anno insequenti, die 31 Augusti 1837, apud societatem Phi Beta Kappa Harvardianam orationem « The American Scholar » habuit: hortatio ad doctrinam Americanam quae « Musas aulicas Europae » audire desineret, ad « Hominem Cogitantem » (Man Thinking) natura, libris, actione nutritum, auditores hoc tempore incendit. Quingenta exempla quae Munroe statim impressit intra mensem divendita sunt; Carlyle « vocem viri » ex occidente venientem salutavit; Oliverius Wendell Holmes dimidio post saeculo orationem « declarationem nostram libertatis intellectualis » nominavit<ref>Bosco et Mott apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007); de sumptu et exemplis libri ''Nature'' McAleer (1984) et Allen (1981); formula Holmesii ex vita anni 1884.</ref>. === Scandalum apud Scholam Theologicam (1838) === Vere anni 1838 alumni ultimi anni Scholae Theologicae Harvardianae, septem iuvenes, Emersonem rogaverunt ut orationem sollemnem haberet. Invitatio opportuna venit: commentarii mensis Martii notant nullum argumentum scribendi efficacius esse quam clerum, et iudicium blasphemiae in Abner Kneeland, libere cogitantem, mense ante orationem Bostoniae in carcerem coniectum, quaestioni libertatis religiosae ardorem addebat. Ipsum semen textus diem habet: die quodam dominico mensis Martii, dum contio taediosa trahitur et foris ningit, notaverat tempestatem nivis veram esse, contionatorem autem umbratilem; sententia, a pastore formali Barzillai Frost inspirata, paene ad verbum in orationem transiit. Vespere dominico diei 15 Iulii 1838, in sacello parvo Divinity Hall referto (centum fere sedes, professores in primis subselliis), orationem habuit quae vehementissima totius vitae mansit. « Christianismus historicus », ut summatim dicamus, duos errores commisit: Iesum semideum admirandum fecit pro homine vero imitando, personam eius in dogma convertens; et revelationem quasi clausam tractavit, « quasi Deus mortuus esset », cum sensus religiosus, intuitus legis moralis, experientia semper praesens sit quae ab alienis manibus accipi non potest. Miraculum autem ab ecclesiis praedicatum « monstrum » est, quia unitatem naturae rumpit, cum vera religio ipsa perpetuum vitae « miraculum » sit<ref>Richardson (1995), cap. 48-49; Robinson apud Myerson (2000); de numero alumnorum et de genesi orationis Rusk (1949) et McAleer (1984).</ref>. Motus omnia quae Emerson noverat superavit: triginta sex censurae et responsiones paucis mensibus, cum ''Nature'' octo movisset. Andrews Norton, theologus unitariorum imperiosissimus, « novissimam formam infidelitatis » denuntiavit: nullum esse intuitum, nullam perceptionem rectam veritatum christianarum, quae nonnisi per Biblia eorumque miracula accipiantur. Emerson impietatis, atheismi, ineptiarum accusatus est; alii eum tonuisse, alii angelum locutum esse dicebant, ut rettulit pastor Frothingham. Amicus Henricus Ware comiter respondit et responsum inerme accepit: se omnium doctorum minime cupidum minimeque aptum esse ad controversias; diceret uterque suum, iudicaret « Veritas quae omnia vincit ». Ipse se defendere noluit et « lutum fervere » sivit; vulnus tamen diuturnum fuit: Harvardiana ei per triginta fere annos clausa est, et qui hactenus fusionem singulorum in communem hominum naturam praedicaverat didicit, ut ait Richardson, quomodo societas eum flagellet qui morem non sequitur; vehementia defensoria tentaminis « Self-Reliance » notam huius primae longae censurae publicae gerit<ref>Richardson (1995), cap. 49; verbum Frothinghami apud McAleer (1984); de responsione ad Ware Allen (1981).</ref>. === Scriptor, luctus, rostra (1839-1849) === [[File:FullerDaguerreotype.jpg|thumb|left|Margarita Fuller (1810-1850), prima moderatrix commentariorum ''The Dial''. « In ea auditorium meum perdidi », post naufragium eius scripsit Emerson.]] Cathedris officialibus exclusus, Emerson sua sibi rostra aedificavit. Singulis hiemibus seriem praelectionum Bostoniae scribebat et habebat (« The Philosophy of History », « Human Culture », « Human Life », « The Present Age »), easdemque in oppidis vicinis repetebat: haec materia prima fuit voluminum ''Essays'' (1841) et ''Essays: Second Series'' (1844). Anno 1840 circulus transcendentalis commentarios periodicos sibi instituit, ''The Dial'', quos Margarita Fuller, deinde ipse Emerson ab anno 1842 usque ad finem eorum anno 1844 rexit: exempla pauca, auctoritas diuturna; Thoreau, Parker, Alcott, Jones Very ibi scripserunt. Ab experimentis autem communitariis motus abstinuit: a Ripley invitatus ut communitatem Brook Farm (1841-1847) intraret, recusavit, ratus societatem non emendari infirmitatibus in commune collatis, unamque reformationem quae valeret in singulis incipere<ref>Buell (2003), cap. 1; Richardson (1995), cap. 40.</ref>. Die 27 Ianuarii 1842 filius Waldo, quinque annorum, scarlatina paucis diebus exstinctus est. Damnorum, quibus vita abundavit, hoc altissimum fuit; inde threnus « Threnody » et, per silentia, tentamen « Experience », in quo fateri ausus est dolorem ipsum sibi inter digitos elapsum esse. Domus Concordiensis tamen focus doctorum apertus mansit: Thoreau ibi ab anno 1841 ad 1843 quasi famulus ac paene filius vixit, priusquam anno 1845 casam suam in agro Emersonis ad stagnum Walden aedificaret; Alcott, Ellery Channing, Nathanael Hawthorne (in Domo Vetere Pastorali habitans), Fuller, Carolina Sturgis sine fine adibant. Tres alii liberi nati sunt: Ellen (1839), Edith (1841), Eduardus (1844). Die 1 Augusti 1844, rogantibus feminis Concordiensibus servitutis abolendae studiosis, primam magnam orationem contra servitutem habuit, in anniversario liberationis servorum in Antillis Britannicis: officium diu dilatum (nam societates militantes suspectabat et vocationi suae parcebat) publicum factum est nec umquam postea decrevit. ''Poems'' exeunte anno 1846 prodierunt. Ab Octobri 1847 ad Iulium 1848 alterum iter Britannicum, triumphale, fecit: septem et sexaginta praelectiones in Anglia et Scotia, coram auditoriis interdum quingentorum vel septingentorum; viros scientiarum et machinarum (Faraday, Richard Owen) et litterarum (Dickens, Tennyson, Thackeray, iuvenem Mary Ann Evans, posteriorem « George Eliot ») cognovit; Lutetiae res novas anni 1848 vidit. Inde materiam libri ''English Traits'' et famam internationalem rettulit. Biennio post, mense Iulio 1850, Margarita Fuller, iam diurnaria et rerum Romanarum particeps, cum marito et filio naufragio navis ''Elizabeth'' ad insulam Fire Island periit; Emerson Thoreau in litus misit ut reliquias manuscriptumque quaereret, et ''Memoirs'' anno 1852 edenda curavit. « In ea auditorium meum perdidi », commentarii dicunt; « iam in opere meo festino, monitus paucos mihi dies restare »<ref>Bosco apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 78-79 et 87; de numero praelectionum Wayne (2010); nota commentariorum apud McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Contra servitutem; bellum civile (1850-1865) === Lex de servis fugitivis mensis Septembris 1850, pars pactionis quam Daniel Webster defendit, rationem Emersonis ad rem publicam mutavit. Lex foederalis cives civitatum liberarum servos fugientes capere adiuvare iubebat, accusato ius illud « habeas corpus », iudices iuratos, testimonium negabat: servitus desiit malum longinquum esse et res facta est, ut ait Gougeon, quae ianuam vicini pulsat. Emerson, qui fassus erat se nullo incommodo noto ex servitute Americana umquam laborasse, exarsit: lex in commentariis « decretum illud spurcum » vocatur, cui nemo honestus parere debeat. Orationes Concordiae (1851) et Novi Eboraci (die 7 Martii 1854, quarto anniversario orationis Websteri pro lege) eum inter maximas Septentrionis voces posuerunt; Webster, idolum deiectum, ibi ea duritia secatur quam nihil in operibus prioribus praenuntiabat. Causae fugitivorum Bostonienses (coniuges Craft anno 1850, Thomas Sims anno 1851, Anthony Burns anno 1854, militari praesidio in meridiem redditus) hanc obdurationem signaverunt, item Sumner senator in ipsa curia paene ad mortem caesus (1856) et tumultus in finibus Kansas<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Decennium pugnae etiam novae societatis fuit. Mediis annis 1850 inter conditores sodalicii « Saturday Club » fuit, cuius cena menstrua Bostoniae Longfellow, Lowell, Holmes, Iacobum Elliot Cabot paresque congregabat; ex hoc circulo anno 1857 commentarii ''Atlantic Monthly'' orti sunt, quorum primus fasciculus (mense Novembri 1857) ab eo tentamen « Illusions » et quattuor carmina, in his « Brahma » et « Days », continebat. Commentarii illi usque ad finem rostra scripta tentaminum carminumque eius manserunt, eumque supra pretium commune solvebant: dena dollaria in paginam, cum media merces sena esset<ref>Wayne (2010).</ref>. Tum partes « soli liberi » (free soil), deinde republicanorum secutus est (ne servitus propagaretur; liberatio gradatim facienda et pecunia compensanda), simul Ioannem Brown re adiuvans, quem bis domi accepit cuique pecuniam collegit; post impetum ad Harpers Ferry male gestum (1859), Brown ut heroa et martyrem celebravit, eo usque ut in praelectione mensis Novembris 1859 diceret supplicium eius patibulum tam gloriosum quam crucem redditurum. Contentio inter philosophum fiduciae sui, vocationis suae tenacem (« mentes captivas, cogitationes captivas » suum quoque liberatorem poscere, se excusabat), et civem eligere iussum totum decennium pervadit; in ea recentiores interpretationes politicae operis versantur. Bello exorto Emerson, primo secessione levatus (quid enim prodesse vinculum quod tantum simuletur?), causae Unionis se totum dedit, quam cum libertate universali coniungebat; Lincoln Washingtonii anno 1862 convenit, edictum de servis liberandis carmine « Boston Hymn » (die 1 Ianuarii 1863) celebravit, anno 1865 laudationem funebrem praesidis interfecti habuit. Interea Thoreau (mense Maio 1862) et Hawthorne (1864) sepelivit; oratio funebris de Thoreau, iudice Richardson, optimum de illo umquam scriptum mansit<ref>Read et Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 5.</ref>. === Sapiens Concordiensis et longum crepusculum (1865-1882) === Post bellum Emerson institutum nationale erat. Harvardiana, quae eum a scandalo orationis theologicae procul tenuerat, in gratiam cum eo rediit: doctoratus honoris causa anno 1866, electio in consilium curatorum anno 1867, altera invitatio societatis Phi Beta Kappa eodem anno (« The Progress of Culture »), triginta annis post « The American Scholar ». Alterum carminum volumen edidit, ''May-Day and Other Pieces'' (1867), deinde ''Society and Solitude'' (1870), et annis 1870 et 1871 apud Harvardianam praelectiones « Natural History of Intellect » habuit, adumbrationem numquam perfectam illius « historiae naturalis [[Lexicon philosophicum/Mens|mentis]] » quae opus coronare debebat: leges cogitandi, more naturalistarum, in ordinem referre. Vere anni 1871 continentem tramine usque in Californiam transiit; in itinere ad urbem Lacus Salsi substitit ut Brigham Young viseret, et in valle Yosemite iuvenem naturalistam Ioannem Muir convenit, tunc operarium ignotum, qui frustra eum obsecravit ut secum sub arboribus maximis pernoctaret quique nomen suum in indice amicorum paulo post confecto ultimum accepit, ut Carlyle primum<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999); de itinere Californiano McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. Die 24 Iulii 1872, hora matutina quinta et dimidia, incendium a tabulato summo ortum domum Concordiensem vastavit; crepitu flammarum excitatus, Emerson veste nocturna sub imbre ad portam cucurrit auxilium vocans, et pueri vicini, spiritu inter fumum retento, libros et chartas manuscriptas e conclavi eius servaverunt. Exhaustus inde exiit; memoriae labes, iam sensibilis, subito ingravuit (biographi eam ita describunt ut hodie dementiam senilem vel morbum Alzheimer appellaremus). Amici, auctore medico Le Baron Russell, illo ipso qui editionem Bostoniensem libri ''Sartor Resartus'' sex et triginta annis ante curaverat, occulta collatione pecuniam paraverunt qua domus restitueretur et iter fieret: ab Octobri 1872 ad Maium 1873, filia Ellen comite, Angliam revisit (ultimus cum Carlylio congressus), Lutetiam, deinde Nilum usque ad insulam Philas ascendit, sedem templi Isidis quam ab initio cum sepulcro Osiridis, dei membratim sepulti, coniunxerat. « Sphinges stupidos contemnunt », notavit ante monumenta quorum aenigma legere iam non poterat. Redeuntes mense Maio 1873 Concordia arcu triumphali et campanis excepit<ref>Richardson (1995), cap. 99; Wagenknecht (1974), p. 17; de incendio et collatione Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Decem ultimi anni longum crepusculum fuerunt, quod ille aequo animo tulit; quam animi aequitatem familiares mirabantur, eamque carmen « Terminus » (1867) praedixerat: « ut avis se vento accommodat, ita me tempestati temporis accommodo ». Aphasia verba subripiebat (res circumlocutionibus significabat), sed in publicum prodire perseverabat: oratio in bibliotheca publica Concordiensi aperienda (1873), centesima praelectio apud lyceum oppidi sui (1880). Anthologia poetica ''Parnassus'' (1874) et volumen ''Letters and Social Aims'' (1875) nonnisi opera filiarum Ellen et Edith et Iacobi Elliot Cabot, anno 1875 curatoris litterarii facti, prodierunt; post annum 1876 commentarios tenere iam non potuit. Mense Martio 1882, in funere Longfellow, bis ad loculum accessit, deinde filiam rogavit ubi essent, quae illa domus esset, quis ille esset qui dormiret. Mense post, die 19 Aprilis, in longa ambulatione imbre deprehensus aegrotavit; pulmonum inflammatio secuta est. Vesperi diei 22 fenestras et valvas ultimum obseravit, ignem texit, epistulas diei collegit et scalas paene currens ascendit, lucerna in manu, non sine gravi offensione. Mortuus est die 27 Aprilis 1882, decem minutis ante horam nonam vespertinam; campanae Primae Paroeciae Concordiensis undeoctoginta ictus dederunt, annos quos quattuor post hebdomades expleturus erat. Die 30 Aprilis in coemeterio Sleepy Hollow sepultus est, in iugo ubi iam Thoreau et Hawthorne quiescebant; in loculum consobrinus Samuel Moody Haskins, qui sacris praeerat, harenam ex semita quae ad ianuam eius ducebat et cineres ex foco conclavis eius mixtos sparsit. Whitman, ad sepulcrum profectus, scripsit: « Vir iustus, in se ipso libratus, omnia amans, omnia complectens, sanus et clarus ut sol »<ref>Richardson (1995), cap. 100; de ultimis diebus Rusk (1949), p. 506-508; Wagenknecht (1974), p. 18; verba Whitman apud Porte et Morris (1999); de harena et cineribus McAleer (1984).</ref>. == Opera == === A commentariis ad tentamina: methodus === Totum opus ex uno fonte fluit: ex commentariis diurnis, ab anno 1820 usque ad exitum annorum 1870 servatis, quos « arcam nummariam » suam vocabat. In eos cogitationes, somnia, lectiones, versiones, sententias auditas, prima lineamenta referebat, deinde omnia diligentia tabularii ordinabat, indicibus, indicum indicibus, libellis per argumenta digestis. Ad praelectionem componendam indices percurrebat, locos eligebat, ordinabat iterumque ordinabat; praelectio quadraginta paginarum viginti fere horas ipsius scripturae poscebat; tentamina edita rursus ex praelectionibus retractatis nascebantur. Secretum huius orationis sententia est, non dispositio: tentamina eius, ut animadvertit Richardson, collectiones sunt magnarum sententiarum de uno argumento, sicut Plutarchi vel Montani libri collectiones exemplorum; quod ipse ridens fatebatur, se « fabrum missilium ignitorum » describens et paragraphos suos comprimi non posse confitens, cum singulae sententiae quasi particulae essent inter se repellentes. Aequales de exercitu loquebantur qui totus ex ducibus constaret<ref>Richardson (1995), cap. 33; testimonium Alcotti (1871) apud Bloom (2007).</ref>. Haec forma non vitium sed consilium philosophicum est. Verbum « tentamen » (Anglice essay) eo sensu usurpat quo Montanus: tentare, experiri, probare. Cogitatio quae se partem tantum videre scit, crastinae correctioni exposita, tractatu scribi non potest; hinc sententia illa nota, constantiam stultam larvam esse parvarum mentium, quae non temeritatem laudat sed fidem inquisitioni contra fidem systemati. Stilus interruptus, sententiosus, translationibus refertus Emersonem generi adscribit quod a Montano ad Nietzsche ducit potius quam conditoribus doctrinarum. Iam anno 1848 Lowell in libello ''A Fable for Critics'' formulam fixerat, eum « Plotinum-Montanum » appellans, in quo nebula aurea Aegyptii cum prudentia Vasconis coiret; et libelli iuveniles ostendunt hanc componendi rationem, sententiis ex lectionibus collectis et in universale solutis, iam ante exitum ex Harvardiana adfuisse<ref>Levine apud Levine et Malachuk (2011); formula Lowellii apud Allen (1981); de libellis iuvenilibus LaRosa apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Vehiculum sociale huius scripturae praelectio publica fuit. Inter annum 1833 et initium annorum 1870 circiter mille quingentas habuit, a Nova Anglia ad Mississippium et usque in Californiam, de philosophia, de historia litterarum, de vita Americana, de temperantia, de iuribus feminarum, de servitute delenda. Lyceum tunc in summo vigore erat: annis 1850 quadringenta milia hominum, vicesima fere pars adultorum alborum in civitatibus septentrionalibus et mediis, singulis hebdomadibus praelectionem audire aestimabantur, et Emerson princeps eius erat, exemplar oratoris philosophi. Neminem in America auditores constantius allicere, scripsit Lowell anno 1861, delectatus sapiente qui aeque de morbo solani et de peccato originali ageret. Rostris magis quam libris, quorum exempla pauca erant, is factus est quem Lawrence Buell primum rei publicae Americanae « intellectualem publicum » vocat<ref>Buell (2003), cap. 1; Myerson (2000); Lowell (1861) apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Opus poeticum (''Poems'' 1846, ''May-Day'' 1867) fortunam inaequaliorem habuit. Quaedam carmina memoriae Americanae insident: « Concord Hymn » cum ictu illo qui circum orbem terrarum auditus est, threnus de Waldo, « Brahma », « Days ». Sed iam aequales haesitabant: Lowell, qui solutam Emersonis orationem paene metricam iudicabat, aures eius ad numeros versuum obtusas mirabatur; Arnold ei nomen poetae nati negabat. Critici recentiores hanc poesin gnomicam et asperam pluris fecerunt, in qua vinculum viderunt inter traditionem Anglicam et libertates Whitman et Dickinson<ref>Iudicia Lowellii et Arnoldi apud Bloom (2007); de restitutione Porte et Morris (1999).</ref>. === Libri === ''Nature'' (1836) quasi professio fidei est: libellus octo capitum qui quaerit quem in finem natura sit, et respondet gradus usuum eius ascendens, a merce ad spiritum. Volumina ''Essays'' (1841: « History », « Self-Reliance », « Compensation », « Spiritual Laws », « Love », « Friendship », « Prudence », « Heroism », « The Over-Soul », « Circles », « Intellect », « Art ») et ''Essays: Second Series'' (1844: « The Poet », « Experience », « Character », « Manners », « Gifts », « Nature », « Politics », « Nominalist and Realist », « New England Reformers ») cor canonis efficiunt. ''Nature, Addresses, and Lectures'' (1849) primum librum et magnas orationes annorum 1830 colligit. Sequuntur libri maturitatis, omnes e seriebus praelectionum orti: ''Representative Men'' (1850), imagines sex virorum exemplarium; ''English Traits'' (1856), inquisitio de ingenio gentis Anglicae; ''The Conduct of Life'' (1860), vivo auctore lectissimus, in quo, inter alia, « Fate », « Power », « Wealth », « Culture », « Worship », « Illusions »; ''Society and Solitude'' (1870); ''Letters and Social Aims'' (1875), iam magna ex parte editorum opus<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999).</ref>. ''English Traits'' locum proprium tenet: liber Emersonis maxime concretus, numeris, diariis, colloquiis nutritus, propior libro dominae de Staël ''De l'Allemagne'' aut operi Tocquevilli de democratia Americana quam tentamini Montaniano. Laus Angliae (sensus practicus, reverentia singulorum, patria patriotarum, martyrum, sapientium, vatum) ibi cum satura hilari copulatur (imago sancti Georgii Cappadocis, lardi fraudulenti venditoris in signum equestre conversi, paginis optimis Marci Twain par est) atque cum valedictione: Angliam meridiem suum attigisse, et centrum gravitatis gentis Anglice loquentis iam trans Atlanticum esse. Caput « Race » theorias de fato gentium sanguine dato ea scepsi examinat quae illa aetate insignis erat: homines malle commoda sua sanguini quam solo aut fortunae tribuere, sed constantiam gentium qualem videmus argumentum esse infirmum aeternitatis harum fragilium finium<ref>Richardson (1995), cap. 89; caput de ''English Traits'' apud Porte et Morris (1999); de quaestionibus gentium Nicoloff (1961).</ref>. Pars posthuma operis ingens est. Cabot primum tria volumina ex chartis edidit (''Miscellanies'' 1883, ''Lectures and Biographical Sketches'' 1884, ''Natural History of Intellect and Other Papers'' 1893), deinde Eduardus Waldo Emerson opera omnia curavit (editio centenaria, 1903-1904); commentarii diurni decem voluminibus (1909-1914) prodierunt, deinde editio critica integra ''Journals and Miscellaneous Notebooks'' (sedecim volumina, 1960-1982), quam libelli thematici, contiones, praelectiones serae, decem volumina epistularum et ''Antislavery Writings'' (1995) secuta sunt: altera pars saeculi XX alium Emersonem legibilem reddidit, officinae potius quam anthologiarum: obscuriorem, magis politicum, magis experimentalem<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), prooemium; de voluminibus Cabotianis Wagenknecht (1974), p. 17-18.</ref>. == Doctrina == === Transcendentalismus: Ratio et Intellectus === Vocabulum « transcendentalismus » primo convicium adversariorum fuit, cuius originem ipse explicavit in praelectione « The Transcendentalist » (1842) reddidit: idealismum huius temporis nomen transcendentale accepisse ex usu Immanuelis Kantii, ita ut quidquid ad cogitationem intuitivam pertineret vulgo transcendentale diceretur. Cognatio vera est sed obliqua et libera: e circulo Concordiensi paene nemo Kantium ipsum legerat. Sententiae Germanicae in Novam Angliam per internuntios Britannicos venerunt, per Carlyle quod ad sonum, per Coleridgium quod ad notiones, et per interpretes domesticos: editionem Americanam libri Coleridgiani ''Aids to Reflection'', anno 1829 a Iacobo Marsh cum longa praefatione curatam, et commentationem Friderici Henrici Hedge de Coleridgio (1833), quae conversionem illam Copernicanam Kantii, Fichte, Schelling accurate exponit quamque Emerson ut « logon vivum, salientem » salutavit. Quod circulus ex Kantio retinuit non tam critica fuit quam sententia vim quandam activam menti inesse, sensuum impressionibus non redigendam: contra psychologiam Locke, quae animam cellam receptricem facere videbatur, transcendentalismus, ut Alcott dixit, affirmat plus inesse in mente quam quod per sensus intrat<ref>Richardson (1995), cap. 27 et 40; Mott apud Myerson (2000).</ref>. Instrumentum principale distinctio est, a Coleridgio « et Germanis » sumpta, inter Rationem (Anglice Reason) et Intellectum (Understanding). Eam Emerson epistula mensis Maii 1834 ad fratrem Eduardum quasi professione fidei exponit: Rationem esse supremam animae facultatem, id quod saepe animam ipsam dicimus; numquam ratiocinari, numquam probare, tantum percipere; visionem esse. Intellectum contra semper laborare, comparare, coniungere, computare, argumentari; myopem sed acutum, praesenti, utili, consuetudini servire. Ratio « in unoquoque homine potentia perfecta est », Intellectus inaequaliter distributus; illa pulchrum, bonum, verum absoluta revelat, hic, « computator ille rugosus », vitae animali procurat. In hac Ratione ipse aliam formam « lucis interioris » Quakerorum agnoscit: quod Coleridgius et Germani philosophice statuunt, Georgius Fox usu et animo praesto fecerat; ambo simul fundamentum fiduciae sui praebent, ostendentes cur rationi consentaneum sit imo sui credere<ref>Epistula ad Eduardum apud Gougeon, Levine et Malachuk (2011); Richardson (1995), cap. 27.</ref>. Circa hunc nucleum materiae variae coierunt, nam Emerson inter maximos saeculi lectores omnivoros fuit: philosophia Scotica sensus communis (Reid, Dugald Stewart), Harvardiae discita, quae iam in introspectione fundamentum morum quaesiverat; Plato et Neoplatonici in versionibus Thomae Taylor; Plutarchus, Stoici, Montanus; Swedenborgius eiusque doctrina de correspondentiis naturae et spiritus, per Sampson Reed tradita; critica biblica Germanica; denique, magis magisque post annum 1840, scripta Asiae, ''Bhagavad-Gita'', ''Vishnu Purana'', Confucius, poetae Persici Saadi et Hafiz, in quibus confirmationem orientalem doctrinarum in fundamentis Platonicis exstructarum inveniebat<ref>Mott et Robinson apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 68.</ref>. Transcendentalismus numquam schola instituta fuit: nulla academia, nullum seminarium, nulla doctrina communis; circulus qui anno 1840 convenire desiit, commentarii qui anno 1844 exstincti sunt. Fuit, ut ait Richardson, motus simul philosophicus (subiectum sciens numquam e ratione cognitionis detrahi posse), religiosus (sensum religiosum ad naturam humanam pertinere neque in ulla forma, caerimonia, instituto habitare) et necessario socialis: ex eius ordinibus exierunt communitas Brook Farm, pugna contra servitutem apud Parker, Emerson, Thoreau, causa feminarum apud Fuller, reformatio scholarum apud Alcott et Peabody. Neglegentia autem qua motus mori maluit quam orthodoxiam sibi imponere principio suo fidelis est: summa scilicet uniuscuiusque fili in glomere libertas<ref>Richardson (1995), cap. 40.</ref>. === Natura, « revelatio mentis » === [[File:Walden Pond, 2010.jpg|thumb|Stagnum Walden prope Concordiam. Emerson agros in ripis possidebat; Thoreau ibi anno 1845 casam aedificavit, et in his silvis Emerson experientiam « oculi perlucidi » collocat.]] ''Nature'' (1836) ab impatientia incipit: aetatem nostram retrospectivam esse; sepulcra patrum aedificare. Cur non nobis quoque, quaerit prima pagina, sit religio per revelationem nobis datam, non historia revelationum illorum, poesis et philosophia intuitus, non traditionis? Liber deinde, fiducia theologi naturalis, quaerit quem in finem natura sit, et scalam usuum eius methodice ascendit: natura ut merx (commodity), copia materiarum, gradus infimus cito absolutus; ut pulchritudo; ut sermo; ut disciplina intellectus et conscientiae; usque ad capita speculativa de idealismo, de spiritu, de prospectibus ultimis. Compositio tam contioni debet quam tractatibus theologiae naturalis illius aetatis, qui item beneficia creationis enumerabant; sed ubi auctores tractatuum extrinsecus consilium concludunt, Emerson id intus sentiri vult, quasi theophaniam<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 37-38.</ref>. Locus libri notissimus, fortasse totius operis, actio est magis quam descriptio. Per campum nudum transiens, nive liquescente, sub crepusculum, nulla felicitatis peculiaris cogitatione, auctor se perfecta exsultatione fruitum esse dicit: laetum se esse usque ad marginem timoris. Deinde in silvis: « In terra nuda stans, capite aere alacri perfuso et in spatium infinitum sublato, omnis egoismus pusillus evanescit. Oculus fio perlucidus; nihil sum; omnia video; per me meant fluenta Entis universalis; pars vel particula Dei sum. » Imago tam consulto immodica est, ut Christophoro Cranch statim picturam ridiculam inspiraverit, oculum grallis impositum petaso ornatum; sed contrarium dicit amoris sui: caput enim experientiae est parvi ego evanescentia, non coronatio. Si mysticismus est, ait Richardson, mysticismus est generis communis, cuiusvis qui aliquando sub arbore se cum mundo unum sensit; Buell etiam iocum consultum audit, bullam extravagantiae quam textus ipse rumpit, umeris de occulta inter hominem et holus necessitudine sublatis<ref>Richardson (1995), cap. 37; Buell (2003), cap. 2.</ref>. Duae libri sententiae longam posteritatem habuerunt. Prima ad sermonem pertinet: verba signa esse factorum naturalium, facta naturalia symbola factorum spiritalium, totam naturam « symbolum spiritus »; linguam moralem naturam esse fossilem (rectum a recta linea, spiritum a flatu), et poetam eum esse qui verba rebus visibilibus rursus alligat. Haec naturae semiotica, a Swedenborgio hereditate accepta et apud Thoreau et Whitman magno futuro destinata, translationem non ornamentum sed ipsum cogitandi organum facit. Altera sententia idealismus practicus capitis ultimi est: per os « poetae Orphici » Emerson declarat hominem nanum sui ipsius esse; olim spiritu perfusum et solutum fuisse; regnum illud recuperare posse. Liber clauditur nuntio naturam non fixam sed fluidam esse, et restitutionem pulchritudinis originalis et aeternae per animae redemptionem fieri. Natura igitur apud Emersonem numquam obiectum est propter se contemplandum: speculum est, disciplina, promissum spiritus; quod Richardson uno titulo complectitur, naturam esse « apocalypsim mentis », sensu proprio detectionis<ref>Richardson (1995), cap. 38; Myerson (2000).</ref>. Denique haec naturae philosophia scientia nutritur, non contra eam exstruitur. Emerson Herschel, Cuvier, Lyell, postea Darwin legit; primae praelectiones historiae naturalis fuerunt; somnium serum « historiae naturalis intellectus » leges mentis describere volebat ut naturalista leges physicas. Constans suppositio correspondentia est, « radius relationis » inter spectantem et spectata: natura iam consilium suum ipsa describit, et condicio cuiusque hominis « solutio hieroglyphica » est quaestionum quas ponit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000).</ref>. === Fiducia sui === « Self-Reliance » (1841) textus Emersonis lectissimus est et erroribus interpretum maxime expositus. Incipit a definitione ingenii quae totius tentaminis rationem praenuntiat: « Tuae ipsius cogitationi credere, credere id quod tibi in secreto pectoris tui verum est omnibus hominibus verum esse: hoc ingenium est. » Sequuntur sententiae orbem terrarum pervagatae: nihil extra te quaesiveris; quisquis vir esse vult, a more communi dissentiat oportet; societatem ubique « coniurationem esse contra virilitatem uniuscuiusque sociorum », societatem quaestuariam in qua quisque libertatem suam pro portione lucri vendit; « constantiam stultam larvam esse parvarum mentium », quam parvi viri publici, philosophi, theologi adorent; et hyperbole conscia: se libenter in poste ianuae inscripturum verbum Anglicum « Whim » (quasi: quod libuerit), quam statim ipse corrigit: sperare se aliquid melius fore quam libidinem, sed diem in explicationibus consumi non posse<ref>Sententiae ex ''Essays: First Series'' (1841); de earum temperatione interna Buell (2003), cap. 2.</ref>. Interpretes recentiores consentiunt paragraphum septimum, de more communi recusando, in ratione quinquaginta paragraphorum totius tentaminis legendum esse. Quaestio media vicesimo primo loco venit: quid tandem efficit ut sibi quisque fidere possit? Quid est illud ego primigenium, cui fiducia universalis inniti potest? Responsio totam quaestionem alio transfert: inquisitio enim ad fontem illum ducit qui simul essentia ingenii, virtutis, vitae est quemque Spontaneitatem vel Instinctum vocamus; hanc sapientiam primam Emerson Intuitum nominat (Anglice Intuition), cum omnes doctrinae posteriores institutiones tantum sint (tuitions). Sensus essendi qui horis tranquillis in anima surgit « non diversus est a rebus, a spatio, a luce, a tempore, ab homine, sed unum cum illis, et ex eodem fonte manifesto procedit unde vita eorum et esse ». Sibi credere igitur est illi fundo impersonali per se credere: fiducia sui, ut alibi scribit, fiducia in Deum est, non apotheosis personae biographicae<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Monographia quam George Kateb doctrinae dicavit eam alio trahit. Kateb distinguit fiduciam sui mentalem, libertatem cogitandi quae mundum accipit et interpretatur nulli parti, nulli causae mancipata, et fiduciam sui activam, indolis et operum; Emersonem autem illam huic constanter anteponere censet, adeo ut fiducia sui apud eum exemplar vitae mentis potius quam regula agendi in mundo sit. Praeterea, ubi alii fiduciam in Deum legunt, Kateb in religiositate Emersonis, quamvis minime orthodoxa, id videt quod ipsam notionem fiduciae sui perdere minatur: ego enim quod in numen impersonale solvi debet non iam plane ego est quod sibi fidit; lectorique democratico suadet ut doctrinam saecularem reddat, quo id quod caput est servetur, [[Lexicon philosophicum/Individuum|individuum]] cogitans quod democratia et efficit et requirit. Sic intellecta doctrina Emersonem facit, ut scribit Kateb, conditorem philosophiae « individualitatis democraticae »; nec primum contra societatem, sed contra religionem institutam definitur, quae prima est dependentiarum recusatarum. Liber doctrinam usque in amicitiam sequitur, solam necessitudinem quam Kateb fiduciae sui intrinsecam iudicat (« societatem fugio ut societatem inveniam », scribit Emerson: amicus is est cui dicere possis quod tibi ipsi nondum dicere scis). In sollicitudine autem desinit: saeculo in quo atrocitas multitudinum norma facta est, non iam quaeritur an theoria nascens innocens fuerit, sed an innocens esse desierit<ref>Kateb (1995), praefatio et capita de religiositate, de vita mentis, de amicitia.</ref>. Buell tentamen ut medicinam duobus gradibus legere proponit. Initium est status ille timidus et miser hominum se aliis conformantium: adulti oculis alienis videmus, adeo ut, verbis Kateb, vix quisquam se ipsum experiri possit; primus igitur gradus est expeditio, « individualitas negativa » quae imperium opinionis, etiam opinionis suae praeteritae, suspendit. Alter gradus est instinctum magis audire et minus ratiocinationem alienam, non irrationis studio, sed quia in argumentatione laboriosa maxime a viribus externis capimur. Ethica quae inde sequitur nec impetus est nec secessio: audiri iubet quod totus homo dicit, pretium solitudinis et erroris de nobis aequo animo accipit, et spondet actionem integram, etiam non intellectam, cum sensu morali aliorum tandem consonaturam. Non secessum e mundo praecipit, sed convictum firmiorem<ref>Buell (2003), cap. 2; Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Obiectiones sollemnes non defuerunt: egoismus, frigus, contemptus corporis, fastus. Emerson ipse eas praevenit et interdum illustravit. Philanthropo iracundo stipem poscenti textus insolentia nota respondet: suntne illi pauperes mei? Quam statim confessio solvit: se infirmiorem esse quam ut dollarium neget. Et Judith Shklar ostendit hanc in se ipsum ironiam veritatem loci esse: partibus, ecclesiis, societati biblicae mortuae terga vertere licet, pauperibus non licet. Item exemplar fiduciae sui non heros superhumanus est sed, in fine tentaminis, puer rusticus e Vermontia vel Nova Hantonia qui omnes artes ordine tentat, semper in pedes recidit et numquam ars sua est: figura si qua alia popularis, heres agricolae illius Jeffersoniani. Manet tamen quod tentamen corpus, adfectum, fragilitatem superbe neglegit; Buell notat doctrinam de ego ibi expositam carnem pro mero fulcro vigoris spiritalis habere, angulum caecum cuius periculum tentamen « Experience » patefacturum erat<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. === Anima suprema et religio intuitus === Pars religiosa doctrinae quattuor tentaminibus anni 1841 exponitur: « Compensation », « Spiritual Laws », « The Over-Soul », « Circles ». « The Over-Soul » (anima suprema) Deum Emersonis nominat: « Vivimus in successione, in divisione, in partibus, in particulis. Interea intra hominem anima totius est; sapiens silentium; pulchritudo universalis, cui pars omnis et particula aequaliter conectitur; UNUM aeternum. » Hoc numen immanens non iam persona est, non quod Deus negetur, sed ne divinum finibus circumscribatur: fons est virium, potestas quae hominem habilem facit, cuius singuli manifestationes sunt; anima in homine « non organum est, sed omnia organa animat et exercet; non facultas, sed lumen ». Pro possessione et imperio homo vigilantiam substituere debet « revelationibus » animae apertam, influxui spiritus divini in spiritum nostrum. Deus personalis relictus multos lectores turbavit; sed recta est eius consilii continuatio quod apud Scholam Theologicam susceperat: revelatio non clausa est, sed experientia semper praesens sensus moralis<ref>Robinson apud Myerson (2000); de imaginibus animae supremae Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Stephen Whicher hanc « Dei interioris » inventionem eventum vitae Emersonis medium fecit: in ea pietatem Calvinianam, quam moralismus unitarius reliquerat, novo fundamento (potentia hominis, non peccato) renatam agnoscit; unde cognatio saepe notata cum Ionathan Edwards. Idem observat inventionem statim scissuram parere: iam in contione anni 1833 Emerson duplicem hominis [[Lexicon philosophicum/Conscientia|conscientiam]] describit, duos quasi homines quorum alter, mortalis, errans, cupidus, alterum tegit, spiritum supremum, tranquillum, immortalem; circa quam dualitatem totum opus versabitur<ref>Whicher (1953), cap. 1.</ref>. « Compensation » faciem moralem huius doctrinae exponit: universum lege polaritatis, actionis et reactionis, pervaditur, qua fit ut « iustitia non differatur ». Omnis actus retributionem suam in se fert; egoismus se ipse punit, agentem ab unitate rerum abscindens (aqua divisa post manum nostram coit); malum facere non potes quin malum patiaris. Emerson ibi religionem popularem mercedis dilatae, paradisum quasi compensationem conceptum, ut materialem spiritus intellectum reicit; lucrum actionis honestae non merces externa est sed incrementum essendi (« in actione virtutis proprie sum »). Interpretes hic resonantiam Dei Calviniani saecularem audiverunt (quid vis? ait Deus; solve et cape), expiatione in pretium conversa quod omnis libera electio secum fert<ref>Robinson apud Myerson (2000); Dolan apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. « Spiritual Laws » inde ethicam oboedientiae actuosae ducit: animam esse in medio naturae et supra voluntatem cuiusque hominis, ita ut nemo nostrum universo nocere possit; oboedire tantum debere; cuique nostrum viam monstrari, nosque, si humiliter audiamus, verbum rectum audituros esse. « Circles » huic religioni formam dynamicam et vertiginem dat. Ego ibi circulus describitur in perpetuum se dilatans, cuius quaeque circumferentia, vix ducta, transcendi postulat: nullam virtutem finalem esse, omnes initiales; nihil certi nisi vitam, transitum, spiritum vigentem; vitam seriem esse rerum improvisarum. Et auctor fatetur, sententia quae omnes lectiones scepticas et experimentales operis aluit: « Experimentator tantum sum... Omnia labefacto. Nullum factum mihi sacrum, nullum profanum: quaerens tantum sum, nullo Praeterito a tergo. » Motus tamen non merus fluxus est: textus addit hunc perpetuum progressum sentiri non posse nisi contra principium aliquod stabile et immotum in anima; quod principium medium manet, omnibus circulis suis superius<ref>Robinson apud Myerson (2000); Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Haec theologia sine ecclesia fontes mixtos habet: Neoplatonismum et mysticam christianam primum, ut Arthur Versluis ostendit, deinde confirmationem Asiaticam. Carmen « Brahma », in primo fasciculo commentariorum ''Atlantic Monthly'' (mense Novembri 1857) editum, diariis risum movit, quod auctorem delectabat: iuberet quis eos Iehovam pro Brahma legere, et nihil iam haesuros. Quattuor eius tetrasticha sententias ex ''Bhagavad-Gita'' transferunt. De christianismo sententia ab anno 1832 constans mansit: Iesum fidelissimum magnitudinis humanae prophetam fuisse (solum in historia magnitudinem hominis aestimavisse), sed cultum personae eius idololatriam esse quae nuntium eius invertit. Haec hereditas duas vias contrarias, utrasque documentis firmatas, aperuit: alteram, qua religio in vim ethicam et psychologicam resolvitur (Carolus Eliot Norton lectioni Emersonis suum ipsius agnosticismum acceptum ferebat, et historici emersonismum cum motibus « sanationis mentalis » exeuntis saeculi conectunt); alteram, qua sensus religiosus ad orbem terrarum dilatatur, cum nemo plus quam Emerson effecerit ut protestantes Americani traditiones Asiae religionem, non superstitionem, esse ducerent; Oliverius Wendell Holmes eum, semiludens, « Buddham Occidentis » vocare poterat<ref>Buell (2003), cap. 4; Robinson apud Myerson (2000); de carmine « Brahma » Wayne (2010).</ref>. === « Experience »: luctus et scepticismus === « Experience » (1844) pro altissimo Emersonis tentamine habetur et maxime disputato. Incipit in caligine: ubi sumus? in serie cuius extrema nescimus; in scalis expergiscimur. Vita quasi somnium fluit e quo evigilandi facultas nobis deest; res inter digitos labuntur eo ipso momento quo maxime premuntur, atque haec omnium rerum fuga et lapsus pars condicionis nostrae ingratissima est. In media hac confessione de re maxime privata loquitur: fatetur mortem filii, biennio ante, se non ita momordisse ut debuisset. Dolere se quod dolor nihil se docere possit neque gradum unum in naturam veram se ducere; iacturam Waldonis sibi videri quasi praedii pulchri amissionem, nihil amplius; propius ad se trahere non posse. Nullus alius Emersonis textus rem familiarem ita profert; nullus tam aperte fatetur se dolori suo imparem esse, illam sentiendi impotentiam quae fortasse, ut notat Buell, vera facies tragoediae apud idealistam est: quisque enim doctrina divinus est, sed vivit tantum per intervalla, per particulas<ref>Buell (2003), cap. 3.</ref>. Tentamen deinde ut transitus per septem « dominos vitae » (lords of life) procedit, potestates quae experientiam regunt et velant: Illusionem, Temperamentum, Successionem, Superficiem, Improvisum, Realitatem, Subiectivitatem. Critici saeculi XX de sensu huius itineris dissenserunt. Stanley Cavell, cuius lectio (« Finding as Founding », 1989) totam interpretationem mutavit, in « Experience » momentum videt quo Emerson insolubilitatem scepticismi in cor cogitationis suae recipit et fundamentis renuntiat, Nietzsche, Heidegger, Wittgenstein praecurrens: luctus enim impossibilis signum fit relationis nostrae ad res et ad alios, quos numquam possidemus. Alii obiciunt hanc lectionem sententias e locis obscurissimis excerptas solas tractare et compositionem ab ipso tentamine nuntiatam neglegere: quemque « dominum » adfectum esse quem textus perambulat et vicissim relativum facit; affirmationes transcendentales iter distinguere usque ad conclusionem, extra seriem adfectuum positam, quae cursum tenet (sursum et porro!) et conversionem ingenii in potestatem practicam promittit. Emerson, hac lectione, non scepticus factus est: scepticismi peritus est, quem in scaenam ponit ut ostendat quanti credere constet et quomodo pergatur<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011); de narrationibus biographicis caput de biographis apud Myerson (2000).</ref>. Disputatio totius vitae interpretationem tangit. Narratio diu canonica ea est quam Stephen Whicher proposuit (''Freedom and Fate'', 1953): vitam interiorem in aetatem provocationis (1832-1841), altera crisi transfossam (1838-1844), et longum adsensum dividit; si prioris cogitationis verbum proprium revolutio est, posterioris est adsensus rerum atque optimismus; Emersonem enim, ut narrat, ab acri contra mundum rebellione nomine Animae ad res ut sunt accipiendas transisse, nec iam docuisse homines se supra fatum attolli posse, sed quomodo eo optime uterentur. Hac lectione « Experience » inscribi potuisset, ait Whicher, relatio de experimento fiduciae sui: quattuor enim e septem dominis vitae condiciones sunt quae potestati divinae animae obstant. David M. Robinson anno 1993 responsionem plenissimam dedit: vitam posteriorem describi debere ut dilatationem regni potestatis, expansionem potius quam recessum, conversionem ad dura experientiae facta, maxime socialia; culturam sui ab unitarianismo hereditate acceptam in pragmatismum ethicum reformari, cum exstasis instabilis et solubilis apparuisset; munusque Emersonis fieri quod ultima tentaminis sententia enuntiat, conversionem ingenii in potestatem practicam. Historici recentiores, commentariis, praelectionibus seris, scriptis contra servitutem armati, hanc alteram viam potius sequuntur: transitum ab idealismo affirmationis ad idealismum probationis, in quo visio iam cum pretiis, defectionibus, condicionibus materialibus computare debet. Ex hac inflexione et lectiones pragmatisticae pendent et « perfectionismus moralis » Cavellii, cui Emerson non exemplar fixum persequitur sed fidem servat illi ego semper futuro, nondum adepto sed adipiscendo<ref>Whicher (1953), tabula chronologica et capita de scepticismo et adsensu; Robinson (1993), prooemium; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fatum et potestas === [[File:Ralph Waldo Emerson c1859.jpg|thumb|Emerson circa annum 1859, quo tempore praelectiones habebat quae liber ''The Conduct of Life'' (1860) factae sunt.]] ''The Conduct of Life'' (1860) quaestioni respondet quam prima sententia tentaminis « Fate » ponit: quomodo vivam? Tentamen a tabula omnium operis nigerrima incipit: natura non iam mater benigna anni 1836 est sed liber fati, procellis, pestilentiis, feris, exstinctionibus plenus; natura est quod facere potes, sed etiam quod te dissolvit. Potestas hominis necessitate cingitur quam mille experimentis undique tangit, donec arcum eius didicit; circumstantiae, genus, temperamentum, hereditas « facta odiosa » sunt quae recta fronte aspicienda sunt. Emerson, ut lectores notant, dimidium tentaminis malo et limiti vocem plenam dat, quod antea numquam fecerat<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Deinde tabula vertitur: etiam limitatio limites suos habet. Columnae fati (materia, leges, hereditas) columna respondet cogitationis, voluntatis, libertatis, aeque vera et suo modo aeque necessaria: « intellectus Fatum abolet. Quatenus homo cogitat, liber est »; si cogitatio liberat, etiam sensus moralis liberat. Historia est actio et reactio horum duorum, Naturae et Cogitationis, quasi duorum puerorum qui in margine viae se invicem trudunt; et universum intellegi potest ut progressus e fato in libertatem. Sententia ultima, « aras Pulchrae Necessitati exstruamus », saepe pro deditione Stoica lecta est; studia recentiora contra in ea culmen vident constantis philosophiae usus: necessitas non est cui acquiescitur, sed ex qua instrumentum fit (materiam libertatis necessitatibus constare; potestatem numquam longe a necessitate abesse). Imago media tentaminis hanc conversionem dicit: fato nos metimur ut pueri ad parietem domus paternae stant et staturam suam quotannis notant; sed cum puer vir factus dominusque domus est, parietem illum diruit et novum maioremque exstruit; limes est mensura hominis crescentis. Kateb totum librum ut exercitationem personarum legendum proponit: quodque tentamen quam maxime secunde nomine rei quam tractat loqui, fati, potestatis, divitiarum, culturae, auctore numquam plane cum voce quam praebet coeunte<ref>Richardson (1995), cap. 86; caput de ''The Conduct of Life'' apud Porte et Morris (1999); Kateb (1995).</ref>. Tentamen geminum, « Power », vocabula durat: vitam inquisitionem esse [[Lexicon philosophicum/Potentia|potestatis]]; omnem potestatem unius generis esse, participationem naturae mundi; hominem qui aliquid valet ex ea ipsa materia factum esse ex qua res fiunt, cursui rerum consentientem. Nec tempus vacat: editus in ipso limine belli civilis, liber doctrinam fiduciae sui ad tempus discriminis accommodat, quo non iam licet extra torrentem politicum stare, sed torrens ipse navigandus est; et optimum tentaminis « Fate » compendium, ut notat Richardson, in altera oratione contra legem de fugitivis (1854) invenitur: duas esse in natura vires, hinc Fatum, illinc Voluntatem, Officium, Libertatem, et mundum, ut ipse intellegat, exsistere ad scientiam libertatis docendam<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Reliquus liber methodum ad pecuniam (« Wealth »), ad culturam, ad mores, ad cultum extendit. « Worship », minus lectum, fortasse apertissime dicit quo Emerson in re religiosa pervenerit. Docet tempus suum transitionis profundae esse, quo veteres fides, quae gentes consolabantur, immo faciebant, vires exhausisse videntur; munus autem generationis esse, ex conscientia spiritali quae superest, religionem restituere cuius ipsa substantia ethica sit. David M. Robinson in hoc tentamine signum videt apud Emersonem serum morale visionario successisse ut categoriam religiosam operantem: quomodo vivendum sit decernere ei quaestio religiosa media facta est, et scientia, legibus inflexibilibus in subtile regnum voluntatis et cogitationis productis, huic religioni ethicae novum exemplum praebet<ref>Robinson (1993), cap. 8.</ref>. === Magni viri in democratia === ''Representative Men'' (1850) problema tractat quod democratia acuit: quid de magnitudine faciendum? Liber, e praelectionibus in America et Anglia habitis ortus, septem capita ordinat: « Uses of Great Men », deinde Platonem philosophum, Swedenborgium mysticum, Montanum scepticum, Shakesperium poetam, Napoleonem hominem mundi, Goethe scriptorem. Nemo Americanus, nemo aequalis, et absentia meditata: Iesus, cui « historice iustitiam reddere » se non posse fatebatur; Baudelaire, libri lector attentus, etiam Voltarium deesse notavit<ref>Richardson (1995), cap. 69, qui etiam iudicia Dickinson, Frost, Borges de libro refert.</ref>. Titulus responsio est. Carlyle nuper librum de heroibus ediderat et homines felices esse docebat qui fortiter regerentur; Emerson « repraesentativum », verbum medium rei publicae Americanae, contra « heroem » elegit. Magni viri eius non idola sunt sed quasi aequipondia quae se invicem corrigunt, lentes per quas mentem nostram legimus, imagines eorum quae homo fieri potest: magnum enim ingenium non ideo magnum est quod alios excedit, sed quod circumscriptionem suam repraesentat. Judith Shklar motum flexuosum capitis primi descripsit, quod una sententia magnitudinem tollit, altera ad aequalitatem reducit (nonne homo urbe melior est?): magnis viris credendum, sed fide critica, quae scit magnitudinem eorum etiam a nostra agnitione pendere; hoc esse « inhibitionem democratiae » eiusque virtutem. Ipse, libro vix absoluto, sibi in commentariis exprobrabat se nomina celebritatum litterariarum psittaci more iteravisse nec iustitiam reddidisse magnitudini mutae agricolae et opificis communis<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. Caput maxime paradoxum Napoleonis est, idoli hominum communium quia dotes et vires hominum communium gradu transcendenti habuit, « Democratae incarnati », ministri classis mediae modernae, praescriptionum eversoris; admiratio ibi iudicio morali inexorabili miscetur: hominis sine religione officii, sine magnanimitate, cuius experimentum in fumum abiit. Caput Montani, sceptici prae ceteris amati (seca haec verba, et sanguinem fundent), optime ostendit quid Emerson a magno viro exspectet: non responsa, sed habitum coram incerto<ref>Leslie Stephen (1901) apud Bloom (2007); Richardson (1995), cap. 69.</ref>. === Res politicae: individuum, servitus, reformatio === Fabula pertinax, exeunte saeculo XIX conficta, Emersonem omnium maxime a re publica alienum facit, prophetam individualismi secedentis eo sensu quo Tocqueville verbum accipiebat: civis qui magnam societatem deserit ut in parvo suo circulo se includat. Historici proximorum decenniorum hanc imaginem membratim solverunt. Doctrina Emersonis non individualismum secessionis defendit sed id quod George Kateb « individualitatem democraticam » vocat: fiducia sui regimen postulat in quo quisque eam exercere possit, et aequalitatem involvit (quod tibi vindicas, omnibus concedendum est). Textus praecipuus tentamen « Politics » (1844) est: personas omnes iura aequalia habere, ob eandem naturam; hoc bonum toto pondere democratiam postulare; et optimam esse civitatem quae minime regat, cum vis moralis indolis machinam tandem supervacuam factura sit, nam omnis civitas praesens corrupta est, et boni viri legibus ne nimis bene pareant. Neque tamen inde [[Lexicon philosophicum/Anarchismus|anarchismum]] aut socialismum practicum ducit: instituta democratica praesentia pro forma emendanda habet, et optima ei vitae politicae cellula manet concilium municipale Novae Angliae, ubi radices societatis tanguntur et dives sententiam dicit, sed etiam pauper<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; Kateb ibidem; Buell (2003), cap. 2.</ref>. De servitute iter lentum, deinde irrevocabile fuit. In unitarianismo cauto educatus, Concordiae abolitione maxime a feminis flagitata circumdatus (societatis feminarum Concordiensium contra servitutem Lidian columna erat), primo singulis rebus protestatus est (epistula publica ad praesidem Van Buren contra gentem Cherokee deportandam, 1838), societates militantes vitans vocationis suae causa: se quoque, aiebat, liberationi operam dare, mentium captivarum et cogitationum captivarum. Oratio diei 1 Augusti 1844 de liberatione Antillana conversionem publicam signat; lex anni 1850 de fugitivis eum plane militem fecit, quia ipsa conscientiam cuiusque civis Septentrionis in ministerium vocabat: huic legi resistere, litterae mortuae nomine « legis altioris » non parere, hoc est fiducia sui in actum deducta, recusatio librorum et traditionum ad ipsam Constitutionem extensa, cuius caput de fugitivis non plus auctoritatis habet quam dogma exanime<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. De constantia huius militiae cum philosophia interpretes dissentiunt. Gougeon logicam internam culturae sui iustitiam socialem dictasse censet: animam supremam et fiduciae sui et communitatis fundamentum esse, et pugnam Emersonis (contra servitutem, deinde pro suffragio et institutione libertorum, et pro iuribus feminarum, quas ab anno 1855 publice sustinuit) eius explicationem. Read contra tensionem manere putat: abolitionem totam militiam poposcisse quam fides vocationi Emersoni vetabat, rationemque eius politicam (unionem servare, solum liberum, liberatio compensata, deinde violentia Ioannis Brown probata, denique ardor belli) fluctuasse nec umquam certam stabilemque formam induisse. Jack Turner in orationibus annorum 1850 ethicam quandam conscientiae civilis inveniri proposuit: in democratia inertiam coram iniustitia participationem esse, virtutemque civis ab examine incipere eorum quae commoditas eius sceleri debet. Shannon Mariotti denique ibi momentum videt quo idealismus Emersonis discit particularia ingrata aspicere quae methodus eius elongandi transpicere docuerat<ref>Gougeon, Read, Turner, Mariotti apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Summa umbras habet quas inquisitio non iam dissimulat: Emerson partem opinionum praeiudicatarum sui ordinis communicavit, et speculationes eius de gentibus, quamvis scepsi capitis « Race » temperatae, aetatis suae sunt. Manet tamen paucos saeculi XIX philosophos ita suam ipsorum personam in discrimen dedisse: tribunus in meridie exsecratus, in septentrione interdum exsibilatus, ab anno 1850 ad 1865 fuit, ut Gougeon eum vocat, heros virtutis, conscientia Unionis loquens<ref>De quaestionibus gentium Nicoloff (1961), Cadava (1997), West (1989); Gougeon (1990).</ref>. == Posteritas == === Saeculum XIX: a scandalo ad sapientiam === [[File:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|thumb|left|Henricus David Thoreau anno 1856. Amicitia eorum, difficilis, utrique vitae gravissima fuit.]] Vivus Emerson ab haeresiarcha ad thesaurum nationalem transiit. Anthologia receptionis a Burkholder et Myerson collecta fabulam quidem temperavit Americae inter laudatores et vituperatores divisae: ''Nature'' statim censores aequos et acutos invenit (Brownson, Elisabetha Peabody), et editores iudicant opus saepe critica iudiciosa et perspicaci exceptum esse, etiam ubi haec transcendentalismum, ut anonymus quidam anno 1841, genus fanatismi satis novum et singulare diceret. Iuvenes annorum 1840 (imprimis Thoreau, qui auctoritatem eius in iuvenes omnium maximam esse fatebatur) eum ut liberatorem legerunt; custodes ordinis theologici denuntiaverunt; fabularum scriptores aetatis cum eo, quem ignorare non poterant, se composuerunt. Melville, qui eum anno 1849 praelegentem audivit, magnum cetum salutavit qui quinque milia passuum sub aequor descendere posset, simul in eo, ut in omnibus cogitationis urinatoribus, rimam per frontem ductam notans: suspicionem scilicet eum Creatori consilia utilia dare potuisse; Hawthorne, vicinus Concordiensis, optimismum transcendentalem fabellis tectis petivit. Henricus James pater, amicus impatiens, eum virginem Vestalem pinxit mali nesciam; filius fabulator, mollior, vocem eius ut praesentiam quandam generationi suae rarissimam recordabatur. Exeunte saeculo consecratio perfecta erat, sed pretio mitigationis: Emerson anthologiarum Victorianarum sapiens consolans est, cui vehementia elimata est<ref>Textus Thoreau, Melville, utriusque James apud Bloom (2007); Mott apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5; Burkholder et Myerson (1983), praefatio et p. 70-71.</ref>. Iudicium Europaeum gravissimum a Matthaeo Arnold venit. In acroasi Americana anni 1883, anno post mortem, Arnold per detractiones procedit: Emersonem non magnum poetam esse, non magnum scriptorem, non philosophum systematis conditorem; esse aliquid rarius et, ut ait, maius, amicum et adiutorem eorum qui secundum spiritum vivere volunt, qualis Marcus Aurelius fuit; et ''Essays'' opus solutae orationis saeculi gravissimum. Leslie Stephen anno 1901, quamquam a sensu transcendentali alienus, diagnosin semiconversam confirmat: si philosophia systema logicum est more Kantii aut Hegel, Emerson philosophus omnino non est, et has moles ipse oderat; sed scepticismus eius hospitalis, Montanus eius, sensus polaritatis veritatum eum magistrum sapientiae faciunt. George Santayana anno 1900 rem ad paradoxon perducit: Emersonem in imo nullam doctrinam habuisse, fontem potentiae eius temperamentum fuisse, et tamen manere solum inter Americanos stellam fixam in caelo philosophiae<ref>Arnold (1883), Stephen (1901), Santayana (1900) apud Bloom (2007); de comparatione cum Marco Aurelio Buell (2003), cap. 4.</ref>. === Nietzsche lector Emersonis === [[File:Nietzsche187a.jpg|thumb|Fridericus Nietzsche. Emersonem inde ab adulescentia legit, tentamina eius per totam vitam adnotavit, « animam fraternam » in eo sentiebat.]] Inter omnes heredes maxime conspicuus est Nietzsche. Philologus ille ''Essays'' versione Germanica septendecim annos natus invenit; prima eius scripta philosophica (« Fatum und Geschichte » et « Willensfreiheit und Fatum », 1862) Emersonem citant, solum e recentioribus, et eas ipsas quaestiones tractant tentaminum « History », « Fate », « Power »: quatenus homo historiam refingere possit, quomodo fatum et libertas in individuo coeant. Exemplar suum versionis per totam vitam servavit, adnotationibus ita refertum ut paginas in libellos suos transcriberet; prima editio libri ''Die fröhliche Wissenschaft'' sententiam Emersonis in fronte gerit, et ''Götzen-Dämmerung'' eum adhuc salutat ingenium multo illustrius, vagantius, multiplicius quam Germani opinentur. Inquisitores consonantias textuum recensuerunt (Buddhista qui benefactores laudari vetat; cogitatio quae venit cum ipsa vult, non cum ego; virtutes societatis quae vitia sancti sunt; amor fati aris Pulchrae Necessitatis respondens) et de origine « superhominis » disputaverunt, quam Carolus Andler iam anno 1920 ab anima suprema, alii a « plus man » tentaminis « Power » ducebant. Buell notat debitum Nietzschii erga Emersonem etiam certius constare quam Gulielmi James, stilumque sententiosum Nietzschii maturi Emersoni propiorem esse quam sunt James aut Dewey; Kateb addit praeceptum tentaminis « Illusions », esto quod es, Pindaricum sonans, iam ad Nietzschianum illud, ut fias qui es, spectare<ref>Buell (2003), cap. 6; Levine apud Levine et Malachuk (2011); Kateb (1995).</ref>. === Pragmatismus et philosophia Americana === Altera stirps quae eum sibi vindicat Americana est. In sollemnibus saecularibus anni 1903 Gulielmus James et Ioannes Dewey laudationes habuerunt quae adoptiones erant: Dewey Emersonem fecit prophetam et praenuntium omnis systematis quod democratia umquam exstructura sit; James, qui totum opus ad eam occasionem relegerat, eum inter artifices veritatis vitae rettulit. Historiae philosophiae Americanae deinde narrationem fixerunt: Emersonem praecursorem pragmatismi, veritatem ut processum, ideam fructibus iudicandam (veram fabulam, quam mundus exsistit ut perficiat, conversionem fore ingenii in potestatem practicam, concludit « Experience »). Cornel West huic narrationi formam amplissimam dedit, genealogiam pragmatismi ab Emersone incipiens; Louis Menand eum cogitatorem principem generationis ante bellum civile facit; Richard Poirier et Jonathan Levin lineam poeticam ab Emersone per James et Santayana ad Stevens produxerunt; et Harold Bloom breviter dicit per « Experience » Emersonem philosophiam nostram nationalem genuisse<ref>Buell (2003), cap. 6; Bloom (2007), praefatio.</ref>. Buell tamen observat duas hereditates, pragmatisticam et Nietzschianam, idem corpus in diversa trahere: qui Emersonem pragmatistam eligit, civem aequalitatis retinet, intellectualem negotiis temporis implicatum; qui Nietzschianum, turbatorem, contemplativum qui illi ego sociali diffidit, potentiae amatorem, et viam aperit ad Heidegger et ad scholas continentales. Omnem solutionem satisfacientem quaestionis hereditariae, concludit, et hoc et illud potius quam aut hoc aut illud esse debere; Stanley Cavell, qui pragmatistis serietatem scepticismi negat, libram academicam ad Emersonem philosophum pleno iure inclinavit, eumque cum Thoreau conditorem fecit « perfectionismi moralis », quem philosophia professionalis Americana reppulisset<ref>Buell (2003), cap. 6; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fortuna litteraria: a Whitman ad Ellison === Progenies litteraria a fulmine bene documentato incipit. Mense Iulio 1855 Emerson ab ignoto Novi Eboraci tenue volumen accepit, ''Leaves of Grass''; die 21 Iulii respondit epistula quae celeberrima historiae litterarum Americanarum facta est: se non caecum esse ad pretium mirabilis doni; se in eo invenire ingenii et sapientiae opus extraordinarium quod America adhuc tulisset; se auctorem in limine magnae vitae salutare, quae tamen longum alicubi exordium habere debuerit, ut sic inciperet. Gualterius Whitman, qui postea dicebat sententias suas diu lente ferbuisse donec Emerson eas ad fervorem perduxit, epistulam iniussu typis mandavit et unam sententiam aureis litteris in dorso alterius editionis imprimi curavit; Emerson, aliquamdiu offensus, librum tamen, cuius libertas Bostoniam offendebat, per annos paene solus defendit et usque ad ministros Lincolnis commendavit. Aemilia Dickinson in oppido Amherst eum suo more legit et, ut criticus quidam dixit, lentem fecit qua visum suum acueret; Bloom huius duplicis progeniei tabulam descripsit, rectae (Whitman, Thoreau, Frost) et contrariae (Melville, Hawthorne, Dickinson, Henricus James), quae Emersonem « spiritum Americae » facit, ut Johnson Angliae fuit et Montanus scepticorum Gallicorum magister<ref>Richardson (1995), cap. 91; epistula integra apud Bloom (2007); de Dickinson et Whitman lectoribus Porte et Morris (1999).</ref>. Caput singulare huius posteritatis per litteras Afroamericanas transit. Fabulator Ralph Waldo Ellison (1913-1994) nomen suum Emersoni debet, patre filio scriptoris fatum optante; auctor libri ''Invisible Man'' (1952) hoc patrocinium ut onus ironicum tulit, in fabula sua personas induxit quae benevolentiam caecam optimatium alborum, transcendentalismi heredum, effingunt, et cum gravibus illis nominibus sibi inditis tota vita lusit. Sed ironia non abnegatio est: postea Emersonem inter conditores litterarum Americanarum invocavit quibus scriptores minoritatum inserebat, hortationem ad conscientiam moralem suam fecit, coram Harvardiana ad auctorem e Schola Theologica olim exclusum provocavit; Buell in hac necessitudine exemplum videt hereditatis Americanae simul recusatae et receptae<ref>Buell (2003), cap. 5; Tracy (2004).</ref>. === Emerson apud Francogallos === Receptio Francogallica iam annis 1840, ante omnem versionem, incipit. Philaretus Chasles in eum animos iam anno 1844 convertit; Edgar Quinet in libro de christianismo et rebus novis Francogallicis (1845) tentaminibus caput dedit, scriptorem maxime idealem sui temporis salutans apud populum quem Europa totum materiae deditum credebat; Adam Mickiewicz ea in scholis Parisinis citavit; et per Chasles et Mickiewicz comitissa d'Agoult ea cognovit, quibus, nomine ficto « Daniel Stern », commentationem admirationis plenam in ''Revue indépendante'' mense Iulio 1846 dedit: tentamina, iudice Allen, prius in Europa quam domi bene accepta sunt. Sequitur porta magna: iam anno 1847 Aemilius Montégut longam commentationem in ''Revue des Deux Mondes'' Emersoni dicavit, deinde anno 1851 primam amplam versionem dedit, ''Essais de philosophie américaine''. Baudelaire annis 1860 librum ''The Conduct of Life'' legit et sententias in diaria intima transcripsit. Anno 1894 versio septem tentaminum, nomine « I. Will » signata, Bruxellis prodiit cum praefatione ardenti Mauricii Maeterlinck, qui Emersonem vigilem « cotidiani sublimis » fecit; textus, saepe iteratus, generationibus lectorum Francophonorum aditum ad sapientem Concordiensem aperuit. Ineunte saeculo XX Maria Dugard, auctrix primae monographiae Francogallicae (1907), libros ''La Conduite de la vie'' (1909) et ''Société et solitude'' (1911) vertit; ipsi commentarii diurni mature accessibiles fuerunt, Regis Michaud compendium Francogallicum duobus voluminibus Lutetiae curante antequam simile delectum Anglice exstaret; versio Francogallica libri ''Nature'', nondum absoluta, in Vicifonte legitur, et complura tentamina ab annis 1990 denuo versa sunt. Nietzschio excepto, fortuna continentalis Emersonis diu per has vias litterarias magis quam per universitates transiit<ref>De prima receptione Allen (1981); annum 1844 pro Chasles indicat Rusk (1949); praefatio Maeterlinckii (versione Anglica anni 1898) apud Bloom (2007); de Baudelaire Richardson (1995), cap. 69 et 93; de compendio Michaudiano Perry (1931), p. 9-10.</ref>. === Studia recentiora === Prima pars saeculi XX acquisitis sollemnium anni 1903 et revelatione commentariorum (1909-1914) vixit, qui, iudice Bliss Perry, omnem criticam futuram in novum cursum deduxerunt. Anni 1920 detractorum fuerunt: Henricus Adams Emersonem uno verbo dimittebat, ingenuum scilicet et simplicem; et James Truslow Adams, tentamina anno 1930 relegens, nonnisi philosophiam fataliter facilem inveniebat, cuius auctoritas maturescente lectore decresceret. Perry, editor delectus commentariorum, in acroasibus Princetoniensibus (''Emerson Today'', 1931) his taedio adfectis testimonium contrarium Gulielmi James opposuit, quaerens an quidam critici Emersonis eo ipso simpliciores essent. Secuta est depressio: F. O. Matthiessen in libro ''American Renaissance'' (1941) eum scriptorem magis historia quam per se legendum habebat. Post bellum fundamenta erudita posita sunt: vita monumentalis Ralph L. Rusk (1949), cui Stephen Whicher statim complementum interius addidit, ''Freedom and Fate'' (1953), narrationem vitae ut recessum idealismi qui sustineri non posset; secutae sunt imagines universae, ab Edwardo Wagenknecht, qui animam libratam concludit (1974), ad vitas factis refertas Gay Wilson Allen (1981) et John J. McAleer (1984), nova editione commentariorum nutritas. Conversio annis 1960-1980 facta est: editio critica commentariorum et operum officinam visibilem reddit; Harold Bloom Emersonem patrem traditionis poeticae Americanae facit; Stanley Cavell eum in canonem philosophicum inducit. Barbara Packer lectionem magnorum tentaminum renovat; opera Len Gougeon et Albert von Frank oratorem contra servitutem effodiunt; David M. Robinson Emersonem serum cum pragmatismo et ethica conectit (1993). Theoria politica (Shklar, Kateb, deinde ''Political Companion'' anni 2011) eum inter primos democratiae liberalis cogitatores ponit; vita a Richardson scripta (1995) et synthesis Buellii (2003) restitutionem consecrant. Hodie disputatur non de magnitudine sed de cardine operis: utrum ex transcendentali in pragmatistam ante litteram convertendus sit, an tenendum, ut suadent Levine et Malachuk, ipsa eius officia concretissima a persuasionibus transcendentalibus imperata esse; articulus de Emersone in encyclopaediis philosophicis, diu improbabilis, iam pro re certa habetur<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5-6; Levine et Malachuk (2011), praefatio; Perry (1931), cap. 1 et 4; Whicher (1953), praefatio; Wagenknecht (1974); Allen (1981); McAleer (1984).</ref>. == Notae == <references /> == Bibliographia == === Editiones === * ''The Complete Works of Ralph Waldo Emerson'' (Centenary Edition), ed. Edward Waldo Emerson, 12 vol., Boston, Houghton Mifflin, 1903-1904 [editio vetus operum omnium] * ''The Collected Works of Ralph Waldo Emerson'', ed. Robert E. Spiller, Alfred R. Ferguson, Joseph Slater et al., 10 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1971-2013 [editio critica hodierna] * ''The Journals and Miscellaneous Notebooks of Ralph Waldo Emerson'', ed. William H. Gilman et al., 16 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1960-1982 [commentarii diurni integri] * ''The Letters of Ralph Waldo Emerson'', ed. Ralph L. Rusk et Eleanor M. Tilton, 10 vol., Novi Eboraci, Columbia University Press, 1939 et 1990-1995 * ''The Correspondence of Emerson and Carlyle'', ed. Joseph Slater, Novi Eboraci, Columbia University Press, 1964 * ''The Complete Sermons of Ralph Waldo Emerson'', ed. Albert J. von Frank et al., 4 vol., Columbia, University of Missouri Press, 1989-1992 * ''The Later Lectures of Ralph Waldo Emerson, 1843-1871'', ed. Ronald A. Bosco et Joel Myerson, 2 vol., Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 2001 * ''Emerson's Antislavery Writings'', ed. Len Gougeon et Joel Myerson, New Haven, Yale University Press, 1995 * ''Essays and Lectures'', ed. Joel Porte, Novi Eboraci, Library of America, 1983 [volumen manuale operum praecipuorum] === Versiones Francogallicae === * ''Essais de philosophie américaine'', versio Aemilii Montégut, Lutetiae, Charpentier, 1851 [prima versio ampla] * ''Sept essais d'Emerson'', versio I. Will, praefatione Mauricii Maeterlinck, Bruxellis, Paul Lacomblez, 1894 * ''La conduite de la vie'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1909 * ''Société et solitude'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1911 === Studia === * Allen, Gay Wilson, ''Waldo Emerson: A Biography'', Novi Eboraci, Viking Press, 1981 * Andler, Charles, ''Nietzsche, sa vie et sa pensée'', 6 vol., Lutetiae, Bossard, 1920-1931 * Bloom, Harold (ed.), ''Ralph Waldo Emerson'' (Bloom's Classic Critical Views), Novi Eboraci, Chelsea House, 2007 [anthologia iudiciorum saeculi XIX et XX] * Buell, Lawrence, ''Emerson'', Cantabrigiae (Massachusettae), The Belknap Press of Harvard University Press, 2003 * Burkholder, Robert E. et Myerson, Joel (ed.), ''Critical Essays on Ralph Waldo Emerson'', Boston, G. K. Hall, 1983 [anthologia receptionis] * Cadava, Eduardo, ''Emerson and the Climates of History'', Stanford, Stanford University Press, 1997 * Cavell, Stanley, ''This New Yet Unapproachable America: Lectures after Emerson after Wittgenstein'', Albuquerque, Living Batch Press, 1989 * Dugard, Marie, ''Ralph Waldo Emerson, sa vie et son œuvre'', Lutetiae, Armand Colin, 1907 [prima monographia Francogallica] * Gougeon, Len, ''Virtue's Hero: Emerson, Antislavery, and Reform'', Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 1990 * Kateb, George, ''Emerson and Self-Reliance'', Thousand Oaks, Sage Publications, 1995 * Levine, Alan M. et Malachuk, Daniel S. (ed.), ''A Political Companion to Ralph Waldo Emerson'', Lexington, University Press of Kentucky, 2011 * Matthiessen, F. O., ''American Renaissance: Art and Expression in the Age of Emerson and Whitman'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1941 * McAleer, John J., ''Ralph Waldo Emerson: Days of Encounter'', Boston, Little, Brown, 1984 * Menand, Louis, ''The Metaphysical Club'', Novi Eboraci, Farrar, Straus and Giroux, 2001 * Myerson, Joel (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2000 * Nicoloff, Philip L., ''Emerson on Race and History: An Examination of English Traits'', Novi Eboraci, Columbia University Press, 1961 * Packer, Barbara L., ''Emerson's Fall: A New Interpretation of the Major Essays'', Novi Eboraci, Continuum, 1982 * Perry, Bliss, ''Emerson Today'', Princetoniae, Princeton University Press, 1931 * Poirier, Richard, ''Poetry and Pragmatism'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1992 * Porte, Joel et Morris, Saundra (ed.), ''The Cambridge Companion to Ralph Waldo Emerson'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1999 * Richardson, Robert D., ''Emerson: The Mind on Fire'', Berkeley, University of California Press, 1995 [vita hodie canonica] * Robinson, David M., ''Emerson and the Conduct of Life: Pragmatism and Ethical Purpose in the Later Work'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1993 * Rusk, Ralph L., ''The Life of Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Charles Scribner's Sons, 1949 [prima vita erudita] * Tracy, Steven C. (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Ellison'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2004 * Versluis, Arthur, ''American Transcendentalism and Asian Religions'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1993 * von Frank, Albert J., ''The Trials of Anthony Burns: Freedom and Slavery in Emerson's Boston'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1998 * Wagenknecht, Edward, ''Ralph Waldo Emerson: Portrait of a Balanced Soul'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1974 * Wayne, Tiffany K., ''Encyclopedia of Transcendentalism'', Novi Eboraci, Facts on File, 2006 * Wayne, Tiffany K., ''Critical Companion to Ralph Waldo Emerson: A Literary Reference to His Life and Work'', Novi Eboraci, Facts on File, 2010 * West, Cornel, ''The American Evasion of Philosophy: A Genealogy of Pragmatism'', Madison, University of Wisconsin Press, 1989 * Whicher, Stephen E., ''Freedom and Fate: An Inner Life of Ralph Waldo Emerson'', Philadelphiae, University of Pennsylvania Press, 1953 === Encyclopaediae interretiales === * Goodman, Russell, « Ralph Waldo Emerson », in ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' ([https://plato.stanford.edu/entries/emerson/ plato.stanford.edu]) * « Ralph Waldo Emerson », in ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' ([https://iep.utm.edu/emerson/ iep.utm.edu]) == Vide etiam == * [[Lexicon philosophicum/Conscientia|Conscientia]] * [[Lexicon philosophicum/Ens|Ens]] * [[Lexicon philosophicum/Individuum|Individuum]] * [[Lexicon philosophicum/Mens|Mens]] * [[Lexicon philosophicum/Potentia|Potentia]] * [[:s:en:Author:Ralph Waldo Emerson|Opera Emersonis apud Vicifontem Anglicum]] * [[:s:fr:Auteur:Ralph Waldo Emerson|Versiones Francogallicae apud Vicifontem Francogallicum]] {{#invoke:Sous-Page|sousPage|taille préfixe=0.7em|taille titre=120%|italique=non}} [[Categoria:Lexicon philosophicum]] {{DEFAULTSORT:Emerson, Radulphus Waldo}} fcxz7vuf7sxxmfj4xzitqdsfq84haya 10859 10858 2026-07-20T03:58:05Z PandaMystique 2967 10859 wikitext text/x-wiki {{Lexicon|Radulphus Waldo Emerson}} == Radulphus Waldo Emerson == [[File:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|thumb|Emerson circa annum 1857, quo tempore ''English Traits'' prodierant et ''The Conduct of Life'' parabatur.]] '''Radulphus Waldo Emerson''' (Anglice ''Ralph Waldo Emerson''; natus Bostoniae die 25 Maii 1803, mortuus Concordiae in Massachusetta die 27 Aprilis 1882) philosophus, scriptor, poeta, orator Americanus fuit, princeps eius motus qui in Nova Anglia « transcendentalismus » appellatus est. Munere pastoris unitarii sponte deposito, libello ''Nature'' (1836), deinde orationibus « The American Scholar » (1837) et « Divinity School Address » (1838) doctrinam intuitus exposuit, qua in unoquoque homine aditus rectus ad veritatem moralem et ad divinum patet, nullis Scripturis, nullis ecclesiis, nulla traditione interpositis. Duae series ''Tentaminum'' (Anglice ''Essays'', 1841 et 1844), in quibus leguntur « Self-Reliance » (de fiducia sui), « The Over-Soul » (de anima suprema), « Circles », « Experience », id opus efficiunt quod Matthaeus Arnold gravissimum totius saeculi XIX opus solutae orationis iudicavit<ref>Matthaeus Arnold, « Emerson » (1883), in ''Discourses in America'', Londinii, Macmillan, 1885, apud Bloom (2007); de hoc iudicio Joel Porte apud Porte et Morris (1999), praefatio.</ref>. Doctrina eius quattuor fere sententiis continetur, quae ex tentamine in tentamen redeunt. Primum, singulis hominibus via recta ad veritatem quandam impersonalem patet: numen enim rebus inest, « anima suprema », cuius singulae animae quasi effigies sunt; quod numen personam appellare recusat, non ut Deum neget, sed ne eum finiat. Deinde natura sermo quidam est: symbolum et disciplina mentis. Tertium, fiducia sui disciplina moralis est a consensu communi libera, quae non libidine singulorum sed « sapientia prima », quam quisque intus gerit, nititur. Postremo hic idealismus se ipse corrigit: Emerson enim post annum 1840, morte filii, lectione scientiarum, quaestione servitutis compulsus, idealismum suum cum rebus adversis experientiae composuit; atque tentamina « Experience » (1844) et « Fate » (1860) inter subtilissimas saeculi XIX meditationes de scepticismo, de luctu, de fato, de libertate numerantur. Orator indefessus, per quadraginta annos circiter mille quingentas praelectiones publicas habuit et post annum 1850 inter praecipuas Novae Angliae voces contra servitutem fuit. Fama eius ingens est et controversa. Thoreau, Whitman, Dickinson in orbe eius creverunt; Fridericus Nietzsche, qui eum per totam vitam legit, « animam fraternam » appellavit; Gulielmus James et Ioannes Dewey praecursorem pragmatismi salutaverunt; Harold Bloom in eo « spiritum Americae » videt, cui omnis scriptor Americanus aut succedat aut adversetur<ref>Bloom (2007), praefatio; epistula Nietzschii apud Buell (2003), cap. 6.</ref>. Diu pro moralista adflato potius quam pro philosopho proprie dicto habitus, quia systemate caret, ab annis 1970 a philosophia academica (Stanley Cavell), a theoria politica (Judith Shklar, George Kateb), ab historia litterarum ita restitutus est, ut absentia systematis non defectus sed methodus haberetur: tentamen enim, quo sensu Montanus verbo utebatur, forma est cogitationis quae se partem tantum rerum videre scit et sine fine se corrigit<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; ibidem caput Alan M. Levine de Montano, Emersone, Nietzschio.</ref>. == Vita == === Maiores et pueritia (1803-1825) === Emerson Bostoniae natus est die 25 Maii 1803, in familia quae inde a saeculo XVII pastores Novae Angliae dabat. Avus paternus, Gulielmus Emerson, minister Concordiensis, pugnae ad Pontem Septentrionalem mense Aprili 1775 interfuerat et mox, exercitum secutus, febri castrensi mortuus erat; pater, item Gulielmus nominatus, minister honoratus erat Ecclesiae Primae Bostoniensis, quae iam christianismo liberali favebat. Anno 1811 mortuus est, vidua Ruth Haskins Emerson relicta, quae sex liberos inter perpetuas rei familiaris angustias, hospites, migrationes, subsidia ecclesiarum educavit<ref>Ronald A. Bosco apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007).</ref>. Duae feminae pueritiam rexerunt. Mater, pietatis altae et tacitae, domum curabat; amita paterna, Maria Moody Emerson, mulier sine dote nec umquam nupta, sed theologiae litterarumque lectrix avidissima, vera puerorum magistra fuit. Litterae eius et libelli manuscripti, quos Emerson per totam vitam in commentarios suos transcripsit, ei tradiderunt et Calvinianam magnitudinis moralis severitatem et sententiam illam, quae postea doctrinae eius cor fuit, « Deum intus » experientia attingi posse. Neque tamen inter amitam et nepotem simplex fuit pugna inter fidem veterem et intuitum romanticum: Maria iuvenem in quaerenda fide experientia interiore fundata adiuvit, simul iam annis 1820 querens quod Christum, huius experientiae mediatorem, desereret<ref>Phyllis Cole apud Porte et Morris (1999).</ref>. Quattuor fratres superstites (Gulielmus, Radulphus Waldo, Eduardus, Carolus; quintus, Bulkeley, mente infirmus erat) viam exspectatam secuti sunt: Scholam Latinam Bostoniensem, deinde Universitatem Harvardianam. Waldo anno 1817, quattuordecim annos natus, minimus classis, eam intravit, stipendii loco praesidi collegii ministrans; anno 1821 sine laude exiit, tricesimus ex undesexaginta, loco quem probitas potius sustulerat, sed qui electionem in societatem Phi Beta Kappa non merebatur, apud quam tamen sedecim post annis orationem « The American Scholar » habiturus erat. Poeta classis quasi ex necessitate factus (sex fere sodales honorem antea recusaverant), die sollemni colloquium de Ioanne Cnoxo (John Knox) tam male didicerat ut verba ei subicienda essent; postea conclusit unum se bonum in collegio invenisse: cubiculum sibi soli. Gravissimum autem horum annorum privatum fuit: anno 1820 librum aperuit cui titulum « The Wide World » dedit, primum ex commentariis diurnis quos ultra quinquaginta annos servavit quique officina totius operis facti sunt. Sequuntur anni quasi purgatorii: in schola puellarum fratris Gulielmi docuit, munus quod oderat, de propria vocatione dubitans. Imago sui anno 1824 scripta facultatem ratiocinandi infirmam fatetur, sed « imaginationem validam » et poesis studium vindicat: non theologus scholasticus futurus erat, sed praedicator « imaginationis moralis », ad exemplum Gulielmi Ellery Channing, magni oratoris unitarii, cuius contiones ei ostenderant eloquentiam sacram poesi vicinam esse posse<ref>David M. Robinson apud Myerson (2000) et apud Porte et Morris (1999); de loco exitus Rusk (1949); de honoribus amissis et de cubiculo Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Anno 1825 Scholam Theologicam Harvardianam ingressus est. Valetudo statim concidit: oculi legere vetabant, pulmones languebant, coxa dolebat. Hieme annorum 1826-1827, phthisi minitante quae familiam vastatura erat, in meridiem valetudinis causa navigavit, Carolopolim (Charleston) et ad Sanctum Augustinum in Florida, ubi Achillem Murat, Napoleonis nepotem, agricolam prope Tallahassee factum, cognovit. Novem dies procellosae navigationis, quibus ex lectulo in lectulum sine fine colloquebantur, ei ostenderunt « atheum constantem » posse esse « philosophum, doctum, hominem urbanum » et « veritatis amatorem ardentem »: prima haec ei fuit longa consuetudo cum ingenio ab omni ecclesia libero. Neque auctoritas uno tantum modo fluxit: mense Septembri Murat vicissim fassus est doctrinam Emersonis tantum probabilitatis accepisse quantum sua certitudinis amisisset<ref>Rusk (1949), p. 111-112; de navigatione et de epistula Muratii diei 3 Septembris 1827 Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Iisdem annis per fratrem maiorem Gulielmum, qui Gottingae theologiae studebat, criticam historicam Germanorum de Bibliis (Eichhorn, Herder) cognovit: Biblia legi posse ut documentum historicum inter alia, quo fundamentum fidei scripturarium tacite labefactum est<ref>Richardson (1995), cap. 9 et 14.</ref>. === Pastor, Ellen, « terribilis libertas » (1826-1832) === [[File:Daguerreotype of Ralph Waldo Emerson, 1846.jpg|thumb|left|Emerson anno 1846 (imago daguerreotypa), tres et quadraginta annos natus, primis ''Poematis'' mox editis.]] Mense Octobri 1826 contionandi potestate accepta, per aliquot annos in ecclesiis Massachusettae vicarius contionatus est, vinculo perpetuo vitato. Duo deinde eventus cursum vitae subito mutaverunt. Postridie diem Natalem anni 1827, cum Concordiae in Nova Hantonia (New Hampshire) contionaturus esset, Ellen Louisa Tucker, sedecim annorum, ei monstrata est; mense Decembri 1828 reversus, amore captus, die 17 Decembris sponsalia fecit. Eodem anno frater Eduardus, fratrum ingeniosissimus, mente collapsa in valetudinarium McLean ductus est. Familiae iam columen, Emerson mense Ianuario 1829 pastor secundus Ecclesiae Secundae Bostoniensis, olim familiae Mather, electus est, sex et septuaginta suffragiis ex undeoctoginta possessorum subselliorum; die 11 Martii ordinatus, mense Iulio pastor primus factus est. Stipendium amplum erat (mille ducenta dollaria, mox mille octingenta), locus insignis: capellanus senatus civitatis, quo munere pater ante functus erat, membrum consilii scholarum Bostoniensium; iuvenis subito, ut ait Robert Richardson biographus, « homo institutionalis » factus est, publicum fidei doctrinaeque signum, antequam quid ipse crederet reperisset<ref>Richardson (1995), cap. 15; Wayne (2010), chronologia; de suffragiis Allen (1981). De die primi congressus dissentiunt biographi: Rusk (1949) ipsum diem Natalem, Allen (1981) et McAleer (1984), litteris Emersonis nisi, diem 26 Decembris 1827 ponunt.</ref>. Ellen die 30 Septembris 1829 in domo Kentiorum uxorem duxit, baculo innixus, genu inflammato. Illa iam phthisi laborabat; medici aerem apertum et vehiculorum iactationem praescribebant, et coniuges Novam Angliam spe inani percurrerunt. Ellen die 8 Februarii 1831, undeviginti annos nata, mortua est. Dolor Emersonis formas extremas cepit: cotidie ad sepulcrum eius in vico Roxbury ambulabat, et mense Martio 1832, plus anno post mortem, loculum uxoris aperuit; quod factum una sicca linea in commentariis notavit. Veritatem enim damni oculis suis explorare malebat quam in imaginibus vivere. Idem quinto et vicesimo post anno fecit, anno 1857, ante loculum filii Waldo in coemeterium Sleepy Hollow translati<ref>Richardson (1995), cap. 1; McAleer (1984), qui notam commentariorum die 29 Martii 1832 datat et addit patrem quoque Emersonis loculum uxoris prioris duodeviginti annis post mortem aperuisse.</ref>. Interea discidium religiosum maturuit. Formas cultus traditas, imprimis ritum Cenae Domini, aegrius in dies ferebat. Aestate anni 1832, lectione Quakerorum (Clarkson, Sewel, vita Georgii Fox) nutritus, ab ecclesia petivit ut ritus omitteretur, deinde in contione « The Lord's Supper » die 9 Septembris exposuit se non credere Iesum memoriam perpetuam instituere voluisse; panem et vinum communionem ad actum materialem reducere, ab experientia mere spiritali alienum; se ritum administrare iam non posse. Quaestio de Cena occasio tantum erat separationis iam factae: « religio in mente non est credulitas, neque in usu formae: vita est », mense Iulio notaverat. Mense Iunio conclusio ei sub paradoxo memorabili apparuerat: ut bonus minister esset, ministerium relinquendum esse<ref>Richardson (1995), cap. 21; Robinson apud Myerson (2000); Wayne (2010).</ref>. Abdicatio, primo reiecta, mense Octobri 1832 accepta est, tota fere familia adversante et amita Maria frustra obtestante. Ita locum socialem, stipendium certum, personam institutionalem dimisit; sui cladem, ipse liberationem anxiam videbant. Commentarii autumni simul initium carminis continent (« Non vivam extra me / non videbo alienis oculis ») et horrorem eius quam « terribilem libertatem » vocat, mentis sibi redditae. Aeger, fractus, sine consilio certo, die 25 Decembris 1832 subito in mare Mediterraneum navigavit<ref>Richardson (1995), cap. 21.</ref>. === Iter Europaeum et renovatio (1833-1834) === Iter anni 1833 et convalescentia fuit et refundatio. Melitam, Siciliam, Neapolim, Romam, Florentiam vidit, ubi poetam Walter Savage Landor convenit; tabulas et ruinas conscientia magis professionali quam ardore inspexit. Revelatio Lutetiae accidit, mense Iulio, in Museo historiae naturalis horti botanici (Jardin des Plantes): ante collectiones secundum methodos Jussieu et Cuvier ordinatas unitatem viventium quasi corpore sensit, « affinitates occultas » quae spectatorem cum formis spectatis conectunt, et in commentariis consilium notavit quod omnia sequentia rexit: se « naturalistam » fore. Quod futurus auctor libri ''Nature'' Lutetia rettulit non doctrina erat, sed persuasio « radium relationis » inter mentem humanam et ordinem rerum esse, et scientiam tantum abesse ut sensum dissolvat, ut nova eius scriptura esse possit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 22 sqq.</ref>. Pars Britannica mutationem perfecit. Coleridgium in vico Highgate visit (qui perpetuam orationem in hospitem timidum effudit), Wordsworth in regione Lacuum (senex poeta ei carmina in ambulacro horti recitavit), imprimis autem, in intima Scotia, Thomam Carlyle, adhuc ignotum, in villa solitaria Craigenputtock. Ex illo die mensis Augusti 1833 amicitia quinquaginta fere annorum nata est et unum ex maximis saeculi epistularum commerciis. Hospite post unum diem profecto, Carlyle matri scripsit se vidisse unam ex creaturis per se amabilissimis quas umquam contemplatus esset; triginta post annis dicebat singulas Emersonis litteras sibi, inter fumum caliginemque mundi, quasi fenestram in caelum apertam advenire. Emerson procurator Americanus Carlylii factus est: primae editioni libri ''Sartor Resartus'' in volumine, quam amicus Le Baron Russell Bostoniae anno 1836 quingentis exemplis curavit, priusquam Anglia librum vellet, praefationem scripsit<ref>Richardson (1995), cap. 23-25; epistulae apud Slater (1964); de editione Bostoniensi Rusk (1949); litterae Carlylii apud McAleer (1984).</ref>. Bostoniam mense Octobri 1833 reversus novum sibi munus statim invenit: praelectionem publicam. Lyceum enim, institutum educationis popularis tunc late florens, pristino pastori cathedram sine dogmate, sine paroecia praebebat. Prima praelectio, « The Uses of Natural History » (mense Novembri 1833), recta ex horto Parisino venit; secutae sunt series de Italia, de vitis illustribus (Michael Angelus, Lutherus, Miltonus, Georgius Fox, Burke), de litteris Anglicis. Anno 1834, post acrem litem cum parte familiae Tucker, prima pars hereditatis Ellenae (11 600 dollaria, quibus mense Iulio 1837 par fere summa addita est) libertatem rei familiaris ei praestitit: prudenter collocata, sola prima pars mille ducenta dollaria quotannis reddebat, quantum primum stipendium pastoris fuerat. Emerson in ea libertatem videbat quam Ellen sibi legasset. Eodem anno lectio Coleridgii (''Aids to Reflection'', editione Americana Iacobi Marsh) et commentatio Friderici Henrici Hedge de Coleridgio et philosophia Germanica ei structuram notionum quae deerat dederunt: distinctionem inter Rationem, facultatem visionis quae « numquam ratiocinatur, numquam probat, tantum percipit », et Intellectum, « computatorem illum rugosum » qui comparat, argumentatur, vitae practicae servit. Mense Octobri 1834 Concordiam migravit, in Domum Veterem Pastoralem (Old Manse) ab avo aedificatam, iuxta flumen et campum pugnae anni 1775. Paucis post diebus nuntius ex insula Portus Divitis venit: Eduardus mortuus erat<ref>Richardson (1995), cap. 15 et 27; Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); de lite Tuckeriana et summis McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Concordia, ''Nature'', circulus transcendentalis (1835-1837) === [[File:Ralph Waldo Emerson House (Concord, MA).JPG|thumb|Domus Emersonis Concordiae, in via Lexingtoniana, anno 1835 empta et usque ad mortem habitata. Incendio anni 1872 laesa, collatione amicorum restituta est.]] Mense Ianuario 1835 Lydiam Jackson Plymuthensem in matrimonium petivit, quam « Lidian » renominavit. Petitio per litteras venit, ad feminam cui verbum amoris numquam dixerat, amorem « novo et altiore modo » pollicens; ipse haec altera sponsalia fratri Gulielmo « gaudium valde sobrium » descripsit; nuptiae die 14 Septembris factae sunt. Christiana fervens, a transcendentalismo aliena, cuius sententias in ludicris « Bibliis transcendentalibus » marito ridente irridebat, Lidian, quam ille « mine Asia », postea « Queenie » appellabat, domum Concordiensem per dimidium saeculum rexit, numquam prorsus desinens se a Plymutho patrio exulare sentire<ref>McAleer (1984); epistulam diei 24 Ianuarii 1835 primus integram edidit Allen (1981); de « Bibliis transcendentalibus » Wayne (2006).</ref>. Coniuges magnam domum quadratam in via Lexingtoniana extra Concordiam emptam incoluerunt, quam familia « Bush » vocabat quamque Emerson usque ad mortem habitavit. Eodem anno oppidum ei orationem sollemnem secundi centenarii mandavit: laus regiminis municipalis per concilium civium (town meeting), « ubi radices societatis tanguntur », inter praecipua doctrinae eius politicae documenta mansit<ref>Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Felicitas domestica statim vulnerata est: mense Maio 1836 frater Carolus, animo familiarissimus (« unus homo ambo eramus », Carlylio scripsit), Novi Eboraci phthisi subita mortuus est. In hoc luctu primum librum absolvit. ''Nature'' die 9 Septembris 1836 sine nomine prodiit: tenuis liber caeruleus minus centum paginarum, mille exemplis sumptu auctoris impressus (typographo centum dollaria soluta sunt), professio potius quam tractatus. Fama, quae Emersonem delectabat, quingenta exempla primo mense vendita esse, exaggerata erat; et libellus, tum paulum obscuratus tractatibus apertioribus quos Brownson et Georgius Ripley eodem anno ediderunt, historice neque eum effectum habuit quem habere debuit neque quem ei postea tribuerunt: praelectionibus enim et tentaminibus hae sententiae populum suum invenerunt. Eodem mense apud consobrinum Georgium Ripley primum convenit circulus ille iuvenum ministrorum et doctorum unitarianismo constituto infensorum quem posteritas « Transcendental Club » vocavit: Hedge, Ripley, Alcott, mox Margarita Fuller, Theodorus Parker, Elisabetha Peabody, Orestes Brownson, postea iuvenis Henricus David Thoreau. Die 30 Octobris primus filius Waldo natus est. Anno insequenti, die 31 Augusti 1837, apud societatem Phi Beta Kappa Harvardianam orationem « The American Scholar » habuit: hortatio ad doctrinam Americanam quae « Musas aulicas Europae » audire desineret, ad « Hominem Cogitantem » (Man Thinking) natura, libris, actione nutritum, auditores hoc tempore incendit. Quingenta exempla quae Munroe statim impressit intra mensem divendita sunt; Carlyle « vocem viri » ex occidente venientem salutavit; Oliverius Wendell Holmes dimidio post saeculo orationem « declarationem nostram libertatis intellectualis » nominavit<ref>Bosco et Mott apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007); de sumptu et exemplis libri ''Nature'' McAleer (1984) et Allen (1981); formula Holmesii ex vita anni 1884.</ref>. === Scandalum apud Scholam Theologicam (1838) === Vere anni 1838 alumni ultimi anni Scholae Theologicae Harvardianae, septem iuvenes, Emersonem rogaverunt ut orationem sollemnem haberet. Invitatio opportuna venit: commentarii mensis Martii notant nullum argumentum scribendi efficacius esse quam clerum, et iudicium blasphemiae in Abner Kneeland, libere cogitantem, mense ante orationem Bostoniae in carcerem coniectum, quaestioni libertatis religiosae ardorem addebat. Ipsum semen textus diem habet: die quodam dominico mensis Martii, dum contio taediosa trahitur et foris ningit, notaverat tempestatem nivis veram esse, contionatorem autem umbratilem; sententia, a pastore formali Barzillai Frost inspirata, paene ad verbum in orationem transiit. Vespere dominico diei 15 Iulii 1838, in sacello parvo Divinity Hall referto (centum fere sedes, professores in primis subselliis), orationem habuit quae vehementissima totius vitae mansit. « Christianismus historicus », ut summatim dicamus, duos errores commisit: Iesum semideum admirandum fecit pro homine vero imitando, personam eius in dogma convertens; et revelationem quasi clausam tractavit, « quasi Deus mortuus esset », cum sensus religiosus, intuitus legis moralis, experientia semper praesens sit quae ab alienis manibus accipi non potest. Miraculum autem ab ecclesiis praedicatum « monstrum » est, quia unitatem naturae rumpit, cum vera religio ipsa perpetuum vitae « miraculum » sit<ref>Richardson (1995), cap. 48-49; Robinson apud Myerson (2000); de numero alumnorum et de genesi orationis Rusk (1949) et McAleer (1984).</ref>. Motus omnia quae Emerson noverat superavit: triginta sex censurae et responsiones paucis mensibus, cum ''Nature'' octo movisset. Andrews Norton, theologus unitariorum imperiosissimus, « novissimam formam infidelitatis » denuntiavit: nullum esse intuitum, nullam perceptionem rectam veritatum christianarum, quae nonnisi per Biblia eorumque miracula accipiantur. Emerson impietatis, atheismi, ineptiarum accusatus est; alii eum tonuisse, alii angelum locutum esse dicebant, ut rettulit pastor Frothingham. Amicus Henricus Ware comiter respondit et responsum inerme accepit: se omnium doctorum minime cupidum minimeque aptum esse ad controversias; diceret uterque suum, iudicaret « Veritas quae omnia vincit ». Ipse se defendere noluit et « lutum fervere » sivit; vulnus tamen diuturnum fuit: Harvardiana ei per triginta fere annos clausa est, et qui hactenus fusionem singulorum in communem hominum naturam praedicaverat didicit, ut ait Richardson, quomodo societas eum flagellet qui morem non sequitur; vehementia defensoria tentaminis « Self-Reliance » notam huius primae longae censurae publicae gerit<ref>Richardson (1995), cap. 49; verbum Frothinghami apud McAleer (1984); de responsione ad Ware Allen (1981).</ref>. === Scriptor, luctus, rostra (1839-1849) === [[File:FullerDaguerreotype.jpg|thumb|left|Margarita Fuller (1810-1850), prima moderatrix commentariorum ''The Dial''. « In ea auditorium meum perdidi », post naufragium eius scripsit Emerson.]] Cathedris officialibus exclusus, Emerson sua sibi rostra aedificavit. Singulis hiemibus seriem praelectionum Bostoniae scribebat et habebat (« The Philosophy of History », « Human Culture », « Human Life », « The Present Age »), easdemque in oppidis vicinis repetebat: haec materia prima fuit voluminum ''Essays'' (1841) et ''Essays: Second Series'' (1844). Anno 1840 circulus transcendentalis commentarios periodicos sibi instituit, ''The Dial'', quos Margarita Fuller, deinde ipse Emerson ab anno 1842 usque ad finem eorum anno 1844 rexit: exempla pauca, auctoritas diuturna; Thoreau, Parker, Alcott, Jones Very ibi scripserunt. Ab experimentis autem communitariis motus abstinuit: a Ripley invitatus ut communitatem Brook Farm (1841-1847) intraret, recusavit, ratus societatem non emendari infirmitatibus in commune collatis, unamque reformationem quae valeret in singulis incipere<ref>Buell (2003), cap. 1; Richardson (1995), cap. 40.</ref>. Die 27 Ianuarii 1842 filius Waldo, quinque annorum, scarlatina paucis diebus exstinctus est. Damnorum, quibus vita abundavit, hoc altissimum fuit; inde threnus « Threnody » et, per silentia, tentamen « Experience », in quo fateri ausus est dolorem ipsum sibi inter digitos elapsum esse. Domus Concordiensis tamen focus doctorum apertus mansit: Thoreau ibi ab anno 1841 ad 1843 quasi famulus ac paene filius vixit, priusquam anno 1845 casam suam in agro Emersonis ad stagnum Walden aedificaret; Alcott, Ellery Channing, Nathanael Hawthorne (in Domo Vetere Pastorali habitans), Fuller, Carolina Sturgis sine fine adibant. Tres alii liberi nati sunt: Ellen (1839), Edith (1841), Eduardus (1844). Die 1 Augusti 1844, rogantibus feminis Concordiensibus servitutis abolendae studiosis, primam magnam orationem contra servitutem habuit, in anniversario liberationis servorum in Antillis Britannicis: officium diu dilatum (nam societates militantes suspectabat et vocationi suae parcebat) publicum factum est nec umquam postea decrevit. ''Poems'' exeunte anno 1846 prodierunt. Ab Octobri 1847 ad Iulium 1848 alterum iter Britannicum, triumphale, fecit: septem et sexaginta praelectiones in Anglia et Scotia, coram auditoriis interdum quingentorum vel septingentorum; viros scientiarum et machinarum (Faraday, Richard Owen) et litterarum (Dickens, Tennyson, Thackeray, iuvenem Mary Ann Evans, posteriorem « George Eliot ») cognovit; Lutetiae res novas anni 1848 vidit. Inde materiam libri ''English Traits'' et famam internationalem rettulit. Biennio post, mense Iulio 1850, Margarita Fuller, iam diurnaria et rerum Romanarum particeps, cum marito et filio naufragio navis ''Elizabeth'' ad insulam Fire Island periit; Emerson Thoreau in litus misit ut reliquias manuscriptumque quaereret, et ''Memoirs'' anno 1852 edenda curavit. « In ea auditorium meum perdidi », commentarii dicunt; « iam in opere meo festino, monitus paucos mihi dies restare »<ref>Bosco apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 78-79 et 87; de numero praelectionum Wayne (2010); nota commentariorum apud McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Contra servitutem; bellum civile (1850-1865) === Lex de servis fugitivis mensis Septembris 1850, pars pactionis quam Daniel Webster defendit, rationem Emersonis ad rem publicam mutavit. Lex foederalis cives civitatum liberarum servos fugientes capere adiuvare iubebat, accusato ius illud « habeas corpus », iudices iuratos, testimonium negabat: servitus desiit malum longinquum esse et res facta est, ut ait Gougeon, quae ianuam vicini pulsat. Emerson, qui fassus erat se nullo incommodo noto ex servitute Americana umquam laborasse, exarsit: lex in commentariis « decretum illud spurcum » vocatur, cui nemo honestus parere debeat. Orationes Concordiae (1851) et Novi Eboraci (die 7 Martii 1854, quarto anniversario orationis Websteri pro lege) eum inter maximas Septentrionis voces posuerunt; Webster, idolum deiectum, ibi ea duritia secatur quam nihil in operibus prioribus praenuntiabat. Causae fugitivorum Bostonienses (coniuges Craft anno 1850, Thomas Sims anno 1851, Anthony Burns anno 1854, militari praesidio in meridiem redditus) hanc obdurationem signaverunt, item Sumner senator in ipsa curia paene ad mortem caesus (1856) et tumultus in finibus Kansas<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Decennium pugnae etiam novae societatis fuit. Mediis annis 1850 inter conditores sodalicii « Saturday Club » fuit, cuius cena menstrua Bostoniae Longfellow, Lowell, Holmes, Iacobum Elliot Cabot paresque congregabat; ex hoc circulo anno 1857 commentarii ''Atlantic Monthly'' orti sunt, quorum primus fasciculus (mense Novembri 1857) ab eo tentamen « Illusions » et quattuor carmina, in his « Brahma » et « Days », continebat. Commentarii illi usque ad finem rostra scripta tentaminum carminumque eius manserunt, eumque supra pretium commune solvebant: dena dollaria in paginam, cum media merces sena esset<ref>Wayne (2010).</ref>. Tum partes « soli liberi » (free soil), deinde republicanorum secutus est (ne servitus propagaretur; liberatio gradatim facienda et pecunia compensanda), simul Ioannem Brown re adiuvans, quem bis domi accepit cuique pecuniam collegit; post impetum ad Harpers Ferry male gestum (1859), Brown ut heroa et martyrem celebravit, eo usque ut in praelectione mensis Novembris 1859 diceret supplicium eius patibulum tam gloriosum quam crucem redditurum. Contentio inter philosophum fiduciae sui, vocationis suae tenacem (« mentes captivas, cogitationes captivas » suum quoque liberatorem poscere, se excusabat), et civem eligere iussum totum decennium pervadit; in ea recentiores interpretationes politicae operis versantur. Bello exorto Emerson, primo secessione levatus (quid enim prodesse vinculum quod tantum simuletur?), causae Unionis se totum dedit, quam cum libertate universali coniungebat; Lincoln Washingtonii anno 1862 convenit, edictum de servis liberandis carmine « Boston Hymn » (die 1 Ianuarii 1863) celebravit, anno 1865 laudationem funebrem praesidis interfecti habuit. Interea Thoreau (mense Maio 1862) et Hawthorne (1864) sepelivit; oratio funebris de Thoreau, iudice Richardson, optimum de illo umquam scriptum mansit<ref>Read et Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 5.</ref>. === Sapiens Concordiensis et longum crepusculum (1865-1882) === Post bellum Emerson institutum nationale erat. Harvardiana, quae eum a scandalo orationis theologicae procul tenuerat, in gratiam cum eo rediit: doctoratus honoris causa anno 1866, electio in consilium curatorum anno 1867, altera invitatio societatis Phi Beta Kappa eodem anno (« The Progress of Culture »), triginta annis post « The American Scholar ». Alterum carminum volumen edidit, ''May-Day and Other Pieces'' (1867), deinde ''Society and Solitude'' (1870), et annis 1870 et 1871 apud Harvardianam praelectiones « Natural History of Intellect » habuit, adumbrationem numquam perfectam illius « historiae naturalis [[Lexicon philosophicum/Mens|mentis]] » quae opus coronare debebat: leges cogitandi, more naturalistarum, in ordinem referre. Vere anni 1871 continentem tramine usque in Californiam transiit; in itinere ad urbem Lacus Salsi substitit ut Brigham Young viseret, et in valle Yosemite iuvenem naturalistam Ioannem Muir convenit, tunc operarium ignotum, qui frustra eum obsecravit ut secum sub arboribus maximis pernoctaret quique nomen suum in indice amicorum paulo post confecto ultimum accepit, ut Carlyle primum<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999); de itinere Californiano McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. Die 24 Iulii 1872, hora matutina quinta et dimidia, incendium a tabulato summo ortum domum Concordiensem vastavit; crepitu flammarum excitatus, Emerson veste nocturna sub imbre ad portam cucurrit auxilium vocans, et pueri vicini, spiritu inter fumum retento, libros et chartas manuscriptas e conclavi eius servaverunt. Exhaustus inde exiit; memoriae labes, iam sensibilis, subito ingravuit (biographi eam ita describunt ut hodie dementiam senilem vel morbum Alzheimer appellaremus). Amici, auctore medico Le Baron Russell, illo ipso qui editionem Bostoniensem libri ''Sartor Resartus'' sex et triginta annis ante curaverat, occulta collatione pecuniam paraverunt qua domus restitueretur et iter fieret: ab Octobri 1872 ad Maium 1873, filia Ellen comite, Angliam revisit (ultimus cum Carlylio congressus), Lutetiam, deinde Nilum usque ad insulam Philas ascendit, sedem templi Isidis quam ab initio cum sepulcro Osiridis, dei membratim sepulti, coniunxerat. « Sphinges stupidos contemnunt », notavit ante monumenta quorum aenigma legere iam non poterat. Redeuntes mense Maio 1873 Concordia arcu triumphali et campanis excepit<ref>Richardson (1995), cap. 99; Wagenknecht (1974), p. 17; de incendio et collatione Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Decem ultimi anni longum crepusculum fuerunt, quod ille aequo animo tulit; quam animi aequitatem familiares mirabantur, eamque carmen « Terminus » (1867) praedixerat: « ut avis se vento accommodat, ita me tempestati temporis accommodo ». Aphasia verba subripiebat (res circumlocutionibus significabat), sed in publicum prodire perseverabat: oratio in bibliotheca publica Concordiensi aperienda (1873), centesima praelectio apud lyceum oppidi sui (1880). Anthologia poetica ''Parnassus'' (1874) et volumen ''Letters and Social Aims'' (1875) nonnisi opera filiarum Ellen et Edith et Iacobi Elliot Cabot, anno 1875 curatoris litterarii facti, prodierunt; post annum 1876 commentarios tenere iam non potuit. Mense Martio 1882, in funere Longfellow, bis ad loculum accessit, deinde filiam rogavit ubi essent, quae illa domus esset, quis ille esset qui dormiret. Mense post, die 19 Aprilis, in longa ambulatione imbre deprehensus aegrotavit; pulmonum inflammatio secuta est. Vesperi diei 22 fenestras et valvas ultimum obseravit, ignem texit, epistulas diei collegit et scalas paene currens ascendit, lucerna in manu, non sine gravi offensione. Mortuus est die 27 Aprilis 1882, decem minutis ante horam nonam vespertinam; campanae Primae Paroeciae Concordiensis undeoctoginta ictus dederunt, annos quos quattuor post hebdomades expleturus erat. Die 30 Aprilis in coemeterio Sleepy Hollow sepultus est, in iugo ubi iam Thoreau et Hawthorne quiescebant; in loculum consobrinus Samuel Moody Haskins, qui sacris praeerat, harenam ex semita quae ad ianuam eius ducebat et cineres ex foco conclavis eius mixtos sparsit. Whitman, ad sepulcrum profectus, scripsit: « Vir iustus, in se ipso libratus, omnia amans, omnia complectens, sanus et clarus ut sol »<ref>Richardson (1995), cap. 100; de ultimis diebus Rusk (1949), p. 506-508; Wagenknecht (1974), p. 18; verba Whitman apud Porte et Morris (1999); de harena et cineribus McAleer (1984).</ref>. == Opera == === A commentariis ad tentamina: methodus === Totum opus ex uno fonte fluit: ex commentariis diurnis, ab anno 1820 usque ad exitum annorum 1870 servatis, quos « arcam nummariam » suam vocabat. In eos cogitationes, somnia, lectiones, versiones, sententias auditas, prima lineamenta referebat, deinde omnia diligentia tabularii ordinabat, indicibus, indicum indicibus, libellis per argumenta digestis. Ad praelectionem componendam indices percurrebat, locos eligebat, ordinabat iterumque ordinabat; praelectio quadraginta paginarum viginti fere horas ipsius scripturae poscebat; tentamina edita rursus ex praelectionibus retractatis nascebantur. Secretum huius orationis sententia est, non dispositio: tentamina eius, ut animadvertit Richardson, collectiones sunt magnarum sententiarum de uno argumento, sicut Plutarchi vel Montani libri collectiones exemplorum; quod ipse ridens fatebatur, se « fabrum missilium ignitorum » describens et paragraphos suos comprimi non posse confitens, cum singulae sententiae quasi particulae essent inter se repellentes. Aequales de exercitu loquebantur qui totus ex ducibus constaret<ref>Richardson (1995), cap. 33; testimonium Alcotti (1871) apud Bloom (2007).</ref>. Haec forma non vitium sed consilium philosophicum est. Verbum « tentamen » (Anglice essay) eo sensu usurpat quo Montanus: tentare, experiri, probare. Cogitatio quae se partem tantum videre scit, crastinae correctioni exposita, tractatu scribi non potest; hinc sententia illa nota, constantiam stultam larvam esse parvarum mentium, quae non temeritatem laudat sed fidem inquisitioni contra fidem systemati. Stilus interruptus, sententiosus, translationibus refertus Emersonem generi adscribit quod a Montano ad Nietzsche ducit potius quam conditoribus doctrinarum. Iam anno 1848 Lowell in libello ''A Fable for Critics'' formulam fixerat, eum « Plotinum-Montanum » appellans, in quo nebula aurea Aegyptii cum prudentia Vasconis coiret; et libelli iuveniles ostendunt hanc componendi rationem, sententiis ex lectionibus collectis et in universale solutis, iam ante exitum ex Harvardiana adfuisse<ref>Levine apud Levine et Malachuk (2011); formula Lowellii apud Allen (1981); de libellis iuvenilibus LaRosa apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Vehiculum sociale huius scripturae praelectio publica fuit. Inter annum 1833 et initium annorum 1870 circiter mille quingentas habuit, a Nova Anglia ad Mississippium et usque in Californiam, de philosophia, de historia litterarum, de vita Americana, de temperantia, de iuribus feminarum, de servitute delenda. Lyceum tunc in summo vigore erat: annis 1850 quadringenta milia hominum, vicesima fere pars adultorum alborum in civitatibus septentrionalibus et mediis, singulis hebdomadibus praelectionem audire aestimabantur, et Emerson princeps eius erat, exemplar oratoris philosophi. Neminem in America auditores constantius allicere, scripsit Lowell anno 1861, delectatus sapiente qui aeque de morbo solani et de peccato originali ageret. Rostris magis quam libris, quorum exempla pauca erant, is factus est quem Lawrence Buell primum rei publicae Americanae « intellectualem publicum » vocat<ref>Buell (2003), cap. 1; Myerson (2000); Lowell (1861) apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Opus poeticum (''Poems'' 1846, ''May-Day'' 1867) fortunam inaequaliorem habuit. Quaedam carmina memoriae Americanae insident: « Concord Hymn » cum ictu illo qui circum orbem terrarum auditus est, threnus de Waldo, « Brahma », « Days ». Sed iam aequales haesitabant: Lowell, qui solutam Emersonis orationem paene metricam iudicabat, aures eius ad numeros versuum obtusas mirabatur; Arnold ei nomen poetae nati negabat. Critici recentiores hanc poesin gnomicam et asperam pluris fecerunt, in qua vinculum viderunt inter traditionem Anglicam et libertates Whitman et Dickinson<ref>Iudicia Lowellii et Arnoldi apud Bloom (2007); de restitutione Porte et Morris (1999).</ref>. === Libri === ''Nature'' (1836) quasi professio fidei est: libellus octo capitum qui quaerit quem in finem natura sit, et respondet gradus usuum eius ascendens, a merce ad spiritum. Volumina ''Essays'' (1841: « History », « Self-Reliance », « Compensation », « Spiritual Laws », « Love », « Friendship », « Prudence », « Heroism », « The Over-Soul », « Circles », « Intellect », « Art ») et ''Essays: Second Series'' (1844: « The Poet », « Experience », « Character », « Manners », « Gifts », « Nature », « Politics », « Nominalist and Realist », « New England Reformers ») cor canonis efficiunt. ''Nature, Addresses, and Lectures'' (1849) primum librum et magnas orationes annorum 1830 colligit. Sequuntur libri maturitatis, omnes e seriebus praelectionum orti: ''Representative Men'' (1850), imagines sex virorum exemplarium; ''English Traits'' (1856), inquisitio de ingenio gentis Anglicae; ''The Conduct of Life'' (1860), vivo auctore lectissimus, in quo, inter alia, « Fate », « Power », « Wealth », « Culture », « Worship », « Illusions »; ''Society and Solitude'' (1870); ''Letters and Social Aims'' (1875), iam magna ex parte editorum opus<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999).</ref>. ''English Traits'' locum proprium tenet: liber Emersonis maxime concretus, numeris, diariis, colloquiis nutritus, propior libro dominae de Staël ''De l'Allemagne'' aut operi Tocquevilli de democratia Americana quam tentamini Montaniano. Laus Angliae (sensus practicus, reverentia singulorum, patria patriotarum, martyrum, sapientium, vatum) ibi cum satura hilari copulatur (imago sancti Georgii Cappadocis, lardi fraudulenti venditoris in signum equestre conversi, paginis optimis Marci Twain par est) atque cum valedictione: Angliam meridiem suum attigisse, et centrum gravitatis gentis Anglice loquentis iam trans Atlanticum esse. Caput « Race » theorias de fato gentium sanguine dato ea scepsi examinat quae illa aetate insignis erat: homines malle commoda sua sanguini quam solo aut fortunae tribuere, sed constantiam gentium qualem videmus argumentum esse infirmum aeternitatis harum fragilium finium<ref>Richardson (1995), cap. 89; caput de ''English Traits'' apud Porte et Morris (1999); de quaestionibus gentium Nicoloff (1961).</ref>. Pars posthuma operis ingens est. Cabot primum tria volumina ex chartis edidit (''Miscellanies'' 1883, ''Lectures and Biographical Sketches'' 1884, ''Natural History of Intellect and Other Papers'' 1893), deinde Eduardus Waldo Emerson opera omnia curavit (editio centenaria, 1903-1904); commentarii diurni decem voluminibus (1909-1914) prodierunt, deinde editio critica integra ''Journals and Miscellaneous Notebooks'' (sedecim volumina, 1960-1982), quam libelli thematici, contiones, praelectiones serae, decem volumina epistularum et ''Antislavery Writings'' (1995) secuta sunt: altera pars saeculi XX alium Emersonem legibilem reddidit, officinae potius quam anthologiarum: obscuriorem, magis politicum, magis experimentalem<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), prooemium; de voluminibus Cabotianis Wagenknecht (1974), p. 17-18.</ref>. == Doctrina == === Transcendentalismus: Ratio et Intellectus === Vocabulum « transcendentalismus » primo convicium adversariorum fuit, cuius originem ipse explicavit in praelectione « The Transcendentalist » (1842) reddidit: idealismum huius temporis nomen transcendentale accepisse ex usu Immanuelis Kantii, ita ut quidquid ad cogitationem intuitivam pertineret vulgo transcendentale diceretur. Cognatio vera est sed obliqua et libera: e circulo Concordiensi paene nemo Kantium ipsum legerat. Sententiae Germanicae in Novam Angliam per internuntios Britannicos venerunt, per Carlyle quod ad sonum, per Coleridgium quod ad notiones, et per interpretes domesticos: editionem Americanam libri Coleridgiani ''Aids to Reflection'', anno 1829 a Iacobo Marsh cum longa praefatione curatam, et commentationem Friderici Henrici Hedge de Coleridgio (1833), quae conversionem illam Copernicanam Kantii, Fichte, Schelling accurate exponit quamque Emerson ut « logon vivum, salientem » salutavit. Quod circulus ex Kantio retinuit non tam critica fuit quam sententia vim quandam activam menti inesse, sensuum impressionibus non redigendam: contra psychologiam Locke, quae animam cellam receptricem facere videbatur, transcendentalismus, ut Alcott dixit, affirmat plus inesse in mente quam quod per sensus intrat<ref>Richardson (1995), cap. 27 et 40; Mott apud Myerson (2000).</ref>. Instrumentum principale distinctio est, a Coleridgio « et Germanis » sumpta, inter Rationem (Anglice Reason) et Intellectum (Understanding). Eam Emerson epistula mensis Maii 1834 ad fratrem Eduardum quasi professione fidei exponit: Rationem esse supremam animae facultatem, id quod saepe animam ipsam dicimus; numquam ratiocinari, numquam probare, tantum percipere; visionem esse. Intellectum contra semper laborare, comparare, coniungere, computare, argumentari; myopem sed acutum, praesenti, utili, consuetudini servire. Ratio « in unoquoque homine potentia perfecta est », Intellectus inaequaliter distributus; illa pulchrum, bonum, verum absoluta revelat, hic, « computator ille rugosus », vitae animali procurat. In hac Ratione ipse aliam formam « lucis interioris » Quakerorum agnoscit: quod Coleridgius et Germani philosophice statuunt, Georgius Fox usu et animo praesto fecerat; ambo simul fundamentum fiduciae sui praebent, ostendentes cur rationi consentaneum sit imo sui credere<ref>Epistula ad Eduardum apud Gougeon, Levine et Malachuk (2011); Richardson (1995), cap. 27.</ref>. Circa hunc nucleum materiae variae coierunt, nam Emerson inter maximos saeculi lectores omnivoros fuit: philosophia Scotica sensus communis (Reid, Dugald Stewart), Harvardiae discita, quae iam in introspectione fundamentum morum quaesiverat; Plato et Neoplatonici in versionibus Thomae Taylor; Plutarchus, Stoici, Montanus; Swedenborgius eiusque doctrina de correspondentiis naturae et spiritus, per Sampson Reed tradita; critica biblica Germanica; denique, magis magisque post annum 1840, scripta Asiae, ''Bhagavad-Gita'', ''Vishnu Purana'', Confucius, poetae Persici Saadi et Hafiz, in quibus confirmationem orientalem doctrinarum in fundamentis Platonicis exstructarum inveniebat<ref>Mott et Robinson apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 68.</ref>. Transcendentalismus numquam schola instituta fuit: nulla academia, nullum seminarium, nulla doctrina communis; circulus qui anno 1840 convenire desiit, commentarii qui anno 1844 exstincti sunt. Fuit, ut ait Richardson, motus simul philosophicus (subiectum sciens numquam e ratione cognitionis detrahi posse), religiosus (sensum religiosum ad naturam humanam pertinere neque in ulla forma, caerimonia, instituto habitare) et necessario socialis: ex eius ordinibus exierunt communitas Brook Farm, pugna contra servitutem apud Parker, Emerson, Thoreau, causa feminarum apud Fuller, reformatio scholarum apud Alcott et Peabody. Neglegentia autem qua motus mori maluit quam orthodoxiam sibi imponere principio suo fidelis est: summa scilicet uniuscuiusque fili in glomere libertas<ref>Richardson (1995), cap. 40.</ref>. === Natura, « revelatio mentis » === [[File:Walden Pond, 2010.jpg|thumb|Stagnum Walden prope Concordiam. Emerson agros in ripis possidebat; Thoreau ibi anno 1845 casam aedificavit, et in his silvis Emerson experientiam « oculi perlucidi » collocat.]] ''Nature'' (1836) ab impatientia incipit: aetatem nostram retrospectivam esse; sepulcra patrum aedificare. Cur non nobis quoque, quaerit prima pagina, sit religio per revelationem nobis datam, non historia revelationum illorum, poesis et philosophia intuitus, non traditionis? Liber deinde, fiducia theologi naturalis, quaerit quem in finem natura sit, et scalam usuum eius methodice ascendit: natura ut merx (commodity), copia materiarum, gradus infimus cito absolutus; ut pulchritudo; ut sermo; ut disciplina intellectus et conscientiae; usque ad capita speculativa de idealismo, de spiritu, de prospectibus ultimis. Compositio tam contioni debet quam tractatibus theologiae naturalis illius aetatis, qui item beneficia creationis enumerabant; sed ubi auctores tractatuum extrinsecus consilium concludunt, Emerson id intus sentiri vult, quasi theophaniam<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 37-38.</ref>. Locus libri notissimus, fortasse totius operis, actio est magis quam descriptio. Per campum nudum transiens, nive liquescente, sub crepusculum, nulla felicitatis peculiaris cogitatione, auctor se perfecta exsultatione fruitum esse dicit: laetum se esse usque ad marginem timoris. Deinde in silvis: « In terra nuda stans, capite aere alacri perfuso et in spatium infinitum sublato, omnis egoismus pusillus evanescit. Oculus fio perlucidus; nihil sum; omnia video; per me meant fluenta Entis universalis; pars vel particula Dei sum. » Imago tam consulto immodica est, ut Christophoro Cranch statim picturam ridiculam inspiraverit, oculum grallis impositum petaso ornatum; sed contrarium dicit amoris sui: caput enim experientiae est parvi ego evanescentia, non coronatio. Si mysticismus est, ait Richardson, mysticismus est generis communis, cuiusvis qui aliquando sub arbore se cum mundo unum sensit; Buell etiam iocum consultum audit, bullam extravagantiae quam textus ipse rumpit, umeris de occulta inter hominem et holus necessitudine sublatis<ref>Richardson (1995), cap. 37; Buell (2003), cap. 2.</ref>. Duae libri sententiae longam posteritatem habuerunt. Prima ad sermonem pertinet: verba signa esse factorum naturalium, facta naturalia symbola factorum spiritalium, totam naturam « symbolum spiritus »; linguam moralem naturam esse fossilem (rectum a recta linea, spiritum a flatu), et poetam eum esse qui verba rebus visibilibus rursus alligat. Haec naturae semiotica, a Swedenborgio hereditate accepta et apud Thoreau et Whitman magno futuro destinata, translationem non ornamentum sed ipsum cogitandi organum facit. Altera sententia idealismus practicus capitis ultimi est: per os « poetae Orphici » Emerson declarat hominem nanum sui ipsius esse; olim spiritu perfusum et solutum fuisse; regnum illud recuperare posse. Liber clauditur nuntio naturam non fixam sed fluidam esse, et restitutionem pulchritudinis originalis et aeternae per animae redemptionem fieri. Natura igitur apud Emersonem numquam obiectum est propter se contemplandum: speculum est, disciplina, promissum spiritus; quod Richardson uno titulo complectitur, naturam esse « apocalypsim mentis », sensu proprio detectionis<ref>Richardson (1995), cap. 38; Myerson (2000).</ref>. Denique haec naturae philosophia scientia nutritur, non contra eam exstruitur. Emerson Herschel, Cuvier, Lyell, postea Darwin legit; primae praelectiones historiae naturalis fuerunt; somnium serum « historiae naturalis intellectus » leges mentis describere volebat ut naturalista leges physicas. Constans suppositio correspondentia est, « radius relationis » inter spectantem et spectata: natura iam consilium suum ipsa describit, et condicio cuiusque hominis « solutio hieroglyphica » est quaestionum quas ponit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000).</ref>. === Fiducia sui === « Self-Reliance » (1841) textus Emersonis lectissimus est et erroribus interpretum maxime expositus. Incipit a definitione ingenii quae totius tentaminis rationem praenuntiat: « Tuae ipsius cogitationi credere, credere id quod tibi in secreto pectoris tui verum est omnibus hominibus verum esse: hoc ingenium est. » Sequuntur sententiae orbem terrarum pervagatae: nihil extra te quaesiveris; quisquis vir esse vult, a more communi dissentiat oportet; societatem ubique « coniurationem esse contra virilitatem uniuscuiusque sociorum », societatem quaestuariam in qua quisque libertatem suam pro portione lucri vendit; « constantiam stultam larvam esse parvarum mentium », quam parvi viri publici, philosophi, theologi adorent; et hyperbole conscia: se libenter in poste ianuae inscripturum verbum Anglicum « Whim » (quasi: quod libuerit), quam statim ipse corrigit: sperare se aliquid melius fore quam libidinem, sed diem in explicationibus consumi non posse<ref>Sententiae ex ''Essays: First Series'' (1841); de earum temperatione interna Buell (2003), cap. 2.</ref>. Interpretes recentiores consentiunt paragraphum septimum, de more communi recusando, in ratione quinquaginta paragraphorum totius tentaminis legendum esse. Quaestio media vicesimo primo loco venit: quid tandem efficit ut sibi quisque fidere possit? Quid est illud ego primigenium, cui fiducia universalis inniti potest? Responsio totam quaestionem alio transfert: inquisitio enim ad fontem illum ducit qui simul essentia ingenii, virtutis, vitae est quemque Spontaneitatem vel Instinctum vocamus; hanc sapientiam primam Emerson Intuitum nominat (Anglice Intuition), cum omnes doctrinae posteriores institutiones tantum sint (tuitions). Sensus essendi qui horis tranquillis in anima surgit « non diversus est a rebus, a spatio, a luce, a tempore, ab homine, sed unum cum illis, et ex eodem fonte manifesto procedit unde vita eorum et esse ». Sibi credere igitur est illi fundo impersonali per se credere: fiducia sui, ut alibi scribit, fiducia in Deum est, non apotheosis personae biographicae<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Monographia quam George Kateb doctrinae dicavit eam alio trahit. Kateb distinguit fiduciam sui mentalem, libertatem cogitandi quae mundum accipit et interpretatur nulli parti, nulli causae mancipata, et fiduciam sui activam, indolis et operum; Emersonem autem illam huic constanter anteponere censet, adeo ut fiducia sui apud eum exemplar vitae mentis potius quam regula agendi in mundo sit. Praeterea, ubi alii fiduciam in Deum legunt, Kateb in religiositate Emersonis, quamvis minime orthodoxa, id videt quod ipsam notionem fiduciae sui perdere minatur: ego enim quod in numen impersonale solvi debet non iam plane ego est quod sibi fidit; lectorique democratico suadet ut doctrinam saecularem reddat, quo id quod caput est servetur, [[Lexicon philosophicum/Individuum|individuum]] cogitans quod democratia et efficit et requirit. Sic intellecta doctrina Emersonem facit, ut scribit Kateb, conditorem philosophiae « individualitatis democraticae »; nec primum contra societatem, sed contra religionem institutam definitur, quae prima est dependentiarum recusatarum. Liber doctrinam usque in amicitiam sequitur, solam necessitudinem quam Kateb fiduciae sui intrinsecam iudicat (« societatem fugio ut societatem inveniam », scribit Emerson: amicus is est cui dicere possis quod tibi ipsi nondum dicere scis). In sollicitudine autem desinit: saeculo in quo atrocitas multitudinum norma facta est, non iam quaeritur an theoria nascens innocens fuerit, sed an innocens esse desierit<ref>Kateb (1995), praefatio et capita de religiositate, de vita mentis, de amicitia.</ref>. Buell tentamen ut medicinam duobus gradibus legere proponit. Initium est status ille timidus et miser hominum se aliis conformantium: adulti oculis alienis videmus, adeo ut, verbis Kateb, vix quisquam se ipsum experiri possit; primus igitur gradus est expeditio, « individualitas negativa » quae imperium opinionis, etiam opinionis suae praeteritae, suspendit. Alter gradus est instinctum magis audire et minus ratiocinationem alienam, non irrationis studio, sed quia in argumentatione laboriosa maxime a viribus externis capimur. Ethica quae inde sequitur nec impetus est nec secessio: audiri iubet quod totus homo dicit, pretium solitudinis et erroris de nobis aequo animo accipit, et spondet actionem integram, etiam non intellectam, cum sensu morali aliorum tandem consonaturam. Non secessum e mundo praecipit, sed convictum firmiorem<ref>Buell (2003), cap. 2; Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Obiectiones sollemnes non defuerunt: egoismus, frigus, contemptus corporis, fastus. Emerson ipse eas praevenit et interdum illustravit. Philanthropo iracundo stipem poscenti textus insolentia nota respondet: suntne illi pauperes mei? Quam statim confessio solvit: se infirmiorem esse quam ut dollarium neget. Et Judith Shklar ostendit hanc in se ipsum ironiam veritatem loci esse: partibus, ecclesiis, societati biblicae mortuae terga vertere licet, pauperibus non licet. Item exemplar fiduciae sui non heros superhumanus est sed, in fine tentaminis, puer rusticus e Vermontia vel Nova Hantonia qui omnes artes ordine tentat, semper in pedes recidit et numquam ars sua est: figura si qua alia popularis, heres agricolae illius Jeffersoniani. Manet tamen quod tentamen corpus, adfectum, fragilitatem superbe neglegit; Buell notat doctrinam de ego ibi expositam carnem pro mero fulcro vigoris spiritalis habere, angulum caecum cuius periculum tentamen « Experience » patefacturum erat<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. === Anima suprema et religio intuitus === Pars religiosa doctrinae quattuor tentaminibus anni 1841 exponitur: « Compensation », « Spiritual Laws », « The Over-Soul », « Circles ». « The Over-Soul » (anima suprema) Deum Emersonis nominat: « Vivimus in successione, in divisione, in partibus, in particulis. Interea intra hominem anima totius est; sapiens silentium; pulchritudo universalis, cui pars omnis et particula aequaliter conectitur; UNUM aeternum. » Hoc numen immanens non iam persona est, non quod Deus negetur, sed ne divinum finibus circumscribatur: fons est virium, potestas quae hominem habilem facit, cuius singuli manifestationes sunt; anima in homine « non organum est, sed omnia organa animat et exercet; non facultas, sed lumen ». Pro possessione et imperio homo vigilantiam substituere debet « revelationibus » animae apertam, influxui spiritus divini in spiritum nostrum. Deus personalis relictus multos lectores turbavit; sed recta est eius consilii continuatio quod apud Scholam Theologicam susceperat: revelatio non clausa est, sed experientia semper praesens sensus moralis<ref>Robinson apud Myerson (2000); de imaginibus animae supremae Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Stephen Whicher hanc « Dei interioris » inventionem eventum vitae Emersonis medium fecit: in ea pietatem Calvinianam, quam moralismus unitarius reliquerat, novo fundamento (potentia hominis, non peccato) renatam agnoscit; unde cognatio saepe notata cum Ionathan Edwards. Idem observat inventionem statim scissuram parere: iam in contione anni 1833 Emerson duplicem hominis [[Lexicon philosophicum/Conscientia|conscientiam]] describit, duos quasi homines quorum alter, mortalis, errans, cupidus, alterum tegit, spiritum supremum, tranquillum, immortalem; circa quam dualitatem totum opus versabitur<ref>Whicher (1953), cap. 1.</ref>. « Compensation » faciem moralem huius doctrinae exponit: universum lege polaritatis, actionis et reactionis, pervaditur, qua fit ut « iustitia non differatur ». Omnis actus retributionem suam in se fert; egoismus se ipse punit, agentem ab unitate rerum abscindens (aqua divisa post manum nostram coit); malum facere non potes quin malum patiaris. Emerson ibi religionem popularem mercedis dilatae, paradisum quasi compensationem conceptum, ut materialem spiritus intellectum reicit; lucrum actionis honestae non merces externa est sed incrementum essendi (« in actione virtutis proprie sum »). Interpretes hic resonantiam Dei Calviniani saecularem audiverunt (quid vis? ait Deus; solve et cape), expiatione in pretium conversa quod omnis libera electio secum fert<ref>Robinson apud Myerson (2000); Dolan apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. « Spiritual Laws » inde ethicam oboedientiae actuosae ducit: animam esse in medio naturae et supra voluntatem cuiusque hominis, ita ut nemo nostrum universo nocere possit; oboedire tantum debere; cuique nostrum viam monstrari, nosque, si humiliter audiamus, verbum rectum audituros esse. « Circles » huic religioni formam dynamicam et vertiginem dat. Ego ibi circulus describitur in perpetuum se dilatans, cuius quaeque circumferentia, vix ducta, transcendi postulat: nullam virtutem finalem esse, omnes initiales; nihil certi nisi vitam, transitum, spiritum vigentem; vitam seriem esse rerum improvisarum. Et auctor fatetur, sententia quae omnes lectiones scepticas et experimentales operis aluit: « Experimentator tantum sum... Omnia labefacto. Nullum factum mihi sacrum, nullum profanum: quaerens tantum sum, nullo Praeterito a tergo. » Motus tamen non merus fluxus est: textus addit hunc perpetuum progressum sentiri non posse nisi contra principium aliquod stabile et immotum in anima; quod principium medium manet, omnibus circulis suis superius<ref>Robinson apud Myerson (2000); Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Haec theologia sine ecclesia fontes mixtos habet: Neoplatonismum et mysticam christianam primum, ut Arthur Versluis ostendit, deinde confirmationem Asiaticam. Carmen « Brahma », in primo fasciculo commentariorum ''Atlantic Monthly'' (mense Novembri 1857) editum, diariis risum movit, quod auctorem delectabat: iuberet quis eos Iehovam pro Brahma legere, et nihil iam haesuros. Quattuor eius tetrasticha sententias ex ''Bhagavad-Gita'' transferunt. De christianismo sententia ab anno 1832 constans mansit: Iesum fidelissimum magnitudinis humanae prophetam fuisse (solum in historia magnitudinem hominis aestimavisse), sed cultum personae eius idololatriam esse quae nuntium eius invertit. Haec hereditas duas vias contrarias, utrasque documentis firmatas, aperuit: alteram, qua religio in vim ethicam et psychologicam resolvitur (Carolus Eliot Norton lectioni Emersonis suum ipsius agnosticismum acceptum ferebat, et historici emersonismum cum motibus « sanationis mentalis » exeuntis saeculi conectunt); alteram, qua sensus religiosus ad orbem terrarum dilatatur, cum nemo plus quam Emerson effecerit ut protestantes Americani traditiones Asiae religionem, non superstitionem, esse ducerent; Oliverius Wendell Holmes eum, semiludens, « Buddham Occidentis » vocare poterat<ref>Buell (2003), cap. 4; Robinson apud Myerson (2000); de carmine « Brahma » Wayne (2010).</ref>. === « Experience »: luctus et scepticismus === « Experience » (1844) pro altissimo Emersonis tentamine habetur et maxime disputato. Incipit in caligine: ubi sumus? in serie cuius extrema nescimus; in scalis expergiscimur. Vita quasi somnium fluit e quo evigilandi facultas nobis deest; res inter digitos labuntur eo ipso momento quo maxime premuntur, atque haec omnium rerum fuga et lapsus pars condicionis nostrae ingratissima est. In media hac confessione de re maxime privata loquitur: fatetur mortem filii, biennio ante, se non ita momordisse ut debuisset. Dolere se quod dolor nihil se docere possit neque gradum unum in naturam veram se ducere; iacturam Waldonis sibi videri quasi praedii pulchri amissionem, nihil amplius; propius ad se trahere non posse. Nullus alius Emersonis textus rem familiarem ita profert; nullus tam aperte fatetur se dolori suo imparem esse, illam sentiendi impotentiam quae fortasse, ut notat Buell, vera facies tragoediae apud idealistam est: quisque enim doctrina divinus est, sed vivit tantum per intervalla, per particulas<ref>Buell (2003), cap. 3.</ref>. Tentamen deinde ut transitus per septem « dominos vitae » (lords of life) procedit, potestates quae experientiam regunt et velant: Illusionem, Temperamentum, Successionem, Superficiem, Improvisum, Realitatem, Subiectivitatem. Critici saeculi XX de sensu huius itineris dissenserunt. Stanley Cavell, cuius lectio (« Finding as Founding », 1989) totam interpretationem mutavit, in « Experience » momentum videt quo Emerson insolubilitatem scepticismi in cor cogitationis suae recipit et fundamentis renuntiat, Nietzsche, Heidegger, Wittgenstein praecurrens: luctus enim impossibilis signum fit relationis nostrae ad res et ad alios, quos numquam possidemus. Alii obiciunt hanc lectionem sententias e locis obscurissimis excerptas solas tractare et compositionem ab ipso tentamine nuntiatam neglegere: quemque « dominum » adfectum esse quem textus perambulat et vicissim relativum facit; affirmationes transcendentales iter distinguere usque ad conclusionem, extra seriem adfectuum positam, quae cursum tenet (sursum et porro!) et conversionem ingenii in potestatem practicam promittit. Emerson, hac lectione, non scepticus factus est: scepticismi peritus est, quem in scaenam ponit ut ostendat quanti credere constet et quomodo pergatur<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011); de narrationibus biographicis caput de biographis apud Myerson (2000).</ref>. Disputatio totius vitae interpretationem tangit. Narratio diu canonica ea est quam Stephen Whicher proposuit (''Freedom and Fate'', 1953): vitam interiorem in aetatem provocationis (1832-1841), altera crisi transfossam (1838-1844), et longum adsensum dividit; si prioris cogitationis verbum proprium revolutio est, posterioris est adsensus rerum atque optimismus; Emersonem enim, ut narrat, ab acri contra mundum rebellione nomine Animae ad res ut sunt accipiendas transisse, nec iam docuisse homines se supra fatum attolli posse, sed quomodo eo optime uterentur. Hac lectione « Experience » inscribi potuisset, ait Whicher, relatio de experimento fiduciae sui: quattuor enim e septem dominis vitae condiciones sunt quae potestati divinae animae obstant. David M. Robinson anno 1993 responsionem plenissimam dedit: vitam posteriorem describi debere ut dilatationem regni potestatis, expansionem potius quam recessum, conversionem ad dura experientiae facta, maxime socialia; culturam sui ab unitarianismo hereditate acceptam in pragmatismum ethicum reformari, cum exstasis instabilis et solubilis apparuisset; munusque Emersonis fieri quod ultima tentaminis sententia enuntiat, conversionem ingenii in potestatem practicam. Historici recentiores, commentariis, praelectionibus seris, scriptis contra servitutem armati, hanc alteram viam potius sequuntur: transitum ab idealismo affirmationis ad idealismum probationis, in quo visio iam cum pretiis, defectionibus, condicionibus materialibus computare debet. Ex hac inflexione et lectiones pragmatisticae pendent et « perfectionismus moralis » Cavellii, cui Emerson non exemplar fixum persequitur sed fidem servat illi ego semper futuro, nondum adepto sed adipiscendo<ref>Whicher (1953), tabula chronologica et capita de scepticismo et adsensu; Robinson (1993), prooemium; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fatum et potestas === [[File:Ralph Waldo Emerson c1859.jpg|thumb|Emerson circa annum 1859, quo tempore praelectiones habebat quae liber ''The Conduct of Life'' (1860) factae sunt.]] ''The Conduct of Life'' (1860) quaestioni respondet quam prima sententia tentaminis « Fate » ponit: quomodo vivam? Tentamen a tabula omnium operis nigerrima incipit: natura non iam mater benigna anni 1836 est sed liber fati, procellis, pestilentiis, feris, exstinctionibus plenus; natura est quod facere potes, sed etiam quod te dissolvit. Potestas hominis necessitate cingitur quam mille experimentis undique tangit, donec arcum eius didicit; circumstantiae, genus, temperamentum, hereditas « facta odiosa » sunt quae recta fronte aspicienda sunt. Emerson, ut lectores notant, dimidium tentaminis malo et limiti vocem plenam dat, quod antea numquam fecerat<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Deinde tabula vertitur: etiam limitatio limites suos habet. Columnae fati (materia, leges, hereditas) columna respondet cogitationis, voluntatis, libertatis, aeque vera et suo modo aeque necessaria: « intellectus Fatum abolet. Quatenus homo cogitat, liber est »; si cogitatio liberat, etiam sensus moralis liberat. Historia est actio et reactio horum duorum, Naturae et Cogitationis, quasi duorum puerorum qui in margine viae se invicem trudunt; et universum intellegi potest ut progressus e fato in libertatem. Sententia ultima, « aras Pulchrae Necessitati exstruamus », saepe pro deditione Stoica lecta est; studia recentiora contra in ea culmen vident constantis philosophiae usus: necessitas non est cui acquiescitur, sed ex qua instrumentum fit (materiam libertatis necessitatibus constare; potestatem numquam longe a necessitate abesse). Imago media tentaminis hanc conversionem dicit: fato nos metimur ut pueri ad parietem domus paternae stant et staturam suam quotannis notant; sed cum puer vir factus dominusque domus est, parietem illum diruit et novum maioremque exstruit; limes est mensura hominis crescentis. Kateb totum librum ut exercitationem personarum legendum proponit: quodque tentamen quam maxime secunde nomine rei quam tractat loqui, fati, potestatis, divitiarum, culturae, auctore numquam plane cum voce quam praebet coeunte<ref>Richardson (1995), cap. 86; caput de ''The Conduct of Life'' apud Porte et Morris (1999); Kateb (1995).</ref>. Tentamen geminum, « Power », vocabula durat: vitam inquisitionem esse [[Lexicon philosophicum/Potentia|potestatis]]; omnem potestatem unius generis esse, participationem naturae mundi; hominem qui aliquid valet ex ea ipsa materia factum esse ex qua res fiunt, cursui rerum consentientem. Nec tempus vacat: editus in ipso limine belli civilis, liber doctrinam fiduciae sui ad tempus discriminis accommodat, quo non iam licet extra torrentem politicum stare, sed torrens ipse navigandus est; et optimum tentaminis « Fate » compendium, ut notat Richardson, in altera oratione contra legem de fugitivis (1854) invenitur: duas esse in natura vires, hinc Fatum, illinc Voluntatem, Officium, Libertatem, et mundum, ut ipse intellegat, exsistere ad scientiam libertatis docendam<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Reliquus liber methodum ad pecuniam (« Wealth »), ad culturam, ad mores, ad cultum extendit. « Worship », minus lectum, fortasse apertissime dicit quo Emerson in re religiosa pervenerit. Docet tempus suum transitionis profundae esse, quo veteres fides, quae gentes consolabantur, immo faciebant, vires exhausisse videntur; munus autem generationis esse, ex conscientia spiritali quae superest, religionem restituere cuius ipsa substantia ethica sit. David M. Robinson in hoc tentamine signum videt apud Emersonem serum morale visionario successisse ut categoriam religiosam operantem: quomodo vivendum sit decernere ei quaestio religiosa media facta est, et scientia, legibus inflexibilibus in subtile regnum voluntatis et cogitationis productis, huic religioni ethicae novum exemplum praebet<ref>Robinson (1993), cap. 8.</ref>. === Magni viri in democratia === ''Representative Men'' (1850) problema tractat quod democratia acuit: quid de magnitudine faciendum? Liber, e praelectionibus in America et Anglia habitis ortus, septem capita ordinat: « Uses of Great Men », deinde Platonem philosophum, Swedenborgium mysticum, Montanum scepticum, Shakesperium poetam, Napoleonem hominem mundi, Goethe scriptorem. Nemo Americanus, nemo aequalis, et absentia meditata: Iesus, cui « historice iustitiam reddere » se non posse fatebatur; Baudelaire, libri lector attentus, etiam Voltarium deesse notavit<ref>Richardson (1995), cap. 69, qui etiam iudicia Dickinson, Frost, Borges de libro refert.</ref>. Titulus responsio est. Carlyle nuper librum de heroibus ediderat et homines felices esse docebat qui fortiter regerentur; Emerson « repraesentativum », verbum medium rei publicae Americanae, contra « heroem » elegit. Magni viri eius non idola sunt sed quasi aequipondia quae se invicem corrigunt, lentes per quas mentem nostram legimus, imagines eorum quae homo fieri potest: magnum enim ingenium non ideo magnum est quod alios excedit, sed quod circumscriptionem suam repraesentat. Judith Shklar motum flexuosum capitis primi descripsit, quod una sententia magnitudinem tollit, altera ad aequalitatem reducit (nonne homo urbe melior est?): magnis viris credendum, sed fide critica, quae scit magnitudinem eorum etiam a nostra agnitione pendere; hoc esse « inhibitionem democratiae » eiusque virtutem. Ipse, libro vix absoluto, sibi in commentariis exprobrabat se nomina celebritatum litterariarum psittaci more iteravisse nec iustitiam reddidisse magnitudini mutae agricolae et opificis communis<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. Caput maxime paradoxum Napoleonis est, idoli hominum communium quia dotes et vires hominum communium gradu transcendenti habuit, « Democratae incarnati », ministri classis mediae modernae, praescriptionum eversoris; admiratio ibi iudicio morali inexorabili miscetur: hominis sine religione officii, sine magnanimitate, cuius experimentum in fumum abiit. Caput Montani, sceptici prae ceteris amati (seca haec verba, et sanguinem fundent), optime ostendit quid Emerson a magno viro exspectet: non responsa, sed habitum coram incerto<ref>Leslie Stephen (1901) apud Bloom (2007); Richardson (1995), cap. 69.</ref>. === Res politicae: individuum, servitus, reformatio === Fabula pertinax, exeunte saeculo XIX conficta, Emersonem omnium maxime a re publica alienum facit, prophetam individualismi secedentis eo sensu quo Tocqueville verbum accipiebat: civis qui magnam societatem deserit ut in parvo suo circulo se includat. Historici proximorum decenniorum hanc imaginem membratim solverunt. Doctrina Emersonis non individualismum secessionis defendit sed id quod George Kateb « individualitatem democraticam » vocat: fiducia sui regimen postulat in quo quisque eam exercere possit, et aequalitatem involvit (quod tibi vindicas, omnibus concedendum est). Textus praecipuus tentamen « Politics » (1844) est: personas omnes iura aequalia habere, ob eandem naturam; hoc bonum toto pondere democratiam postulare; et optimam esse civitatem quae minime regat, cum vis moralis indolis machinam tandem supervacuam factura sit, nam omnis civitas praesens corrupta est, et boni viri legibus ne nimis bene pareant. Neque tamen inde [[Lexicon philosophicum/Anarchismus|anarchismum]] aut socialismum practicum ducit: instituta democratica praesentia pro forma emendanda habet, et optima ei vitae politicae cellula manet concilium municipale Novae Angliae, ubi radices societatis tanguntur et dives sententiam dicit, sed etiam pauper<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; Kateb ibidem; Buell (2003), cap. 2.</ref>. De servitute iter lentum, deinde irrevocabile fuit. In unitarianismo cauto educatus, Concordiae abolitione maxime a feminis flagitata circumdatus (societatis feminarum Concordiensium contra servitutem Lidian columna erat), primo singulis rebus protestatus est (epistula publica ad praesidem Van Buren contra gentem Cherokee deportandam, 1838), societates militantes vitans vocationis suae causa: se quoque, aiebat, liberationi operam dare, mentium captivarum et cogitationum captivarum. Oratio diei 1 Augusti 1844 de liberatione Antillana conversionem publicam signat; lex anni 1850 de fugitivis eum plane militem fecit, quia ipsa conscientiam cuiusque civis Septentrionis in ministerium vocabat: huic legi resistere, litterae mortuae nomine « legis altioris » non parere, hoc est fiducia sui in actum deducta, recusatio librorum et traditionum ad ipsam Constitutionem extensa, cuius caput de fugitivis non plus auctoritatis habet quam dogma exanime<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. De constantia huius militiae cum philosophia interpretes dissentiunt. Gougeon logicam internam culturae sui iustitiam socialem dictasse censet: animam supremam et fiduciae sui et communitatis fundamentum esse, et pugnam Emersonis (contra servitutem, deinde pro suffragio et institutione libertorum, et pro iuribus feminarum, quas ab anno 1855 publice sustinuit) eius explicationem. Read contra tensionem manere putat: abolitionem totam militiam poposcisse quam fides vocationi Emersoni vetabat, rationemque eius politicam (unionem servare, solum liberum, liberatio compensata, deinde violentia Ioannis Brown probata, denique ardor belli) fluctuasse nec umquam certam stabilemque formam induisse. Jack Turner in orationibus annorum 1850 ethicam quandam conscientiae civilis inveniri proposuit: in democratia inertiam coram iniustitia participationem esse, virtutemque civis ab examine incipere eorum quae commoditas eius sceleri debet. Shannon Mariotti denique ibi momentum videt quo idealismus Emersonis discit particularia ingrata aspicere quae methodus eius elongandi transpicere docuerat<ref>Gougeon, Read, Turner, Mariotti apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Summa umbras habet quas inquisitio non iam dissimulat: Emerson partem opinionum praeiudicatarum sui ordinis communicavit, et speculationes eius de gentibus, quamvis scepsi capitis « Race » temperatae, aetatis suae sunt. Manet tamen paucos saeculi XIX philosophos ita suam ipsorum personam in discrimen dedisse: tribunus in meridie exsecratus, in septentrione interdum exsibilatus, ab anno 1850 ad 1865 fuit, ut Gougeon eum vocat, heros virtutis, conscientia Unionis loquens<ref>De quaestionibus gentium Nicoloff (1961), Cadava (1997), West (1989); Gougeon (1990).</ref>. == Posteritas == === Saeculum XIX: a scandalo ad sapientiam === [[File:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|thumb|left|Henricus David Thoreau anno 1856. Amicitia eorum, difficilis, utrique vitae gravissima fuit.]] Vivus Emerson ab haeresiarcha ad thesaurum nationalem transiit. Anthologia receptionis a Burkholder et Myerson collecta fabulam quidem temperavit Americae inter laudatores et vituperatores divisae: ''Nature'' statim censores aequos et acutos invenit (Brownson, Elisabetha Peabody), et editores iudicant opus saepe critica iudiciosa et perspicaci exceptum esse, etiam ubi haec transcendentalismum, ut anonymus quidam anno 1841, genus fanatismi satis novum et singulare diceret. Iuvenes annorum 1840 (imprimis Thoreau, qui auctoritatem eius in iuvenes omnium maximam esse fatebatur) eum ut liberatorem legerunt; custodes ordinis theologici denuntiaverunt; fabularum scriptores aetatis cum eo, quem ignorare non poterant, se composuerunt. Melville, qui eum anno 1849 praelegentem audivit, magnum cetum salutavit qui quinque milia passuum sub aequor descendere posset, simul in eo, ut in omnibus cogitationis urinatoribus, rimam per frontem ductam notans: suspicionem scilicet eum Creatori consilia utilia dare potuisse; Hawthorne, vicinus Concordiensis, optimismum transcendentalem fabellis tectis petivit. Henricus James pater, amicus impatiens, eum virginem Vestalem pinxit mali nesciam; filius fabulator, mollior, vocem eius ut praesentiam quandam generationi suae rarissimam recordabatur. Exeunte saeculo consecratio perfecta erat, sed pretio mitigationis: Emerson anthologiarum Victorianarum sapiens consolans est, cui vehementia elimata est<ref>Textus Thoreau, Melville, utriusque James apud Bloom (2007); Mott apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5; Burkholder et Myerson (1983), praefatio et p. 70-71.</ref>. Iudicium Europaeum gravissimum a Matthaeo Arnold venit. In acroasi Americana anni 1883, anno post mortem, Arnold per detractiones procedit: Emersonem non magnum poetam esse, non magnum scriptorem, non philosophum systematis conditorem; esse aliquid rarius et, ut ait, maius, amicum et adiutorem eorum qui secundum spiritum vivere volunt, qualis Marcus Aurelius fuit; et ''Essays'' opus solutae orationis saeculi gravissimum. Leslie Stephen anno 1901, quamquam a sensu transcendentali alienus, diagnosin semiconversam confirmat: si philosophia systema logicum est more Kantii aut Hegel, Emerson philosophus omnino non est, et has moles ipse oderat; sed scepticismus eius hospitalis, Montanus eius, sensus polaritatis veritatum eum magistrum sapientiae faciunt. George Santayana anno 1900 rem ad paradoxon perducit: Emersonem in imo nullam doctrinam habuisse, fontem potentiae eius temperamentum fuisse, et tamen manere solum inter Americanos stellam fixam in caelo philosophiae<ref>Arnold (1883), Stephen (1901), Santayana (1900) apud Bloom (2007); de comparatione cum Marco Aurelio Buell (2003), cap. 4.</ref>. === Nietzsche lector Emersonis === [[File:Nietzsche187a.jpg|thumb|Fridericus Nietzsche. Emersonem inde ab adulescentia legit, tentamina eius per totam vitam adnotavit, « animam fraternam » in eo sentiebat.]] Inter omnes heredes maxime conspicuus est Nietzsche. Philologus ille ''Essays'' versione Germanica septendecim annos natus invenit; prima eius scripta philosophica (« Fatum und Geschichte » et « Willensfreiheit und Fatum », 1862) Emersonem citant, solum e recentioribus, et eas ipsas quaestiones tractant tentaminum « History », « Fate », « Power »: quatenus homo historiam refingere possit, quomodo fatum et libertas in individuo coeant. Exemplar suum versionis per totam vitam servavit, adnotationibus ita refertum ut paginas in libellos suos transcriberet; prima editio libri ''Die fröhliche Wissenschaft'' sententiam Emersonis in fronte gerit, et ''Götzen-Dämmerung'' eum adhuc salutat ingenium multo illustrius, vagantius, multiplicius quam Germani opinentur. Inquisitores consonantias textuum recensuerunt (Buddhista qui benefactores laudari vetat; cogitatio quae venit cum ipsa vult, non cum ego; virtutes societatis quae vitia sancti sunt; amor fati aris Pulchrae Necessitatis respondens) et de origine « superhominis » disputaverunt, quam Carolus Andler iam anno 1920 ab anima suprema, alii a « plus man » tentaminis « Power » ducebant. Buell notat debitum Nietzschii erga Emersonem etiam certius constare quam Gulielmi James, stilumque sententiosum Nietzschii maturi Emersoni propiorem esse quam sunt James aut Dewey; Kateb addit praeceptum tentaminis « Illusions », esto quod es, Pindaricum sonans, iam ad Nietzschianum illud, ut fias qui es, spectare<ref>Buell (2003), cap. 6; Levine apud Levine et Malachuk (2011); Kateb (1995).</ref>. === Pragmatismus et philosophia Americana === Altera stirps quae eum sibi vindicat Americana est. In sollemnibus saecularibus anni 1903 Gulielmus James et Ioannes Dewey laudationes habuerunt quae adoptiones erant: Dewey Emersonem fecit prophetam et praenuntium omnis systematis quod democratia umquam exstructura sit; James, qui totum opus ad eam occasionem relegerat, eum inter artifices veritatis vitae rettulit. Historiae philosophiae Americanae deinde narrationem fixerunt: Emersonem praecursorem pragmatismi, veritatem ut processum, ideam fructibus iudicandam (veram fabulam, quam mundus exsistit ut perficiat, conversionem fore ingenii in potestatem practicam, concludit « Experience »). Cornel West huic narrationi formam amplissimam dedit, genealogiam pragmatismi ab Emersone incipiens; Louis Menand eum cogitatorem principem generationis ante bellum civile facit; Richard Poirier et Jonathan Levin lineam poeticam ab Emersone per James et Santayana ad Stevens produxerunt; et Harold Bloom breviter dicit per « Experience » Emersonem philosophiam nostram nationalem genuisse<ref>Buell (2003), cap. 6; Bloom (2007), praefatio.</ref>. Buell tamen observat duas hereditates, pragmatisticam et Nietzschianam, idem corpus in diversa trahere: qui Emersonem pragmatistam eligit, civem aequalitatis retinet, intellectualem negotiis temporis implicatum; qui Nietzschianum, turbatorem, contemplativum qui illi ego sociali diffidit, potentiae amatorem, et viam aperit ad Heidegger et ad scholas continentales. Omnem solutionem satisfacientem quaestionis hereditariae, concludit, et hoc et illud potius quam aut hoc aut illud esse debere; Stanley Cavell, qui pragmatistis serietatem scepticismi negat, libram academicam ad Emersonem philosophum pleno iure inclinavit, eumque cum Thoreau conditorem fecit « perfectionismi moralis », quem philosophia professionalis Americana reppulisset<ref>Buell (2003), cap. 6; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fortuna litteraria: a Whitman ad Ellison === Progenies litteraria a fulmine bene documentato incipit. Mense Iulio 1855 Emerson ab ignoto Novi Eboraci tenue volumen accepit, ''Leaves of Grass''; die 21 Iulii respondit epistula quae celeberrima historiae litterarum Americanarum facta est: se non caecum esse ad pretium mirabilis doni; se in eo invenire ingenii et sapientiae opus extraordinarium quod America adhuc tulisset; se auctorem in limine magnae vitae salutare, quae tamen longum alicubi exordium habere debuerit, ut sic inciperet. Gualterius Whitman, qui postea dicebat sententias suas diu lente ferbuisse donec Emerson eas ad fervorem perduxit, epistulam iniussu typis mandavit et unam sententiam aureis litteris in dorso alterius editionis imprimi curavit; Emerson, aliquamdiu offensus, librum tamen, cuius libertas Bostoniam offendebat, per annos paene solus defendit et usque ad ministros Lincolnis commendavit. Aemilia Dickinson in oppido Amherst eum suo more legit et, ut criticus quidam dixit, lentem fecit qua visum suum acueret; Bloom huius duplicis progeniei tabulam descripsit, rectae (Whitman, Thoreau, Frost) et contrariae (Melville, Hawthorne, Dickinson, Henricus James), quae Emersonem « spiritum Americae » facit, ut Johnson Angliae fuit et Montanus scepticorum Gallicorum magister<ref>Richardson (1995), cap. 91; epistula integra apud Bloom (2007); de Dickinson et Whitman lectoribus Porte et Morris (1999).</ref>. Caput singulare huius posteritatis per litteras Afroamericanas transit. Fabulator Ralph Waldo Ellison (1913-1994) nomen suum Emersoni debet, patre filio scriptoris fatum optante; auctor libri ''Invisible Man'' (1952) hoc patrocinium ut onus ironicum tulit, in fabula sua personas induxit quae benevolentiam caecam optimatium alborum, transcendentalismi heredum, effingunt, et cum gravibus illis nominibus sibi inditis tota vita lusit. Sed ironia non abnegatio est: postea Emersonem inter conditores litterarum Americanarum invocavit quibus scriptores minoritatum inserebat, hortationem ad conscientiam moralem suam fecit, coram Harvardiana ad auctorem e Schola Theologica olim exclusum provocavit; Buell in hac necessitudine exemplum videt hereditatis Americanae simul recusatae et receptae<ref>Buell (2003), cap. 5; Tracy (2004).</ref>. === Emerson apud Francogallos === Receptio Francogallica iam annis 1840, ante omnem versionem, incipit. Philaretus Chasles in eum animos iam anno 1844 convertit; Edgar Quinet in libro de christianismo et rebus novis Francogallicis (1845) tentaminibus caput dedit, scriptorem maxime idealem sui temporis salutans apud populum quem Europa totum materiae deditum credebat; Adam Mickiewicz ea in scholis Parisinis citavit; et per Chasles et Mickiewicz comitissa d'Agoult ea cognovit, quibus, nomine ficto « Daniel Stern », commentationem admirationis plenam in ''Revue indépendante'' mense Iulio 1846 dedit: tentamina, iudice Allen, prius in Europa quam domi bene accepta sunt. Sequitur porta magna: iam anno 1847 Aemilius Montégut longam commentationem in ''Revue des Deux Mondes'' Emersoni dicavit, deinde anno 1851 primam amplam versionem dedit, ''Essais de philosophie américaine''. Baudelaire annis 1860 librum ''The Conduct of Life'' legit et sententias in diaria intima transcripsit. Anno 1894 versio septem tentaminum, nomine « I. Will » signata, Bruxellis prodiit cum praefatione ardenti Mauricii Maeterlinck, qui Emersonem vigilem « cotidiani sublimis » fecit; textus, saepe iteratus, generationibus lectorum Francophonorum aditum ad sapientem Concordiensem aperuit. Ineunte saeculo XX Maria Dugard, auctrix primae monographiae Francogallicae (1907), libros ''La Conduite de la vie'' (1909) et ''Société et solitude'' (1911) vertit; ipsi commentarii diurni mature accessibiles fuerunt, Regis Michaud compendium Francogallicum duobus voluminibus Lutetiae curante antequam simile delectum Anglice exstaret; versio Francogallica libri ''Nature'', nondum absoluta, in Vicifonte legitur, et complura tentamina ab annis 1990 denuo versa sunt. Nietzschio excepto, fortuna continentalis Emersonis diu per has vias litterarias magis quam per universitates transiit<ref>De prima receptione Allen (1981); annum 1844 pro Chasles indicat Rusk (1949); praefatio Maeterlinckii (versione Anglica anni 1898) apud Bloom (2007); de Baudelaire Richardson (1995), cap. 69 et 93; de compendio Michaudiano Perry (1931), p. 9-10.</ref>. === Studia recentiora === Prima pars saeculi XX acquisitis sollemnium anni 1903 et revelatione commentariorum (1909-1914) vixit, qui, iudice Bliss Perry, omnem criticam futuram in novum cursum deduxerunt. Anni 1920 detractorum fuerunt: Henricus Adams Emersonem uno verbo dimittebat, ingenuum scilicet et simplicem; et James Truslow Adams, tentamina anno 1930 relegens, nonnisi philosophiam fataliter facilem inveniebat, cuius auctoritas maturescente lectore decresceret. Perry, editor delectus commentariorum, in acroasibus Princetoniensibus (''Emerson Today'', 1931) his taedio adfectis testimonium contrarium Gulielmi James opposuit, quaerens an quidam critici Emersonis eo ipso simpliciores essent. Secuta est depressio: F. O. Matthiessen in libro ''American Renaissance'' (1941) eum scriptorem magis historia quam per se legendum habebat. Post bellum fundamenta erudita posita sunt: vita monumentalis Ralph L. Rusk (1949), cui Stephen Whicher statim complementum interius addidit, ''Freedom and Fate'' (1953), narrationem vitae ut recessum idealismi qui sustineri non posset; secutae sunt imagines universae, ab Edwardo Wagenknecht, qui animam libratam concludit (1974), ad vitas factis refertas Gay Wilson Allen (1981) et John J. McAleer (1984), nova editione commentariorum nutritas. Conversio annis 1960-1980 facta est: editio critica commentariorum et operum officinam visibilem reddit; Harold Bloom Emersonem patrem traditionis poeticae Americanae facit; Stanley Cavell eum in canonem philosophicum inducit. Barbara Packer lectionem magnorum tentaminum renovat; opera Len Gougeon et Albert von Frank oratorem contra servitutem effodiunt; David M. Robinson Emersonem serum cum pragmatismo et ethica conectit (1993). Theoria politica (Shklar, Kateb, deinde ''Political Companion'' anni 2011) eum inter primos democratiae liberalis cogitatores ponit; vita a Richardson scripta (1995) et synthesis Buellii (2003) restitutionem consecrant. Hodie disputatur non de magnitudine sed de cardine operis: utrum ex transcendentali in pragmatistam ante litteram convertendus sit, an tenendum, ut suadent Levine et Malachuk, ipsa eius officia concretissima a persuasionibus transcendentalibus imperata esse; articulus de Emersone in encyclopaediis philosophicis, diu improbabilis, iam pro re certa habetur<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5-6; Levine et Malachuk (2011), praefatio; Perry (1931), cap. 1 et 4; Whicher (1953), praefatio; Wagenknecht (1974); Allen (1981); McAleer (1984).</ref>. == Notae == <references /> == Bibliographia == === Editiones === * ''The Complete Works of Ralph Waldo Emerson'' (Centenary Edition), ed. Edward Waldo Emerson, 12 vol., Boston, Houghton Mifflin, 1903-1904 [editio vetus operum omnium] * ''The Collected Works of Ralph Waldo Emerson'', ed. Robert E. Spiller, Alfred R. Ferguson, Joseph Slater et al., 10 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1971-2013 [editio critica hodierna] * ''The Journals and Miscellaneous Notebooks of Ralph Waldo Emerson'', ed. William H. Gilman et al., 16 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1960-1982 [commentarii diurni integri] * ''The Letters of Ralph Waldo Emerson'', ed. Ralph L. Rusk et Eleanor M. Tilton, 10 vol., Novi Eboraci, Columbia University Press, 1939 et 1990-1995 * ''The Correspondence of Emerson and Carlyle'', ed. Joseph Slater, Novi Eboraci, Columbia University Press, 1964 * ''The Complete Sermons of Ralph Waldo Emerson'', ed. Albert J. von Frank et al., 4 vol., Columbia, University of Missouri Press, 1989-1992 * ''The Later Lectures of Ralph Waldo Emerson, 1843-1871'', ed. Ronald A. Bosco et Joel Myerson, 2 vol., Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 2001 * ''Emerson's Antislavery Writings'', ed. Len Gougeon et Joel Myerson, New Haven, Yale University Press, 1995 * ''Essays and Lectures'', ed. Joel Porte, Novi Eboraci, Library of America, 1983 [volumen manuale operum praecipuorum] === Versiones Francogallicae === * ''Essais de philosophie américaine'', versio Aemilii Montégut, Lutetiae, Charpentier, 1851 [prima versio ampla] * ''Sept essais d'Emerson'', versio I. Will, praefatione Mauricii Maeterlinck, Bruxellis, Paul Lacomblez, 1894 * ''La conduite de la vie'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1909 * ''Société et solitude'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1911 === Studia === * Allen, Gay Wilson, ''Waldo Emerson: A Biography'', Novi Eboraci, Viking Press, 1981 * Andler, Charles, ''Nietzsche, sa vie et sa pensée'', 6 vol., Lutetiae, Bossard, 1920-1931 * Bloom, Harold (ed.), ''Ralph Waldo Emerson'' (Bloom's Classic Critical Views), Novi Eboraci, Chelsea House, 2007 [anthologia iudiciorum saeculi XIX et XX] * Buell, Lawrence, ''Emerson'', Cantabrigiae (Massachusettae), The Belknap Press of Harvard University Press, 2003 * Burkholder, Robert E. et Myerson, Joel (ed.), ''Critical Essays on Ralph Waldo Emerson'', Boston, G. K. Hall, 1983 [anthologia receptionis] * Cadava, Eduardo, ''Emerson and the Climates of History'', Stanford, Stanford University Press, 1997 * Cavell, Stanley, ''This New Yet Unapproachable America: Lectures after Emerson after Wittgenstein'', Albuquerque, Living Batch Press, 1989 * Dugard, Marie, ''Ralph Waldo Emerson, sa vie et son œuvre'', Lutetiae, Armand Colin, 1907 [prima monographia Francogallica] * Gougeon, Len, ''Virtue's Hero: Emerson, Antislavery, and Reform'', Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 1990 * Kateb, George, ''Emerson and Self-Reliance'', Thousand Oaks, Sage Publications, 1995 * Levine, Alan M. et Malachuk, Daniel S. (ed.), ''A Political Companion to Ralph Waldo Emerson'', Lexington, University Press of Kentucky, 2011 * Matthiessen, F. O., ''American Renaissance: Art and Expression in the Age of Emerson and Whitman'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1941 * McAleer, John J., ''Ralph Waldo Emerson: Days of Encounter'', Boston, Little, Brown, 1984 * Menand, Louis, ''The Metaphysical Club'', Novi Eboraci, Farrar, Straus and Giroux, 2001 * Myerson, Joel (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2000 * Nicoloff, Philip L., ''Emerson on Race and History: An Examination of English Traits'', Novi Eboraci, Columbia University Press, 1961 * Packer, Barbara L., ''Emerson's Fall: A New Interpretation of the Major Essays'', Novi Eboraci, Continuum, 1982 * Perry, Bliss, ''Emerson Today'', Princetoniae, Princeton University Press, 1931 * Poirier, Richard, ''Poetry and Pragmatism'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1992 * Porte, Joel et Morris, Saundra (ed.), ''The Cambridge Companion to Ralph Waldo Emerson'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1999 * Richardson, Robert D., ''Emerson: The Mind on Fire'', Berkeley, University of California Press, 1995 [vita hodie canonica] * Robinson, David M., ''Emerson and the Conduct of Life: Pragmatism and Ethical Purpose in the Later Work'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1993 * Rusk, Ralph L., ''The Life of Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Charles Scribner's Sons, 1949 [prima vita erudita] * Tracy, Steven C. (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Ellison'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2004 * Versluis, Arthur, ''American Transcendentalism and Asian Religions'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1993 * von Frank, Albert J., ''The Trials of Anthony Burns: Freedom and Slavery in Emerson's Boston'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1998 * Wagenknecht, Edward, ''Ralph Waldo Emerson: Portrait of a Balanced Soul'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1974 * Wayne, Tiffany K., ''Encyclopedia of Transcendentalism'', Novi Eboraci, Facts on File, 2006 * Wayne, Tiffany K., ''Critical Companion to Ralph Waldo Emerson: A Literary Reference to His Life and Work'', Novi Eboraci, Facts on File, 2010 * West, Cornel, ''The American Evasion of Philosophy: A Genealogy of Pragmatism'', Madison, University of Wisconsin Press, 1989 * Whicher, Stephen E., ''Freedom and Fate: An Inner Life of Ralph Waldo Emerson'', Philadelphiae, University of Pennsylvania Press, 1953 === Encyclopaediae interretiales === * Goodman, Russell, « Ralph Waldo Emerson », in ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' ([https://plato.stanford.edu/entries/emerson/ plato.stanford.edu]) * « Ralph Waldo Emerson », in ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' ([https://iep.utm.edu/emerson/ iep.utm.edu]) == Vide etiam == * [[Lexicon philosophicum/Conscientia|Conscientia]] * [[Lexicon philosophicum/Ens|Ens]] * [[Lexicon philosophicum/Individuum|Individuum]] * [[Lexicon philosophicum/Mens|Mens]] * [[Lexicon philosophicum/Potentia|Potentia]] * [[:s:en:Author:Ralph Waldo Emerson|Opera Emersonis apud Vicifontem Anglicum]] * [[:s:fr:Auteur:Ralph Waldo Emerson|Versiones Francogallicae apud Vicifontem Francogallicum]] [[Categoria:Lexicon philosophicum]] h3to51wpm9nsifu2gorgkwsycba250p 10860 10859 2026-07-20T03:58:18Z PandaMystique 2967 10860 wikitext text/x-wiki {{Lexicon|Radulphus Waldo Emerson}} [[File:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|thumb|Emerson circa annum 1857, quo tempore ''English Traits'' prodierant et ''The Conduct of Life'' parabatur.]] '''Radulphus Waldo Emerson''' (Anglice ''Ralph Waldo Emerson''; natus Bostoniae die 25 Maii 1803, mortuus Concordiae in Massachusetta die 27 Aprilis 1882) philosophus, scriptor, poeta, orator Americanus fuit, princeps eius motus qui in Nova Anglia « transcendentalismus » appellatus est. Munere pastoris unitarii sponte deposito, libello ''Nature'' (1836), deinde orationibus « The American Scholar » (1837) et « Divinity School Address » (1838) doctrinam intuitus exposuit, qua in unoquoque homine aditus rectus ad veritatem moralem et ad divinum patet, nullis Scripturis, nullis ecclesiis, nulla traditione interpositis. Duae series ''Tentaminum'' (Anglice ''Essays'', 1841 et 1844), in quibus leguntur « Self-Reliance » (de fiducia sui), « The Over-Soul » (de anima suprema), « Circles », « Experience », id opus efficiunt quod Matthaeus Arnold gravissimum totius saeculi XIX opus solutae orationis iudicavit<ref>Matthaeus Arnold, « Emerson » (1883), in ''Discourses in America'', Londinii, Macmillan, 1885, apud Bloom (2007); de hoc iudicio Joel Porte apud Porte et Morris (1999), praefatio.</ref>. Doctrina eius quattuor fere sententiis continetur, quae ex tentamine in tentamen redeunt. Primum, singulis hominibus via recta ad veritatem quandam impersonalem patet: numen enim rebus inest, « anima suprema », cuius singulae animae quasi effigies sunt; quod numen personam appellare recusat, non ut Deum neget, sed ne eum finiat. Deinde natura sermo quidam est: symbolum et disciplina mentis. Tertium, fiducia sui disciplina moralis est a consensu communi libera, quae non libidine singulorum sed « sapientia prima », quam quisque intus gerit, nititur. Postremo hic idealismus se ipse corrigit: Emerson enim post annum 1840, morte filii, lectione scientiarum, quaestione servitutis compulsus, idealismum suum cum rebus adversis experientiae composuit; atque tentamina « Experience » (1844) et « Fate » (1860) inter subtilissimas saeculi XIX meditationes de scepticismo, de luctu, de fato, de libertate numerantur. Orator indefessus, per quadraginta annos circiter mille quingentas praelectiones publicas habuit et post annum 1850 inter praecipuas Novae Angliae voces contra servitutem fuit. Fama eius ingens est et controversa. Thoreau, Whitman, Dickinson in orbe eius creverunt; Fridericus Nietzsche, qui eum per totam vitam legit, « animam fraternam » appellavit; Gulielmus James et Ioannes Dewey praecursorem pragmatismi salutaverunt; Harold Bloom in eo « spiritum Americae » videt, cui omnis scriptor Americanus aut succedat aut adversetur<ref>Bloom (2007), praefatio; epistula Nietzschii apud Buell (2003), cap. 6.</ref>. Diu pro moralista adflato potius quam pro philosopho proprie dicto habitus, quia systemate caret, ab annis 1970 a philosophia academica (Stanley Cavell), a theoria politica (Judith Shklar, George Kateb), ab historia litterarum ita restitutus est, ut absentia systematis non defectus sed methodus haberetur: tentamen enim, quo sensu Montanus verbo utebatur, forma est cogitationis quae se partem tantum rerum videre scit et sine fine se corrigit<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; ibidem caput Alan M. Levine de Montano, Emersone, Nietzschio.</ref>. == Vita == === Maiores et pueritia (1803-1825) === Emerson Bostoniae natus est die 25 Maii 1803, in familia quae inde a saeculo XVII pastores Novae Angliae dabat. Avus paternus, Gulielmus Emerson, minister Concordiensis, pugnae ad Pontem Septentrionalem mense Aprili 1775 interfuerat et mox, exercitum secutus, febri castrensi mortuus erat; pater, item Gulielmus nominatus, minister honoratus erat Ecclesiae Primae Bostoniensis, quae iam christianismo liberali favebat. Anno 1811 mortuus est, vidua Ruth Haskins Emerson relicta, quae sex liberos inter perpetuas rei familiaris angustias, hospites, migrationes, subsidia ecclesiarum educavit<ref>Ronald A. Bosco apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007).</ref>. Duae feminae pueritiam rexerunt. Mater, pietatis altae et tacitae, domum curabat; amita paterna, Maria Moody Emerson, mulier sine dote nec umquam nupta, sed theologiae litterarumque lectrix avidissima, vera puerorum magistra fuit. Litterae eius et libelli manuscripti, quos Emerson per totam vitam in commentarios suos transcripsit, ei tradiderunt et Calvinianam magnitudinis moralis severitatem et sententiam illam, quae postea doctrinae eius cor fuit, « Deum intus » experientia attingi posse. Neque tamen inter amitam et nepotem simplex fuit pugna inter fidem veterem et intuitum romanticum: Maria iuvenem in quaerenda fide experientia interiore fundata adiuvit, simul iam annis 1820 querens quod Christum, huius experientiae mediatorem, desereret<ref>Phyllis Cole apud Porte et Morris (1999).</ref>. Quattuor fratres superstites (Gulielmus, Radulphus Waldo, Eduardus, Carolus; quintus, Bulkeley, mente infirmus erat) viam exspectatam secuti sunt: Scholam Latinam Bostoniensem, deinde Universitatem Harvardianam. Waldo anno 1817, quattuordecim annos natus, minimus classis, eam intravit, stipendii loco praesidi collegii ministrans; anno 1821 sine laude exiit, tricesimus ex undesexaginta, loco quem probitas potius sustulerat, sed qui electionem in societatem Phi Beta Kappa non merebatur, apud quam tamen sedecim post annis orationem « The American Scholar » habiturus erat. Poeta classis quasi ex necessitate factus (sex fere sodales honorem antea recusaverant), die sollemni colloquium de Ioanne Cnoxo (John Knox) tam male didicerat ut verba ei subicienda essent; postea conclusit unum se bonum in collegio invenisse: cubiculum sibi soli. Gravissimum autem horum annorum privatum fuit: anno 1820 librum aperuit cui titulum « The Wide World » dedit, primum ex commentariis diurnis quos ultra quinquaginta annos servavit quique officina totius operis facti sunt. Sequuntur anni quasi purgatorii: in schola puellarum fratris Gulielmi docuit, munus quod oderat, de propria vocatione dubitans. Imago sui anno 1824 scripta facultatem ratiocinandi infirmam fatetur, sed « imaginationem validam » et poesis studium vindicat: non theologus scholasticus futurus erat, sed praedicator « imaginationis moralis », ad exemplum Gulielmi Ellery Channing, magni oratoris unitarii, cuius contiones ei ostenderant eloquentiam sacram poesi vicinam esse posse<ref>David M. Robinson apud Myerson (2000) et apud Porte et Morris (1999); de loco exitus Rusk (1949); de honoribus amissis et de cubiculo Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Anno 1825 Scholam Theologicam Harvardianam ingressus est. Valetudo statim concidit: oculi legere vetabant, pulmones languebant, coxa dolebat. Hieme annorum 1826-1827, phthisi minitante quae familiam vastatura erat, in meridiem valetudinis causa navigavit, Carolopolim (Charleston) et ad Sanctum Augustinum in Florida, ubi Achillem Murat, Napoleonis nepotem, agricolam prope Tallahassee factum, cognovit. Novem dies procellosae navigationis, quibus ex lectulo in lectulum sine fine colloquebantur, ei ostenderunt « atheum constantem » posse esse « philosophum, doctum, hominem urbanum » et « veritatis amatorem ardentem »: prima haec ei fuit longa consuetudo cum ingenio ab omni ecclesia libero. Neque auctoritas uno tantum modo fluxit: mense Septembri Murat vicissim fassus est doctrinam Emersonis tantum probabilitatis accepisse quantum sua certitudinis amisisset<ref>Rusk (1949), p. 111-112; de navigatione et de epistula Muratii diei 3 Septembris 1827 Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Iisdem annis per fratrem maiorem Gulielmum, qui Gottingae theologiae studebat, criticam historicam Germanorum de Bibliis (Eichhorn, Herder) cognovit: Biblia legi posse ut documentum historicum inter alia, quo fundamentum fidei scripturarium tacite labefactum est<ref>Richardson (1995), cap. 9 et 14.</ref>. === Pastor, Ellen, « terribilis libertas » (1826-1832) === [[File:Daguerreotype of Ralph Waldo Emerson, 1846.jpg|thumb|left|Emerson anno 1846 (imago daguerreotypa), tres et quadraginta annos natus, primis ''Poematis'' mox editis.]] Mense Octobri 1826 contionandi potestate accepta, per aliquot annos in ecclesiis Massachusettae vicarius contionatus est, vinculo perpetuo vitato. Duo deinde eventus cursum vitae subito mutaverunt. Postridie diem Natalem anni 1827, cum Concordiae in Nova Hantonia (New Hampshire) contionaturus esset, Ellen Louisa Tucker, sedecim annorum, ei monstrata est; mense Decembri 1828 reversus, amore captus, die 17 Decembris sponsalia fecit. Eodem anno frater Eduardus, fratrum ingeniosissimus, mente collapsa in valetudinarium McLean ductus est. Familiae iam columen, Emerson mense Ianuario 1829 pastor secundus Ecclesiae Secundae Bostoniensis, olim familiae Mather, electus est, sex et septuaginta suffragiis ex undeoctoginta possessorum subselliorum; die 11 Martii ordinatus, mense Iulio pastor primus factus est. Stipendium amplum erat (mille ducenta dollaria, mox mille octingenta), locus insignis: capellanus senatus civitatis, quo munere pater ante functus erat, membrum consilii scholarum Bostoniensium; iuvenis subito, ut ait Robert Richardson biographus, « homo institutionalis » factus est, publicum fidei doctrinaeque signum, antequam quid ipse crederet reperisset<ref>Richardson (1995), cap. 15; Wayne (2010), chronologia; de suffragiis Allen (1981). De die primi congressus dissentiunt biographi: Rusk (1949) ipsum diem Natalem, Allen (1981) et McAleer (1984), litteris Emersonis nisi, diem 26 Decembris 1827 ponunt.</ref>. Ellen die 30 Septembris 1829 in domo Kentiorum uxorem duxit, baculo innixus, genu inflammato. Illa iam phthisi laborabat; medici aerem apertum et vehiculorum iactationem praescribebant, et coniuges Novam Angliam spe inani percurrerunt. Ellen die 8 Februarii 1831, undeviginti annos nata, mortua est. Dolor Emersonis formas extremas cepit: cotidie ad sepulcrum eius in vico Roxbury ambulabat, et mense Martio 1832, plus anno post mortem, loculum uxoris aperuit; quod factum una sicca linea in commentariis notavit. Veritatem enim damni oculis suis explorare malebat quam in imaginibus vivere. Idem quinto et vicesimo post anno fecit, anno 1857, ante loculum filii Waldo in coemeterium Sleepy Hollow translati<ref>Richardson (1995), cap. 1; McAleer (1984), qui notam commentariorum die 29 Martii 1832 datat et addit patrem quoque Emersonis loculum uxoris prioris duodeviginti annis post mortem aperuisse.</ref>. Interea discidium religiosum maturuit. Formas cultus traditas, imprimis ritum Cenae Domini, aegrius in dies ferebat. Aestate anni 1832, lectione Quakerorum (Clarkson, Sewel, vita Georgii Fox) nutritus, ab ecclesia petivit ut ritus omitteretur, deinde in contione « The Lord's Supper » die 9 Septembris exposuit se non credere Iesum memoriam perpetuam instituere voluisse; panem et vinum communionem ad actum materialem reducere, ab experientia mere spiritali alienum; se ritum administrare iam non posse. Quaestio de Cena occasio tantum erat separationis iam factae: « religio in mente non est credulitas, neque in usu formae: vita est », mense Iulio notaverat. Mense Iunio conclusio ei sub paradoxo memorabili apparuerat: ut bonus minister esset, ministerium relinquendum esse<ref>Richardson (1995), cap. 21; Robinson apud Myerson (2000); Wayne (2010).</ref>. Abdicatio, primo reiecta, mense Octobri 1832 accepta est, tota fere familia adversante et amita Maria frustra obtestante. Ita locum socialem, stipendium certum, personam institutionalem dimisit; sui cladem, ipse liberationem anxiam videbant. Commentarii autumni simul initium carminis continent (« Non vivam extra me / non videbo alienis oculis ») et horrorem eius quam « terribilem libertatem » vocat, mentis sibi redditae. Aeger, fractus, sine consilio certo, die 25 Decembris 1832 subito in mare Mediterraneum navigavit<ref>Richardson (1995), cap. 21.</ref>. === Iter Europaeum et renovatio (1833-1834) === Iter anni 1833 et convalescentia fuit et refundatio. Melitam, Siciliam, Neapolim, Romam, Florentiam vidit, ubi poetam Walter Savage Landor convenit; tabulas et ruinas conscientia magis professionali quam ardore inspexit. Revelatio Lutetiae accidit, mense Iulio, in Museo historiae naturalis horti botanici (Jardin des Plantes): ante collectiones secundum methodos Jussieu et Cuvier ordinatas unitatem viventium quasi corpore sensit, « affinitates occultas » quae spectatorem cum formis spectatis conectunt, et in commentariis consilium notavit quod omnia sequentia rexit: se « naturalistam » fore. Quod futurus auctor libri ''Nature'' Lutetia rettulit non doctrina erat, sed persuasio « radium relationis » inter mentem humanam et ordinem rerum esse, et scientiam tantum abesse ut sensum dissolvat, ut nova eius scriptura esse possit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 22 sqq.</ref>. Pars Britannica mutationem perfecit. Coleridgium in vico Highgate visit (qui perpetuam orationem in hospitem timidum effudit), Wordsworth in regione Lacuum (senex poeta ei carmina in ambulacro horti recitavit), imprimis autem, in intima Scotia, Thomam Carlyle, adhuc ignotum, in villa solitaria Craigenputtock. Ex illo die mensis Augusti 1833 amicitia quinquaginta fere annorum nata est et unum ex maximis saeculi epistularum commerciis. Hospite post unum diem profecto, Carlyle matri scripsit se vidisse unam ex creaturis per se amabilissimis quas umquam contemplatus esset; triginta post annis dicebat singulas Emersonis litteras sibi, inter fumum caliginemque mundi, quasi fenestram in caelum apertam advenire. Emerson procurator Americanus Carlylii factus est: primae editioni libri ''Sartor Resartus'' in volumine, quam amicus Le Baron Russell Bostoniae anno 1836 quingentis exemplis curavit, priusquam Anglia librum vellet, praefationem scripsit<ref>Richardson (1995), cap. 23-25; epistulae apud Slater (1964); de editione Bostoniensi Rusk (1949); litterae Carlylii apud McAleer (1984).</ref>. Bostoniam mense Octobri 1833 reversus novum sibi munus statim invenit: praelectionem publicam. Lyceum enim, institutum educationis popularis tunc late florens, pristino pastori cathedram sine dogmate, sine paroecia praebebat. Prima praelectio, « The Uses of Natural History » (mense Novembri 1833), recta ex horto Parisino venit; secutae sunt series de Italia, de vitis illustribus (Michael Angelus, Lutherus, Miltonus, Georgius Fox, Burke), de litteris Anglicis. Anno 1834, post acrem litem cum parte familiae Tucker, prima pars hereditatis Ellenae (11 600 dollaria, quibus mense Iulio 1837 par fere summa addita est) libertatem rei familiaris ei praestitit: prudenter collocata, sola prima pars mille ducenta dollaria quotannis reddebat, quantum primum stipendium pastoris fuerat. Emerson in ea libertatem videbat quam Ellen sibi legasset. Eodem anno lectio Coleridgii (''Aids to Reflection'', editione Americana Iacobi Marsh) et commentatio Friderici Henrici Hedge de Coleridgio et philosophia Germanica ei structuram notionum quae deerat dederunt: distinctionem inter Rationem, facultatem visionis quae « numquam ratiocinatur, numquam probat, tantum percipit », et Intellectum, « computatorem illum rugosum » qui comparat, argumentatur, vitae practicae servit. Mense Octobri 1834 Concordiam migravit, in Domum Veterem Pastoralem (Old Manse) ab avo aedificatam, iuxta flumen et campum pugnae anni 1775. Paucis post diebus nuntius ex insula Portus Divitis venit: Eduardus mortuus erat<ref>Richardson (1995), cap. 15 et 27; Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); de lite Tuckeriana et summis McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Concordia, ''Nature'', circulus transcendentalis (1835-1837) === [[File:Ralph Waldo Emerson House (Concord, MA).JPG|thumb|Domus Emersonis Concordiae, in via Lexingtoniana, anno 1835 empta et usque ad mortem habitata. Incendio anni 1872 laesa, collatione amicorum restituta est.]] Mense Ianuario 1835 Lydiam Jackson Plymuthensem in matrimonium petivit, quam « Lidian » renominavit. Petitio per litteras venit, ad feminam cui verbum amoris numquam dixerat, amorem « novo et altiore modo » pollicens; ipse haec altera sponsalia fratri Gulielmo « gaudium valde sobrium » descripsit; nuptiae die 14 Septembris factae sunt. Christiana fervens, a transcendentalismo aliena, cuius sententias in ludicris « Bibliis transcendentalibus » marito ridente irridebat, Lidian, quam ille « mine Asia », postea « Queenie » appellabat, domum Concordiensem per dimidium saeculum rexit, numquam prorsus desinens se a Plymutho patrio exulare sentire<ref>McAleer (1984); epistulam diei 24 Ianuarii 1835 primus integram edidit Allen (1981); de « Bibliis transcendentalibus » Wayne (2006).</ref>. Coniuges magnam domum quadratam in via Lexingtoniana extra Concordiam emptam incoluerunt, quam familia « Bush » vocabat quamque Emerson usque ad mortem habitavit. Eodem anno oppidum ei orationem sollemnem secundi centenarii mandavit: laus regiminis municipalis per concilium civium (town meeting), « ubi radices societatis tanguntur », inter praecipua doctrinae eius politicae documenta mansit<ref>Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Felicitas domestica statim vulnerata est: mense Maio 1836 frater Carolus, animo familiarissimus (« unus homo ambo eramus », Carlylio scripsit), Novi Eboraci phthisi subita mortuus est. In hoc luctu primum librum absolvit. ''Nature'' die 9 Septembris 1836 sine nomine prodiit: tenuis liber caeruleus minus centum paginarum, mille exemplis sumptu auctoris impressus (typographo centum dollaria soluta sunt), professio potius quam tractatus. Fama, quae Emersonem delectabat, quingenta exempla primo mense vendita esse, exaggerata erat; et libellus, tum paulum obscuratus tractatibus apertioribus quos Brownson et Georgius Ripley eodem anno ediderunt, historice neque eum effectum habuit quem habere debuit neque quem ei postea tribuerunt: praelectionibus enim et tentaminibus hae sententiae populum suum invenerunt. Eodem mense apud consobrinum Georgium Ripley primum convenit circulus ille iuvenum ministrorum et doctorum unitarianismo constituto infensorum quem posteritas « Transcendental Club » vocavit: Hedge, Ripley, Alcott, mox Margarita Fuller, Theodorus Parker, Elisabetha Peabody, Orestes Brownson, postea iuvenis Henricus David Thoreau. Die 30 Octobris primus filius Waldo natus est. Anno insequenti, die 31 Augusti 1837, apud societatem Phi Beta Kappa Harvardianam orationem « The American Scholar » habuit: hortatio ad doctrinam Americanam quae « Musas aulicas Europae » audire desineret, ad « Hominem Cogitantem » (Man Thinking) natura, libris, actione nutritum, auditores hoc tempore incendit. Quingenta exempla quae Munroe statim impressit intra mensem divendita sunt; Carlyle « vocem viri » ex occidente venientem salutavit; Oliverius Wendell Holmes dimidio post saeculo orationem « declarationem nostram libertatis intellectualis » nominavit<ref>Bosco et Mott apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007); de sumptu et exemplis libri ''Nature'' McAleer (1984) et Allen (1981); formula Holmesii ex vita anni 1884.</ref>. === Scandalum apud Scholam Theologicam (1838) === Vere anni 1838 alumni ultimi anni Scholae Theologicae Harvardianae, septem iuvenes, Emersonem rogaverunt ut orationem sollemnem haberet. Invitatio opportuna venit: commentarii mensis Martii notant nullum argumentum scribendi efficacius esse quam clerum, et iudicium blasphemiae in Abner Kneeland, libere cogitantem, mense ante orationem Bostoniae in carcerem coniectum, quaestioni libertatis religiosae ardorem addebat. Ipsum semen textus diem habet: die quodam dominico mensis Martii, dum contio taediosa trahitur et foris ningit, notaverat tempestatem nivis veram esse, contionatorem autem umbratilem; sententia, a pastore formali Barzillai Frost inspirata, paene ad verbum in orationem transiit. Vespere dominico diei 15 Iulii 1838, in sacello parvo Divinity Hall referto (centum fere sedes, professores in primis subselliis), orationem habuit quae vehementissima totius vitae mansit. « Christianismus historicus », ut summatim dicamus, duos errores commisit: Iesum semideum admirandum fecit pro homine vero imitando, personam eius in dogma convertens; et revelationem quasi clausam tractavit, « quasi Deus mortuus esset », cum sensus religiosus, intuitus legis moralis, experientia semper praesens sit quae ab alienis manibus accipi non potest. Miraculum autem ab ecclesiis praedicatum « monstrum » est, quia unitatem naturae rumpit, cum vera religio ipsa perpetuum vitae « miraculum » sit<ref>Richardson (1995), cap. 48-49; Robinson apud Myerson (2000); de numero alumnorum et de genesi orationis Rusk (1949) et McAleer (1984).</ref>. Motus omnia quae Emerson noverat superavit: triginta sex censurae et responsiones paucis mensibus, cum ''Nature'' octo movisset. Andrews Norton, theologus unitariorum imperiosissimus, « novissimam formam infidelitatis » denuntiavit: nullum esse intuitum, nullam perceptionem rectam veritatum christianarum, quae nonnisi per Biblia eorumque miracula accipiantur. Emerson impietatis, atheismi, ineptiarum accusatus est; alii eum tonuisse, alii angelum locutum esse dicebant, ut rettulit pastor Frothingham. Amicus Henricus Ware comiter respondit et responsum inerme accepit: se omnium doctorum minime cupidum minimeque aptum esse ad controversias; diceret uterque suum, iudicaret « Veritas quae omnia vincit ». Ipse se defendere noluit et « lutum fervere » sivit; vulnus tamen diuturnum fuit: Harvardiana ei per triginta fere annos clausa est, et qui hactenus fusionem singulorum in communem hominum naturam praedicaverat didicit, ut ait Richardson, quomodo societas eum flagellet qui morem non sequitur; vehementia defensoria tentaminis « Self-Reliance » notam huius primae longae censurae publicae gerit<ref>Richardson (1995), cap. 49; verbum Frothinghami apud McAleer (1984); de responsione ad Ware Allen (1981).</ref>. === Scriptor, luctus, rostra (1839-1849) === [[File:FullerDaguerreotype.jpg|thumb|left|Margarita Fuller (1810-1850), prima moderatrix commentariorum ''The Dial''. « In ea auditorium meum perdidi », post naufragium eius scripsit Emerson.]] Cathedris officialibus exclusus, Emerson sua sibi rostra aedificavit. Singulis hiemibus seriem praelectionum Bostoniae scribebat et habebat (« The Philosophy of History », « Human Culture », « Human Life », « The Present Age »), easdemque in oppidis vicinis repetebat: haec materia prima fuit voluminum ''Essays'' (1841) et ''Essays: Second Series'' (1844). Anno 1840 circulus transcendentalis commentarios periodicos sibi instituit, ''The Dial'', quos Margarita Fuller, deinde ipse Emerson ab anno 1842 usque ad finem eorum anno 1844 rexit: exempla pauca, auctoritas diuturna; Thoreau, Parker, Alcott, Jones Very ibi scripserunt. Ab experimentis autem communitariis motus abstinuit: a Ripley invitatus ut communitatem Brook Farm (1841-1847) intraret, recusavit, ratus societatem non emendari infirmitatibus in commune collatis, unamque reformationem quae valeret in singulis incipere<ref>Buell (2003), cap. 1; Richardson (1995), cap. 40.</ref>. Die 27 Ianuarii 1842 filius Waldo, quinque annorum, scarlatina paucis diebus exstinctus est. Damnorum, quibus vita abundavit, hoc altissimum fuit; inde threnus « Threnody » et, per silentia, tentamen « Experience », in quo fateri ausus est dolorem ipsum sibi inter digitos elapsum esse. Domus Concordiensis tamen focus doctorum apertus mansit: Thoreau ibi ab anno 1841 ad 1843 quasi famulus ac paene filius vixit, priusquam anno 1845 casam suam in agro Emersonis ad stagnum Walden aedificaret; Alcott, Ellery Channing, Nathanael Hawthorne (in Domo Vetere Pastorali habitans), Fuller, Carolina Sturgis sine fine adibant. Tres alii liberi nati sunt: Ellen (1839), Edith (1841), Eduardus (1844). Die 1 Augusti 1844, rogantibus feminis Concordiensibus servitutis abolendae studiosis, primam magnam orationem contra servitutem habuit, in anniversario liberationis servorum in Antillis Britannicis: officium diu dilatum (nam societates militantes suspectabat et vocationi suae parcebat) publicum factum est nec umquam postea decrevit. ''Poems'' exeunte anno 1846 prodierunt. Ab Octobri 1847 ad Iulium 1848 alterum iter Britannicum, triumphale, fecit: septem et sexaginta praelectiones in Anglia et Scotia, coram auditoriis interdum quingentorum vel septingentorum; viros scientiarum et machinarum (Faraday, Richard Owen) et litterarum (Dickens, Tennyson, Thackeray, iuvenem Mary Ann Evans, posteriorem « George Eliot ») cognovit; Lutetiae res novas anni 1848 vidit. Inde materiam libri ''English Traits'' et famam internationalem rettulit. Biennio post, mense Iulio 1850, Margarita Fuller, iam diurnaria et rerum Romanarum particeps, cum marito et filio naufragio navis ''Elizabeth'' ad insulam Fire Island periit; Emerson Thoreau in litus misit ut reliquias manuscriptumque quaereret, et ''Memoirs'' anno 1852 edenda curavit. « In ea auditorium meum perdidi », commentarii dicunt; « iam in opere meo festino, monitus paucos mihi dies restare »<ref>Bosco apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 78-79 et 87; de numero praelectionum Wayne (2010); nota commentariorum apud McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Contra servitutem; bellum civile (1850-1865) === Lex de servis fugitivis mensis Septembris 1850, pars pactionis quam Daniel Webster defendit, rationem Emersonis ad rem publicam mutavit. Lex foederalis cives civitatum liberarum servos fugientes capere adiuvare iubebat, accusato ius illud « habeas corpus », iudices iuratos, testimonium negabat: servitus desiit malum longinquum esse et res facta est, ut ait Gougeon, quae ianuam vicini pulsat. Emerson, qui fassus erat se nullo incommodo noto ex servitute Americana umquam laborasse, exarsit: lex in commentariis « decretum illud spurcum » vocatur, cui nemo honestus parere debeat. Orationes Concordiae (1851) et Novi Eboraci (die 7 Martii 1854, quarto anniversario orationis Websteri pro lege) eum inter maximas Septentrionis voces posuerunt; Webster, idolum deiectum, ibi ea duritia secatur quam nihil in operibus prioribus praenuntiabat. Causae fugitivorum Bostonienses (coniuges Craft anno 1850, Thomas Sims anno 1851, Anthony Burns anno 1854, militari praesidio in meridiem redditus) hanc obdurationem signaverunt, item Sumner senator in ipsa curia paene ad mortem caesus (1856) et tumultus in finibus Kansas<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Decennium pugnae etiam novae societatis fuit. Mediis annis 1850 inter conditores sodalicii « Saturday Club » fuit, cuius cena menstrua Bostoniae Longfellow, Lowell, Holmes, Iacobum Elliot Cabot paresque congregabat; ex hoc circulo anno 1857 commentarii ''Atlantic Monthly'' orti sunt, quorum primus fasciculus (mense Novembri 1857) ab eo tentamen « Illusions » et quattuor carmina, in his « Brahma » et « Days », continebat. Commentarii illi usque ad finem rostra scripta tentaminum carminumque eius manserunt, eumque supra pretium commune solvebant: dena dollaria in paginam, cum media merces sena esset<ref>Wayne (2010).</ref>. Tum partes « soli liberi » (free soil), deinde republicanorum secutus est (ne servitus propagaretur; liberatio gradatim facienda et pecunia compensanda), simul Ioannem Brown re adiuvans, quem bis domi accepit cuique pecuniam collegit; post impetum ad Harpers Ferry male gestum (1859), Brown ut heroa et martyrem celebravit, eo usque ut in praelectione mensis Novembris 1859 diceret supplicium eius patibulum tam gloriosum quam crucem redditurum. Contentio inter philosophum fiduciae sui, vocationis suae tenacem (« mentes captivas, cogitationes captivas » suum quoque liberatorem poscere, se excusabat), et civem eligere iussum totum decennium pervadit; in ea recentiores interpretationes politicae operis versantur. Bello exorto Emerson, primo secessione levatus (quid enim prodesse vinculum quod tantum simuletur?), causae Unionis se totum dedit, quam cum libertate universali coniungebat; Lincoln Washingtonii anno 1862 convenit, edictum de servis liberandis carmine « Boston Hymn » (die 1 Ianuarii 1863) celebravit, anno 1865 laudationem funebrem praesidis interfecti habuit. Interea Thoreau (mense Maio 1862) et Hawthorne (1864) sepelivit; oratio funebris de Thoreau, iudice Richardson, optimum de illo umquam scriptum mansit<ref>Read et Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 5.</ref>. === Sapiens Concordiensis et longum crepusculum (1865-1882) === Post bellum Emerson institutum nationale erat. Harvardiana, quae eum a scandalo orationis theologicae procul tenuerat, in gratiam cum eo rediit: doctoratus honoris causa anno 1866, electio in consilium curatorum anno 1867, altera invitatio societatis Phi Beta Kappa eodem anno (« The Progress of Culture »), triginta annis post « The American Scholar ». Alterum carminum volumen edidit, ''May-Day and Other Pieces'' (1867), deinde ''Society and Solitude'' (1870), et annis 1870 et 1871 apud Harvardianam praelectiones « Natural History of Intellect » habuit, adumbrationem numquam perfectam illius « historiae naturalis [[Lexicon philosophicum/Mens|mentis]] » quae opus coronare debebat: leges cogitandi, more naturalistarum, in ordinem referre. Vere anni 1871 continentem tramine usque in Californiam transiit; in itinere ad urbem Lacus Salsi substitit ut Brigham Young viseret, et in valle Yosemite iuvenem naturalistam Ioannem Muir convenit, tunc operarium ignotum, qui frustra eum obsecravit ut secum sub arboribus maximis pernoctaret quique nomen suum in indice amicorum paulo post confecto ultimum accepit, ut Carlyle primum<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999); de itinere Californiano McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. Die 24 Iulii 1872, hora matutina quinta et dimidia, incendium a tabulato summo ortum domum Concordiensem vastavit; crepitu flammarum excitatus, Emerson veste nocturna sub imbre ad portam cucurrit auxilium vocans, et pueri vicini, spiritu inter fumum retento, libros et chartas manuscriptas e conclavi eius servaverunt. Exhaustus inde exiit; memoriae labes, iam sensibilis, subito ingravuit (biographi eam ita describunt ut hodie dementiam senilem vel morbum Alzheimer appellaremus). Amici, auctore medico Le Baron Russell, illo ipso qui editionem Bostoniensem libri ''Sartor Resartus'' sex et triginta annis ante curaverat, occulta collatione pecuniam paraverunt qua domus restitueretur et iter fieret: ab Octobri 1872 ad Maium 1873, filia Ellen comite, Angliam revisit (ultimus cum Carlylio congressus), Lutetiam, deinde Nilum usque ad insulam Philas ascendit, sedem templi Isidis quam ab initio cum sepulcro Osiridis, dei membratim sepulti, coniunxerat. « Sphinges stupidos contemnunt », notavit ante monumenta quorum aenigma legere iam non poterat. Redeuntes mense Maio 1873 Concordia arcu triumphali et campanis excepit<ref>Richardson (1995), cap. 99; Wagenknecht (1974), p. 17; de incendio et collatione Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Decem ultimi anni longum crepusculum fuerunt, quod ille aequo animo tulit; quam animi aequitatem familiares mirabantur, eamque carmen « Terminus » (1867) praedixerat: « ut avis se vento accommodat, ita me tempestati temporis accommodo ». Aphasia verba subripiebat (res circumlocutionibus significabat), sed in publicum prodire perseverabat: oratio in bibliotheca publica Concordiensi aperienda (1873), centesima praelectio apud lyceum oppidi sui (1880). Anthologia poetica ''Parnassus'' (1874) et volumen ''Letters and Social Aims'' (1875) nonnisi opera filiarum Ellen et Edith et Iacobi Elliot Cabot, anno 1875 curatoris litterarii facti, prodierunt; post annum 1876 commentarios tenere iam non potuit. Mense Martio 1882, in funere Longfellow, bis ad loculum accessit, deinde filiam rogavit ubi essent, quae illa domus esset, quis ille esset qui dormiret. Mense post, die 19 Aprilis, in longa ambulatione imbre deprehensus aegrotavit; pulmonum inflammatio secuta est. Vesperi diei 22 fenestras et valvas ultimum obseravit, ignem texit, epistulas diei collegit et scalas paene currens ascendit, lucerna in manu, non sine gravi offensione. Mortuus est die 27 Aprilis 1882, decem minutis ante horam nonam vespertinam; campanae Primae Paroeciae Concordiensis undeoctoginta ictus dederunt, annos quos quattuor post hebdomades expleturus erat. Die 30 Aprilis in coemeterio Sleepy Hollow sepultus est, in iugo ubi iam Thoreau et Hawthorne quiescebant; in loculum consobrinus Samuel Moody Haskins, qui sacris praeerat, harenam ex semita quae ad ianuam eius ducebat et cineres ex foco conclavis eius mixtos sparsit. Whitman, ad sepulcrum profectus, scripsit: « Vir iustus, in se ipso libratus, omnia amans, omnia complectens, sanus et clarus ut sol »<ref>Richardson (1995), cap. 100; de ultimis diebus Rusk (1949), p. 506-508; Wagenknecht (1974), p. 18; verba Whitman apud Porte et Morris (1999); de harena et cineribus McAleer (1984).</ref>. == Opera == === A commentariis ad tentamina: methodus === Totum opus ex uno fonte fluit: ex commentariis diurnis, ab anno 1820 usque ad exitum annorum 1870 servatis, quos « arcam nummariam » suam vocabat. In eos cogitationes, somnia, lectiones, versiones, sententias auditas, prima lineamenta referebat, deinde omnia diligentia tabularii ordinabat, indicibus, indicum indicibus, libellis per argumenta digestis. Ad praelectionem componendam indices percurrebat, locos eligebat, ordinabat iterumque ordinabat; praelectio quadraginta paginarum viginti fere horas ipsius scripturae poscebat; tentamina edita rursus ex praelectionibus retractatis nascebantur. Secretum huius orationis sententia est, non dispositio: tentamina eius, ut animadvertit Richardson, collectiones sunt magnarum sententiarum de uno argumento, sicut Plutarchi vel Montani libri collectiones exemplorum; quod ipse ridens fatebatur, se « fabrum missilium ignitorum » describens et paragraphos suos comprimi non posse confitens, cum singulae sententiae quasi particulae essent inter se repellentes. Aequales de exercitu loquebantur qui totus ex ducibus constaret<ref>Richardson (1995), cap. 33; testimonium Alcotti (1871) apud Bloom (2007).</ref>. Haec forma non vitium sed consilium philosophicum est. Verbum « tentamen » (Anglice essay) eo sensu usurpat quo Montanus: tentare, experiri, probare. Cogitatio quae se partem tantum videre scit, crastinae correctioni exposita, tractatu scribi non potest; hinc sententia illa nota, constantiam stultam larvam esse parvarum mentium, quae non temeritatem laudat sed fidem inquisitioni contra fidem systemati. Stilus interruptus, sententiosus, translationibus refertus Emersonem generi adscribit quod a Montano ad Nietzsche ducit potius quam conditoribus doctrinarum. Iam anno 1848 Lowell in libello ''A Fable for Critics'' formulam fixerat, eum « Plotinum-Montanum » appellans, in quo nebula aurea Aegyptii cum prudentia Vasconis coiret; et libelli iuveniles ostendunt hanc componendi rationem, sententiis ex lectionibus collectis et in universale solutis, iam ante exitum ex Harvardiana adfuisse<ref>Levine apud Levine et Malachuk (2011); formula Lowellii apud Allen (1981); de libellis iuvenilibus LaRosa apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Vehiculum sociale huius scripturae praelectio publica fuit. Inter annum 1833 et initium annorum 1870 circiter mille quingentas habuit, a Nova Anglia ad Mississippium et usque in Californiam, de philosophia, de historia litterarum, de vita Americana, de temperantia, de iuribus feminarum, de servitute delenda. Lyceum tunc in summo vigore erat: annis 1850 quadringenta milia hominum, vicesima fere pars adultorum alborum in civitatibus septentrionalibus et mediis, singulis hebdomadibus praelectionem audire aestimabantur, et Emerson princeps eius erat, exemplar oratoris philosophi. Neminem in America auditores constantius allicere, scripsit Lowell anno 1861, delectatus sapiente qui aeque de morbo solani et de peccato originali ageret. Rostris magis quam libris, quorum exempla pauca erant, is factus est quem Lawrence Buell primum rei publicae Americanae « intellectualem publicum » vocat<ref>Buell (2003), cap. 1; Myerson (2000); Lowell (1861) apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Opus poeticum (''Poems'' 1846, ''May-Day'' 1867) fortunam inaequaliorem habuit. Quaedam carmina memoriae Americanae insident: « Concord Hymn » cum ictu illo qui circum orbem terrarum auditus est, threnus de Waldo, « Brahma », « Days ». Sed iam aequales haesitabant: Lowell, qui solutam Emersonis orationem paene metricam iudicabat, aures eius ad numeros versuum obtusas mirabatur; Arnold ei nomen poetae nati negabat. Critici recentiores hanc poesin gnomicam et asperam pluris fecerunt, in qua vinculum viderunt inter traditionem Anglicam et libertates Whitman et Dickinson<ref>Iudicia Lowellii et Arnoldi apud Bloom (2007); de restitutione Porte et Morris (1999).</ref>. === Libri === ''Nature'' (1836) quasi professio fidei est: libellus octo capitum qui quaerit quem in finem natura sit, et respondet gradus usuum eius ascendens, a merce ad spiritum. Volumina ''Essays'' (1841: « History », « Self-Reliance », « Compensation », « Spiritual Laws », « Love », « Friendship », « Prudence », « Heroism », « The Over-Soul », « Circles », « Intellect », « Art ») et ''Essays: Second Series'' (1844: « The Poet », « Experience », « Character », « Manners », « Gifts », « Nature », « Politics », « Nominalist and Realist », « New England Reformers ») cor canonis efficiunt. ''Nature, Addresses, and Lectures'' (1849) primum librum et magnas orationes annorum 1830 colligit. Sequuntur libri maturitatis, omnes e seriebus praelectionum orti: ''Representative Men'' (1850), imagines sex virorum exemplarium; ''English Traits'' (1856), inquisitio de ingenio gentis Anglicae; ''The Conduct of Life'' (1860), vivo auctore lectissimus, in quo, inter alia, « Fate », « Power », « Wealth », « Culture », « Worship », « Illusions »; ''Society and Solitude'' (1870); ''Letters and Social Aims'' (1875), iam magna ex parte editorum opus<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999).</ref>. ''English Traits'' locum proprium tenet: liber Emersonis maxime concretus, numeris, diariis, colloquiis nutritus, propior libro dominae de Staël ''De l'Allemagne'' aut operi Tocquevilli de democratia Americana quam tentamini Montaniano. Laus Angliae (sensus practicus, reverentia singulorum, patria patriotarum, martyrum, sapientium, vatum) ibi cum satura hilari copulatur (imago sancti Georgii Cappadocis, lardi fraudulenti venditoris in signum equestre conversi, paginis optimis Marci Twain par est) atque cum valedictione: Angliam meridiem suum attigisse, et centrum gravitatis gentis Anglice loquentis iam trans Atlanticum esse. Caput « Race » theorias de fato gentium sanguine dato ea scepsi examinat quae illa aetate insignis erat: homines malle commoda sua sanguini quam solo aut fortunae tribuere, sed constantiam gentium qualem videmus argumentum esse infirmum aeternitatis harum fragilium finium<ref>Richardson (1995), cap. 89; caput de ''English Traits'' apud Porte et Morris (1999); de quaestionibus gentium Nicoloff (1961).</ref>. Pars posthuma operis ingens est. Cabot primum tria volumina ex chartis edidit (''Miscellanies'' 1883, ''Lectures and Biographical Sketches'' 1884, ''Natural History of Intellect and Other Papers'' 1893), deinde Eduardus Waldo Emerson opera omnia curavit (editio centenaria, 1903-1904); commentarii diurni decem voluminibus (1909-1914) prodierunt, deinde editio critica integra ''Journals and Miscellaneous Notebooks'' (sedecim volumina, 1960-1982), quam libelli thematici, contiones, praelectiones serae, decem volumina epistularum et ''Antislavery Writings'' (1995) secuta sunt: altera pars saeculi XX alium Emersonem legibilem reddidit, officinae potius quam anthologiarum: obscuriorem, magis politicum, magis experimentalem<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), prooemium; de voluminibus Cabotianis Wagenknecht (1974), p. 17-18.</ref>. == Doctrina == === Transcendentalismus: Ratio et Intellectus === Vocabulum « transcendentalismus » primo convicium adversariorum fuit, cuius originem ipse explicavit in praelectione « The Transcendentalist » (1842) reddidit: idealismum huius temporis nomen transcendentale accepisse ex usu Immanuelis Kantii, ita ut quidquid ad cogitationem intuitivam pertineret vulgo transcendentale diceretur. Cognatio vera est sed obliqua et libera: e circulo Concordiensi paene nemo Kantium ipsum legerat. Sententiae Germanicae in Novam Angliam per internuntios Britannicos venerunt, per Carlyle quod ad sonum, per Coleridgium quod ad notiones, et per interpretes domesticos: editionem Americanam libri Coleridgiani ''Aids to Reflection'', anno 1829 a Iacobo Marsh cum longa praefatione curatam, et commentationem Friderici Henrici Hedge de Coleridgio (1833), quae conversionem illam Copernicanam Kantii, Fichte, Schelling accurate exponit quamque Emerson ut « logon vivum, salientem » salutavit. Quod circulus ex Kantio retinuit non tam critica fuit quam sententia vim quandam activam menti inesse, sensuum impressionibus non redigendam: contra psychologiam Locke, quae animam cellam receptricem facere videbatur, transcendentalismus, ut Alcott dixit, affirmat plus inesse in mente quam quod per sensus intrat<ref>Richardson (1995), cap. 27 et 40; Mott apud Myerson (2000).</ref>. Instrumentum principale distinctio est, a Coleridgio « et Germanis » sumpta, inter Rationem (Anglice Reason) et Intellectum (Understanding). Eam Emerson epistula mensis Maii 1834 ad fratrem Eduardum quasi professione fidei exponit: Rationem esse supremam animae facultatem, id quod saepe animam ipsam dicimus; numquam ratiocinari, numquam probare, tantum percipere; visionem esse. Intellectum contra semper laborare, comparare, coniungere, computare, argumentari; myopem sed acutum, praesenti, utili, consuetudini servire. Ratio « in unoquoque homine potentia perfecta est », Intellectus inaequaliter distributus; illa pulchrum, bonum, verum absoluta revelat, hic, « computator ille rugosus », vitae animali procurat. In hac Ratione ipse aliam formam « lucis interioris » Quakerorum agnoscit: quod Coleridgius et Germani philosophice statuunt, Georgius Fox usu et animo praesto fecerat; ambo simul fundamentum fiduciae sui praebent, ostendentes cur rationi consentaneum sit imo sui credere<ref>Epistula ad Eduardum apud Gougeon, Levine et Malachuk (2011); Richardson (1995), cap. 27.</ref>. Circa hunc nucleum materiae variae coierunt, nam Emerson inter maximos saeculi lectores omnivoros fuit: philosophia Scotica sensus communis (Reid, Dugald Stewart), Harvardiae discita, quae iam in introspectione fundamentum morum quaesiverat; Plato et Neoplatonici in versionibus Thomae Taylor; Plutarchus, Stoici, Montanus; Swedenborgius eiusque doctrina de correspondentiis naturae et spiritus, per Sampson Reed tradita; critica biblica Germanica; denique, magis magisque post annum 1840, scripta Asiae, ''Bhagavad-Gita'', ''Vishnu Purana'', Confucius, poetae Persici Saadi et Hafiz, in quibus confirmationem orientalem doctrinarum in fundamentis Platonicis exstructarum inveniebat<ref>Mott et Robinson apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 68.</ref>. Transcendentalismus numquam schola instituta fuit: nulla academia, nullum seminarium, nulla doctrina communis; circulus qui anno 1840 convenire desiit, commentarii qui anno 1844 exstincti sunt. Fuit, ut ait Richardson, motus simul philosophicus (subiectum sciens numquam e ratione cognitionis detrahi posse), religiosus (sensum religiosum ad naturam humanam pertinere neque in ulla forma, caerimonia, instituto habitare) et necessario socialis: ex eius ordinibus exierunt communitas Brook Farm, pugna contra servitutem apud Parker, Emerson, Thoreau, causa feminarum apud Fuller, reformatio scholarum apud Alcott et Peabody. Neglegentia autem qua motus mori maluit quam orthodoxiam sibi imponere principio suo fidelis est: summa scilicet uniuscuiusque fili in glomere libertas<ref>Richardson (1995), cap. 40.</ref>. === Natura, « revelatio mentis » === [[File:Walden Pond, 2010.jpg|thumb|Stagnum Walden prope Concordiam. Emerson agros in ripis possidebat; Thoreau ibi anno 1845 casam aedificavit, et in his silvis Emerson experientiam « oculi perlucidi » collocat.]] ''Nature'' (1836) ab impatientia incipit: aetatem nostram retrospectivam esse; sepulcra patrum aedificare. Cur non nobis quoque, quaerit prima pagina, sit religio per revelationem nobis datam, non historia revelationum illorum, poesis et philosophia intuitus, non traditionis? Liber deinde, fiducia theologi naturalis, quaerit quem in finem natura sit, et scalam usuum eius methodice ascendit: natura ut merx (commodity), copia materiarum, gradus infimus cito absolutus; ut pulchritudo; ut sermo; ut disciplina intellectus et conscientiae; usque ad capita speculativa de idealismo, de spiritu, de prospectibus ultimis. Compositio tam contioni debet quam tractatibus theologiae naturalis illius aetatis, qui item beneficia creationis enumerabant; sed ubi auctores tractatuum extrinsecus consilium concludunt, Emerson id intus sentiri vult, quasi theophaniam<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 37-38.</ref>. Locus libri notissimus, fortasse totius operis, actio est magis quam descriptio. Per campum nudum transiens, nive liquescente, sub crepusculum, nulla felicitatis peculiaris cogitatione, auctor se perfecta exsultatione fruitum esse dicit: laetum se esse usque ad marginem timoris. Deinde in silvis: « In terra nuda stans, capite aere alacri perfuso et in spatium infinitum sublato, omnis egoismus pusillus evanescit. Oculus fio perlucidus; nihil sum; omnia video; per me meant fluenta Entis universalis; pars vel particula Dei sum. » Imago tam consulto immodica est, ut Christophoro Cranch statim picturam ridiculam inspiraverit, oculum grallis impositum petaso ornatum; sed contrarium dicit amoris sui: caput enim experientiae est parvi ego evanescentia, non coronatio. Si mysticismus est, ait Richardson, mysticismus est generis communis, cuiusvis qui aliquando sub arbore se cum mundo unum sensit; Buell etiam iocum consultum audit, bullam extravagantiae quam textus ipse rumpit, umeris de occulta inter hominem et holus necessitudine sublatis<ref>Richardson (1995), cap. 37; Buell (2003), cap. 2.</ref>. Duae libri sententiae longam posteritatem habuerunt. Prima ad sermonem pertinet: verba signa esse factorum naturalium, facta naturalia symbola factorum spiritalium, totam naturam « symbolum spiritus »; linguam moralem naturam esse fossilem (rectum a recta linea, spiritum a flatu), et poetam eum esse qui verba rebus visibilibus rursus alligat. Haec naturae semiotica, a Swedenborgio hereditate accepta et apud Thoreau et Whitman magno futuro destinata, translationem non ornamentum sed ipsum cogitandi organum facit. Altera sententia idealismus practicus capitis ultimi est: per os « poetae Orphici » Emerson declarat hominem nanum sui ipsius esse; olim spiritu perfusum et solutum fuisse; regnum illud recuperare posse. Liber clauditur nuntio naturam non fixam sed fluidam esse, et restitutionem pulchritudinis originalis et aeternae per animae redemptionem fieri. Natura igitur apud Emersonem numquam obiectum est propter se contemplandum: speculum est, disciplina, promissum spiritus; quod Richardson uno titulo complectitur, naturam esse « apocalypsim mentis », sensu proprio detectionis<ref>Richardson (1995), cap. 38; Myerson (2000).</ref>. Denique haec naturae philosophia scientia nutritur, non contra eam exstruitur. Emerson Herschel, Cuvier, Lyell, postea Darwin legit; primae praelectiones historiae naturalis fuerunt; somnium serum « historiae naturalis intellectus » leges mentis describere volebat ut naturalista leges physicas. Constans suppositio correspondentia est, « radius relationis » inter spectantem et spectata: natura iam consilium suum ipsa describit, et condicio cuiusque hominis « solutio hieroglyphica » est quaestionum quas ponit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000).</ref>. === Fiducia sui === « Self-Reliance » (1841) textus Emersonis lectissimus est et erroribus interpretum maxime expositus. Incipit a definitione ingenii quae totius tentaminis rationem praenuntiat: « Tuae ipsius cogitationi credere, credere id quod tibi in secreto pectoris tui verum est omnibus hominibus verum esse: hoc ingenium est. » Sequuntur sententiae orbem terrarum pervagatae: nihil extra te quaesiveris; quisquis vir esse vult, a more communi dissentiat oportet; societatem ubique « coniurationem esse contra virilitatem uniuscuiusque sociorum », societatem quaestuariam in qua quisque libertatem suam pro portione lucri vendit; « constantiam stultam larvam esse parvarum mentium », quam parvi viri publici, philosophi, theologi adorent; et hyperbole conscia: se libenter in poste ianuae inscripturum verbum Anglicum « Whim » (quasi: quod libuerit), quam statim ipse corrigit: sperare se aliquid melius fore quam libidinem, sed diem in explicationibus consumi non posse<ref>Sententiae ex ''Essays: First Series'' (1841); de earum temperatione interna Buell (2003), cap. 2.</ref>. Interpretes recentiores consentiunt paragraphum septimum, de more communi recusando, in ratione quinquaginta paragraphorum totius tentaminis legendum esse. Quaestio media vicesimo primo loco venit: quid tandem efficit ut sibi quisque fidere possit? Quid est illud ego primigenium, cui fiducia universalis inniti potest? Responsio totam quaestionem alio transfert: inquisitio enim ad fontem illum ducit qui simul essentia ingenii, virtutis, vitae est quemque Spontaneitatem vel Instinctum vocamus; hanc sapientiam primam Emerson Intuitum nominat (Anglice Intuition), cum omnes doctrinae posteriores institutiones tantum sint (tuitions). Sensus essendi qui horis tranquillis in anima surgit « non diversus est a rebus, a spatio, a luce, a tempore, ab homine, sed unum cum illis, et ex eodem fonte manifesto procedit unde vita eorum et esse ». Sibi credere igitur est illi fundo impersonali per se credere: fiducia sui, ut alibi scribit, fiducia in Deum est, non apotheosis personae biographicae<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Monographia quam George Kateb doctrinae dicavit eam alio trahit. Kateb distinguit fiduciam sui mentalem, libertatem cogitandi quae mundum accipit et interpretatur nulli parti, nulli causae mancipata, et fiduciam sui activam, indolis et operum; Emersonem autem illam huic constanter anteponere censet, adeo ut fiducia sui apud eum exemplar vitae mentis potius quam regula agendi in mundo sit. Praeterea, ubi alii fiduciam in Deum legunt, Kateb in religiositate Emersonis, quamvis minime orthodoxa, id videt quod ipsam notionem fiduciae sui perdere minatur: ego enim quod in numen impersonale solvi debet non iam plane ego est quod sibi fidit; lectorique democratico suadet ut doctrinam saecularem reddat, quo id quod caput est servetur, [[Lexicon philosophicum/Individuum|individuum]] cogitans quod democratia et efficit et requirit. Sic intellecta doctrina Emersonem facit, ut scribit Kateb, conditorem philosophiae « individualitatis democraticae »; nec primum contra societatem, sed contra religionem institutam definitur, quae prima est dependentiarum recusatarum. Liber doctrinam usque in amicitiam sequitur, solam necessitudinem quam Kateb fiduciae sui intrinsecam iudicat (« societatem fugio ut societatem inveniam », scribit Emerson: amicus is est cui dicere possis quod tibi ipsi nondum dicere scis). In sollicitudine autem desinit: saeculo in quo atrocitas multitudinum norma facta est, non iam quaeritur an theoria nascens innocens fuerit, sed an innocens esse desierit<ref>Kateb (1995), praefatio et capita de religiositate, de vita mentis, de amicitia.</ref>. Buell tentamen ut medicinam duobus gradibus legere proponit. Initium est status ille timidus et miser hominum se aliis conformantium: adulti oculis alienis videmus, adeo ut, verbis Kateb, vix quisquam se ipsum experiri possit; primus igitur gradus est expeditio, « individualitas negativa » quae imperium opinionis, etiam opinionis suae praeteritae, suspendit. Alter gradus est instinctum magis audire et minus ratiocinationem alienam, non irrationis studio, sed quia in argumentatione laboriosa maxime a viribus externis capimur. Ethica quae inde sequitur nec impetus est nec secessio: audiri iubet quod totus homo dicit, pretium solitudinis et erroris de nobis aequo animo accipit, et spondet actionem integram, etiam non intellectam, cum sensu morali aliorum tandem consonaturam. Non secessum e mundo praecipit, sed convictum firmiorem<ref>Buell (2003), cap. 2; Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Obiectiones sollemnes non defuerunt: egoismus, frigus, contemptus corporis, fastus. Emerson ipse eas praevenit et interdum illustravit. Philanthropo iracundo stipem poscenti textus insolentia nota respondet: suntne illi pauperes mei? Quam statim confessio solvit: se infirmiorem esse quam ut dollarium neget. Et Judith Shklar ostendit hanc in se ipsum ironiam veritatem loci esse: partibus, ecclesiis, societati biblicae mortuae terga vertere licet, pauperibus non licet. Item exemplar fiduciae sui non heros superhumanus est sed, in fine tentaminis, puer rusticus e Vermontia vel Nova Hantonia qui omnes artes ordine tentat, semper in pedes recidit et numquam ars sua est: figura si qua alia popularis, heres agricolae illius Jeffersoniani. Manet tamen quod tentamen corpus, adfectum, fragilitatem superbe neglegit; Buell notat doctrinam de ego ibi expositam carnem pro mero fulcro vigoris spiritalis habere, angulum caecum cuius periculum tentamen « Experience » patefacturum erat<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. === Anima suprema et religio intuitus === Pars religiosa doctrinae quattuor tentaminibus anni 1841 exponitur: « Compensation », « Spiritual Laws », « The Over-Soul », « Circles ». « The Over-Soul » (anima suprema) Deum Emersonis nominat: « Vivimus in successione, in divisione, in partibus, in particulis. Interea intra hominem anima totius est; sapiens silentium; pulchritudo universalis, cui pars omnis et particula aequaliter conectitur; UNUM aeternum. » Hoc numen immanens non iam persona est, non quod Deus negetur, sed ne divinum finibus circumscribatur: fons est virium, potestas quae hominem habilem facit, cuius singuli manifestationes sunt; anima in homine « non organum est, sed omnia organa animat et exercet; non facultas, sed lumen ». Pro possessione et imperio homo vigilantiam substituere debet « revelationibus » animae apertam, influxui spiritus divini in spiritum nostrum. Deus personalis relictus multos lectores turbavit; sed recta est eius consilii continuatio quod apud Scholam Theologicam susceperat: revelatio non clausa est, sed experientia semper praesens sensus moralis<ref>Robinson apud Myerson (2000); de imaginibus animae supremae Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Stephen Whicher hanc « Dei interioris » inventionem eventum vitae Emersonis medium fecit: in ea pietatem Calvinianam, quam moralismus unitarius reliquerat, novo fundamento (potentia hominis, non peccato) renatam agnoscit; unde cognatio saepe notata cum Ionathan Edwards. Idem observat inventionem statim scissuram parere: iam in contione anni 1833 Emerson duplicem hominis [[Lexicon philosophicum/Conscientia|conscientiam]] describit, duos quasi homines quorum alter, mortalis, errans, cupidus, alterum tegit, spiritum supremum, tranquillum, immortalem; circa quam dualitatem totum opus versabitur<ref>Whicher (1953), cap. 1.</ref>. « Compensation » faciem moralem huius doctrinae exponit: universum lege polaritatis, actionis et reactionis, pervaditur, qua fit ut « iustitia non differatur ». Omnis actus retributionem suam in se fert; egoismus se ipse punit, agentem ab unitate rerum abscindens (aqua divisa post manum nostram coit); malum facere non potes quin malum patiaris. Emerson ibi religionem popularem mercedis dilatae, paradisum quasi compensationem conceptum, ut materialem spiritus intellectum reicit; lucrum actionis honestae non merces externa est sed incrementum essendi (« in actione virtutis proprie sum »). Interpretes hic resonantiam Dei Calviniani saecularem audiverunt (quid vis? ait Deus; solve et cape), expiatione in pretium conversa quod omnis libera electio secum fert<ref>Robinson apud Myerson (2000); Dolan apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. « Spiritual Laws » inde ethicam oboedientiae actuosae ducit: animam esse in medio naturae et supra voluntatem cuiusque hominis, ita ut nemo nostrum universo nocere possit; oboedire tantum debere; cuique nostrum viam monstrari, nosque, si humiliter audiamus, verbum rectum audituros esse. « Circles » huic religioni formam dynamicam et vertiginem dat. Ego ibi circulus describitur in perpetuum se dilatans, cuius quaeque circumferentia, vix ducta, transcendi postulat: nullam virtutem finalem esse, omnes initiales; nihil certi nisi vitam, transitum, spiritum vigentem; vitam seriem esse rerum improvisarum. Et auctor fatetur, sententia quae omnes lectiones scepticas et experimentales operis aluit: « Experimentator tantum sum... Omnia labefacto. Nullum factum mihi sacrum, nullum profanum: quaerens tantum sum, nullo Praeterito a tergo. » Motus tamen non merus fluxus est: textus addit hunc perpetuum progressum sentiri non posse nisi contra principium aliquod stabile et immotum in anima; quod principium medium manet, omnibus circulis suis superius<ref>Robinson apud Myerson (2000); Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Haec theologia sine ecclesia fontes mixtos habet: Neoplatonismum et mysticam christianam primum, ut Arthur Versluis ostendit, deinde confirmationem Asiaticam. Carmen « Brahma », in primo fasciculo commentariorum ''Atlantic Monthly'' (mense Novembri 1857) editum, diariis risum movit, quod auctorem delectabat: iuberet quis eos Iehovam pro Brahma legere, et nihil iam haesuros. Quattuor eius tetrasticha sententias ex ''Bhagavad-Gita'' transferunt. De christianismo sententia ab anno 1832 constans mansit: Iesum fidelissimum magnitudinis humanae prophetam fuisse (solum in historia magnitudinem hominis aestimavisse), sed cultum personae eius idololatriam esse quae nuntium eius invertit. Haec hereditas duas vias contrarias, utrasque documentis firmatas, aperuit: alteram, qua religio in vim ethicam et psychologicam resolvitur (Carolus Eliot Norton lectioni Emersonis suum ipsius agnosticismum acceptum ferebat, et historici emersonismum cum motibus « sanationis mentalis » exeuntis saeculi conectunt); alteram, qua sensus religiosus ad orbem terrarum dilatatur, cum nemo plus quam Emerson effecerit ut protestantes Americani traditiones Asiae religionem, non superstitionem, esse ducerent; Oliverius Wendell Holmes eum, semiludens, « Buddham Occidentis » vocare poterat<ref>Buell (2003), cap. 4; Robinson apud Myerson (2000); de carmine « Brahma » Wayne (2010).</ref>. === « Experience »: luctus et scepticismus === « Experience » (1844) pro altissimo Emersonis tentamine habetur et maxime disputato. Incipit in caligine: ubi sumus? in serie cuius extrema nescimus; in scalis expergiscimur. Vita quasi somnium fluit e quo evigilandi facultas nobis deest; res inter digitos labuntur eo ipso momento quo maxime premuntur, atque haec omnium rerum fuga et lapsus pars condicionis nostrae ingratissima est. In media hac confessione de re maxime privata loquitur: fatetur mortem filii, biennio ante, se non ita momordisse ut debuisset. Dolere se quod dolor nihil se docere possit neque gradum unum in naturam veram se ducere; iacturam Waldonis sibi videri quasi praedii pulchri amissionem, nihil amplius; propius ad se trahere non posse. Nullus alius Emersonis textus rem familiarem ita profert; nullus tam aperte fatetur se dolori suo imparem esse, illam sentiendi impotentiam quae fortasse, ut notat Buell, vera facies tragoediae apud idealistam est: quisque enim doctrina divinus est, sed vivit tantum per intervalla, per particulas<ref>Buell (2003), cap. 3.</ref>. Tentamen deinde ut transitus per septem « dominos vitae » (lords of life) procedit, potestates quae experientiam regunt et velant: Illusionem, Temperamentum, Successionem, Superficiem, Improvisum, Realitatem, Subiectivitatem. Critici saeculi XX de sensu huius itineris dissenserunt. Stanley Cavell, cuius lectio (« Finding as Founding », 1989) totam interpretationem mutavit, in « Experience » momentum videt quo Emerson insolubilitatem scepticismi in cor cogitationis suae recipit et fundamentis renuntiat, Nietzsche, Heidegger, Wittgenstein praecurrens: luctus enim impossibilis signum fit relationis nostrae ad res et ad alios, quos numquam possidemus. Alii obiciunt hanc lectionem sententias e locis obscurissimis excerptas solas tractare et compositionem ab ipso tentamine nuntiatam neglegere: quemque « dominum » adfectum esse quem textus perambulat et vicissim relativum facit; affirmationes transcendentales iter distinguere usque ad conclusionem, extra seriem adfectuum positam, quae cursum tenet (sursum et porro!) et conversionem ingenii in potestatem practicam promittit. Emerson, hac lectione, non scepticus factus est: scepticismi peritus est, quem in scaenam ponit ut ostendat quanti credere constet et quomodo pergatur<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011); de narrationibus biographicis caput de biographis apud Myerson (2000).</ref>. Disputatio totius vitae interpretationem tangit. Narratio diu canonica ea est quam Stephen Whicher proposuit (''Freedom and Fate'', 1953): vitam interiorem in aetatem provocationis (1832-1841), altera crisi transfossam (1838-1844), et longum adsensum dividit; si prioris cogitationis verbum proprium revolutio est, posterioris est adsensus rerum atque optimismus; Emersonem enim, ut narrat, ab acri contra mundum rebellione nomine Animae ad res ut sunt accipiendas transisse, nec iam docuisse homines se supra fatum attolli posse, sed quomodo eo optime uterentur. Hac lectione « Experience » inscribi potuisset, ait Whicher, relatio de experimento fiduciae sui: quattuor enim e septem dominis vitae condiciones sunt quae potestati divinae animae obstant. David M. Robinson anno 1993 responsionem plenissimam dedit: vitam posteriorem describi debere ut dilatationem regni potestatis, expansionem potius quam recessum, conversionem ad dura experientiae facta, maxime socialia; culturam sui ab unitarianismo hereditate acceptam in pragmatismum ethicum reformari, cum exstasis instabilis et solubilis apparuisset; munusque Emersonis fieri quod ultima tentaminis sententia enuntiat, conversionem ingenii in potestatem practicam. Historici recentiores, commentariis, praelectionibus seris, scriptis contra servitutem armati, hanc alteram viam potius sequuntur: transitum ab idealismo affirmationis ad idealismum probationis, in quo visio iam cum pretiis, defectionibus, condicionibus materialibus computare debet. Ex hac inflexione et lectiones pragmatisticae pendent et « perfectionismus moralis » Cavellii, cui Emerson non exemplar fixum persequitur sed fidem servat illi ego semper futuro, nondum adepto sed adipiscendo<ref>Whicher (1953), tabula chronologica et capita de scepticismo et adsensu; Robinson (1993), prooemium; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fatum et potestas === [[File:Ralph Waldo Emerson c1859.jpg|thumb|Emerson circa annum 1859, quo tempore praelectiones habebat quae liber ''The Conduct of Life'' (1860) factae sunt.]] ''The Conduct of Life'' (1860) quaestioni respondet quam prima sententia tentaminis « Fate » ponit: quomodo vivam? Tentamen a tabula omnium operis nigerrima incipit: natura non iam mater benigna anni 1836 est sed liber fati, procellis, pestilentiis, feris, exstinctionibus plenus; natura est quod facere potes, sed etiam quod te dissolvit. Potestas hominis necessitate cingitur quam mille experimentis undique tangit, donec arcum eius didicit; circumstantiae, genus, temperamentum, hereditas « facta odiosa » sunt quae recta fronte aspicienda sunt. Emerson, ut lectores notant, dimidium tentaminis malo et limiti vocem plenam dat, quod antea numquam fecerat<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Deinde tabula vertitur: etiam limitatio limites suos habet. Columnae fati (materia, leges, hereditas) columna respondet cogitationis, voluntatis, libertatis, aeque vera et suo modo aeque necessaria: « intellectus Fatum abolet. Quatenus homo cogitat, liber est »; si cogitatio liberat, etiam sensus moralis liberat. Historia est actio et reactio horum duorum, Naturae et Cogitationis, quasi duorum puerorum qui in margine viae se invicem trudunt; et universum intellegi potest ut progressus e fato in libertatem. Sententia ultima, « aras Pulchrae Necessitati exstruamus », saepe pro deditione Stoica lecta est; studia recentiora contra in ea culmen vident constantis philosophiae usus: necessitas non est cui acquiescitur, sed ex qua instrumentum fit (materiam libertatis necessitatibus constare; potestatem numquam longe a necessitate abesse). Imago media tentaminis hanc conversionem dicit: fato nos metimur ut pueri ad parietem domus paternae stant et staturam suam quotannis notant; sed cum puer vir factus dominusque domus est, parietem illum diruit et novum maioremque exstruit; limes est mensura hominis crescentis. Kateb totum librum ut exercitationem personarum legendum proponit: quodque tentamen quam maxime secunde nomine rei quam tractat loqui, fati, potestatis, divitiarum, culturae, auctore numquam plane cum voce quam praebet coeunte<ref>Richardson (1995), cap. 86; caput de ''The Conduct of Life'' apud Porte et Morris (1999); Kateb (1995).</ref>. Tentamen geminum, « Power », vocabula durat: vitam inquisitionem esse [[Lexicon philosophicum/Potentia|potestatis]]; omnem potestatem unius generis esse, participationem naturae mundi; hominem qui aliquid valet ex ea ipsa materia factum esse ex qua res fiunt, cursui rerum consentientem. Nec tempus vacat: editus in ipso limine belli civilis, liber doctrinam fiduciae sui ad tempus discriminis accommodat, quo non iam licet extra torrentem politicum stare, sed torrens ipse navigandus est; et optimum tentaminis « Fate » compendium, ut notat Richardson, in altera oratione contra legem de fugitivis (1854) invenitur: duas esse in natura vires, hinc Fatum, illinc Voluntatem, Officium, Libertatem, et mundum, ut ipse intellegat, exsistere ad scientiam libertatis docendam<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Reliquus liber methodum ad pecuniam (« Wealth »), ad culturam, ad mores, ad cultum extendit. « Worship », minus lectum, fortasse apertissime dicit quo Emerson in re religiosa pervenerit. Docet tempus suum transitionis profundae esse, quo veteres fides, quae gentes consolabantur, immo faciebant, vires exhausisse videntur; munus autem generationis esse, ex conscientia spiritali quae superest, religionem restituere cuius ipsa substantia ethica sit. David M. Robinson in hoc tentamine signum videt apud Emersonem serum morale visionario successisse ut categoriam religiosam operantem: quomodo vivendum sit decernere ei quaestio religiosa media facta est, et scientia, legibus inflexibilibus in subtile regnum voluntatis et cogitationis productis, huic religioni ethicae novum exemplum praebet<ref>Robinson (1993), cap. 8.</ref>. === Magni viri in democratia === ''Representative Men'' (1850) problema tractat quod democratia acuit: quid de magnitudine faciendum? Liber, e praelectionibus in America et Anglia habitis ortus, septem capita ordinat: « Uses of Great Men », deinde Platonem philosophum, Swedenborgium mysticum, Montanum scepticum, Shakesperium poetam, Napoleonem hominem mundi, Goethe scriptorem. Nemo Americanus, nemo aequalis, et absentia meditata: Iesus, cui « historice iustitiam reddere » se non posse fatebatur; Baudelaire, libri lector attentus, etiam Voltarium deesse notavit<ref>Richardson (1995), cap. 69, qui etiam iudicia Dickinson, Frost, Borges de libro refert.</ref>. Titulus responsio est. Carlyle nuper librum de heroibus ediderat et homines felices esse docebat qui fortiter regerentur; Emerson « repraesentativum », verbum medium rei publicae Americanae, contra « heroem » elegit. Magni viri eius non idola sunt sed quasi aequipondia quae se invicem corrigunt, lentes per quas mentem nostram legimus, imagines eorum quae homo fieri potest: magnum enim ingenium non ideo magnum est quod alios excedit, sed quod circumscriptionem suam repraesentat. Judith Shklar motum flexuosum capitis primi descripsit, quod una sententia magnitudinem tollit, altera ad aequalitatem reducit (nonne homo urbe melior est?): magnis viris credendum, sed fide critica, quae scit magnitudinem eorum etiam a nostra agnitione pendere; hoc esse « inhibitionem democratiae » eiusque virtutem. Ipse, libro vix absoluto, sibi in commentariis exprobrabat se nomina celebritatum litterariarum psittaci more iteravisse nec iustitiam reddidisse magnitudini mutae agricolae et opificis communis<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. Caput maxime paradoxum Napoleonis est, idoli hominum communium quia dotes et vires hominum communium gradu transcendenti habuit, « Democratae incarnati », ministri classis mediae modernae, praescriptionum eversoris; admiratio ibi iudicio morali inexorabili miscetur: hominis sine religione officii, sine magnanimitate, cuius experimentum in fumum abiit. Caput Montani, sceptici prae ceteris amati (seca haec verba, et sanguinem fundent), optime ostendit quid Emerson a magno viro exspectet: non responsa, sed habitum coram incerto<ref>Leslie Stephen (1901) apud Bloom (2007); Richardson (1995), cap. 69.</ref>. === Res politicae: individuum, servitus, reformatio === Fabula pertinax, exeunte saeculo XIX conficta, Emersonem omnium maxime a re publica alienum facit, prophetam individualismi secedentis eo sensu quo Tocqueville verbum accipiebat: civis qui magnam societatem deserit ut in parvo suo circulo se includat. Historici proximorum decenniorum hanc imaginem membratim solverunt. Doctrina Emersonis non individualismum secessionis defendit sed id quod George Kateb « individualitatem democraticam » vocat: fiducia sui regimen postulat in quo quisque eam exercere possit, et aequalitatem involvit (quod tibi vindicas, omnibus concedendum est). Textus praecipuus tentamen « Politics » (1844) est: personas omnes iura aequalia habere, ob eandem naturam; hoc bonum toto pondere democratiam postulare; et optimam esse civitatem quae minime regat, cum vis moralis indolis machinam tandem supervacuam factura sit, nam omnis civitas praesens corrupta est, et boni viri legibus ne nimis bene pareant. Neque tamen inde [[Lexicon philosophicum/Anarchismus|anarchismum]] aut socialismum practicum ducit: instituta democratica praesentia pro forma emendanda habet, et optima ei vitae politicae cellula manet concilium municipale Novae Angliae, ubi radices societatis tanguntur et dives sententiam dicit, sed etiam pauper<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; Kateb ibidem; Buell (2003), cap. 2.</ref>. De servitute iter lentum, deinde irrevocabile fuit. In unitarianismo cauto educatus, Concordiae abolitione maxime a feminis flagitata circumdatus (societatis feminarum Concordiensium contra servitutem Lidian columna erat), primo singulis rebus protestatus est (epistula publica ad praesidem Van Buren contra gentem Cherokee deportandam, 1838), societates militantes vitans vocationis suae causa: se quoque, aiebat, liberationi operam dare, mentium captivarum et cogitationum captivarum. Oratio diei 1 Augusti 1844 de liberatione Antillana conversionem publicam signat; lex anni 1850 de fugitivis eum plane militem fecit, quia ipsa conscientiam cuiusque civis Septentrionis in ministerium vocabat: huic legi resistere, litterae mortuae nomine « legis altioris » non parere, hoc est fiducia sui in actum deducta, recusatio librorum et traditionum ad ipsam Constitutionem extensa, cuius caput de fugitivis non plus auctoritatis habet quam dogma exanime<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. De constantia huius militiae cum philosophia interpretes dissentiunt. Gougeon logicam internam culturae sui iustitiam socialem dictasse censet: animam supremam et fiduciae sui et communitatis fundamentum esse, et pugnam Emersonis (contra servitutem, deinde pro suffragio et institutione libertorum, et pro iuribus feminarum, quas ab anno 1855 publice sustinuit) eius explicationem. Read contra tensionem manere putat: abolitionem totam militiam poposcisse quam fides vocationi Emersoni vetabat, rationemque eius politicam (unionem servare, solum liberum, liberatio compensata, deinde violentia Ioannis Brown probata, denique ardor belli) fluctuasse nec umquam certam stabilemque formam induisse. Jack Turner in orationibus annorum 1850 ethicam quandam conscientiae civilis inveniri proposuit: in democratia inertiam coram iniustitia participationem esse, virtutemque civis ab examine incipere eorum quae commoditas eius sceleri debet. Shannon Mariotti denique ibi momentum videt quo idealismus Emersonis discit particularia ingrata aspicere quae methodus eius elongandi transpicere docuerat<ref>Gougeon, Read, Turner, Mariotti apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Summa umbras habet quas inquisitio non iam dissimulat: Emerson partem opinionum praeiudicatarum sui ordinis communicavit, et speculationes eius de gentibus, quamvis scepsi capitis « Race » temperatae, aetatis suae sunt. Manet tamen paucos saeculi XIX philosophos ita suam ipsorum personam in discrimen dedisse: tribunus in meridie exsecratus, in septentrione interdum exsibilatus, ab anno 1850 ad 1865 fuit, ut Gougeon eum vocat, heros virtutis, conscientia Unionis loquens<ref>De quaestionibus gentium Nicoloff (1961), Cadava (1997), West (1989); Gougeon (1990).</ref>. == Posteritas == === Saeculum XIX: a scandalo ad sapientiam === [[File:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|thumb|left|Henricus David Thoreau anno 1856. Amicitia eorum, difficilis, utrique vitae gravissima fuit.]] Vivus Emerson ab haeresiarcha ad thesaurum nationalem transiit. Anthologia receptionis a Burkholder et Myerson collecta fabulam quidem temperavit Americae inter laudatores et vituperatores divisae: ''Nature'' statim censores aequos et acutos invenit (Brownson, Elisabetha Peabody), et editores iudicant opus saepe critica iudiciosa et perspicaci exceptum esse, etiam ubi haec transcendentalismum, ut anonymus quidam anno 1841, genus fanatismi satis novum et singulare diceret. Iuvenes annorum 1840 (imprimis Thoreau, qui auctoritatem eius in iuvenes omnium maximam esse fatebatur) eum ut liberatorem legerunt; custodes ordinis theologici denuntiaverunt; fabularum scriptores aetatis cum eo, quem ignorare non poterant, se composuerunt. Melville, qui eum anno 1849 praelegentem audivit, magnum cetum salutavit qui quinque milia passuum sub aequor descendere posset, simul in eo, ut in omnibus cogitationis urinatoribus, rimam per frontem ductam notans: suspicionem scilicet eum Creatori consilia utilia dare potuisse; Hawthorne, vicinus Concordiensis, optimismum transcendentalem fabellis tectis petivit. Henricus James pater, amicus impatiens, eum virginem Vestalem pinxit mali nesciam; filius fabulator, mollior, vocem eius ut praesentiam quandam generationi suae rarissimam recordabatur. Exeunte saeculo consecratio perfecta erat, sed pretio mitigationis: Emerson anthologiarum Victorianarum sapiens consolans est, cui vehementia elimata est<ref>Textus Thoreau, Melville, utriusque James apud Bloom (2007); Mott apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5; Burkholder et Myerson (1983), praefatio et p. 70-71.</ref>. Iudicium Europaeum gravissimum a Matthaeo Arnold venit. In acroasi Americana anni 1883, anno post mortem, Arnold per detractiones procedit: Emersonem non magnum poetam esse, non magnum scriptorem, non philosophum systematis conditorem; esse aliquid rarius et, ut ait, maius, amicum et adiutorem eorum qui secundum spiritum vivere volunt, qualis Marcus Aurelius fuit; et ''Essays'' opus solutae orationis saeculi gravissimum. Leslie Stephen anno 1901, quamquam a sensu transcendentali alienus, diagnosin semiconversam confirmat: si philosophia systema logicum est more Kantii aut Hegel, Emerson philosophus omnino non est, et has moles ipse oderat; sed scepticismus eius hospitalis, Montanus eius, sensus polaritatis veritatum eum magistrum sapientiae faciunt. George Santayana anno 1900 rem ad paradoxon perducit: Emersonem in imo nullam doctrinam habuisse, fontem potentiae eius temperamentum fuisse, et tamen manere solum inter Americanos stellam fixam in caelo philosophiae<ref>Arnold (1883), Stephen (1901), Santayana (1900) apud Bloom (2007); de comparatione cum Marco Aurelio Buell (2003), cap. 4.</ref>. === Nietzsche lector Emersonis === [[File:Nietzsche187a.jpg|thumb|Fridericus Nietzsche. Emersonem inde ab adulescentia legit, tentamina eius per totam vitam adnotavit, « animam fraternam » in eo sentiebat.]] Inter omnes heredes maxime conspicuus est Nietzsche. Philologus ille ''Essays'' versione Germanica septendecim annos natus invenit; prima eius scripta philosophica (« Fatum und Geschichte » et « Willensfreiheit und Fatum », 1862) Emersonem citant, solum e recentioribus, et eas ipsas quaestiones tractant tentaminum « History », « Fate », « Power »: quatenus homo historiam refingere possit, quomodo fatum et libertas in individuo coeant. Exemplar suum versionis per totam vitam servavit, adnotationibus ita refertum ut paginas in libellos suos transcriberet; prima editio libri ''Die fröhliche Wissenschaft'' sententiam Emersonis in fronte gerit, et ''Götzen-Dämmerung'' eum adhuc salutat ingenium multo illustrius, vagantius, multiplicius quam Germani opinentur. Inquisitores consonantias textuum recensuerunt (Buddhista qui benefactores laudari vetat; cogitatio quae venit cum ipsa vult, non cum ego; virtutes societatis quae vitia sancti sunt; amor fati aris Pulchrae Necessitatis respondens) et de origine « superhominis » disputaverunt, quam Carolus Andler iam anno 1920 ab anima suprema, alii a « plus man » tentaminis « Power » ducebant. Buell notat debitum Nietzschii erga Emersonem etiam certius constare quam Gulielmi James, stilumque sententiosum Nietzschii maturi Emersoni propiorem esse quam sunt James aut Dewey; Kateb addit praeceptum tentaminis « Illusions », esto quod es, Pindaricum sonans, iam ad Nietzschianum illud, ut fias qui es, spectare<ref>Buell (2003), cap. 6; Levine apud Levine et Malachuk (2011); Kateb (1995).</ref>. === Pragmatismus et philosophia Americana === Altera stirps quae eum sibi vindicat Americana est. In sollemnibus saecularibus anni 1903 Gulielmus James et Ioannes Dewey laudationes habuerunt quae adoptiones erant: Dewey Emersonem fecit prophetam et praenuntium omnis systematis quod democratia umquam exstructura sit; James, qui totum opus ad eam occasionem relegerat, eum inter artifices veritatis vitae rettulit. Historiae philosophiae Americanae deinde narrationem fixerunt: Emersonem praecursorem pragmatismi, veritatem ut processum, ideam fructibus iudicandam (veram fabulam, quam mundus exsistit ut perficiat, conversionem fore ingenii in potestatem practicam, concludit « Experience »). Cornel West huic narrationi formam amplissimam dedit, genealogiam pragmatismi ab Emersone incipiens; Louis Menand eum cogitatorem principem generationis ante bellum civile facit; Richard Poirier et Jonathan Levin lineam poeticam ab Emersone per James et Santayana ad Stevens produxerunt; et Harold Bloom breviter dicit per « Experience » Emersonem philosophiam nostram nationalem genuisse<ref>Buell (2003), cap. 6; Bloom (2007), praefatio.</ref>. Buell tamen observat duas hereditates, pragmatisticam et Nietzschianam, idem corpus in diversa trahere: qui Emersonem pragmatistam eligit, civem aequalitatis retinet, intellectualem negotiis temporis implicatum; qui Nietzschianum, turbatorem, contemplativum qui illi ego sociali diffidit, potentiae amatorem, et viam aperit ad Heidegger et ad scholas continentales. Omnem solutionem satisfacientem quaestionis hereditariae, concludit, et hoc et illud potius quam aut hoc aut illud esse debere; Stanley Cavell, qui pragmatistis serietatem scepticismi negat, libram academicam ad Emersonem philosophum pleno iure inclinavit, eumque cum Thoreau conditorem fecit « perfectionismi moralis », quem philosophia professionalis Americana reppulisset<ref>Buell (2003), cap. 6; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fortuna litteraria: a Whitman ad Ellison === Progenies litteraria a fulmine bene documentato incipit. Mense Iulio 1855 Emerson ab ignoto Novi Eboraci tenue volumen accepit, ''Leaves of Grass''; die 21 Iulii respondit epistula quae celeberrima historiae litterarum Americanarum facta est: se non caecum esse ad pretium mirabilis doni; se in eo invenire ingenii et sapientiae opus extraordinarium quod America adhuc tulisset; se auctorem in limine magnae vitae salutare, quae tamen longum alicubi exordium habere debuerit, ut sic inciperet. Gualterius Whitman, qui postea dicebat sententias suas diu lente ferbuisse donec Emerson eas ad fervorem perduxit, epistulam iniussu typis mandavit et unam sententiam aureis litteris in dorso alterius editionis imprimi curavit; Emerson, aliquamdiu offensus, librum tamen, cuius libertas Bostoniam offendebat, per annos paene solus defendit et usque ad ministros Lincolnis commendavit. Aemilia Dickinson in oppido Amherst eum suo more legit et, ut criticus quidam dixit, lentem fecit qua visum suum acueret; Bloom huius duplicis progeniei tabulam descripsit, rectae (Whitman, Thoreau, Frost) et contrariae (Melville, Hawthorne, Dickinson, Henricus James), quae Emersonem « spiritum Americae » facit, ut Johnson Angliae fuit et Montanus scepticorum Gallicorum magister<ref>Richardson (1995), cap. 91; epistula integra apud Bloom (2007); de Dickinson et Whitman lectoribus Porte et Morris (1999).</ref>. Caput singulare huius posteritatis per litteras Afroamericanas transit. Fabulator Ralph Waldo Ellison (1913-1994) nomen suum Emersoni debet, patre filio scriptoris fatum optante; auctor libri ''Invisible Man'' (1952) hoc patrocinium ut onus ironicum tulit, in fabula sua personas induxit quae benevolentiam caecam optimatium alborum, transcendentalismi heredum, effingunt, et cum gravibus illis nominibus sibi inditis tota vita lusit. Sed ironia non abnegatio est: postea Emersonem inter conditores litterarum Americanarum invocavit quibus scriptores minoritatum inserebat, hortationem ad conscientiam moralem suam fecit, coram Harvardiana ad auctorem e Schola Theologica olim exclusum provocavit; Buell in hac necessitudine exemplum videt hereditatis Americanae simul recusatae et receptae<ref>Buell (2003), cap. 5; Tracy (2004).</ref>. === Emerson apud Francogallos === Receptio Francogallica iam annis 1840, ante omnem versionem, incipit. Philaretus Chasles in eum animos iam anno 1844 convertit; Edgar Quinet in libro de christianismo et rebus novis Francogallicis (1845) tentaminibus caput dedit, scriptorem maxime idealem sui temporis salutans apud populum quem Europa totum materiae deditum credebat; Adam Mickiewicz ea in scholis Parisinis citavit; et per Chasles et Mickiewicz comitissa d'Agoult ea cognovit, quibus, nomine ficto « Daniel Stern », commentationem admirationis plenam in ''Revue indépendante'' mense Iulio 1846 dedit: tentamina, iudice Allen, prius in Europa quam domi bene accepta sunt. Sequitur porta magna: iam anno 1847 Aemilius Montégut longam commentationem in ''Revue des Deux Mondes'' Emersoni dicavit, deinde anno 1851 primam amplam versionem dedit, ''Essais de philosophie américaine''. Baudelaire annis 1860 librum ''The Conduct of Life'' legit et sententias in diaria intima transcripsit. Anno 1894 versio septem tentaminum, nomine « I. Will » signata, Bruxellis prodiit cum praefatione ardenti Mauricii Maeterlinck, qui Emersonem vigilem « cotidiani sublimis » fecit; textus, saepe iteratus, generationibus lectorum Francophonorum aditum ad sapientem Concordiensem aperuit. Ineunte saeculo XX Maria Dugard, auctrix primae monographiae Francogallicae (1907), libros ''La Conduite de la vie'' (1909) et ''Société et solitude'' (1911) vertit; ipsi commentarii diurni mature accessibiles fuerunt, Regis Michaud compendium Francogallicum duobus voluminibus Lutetiae curante antequam simile delectum Anglice exstaret; versio Francogallica libri ''Nature'', nondum absoluta, in Vicifonte legitur, et complura tentamina ab annis 1990 denuo versa sunt. Nietzschio excepto, fortuna continentalis Emersonis diu per has vias litterarias magis quam per universitates transiit<ref>De prima receptione Allen (1981); annum 1844 pro Chasles indicat Rusk (1949); praefatio Maeterlinckii (versione Anglica anni 1898) apud Bloom (2007); de Baudelaire Richardson (1995), cap. 69 et 93; de compendio Michaudiano Perry (1931), p. 9-10.</ref>. === Studia recentiora === Prima pars saeculi XX acquisitis sollemnium anni 1903 et revelatione commentariorum (1909-1914) vixit, qui, iudice Bliss Perry, omnem criticam futuram in novum cursum deduxerunt. Anni 1920 detractorum fuerunt: Henricus Adams Emersonem uno verbo dimittebat, ingenuum scilicet et simplicem; et James Truslow Adams, tentamina anno 1930 relegens, nonnisi philosophiam fataliter facilem inveniebat, cuius auctoritas maturescente lectore decresceret. Perry, editor delectus commentariorum, in acroasibus Princetoniensibus (''Emerson Today'', 1931) his taedio adfectis testimonium contrarium Gulielmi James opposuit, quaerens an quidam critici Emersonis eo ipso simpliciores essent. Secuta est depressio: F. O. Matthiessen in libro ''American Renaissance'' (1941) eum scriptorem magis historia quam per se legendum habebat. Post bellum fundamenta erudita posita sunt: vita monumentalis Ralph L. Rusk (1949), cui Stephen Whicher statim complementum interius addidit, ''Freedom and Fate'' (1953), narrationem vitae ut recessum idealismi qui sustineri non posset; secutae sunt imagines universae, ab Edwardo Wagenknecht, qui animam libratam concludit (1974), ad vitas factis refertas Gay Wilson Allen (1981) et John J. McAleer (1984), nova editione commentariorum nutritas. Conversio annis 1960-1980 facta est: editio critica commentariorum et operum officinam visibilem reddit; Harold Bloom Emersonem patrem traditionis poeticae Americanae facit; Stanley Cavell eum in canonem philosophicum inducit. Barbara Packer lectionem magnorum tentaminum renovat; opera Len Gougeon et Albert von Frank oratorem contra servitutem effodiunt; David M. Robinson Emersonem serum cum pragmatismo et ethica conectit (1993). Theoria politica (Shklar, Kateb, deinde ''Political Companion'' anni 2011) eum inter primos democratiae liberalis cogitatores ponit; vita a Richardson scripta (1995) et synthesis Buellii (2003) restitutionem consecrant. Hodie disputatur non de magnitudine sed de cardine operis: utrum ex transcendentali in pragmatistam ante litteram convertendus sit, an tenendum, ut suadent Levine et Malachuk, ipsa eius officia concretissima a persuasionibus transcendentalibus imperata esse; articulus de Emersone in encyclopaediis philosophicis, diu improbabilis, iam pro re certa habetur<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5-6; Levine et Malachuk (2011), praefatio; Perry (1931), cap. 1 et 4; Whicher (1953), praefatio; Wagenknecht (1974); Allen (1981); McAleer (1984).</ref>. == Notae == <references /> == Bibliographia == === Editiones === * ''The Complete Works of Ralph Waldo Emerson'' (Centenary Edition), ed. Edward Waldo Emerson, 12 vol., Boston, Houghton Mifflin, 1903-1904 [editio vetus operum omnium] * ''The Collected Works of Ralph Waldo Emerson'', ed. Robert E. Spiller, Alfred R. Ferguson, Joseph Slater et al., 10 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1971-2013 [editio critica hodierna] * ''The Journals and Miscellaneous Notebooks of Ralph Waldo Emerson'', ed. William H. Gilman et al., 16 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1960-1982 [commentarii diurni integri] * ''The Letters of Ralph Waldo Emerson'', ed. Ralph L. Rusk et Eleanor M. Tilton, 10 vol., Novi Eboraci, Columbia University Press, 1939 et 1990-1995 * ''The Correspondence of Emerson and Carlyle'', ed. Joseph Slater, Novi Eboraci, Columbia University Press, 1964 * ''The Complete Sermons of Ralph Waldo Emerson'', ed. Albert J. von Frank et al., 4 vol., Columbia, University of Missouri Press, 1989-1992 * ''The Later Lectures of Ralph Waldo Emerson, 1843-1871'', ed. Ronald A. Bosco et Joel Myerson, 2 vol., Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 2001 * ''Emerson's Antislavery Writings'', ed. Len Gougeon et Joel Myerson, New Haven, Yale University Press, 1995 * ''Essays and Lectures'', ed. Joel Porte, Novi Eboraci, Library of America, 1983 [volumen manuale operum praecipuorum] === Versiones Francogallicae === * ''Essais de philosophie américaine'', versio Aemilii Montégut, Lutetiae, Charpentier, 1851 [prima versio ampla] * ''Sept essais d'Emerson'', versio I. Will, praefatione Mauricii Maeterlinck, Bruxellis, Paul Lacomblez, 1894 * ''La conduite de la vie'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1909 * ''Société et solitude'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1911 === Studia === * Allen, Gay Wilson, ''Waldo Emerson: A Biography'', Novi Eboraci, Viking Press, 1981 * Andler, Charles, ''Nietzsche, sa vie et sa pensée'', 6 vol., Lutetiae, Bossard, 1920-1931 * Bloom, Harold (ed.), ''Ralph Waldo Emerson'' (Bloom's Classic Critical Views), Novi Eboraci, Chelsea House, 2007 [anthologia iudiciorum saeculi XIX et XX] * Buell, Lawrence, ''Emerson'', Cantabrigiae (Massachusettae), The Belknap Press of Harvard University Press, 2003 * Burkholder, Robert E. et Myerson, Joel (ed.), ''Critical Essays on Ralph Waldo Emerson'', Boston, G. K. Hall, 1983 [anthologia receptionis] * Cadava, Eduardo, ''Emerson and the Climates of History'', Stanford, Stanford University Press, 1997 * Cavell, Stanley, ''This New Yet Unapproachable America: Lectures after Emerson after Wittgenstein'', Albuquerque, Living Batch Press, 1989 * Dugard, Marie, ''Ralph Waldo Emerson, sa vie et son œuvre'', Lutetiae, Armand Colin, 1907 [prima monographia Francogallica] * Gougeon, Len, ''Virtue's Hero: Emerson, Antislavery, and Reform'', Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 1990 * Kateb, George, ''Emerson and Self-Reliance'', Thousand Oaks, Sage Publications, 1995 * Levine, Alan M. et Malachuk, Daniel S. (ed.), ''A Political Companion to Ralph Waldo Emerson'', Lexington, University Press of Kentucky, 2011 * Matthiessen, F. O., ''American Renaissance: Art and Expression in the Age of Emerson and Whitman'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1941 * McAleer, John J., ''Ralph Waldo Emerson: Days of Encounter'', Boston, Little, Brown, 1984 * Menand, Louis, ''The Metaphysical Club'', Novi Eboraci, Farrar, Straus and Giroux, 2001 * Myerson, Joel (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2000 * Nicoloff, Philip L., ''Emerson on Race and History: An Examination of English Traits'', Novi Eboraci, Columbia University Press, 1961 * Packer, Barbara L., ''Emerson's Fall: A New Interpretation of the Major Essays'', Novi Eboraci, Continuum, 1982 * Perry, Bliss, ''Emerson Today'', Princetoniae, Princeton University Press, 1931 * Poirier, Richard, ''Poetry and Pragmatism'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1992 * Porte, Joel et Morris, Saundra (ed.), ''The Cambridge Companion to Ralph Waldo Emerson'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1999 * Richardson, Robert D., ''Emerson: The Mind on Fire'', Berkeley, University of California Press, 1995 [vita hodie canonica] * Robinson, David M., ''Emerson and the Conduct of Life: Pragmatism and Ethical Purpose in the Later Work'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1993 * Rusk, Ralph L., ''The Life of Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Charles Scribner's Sons, 1949 [prima vita erudita] * Tracy, Steven C. (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Ellison'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2004 * Versluis, Arthur, ''American Transcendentalism and Asian Religions'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1993 * von Frank, Albert J., ''The Trials of Anthony Burns: Freedom and Slavery in Emerson's Boston'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1998 * Wagenknecht, Edward, ''Ralph Waldo Emerson: Portrait of a Balanced Soul'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1974 * Wayne, Tiffany K., ''Encyclopedia of Transcendentalism'', Novi Eboraci, Facts on File, 2006 * Wayne, Tiffany K., ''Critical Companion to Ralph Waldo Emerson: A Literary Reference to His Life and Work'', Novi Eboraci, Facts on File, 2010 * West, Cornel, ''The American Evasion of Philosophy: A Genealogy of Pragmatism'', Madison, University of Wisconsin Press, 1989 * Whicher, Stephen E., ''Freedom and Fate: An Inner Life of Ralph Waldo Emerson'', Philadelphiae, University of Pennsylvania Press, 1953 === Encyclopaediae interretiales === * Goodman, Russell, « Ralph Waldo Emerson », in ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' ([https://plato.stanford.edu/entries/emerson/ plato.stanford.edu]) * « Ralph Waldo Emerson », in ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' ([https://iep.utm.edu/emerson/ iep.utm.edu]) == Vide etiam == * [[Lexicon philosophicum/Conscientia|Conscientia]] * [[Lexicon philosophicum/Ens|Ens]] * [[Lexicon philosophicum/Individuum|Individuum]] * [[Lexicon philosophicum/Mens|Mens]] * [[Lexicon philosophicum/Potentia|Potentia]] * [[:s:en:Author:Ralph Waldo Emerson|Opera Emersonis apud Vicifontem Anglicum]] * [[:s:fr:Auteur:Ralph Waldo Emerson|Versiones Francogallicae apud Vicifontem Francogallicum]] [[Categoria:Lexicon philosophicum]] p3yby67ow66jhkrq1ke8cr6ejjyc7r1 10863 10860 2026-07-20T04:05:22Z PandaMystique 2967 10863 wikitext text/x-wiki {{Lexicon|Radulphus Waldo Emerson}} {{PhiloIndex|Radulphus Waldo Emerson}} [[File:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|thumb|Emerson circa annum 1857, quo tempore ''English Traits'' prodierant et ''The Conduct of Life'' parabatur.]] '''Radulphus Waldo Emerson''' (Anglice ''Ralph Waldo Emerson''; natus Bostoniae die 25 Maii 1803, mortuus Concordiae in Massachusetta die 27 Aprilis 1882) philosophus, scriptor, poeta, orator Americanus fuit, princeps eius motus qui in Nova Anglia « transcendentalismus » appellatus est. Munere pastoris unitarii sponte deposito, libello ''Nature'' (1836), deinde orationibus « The American Scholar » (1837) et « Divinity School Address » (1838) doctrinam intuitus exposuit, qua in unoquoque homine aditus rectus ad veritatem moralem et ad divinum patet, nullis Scripturis, nullis ecclesiis, nulla traditione interpositis. Duae series ''Tentaminum'' (Anglice ''Essays'', 1841 et 1844), in quibus leguntur « Self-Reliance » (de fiducia sui), « The Over-Soul » (de anima suprema), « Circles », « Experience », id opus efficiunt quod Matthaeus Arnold gravissimum totius saeculi XIX opus solutae orationis iudicavit<ref>Matthaeus Arnold, « Emerson » (1883), in ''Discourses in America'', Londinii, Macmillan, 1885, apud Bloom (2007); de hoc iudicio Joel Porte apud Porte et Morris (1999), praefatio.</ref>. Doctrina eius quattuor fere sententiis continetur, quae ex tentamine in tentamen redeunt. Primum, singulis hominibus via recta ad veritatem quandam impersonalem patet: numen enim rebus inest, « anima suprema », cuius singulae animae quasi effigies sunt; quod numen personam appellare recusat, non ut Deum neget, sed ne eum finiat. Deinde natura sermo quidam est: symbolum et disciplina mentis. Tertium, fiducia sui disciplina moralis est a consensu communi libera, quae non libidine singulorum sed « sapientia prima », quam quisque intus gerit, nititur. Postremo hic idealismus se ipse corrigit: Emerson enim post annum 1840, morte filii, lectione scientiarum, quaestione servitutis compulsus, idealismum suum cum rebus adversis experientiae composuit; atque tentamina « Experience » (1844) et « Fate » (1860) inter subtilissimas saeculi XIX meditationes de scepticismo, de luctu, de fato, de libertate numerantur. Orator indefessus, per quadraginta annos circiter mille quingentas praelectiones publicas habuit et post annum 1850 inter praecipuas Novae Angliae voces contra servitutem fuit. Fama eius ingens est et controversa. Thoreau, Whitman, Dickinson in orbe eius creverunt; Fridericus Nietzsche, qui eum per totam vitam legit, « animam fraternam » appellavit; Gulielmus James et Ioannes Dewey praecursorem pragmatismi salutaverunt; Harold Bloom in eo « spiritum Americae » videt, cui omnis scriptor Americanus aut succedat aut adversetur<ref>Bloom (2007), praefatio; epistula Nietzschii apud Buell (2003), cap. 6.</ref>. Diu pro moralista adflato potius quam pro philosopho proprie dicto habitus, quia systemate caret, ab annis 1970 a philosophia academica (Stanley Cavell), a theoria politica (Judith Shklar, George Kateb), ab historia litterarum ita restitutus est, ut absentia systematis non defectus sed methodus haberetur: tentamen enim, quo sensu Montanus verbo utebatur, forma est cogitationis quae se partem tantum rerum videre scit et sine fine se corrigit<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; ibidem caput Alan M. Levine de Montano, Emersone, Nietzschio.</ref>. == Vita == === Maiores et pueritia (1803-1825) === Emerson Bostoniae natus est die 25 Maii 1803, in familia quae inde a saeculo XVII pastores Novae Angliae dabat. Avus paternus, Gulielmus Emerson, minister Concordiensis, pugnae ad Pontem Septentrionalem mense Aprili 1775 interfuerat et mox, exercitum secutus, febri castrensi mortuus erat; pater, item Gulielmus nominatus, minister honoratus erat Ecclesiae Primae Bostoniensis, quae iam christianismo liberali favebat. Anno 1811 mortuus est, vidua Ruth Haskins Emerson relicta, quae sex liberos inter perpetuas rei familiaris angustias, hospites, migrationes, subsidia ecclesiarum educavit<ref>Ronald A. Bosco apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007).</ref>. Duae feminae pueritiam rexerunt. Mater, pietatis altae et tacitae, domum curabat; amita paterna, Maria Moody Emerson, mulier sine dote nec umquam nupta, sed theologiae litterarumque lectrix avidissima, vera puerorum magistra fuit. Litterae eius et libelli manuscripti, quos Emerson per totam vitam in commentarios suos transcripsit, ei tradiderunt et Calvinianam magnitudinis moralis severitatem et sententiam illam, quae postea doctrinae eius cor fuit, « Deum intus » experientia attingi posse. Neque tamen inter amitam et nepotem simplex fuit pugna inter fidem veterem et intuitum romanticum: Maria iuvenem in quaerenda fide experientia interiore fundata adiuvit, simul iam annis 1820 querens quod Christum, huius experientiae mediatorem, desereret<ref>Phyllis Cole apud Porte et Morris (1999).</ref>. Quattuor fratres superstites (Gulielmus, Radulphus Waldo, Eduardus, Carolus; quintus, Bulkeley, mente infirmus erat) viam exspectatam secuti sunt: Scholam Latinam Bostoniensem, deinde Universitatem Harvardianam. Waldo anno 1817, quattuordecim annos natus, minimus classis, eam intravit, stipendii loco praesidi collegii ministrans; anno 1821 sine laude exiit, tricesimus ex undesexaginta, loco quem probitas potius sustulerat, sed qui electionem in societatem Phi Beta Kappa non merebatur, apud quam tamen sedecim post annis orationem « The American Scholar » habiturus erat. Poeta classis quasi ex necessitate factus (sex fere sodales honorem antea recusaverant), die sollemni colloquium de Ioanne Cnoxo (John Knox) tam male didicerat ut verba ei subicienda essent; postea conclusit unum se bonum in collegio invenisse: cubiculum sibi soli. Gravissimum autem horum annorum privatum fuit: anno 1820 librum aperuit cui titulum « The Wide World » dedit, primum ex commentariis diurnis quos ultra quinquaginta annos servavit quique officina totius operis facti sunt. Sequuntur anni quasi purgatorii: in schola puellarum fratris Gulielmi docuit, munus quod oderat, de propria vocatione dubitans. Imago sui anno 1824 scripta facultatem ratiocinandi infirmam fatetur, sed « imaginationem validam » et poesis studium vindicat: non theologus scholasticus futurus erat, sed praedicator « imaginationis moralis », ad exemplum Gulielmi Ellery Channing, magni oratoris unitarii, cuius contiones ei ostenderant eloquentiam sacram poesi vicinam esse posse<ref>David M. Robinson apud Myerson (2000) et apud Porte et Morris (1999); de loco exitus Rusk (1949); de honoribus amissis et de cubiculo Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Anno 1825 Scholam Theologicam Harvardianam ingressus est. Valetudo statim concidit: oculi legere vetabant, pulmones languebant, coxa dolebat. Hieme annorum 1826-1827, phthisi minitante quae familiam vastatura erat, in meridiem valetudinis causa navigavit, Carolopolim (Charleston) et ad Sanctum Augustinum in Florida, ubi Achillem Murat, Napoleonis nepotem, agricolam prope Tallahassee factum, cognovit. Novem dies procellosae navigationis, quibus ex lectulo in lectulum sine fine colloquebantur, ei ostenderunt « atheum constantem » posse esse « philosophum, doctum, hominem urbanum » et « veritatis amatorem ardentem »: prima haec ei fuit longa consuetudo cum ingenio ab omni ecclesia libero. Neque auctoritas uno tantum modo fluxit: mense Septembri Murat vicissim fassus est doctrinam Emersonis tantum probabilitatis accepisse quantum sua certitudinis amisisset<ref>Rusk (1949), p. 111-112; de navigatione et de epistula Muratii diei 3 Septembris 1827 Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Iisdem annis per fratrem maiorem Gulielmum, qui Gottingae theologiae studebat, criticam historicam Germanorum de Bibliis (Eichhorn, Herder) cognovit: Biblia legi posse ut documentum historicum inter alia, quo fundamentum fidei scripturarium tacite labefactum est<ref>Richardson (1995), cap. 9 et 14.</ref>. === Pastor, Ellen, « terribilis libertas » (1826-1832) === [[File:Daguerreotype of Ralph Waldo Emerson, 1846.jpg|thumb|left|Emerson anno 1846 (imago daguerreotypa), tres et quadraginta annos natus, primis ''Poematis'' mox editis.]] Mense Octobri 1826 contionandi potestate accepta, per aliquot annos in ecclesiis Massachusettae vicarius contionatus est, vinculo perpetuo vitato. Duo deinde eventus cursum vitae subito mutaverunt. Postridie diem Natalem anni 1827, cum Concordiae in Nova Hantonia (New Hampshire) contionaturus esset, Ellen Louisa Tucker, sedecim annorum, ei monstrata est; mense Decembri 1828 reversus, amore captus, die 17 Decembris sponsalia fecit. Eodem anno frater Eduardus, fratrum ingeniosissimus, mente collapsa in valetudinarium McLean ductus est. Familiae iam columen, Emerson mense Ianuario 1829 pastor secundus Ecclesiae Secundae Bostoniensis, olim familiae Mather, electus est, sex et septuaginta suffragiis ex undeoctoginta possessorum subselliorum; die 11 Martii ordinatus, mense Iulio pastor primus factus est. Stipendium amplum erat (mille ducenta dollaria, mox mille octingenta), locus insignis: capellanus senatus civitatis, quo munere pater ante functus erat, membrum consilii scholarum Bostoniensium; iuvenis subito, ut ait Robert Richardson biographus, « homo institutionalis » factus est, publicum fidei doctrinaeque signum, antequam quid ipse crederet reperisset<ref>Richardson (1995), cap. 15; Wayne (2010), chronologia; de suffragiis Allen (1981). De die primi congressus dissentiunt biographi: Rusk (1949) ipsum diem Natalem, Allen (1981) et McAleer (1984), litteris Emersonis nisi, diem 26 Decembris 1827 ponunt.</ref>. Ellen die 30 Septembris 1829 in domo Kentiorum uxorem duxit, baculo innixus, genu inflammato. Illa iam phthisi laborabat; medici aerem apertum et vehiculorum iactationem praescribebant, et coniuges Novam Angliam spe inani percurrerunt. Ellen die 8 Februarii 1831, undeviginti annos nata, mortua est. Dolor Emersonis formas extremas cepit: cotidie ad sepulcrum eius in vico Roxbury ambulabat, et mense Martio 1832, plus anno post mortem, loculum uxoris aperuit; quod factum una sicca linea in commentariis notavit. Veritatem enim damni oculis suis explorare malebat quam in imaginibus vivere. Idem quinto et vicesimo post anno fecit, anno 1857, ante loculum filii Waldo in coemeterium Sleepy Hollow translati<ref>Richardson (1995), cap. 1; McAleer (1984), qui notam commentariorum die 29 Martii 1832 datat et addit patrem quoque Emersonis loculum uxoris prioris duodeviginti annis post mortem aperuisse.</ref>. Interea discidium religiosum maturuit. Formas cultus traditas, imprimis ritum Cenae Domini, aegrius in dies ferebat. Aestate anni 1832, lectione Quakerorum (Clarkson, Sewel, vita Georgii Fox) nutritus, ab ecclesia petivit ut ritus omitteretur, deinde in contione « The Lord's Supper » die 9 Septembris exposuit se non credere Iesum memoriam perpetuam instituere voluisse; panem et vinum communionem ad actum materialem reducere, ab experientia mere spiritali alienum; se ritum administrare iam non posse. Quaestio de Cena occasio tantum erat separationis iam factae: « religio in mente non est credulitas, neque in usu formae: vita est », mense Iulio notaverat. Mense Iunio conclusio ei sub paradoxo memorabili apparuerat: ut bonus minister esset, ministerium relinquendum esse<ref>Richardson (1995), cap. 21; Robinson apud Myerson (2000); Wayne (2010).</ref>. Abdicatio, primo reiecta, mense Octobri 1832 accepta est, tota fere familia adversante et amita Maria frustra obtestante. Ita locum socialem, stipendium certum, personam institutionalem dimisit; sui cladem, ipse liberationem anxiam videbant. Commentarii autumni simul initium carminis continent (« Non vivam extra me / non videbo alienis oculis ») et horrorem eius quam « terribilem libertatem » vocat, mentis sibi redditae. Aeger, fractus, sine consilio certo, die 25 Decembris 1832 subito in mare Mediterraneum navigavit<ref>Richardson (1995), cap. 21.</ref>. === Iter Europaeum et renovatio (1833-1834) === Iter anni 1833 et convalescentia fuit et refundatio. Melitam, Siciliam, Neapolim, Romam, Florentiam vidit, ubi poetam Walter Savage Landor convenit; tabulas et ruinas conscientia magis professionali quam ardore inspexit. Revelatio Lutetiae accidit, mense Iulio, in Museo historiae naturalis horti botanici (Jardin des Plantes): ante collectiones secundum methodos Jussieu et Cuvier ordinatas unitatem viventium quasi corpore sensit, « affinitates occultas » quae spectatorem cum formis spectatis conectunt, et in commentariis consilium notavit quod omnia sequentia rexit: se « naturalistam » fore. Quod futurus auctor libri ''Nature'' Lutetia rettulit non doctrina erat, sed persuasio « radium relationis » inter mentem humanam et ordinem rerum esse, et scientiam tantum abesse ut sensum dissolvat, ut nova eius scriptura esse possit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 22 sqq.</ref>. Pars Britannica mutationem perfecit. Coleridgium in vico Highgate visit (qui perpetuam orationem in hospitem timidum effudit), Wordsworth in regione Lacuum (senex poeta ei carmina in ambulacro horti recitavit), imprimis autem, in intima Scotia, Thomam Carlyle, adhuc ignotum, in villa solitaria Craigenputtock. Ex illo die mensis Augusti 1833 amicitia quinquaginta fere annorum nata est et unum ex maximis saeculi epistularum commerciis. Hospite post unum diem profecto, Carlyle matri scripsit se vidisse unam ex creaturis per se amabilissimis quas umquam contemplatus esset; triginta post annis dicebat singulas Emersonis litteras sibi, inter fumum caliginemque mundi, quasi fenestram in caelum apertam advenire. Emerson procurator Americanus Carlylii factus est: primae editioni libri ''Sartor Resartus'' in volumine, quam amicus Le Baron Russell Bostoniae anno 1836 quingentis exemplis curavit, priusquam Anglia librum vellet, praefationem scripsit<ref>Richardson (1995), cap. 23-25; epistulae apud Slater (1964); de editione Bostoniensi Rusk (1949); litterae Carlylii apud McAleer (1984).</ref>. Bostoniam mense Octobri 1833 reversus novum sibi munus statim invenit: praelectionem publicam. Lyceum enim, institutum educationis popularis tunc late florens, pristino pastori cathedram sine dogmate, sine paroecia praebebat. Prima praelectio, « The Uses of Natural History » (mense Novembri 1833), recta ex horto Parisino venit; secutae sunt series de Italia, de vitis illustribus (Michael Angelus, Lutherus, Miltonus, Georgius Fox, Burke), de litteris Anglicis. Anno 1834, post acrem litem cum parte familiae Tucker, prima pars hereditatis Ellenae (11 600 dollaria, quibus mense Iulio 1837 par fere summa addita est) libertatem rei familiaris ei praestitit: prudenter collocata, sola prima pars mille ducenta dollaria quotannis reddebat, quantum primum stipendium pastoris fuerat. Emerson in ea libertatem videbat quam Ellen sibi legasset. Eodem anno lectio Coleridgii (''Aids to Reflection'', editione Americana Iacobi Marsh) et commentatio Friderici Henrici Hedge de Coleridgio et philosophia Germanica ei structuram notionum quae deerat dederunt: distinctionem inter Rationem, facultatem visionis quae « numquam ratiocinatur, numquam probat, tantum percipit », et Intellectum, « computatorem illum rugosum » qui comparat, argumentatur, vitae practicae servit. Mense Octobri 1834 Concordiam migravit, in Domum Veterem Pastoralem (Old Manse) ab avo aedificatam, iuxta flumen et campum pugnae anni 1775. Paucis post diebus nuntius ex insula Portus Divitis venit: Eduardus mortuus erat<ref>Richardson (1995), cap. 15 et 27; Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); de lite Tuckeriana et summis McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Concordia, ''Nature'', circulus transcendentalis (1835-1837) === [[File:Ralph Waldo Emerson House (Concord, MA).JPG|thumb|Domus Emersonis Concordiae, in via Lexingtoniana, anno 1835 empta et usque ad mortem habitata. Incendio anni 1872 laesa, collatione amicorum restituta est.]] Mense Ianuario 1835 Lydiam Jackson Plymuthensem in matrimonium petivit, quam « Lidian » renominavit. Petitio per litteras venit, ad feminam cui verbum amoris numquam dixerat, amorem « novo et altiore modo » pollicens; ipse haec altera sponsalia fratri Gulielmo « gaudium valde sobrium » descripsit; nuptiae die 14 Septembris factae sunt. Christiana fervens, a transcendentalismo aliena, cuius sententias in ludicris « Bibliis transcendentalibus » marito ridente irridebat, Lidian, quam ille « mine Asia », postea « Queenie » appellabat, domum Concordiensem per dimidium saeculum rexit, numquam prorsus desinens se a Plymutho patrio exulare sentire<ref>McAleer (1984); epistulam diei 24 Ianuarii 1835 primus integram edidit Allen (1981); de « Bibliis transcendentalibus » Wayne (2006).</ref>. Coniuges magnam domum quadratam in via Lexingtoniana extra Concordiam emptam incoluerunt, quam familia « Bush » vocabat quamque Emerson usque ad mortem habitavit. Eodem anno oppidum ei orationem sollemnem secundi centenarii mandavit: laus regiminis municipalis per concilium civium (town meeting), « ubi radices societatis tanguntur », inter praecipua doctrinae eius politicae documenta mansit<ref>Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Felicitas domestica statim vulnerata est: mense Maio 1836 frater Carolus, animo familiarissimus (« unus homo ambo eramus », Carlylio scripsit), Novi Eboraci phthisi subita mortuus est. In hoc luctu primum librum absolvit. ''Nature'' die 9 Septembris 1836 sine nomine prodiit: tenuis liber caeruleus minus centum paginarum, mille exemplis sumptu auctoris impressus (typographo centum dollaria soluta sunt), professio potius quam tractatus. Fama, quae Emersonem delectabat, quingenta exempla primo mense vendita esse, exaggerata erat; et libellus, tum paulum obscuratus tractatibus apertioribus quos Brownson et Georgius Ripley eodem anno ediderunt, historice neque eum effectum habuit quem habere debuit neque quem ei postea tribuerunt: praelectionibus enim et tentaminibus hae sententiae populum suum invenerunt. Eodem mense apud consobrinum Georgium Ripley primum convenit circulus ille iuvenum ministrorum et doctorum unitarianismo constituto infensorum quem posteritas « Transcendental Club » vocavit: Hedge, Ripley, Alcott, mox Margarita Fuller, Theodorus Parker, Elisabetha Peabody, Orestes Brownson, postea iuvenis Henricus David Thoreau. Die 30 Octobris primus filius Waldo natus est. Anno insequenti, die 31 Augusti 1837, apud societatem Phi Beta Kappa Harvardianam orationem « The American Scholar » habuit: hortatio ad doctrinam Americanam quae « Musas aulicas Europae » audire desineret, ad « Hominem Cogitantem » (Man Thinking) natura, libris, actione nutritum, auditores hoc tempore incendit. Quingenta exempla quae Munroe statim impressit intra mensem divendita sunt; Carlyle « vocem viri » ex occidente venientem salutavit; Oliverius Wendell Holmes dimidio post saeculo orationem « declarationem nostram libertatis intellectualis » nominavit<ref>Bosco et Mott apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007); de sumptu et exemplis libri ''Nature'' McAleer (1984) et Allen (1981); formula Holmesii ex vita anni 1884.</ref>. === Scandalum apud Scholam Theologicam (1838) === Vere anni 1838 alumni ultimi anni Scholae Theologicae Harvardianae, septem iuvenes, Emersonem rogaverunt ut orationem sollemnem haberet. Invitatio opportuna venit: commentarii mensis Martii notant nullum argumentum scribendi efficacius esse quam clerum, et iudicium blasphemiae in Abner Kneeland, libere cogitantem, mense ante orationem Bostoniae in carcerem coniectum, quaestioni libertatis religiosae ardorem addebat. Ipsum semen textus diem habet: die quodam dominico mensis Martii, dum contio taediosa trahitur et foris ningit, notaverat tempestatem nivis veram esse, contionatorem autem umbratilem; sententia, a pastore formali Barzillai Frost inspirata, paene ad verbum in orationem transiit. Vespere dominico diei 15 Iulii 1838, in sacello parvo Divinity Hall referto (centum fere sedes, professores in primis subselliis), orationem habuit quae vehementissima totius vitae mansit. « Christianismus historicus », ut summatim dicamus, duos errores commisit: Iesum semideum admirandum fecit pro homine vero imitando, personam eius in dogma convertens; et revelationem quasi clausam tractavit, « quasi Deus mortuus esset », cum sensus religiosus, intuitus legis moralis, experientia semper praesens sit quae ab alienis manibus accipi non potest. Miraculum autem ab ecclesiis praedicatum « monstrum » est, quia unitatem naturae rumpit, cum vera religio ipsa perpetuum vitae « miraculum » sit<ref>Richardson (1995), cap. 48-49; Robinson apud Myerson (2000); de numero alumnorum et de genesi orationis Rusk (1949) et McAleer (1984).</ref>. Motus omnia quae Emerson noverat superavit: triginta sex censurae et responsiones paucis mensibus, cum ''Nature'' octo movisset. Andrews Norton, theologus unitariorum imperiosissimus, « novissimam formam infidelitatis » denuntiavit: nullum esse intuitum, nullam perceptionem rectam veritatum christianarum, quae nonnisi per Biblia eorumque miracula accipiantur. Emerson impietatis, atheismi, ineptiarum accusatus est; alii eum tonuisse, alii angelum locutum esse dicebant, ut rettulit pastor Frothingham. Amicus Henricus Ware comiter respondit et responsum inerme accepit: se omnium doctorum minime cupidum minimeque aptum esse ad controversias; diceret uterque suum, iudicaret « Veritas quae omnia vincit ». Ipse se defendere noluit et « lutum fervere » sivit; vulnus tamen diuturnum fuit: Harvardiana ei per triginta fere annos clausa est, et qui hactenus fusionem singulorum in communem hominum naturam praedicaverat didicit, ut ait Richardson, quomodo societas eum flagellet qui morem non sequitur; vehementia defensoria tentaminis « Self-Reliance » notam huius primae longae censurae publicae gerit<ref>Richardson (1995), cap. 49; verbum Frothinghami apud McAleer (1984); de responsione ad Ware Allen (1981).</ref>. === Scriptor, luctus, rostra (1839-1849) === [[File:FullerDaguerreotype.jpg|thumb|left|Margarita Fuller (1810-1850), prima moderatrix commentariorum ''The Dial''. « In ea auditorium meum perdidi », post naufragium eius scripsit Emerson.]] Cathedris officialibus exclusus, Emerson sua sibi rostra aedificavit. Singulis hiemibus seriem praelectionum Bostoniae scribebat et habebat (« The Philosophy of History », « Human Culture », « Human Life », « The Present Age »), easdemque in oppidis vicinis repetebat: haec materia prima fuit voluminum ''Essays'' (1841) et ''Essays: Second Series'' (1844). Anno 1840 circulus transcendentalis commentarios periodicos sibi instituit, ''The Dial'', quos Margarita Fuller, deinde ipse Emerson ab anno 1842 usque ad finem eorum anno 1844 rexit: exempla pauca, auctoritas diuturna; Thoreau, Parker, Alcott, Jones Very ibi scripserunt. Ab experimentis autem communitariis motus abstinuit: a Ripley invitatus ut communitatem Brook Farm (1841-1847) intraret, recusavit, ratus societatem non emendari infirmitatibus in commune collatis, unamque reformationem quae valeret in singulis incipere<ref>Buell (2003), cap. 1; Richardson (1995), cap. 40.</ref>. Die 27 Ianuarii 1842 filius Waldo, quinque annorum, scarlatina paucis diebus exstinctus est. Damnorum, quibus vita abundavit, hoc altissimum fuit; inde threnus « Threnody » et, per silentia, tentamen « Experience », in quo fateri ausus est dolorem ipsum sibi inter digitos elapsum esse. Domus Concordiensis tamen focus doctorum apertus mansit: Thoreau ibi ab anno 1841 ad 1843 quasi famulus ac paene filius vixit, priusquam anno 1845 casam suam in agro Emersonis ad stagnum Walden aedificaret; Alcott, Ellery Channing, Nathanael Hawthorne (in Domo Vetere Pastorali habitans), Fuller, Carolina Sturgis sine fine adibant. Tres alii liberi nati sunt: Ellen (1839), Edith (1841), Eduardus (1844). Die 1 Augusti 1844, rogantibus feminis Concordiensibus servitutis abolendae studiosis, primam magnam orationem contra servitutem habuit, in anniversario liberationis servorum in Antillis Britannicis: officium diu dilatum (nam societates militantes suspectabat et vocationi suae parcebat) publicum factum est nec umquam postea decrevit. ''Poems'' exeunte anno 1846 prodierunt. Ab Octobri 1847 ad Iulium 1848 alterum iter Britannicum, triumphale, fecit: septem et sexaginta praelectiones in Anglia et Scotia, coram auditoriis interdum quingentorum vel septingentorum; viros scientiarum et machinarum (Faraday, Richard Owen) et litterarum (Dickens, Tennyson, Thackeray, iuvenem Mary Ann Evans, posteriorem « George Eliot ») cognovit; Lutetiae res novas anni 1848 vidit. Inde materiam libri ''English Traits'' et famam internationalem rettulit. Biennio post, mense Iulio 1850, Margarita Fuller, iam diurnaria et rerum Romanarum particeps, cum marito et filio naufragio navis ''Elizabeth'' ad insulam Fire Island periit; Emerson Thoreau in litus misit ut reliquias manuscriptumque quaereret, et ''Memoirs'' anno 1852 edenda curavit. « In ea auditorium meum perdidi », commentarii dicunt; « iam in opere meo festino, monitus paucos mihi dies restare »<ref>Bosco apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 78-79 et 87; de numero praelectionum Wayne (2010); nota commentariorum apud McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Contra servitutem; bellum civile (1850-1865) === Lex de servis fugitivis mensis Septembris 1850, pars pactionis quam Daniel Webster defendit, rationem Emersonis ad rem publicam mutavit. Lex foederalis cives civitatum liberarum servos fugientes capere adiuvare iubebat, accusato ius illud « habeas corpus », iudices iuratos, testimonium negabat: servitus desiit malum longinquum esse et res facta est, ut ait Gougeon, quae ianuam vicini pulsat. Emerson, qui fassus erat se nullo incommodo noto ex servitute Americana umquam laborasse, exarsit: lex in commentariis « decretum illud spurcum » vocatur, cui nemo honestus parere debeat. Orationes Concordiae (1851) et Novi Eboraci (die 7 Martii 1854, quarto anniversario orationis Websteri pro lege) eum inter maximas Septentrionis voces posuerunt; Webster, idolum deiectum, ibi ea duritia secatur quam nihil in operibus prioribus praenuntiabat. Causae fugitivorum Bostonienses (coniuges Craft anno 1850, Thomas Sims anno 1851, Anthony Burns anno 1854, militari praesidio in meridiem redditus) hanc obdurationem signaverunt, item Sumner senator in ipsa curia paene ad mortem caesus (1856) et tumultus in finibus Kansas<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Decennium pugnae etiam novae societatis fuit. Mediis annis 1850 inter conditores sodalicii « Saturday Club » fuit, cuius cena menstrua Bostoniae Longfellow, Lowell, Holmes, Iacobum Elliot Cabot paresque congregabat; ex hoc circulo anno 1857 commentarii ''Atlantic Monthly'' orti sunt, quorum primus fasciculus (mense Novembri 1857) ab eo tentamen « Illusions » et quattuor carmina, in his « Brahma » et « Days », continebat. Commentarii illi usque ad finem rostra scripta tentaminum carminumque eius manserunt, eumque supra pretium commune solvebant: dena dollaria in paginam, cum media merces sena esset<ref>Wayne (2010).</ref>. Tum partes « soli liberi » (free soil), deinde republicanorum secutus est (ne servitus propagaretur; liberatio gradatim facienda et pecunia compensanda), simul Ioannem Brown re adiuvans, quem bis domi accepit cuique pecuniam collegit; post impetum ad Harpers Ferry male gestum (1859), Brown ut heroa et martyrem celebravit, eo usque ut in praelectione mensis Novembris 1859 diceret supplicium eius patibulum tam gloriosum quam crucem redditurum. Contentio inter philosophum fiduciae sui, vocationis suae tenacem (« mentes captivas, cogitationes captivas » suum quoque liberatorem poscere, se excusabat), et civem eligere iussum totum decennium pervadit; in ea recentiores interpretationes politicae operis versantur. Bello exorto Emerson, primo secessione levatus (quid enim prodesse vinculum quod tantum simuletur?), causae Unionis se totum dedit, quam cum libertate universali coniungebat; Lincoln Washingtonii anno 1862 convenit, edictum de servis liberandis carmine « Boston Hymn » (die 1 Ianuarii 1863) celebravit, anno 1865 laudationem funebrem praesidis interfecti habuit. Interea Thoreau (mense Maio 1862) et Hawthorne (1864) sepelivit; oratio funebris de Thoreau, iudice Richardson, optimum de illo umquam scriptum mansit<ref>Read et Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 5.</ref>. === Sapiens Concordiensis et longum crepusculum (1865-1882) === Post bellum Emerson institutum nationale erat. Harvardiana, quae eum a scandalo orationis theologicae procul tenuerat, in gratiam cum eo rediit: doctoratus honoris causa anno 1866, electio in consilium curatorum anno 1867, altera invitatio societatis Phi Beta Kappa eodem anno (« The Progress of Culture »), triginta annis post « The American Scholar ». Alterum carminum volumen edidit, ''May-Day and Other Pieces'' (1867), deinde ''Society and Solitude'' (1870), et annis 1870 et 1871 apud Harvardianam praelectiones « Natural History of Intellect » habuit, adumbrationem numquam perfectam illius « historiae naturalis [[Lexicon philosophicum/Mens|mentis]] » quae opus coronare debebat: leges cogitandi, more naturalistarum, in ordinem referre. Vere anni 1871 continentem tramine usque in Californiam transiit; in itinere ad urbem Lacus Salsi substitit ut Brigham Young viseret, et in valle Yosemite iuvenem naturalistam Ioannem Muir convenit, tunc operarium ignotum, qui frustra eum obsecravit ut secum sub arboribus maximis pernoctaret quique nomen suum in indice amicorum paulo post confecto ultimum accepit, ut Carlyle primum<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999); de itinere Californiano McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. Die 24 Iulii 1872, hora matutina quinta et dimidia, incendium a tabulato summo ortum domum Concordiensem vastavit; crepitu flammarum excitatus, Emerson veste nocturna sub imbre ad portam cucurrit auxilium vocans, et pueri vicini, spiritu inter fumum retento, libros et chartas manuscriptas e conclavi eius servaverunt. Exhaustus inde exiit; memoriae labes, iam sensibilis, subito ingravuit (biographi eam ita describunt ut hodie dementiam senilem vel morbum Alzheimer appellaremus). Amici, auctore medico Le Baron Russell, illo ipso qui editionem Bostoniensem libri ''Sartor Resartus'' sex et triginta annis ante curaverat, occulta collatione pecuniam paraverunt qua domus restitueretur et iter fieret: ab Octobri 1872 ad Maium 1873, filia Ellen comite, Angliam revisit (ultimus cum Carlylio congressus), Lutetiam, deinde Nilum usque ad insulam Philas ascendit, sedem templi Isidis quam ab initio cum sepulcro Osiridis, dei membratim sepulti, coniunxerat. « Sphinges stupidos contemnunt », notavit ante monumenta quorum aenigma legere iam non poterat. Redeuntes mense Maio 1873 Concordia arcu triumphali et campanis excepit<ref>Richardson (1995), cap. 99; Wagenknecht (1974), p. 17; de incendio et collatione Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Decem ultimi anni longum crepusculum fuerunt, quod ille aequo animo tulit; quam animi aequitatem familiares mirabantur, eamque carmen « Terminus » (1867) praedixerat: « ut avis se vento accommodat, ita me tempestati temporis accommodo ». Aphasia verba subripiebat (res circumlocutionibus significabat), sed in publicum prodire perseverabat: oratio in bibliotheca publica Concordiensi aperienda (1873), centesima praelectio apud lyceum oppidi sui (1880). Anthologia poetica ''Parnassus'' (1874) et volumen ''Letters and Social Aims'' (1875) nonnisi opera filiarum Ellen et Edith et Iacobi Elliot Cabot, anno 1875 curatoris litterarii facti, prodierunt; post annum 1876 commentarios tenere iam non potuit. Mense Martio 1882, in funere Longfellow, bis ad loculum accessit, deinde filiam rogavit ubi essent, quae illa domus esset, quis ille esset qui dormiret. Mense post, die 19 Aprilis, in longa ambulatione imbre deprehensus aegrotavit; pulmonum inflammatio secuta est. Vesperi diei 22 fenestras et valvas ultimum obseravit, ignem texit, epistulas diei collegit et scalas paene currens ascendit, lucerna in manu, non sine gravi offensione. Mortuus est die 27 Aprilis 1882, decem minutis ante horam nonam vespertinam; campanae Primae Paroeciae Concordiensis undeoctoginta ictus dederunt, annos quos quattuor post hebdomades expleturus erat. Die 30 Aprilis in coemeterio Sleepy Hollow sepultus est, in iugo ubi iam Thoreau et Hawthorne quiescebant; in loculum consobrinus Samuel Moody Haskins, qui sacris praeerat, harenam ex semita quae ad ianuam eius ducebat et cineres ex foco conclavis eius mixtos sparsit. Whitman, ad sepulcrum profectus, scripsit: « Vir iustus, in se ipso libratus, omnia amans, omnia complectens, sanus et clarus ut sol »<ref>Richardson (1995), cap. 100; de ultimis diebus Rusk (1949), p. 506-508; Wagenknecht (1974), p. 18; verba Whitman apud Porte et Morris (1999); de harena et cineribus McAleer (1984).</ref>. == Opera == === A commentariis ad tentamina: methodus === Totum opus ex uno fonte fluit: ex commentariis diurnis, ab anno 1820 usque ad exitum annorum 1870 servatis, quos « arcam nummariam » suam vocabat. In eos cogitationes, somnia, lectiones, versiones, sententias auditas, prima lineamenta referebat, deinde omnia diligentia tabularii ordinabat, indicibus, indicum indicibus, libellis per argumenta digestis. Ad praelectionem componendam indices percurrebat, locos eligebat, ordinabat iterumque ordinabat; praelectio quadraginta paginarum viginti fere horas ipsius scripturae poscebat; tentamina edita rursus ex praelectionibus retractatis nascebantur. Secretum huius orationis sententia est, non dispositio: tentamina eius, ut animadvertit Richardson, collectiones sunt magnarum sententiarum de uno argumento, sicut Plutarchi vel Montani libri collectiones exemplorum; quod ipse ridens fatebatur, se « fabrum missilium ignitorum » describens et paragraphos suos comprimi non posse confitens, cum singulae sententiae quasi particulae essent inter se repellentes. Aequales de exercitu loquebantur qui totus ex ducibus constaret<ref>Richardson (1995), cap. 33; testimonium Alcotti (1871) apud Bloom (2007).</ref>. Haec forma non vitium sed consilium philosophicum est. Verbum « tentamen » (Anglice essay) eo sensu usurpat quo Montanus: tentare, experiri, probare. Cogitatio quae se partem tantum videre scit, crastinae correctioni exposita, tractatu scribi non potest; hinc sententia illa nota, constantiam stultam larvam esse parvarum mentium, quae non temeritatem laudat sed fidem inquisitioni contra fidem systemati. Stilus interruptus, sententiosus, translationibus refertus Emersonem generi adscribit quod a Montano ad Nietzsche ducit potius quam conditoribus doctrinarum. Iam anno 1848 Lowell in libello ''A Fable for Critics'' formulam fixerat, eum « Plotinum-Montanum » appellans, in quo nebula aurea Aegyptii cum prudentia Vasconis coiret; et libelli iuveniles ostendunt hanc componendi rationem, sententiis ex lectionibus collectis et in universale solutis, iam ante exitum ex Harvardiana adfuisse<ref>Levine apud Levine et Malachuk (2011); formula Lowellii apud Allen (1981); de libellis iuvenilibus LaRosa apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Vehiculum sociale huius scripturae praelectio publica fuit. Inter annum 1833 et initium annorum 1870 circiter mille quingentas habuit, a Nova Anglia ad Mississippium et usque in Californiam, de philosophia, de historia litterarum, de vita Americana, de temperantia, de iuribus feminarum, de servitute delenda. Lyceum tunc in summo vigore erat: annis 1850 quadringenta milia hominum, vicesima fere pars adultorum alborum in civitatibus septentrionalibus et mediis, singulis hebdomadibus praelectionem audire aestimabantur, et Emerson princeps eius erat, exemplar oratoris philosophi. Neminem in America auditores constantius allicere, scripsit Lowell anno 1861, delectatus sapiente qui aeque de morbo solani et de peccato originali ageret. Rostris magis quam libris, quorum exempla pauca erant, is factus est quem Lawrence Buell primum rei publicae Americanae « intellectualem publicum » vocat<ref>Buell (2003), cap. 1; Myerson (2000); Lowell (1861) apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Opus poeticum (''Poems'' 1846, ''May-Day'' 1867) fortunam inaequaliorem habuit. Quaedam carmina memoriae Americanae insident: « Concord Hymn » cum ictu illo qui circum orbem terrarum auditus est, threnus de Waldo, « Brahma », « Days ». Sed iam aequales haesitabant: Lowell, qui solutam Emersonis orationem paene metricam iudicabat, aures eius ad numeros versuum obtusas mirabatur; Arnold ei nomen poetae nati negabat. Critici recentiores hanc poesin gnomicam et asperam pluris fecerunt, in qua vinculum viderunt inter traditionem Anglicam et libertates Whitman et Dickinson<ref>Iudicia Lowellii et Arnoldi apud Bloom (2007); de restitutione Porte et Morris (1999).</ref>. === Libri === ''Nature'' (1836) quasi professio fidei est: libellus octo capitum qui quaerit quem in finem natura sit, et respondet gradus usuum eius ascendens, a merce ad spiritum. Volumina ''Essays'' (1841: « History », « Self-Reliance », « Compensation », « Spiritual Laws », « Love », « Friendship », « Prudence », « Heroism », « The Over-Soul », « Circles », « Intellect », « Art ») et ''Essays: Second Series'' (1844: « The Poet », « Experience », « Character », « Manners », « Gifts », « Nature », « Politics », « Nominalist and Realist », « New England Reformers ») cor canonis efficiunt. ''Nature, Addresses, and Lectures'' (1849) primum librum et magnas orationes annorum 1830 colligit. Sequuntur libri maturitatis, omnes e seriebus praelectionum orti: ''Representative Men'' (1850), imagines sex virorum exemplarium; ''English Traits'' (1856), inquisitio de ingenio gentis Anglicae; ''The Conduct of Life'' (1860), vivo auctore lectissimus, in quo, inter alia, « Fate », « Power », « Wealth », « Culture », « Worship », « Illusions »; ''Society and Solitude'' (1870); ''Letters and Social Aims'' (1875), iam magna ex parte editorum opus<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999).</ref>. ''English Traits'' locum proprium tenet: liber Emersonis maxime concretus, numeris, diariis, colloquiis nutritus, propior libro dominae de Staël ''De l'Allemagne'' aut operi Tocquevilli de democratia Americana quam tentamini Montaniano. Laus Angliae (sensus practicus, reverentia singulorum, patria patriotarum, martyrum, sapientium, vatum) ibi cum satura hilari copulatur (imago sancti Georgii Cappadocis, lardi fraudulenti venditoris in signum equestre conversi, paginis optimis Marci Twain par est) atque cum valedictione: Angliam meridiem suum attigisse, et centrum gravitatis gentis Anglice loquentis iam trans Atlanticum esse. Caput « Race » theorias de fato gentium sanguine dato ea scepsi examinat quae illa aetate insignis erat: homines malle commoda sua sanguini quam solo aut fortunae tribuere, sed constantiam gentium qualem videmus argumentum esse infirmum aeternitatis harum fragilium finium<ref>Richardson (1995), cap. 89; caput de ''English Traits'' apud Porte et Morris (1999); de quaestionibus gentium Nicoloff (1961).</ref>. Pars posthuma operis ingens est. Cabot primum tria volumina ex chartis edidit (''Miscellanies'' 1883, ''Lectures and Biographical Sketches'' 1884, ''Natural History of Intellect and Other Papers'' 1893), deinde Eduardus Waldo Emerson opera omnia curavit (editio centenaria, 1903-1904); commentarii diurni decem voluminibus (1909-1914) prodierunt, deinde editio critica integra ''Journals and Miscellaneous Notebooks'' (sedecim volumina, 1960-1982), quam libelli thematici, contiones, praelectiones serae, decem volumina epistularum et ''Antislavery Writings'' (1995) secuta sunt: altera pars saeculi XX alium Emersonem legibilem reddidit, officinae potius quam anthologiarum: obscuriorem, magis politicum, magis experimentalem<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), prooemium; de voluminibus Cabotianis Wagenknecht (1974), p. 17-18.</ref>. == Doctrina == === Transcendentalismus: Ratio et Intellectus === Vocabulum « transcendentalismus » primo convicium adversariorum fuit, cuius originem ipse explicavit in praelectione « The Transcendentalist » (1842) reddidit: idealismum huius temporis nomen transcendentale accepisse ex usu Immanuelis Kantii, ita ut quidquid ad cogitationem intuitivam pertineret vulgo transcendentale diceretur. Cognatio vera est sed obliqua et libera: e circulo Concordiensi paene nemo Kantium ipsum legerat. Sententiae Germanicae in Novam Angliam per internuntios Britannicos venerunt, per Carlyle quod ad sonum, per Coleridgium quod ad notiones, et per interpretes domesticos: editionem Americanam libri Coleridgiani ''Aids to Reflection'', anno 1829 a Iacobo Marsh cum longa praefatione curatam, et commentationem Friderici Henrici Hedge de Coleridgio (1833), quae conversionem illam Copernicanam Kantii, Fichte, Schelling accurate exponit quamque Emerson ut « logon vivum, salientem » salutavit. Quod circulus ex Kantio retinuit non tam critica fuit quam sententia vim quandam activam menti inesse, sensuum impressionibus non redigendam: contra psychologiam Locke, quae animam cellam receptricem facere videbatur, transcendentalismus, ut Alcott dixit, affirmat plus inesse in mente quam quod per sensus intrat<ref>Richardson (1995), cap. 27 et 40; Mott apud Myerson (2000).</ref>. Instrumentum principale distinctio est, a Coleridgio « et Germanis » sumpta, inter Rationem (Anglice Reason) et Intellectum (Understanding). Eam Emerson epistula mensis Maii 1834 ad fratrem Eduardum quasi professione fidei exponit: Rationem esse supremam animae facultatem, id quod saepe animam ipsam dicimus; numquam ratiocinari, numquam probare, tantum percipere; visionem esse. Intellectum contra semper laborare, comparare, coniungere, computare, argumentari; myopem sed acutum, praesenti, utili, consuetudini servire. Ratio « in unoquoque homine potentia perfecta est », Intellectus inaequaliter distributus; illa pulchrum, bonum, verum absoluta revelat, hic, « computator ille rugosus », vitae animali procurat. In hac Ratione ipse aliam formam « lucis interioris » Quakerorum agnoscit: quod Coleridgius et Germani philosophice statuunt, Georgius Fox usu et animo praesto fecerat; ambo simul fundamentum fiduciae sui praebent, ostendentes cur rationi consentaneum sit imo sui credere<ref>Epistula ad Eduardum apud Gougeon, Levine et Malachuk (2011); Richardson (1995), cap. 27.</ref>. Circa hunc nucleum materiae variae coierunt, nam Emerson inter maximos saeculi lectores omnivoros fuit: philosophia Scotica sensus communis (Reid, Dugald Stewart), Harvardiae discita, quae iam in introspectione fundamentum morum quaesiverat; Plato et Neoplatonici in versionibus Thomae Taylor; Plutarchus, Stoici, Montanus; Swedenborgius eiusque doctrina de correspondentiis naturae et spiritus, per Sampson Reed tradita; critica biblica Germanica; denique, magis magisque post annum 1840, scripta Asiae, ''Bhagavad-Gita'', ''Vishnu Purana'', Confucius, poetae Persici Saadi et Hafiz, in quibus confirmationem orientalem doctrinarum in fundamentis Platonicis exstructarum inveniebat<ref>Mott et Robinson apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 68.</ref>. Transcendentalismus numquam schola instituta fuit: nulla academia, nullum seminarium, nulla doctrina communis; circulus qui anno 1840 convenire desiit, commentarii qui anno 1844 exstincti sunt. Fuit, ut ait Richardson, motus simul philosophicus (subiectum sciens numquam e ratione cognitionis detrahi posse), religiosus (sensum religiosum ad naturam humanam pertinere neque in ulla forma, caerimonia, instituto habitare) et necessario socialis: ex eius ordinibus exierunt communitas Brook Farm, pugna contra servitutem apud Parker, Emerson, Thoreau, causa feminarum apud Fuller, reformatio scholarum apud Alcott et Peabody. Neglegentia autem qua motus mori maluit quam orthodoxiam sibi imponere principio suo fidelis est: summa scilicet uniuscuiusque fili in glomere libertas<ref>Richardson (1995), cap. 40.</ref>. === Natura, « revelatio mentis » === [[File:Walden Pond, 2010.jpg|thumb|Stagnum Walden prope Concordiam. Emerson agros in ripis possidebat; Thoreau ibi anno 1845 casam aedificavit, et in his silvis Emerson experientiam « oculi perlucidi » collocat.]] ''Nature'' (1836) ab impatientia incipit: aetatem nostram retrospectivam esse; sepulcra patrum aedificare. Cur non nobis quoque, quaerit prima pagina, sit religio per revelationem nobis datam, non historia revelationum illorum, poesis et philosophia intuitus, non traditionis? Liber deinde, fiducia theologi naturalis, quaerit quem in finem natura sit, et scalam usuum eius methodice ascendit: natura ut merx (commodity), copia materiarum, gradus infimus cito absolutus; ut pulchritudo; ut sermo; ut disciplina intellectus et conscientiae; usque ad capita speculativa de idealismo, de spiritu, de prospectibus ultimis. Compositio tam contioni debet quam tractatibus theologiae naturalis illius aetatis, qui item beneficia creationis enumerabant; sed ubi auctores tractatuum extrinsecus consilium concludunt, Emerson id intus sentiri vult, quasi theophaniam<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 37-38.</ref>. Locus libri notissimus, fortasse totius operis, actio est magis quam descriptio. Per campum nudum transiens, nive liquescente, sub crepusculum, nulla felicitatis peculiaris cogitatione, auctor se perfecta exsultatione fruitum esse dicit: laetum se esse usque ad marginem timoris. Deinde in silvis: « In terra nuda stans, capite aere alacri perfuso et in spatium infinitum sublato, omnis egoismus pusillus evanescit. Oculus fio perlucidus; nihil sum; omnia video; per me meant fluenta Entis universalis; pars vel particula Dei sum. » Imago tam consulto immodica est, ut Christophoro Cranch statim picturam ridiculam inspiraverit, oculum grallis impositum petaso ornatum; sed contrarium dicit amoris sui: caput enim experientiae est parvi ego evanescentia, non coronatio. Si mysticismus est, ait Richardson, mysticismus est generis communis, cuiusvis qui aliquando sub arbore se cum mundo unum sensit; Buell etiam iocum consultum audit, bullam extravagantiae quam textus ipse rumpit, umeris de occulta inter hominem et holus necessitudine sublatis<ref>Richardson (1995), cap. 37; Buell (2003), cap. 2.</ref>. Duae libri sententiae longam posteritatem habuerunt. Prima ad sermonem pertinet: verba signa esse factorum naturalium, facta naturalia symbola factorum spiritalium, totam naturam « symbolum spiritus »; linguam moralem naturam esse fossilem (rectum a recta linea, spiritum a flatu), et poetam eum esse qui verba rebus visibilibus rursus alligat. Haec naturae semiotica, a Swedenborgio hereditate accepta et apud Thoreau et Whitman magno futuro destinata, translationem non ornamentum sed ipsum cogitandi organum facit. Altera sententia idealismus practicus capitis ultimi est: per os « poetae Orphici » Emerson declarat hominem nanum sui ipsius esse; olim spiritu perfusum et solutum fuisse; regnum illud recuperare posse. Liber clauditur nuntio naturam non fixam sed fluidam esse, et restitutionem pulchritudinis originalis et aeternae per animae redemptionem fieri. Natura igitur apud Emersonem numquam obiectum est propter se contemplandum: speculum est, disciplina, promissum spiritus; quod Richardson uno titulo complectitur, naturam esse « apocalypsim mentis », sensu proprio detectionis<ref>Richardson (1995), cap. 38; Myerson (2000).</ref>. Denique haec naturae philosophia scientia nutritur, non contra eam exstruitur. Emerson Herschel, Cuvier, Lyell, postea Darwin legit; primae praelectiones historiae naturalis fuerunt; somnium serum « historiae naturalis intellectus » leges mentis describere volebat ut naturalista leges physicas. Constans suppositio correspondentia est, « radius relationis » inter spectantem et spectata: natura iam consilium suum ipsa describit, et condicio cuiusque hominis « solutio hieroglyphica » est quaestionum quas ponit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000).</ref>. === Fiducia sui === « Self-Reliance » (1841) textus Emersonis lectissimus est et erroribus interpretum maxime expositus. Incipit a definitione ingenii quae totius tentaminis rationem praenuntiat: « Tuae ipsius cogitationi credere, credere id quod tibi in secreto pectoris tui verum est omnibus hominibus verum esse: hoc ingenium est. » Sequuntur sententiae orbem terrarum pervagatae: nihil extra te quaesiveris; quisquis vir esse vult, a more communi dissentiat oportet; societatem ubique « coniurationem esse contra virilitatem uniuscuiusque sociorum », societatem quaestuariam in qua quisque libertatem suam pro portione lucri vendit; « constantiam stultam larvam esse parvarum mentium », quam parvi viri publici, philosophi, theologi adorent; et hyperbole conscia: se libenter in poste ianuae inscripturum verbum Anglicum « Whim » (quasi: quod libuerit), quam statim ipse corrigit: sperare se aliquid melius fore quam libidinem, sed diem in explicationibus consumi non posse<ref>Sententiae ex ''Essays: First Series'' (1841); de earum temperatione interna Buell (2003), cap. 2.</ref>. Interpretes recentiores consentiunt paragraphum septimum, de more communi recusando, in ratione quinquaginta paragraphorum totius tentaminis legendum esse. Quaestio media vicesimo primo loco venit: quid tandem efficit ut sibi quisque fidere possit? Quid est illud ego primigenium, cui fiducia universalis inniti potest? Responsio totam quaestionem alio transfert: inquisitio enim ad fontem illum ducit qui simul essentia ingenii, virtutis, vitae est quemque Spontaneitatem vel Instinctum vocamus; hanc sapientiam primam Emerson Intuitum nominat (Anglice Intuition), cum omnes doctrinae posteriores institutiones tantum sint (tuitions). Sensus essendi qui horis tranquillis in anima surgit « non diversus est a rebus, a spatio, a luce, a tempore, ab homine, sed unum cum illis, et ex eodem fonte manifesto procedit unde vita eorum et esse ». Sibi credere igitur est illi fundo impersonali per se credere: fiducia sui, ut alibi scribit, fiducia in Deum est, non apotheosis personae biographicae<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Monographia quam George Kateb doctrinae dicavit eam alio trahit. Kateb distinguit fiduciam sui mentalem, libertatem cogitandi quae mundum accipit et interpretatur nulli parti, nulli causae mancipata, et fiduciam sui activam, indolis et operum; Emersonem autem illam huic constanter anteponere censet, adeo ut fiducia sui apud eum exemplar vitae mentis potius quam regula agendi in mundo sit. Praeterea, ubi alii fiduciam in Deum legunt, Kateb in religiositate Emersonis, quamvis minime orthodoxa, id videt quod ipsam notionem fiduciae sui perdere minatur: ego enim quod in numen impersonale solvi debet non iam plane ego est quod sibi fidit; lectorique democratico suadet ut doctrinam saecularem reddat, quo id quod caput est servetur, [[Lexicon philosophicum/Individuum|individuum]] cogitans quod democratia et efficit et requirit. Sic intellecta doctrina Emersonem facit, ut scribit Kateb, conditorem philosophiae « individualitatis democraticae »; nec primum contra societatem, sed contra religionem institutam definitur, quae prima est dependentiarum recusatarum. Liber doctrinam usque in amicitiam sequitur, solam necessitudinem quam Kateb fiduciae sui intrinsecam iudicat (« societatem fugio ut societatem inveniam », scribit Emerson: amicus is est cui dicere possis quod tibi ipsi nondum dicere scis). In sollicitudine autem desinit: saeculo in quo atrocitas multitudinum norma facta est, non iam quaeritur an theoria nascens innocens fuerit, sed an innocens esse desierit<ref>Kateb (1995), praefatio et capita de religiositate, de vita mentis, de amicitia.</ref>. Buell tentamen ut medicinam duobus gradibus legere proponit. Initium est status ille timidus et miser hominum se aliis conformantium: adulti oculis alienis videmus, adeo ut, verbis Kateb, vix quisquam se ipsum experiri possit; primus igitur gradus est expeditio, « individualitas negativa » quae imperium opinionis, etiam opinionis suae praeteritae, suspendit. Alter gradus est instinctum magis audire et minus ratiocinationem alienam, non irrationis studio, sed quia in argumentatione laboriosa maxime a viribus externis capimur. Ethica quae inde sequitur nec impetus est nec secessio: audiri iubet quod totus homo dicit, pretium solitudinis et erroris de nobis aequo animo accipit, et spondet actionem integram, etiam non intellectam, cum sensu morali aliorum tandem consonaturam. Non secessum e mundo praecipit, sed convictum firmiorem<ref>Buell (2003), cap. 2; Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Obiectiones sollemnes non defuerunt: egoismus, frigus, contemptus corporis, fastus. Emerson ipse eas praevenit et interdum illustravit. Philanthropo iracundo stipem poscenti textus insolentia nota respondet: suntne illi pauperes mei? Quam statim confessio solvit: se infirmiorem esse quam ut dollarium neget. Et Judith Shklar ostendit hanc in se ipsum ironiam veritatem loci esse: partibus, ecclesiis, societati biblicae mortuae terga vertere licet, pauperibus non licet. Item exemplar fiduciae sui non heros superhumanus est sed, in fine tentaminis, puer rusticus e Vermontia vel Nova Hantonia qui omnes artes ordine tentat, semper in pedes recidit et numquam ars sua est: figura si qua alia popularis, heres agricolae illius Jeffersoniani. Manet tamen quod tentamen corpus, adfectum, fragilitatem superbe neglegit; Buell notat doctrinam de ego ibi expositam carnem pro mero fulcro vigoris spiritalis habere, angulum caecum cuius periculum tentamen « Experience » patefacturum erat<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. === Anima suprema et religio intuitus === Pars religiosa doctrinae quattuor tentaminibus anni 1841 exponitur: « Compensation », « Spiritual Laws », « The Over-Soul », « Circles ». « The Over-Soul » (anima suprema) Deum Emersonis nominat: « Vivimus in successione, in divisione, in partibus, in particulis. Interea intra hominem anima totius est; sapiens silentium; pulchritudo universalis, cui pars omnis et particula aequaliter conectitur; UNUM aeternum. » Hoc numen immanens non iam persona est, non quod Deus negetur, sed ne divinum finibus circumscribatur: fons est virium, potestas quae hominem habilem facit, cuius singuli manifestationes sunt; anima in homine « non organum est, sed omnia organa animat et exercet; non facultas, sed lumen ». Pro possessione et imperio homo vigilantiam substituere debet « revelationibus » animae apertam, influxui spiritus divini in spiritum nostrum. Deus personalis relictus multos lectores turbavit; sed recta est eius consilii continuatio quod apud Scholam Theologicam susceperat: revelatio non clausa est, sed experientia semper praesens sensus moralis<ref>Robinson apud Myerson (2000); de imaginibus animae supremae Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Stephen Whicher hanc « Dei interioris » inventionem eventum vitae Emersonis medium fecit: in ea pietatem Calvinianam, quam moralismus unitarius reliquerat, novo fundamento (potentia hominis, non peccato) renatam agnoscit; unde cognatio saepe notata cum Ionathan Edwards. Idem observat inventionem statim scissuram parere: iam in contione anni 1833 Emerson duplicem hominis [[Lexicon philosophicum/Conscientia|conscientiam]] describit, duos quasi homines quorum alter, mortalis, errans, cupidus, alterum tegit, spiritum supremum, tranquillum, immortalem; circa quam dualitatem totum opus versabitur<ref>Whicher (1953), cap. 1.</ref>. « Compensation » faciem moralem huius doctrinae exponit: universum lege polaritatis, actionis et reactionis, pervaditur, qua fit ut « iustitia non differatur ». Omnis actus retributionem suam in se fert; egoismus se ipse punit, agentem ab unitate rerum abscindens (aqua divisa post manum nostram coit); malum facere non potes quin malum patiaris. Emerson ibi religionem popularem mercedis dilatae, paradisum quasi compensationem conceptum, ut materialem spiritus intellectum reicit; lucrum actionis honestae non merces externa est sed incrementum essendi (« in actione virtutis proprie sum »). Interpretes hic resonantiam Dei Calviniani saecularem audiverunt (quid vis? ait Deus; solve et cape), expiatione in pretium conversa quod omnis libera electio secum fert<ref>Robinson apud Myerson (2000); Dolan apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. « Spiritual Laws » inde ethicam oboedientiae actuosae ducit: animam esse in medio naturae et supra voluntatem cuiusque hominis, ita ut nemo nostrum universo nocere possit; oboedire tantum debere; cuique nostrum viam monstrari, nosque, si humiliter audiamus, verbum rectum audituros esse. « Circles » huic religioni formam dynamicam et vertiginem dat. Ego ibi circulus describitur in perpetuum se dilatans, cuius quaeque circumferentia, vix ducta, transcendi postulat: nullam virtutem finalem esse, omnes initiales; nihil certi nisi vitam, transitum, spiritum vigentem; vitam seriem esse rerum improvisarum. Et auctor fatetur, sententia quae omnes lectiones scepticas et experimentales operis aluit: « Experimentator tantum sum... Omnia labefacto. Nullum factum mihi sacrum, nullum profanum: quaerens tantum sum, nullo Praeterito a tergo. » Motus tamen non merus fluxus est: textus addit hunc perpetuum progressum sentiri non posse nisi contra principium aliquod stabile et immotum in anima; quod principium medium manet, omnibus circulis suis superius<ref>Robinson apud Myerson (2000); Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Haec theologia sine ecclesia fontes mixtos habet: Neoplatonismum et mysticam christianam primum, ut Arthur Versluis ostendit, deinde confirmationem Asiaticam. Carmen « Brahma », in primo fasciculo commentariorum ''Atlantic Monthly'' (mense Novembri 1857) editum, diariis risum movit, quod auctorem delectabat: iuberet quis eos Iehovam pro Brahma legere, et nihil iam haesuros. Quattuor eius tetrasticha sententias ex ''Bhagavad-Gita'' transferunt. De christianismo sententia ab anno 1832 constans mansit: Iesum fidelissimum magnitudinis humanae prophetam fuisse (solum in historia magnitudinem hominis aestimavisse), sed cultum personae eius idololatriam esse quae nuntium eius invertit. Haec hereditas duas vias contrarias, utrasque documentis firmatas, aperuit: alteram, qua religio in vim ethicam et psychologicam resolvitur (Carolus Eliot Norton lectioni Emersonis suum ipsius agnosticismum acceptum ferebat, et historici emersonismum cum motibus « sanationis mentalis » exeuntis saeculi conectunt); alteram, qua sensus religiosus ad orbem terrarum dilatatur, cum nemo plus quam Emerson effecerit ut protestantes Americani traditiones Asiae religionem, non superstitionem, esse ducerent; Oliverius Wendell Holmes eum, semiludens, « Buddham Occidentis » vocare poterat<ref>Buell (2003), cap. 4; Robinson apud Myerson (2000); de carmine « Brahma » Wayne (2010).</ref>. === « Experience »: luctus et scepticismus === « Experience » (1844) pro altissimo Emersonis tentamine habetur et maxime disputato. Incipit in caligine: ubi sumus? in serie cuius extrema nescimus; in scalis expergiscimur. Vita quasi somnium fluit e quo evigilandi facultas nobis deest; res inter digitos labuntur eo ipso momento quo maxime premuntur, atque haec omnium rerum fuga et lapsus pars condicionis nostrae ingratissima est. In media hac confessione de re maxime privata loquitur: fatetur mortem filii, biennio ante, se non ita momordisse ut debuisset. Dolere se quod dolor nihil se docere possit neque gradum unum in naturam veram se ducere; iacturam Waldonis sibi videri quasi praedii pulchri amissionem, nihil amplius; propius ad se trahere non posse. Nullus alius Emersonis textus rem familiarem ita profert; nullus tam aperte fatetur se dolori suo imparem esse, illam sentiendi impotentiam quae fortasse, ut notat Buell, vera facies tragoediae apud idealistam est: quisque enim doctrina divinus est, sed vivit tantum per intervalla, per particulas<ref>Buell (2003), cap. 3.</ref>. Tentamen deinde ut transitus per septem « dominos vitae » (lords of life) procedit, potestates quae experientiam regunt et velant: Illusionem, Temperamentum, Successionem, Superficiem, Improvisum, Realitatem, Subiectivitatem. Critici saeculi XX de sensu huius itineris dissenserunt. Stanley Cavell, cuius lectio (« Finding as Founding », 1989) totam interpretationem mutavit, in « Experience » momentum videt quo Emerson insolubilitatem scepticismi in cor cogitationis suae recipit et fundamentis renuntiat, Nietzsche, Heidegger, Wittgenstein praecurrens: luctus enim impossibilis signum fit relationis nostrae ad res et ad alios, quos numquam possidemus. Alii obiciunt hanc lectionem sententias e locis obscurissimis excerptas solas tractare et compositionem ab ipso tentamine nuntiatam neglegere: quemque « dominum » adfectum esse quem textus perambulat et vicissim relativum facit; affirmationes transcendentales iter distinguere usque ad conclusionem, extra seriem adfectuum positam, quae cursum tenet (sursum et porro!) et conversionem ingenii in potestatem practicam promittit. Emerson, hac lectione, non scepticus factus est: scepticismi peritus est, quem in scaenam ponit ut ostendat quanti credere constet et quomodo pergatur<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011); de narrationibus biographicis caput de biographis apud Myerson (2000).</ref>. Disputatio totius vitae interpretationem tangit. Narratio diu canonica ea est quam Stephen Whicher proposuit (''Freedom and Fate'', 1953): vitam interiorem in aetatem provocationis (1832-1841), altera crisi transfossam (1838-1844), et longum adsensum dividit; si prioris cogitationis verbum proprium revolutio est, posterioris est adsensus rerum atque optimismus; Emersonem enim, ut narrat, ab acri contra mundum rebellione nomine Animae ad res ut sunt accipiendas transisse, nec iam docuisse homines se supra fatum attolli posse, sed quomodo eo optime uterentur. Hac lectione « Experience » inscribi potuisset, ait Whicher, relatio de experimento fiduciae sui: quattuor enim e septem dominis vitae condiciones sunt quae potestati divinae animae obstant. David M. Robinson anno 1993 responsionem plenissimam dedit: vitam posteriorem describi debere ut dilatationem regni potestatis, expansionem potius quam recessum, conversionem ad dura experientiae facta, maxime socialia; culturam sui ab unitarianismo hereditate acceptam in pragmatismum ethicum reformari, cum exstasis instabilis et solubilis apparuisset; munusque Emersonis fieri quod ultima tentaminis sententia enuntiat, conversionem ingenii in potestatem practicam. Historici recentiores, commentariis, praelectionibus seris, scriptis contra servitutem armati, hanc alteram viam potius sequuntur: transitum ab idealismo affirmationis ad idealismum probationis, in quo visio iam cum pretiis, defectionibus, condicionibus materialibus computare debet. Ex hac inflexione et lectiones pragmatisticae pendent et « perfectionismus moralis » Cavellii, cui Emerson non exemplar fixum persequitur sed fidem servat illi ego semper futuro, nondum adepto sed adipiscendo<ref>Whicher (1953), tabula chronologica et capita de scepticismo et adsensu; Robinson (1993), prooemium; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fatum et potestas === [[File:Ralph Waldo Emerson c1859.jpg|thumb|Emerson circa annum 1859, quo tempore praelectiones habebat quae liber ''The Conduct of Life'' (1860) factae sunt.]] ''The Conduct of Life'' (1860) quaestioni respondet quam prima sententia tentaminis « Fate » ponit: quomodo vivam? Tentamen a tabula omnium operis nigerrima incipit: natura non iam mater benigna anni 1836 est sed liber fati, procellis, pestilentiis, feris, exstinctionibus plenus; natura est quod facere potes, sed etiam quod te dissolvit. Potestas hominis necessitate cingitur quam mille experimentis undique tangit, donec arcum eius didicit; circumstantiae, genus, temperamentum, hereditas « facta odiosa » sunt quae recta fronte aspicienda sunt. Emerson, ut lectores notant, dimidium tentaminis malo et limiti vocem plenam dat, quod antea numquam fecerat<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Deinde tabula vertitur: etiam limitatio limites suos habet. Columnae fati (materia, leges, hereditas) columna respondet cogitationis, voluntatis, libertatis, aeque vera et suo modo aeque necessaria: « intellectus Fatum abolet. Quatenus homo cogitat, liber est »; si cogitatio liberat, etiam sensus moralis liberat. Historia est actio et reactio horum duorum, Naturae et Cogitationis, quasi duorum puerorum qui in margine viae se invicem trudunt; et universum intellegi potest ut progressus e fato in libertatem. Sententia ultima, « aras Pulchrae Necessitati exstruamus », saepe pro deditione Stoica lecta est; studia recentiora contra in ea culmen vident constantis philosophiae usus: necessitas non est cui acquiescitur, sed ex qua instrumentum fit (materiam libertatis necessitatibus constare; potestatem numquam longe a necessitate abesse). Imago media tentaminis hanc conversionem dicit: fato nos metimur ut pueri ad parietem domus paternae stant et staturam suam quotannis notant; sed cum puer vir factus dominusque domus est, parietem illum diruit et novum maioremque exstruit; limes est mensura hominis crescentis. Kateb totum librum ut exercitationem personarum legendum proponit: quodque tentamen quam maxime secunde nomine rei quam tractat loqui, fati, potestatis, divitiarum, culturae, auctore numquam plane cum voce quam praebet coeunte<ref>Richardson (1995), cap. 86; caput de ''The Conduct of Life'' apud Porte et Morris (1999); Kateb (1995).</ref>. Tentamen geminum, « Power », vocabula durat: vitam inquisitionem esse [[Lexicon philosophicum/Potentia|potestatis]]; omnem potestatem unius generis esse, participationem naturae mundi; hominem qui aliquid valet ex ea ipsa materia factum esse ex qua res fiunt, cursui rerum consentientem. Nec tempus vacat: editus in ipso limine belli civilis, liber doctrinam fiduciae sui ad tempus discriminis accommodat, quo non iam licet extra torrentem politicum stare, sed torrens ipse navigandus est; et optimum tentaminis « Fate » compendium, ut notat Richardson, in altera oratione contra legem de fugitivis (1854) invenitur: duas esse in natura vires, hinc Fatum, illinc Voluntatem, Officium, Libertatem, et mundum, ut ipse intellegat, exsistere ad scientiam libertatis docendam<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Reliquus liber methodum ad pecuniam (« Wealth »), ad culturam, ad mores, ad cultum extendit. « Worship », minus lectum, fortasse apertissime dicit quo Emerson in re religiosa pervenerit. Docet tempus suum transitionis profundae esse, quo veteres fides, quae gentes consolabantur, immo faciebant, vires exhausisse videntur; munus autem generationis esse, ex conscientia spiritali quae superest, religionem restituere cuius ipsa substantia ethica sit. David M. Robinson in hoc tentamine signum videt apud Emersonem serum morale visionario successisse ut categoriam religiosam operantem: quomodo vivendum sit decernere ei quaestio religiosa media facta est, et scientia, legibus inflexibilibus in subtile regnum voluntatis et cogitationis productis, huic religioni ethicae novum exemplum praebet<ref>Robinson (1993), cap. 8.</ref>. === Magni viri in democratia === ''Representative Men'' (1850) problema tractat quod democratia acuit: quid de magnitudine faciendum? Liber, e praelectionibus in America et Anglia habitis ortus, septem capita ordinat: « Uses of Great Men », deinde Platonem philosophum, Swedenborgium mysticum, Montanum scepticum, Shakesperium poetam, Napoleonem hominem mundi, Goethe scriptorem. Nemo Americanus, nemo aequalis, et absentia meditata: Iesus, cui « historice iustitiam reddere » se non posse fatebatur; Baudelaire, libri lector attentus, etiam Voltarium deesse notavit<ref>Richardson (1995), cap. 69, qui etiam iudicia Dickinson, Frost, Borges de libro refert.</ref>. Titulus responsio est. Carlyle nuper librum de heroibus ediderat et homines felices esse docebat qui fortiter regerentur; Emerson « repraesentativum », verbum medium rei publicae Americanae, contra « heroem » elegit. Magni viri eius non idola sunt sed quasi aequipondia quae se invicem corrigunt, lentes per quas mentem nostram legimus, imagines eorum quae homo fieri potest: magnum enim ingenium non ideo magnum est quod alios excedit, sed quod circumscriptionem suam repraesentat. Judith Shklar motum flexuosum capitis primi descripsit, quod una sententia magnitudinem tollit, altera ad aequalitatem reducit (nonne homo urbe melior est?): magnis viris credendum, sed fide critica, quae scit magnitudinem eorum etiam a nostra agnitione pendere; hoc esse « inhibitionem democratiae » eiusque virtutem. Ipse, libro vix absoluto, sibi in commentariis exprobrabat se nomina celebritatum litterariarum psittaci more iteravisse nec iustitiam reddidisse magnitudini mutae agricolae et opificis communis<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. Caput maxime paradoxum Napoleonis est, idoli hominum communium quia dotes et vires hominum communium gradu transcendenti habuit, « Democratae incarnati », ministri classis mediae modernae, praescriptionum eversoris; admiratio ibi iudicio morali inexorabili miscetur: hominis sine religione officii, sine magnanimitate, cuius experimentum in fumum abiit. Caput Montani, sceptici prae ceteris amati (seca haec verba, et sanguinem fundent), optime ostendit quid Emerson a magno viro exspectet: non responsa, sed habitum coram incerto<ref>Leslie Stephen (1901) apud Bloom (2007); Richardson (1995), cap. 69.</ref>. === Res politicae: individuum, servitus, reformatio === Fabula pertinax, exeunte saeculo XIX conficta, Emersonem omnium maxime a re publica alienum facit, prophetam individualismi secedentis eo sensu quo Tocqueville verbum accipiebat: civis qui magnam societatem deserit ut in parvo suo circulo se includat. Historici proximorum decenniorum hanc imaginem membratim solverunt. Doctrina Emersonis non individualismum secessionis defendit sed id quod George Kateb « individualitatem democraticam » vocat: fiducia sui regimen postulat in quo quisque eam exercere possit, et aequalitatem involvit (quod tibi vindicas, omnibus concedendum est). Textus praecipuus tentamen « Politics » (1844) est: personas omnes iura aequalia habere, ob eandem naturam; hoc bonum toto pondere democratiam postulare; et optimam esse civitatem quae minime regat, cum vis moralis indolis machinam tandem supervacuam factura sit, nam omnis civitas praesens corrupta est, et boni viri legibus ne nimis bene pareant. Neque tamen inde [[Lexicon philosophicum/Anarchismus|anarchismum]] aut socialismum practicum ducit: instituta democratica praesentia pro forma emendanda habet, et optima ei vitae politicae cellula manet concilium municipale Novae Angliae, ubi radices societatis tanguntur et dives sententiam dicit, sed etiam pauper<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; Kateb ibidem; Buell (2003), cap. 2.</ref>. De servitute iter lentum, deinde irrevocabile fuit. In unitarianismo cauto educatus, Concordiae abolitione maxime a feminis flagitata circumdatus (societatis feminarum Concordiensium contra servitutem Lidian columna erat), primo singulis rebus protestatus est (epistula publica ad praesidem Van Buren contra gentem Cherokee deportandam, 1838), societates militantes vitans vocationis suae causa: se quoque, aiebat, liberationi operam dare, mentium captivarum et cogitationum captivarum. Oratio diei 1 Augusti 1844 de liberatione Antillana conversionem publicam signat; lex anni 1850 de fugitivis eum plane militem fecit, quia ipsa conscientiam cuiusque civis Septentrionis in ministerium vocabat: huic legi resistere, litterae mortuae nomine « legis altioris » non parere, hoc est fiducia sui in actum deducta, recusatio librorum et traditionum ad ipsam Constitutionem extensa, cuius caput de fugitivis non plus auctoritatis habet quam dogma exanime<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. De constantia huius militiae cum philosophia interpretes dissentiunt. Gougeon logicam internam culturae sui iustitiam socialem dictasse censet: animam supremam et fiduciae sui et communitatis fundamentum esse, et pugnam Emersonis (contra servitutem, deinde pro suffragio et institutione libertorum, et pro iuribus feminarum, quas ab anno 1855 publice sustinuit) eius explicationem. Read contra tensionem manere putat: abolitionem totam militiam poposcisse quam fides vocationi Emersoni vetabat, rationemque eius politicam (unionem servare, solum liberum, liberatio compensata, deinde violentia Ioannis Brown probata, denique ardor belli) fluctuasse nec umquam certam stabilemque formam induisse. Jack Turner in orationibus annorum 1850 ethicam quandam conscientiae civilis inveniri proposuit: in democratia inertiam coram iniustitia participationem esse, virtutemque civis ab examine incipere eorum quae commoditas eius sceleri debet. Shannon Mariotti denique ibi momentum videt quo idealismus Emersonis discit particularia ingrata aspicere quae methodus eius elongandi transpicere docuerat<ref>Gougeon, Read, Turner, Mariotti apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Summa umbras habet quas inquisitio non iam dissimulat: Emerson partem opinionum praeiudicatarum sui ordinis communicavit, et speculationes eius de gentibus, quamvis scepsi capitis « Race » temperatae, aetatis suae sunt. Manet tamen paucos saeculi XIX philosophos ita suam ipsorum personam in discrimen dedisse: tribunus in meridie exsecratus, in septentrione interdum exsibilatus, ab anno 1850 ad 1865 fuit, ut Gougeon eum vocat, heros virtutis, conscientia Unionis loquens<ref>De quaestionibus gentium Nicoloff (1961), Cadava (1997), West (1989); Gougeon (1990).</ref>. == Posteritas == === Saeculum XIX: a scandalo ad sapientiam === [[File:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|thumb|left|Henricus David Thoreau anno 1856. Amicitia eorum, difficilis, utrique vitae gravissima fuit.]] Vivus Emerson ab haeresiarcha ad thesaurum nationalem transiit. Anthologia receptionis a Burkholder et Myerson collecta fabulam quidem temperavit Americae inter laudatores et vituperatores divisae: ''Nature'' statim censores aequos et acutos invenit (Brownson, Elisabetha Peabody), et editores iudicant opus saepe critica iudiciosa et perspicaci exceptum esse, etiam ubi haec transcendentalismum, ut anonymus quidam anno 1841, genus fanatismi satis novum et singulare diceret. Iuvenes annorum 1840 (imprimis Thoreau, qui auctoritatem eius in iuvenes omnium maximam esse fatebatur) eum ut liberatorem legerunt; custodes ordinis theologici denuntiaverunt; fabularum scriptores aetatis cum eo, quem ignorare non poterant, se composuerunt. Melville, qui eum anno 1849 praelegentem audivit, magnum cetum salutavit qui quinque milia passuum sub aequor descendere posset, simul in eo, ut in omnibus cogitationis urinatoribus, rimam per frontem ductam notans: suspicionem scilicet eum Creatori consilia utilia dare potuisse; Hawthorne, vicinus Concordiensis, optimismum transcendentalem fabellis tectis petivit. Henricus James pater, amicus impatiens, eum virginem Vestalem pinxit mali nesciam; filius fabulator, mollior, vocem eius ut praesentiam quandam generationi suae rarissimam recordabatur. Exeunte saeculo consecratio perfecta erat, sed pretio mitigationis: Emerson anthologiarum Victorianarum sapiens consolans est, cui vehementia elimata est<ref>Textus Thoreau, Melville, utriusque James apud Bloom (2007); Mott apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5; Burkholder et Myerson (1983), praefatio et p. 70-71.</ref>. Iudicium Europaeum gravissimum a Matthaeo Arnold venit. In acroasi Americana anni 1883, anno post mortem, Arnold per detractiones procedit: Emersonem non magnum poetam esse, non magnum scriptorem, non philosophum systematis conditorem; esse aliquid rarius et, ut ait, maius, amicum et adiutorem eorum qui secundum spiritum vivere volunt, qualis Marcus Aurelius fuit; et ''Essays'' opus solutae orationis saeculi gravissimum. Leslie Stephen anno 1901, quamquam a sensu transcendentali alienus, diagnosin semiconversam confirmat: si philosophia systema logicum est more Kantii aut Hegel, Emerson philosophus omnino non est, et has moles ipse oderat; sed scepticismus eius hospitalis, Montanus eius, sensus polaritatis veritatum eum magistrum sapientiae faciunt. George Santayana anno 1900 rem ad paradoxon perducit: Emersonem in imo nullam doctrinam habuisse, fontem potentiae eius temperamentum fuisse, et tamen manere solum inter Americanos stellam fixam in caelo philosophiae<ref>Arnold (1883), Stephen (1901), Santayana (1900) apud Bloom (2007); de comparatione cum Marco Aurelio Buell (2003), cap. 4.</ref>. === Nietzsche lector Emersonis === [[File:Nietzsche187a.jpg|thumb|Fridericus Nietzsche. Emersonem inde ab adulescentia legit, tentamina eius per totam vitam adnotavit, « animam fraternam » in eo sentiebat.]] Inter omnes heredes maxime conspicuus est Nietzsche. Philologus ille ''Essays'' versione Germanica septendecim annos natus invenit; prima eius scripta philosophica (« Fatum und Geschichte » et « Willensfreiheit und Fatum », 1862) Emersonem citant, solum e recentioribus, et eas ipsas quaestiones tractant tentaminum « History », « Fate », « Power »: quatenus homo historiam refingere possit, quomodo fatum et libertas in individuo coeant. Exemplar suum versionis per totam vitam servavit, adnotationibus ita refertum ut paginas in libellos suos transcriberet; prima editio libri ''Die fröhliche Wissenschaft'' sententiam Emersonis in fronte gerit, et ''Götzen-Dämmerung'' eum adhuc salutat ingenium multo illustrius, vagantius, multiplicius quam Germani opinentur. Inquisitores consonantias textuum recensuerunt (Buddhista qui benefactores laudari vetat; cogitatio quae venit cum ipsa vult, non cum ego; virtutes societatis quae vitia sancti sunt; amor fati aris Pulchrae Necessitatis respondens) et de origine « superhominis » disputaverunt, quam Carolus Andler iam anno 1920 ab anima suprema, alii a « plus man » tentaminis « Power » ducebant. Buell notat debitum Nietzschii erga Emersonem etiam certius constare quam Gulielmi James, stilumque sententiosum Nietzschii maturi Emersoni propiorem esse quam sunt James aut Dewey; Kateb addit praeceptum tentaminis « Illusions », esto quod es, Pindaricum sonans, iam ad Nietzschianum illud, ut fias qui es, spectare<ref>Buell (2003), cap. 6; Levine apud Levine et Malachuk (2011); Kateb (1995).</ref>. === Pragmatismus et philosophia Americana === Altera stirps quae eum sibi vindicat Americana est. In sollemnibus saecularibus anni 1903 Gulielmus James et Ioannes Dewey laudationes habuerunt quae adoptiones erant: Dewey Emersonem fecit prophetam et praenuntium omnis systematis quod democratia umquam exstructura sit; James, qui totum opus ad eam occasionem relegerat, eum inter artifices veritatis vitae rettulit. Historiae philosophiae Americanae deinde narrationem fixerunt: Emersonem praecursorem pragmatismi, veritatem ut processum, ideam fructibus iudicandam (veram fabulam, quam mundus exsistit ut perficiat, conversionem fore ingenii in potestatem practicam, concludit « Experience »). Cornel West huic narrationi formam amplissimam dedit, genealogiam pragmatismi ab Emersone incipiens; Louis Menand eum cogitatorem principem generationis ante bellum civile facit; Richard Poirier et Jonathan Levin lineam poeticam ab Emersone per James et Santayana ad Stevens produxerunt; et Harold Bloom breviter dicit per « Experience » Emersonem philosophiam nostram nationalem genuisse<ref>Buell (2003), cap. 6; Bloom (2007), praefatio.</ref>. Buell tamen observat duas hereditates, pragmatisticam et Nietzschianam, idem corpus in diversa trahere: qui Emersonem pragmatistam eligit, civem aequalitatis retinet, intellectualem negotiis temporis implicatum; qui Nietzschianum, turbatorem, contemplativum qui illi ego sociali diffidit, potentiae amatorem, et viam aperit ad Heidegger et ad scholas continentales. Omnem solutionem satisfacientem quaestionis hereditariae, concludit, et hoc et illud potius quam aut hoc aut illud esse debere; Stanley Cavell, qui pragmatistis serietatem scepticismi negat, libram academicam ad Emersonem philosophum pleno iure inclinavit, eumque cum Thoreau conditorem fecit « perfectionismi moralis », quem philosophia professionalis Americana reppulisset<ref>Buell (2003), cap. 6; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fortuna litteraria: a Whitman ad Ellison === Progenies litteraria a fulmine bene documentato incipit. Mense Iulio 1855 Emerson ab ignoto Novi Eboraci tenue volumen accepit, ''Leaves of Grass''; die 21 Iulii respondit epistula quae celeberrima historiae litterarum Americanarum facta est: se non caecum esse ad pretium mirabilis doni; se in eo invenire ingenii et sapientiae opus extraordinarium quod America adhuc tulisset; se auctorem in limine magnae vitae salutare, quae tamen longum alicubi exordium habere debuerit, ut sic inciperet. Gualterius Whitman, qui postea dicebat sententias suas diu lente ferbuisse donec Emerson eas ad fervorem perduxit, epistulam iniussu typis mandavit et unam sententiam aureis litteris in dorso alterius editionis imprimi curavit; Emerson, aliquamdiu offensus, librum tamen, cuius libertas Bostoniam offendebat, per annos paene solus defendit et usque ad ministros Lincolnis commendavit. Aemilia Dickinson in oppido Amherst eum suo more legit et, ut criticus quidam dixit, lentem fecit qua visum suum acueret; Bloom huius duplicis progeniei tabulam descripsit, rectae (Whitman, Thoreau, Frost) et contrariae (Melville, Hawthorne, Dickinson, Henricus James), quae Emersonem « spiritum Americae » facit, ut Johnson Angliae fuit et Montanus scepticorum Gallicorum magister<ref>Richardson (1995), cap. 91; epistula integra apud Bloom (2007); de Dickinson et Whitman lectoribus Porte et Morris (1999).</ref>. Caput singulare huius posteritatis per litteras Afroamericanas transit. Fabulator Ralph Waldo Ellison (1913-1994) nomen suum Emersoni debet, patre filio scriptoris fatum optante; auctor libri ''Invisible Man'' (1952) hoc patrocinium ut onus ironicum tulit, in fabula sua personas induxit quae benevolentiam caecam optimatium alborum, transcendentalismi heredum, effingunt, et cum gravibus illis nominibus sibi inditis tota vita lusit. Sed ironia non abnegatio est: postea Emersonem inter conditores litterarum Americanarum invocavit quibus scriptores minoritatum inserebat, hortationem ad conscientiam moralem suam fecit, coram Harvardiana ad auctorem e Schola Theologica olim exclusum provocavit; Buell in hac necessitudine exemplum videt hereditatis Americanae simul recusatae et receptae<ref>Buell (2003), cap. 5; Tracy (2004).</ref>. === Emerson apud Francogallos === Receptio Francogallica iam annis 1840, ante omnem versionem, incipit. Philaretus Chasles in eum animos iam anno 1844 convertit; Edgar Quinet in libro de christianismo et rebus novis Francogallicis (1845) tentaminibus caput dedit, scriptorem maxime idealem sui temporis salutans apud populum quem Europa totum materiae deditum credebat; Adam Mickiewicz ea in scholis Parisinis citavit; et per Chasles et Mickiewicz comitissa d'Agoult ea cognovit, quibus, nomine ficto « Daniel Stern », commentationem admirationis plenam in ''Revue indépendante'' mense Iulio 1846 dedit: tentamina, iudice Allen, prius in Europa quam domi bene accepta sunt. Sequitur porta magna: iam anno 1847 Aemilius Montégut longam commentationem in ''Revue des Deux Mondes'' Emersoni dicavit, deinde anno 1851 primam amplam versionem dedit, ''Essais de philosophie américaine''. Baudelaire annis 1860 librum ''The Conduct of Life'' legit et sententias in diaria intima transcripsit. Anno 1894 versio septem tentaminum, nomine « I. Will » signata, Bruxellis prodiit cum praefatione ardenti Mauricii Maeterlinck, qui Emersonem vigilem « cotidiani sublimis » fecit; textus, saepe iteratus, generationibus lectorum Francophonorum aditum ad sapientem Concordiensem aperuit. Ineunte saeculo XX Maria Dugard, auctrix primae monographiae Francogallicae (1907), libros ''La Conduite de la vie'' (1909) et ''Société et solitude'' (1911) vertit; ipsi commentarii diurni mature accessibiles fuerunt, Regis Michaud compendium Francogallicum duobus voluminibus Lutetiae curante antequam simile delectum Anglice exstaret; versio Francogallica libri ''Nature'', nondum absoluta, in Vicifonte legitur, et complura tentamina ab annis 1990 denuo versa sunt. Nietzschio excepto, fortuna continentalis Emersonis diu per has vias litterarias magis quam per universitates transiit<ref>De prima receptione Allen (1981); annum 1844 pro Chasles indicat Rusk (1949); praefatio Maeterlinckii (versione Anglica anni 1898) apud Bloom (2007); de Baudelaire Richardson (1995), cap. 69 et 93; de compendio Michaudiano Perry (1931), p. 9-10.</ref>. === Studia recentiora === Prima pars saeculi XX acquisitis sollemnium anni 1903 et revelatione commentariorum (1909-1914) vixit, qui, iudice Bliss Perry, omnem criticam futuram in novum cursum deduxerunt. Anni 1920 detractorum fuerunt: Henricus Adams Emersonem uno verbo dimittebat, ingenuum scilicet et simplicem; et James Truslow Adams, tentamina anno 1930 relegens, nonnisi philosophiam fataliter facilem inveniebat, cuius auctoritas maturescente lectore decresceret. Perry, editor delectus commentariorum, in acroasibus Princetoniensibus (''Emerson Today'', 1931) his taedio adfectis testimonium contrarium Gulielmi James opposuit, quaerens an quidam critici Emersonis eo ipso simpliciores essent. Secuta est depressio: F. O. Matthiessen in libro ''American Renaissance'' (1941) eum scriptorem magis historia quam per se legendum habebat. Post bellum fundamenta erudita posita sunt: vita monumentalis Ralph L. Rusk (1949), cui Stephen Whicher statim complementum interius addidit, ''Freedom and Fate'' (1953), narrationem vitae ut recessum idealismi qui sustineri non posset; secutae sunt imagines universae, ab Edwardo Wagenknecht, qui animam libratam concludit (1974), ad vitas factis refertas Gay Wilson Allen (1981) et John J. McAleer (1984), nova editione commentariorum nutritas. Conversio annis 1960-1980 facta est: editio critica commentariorum et operum officinam visibilem reddit; Harold Bloom Emersonem patrem traditionis poeticae Americanae facit; Stanley Cavell eum in canonem philosophicum inducit. Barbara Packer lectionem magnorum tentaminum renovat; opera Len Gougeon et Albert von Frank oratorem contra servitutem effodiunt; David M. Robinson Emersonem serum cum pragmatismo et ethica conectit (1993). Theoria politica (Shklar, Kateb, deinde ''Political Companion'' anni 2011) eum inter primos democratiae liberalis cogitatores ponit; vita a Richardson scripta (1995) et synthesis Buellii (2003) restitutionem consecrant. Hodie disputatur non de magnitudine sed de cardine operis: utrum ex transcendentali in pragmatistam ante litteram convertendus sit, an tenendum, ut suadent Levine et Malachuk, ipsa eius officia concretissima a persuasionibus transcendentalibus imperata esse; articulus de Emersone in encyclopaediis philosophicis, diu improbabilis, iam pro re certa habetur<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5-6; Levine et Malachuk (2011), praefatio; Perry (1931), cap. 1 et 4; Whicher (1953), praefatio; Wagenknecht (1974); Allen (1981); McAleer (1984).</ref>. == Notae == <references /> == Bibliographia == === Editiones === * ''The Complete Works of Ralph Waldo Emerson'' (Centenary Edition), ed. Edward Waldo Emerson, 12 vol., Boston, Houghton Mifflin, 1903-1904 [editio vetus operum omnium] * ''The Collected Works of Ralph Waldo Emerson'', ed. Robert E. Spiller, Alfred R. Ferguson, Joseph Slater et al., 10 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1971-2013 [editio critica hodierna] * ''The Journals and Miscellaneous Notebooks of Ralph Waldo Emerson'', ed. William H. Gilman et al., 16 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1960-1982 [commentarii diurni integri] * ''The Letters of Ralph Waldo Emerson'', ed. Ralph L. Rusk et Eleanor M. Tilton, 10 vol., Novi Eboraci, Columbia University Press, 1939 et 1990-1995 * ''The Correspondence of Emerson and Carlyle'', ed. Joseph Slater, Novi Eboraci, Columbia University Press, 1964 * ''The Complete Sermons of Ralph Waldo Emerson'', ed. Albert J. von Frank et al., 4 vol., Columbia, University of Missouri Press, 1989-1992 * ''The Later Lectures of Ralph Waldo Emerson, 1843-1871'', ed. Ronald A. Bosco et Joel Myerson, 2 vol., Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 2001 * ''Emerson's Antislavery Writings'', ed. Len Gougeon et Joel Myerson, New Haven, Yale University Press, 1995 * ''Essays and Lectures'', ed. Joel Porte, Novi Eboraci, Library of America, 1983 [volumen manuale operum praecipuorum] === Versiones Francogallicae === * ''Essais de philosophie américaine'', versio Aemilii Montégut, Lutetiae, Charpentier, 1851 [prima versio ampla] * ''Sept essais d'Emerson'', versio I. Will, praefatione Mauricii Maeterlinck, Bruxellis, Paul Lacomblez, 1894 * ''La conduite de la vie'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1909 * ''Société et solitude'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1911 === Studia === * Allen, Gay Wilson, ''Waldo Emerson: A Biography'', Novi Eboraci, Viking Press, 1981 * Andler, Charles, ''Nietzsche, sa vie et sa pensée'', 6 vol., Lutetiae, Bossard, 1920-1931 * Bloom, Harold (ed.), ''Ralph Waldo Emerson'' (Bloom's Classic Critical Views), Novi Eboraci, Chelsea House, 2007 [anthologia iudiciorum saeculi XIX et XX] * Buell, Lawrence, ''Emerson'', Cantabrigiae (Massachusettae), The Belknap Press of Harvard University Press, 2003 * Burkholder, Robert E. et Myerson, Joel (ed.), ''Critical Essays on Ralph Waldo Emerson'', Boston, G. K. Hall, 1983 [anthologia receptionis] * Cadava, Eduardo, ''Emerson and the Climates of History'', Stanford, Stanford University Press, 1997 * Cavell, Stanley, ''This New Yet Unapproachable America: Lectures after Emerson after Wittgenstein'', Albuquerque, Living Batch Press, 1989 * Dugard, Marie, ''Ralph Waldo Emerson, sa vie et son œuvre'', Lutetiae, Armand Colin, 1907 [prima monographia Francogallica] * Gougeon, Len, ''Virtue's Hero: Emerson, Antislavery, and Reform'', Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 1990 * Kateb, George, ''Emerson and Self-Reliance'', Thousand Oaks, Sage Publications, 1995 * Levine, Alan M. et Malachuk, Daniel S. (ed.), ''A Political Companion to Ralph Waldo Emerson'', Lexington, University Press of Kentucky, 2011 * Matthiessen, F. O., ''American Renaissance: Art and Expression in the Age of Emerson and Whitman'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1941 * McAleer, John J., ''Ralph Waldo Emerson: Days of Encounter'', Boston, Little, Brown, 1984 * Menand, Louis, ''The Metaphysical Club'', Novi Eboraci, Farrar, Straus and Giroux, 2001 * Myerson, Joel (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2000 * Nicoloff, Philip L., ''Emerson on Race and History: An Examination of English Traits'', Novi Eboraci, Columbia University Press, 1961 * Packer, Barbara L., ''Emerson's Fall: A New Interpretation of the Major Essays'', Novi Eboraci, Continuum, 1982 * Perry, Bliss, ''Emerson Today'', Princetoniae, Princeton University Press, 1931 * Poirier, Richard, ''Poetry and Pragmatism'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1992 * Porte, Joel et Morris, Saundra (ed.), ''The Cambridge Companion to Ralph Waldo Emerson'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1999 * Richardson, Robert D., ''Emerson: The Mind on Fire'', Berkeley, University of California Press, 1995 [vita hodie canonica] * Robinson, David M., ''Emerson and the Conduct of Life: Pragmatism and Ethical Purpose in the Later Work'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1993 * Rusk, Ralph L., ''The Life of Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Charles Scribner's Sons, 1949 [prima vita erudita] * Tracy, Steven C. (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Ellison'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2004 * Versluis, Arthur, ''American Transcendentalism and Asian Religions'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1993 * von Frank, Albert J., ''The Trials of Anthony Burns: Freedom and Slavery in Emerson's Boston'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1998 * Wagenknecht, Edward, ''Ralph Waldo Emerson: Portrait of a Balanced Soul'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1974 * Wayne, Tiffany K., ''Encyclopedia of Transcendentalism'', Novi Eboraci, Facts on File, 2006 * Wayne, Tiffany K., ''Critical Companion to Ralph Waldo Emerson: A Literary Reference to His Life and Work'', Novi Eboraci, Facts on File, 2010 * West, Cornel, ''The American Evasion of Philosophy: A Genealogy of Pragmatism'', Madison, University of Wisconsin Press, 1989 * Whicher, Stephen E., ''Freedom and Fate: An Inner Life of Ralph Waldo Emerson'', Philadelphiae, University of Pennsylvania Press, 1953 === Encyclopaediae interretiales === * Goodman, Russell, « Ralph Waldo Emerson », in ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' ([https://plato.stanford.edu/entries/emerson/ plato.stanford.edu]) * « Ralph Waldo Emerson », in ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' ([https://iep.utm.edu/emerson/ iep.utm.edu]) == Vide etiam == * [[Lexicon philosophicum/Conscientia|Conscientia]] * [[Lexicon philosophicum/Ens|Ens]] * [[Lexicon philosophicum/Individuum|Individuum]] * [[Lexicon philosophicum/Mens|Mens]] * [[Lexicon philosophicum/Potentia|Potentia]] * [[:s:en:Author:Ralph Waldo Emerson|Opera Emersonis apud Vicifontem Anglicum]] * [[:s:fr:Auteur:Ralph Waldo Emerson|Versiones Francogallicae apud Vicifontem Francogallicum]] [[Categoria:Lexicon philosophicum]] fzaszadldk5i315ry7xo52ekvsvq5ur 10865 10863 2026-07-20T04:08:24Z PandaMystique 2967 10865 wikitext text/x-wiki {{Lexicon|Radulphus Waldo Emerson}}{{PhiloIndex|Radulphus Waldo Emerson}}[[File:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|thumb|Emerson circa annum 1857, quo tempore ''English Traits'' prodierant et ''The Conduct of Life'' parabatur.]] '''Radulphus Waldo Emerson''' (Anglice ''Ralph Waldo Emerson''; natus Bostoniae die 25 Maii 1803, mortuus Concordiae in Massachusetta die 27 Aprilis 1882) philosophus, scriptor, poeta, orator Americanus fuit, princeps eius motus qui in Nova Anglia « transcendentalismus » appellatus est. Munere pastoris unitarii sponte deposito, libello ''Nature'' (1836), deinde orationibus « The American Scholar » (1837) et « Divinity School Address » (1838) doctrinam intuitus exposuit, qua in unoquoque homine aditus rectus ad veritatem moralem et ad divinum patet, nullis Scripturis, nullis ecclesiis, nulla traditione interpositis. Duae series ''Tentaminum'' (Anglice ''Essays'', 1841 et 1844), in quibus leguntur « Self-Reliance » (de fiducia sui), « The Over-Soul » (de anima suprema), « Circles », « Experience », id opus efficiunt quod Matthaeus Arnold gravissimum totius saeculi XIX opus solutae orationis iudicavit<ref>Matthaeus Arnold, « Emerson » (1883), in ''Discourses in America'', Londinii, Macmillan, 1885, apud Bloom (2007); de hoc iudicio Joel Porte apud Porte et Morris (1999), praefatio.</ref>. Doctrina eius quattuor fere sententiis continetur, quae ex tentamine in tentamen redeunt. Primum, singulis hominibus via recta ad veritatem quandam impersonalem patet: numen enim rebus inest, « anima suprema », cuius singulae animae quasi effigies sunt; quod numen personam appellare recusat, non ut Deum neget, sed ne eum finiat. Deinde natura sermo quidam est: symbolum et disciplina mentis. Tertium, fiducia sui disciplina moralis est a consensu communi libera, quae non libidine singulorum sed « sapientia prima », quam quisque intus gerit, nititur. Postremo hic idealismus se ipse corrigit: Emerson enim post annum 1840, morte filii, lectione scientiarum, quaestione servitutis compulsus, idealismum suum cum rebus adversis experientiae composuit; atque tentamina « Experience » (1844) et « Fate » (1860) inter subtilissimas saeculi XIX meditationes de scepticismo, de luctu, de fato, de libertate numerantur. Orator indefessus, per quadraginta annos circiter mille quingentas praelectiones publicas habuit et post annum 1850 inter praecipuas Novae Angliae voces contra servitutem fuit. Fama eius ingens est et controversa. Thoreau, Whitman, Dickinson in orbe eius creverunt; Fridericus Nietzsche, qui eum per totam vitam legit, « animam fraternam » appellavit; Gulielmus James et Ioannes Dewey praecursorem pragmatismi salutaverunt; Harold Bloom in eo « spiritum Americae » videt, cui omnis scriptor Americanus aut succedat aut adversetur<ref>Bloom (2007), praefatio; epistula Nietzschii apud Buell (2003), cap. 6.</ref>. Diu pro moralista adflato potius quam pro philosopho proprie dicto habitus, quia systemate caret, ab annis 1970 a philosophia academica (Stanley Cavell), a theoria politica (Judith Shklar, George Kateb), ab historia litterarum ita restitutus est, ut absentia systematis non defectus sed methodus haberetur: tentamen enim, quo sensu Montanus verbo utebatur, forma est cogitationis quae se partem tantum rerum videre scit et sine fine se corrigit<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; ibidem caput Alan M. Levine de Montano, Emersone, Nietzschio.</ref>. == Vita == === Maiores et pueritia (1803-1825) === Emerson Bostoniae natus est die 25 Maii 1803, in familia quae inde a saeculo XVII pastores Novae Angliae dabat. Avus paternus, Gulielmus Emerson, minister Concordiensis, pugnae ad Pontem Septentrionalem mense Aprili 1775 interfuerat et mox, exercitum secutus, febri castrensi mortuus erat; pater, item Gulielmus nominatus, minister honoratus erat Ecclesiae Primae Bostoniensis, quae iam christianismo liberali favebat. Anno 1811 mortuus est, vidua Ruth Haskins Emerson relicta, quae sex liberos inter perpetuas rei familiaris angustias, hospites, migrationes, subsidia ecclesiarum educavit<ref>Ronald A. Bosco apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007).</ref>. Duae feminae pueritiam rexerunt. Mater, pietatis altae et tacitae, domum curabat; amita paterna, Maria Moody Emerson, mulier sine dote nec umquam nupta, sed theologiae litterarumque lectrix avidissima, vera puerorum magistra fuit. Litterae eius et libelli manuscripti, quos Emerson per totam vitam in commentarios suos transcripsit, ei tradiderunt et Calvinianam magnitudinis moralis severitatem et sententiam illam, quae postea doctrinae eius cor fuit, « Deum intus » experientia attingi posse. Neque tamen inter amitam et nepotem simplex fuit pugna inter fidem veterem et intuitum romanticum: Maria iuvenem in quaerenda fide experientia interiore fundata adiuvit, simul iam annis 1820 querens quod Christum, huius experientiae mediatorem, desereret<ref>Phyllis Cole apud Porte et Morris (1999).</ref>. Quattuor fratres superstites (Gulielmus, Radulphus Waldo, Eduardus, Carolus; quintus, Bulkeley, mente infirmus erat) viam exspectatam secuti sunt: Scholam Latinam Bostoniensem, deinde Universitatem Harvardianam. Waldo anno 1817, quattuordecim annos natus, minimus classis, eam intravit, stipendii loco praesidi collegii ministrans; anno 1821 sine laude exiit, tricesimus ex undesexaginta, loco quem probitas potius sustulerat, sed qui electionem in societatem Phi Beta Kappa non merebatur, apud quam tamen sedecim post annis orationem « The American Scholar » habiturus erat. Poeta classis quasi ex necessitate factus (sex fere sodales honorem antea recusaverant), die sollemni colloquium de Ioanne Cnoxo (John Knox) tam male didicerat ut verba ei subicienda essent; postea conclusit unum se bonum in collegio invenisse: cubiculum sibi soli. Gravissimum autem horum annorum privatum fuit: anno 1820 librum aperuit cui titulum « The Wide World » dedit, primum ex commentariis diurnis quos ultra quinquaginta annos servavit quique officina totius operis facti sunt. Sequuntur anni quasi purgatorii: in schola puellarum fratris Gulielmi docuit, munus quod oderat, de propria vocatione dubitans. Imago sui anno 1824 scripta facultatem ratiocinandi infirmam fatetur, sed « imaginationem validam » et poesis studium vindicat: non theologus scholasticus futurus erat, sed praedicator « imaginationis moralis », ad exemplum Gulielmi Ellery Channing, magni oratoris unitarii, cuius contiones ei ostenderant eloquentiam sacram poesi vicinam esse posse<ref>David M. Robinson apud Myerson (2000) et apud Porte et Morris (1999); de loco exitus Rusk (1949); de honoribus amissis et de cubiculo Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Anno 1825 Scholam Theologicam Harvardianam ingressus est. Valetudo statim concidit: oculi legere vetabant, pulmones languebant, coxa dolebat. Hieme annorum 1826-1827, phthisi minitante quae familiam vastatura erat, in meridiem valetudinis causa navigavit, Carolopolim (Charleston) et ad Sanctum Augustinum in Florida, ubi Achillem Murat, Napoleonis nepotem, agricolam prope Tallahassee factum, cognovit. Novem dies procellosae navigationis, quibus ex lectulo in lectulum sine fine colloquebantur, ei ostenderunt « atheum constantem » posse esse « philosophum, doctum, hominem urbanum » et « veritatis amatorem ardentem »: prima haec ei fuit longa consuetudo cum ingenio ab omni ecclesia libero. Neque auctoritas uno tantum modo fluxit: mense Septembri Murat vicissim fassus est doctrinam Emersonis tantum probabilitatis accepisse quantum sua certitudinis amisisset<ref>Rusk (1949), p. 111-112; de navigatione et de epistula Muratii diei 3 Septembris 1827 Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Iisdem annis per fratrem maiorem Gulielmum, qui Gottingae theologiae studebat, criticam historicam Germanorum de Bibliis (Eichhorn, Herder) cognovit: Biblia legi posse ut documentum historicum inter alia, quo fundamentum fidei scripturarium tacite labefactum est<ref>Richardson (1995), cap. 9 et 14.</ref>. === Pastor, Ellen, « terribilis libertas » (1826-1832) === [[File:Daguerreotype of Ralph Waldo Emerson, 1846.jpg|thumb|left|Emerson anno 1846 (imago daguerreotypa), tres et quadraginta annos natus, primis ''Poematis'' mox editis.]] Mense Octobri 1826 contionandi potestate accepta, per aliquot annos in ecclesiis Massachusettae vicarius contionatus est, vinculo perpetuo vitato. Duo deinde eventus cursum vitae subito mutaverunt. Postridie diem Natalem anni 1827, cum Concordiae in Nova Hantonia (New Hampshire) contionaturus esset, Ellen Louisa Tucker, sedecim annorum, ei monstrata est; mense Decembri 1828 reversus, amore captus, die 17 Decembris sponsalia fecit. Eodem anno frater Eduardus, fratrum ingeniosissimus, mente collapsa in valetudinarium McLean ductus est. Familiae iam columen, Emerson mense Ianuario 1829 pastor secundus Ecclesiae Secundae Bostoniensis, olim familiae Mather, electus est, sex et septuaginta suffragiis ex undeoctoginta possessorum subselliorum; die 11 Martii ordinatus, mense Iulio pastor primus factus est. Stipendium amplum erat (mille ducenta dollaria, mox mille octingenta), locus insignis: capellanus senatus civitatis, quo munere pater ante functus erat, membrum consilii scholarum Bostoniensium; iuvenis subito, ut ait Robert Richardson biographus, « homo institutionalis » factus est, publicum fidei doctrinaeque signum, antequam quid ipse crederet reperisset<ref>Richardson (1995), cap. 15; Wayne (2010), chronologia; de suffragiis Allen (1981). De die primi congressus dissentiunt biographi: Rusk (1949) ipsum diem Natalem, Allen (1981) et McAleer (1984), litteris Emersonis nisi, diem 26 Decembris 1827 ponunt.</ref>. Ellen die 30 Septembris 1829 in domo Kentiorum uxorem duxit, baculo innixus, genu inflammato. Illa iam phthisi laborabat; medici aerem apertum et vehiculorum iactationem praescribebant, et coniuges Novam Angliam spe inani percurrerunt. Ellen die 8 Februarii 1831, undeviginti annos nata, mortua est. Dolor Emersonis formas extremas cepit: cotidie ad sepulcrum eius in vico Roxbury ambulabat, et mense Martio 1832, plus anno post mortem, loculum uxoris aperuit; quod factum una sicca linea in commentariis notavit. Veritatem enim damni oculis suis explorare malebat quam in imaginibus vivere. Idem quinto et vicesimo post anno fecit, anno 1857, ante loculum filii Waldo in coemeterium Sleepy Hollow translati<ref>Richardson (1995), cap. 1; McAleer (1984), qui notam commentariorum die 29 Martii 1832 datat et addit patrem quoque Emersonis loculum uxoris prioris duodeviginti annis post mortem aperuisse.</ref>. Interea discidium religiosum maturuit. Formas cultus traditas, imprimis ritum Cenae Domini, aegrius in dies ferebat. Aestate anni 1832, lectione Quakerorum (Clarkson, Sewel, vita Georgii Fox) nutritus, ab ecclesia petivit ut ritus omitteretur, deinde in contione « The Lord's Supper » die 9 Septembris exposuit se non credere Iesum memoriam perpetuam instituere voluisse; panem et vinum communionem ad actum materialem reducere, ab experientia mere spiritali alienum; se ritum administrare iam non posse. Quaestio de Cena occasio tantum erat separationis iam factae: « religio in mente non est credulitas, neque in usu formae: vita est », mense Iulio notaverat. Mense Iunio conclusio ei sub paradoxo memorabili apparuerat: ut bonus minister esset, ministerium relinquendum esse<ref>Richardson (1995), cap. 21; Robinson apud Myerson (2000); Wayne (2010).</ref>. Abdicatio, primo reiecta, mense Octobri 1832 accepta est, tota fere familia adversante et amita Maria frustra obtestante. Ita locum socialem, stipendium certum, personam institutionalem dimisit; sui cladem, ipse liberationem anxiam videbant. Commentarii autumni simul initium carminis continent (« Non vivam extra me / non videbo alienis oculis ») et horrorem eius quam « terribilem libertatem » vocat, mentis sibi redditae. Aeger, fractus, sine consilio certo, die 25 Decembris 1832 subito in mare Mediterraneum navigavit<ref>Richardson (1995), cap. 21.</ref>. === Iter Europaeum et renovatio (1833-1834) === Iter anni 1833 et convalescentia fuit et refundatio. Melitam, Siciliam, Neapolim, Romam, Florentiam vidit, ubi poetam Walter Savage Landor convenit; tabulas et ruinas conscientia magis professionali quam ardore inspexit. Revelatio Lutetiae accidit, mense Iulio, in Museo historiae naturalis horti botanici (Jardin des Plantes): ante collectiones secundum methodos Jussieu et Cuvier ordinatas unitatem viventium quasi corpore sensit, « affinitates occultas » quae spectatorem cum formis spectatis conectunt, et in commentariis consilium notavit quod omnia sequentia rexit: se « naturalistam » fore. Quod futurus auctor libri ''Nature'' Lutetia rettulit non doctrina erat, sed persuasio « radium relationis » inter mentem humanam et ordinem rerum esse, et scientiam tantum abesse ut sensum dissolvat, ut nova eius scriptura esse possit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 22 sqq.</ref>. Pars Britannica mutationem perfecit. Coleridgium in vico Highgate visit (qui perpetuam orationem in hospitem timidum effudit), Wordsworth in regione Lacuum (senex poeta ei carmina in ambulacro horti recitavit), imprimis autem, in intima Scotia, Thomam Carlyle, adhuc ignotum, in villa solitaria Craigenputtock. Ex illo die mensis Augusti 1833 amicitia quinquaginta fere annorum nata est et unum ex maximis saeculi epistularum commerciis. Hospite post unum diem profecto, Carlyle matri scripsit se vidisse unam ex creaturis per se amabilissimis quas umquam contemplatus esset; triginta post annis dicebat singulas Emersonis litteras sibi, inter fumum caliginemque mundi, quasi fenestram in caelum apertam advenire. Emerson procurator Americanus Carlylii factus est: primae editioni libri ''Sartor Resartus'' in volumine, quam amicus Le Baron Russell Bostoniae anno 1836 quingentis exemplis curavit, priusquam Anglia librum vellet, praefationem scripsit<ref>Richardson (1995), cap. 23-25; epistulae apud Slater (1964); de editione Bostoniensi Rusk (1949); litterae Carlylii apud McAleer (1984).</ref>. Bostoniam mense Octobri 1833 reversus novum sibi munus statim invenit: praelectionem publicam. Lyceum enim, institutum educationis popularis tunc late florens, pristino pastori cathedram sine dogmate, sine paroecia praebebat. Prima praelectio, « The Uses of Natural History » (mense Novembri 1833), recta ex horto Parisino venit; secutae sunt series de Italia, de vitis illustribus (Michael Angelus, Lutherus, Miltonus, Georgius Fox, Burke), de litteris Anglicis. Anno 1834, post acrem litem cum parte familiae Tucker, prima pars hereditatis Ellenae (11 600 dollaria, quibus mense Iulio 1837 par fere summa addita est) libertatem rei familiaris ei praestitit: prudenter collocata, sola prima pars mille ducenta dollaria quotannis reddebat, quantum primum stipendium pastoris fuerat. Emerson in ea libertatem videbat quam Ellen sibi legasset. Eodem anno lectio Coleridgii (''Aids to Reflection'', editione Americana Iacobi Marsh) et commentatio Friderici Henrici Hedge de Coleridgio et philosophia Germanica ei structuram notionum quae deerat dederunt: distinctionem inter Rationem, facultatem visionis quae « numquam ratiocinatur, numquam probat, tantum percipit », et Intellectum, « computatorem illum rugosum » qui comparat, argumentatur, vitae practicae servit. Mense Octobri 1834 Concordiam migravit, in Domum Veterem Pastoralem (Old Manse) ab avo aedificatam, iuxta flumen et campum pugnae anni 1775. Paucis post diebus nuntius ex insula Portus Divitis venit: Eduardus mortuus erat<ref>Richardson (1995), cap. 15 et 27; Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); de lite Tuckeriana et summis McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Concordia, ''Nature'', circulus transcendentalis (1835-1837) === [[File:Ralph Waldo Emerson House (Concord, MA).JPG|thumb|Domus Emersonis Concordiae, in via Lexingtoniana, anno 1835 empta et usque ad mortem habitata. Incendio anni 1872 laesa, collatione amicorum restituta est.]] Mense Ianuario 1835 Lydiam Jackson Plymuthensem in matrimonium petivit, quam « Lidian » renominavit. Petitio per litteras venit, ad feminam cui verbum amoris numquam dixerat, amorem « novo et altiore modo » pollicens; ipse haec altera sponsalia fratri Gulielmo « gaudium valde sobrium » descripsit; nuptiae die 14 Septembris factae sunt. Christiana fervens, a transcendentalismo aliena, cuius sententias in ludicris « Bibliis transcendentalibus » marito ridente irridebat, Lidian, quam ille « mine Asia », postea « Queenie » appellabat, domum Concordiensem per dimidium saeculum rexit, numquam prorsus desinens se a Plymutho patrio exulare sentire<ref>McAleer (1984); epistulam diei 24 Ianuarii 1835 primus integram edidit Allen (1981); de « Bibliis transcendentalibus » Wayne (2006).</ref>. Coniuges magnam domum quadratam in via Lexingtoniana extra Concordiam emptam incoluerunt, quam familia « Bush » vocabat quamque Emerson usque ad mortem habitavit. Eodem anno oppidum ei orationem sollemnem secundi centenarii mandavit: laus regiminis municipalis per concilium civium (town meeting), « ubi radices societatis tanguntur », inter praecipua doctrinae eius politicae documenta mansit<ref>Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Felicitas domestica statim vulnerata est: mense Maio 1836 frater Carolus, animo familiarissimus (« unus homo ambo eramus », Carlylio scripsit), Novi Eboraci phthisi subita mortuus est. In hoc luctu primum librum absolvit. ''Nature'' die 9 Septembris 1836 sine nomine prodiit: tenuis liber caeruleus minus centum paginarum, mille exemplis sumptu auctoris impressus (typographo centum dollaria soluta sunt), professio potius quam tractatus. Fama, quae Emersonem delectabat, quingenta exempla primo mense vendita esse, exaggerata erat; et libellus, tum paulum obscuratus tractatibus apertioribus quos Brownson et Georgius Ripley eodem anno ediderunt, historice neque eum effectum habuit quem habere debuit neque quem ei postea tribuerunt: praelectionibus enim et tentaminibus hae sententiae populum suum invenerunt. Eodem mense apud consobrinum Georgium Ripley primum convenit circulus ille iuvenum ministrorum et doctorum unitarianismo constituto infensorum quem posteritas « Transcendental Club » vocavit: Hedge, Ripley, Alcott, mox Margarita Fuller, Theodorus Parker, Elisabetha Peabody, Orestes Brownson, postea iuvenis Henricus David Thoreau. Die 30 Octobris primus filius Waldo natus est. Anno insequenti, die 31 Augusti 1837, apud societatem Phi Beta Kappa Harvardianam orationem « The American Scholar » habuit: hortatio ad doctrinam Americanam quae « Musas aulicas Europae » audire desineret, ad « Hominem Cogitantem » (Man Thinking) natura, libris, actione nutritum, auditores hoc tempore incendit. Quingenta exempla quae Munroe statim impressit intra mensem divendita sunt; Carlyle « vocem viri » ex occidente venientem salutavit; Oliverius Wendell Holmes dimidio post saeculo orationem « declarationem nostram libertatis intellectualis » nominavit<ref>Bosco et Mott apud Myerson (2000); chronologia apud Bloom (2007); de sumptu et exemplis libri ''Nature'' McAleer (1984) et Allen (1981); formula Holmesii ex vita anni 1884.</ref>. === Scandalum apud Scholam Theologicam (1838) === Vere anni 1838 alumni ultimi anni Scholae Theologicae Harvardianae, septem iuvenes, Emersonem rogaverunt ut orationem sollemnem haberet. Invitatio opportuna venit: commentarii mensis Martii notant nullum argumentum scribendi efficacius esse quam clerum, et iudicium blasphemiae in Abner Kneeland, libere cogitantem, mense ante orationem Bostoniae in carcerem coniectum, quaestioni libertatis religiosae ardorem addebat. Ipsum semen textus diem habet: die quodam dominico mensis Martii, dum contio taediosa trahitur et foris ningit, notaverat tempestatem nivis veram esse, contionatorem autem umbratilem; sententia, a pastore formali Barzillai Frost inspirata, paene ad verbum in orationem transiit. Vespere dominico diei 15 Iulii 1838, in sacello parvo Divinity Hall referto (centum fere sedes, professores in primis subselliis), orationem habuit quae vehementissima totius vitae mansit. « Christianismus historicus », ut summatim dicamus, duos errores commisit: Iesum semideum admirandum fecit pro homine vero imitando, personam eius in dogma convertens; et revelationem quasi clausam tractavit, « quasi Deus mortuus esset », cum sensus religiosus, intuitus legis moralis, experientia semper praesens sit quae ab alienis manibus accipi non potest. Miraculum autem ab ecclesiis praedicatum « monstrum » est, quia unitatem naturae rumpit, cum vera religio ipsa perpetuum vitae « miraculum » sit<ref>Richardson (1995), cap. 48-49; Robinson apud Myerson (2000); de numero alumnorum et de genesi orationis Rusk (1949) et McAleer (1984).</ref>. Motus omnia quae Emerson noverat superavit: triginta sex censurae et responsiones paucis mensibus, cum ''Nature'' octo movisset. Andrews Norton, theologus unitariorum imperiosissimus, « novissimam formam infidelitatis » denuntiavit: nullum esse intuitum, nullam perceptionem rectam veritatum christianarum, quae nonnisi per Biblia eorumque miracula accipiantur. Emerson impietatis, atheismi, ineptiarum accusatus est; alii eum tonuisse, alii angelum locutum esse dicebant, ut rettulit pastor Frothingham. Amicus Henricus Ware comiter respondit et responsum inerme accepit: se omnium doctorum minime cupidum minimeque aptum esse ad controversias; diceret uterque suum, iudicaret « Veritas quae omnia vincit ». Ipse se defendere noluit et « lutum fervere » sivit; vulnus tamen diuturnum fuit: Harvardiana ei per triginta fere annos clausa est, et qui hactenus fusionem singulorum in communem hominum naturam praedicaverat didicit, ut ait Richardson, quomodo societas eum flagellet qui morem non sequitur; vehementia defensoria tentaminis « Self-Reliance » notam huius primae longae censurae publicae gerit<ref>Richardson (1995), cap. 49; verbum Frothinghami apud McAleer (1984); de responsione ad Ware Allen (1981).</ref>. === Scriptor, luctus, rostra (1839-1849) === [[File:FullerDaguerreotype.jpg|thumb|left|Margarita Fuller (1810-1850), prima moderatrix commentariorum ''The Dial''. « In ea auditorium meum perdidi », post naufragium eius scripsit Emerson.]] Cathedris officialibus exclusus, Emerson sua sibi rostra aedificavit. Singulis hiemibus seriem praelectionum Bostoniae scribebat et habebat (« The Philosophy of History », « Human Culture », « Human Life », « The Present Age »), easdemque in oppidis vicinis repetebat: haec materia prima fuit voluminum ''Essays'' (1841) et ''Essays: Second Series'' (1844). Anno 1840 circulus transcendentalis commentarios periodicos sibi instituit, ''The Dial'', quos Margarita Fuller, deinde ipse Emerson ab anno 1842 usque ad finem eorum anno 1844 rexit: exempla pauca, auctoritas diuturna; Thoreau, Parker, Alcott, Jones Very ibi scripserunt. Ab experimentis autem communitariis motus abstinuit: a Ripley invitatus ut communitatem Brook Farm (1841-1847) intraret, recusavit, ratus societatem non emendari infirmitatibus in commune collatis, unamque reformationem quae valeret in singulis incipere<ref>Buell (2003), cap. 1; Richardson (1995), cap. 40.</ref>. Die 27 Ianuarii 1842 filius Waldo, quinque annorum, scarlatina paucis diebus exstinctus est. Damnorum, quibus vita abundavit, hoc altissimum fuit; inde threnus « Threnody » et, per silentia, tentamen « Experience », in quo fateri ausus est dolorem ipsum sibi inter digitos elapsum esse. Domus Concordiensis tamen focus doctorum apertus mansit: Thoreau ibi ab anno 1841 ad 1843 quasi famulus ac paene filius vixit, priusquam anno 1845 casam suam in agro Emersonis ad stagnum Walden aedificaret; Alcott, Ellery Channing, Nathanael Hawthorne (in Domo Vetere Pastorali habitans), Fuller, Carolina Sturgis sine fine adibant. Tres alii liberi nati sunt: Ellen (1839), Edith (1841), Eduardus (1844). Die 1 Augusti 1844, rogantibus feminis Concordiensibus servitutis abolendae studiosis, primam magnam orationem contra servitutem habuit, in anniversario liberationis servorum in Antillis Britannicis: officium diu dilatum (nam societates militantes suspectabat et vocationi suae parcebat) publicum factum est nec umquam postea decrevit. ''Poems'' exeunte anno 1846 prodierunt. Ab Octobri 1847 ad Iulium 1848 alterum iter Britannicum, triumphale, fecit: septem et sexaginta praelectiones in Anglia et Scotia, coram auditoriis interdum quingentorum vel septingentorum; viros scientiarum et machinarum (Faraday, Richard Owen) et litterarum (Dickens, Tennyson, Thackeray, iuvenem Mary Ann Evans, posteriorem « George Eliot ») cognovit; Lutetiae res novas anni 1848 vidit. Inde materiam libri ''English Traits'' et famam internationalem rettulit. Biennio post, mense Iulio 1850, Margarita Fuller, iam diurnaria et rerum Romanarum particeps, cum marito et filio naufragio navis ''Elizabeth'' ad insulam Fire Island periit; Emerson Thoreau in litus misit ut reliquias manuscriptumque quaereret, et ''Memoirs'' anno 1852 edenda curavit. « In ea auditorium meum perdidi », commentarii dicunt; « iam in opere meo festino, monitus paucos mihi dies restare »<ref>Bosco apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 78-79 et 87; de numero praelectionum Wayne (2010); nota commentariorum apud McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. === Contra servitutem; bellum civile (1850-1865) === Lex de servis fugitivis mensis Septembris 1850, pars pactionis quam Daniel Webster defendit, rationem Emersonis ad rem publicam mutavit. Lex foederalis cives civitatum liberarum servos fugientes capere adiuvare iubebat, accusato ius illud « habeas corpus », iudices iuratos, testimonium negabat: servitus desiit malum longinquum esse et res facta est, ut ait Gougeon, quae ianuam vicini pulsat. Emerson, qui fassus erat se nullo incommodo noto ex servitute Americana umquam laborasse, exarsit: lex in commentariis « decretum illud spurcum » vocatur, cui nemo honestus parere debeat. Orationes Concordiae (1851) et Novi Eboraci (die 7 Martii 1854, quarto anniversario orationis Websteri pro lege) eum inter maximas Septentrionis voces posuerunt; Webster, idolum deiectum, ibi ea duritia secatur quam nihil in operibus prioribus praenuntiabat. Causae fugitivorum Bostonienses (coniuges Craft anno 1850, Thomas Sims anno 1851, Anthony Burns anno 1854, militari praesidio in meridiem redditus) hanc obdurationem signaverunt, item Sumner senator in ipsa curia paene ad mortem caesus (1856) et tumultus in finibus Kansas<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Decennium pugnae etiam novae societatis fuit. Mediis annis 1850 inter conditores sodalicii « Saturday Club » fuit, cuius cena menstrua Bostoniae Longfellow, Lowell, Holmes, Iacobum Elliot Cabot paresque congregabat; ex hoc circulo anno 1857 commentarii ''Atlantic Monthly'' orti sunt, quorum primus fasciculus (mense Novembri 1857) ab eo tentamen « Illusions » et quattuor carmina, in his « Brahma » et « Days », continebat. Commentarii illi usque ad finem rostra scripta tentaminum carminumque eius manserunt, eumque supra pretium commune solvebant: dena dollaria in paginam, cum media merces sena esset<ref>Wayne (2010).</ref>. Tum partes « soli liberi » (free soil), deinde republicanorum secutus est (ne servitus propagaretur; liberatio gradatim facienda et pecunia compensanda), simul Ioannem Brown re adiuvans, quem bis domi accepit cuique pecuniam collegit; post impetum ad Harpers Ferry male gestum (1859), Brown ut heroa et martyrem celebravit, eo usque ut in praelectione mensis Novembris 1859 diceret supplicium eius patibulum tam gloriosum quam crucem redditurum. Contentio inter philosophum fiduciae sui, vocationis suae tenacem (« mentes captivas, cogitationes captivas » suum quoque liberatorem poscere, se excusabat), et civem eligere iussum totum decennium pervadit; in ea recentiores interpretationes politicae operis versantur. Bello exorto Emerson, primo secessione levatus (quid enim prodesse vinculum quod tantum simuletur?), causae Unionis se totum dedit, quam cum libertate universali coniungebat; Lincoln Washingtonii anno 1862 convenit, edictum de servis liberandis carmine « Boston Hymn » (die 1 Ianuarii 1863) celebravit, anno 1865 laudationem funebrem praesidis interfecti habuit. Interea Thoreau (mense Maio 1862) et Hawthorne (1864) sepelivit; oratio funebris de Thoreau, iudice Richardson, optimum de illo umquam scriptum mansit<ref>Read et Gougeon apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 5.</ref>. === Sapiens Concordiensis et longum crepusculum (1865-1882) === Post bellum Emerson institutum nationale erat. Harvardiana, quae eum a scandalo orationis theologicae procul tenuerat, in gratiam cum eo rediit: doctoratus honoris causa anno 1866, electio in consilium curatorum anno 1867, altera invitatio societatis Phi Beta Kappa eodem anno (« The Progress of Culture »), triginta annis post « The American Scholar ». Alterum carminum volumen edidit, ''May-Day and Other Pieces'' (1867), deinde ''Society and Solitude'' (1870), et annis 1870 et 1871 apud Harvardianam praelectiones « Natural History of Intellect » habuit, adumbrationem numquam perfectam illius « historiae naturalis [[Lexicon philosophicum/Mens|mentis]] » quae opus coronare debebat: leges cogitandi, more naturalistarum, in ordinem referre. Vere anni 1871 continentem tramine usque in Californiam transiit; in itinere ad urbem Lacus Salsi substitit ut Brigham Young viseret, et in valle Yosemite iuvenem naturalistam Ioannem Muir convenit, tunc operarium ignotum, qui frustra eum obsecravit ut secum sub arboribus maximis pernoctaret quique nomen suum in indice amicorum paulo post confecto ultimum accepit, ut Carlyle primum<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999); de itinere Californiano McAleer (1984) et Allen (1981).</ref>. Die 24 Iulii 1872, hora matutina quinta et dimidia, incendium a tabulato summo ortum domum Concordiensem vastavit; crepitu flammarum excitatus, Emerson veste nocturna sub imbre ad portam cucurrit auxilium vocans, et pueri vicini, spiritu inter fumum retento, libros et chartas manuscriptas e conclavi eius servaverunt. Exhaustus inde exiit; memoriae labes, iam sensibilis, subito ingravuit (biographi eam ita describunt ut hodie dementiam senilem vel morbum Alzheimer appellaremus). Amici, auctore medico Le Baron Russell, illo ipso qui editionem Bostoniensem libri ''Sartor Resartus'' sex et triginta annis ante curaverat, occulta collatione pecuniam paraverunt qua domus restitueretur et iter fieret: ab Octobri 1872 ad Maium 1873, filia Ellen comite, Angliam revisit (ultimus cum Carlylio congressus), Lutetiam, deinde Nilum usque ad insulam Philas ascendit, sedem templi Isidis quam ab initio cum sepulcro Osiridis, dei membratim sepulti, coniunxerat. « Sphinges stupidos contemnunt », notavit ante monumenta quorum aenigma legere iam non poterat. Redeuntes mense Maio 1873 Concordia arcu triumphali et campanis excepit<ref>Richardson (1995), cap. 99; Wagenknecht (1974), p. 17; de incendio et collatione Allen (1981) et McAleer (1984).</ref>. Decem ultimi anni longum crepusculum fuerunt, quod ille aequo animo tulit; quam animi aequitatem familiares mirabantur, eamque carmen « Terminus » (1867) praedixerat: « ut avis se vento accommodat, ita me tempestati temporis accommodo ». Aphasia verba subripiebat (res circumlocutionibus significabat), sed in publicum prodire perseverabat: oratio in bibliotheca publica Concordiensi aperienda (1873), centesima praelectio apud lyceum oppidi sui (1880). Anthologia poetica ''Parnassus'' (1874) et volumen ''Letters and Social Aims'' (1875) nonnisi opera filiarum Ellen et Edith et Iacobi Elliot Cabot, anno 1875 curatoris litterarii facti, prodierunt; post annum 1876 commentarios tenere iam non potuit. Mense Martio 1882, in funere Longfellow, bis ad loculum accessit, deinde filiam rogavit ubi essent, quae illa domus esset, quis ille esset qui dormiret. Mense post, die 19 Aprilis, in longa ambulatione imbre deprehensus aegrotavit; pulmonum inflammatio secuta est. Vesperi diei 22 fenestras et valvas ultimum obseravit, ignem texit, epistulas diei collegit et scalas paene currens ascendit, lucerna in manu, non sine gravi offensione. Mortuus est die 27 Aprilis 1882, decem minutis ante horam nonam vespertinam; campanae Primae Paroeciae Concordiensis undeoctoginta ictus dederunt, annos quos quattuor post hebdomades expleturus erat. Die 30 Aprilis in coemeterio Sleepy Hollow sepultus est, in iugo ubi iam Thoreau et Hawthorne quiescebant; in loculum consobrinus Samuel Moody Haskins, qui sacris praeerat, harenam ex semita quae ad ianuam eius ducebat et cineres ex foco conclavis eius mixtos sparsit. Whitman, ad sepulcrum profectus, scripsit: « Vir iustus, in se ipso libratus, omnia amans, omnia complectens, sanus et clarus ut sol »<ref>Richardson (1995), cap. 100; de ultimis diebus Rusk (1949), p. 506-508; Wagenknecht (1974), p. 18; verba Whitman apud Porte et Morris (1999); de harena et cineribus McAleer (1984).</ref>. == Opera == === A commentariis ad tentamina: methodus === Totum opus ex uno fonte fluit: ex commentariis diurnis, ab anno 1820 usque ad exitum annorum 1870 servatis, quos « arcam nummariam » suam vocabat. In eos cogitationes, somnia, lectiones, versiones, sententias auditas, prima lineamenta referebat, deinde omnia diligentia tabularii ordinabat, indicibus, indicum indicibus, libellis per argumenta digestis. Ad praelectionem componendam indices percurrebat, locos eligebat, ordinabat iterumque ordinabat; praelectio quadraginta paginarum viginti fere horas ipsius scripturae poscebat; tentamina edita rursus ex praelectionibus retractatis nascebantur. Secretum huius orationis sententia est, non dispositio: tentamina eius, ut animadvertit Richardson, collectiones sunt magnarum sententiarum de uno argumento, sicut Plutarchi vel Montani libri collectiones exemplorum; quod ipse ridens fatebatur, se « fabrum missilium ignitorum » describens et paragraphos suos comprimi non posse confitens, cum singulae sententiae quasi particulae essent inter se repellentes. Aequales de exercitu loquebantur qui totus ex ducibus constaret<ref>Richardson (1995), cap. 33; testimonium Alcotti (1871) apud Bloom (2007).</ref>. Haec forma non vitium sed consilium philosophicum est. Verbum « tentamen » (Anglice essay) eo sensu usurpat quo Montanus: tentare, experiri, probare. Cogitatio quae se partem tantum videre scit, crastinae correctioni exposita, tractatu scribi non potest; hinc sententia illa nota, constantiam stultam larvam esse parvarum mentium, quae non temeritatem laudat sed fidem inquisitioni contra fidem systemati. Stilus interruptus, sententiosus, translationibus refertus Emersonem generi adscribit quod a Montano ad Nietzsche ducit potius quam conditoribus doctrinarum. Iam anno 1848 Lowell in libello ''A Fable for Critics'' formulam fixerat, eum « Plotinum-Montanum » appellans, in quo nebula aurea Aegyptii cum prudentia Vasconis coiret; et libelli iuveniles ostendunt hanc componendi rationem, sententiis ex lectionibus collectis et in universale solutis, iam ante exitum ex Harvardiana adfuisse<ref>Levine apud Levine et Malachuk (2011); formula Lowellii apud Allen (1981); de libellis iuvenilibus LaRosa apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Vehiculum sociale huius scripturae praelectio publica fuit. Inter annum 1833 et initium annorum 1870 circiter mille quingentas habuit, a Nova Anglia ad Mississippium et usque in Californiam, de philosophia, de historia litterarum, de vita Americana, de temperantia, de iuribus feminarum, de servitute delenda. Lyceum tunc in summo vigore erat: annis 1850 quadringenta milia hominum, vicesima fere pars adultorum alborum in civitatibus septentrionalibus et mediis, singulis hebdomadibus praelectionem audire aestimabantur, et Emerson princeps eius erat, exemplar oratoris philosophi. Neminem in America auditores constantius allicere, scripsit Lowell anno 1861, delectatus sapiente qui aeque de morbo solani et de peccato originali ageret. Rostris magis quam libris, quorum exempla pauca erant, is factus est quem Lawrence Buell primum rei publicae Americanae « intellectualem publicum » vocat<ref>Buell (2003), cap. 1; Myerson (2000); Lowell (1861) apud Burkholder et Myerson (1983).</ref>. Opus poeticum (''Poems'' 1846, ''May-Day'' 1867) fortunam inaequaliorem habuit. Quaedam carmina memoriae Americanae insident: « Concord Hymn » cum ictu illo qui circum orbem terrarum auditus est, threnus de Waldo, « Brahma », « Days ». Sed iam aequales haesitabant: Lowell, qui solutam Emersonis orationem paene metricam iudicabat, aures eius ad numeros versuum obtusas mirabatur; Arnold ei nomen poetae nati negabat. Critici recentiores hanc poesin gnomicam et asperam pluris fecerunt, in qua vinculum viderunt inter traditionem Anglicam et libertates Whitman et Dickinson<ref>Iudicia Lowellii et Arnoldi apud Bloom (2007); de restitutione Porte et Morris (1999).</ref>. === Libri === ''Nature'' (1836) quasi professio fidei est: libellus octo capitum qui quaerit quem in finem natura sit, et respondet gradus usuum eius ascendens, a merce ad spiritum. Volumina ''Essays'' (1841: « History », « Self-Reliance », « Compensation », « Spiritual Laws », « Love », « Friendship », « Prudence », « Heroism », « The Over-Soul », « Circles », « Intellect », « Art ») et ''Essays: Second Series'' (1844: « The Poet », « Experience », « Character », « Manners », « Gifts », « Nature », « Politics », « Nominalist and Realist », « New England Reformers ») cor canonis efficiunt. ''Nature, Addresses, and Lectures'' (1849) primum librum et magnas orationes annorum 1830 colligit. Sequuntur libri maturitatis, omnes e seriebus praelectionum orti: ''Representative Men'' (1850), imagines sex virorum exemplarium; ''English Traits'' (1856), inquisitio de ingenio gentis Anglicae; ''The Conduct of Life'' (1860), vivo auctore lectissimus, in quo, inter alia, « Fate », « Power », « Wealth », « Culture », « Worship », « Illusions »; ''Society and Solitude'' (1870); ''Letters and Social Aims'' (1875), iam magna ex parte editorum opus<ref>Bosco apud Myerson (2000); chronologiae apud Bloom (2007) et Porte et Morris (1999).</ref>. ''English Traits'' locum proprium tenet: liber Emersonis maxime concretus, numeris, diariis, colloquiis nutritus, propior libro dominae de Staël ''De l'Allemagne'' aut operi Tocquevilli de democratia Americana quam tentamini Montaniano. Laus Angliae (sensus practicus, reverentia singulorum, patria patriotarum, martyrum, sapientium, vatum) ibi cum satura hilari copulatur (imago sancti Georgii Cappadocis, lardi fraudulenti venditoris in signum equestre conversi, paginis optimis Marci Twain par est) atque cum valedictione: Angliam meridiem suum attigisse, et centrum gravitatis gentis Anglice loquentis iam trans Atlanticum esse. Caput « Race » theorias de fato gentium sanguine dato ea scepsi examinat quae illa aetate insignis erat: homines malle commoda sua sanguini quam solo aut fortunae tribuere, sed constantiam gentium qualem videmus argumentum esse infirmum aeternitatis harum fragilium finium<ref>Richardson (1995), cap. 89; caput de ''English Traits'' apud Porte et Morris (1999); de quaestionibus gentium Nicoloff (1961).</ref>. Pars posthuma operis ingens est. Cabot primum tria volumina ex chartis edidit (''Miscellanies'' 1883, ''Lectures and Biographical Sketches'' 1884, ''Natural History of Intellect and Other Papers'' 1893), deinde Eduardus Waldo Emerson opera omnia curavit (editio centenaria, 1903-1904); commentarii diurni decem voluminibus (1909-1914) prodierunt, deinde editio critica integra ''Journals and Miscellaneous Notebooks'' (sedecim volumina, 1960-1982), quam libelli thematici, contiones, praelectiones serae, decem volumina epistularum et ''Antislavery Writings'' (1995) secuta sunt: altera pars saeculi XX alium Emersonem legibilem reddidit, officinae potius quam anthologiarum: obscuriorem, magis politicum, magis experimentalem<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), prooemium; de voluminibus Cabotianis Wagenknecht (1974), p. 17-18.</ref>. == Doctrina == === Transcendentalismus: Ratio et Intellectus === Vocabulum « transcendentalismus » primo convicium adversariorum fuit, cuius originem ipse explicavit in praelectione « The Transcendentalist » (1842) reddidit: idealismum huius temporis nomen transcendentale accepisse ex usu Immanuelis Kantii, ita ut quidquid ad cogitationem intuitivam pertineret vulgo transcendentale diceretur. Cognatio vera est sed obliqua et libera: e circulo Concordiensi paene nemo Kantium ipsum legerat. Sententiae Germanicae in Novam Angliam per internuntios Britannicos venerunt, per Carlyle quod ad sonum, per Coleridgium quod ad notiones, et per interpretes domesticos: editionem Americanam libri Coleridgiani ''Aids to Reflection'', anno 1829 a Iacobo Marsh cum longa praefatione curatam, et commentationem Friderici Henrici Hedge de Coleridgio (1833), quae conversionem illam Copernicanam Kantii, Fichte, Schelling accurate exponit quamque Emerson ut « logon vivum, salientem » salutavit. Quod circulus ex Kantio retinuit non tam critica fuit quam sententia vim quandam activam menti inesse, sensuum impressionibus non redigendam: contra psychologiam Locke, quae animam cellam receptricem facere videbatur, transcendentalismus, ut Alcott dixit, affirmat plus inesse in mente quam quod per sensus intrat<ref>Richardson (1995), cap. 27 et 40; Mott apud Myerson (2000).</ref>. Instrumentum principale distinctio est, a Coleridgio « et Germanis » sumpta, inter Rationem (Anglice Reason) et Intellectum (Understanding). Eam Emerson epistula mensis Maii 1834 ad fratrem Eduardum quasi professione fidei exponit: Rationem esse supremam animae facultatem, id quod saepe animam ipsam dicimus; numquam ratiocinari, numquam probare, tantum percipere; visionem esse. Intellectum contra semper laborare, comparare, coniungere, computare, argumentari; myopem sed acutum, praesenti, utili, consuetudini servire. Ratio « in unoquoque homine potentia perfecta est », Intellectus inaequaliter distributus; illa pulchrum, bonum, verum absoluta revelat, hic, « computator ille rugosus », vitae animali procurat. In hac Ratione ipse aliam formam « lucis interioris » Quakerorum agnoscit: quod Coleridgius et Germani philosophice statuunt, Georgius Fox usu et animo praesto fecerat; ambo simul fundamentum fiduciae sui praebent, ostendentes cur rationi consentaneum sit imo sui credere<ref>Epistula ad Eduardum apud Gougeon, Levine et Malachuk (2011); Richardson (1995), cap. 27.</ref>. Circa hunc nucleum materiae variae coierunt, nam Emerson inter maximos saeculi lectores omnivoros fuit: philosophia Scotica sensus communis (Reid, Dugald Stewart), Harvardiae discita, quae iam in introspectione fundamentum morum quaesiverat; Plato et Neoplatonici in versionibus Thomae Taylor; Plutarchus, Stoici, Montanus; Swedenborgius eiusque doctrina de correspondentiis naturae et spiritus, per Sampson Reed tradita; critica biblica Germanica; denique, magis magisque post annum 1840, scripta Asiae, ''Bhagavad-Gita'', ''Vishnu Purana'', Confucius, poetae Persici Saadi et Hafiz, in quibus confirmationem orientalem doctrinarum in fundamentis Platonicis exstructarum inveniebat<ref>Mott et Robinson apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 68.</ref>. Transcendentalismus numquam schola instituta fuit: nulla academia, nullum seminarium, nulla doctrina communis; circulus qui anno 1840 convenire desiit, commentarii qui anno 1844 exstincti sunt. Fuit, ut ait Richardson, motus simul philosophicus (subiectum sciens numquam e ratione cognitionis detrahi posse), religiosus (sensum religiosum ad naturam humanam pertinere neque in ulla forma, caerimonia, instituto habitare) et necessario socialis: ex eius ordinibus exierunt communitas Brook Farm, pugna contra servitutem apud Parker, Emerson, Thoreau, causa feminarum apud Fuller, reformatio scholarum apud Alcott et Peabody. Neglegentia autem qua motus mori maluit quam orthodoxiam sibi imponere principio suo fidelis est: summa scilicet uniuscuiusque fili in glomere libertas<ref>Richardson (1995), cap. 40.</ref>. === Natura, « revelatio mentis » === [[File:Walden Pond, 2010.jpg|thumb|Stagnum Walden prope Concordiam. Emerson agros in ripis possidebat; Thoreau ibi anno 1845 casam aedificavit, et in his silvis Emerson experientiam « oculi perlucidi » collocat.]] ''Nature'' (1836) ab impatientia incipit: aetatem nostram retrospectivam esse; sepulcra patrum aedificare. Cur non nobis quoque, quaerit prima pagina, sit religio per revelationem nobis datam, non historia revelationum illorum, poesis et philosophia intuitus, non traditionis? Liber deinde, fiducia theologi naturalis, quaerit quem in finem natura sit, et scalam usuum eius methodice ascendit: natura ut merx (commodity), copia materiarum, gradus infimus cito absolutus; ut pulchritudo; ut sermo; ut disciplina intellectus et conscientiae; usque ad capita speculativa de idealismo, de spiritu, de prospectibus ultimis. Compositio tam contioni debet quam tractatibus theologiae naturalis illius aetatis, qui item beneficia creationis enumerabant; sed ubi auctores tractatuum extrinsecus consilium concludunt, Emerson id intus sentiri vult, quasi theophaniam<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000); Richardson (1995), cap. 37-38.</ref>. Locus libri notissimus, fortasse totius operis, actio est magis quam descriptio. Per campum nudum transiens, nive liquescente, sub crepusculum, nulla felicitatis peculiaris cogitatione, auctor se perfecta exsultatione fruitum esse dicit: laetum se esse usque ad marginem timoris. Deinde in silvis: « In terra nuda stans, capite aere alacri perfuso et in spatium infinitum sublato, omnis egoismus pusillus evanescit. Oculus fio perlucidus; nihil sum; omnia video; per me meant fluenta Entis universalis; pars vel particula Dei sum. » Imago tam consulto immodica est, ut Christophoro Cranch statim picturam ridiculam inspiraverit, oculum grallis impositum petaso ornatum; sed contrarium dicit amoris sui: caput enim experientiae est parvi ego evanescentia, non coronatio. Si mysticismus est, ait Richardson, mysticismus est generis communis, cuiusvis qui aliquando sub arbore se cum mundo unum sensit; Buell etiam iocum consultum audit, bullam extravagantiae quam textus ipse rumpit, umeris de occulta inter hominem et holus necessitudine sublatis<ref>Richardson (1995), cap. 37; Buell (2003), cap. 2.</ref>. Duae libri sententiae longam posteritatem habuerunt. Prima ad sermonem pertinet: verba signa esse factorum naturalium, facta naturalia symbola factorum spiritalium, totam naturam « symbolum spiritus »; linguam moralem naturam esse fossilem (rectum a recta linea, spiritum a flatu), et poetam eum esse qui verba rebus visibilibus rursus alligat. Haec naturae semiotica, a Swedenborgio hereditate accepta et apud Thoreau et Whitman magno futuro destinata, translationem non ornamentum sed ipsum cogitandi organum facit. Altera sententia idealismus practicus capitis ultimi est: per os « poetae Orphici » Emerson declarat hominem nanum sui ipsius esse; olim spiritu perfusum et solutum fuisse; regnum illud recuperare posse. Liber clauditur nuntio naturam non fixam sed fluidam esse, et restitutionem pulchritudinis originalis et aeternae per animae redemptionem fieri. Natura igitur apud Emersonem numquam obiectum est propter se contemplandum: speculum est, disciplina, promissum spiritus; quod Richardson uno titulo complectitur, naturam esse « apocalypsim mentis », sensu proprio detectionis<ref>Richardson (1995), cap. 38; Myerson (2000).</ref>. Denique haec naturae philosophia scientia nutritur, non contra eam exstruitur. Emerson Herschel, Cuvier, Lyell, postea Darwin legit; primae praelectiones historiae naturalis fuerunt; somnium serum « historiae naturalis intellectus » leges mentis describere volebat ut naturalista leges physicas. Constans suppositio correspondentia est, « radius relationis » inter spectantem et spectata: natura iam consilium suum ipsa describit, et condicio cuiusque hominis « solutio hieroglyphica » est quaestionum quas ponit<ref>Caput de natura et scientia apud Myerson (2000).</ref>. === Fiducia sui === « Self-Reliance » (1841) textus Emersonis lectissimus est et erroribus interpretum maxime expositus. Incipit a definitione ingenii quae totius tentaminis rationem praenuntiat: « Tuae ipsius cogitationi credere, credere id quod tibi in secreto pectoris tui verum est omnibus hominibus verum esse: hoc ingenium est. » Sequuntur sententiae orbem terrarum pervagatae: nihil extra te quaesiveris; quisquis vir esse vult, a more communi dissentiat oportet; societatem ubique « coniurationem esse contra virilitatem uniuscuiusque sociorum », societatem quaestuariam in qua quisque libertatem suam pro portione lucri vendit; « constantiam stultam larvam esse parvarum mentium », quam parvi viri publici, philosophi, theologi adorent; et hyperbole conscia: se libenter in poste ianuae inscripturum verbum Anglicum « Whim » (quasi: quod libuerit), quam statim ipse corrigit: sperare se aliquid melius fore quam libidinem, sed diem in explicationibus consumi non posse<ref>Sententiae ex ''Essays: First Series'' (1841); de earum temperatione interna Buell (2003), cap. 2.</ref>. Interpretes recentiores consentiunt paragraphum septimum, de more communi recusando, in ratione quinquaginta paragraphorum totius tentaminis legendum esse. Quaestio media vicesimo primo loco venit: quid tandem efficit ut sibi quisque fidere possit? Quid est illud ego primigenium, cui fiducia universalis inniti potest? Responsio totam quaestionem alio transfert: inquisitio enim ad fontem illum ducit qui simul essentia ingenii, virtutis, vitae est quemque Spontaneitatem vel Instinctum vocamus; hanc sapientiam primam Emerson Intuitum nominat (Anglice Intuition), cum omnes doctrinae posteriores institutiones tantum sint (tuitions). Sensus essendi qui horis tranquillis in anima surgit « non diversus est a rebus, a spatio, a luce, a tempore, ab homine, sed unum cum illis, et ex eodem fonte manifesto procedit unde vita eorum et esse ». Sibi credere igitur est illi fundo impersonali per se credere: fiducia sui, ut alibi scribit, fiducia in Deum est, non apotheosis personae biographicae<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Monographia quam George Kateb doctrinae dicavit eam alio trahit. Kateb distinguit fiduciam sui mentalem, libertatem cogitandi quae mundum accipit et interpretatur nulli parti, nulli causae mancipata, et fiduciam sui activam, indolis et operum; Emersonem autem illam huic constanter anteponere censet, adeo ut fiducia sui apud eum exemplar vitae mentis potius quam regula agendi in mundo sit. Praeterea, ubi alii fiduciam in Deum legunt, Kateb in religiositate Emersonis, quamvis minime orthodoxa, id videt quod ipsam notionem fiduciae sui perdere minatur: ego enim quod in numen impersonale solvi debet non iam plane ego est quod sibi fidit; lectorique democratico suadet ut doctrinam saecularem reddat, quo id quod caput est servetur, [[Lexicon philosophicum/Individuum|individuum]] cogitans quod democratia et efficit et requirit. Sic intellecta doctrina Emersonem facit, ut scribit Kateb, conditorem philosophiae « individualitatis democraticae »; nec primum contra societatem, sed contra religionem institutam definitur, quae prima est dependentiarum recusatarum. Liber doctrinam usque in amicitiam sequitur, solam necessitudinem quam Kateb fiduciae sui intrinsecam iudicat (« societatem fugio ut societatem inveniam », scribit Emerson: amicus is est cui dicere possis quod tibi ipsi nondum dicere scis). In sollicitudine autem desinit: saeculo in quo atrocitas multitudinum norma facta est, non iam quaeritur an theoria nascens innocens fuerit, sed an innocens esse desierit<ref>Kateb (1995), praefatio et capita de religiositate, de vita mentis, de amicitia.</ref>. Buell tentamen ut medicinam duobus gradibus legere proponit. Initium est status ille timidus et miser hominum se aliis conformantium: adulti oculis alienis videmus, adeo ut, verbis Kateb, vix quisquam se ipsum experiri possit; primus igitur gradus est expeditio, « individualitas negativa » quae imperium opinionis, etiam opinionis suae praeteritae, suspendit. Alter gradus est instinctum magis audire et minus ratiocinationem alienam, non irrationis studio, sed quia in argumentatione laboriosa maxime a viribus externis capimur. Ethica quae inde sequitur nec impetus est nec secessio: audiri iubet quod totus homo dicit, pretium solitudinis et erroris de nobis aequo animo accipit, et spondet actionem integram, etiam non intellectam, cum sensu morali aliorum tandem consonaturam. Non secessum e mundo praecipit, sed convictum firmiorem<ref>Buell (2003), cap. 2; Kateb apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Obiectiones sollemnes non defuerunt: egoismus, frigus, contemptus corporis, fastus. Emerson ipse eas praevenit et interdum illustravit. Philanthropo iracundo stipem poscenti textus insolentia nota respondet: suntne illi pauperes mei? Quam statim confessio solvit: se infirmiorem esse quam ut dollarium neget. Et Judith Shklar ostendit hanc in se ipsum ironiam veritatem loci esse: partibus, ecclesiis, societati biblicae mortuae terga vertere licet, pauperibus non licet. Item exemplar fiduciae sui non heros superhumanus est sed, in fine tentaminis, puer rusticus e Vermontia vel Nova Hantonia qui omnes artes ordine tentat, semper in pedes recidit et numquam ars sua est: figura si qua alia popularis, heres agricolae illius Jeffersoniani. Manet tamen quod tentamen corpus, adfectum, fragilitatem superbe neglegit; Buell notat doctrinam de ego ibi expositam carnem pro mero fulcro vigoris spiritalis habere, angulum caecum cuius periculum tentamen « Experience » patefacturum erat<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. === Anima suprema et religio intuitus === Pars religiosa doctrinae quattuor tentaminibus anni 1841 exponitur: « Compensation », « Spiritual Laws », « The Over-Soul », « Circles ». « The Over-Soul » (anima suprema) Deum Emersonis nominat: « Vivimus in successione, in divisione, in partibus, in particulis. Interea intra hominem anima totius est; sapiens silentium; pulchritudo universalis, cui pars omnis et particula aequaliter conectitur; UNUM aeternum. » Hoc numen immanens non iam persona est, non quod Deus negetur, sed ne divinum finibus circumscribatur: fons est virium, potestas quae hominem habilem facit, cuius singuli manifestationes sunt; anima in homine « non organum est, sed omnia organa animat et exercet; non facultas, sed lumen ». Pro possessione et imperio homo vigilantiam substituere debet « revelationibus » animae apertam, influxui spiritus divini in spiritum nostrum. Deus personalis relictus multos lectores turbavit; sed recta est eius consilii continuatio quod apud Scholam Theologicam susceperat: revelatio non clausa est, sed experientia semper praesens sensus moralis<ref>Robinson apud Myerson (2000); de imaginibus animae supremae Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Stephen Whicher hanc « Dei interioris » inventionem eventum vitae Emersonis medium fecit: in ea pietatem Calvinianam, quam moralismus unitarius reliquerat, novo fundamento (potentia hominis, non peccato) renatam agnoscit; unde cognatio saepe notata cum Ionathan Edwards. Idem observat inventionem statim scissuram parere: iam in contione anni 1833 Emerson duplicem hominis [[Lexicon philosophicum/Conscientia|conscientiam]] describit, duos quasi homines quorum alter, mortalis, errans, cupidus, alterum tegit, spiritum supremum, tranquillum, immortalem; circa quam dualitatem totum opus versabitur<ref>Whicher (1953), cap. 1.</ref>. « Compensation » faciem moralem huius doctrinae exponit: universum lege polaritatis, actionis et reactionis, pervaditur, qua fit ut « iustitia non differatur ». Omnis actus retributionem suam in se fert; egoismus se ipse punit, agentem ab unitate rerum abscindens (aqua divisa post manum nostram coit); malum facere non potes quin malum patiaris. Emerson ibi religionem popularem mercedis dilatae, paradisum quasi compensationem conceptum, ut materialem spiritus intellectum reicit; lucrum actionis honestae non merces externa est sed incrementum essendi (« in actione virtutis proprie sum »). Interpretes hic resonantiam Dei Calviniani saecularem audiverunt (quid vis? ait Deus; solve et cape), expiatione in pretium conversa quod omnis libera electio secum fert<ref>Robinson apud Myerson (2000); Dolan apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. « Spiritual Laws » inde ethicam oboedientiae actuosae ducit: animam esse in medio naturae et supra voluntatem cuiusque hominis, ita ut nemo nostrum universo nocere possit; oboedire tantum debere; cuique nostrum viam monstrari, nosque, si humiliter audiamus, verbum rectum audituros esse. « Circles » huic religioni formam dynamicam et vertiginem dat. Ego ibi circulus describitur in perpetuum se dilatans, cuius quaeque circumferentia, vix ducta, transcendi postulat: nullam virtutem finalem esse, omnes initiales; nihil certi nisi vitam, transitum, spiritum vigentem; vitam seriem esse rerum improvisarum. Et auctor fatetur, sententia quae omnes lectiones scepticas et experimentales operis aluit: « Experimentator tantum sum... Omnia labefacto. Nullum factum mihi sacrum, nullum profanum: quaerens tantum sum, nullo Praeterito a tergo. » Motus tamen non merus fluxus est: textus addit hunc perpetuum progressum sentiri non posse nisi contra principium aliquod stabile et immotum in anima; quod principium medium manet, omnibus circulis suis superius<ref>Robinson apud Myerson (2000); Malachuk apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Haec theologia sine ecclesia fontes mixtos habet: Neoplatonismum et mysticam christianam primum, ut Arthur Versluis ostendit, deinde confirmationem Asiaticam. Carmen « Brahma », in primo fasciculo commentariorum ''Atlantic Monthly'' (mense Novembri 1857) editum, diariis risum movit, quod auctorem delectabat: iuberet quis eos Iehovam pro Brahma legere, et nihil iam haesuros. Quattuor eius tetrasticha sententias ex ''Bhagavad-Gita'' transferunt. De christianismo sententia ab anno 1832 constans mansit: Iesum fidelissimum magnitudinis humanae prophetam fuisse (solum in historia magnitudinem hominis aestimavisse), sed cultum personae eius idololatriam esse quae nuntium eius invertit. Haec hereditas duas vias contrarias, utrasque documentis firmatas, aperuit: alteram, qua religio in vim ethicam et psychologicam resolvitur (Carolus Eliot Norton lectioni Emersonis suum ipsius agnosticismum acceptum ferebat, et historici emersonismum cum motibus « sanationis mentalis » exeuntis saeculi conectunt); alteram, qua sensus religiosus ad orbem terrarum dilatatur, cum nemo plus quam Emerson effecerit ut protestantes Americani traditiones Asiae religionem, non superstitionem, esse ducerent; Oliverius Wendell Holmes eum, semiludens, « Buddham Occidentis » vocare poterat<ref>Buell (2003), cap. 4; Robinson apud Myerson (2000); de carmine « Brahma » Wayne (2010).</ref>. === « Experience »: luctus et scepticismus === « Experience » (1844) pro altissimo Emersonis tentamine habetur et maxime disputato. Incipit in caligine: ubi sumus? in serie cuius extrema nescimus; in scalis expergiscimur. Vita quasi somnium fluit e quo evigilandi facultas nobis deest; res inter digitos labuntur eo ipso momento quo maxime premuntur, atque haec omnium rerum fuga et lapsus pars condicionis nostrae ingratissima est. In media hac confessione de re maxime privata loquitur: fatetur mortem filii, biennio ante, se non ita momordisse ut debuisset. Dolere se quod dolor nihil se docere possit neque gradum unum in naturam veram se ducere; iacturam Waldonis sibi videri quasi praedii pulchri amissionem, nihil amplius; propius ad se trahere non posse. Nullus alius Emersonis textus rem familiarem ita profert; nullus tam aperte fatetur se dolori suo imparem esse, illam sentiendi impotentiam quae fortasse, ut notat Buell, vera facies tragoediae apud idealistam est: quisque enim doctrina divinus est, sed vivit tantum per intervalla, per particulas<ref>Buell (2003), cap. 3.</ref>. Tentamen deinde ut transitus per septem « dominos vitae » (lords of life) procedit, potestates quae experientiam regunt et velant: Illusionem, Temperamentum, Successionem, Superficiem, Improvisum, Realitatem, Subiectivitatem. Critici saeculi XX de sensu huius itineris dissenserunt. Stanley Cavell, cuius lectio (« Finding as Founding », 1989) totam interpretationem mutavit, in « Experience » momentum videt quo Emerson insolubilitatem scepticismi in cor cogitationis suae recipit et fundamentis renuntiat, Nietzsche, Heidegger, Wittgenstein praecurrens: luctus enim impossibilis signum fit relationis nostrae ad res et ad alios, quos numquam possidemus. Alii obiciunt hanc lectionem sententias e locis obscurissimis excerptas solas tractare et compositionem ab ipso tentamine nuntiatam neglegere: quemque « dominum » adfectum esse quem textus perambulat et vicissim relativum facit; affirmationes transcendentales iter distinguere usque ad conclusionem, extra seriem adfectuum positam, quae cursum tenet (sursum et porro!) et conversionem ingenii in potestatem practicam promittit. Emerson, hac lectione, non scepticus factus est: scepticismi peritus est, quem in scaenam ponit ut ostendat quanti credere constet et quomodo pergatur<ref>Malachuk apud Levine et Malachuk (2011); de narrationibus biographicis caput de biographis apud Myerson (2000).</ref>. Disputatio totius vitae interpretationem tangit. Narratio diu canonica ea est quam Stephen Whicher proposuit (''Freedom and Fate'', 1953): vitam interiorem in aetatem provocationis (1832-1841), altera crisi transfossam (1838-1844), et longum adsensum dividit; si prioris cogitationis verbum proprium revolutio est, posterioris est adsensus rerum atque optimismus; Emersonem enim, ut narrat, ab acri contra mundum rebellione nomine Animae ad res ut sunt accipiendas transisse, nec iam docuisse homines se supra fatum attolli posse, sed quomodo eo optime uterentur. Hac lectione « Experience » inscribi potuisset, ait Whicher, relatio de experimento fiduciae sui: quattuor enim e septem dominis vitae condiciones sunt quae potestati divinae animae obstant. David M. Robinson anno 1993 responsionem plenissimam dedit: vitam posteriorem describi debere ut dilatationem regni potestatis, expansionem potius quam recessum, conversionem ad dura experientiae facta, maxime socialia; culturam sui ab unitarianismo hereditate acceptam in pragmatismum ethicum reformari, cum exstasis instabilis et solubilis apparuisset; munusque Emersonis fieri quod ultima tentaminis sententia enuntiat, conversionem ingenii in potestatem practicam. Historici recentiores, commentariis, praelectionibus seris, scriptis contra servitutem armati, hanc alteram viam potius sequuntur: transitum ab idealismo affirmationis ad idealismum probationis, in quo visio iam cum pretiis, defectionibus, condicionibus materialibus computare debet. Ex hac inflexione et lectiones pragmatisticae pendent et « perfectionismus moralis » Cavellii, cui Emerson non exemplar fixum persequitur sed fidem servat illi ego semper futuro, nondum adepto sed adipiscendo<ref>Whicher (1953), tabula chronologica et capita de scepticismo et adsensu; Robinson (1993), prooemium; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fatum et potestas === [[File:Ralph Waldo Emerson c1859.jpg|thumb|Emerson circa annum 1859, quo tempore praelectiones habebat quae liber ''The Conduct of Life'' (1860) factae sunt.]] ''The Conduct of Life'' (1860) quaestioni respondet quam prima sententia tentaminis « Fate » ponit: quomodo vivam? Tentamen a tabula omnium operis nigerrima incipit: natura non iam mater benigna anni 1836 est sed liber fati, procellis, pestilentiis, feris, exstinctionibus plenus; natura est quod facere potes, sed etiam quod te dissolvit. Potestas hominis necessitate cingitur quam mille experimentis undique tangit, donec arcum eius didicit; circumstantiae, genus, temperamentum, hereditas « facta odiosa » sunt quae recta fronte aspicienda sunt. Emerson, ut lectores notant, dimidium tentaminis malo et limiti vocem plenam dat, quod antea numquam fecerat<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Deinde tabula vertitur: etiam limitatio limites suos habet. Columnae fati (materia, leges, hereditas) columna respondet cogitationis, voluntatis, libertatis, aeque vera et suo modo aeque necessaria: « intellectus Fatum abolet. Quatenus homo cogitat, liber est »; si cogitatio liberat, etiam sensus moralis liberat. Historia est actio et reactio horum duorum, Naturae et Cogitationis, quasi duorum puerorum qui in margine viae se invicem trudunt; et universum intellegi potest ut progressus e fato in libertatem. Sententia ultima, « aras Pulchrae Necessitati exstruamus », saepe pro deditione Stoica lecta est; studia recentiora contra in ea culmen vident constantis philosophiae usus: necessitas non est cui acquiescitur, sed ex qua instrumentum fit (materiam libertatis necessitatibus constare; potestatem numquam longe a necessitate abesse). Imago media tentaminis hanc conversionem dicit: fato nos metimur ut pueri ad parietem domus paternae stant et staturam suam quotannis notant; sed cum puer vir factus dominusque domus est, parietem illum diruit et novum maioremque exstruit; limes est mensura hominis crescentis. Kateb totum librum ut exercitationem personarum legendum proponit: quodque tentamen quam maxime secunde nomine rei quam tractat loqui, fati, potestatis, divitiarum, culturae, auctore numquam plane cum voce quam praebet coeunte<ref>Richardson (1995), cap. 86; caput de ''The Conduct of Life'' apud Porte et Morris (1999); Kateb (1995).</ref>. Tentamen geminum, « Power », vocabula durat: vitam inquisitionem esse [[Lexicon philosophicum/Potentia|potestatis]]; omnem potestatem unius generis esse, participationem naturae mundi; hominem qui aliquid valet ex ea ipsa materia factum esse ex qua res fiunt, cursui rerum consentientem. Nec tempus vacat: editus in ipso limine belli civilis, liber doctrinam fiduciae sui ad tempus discriminis accommodat, quo non iam licet extra torrentem politicum stare, sed torrens ipse navigandus est; et optimum tentaminis « Fate » compendium, ut notat Richardson, in altera oratione contra legem de fugitivis (1854) invenitur: duas esse in natura vires, hinc Fatum, illinc Voluntatem, Officium, Libertatem, et mundum, ut ipse intellegat, exsistere ad scientiam libertatis docendam<ref>Richardson (1995), cap. 86; Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Reliquus liber methodum ad pecuniam (« Wealth »), ad culturam, ad mores, ad cultum extendit. « Worship », minus lectum, fortasse apertissime dicit quo Emerson in re religiosa pervenerit. Docet tempus suum transitionis profundae esse, quo veteres fides, quae gentes consolabantur, immo faciebant, vires exhausisse videntur; munus autem generationis esse, ex conscientia spiritali quae superest, religionem restituere cuius ipsa substantia ethica sit. David M. Robinson in hoc tentamine signum videt apud Emersonem serum morale visionario successisse ut categoriam religiosam operantem: quomodo vivendum sit decernere ei quaestio religiosa media facta est, et scientia, legibus inflexibilibus in subtile regnum voluntatis et cogitationis productis, huic religioni ethicae novum exemplum praebet<ref>Robinson (1993), cap. 8.</ref>. === Magni viri in democratia === ''Representative Men'' (1850) problema tractat quod democratia acuit: quid de magnitudine faciendum? Liber, e praelectionibus in America et Anglia habitis ortus, septem capita ordinat: « Uses of Great Men », deinde Platonem philosophum, Swedenborgium mysticum, Montanum scepticum, Shakesperium poetam, Napoleonem hominem mundi, Goethe scriptorem. Nemo Americanus, nemo aequalis, et absentia meditata: Iesus, cui « historice iustitiam reddere » se non posse fatebatur; Baudelaire, libri lector attentus, etiam Voltarium deesse notavit<ref>Richardson (1995), cap. 69, qui etiam iudicia Dickinson, Frost, Borges de libro refert.</ref>. Titulus responsio est. Carlyle nuper librum de heroibus ediderat et homines felices esse docebat qui fortiter regerentur; Emerson « repraesentativum », verbum medium rei publicae Americanae, contra « heroem » elegit. Magni viri eius non idola sunt sed quasi aequipondia quae se invicem corrigunt, lentes per quas mentem nostram legimus, imagines eorum quae homo fieri potest: magnum enim ingenium non ideo magnum est quod alios excedit, sed quod circumscriptionem suam repraesentat. Judith Shklar motum flexuosum capitis primi descripsit, quod una sententia magnitudinem tollit, altera ad aequalitatem reducit (nonne homo urbe melior est?): magnis viris credendum, sed fide critica, quae scit magnitudinem eorum etiam a nostra agnitione pendere; hoc esse « inhibitionem democratiae » eiusque virtutem. Ipse, libro vix absoluto, sibi in commentariis exprobrabat se nomina celebritatum litterariarum psittaci more iteravisse nec iustitiam reddidisse magnitudini mutae agricolae et opificis communis<ref>Shklar apud Levine et Malachuk (2011); Buell (2003), cap. 2.</ref>. Caput maxime paradoxum Napoleonis est, idoli hominum communium quia dotes et vires hominum communium gradu transcendenti habuit, « Democratae incarnati », ministri classis mediae modernae, praescriptionum eversoris; admiratio ibi iudicio morali inexorabili miscetur: hominis sine religione officii, sine magnanimitate, cuius experimentum in fumum abiit. Caput Montani, sceptici prae ceteris amati (seca haec verba, et sanguinem fundent), optime ostendit quid Emerson a magno viro exspectet: non responsa, sed habitum coram incerto<ref>Leslie Stephen (1901) apud Bloom (2007); Richardson (1995), cap. 69.</ref>. === Res politicae: individuum, servitus, reformatio === Fabula pertinax, exeunte saeculo XIX conficta, Emersonem omnium maxime a re publica alienum facit, prophetam individualismi secedentis eo sensu quo Tocqueville verbum accipiebat: civis qui magnam societatem deserit ut in parvo suo circulo se includat. Historici proximorum decenniorum hanc imaginem membratim solverunt. Doctrina Emersonis non individualismum secessionis defendit sed id quod George Kateb « individualitatem democraticam » vocat: fiducia sui regimen postulat in quo quisque eam exercere possit, et aequalitatem involvit (quod tibi vindicas, omnibus concedendum est). Textus praecipuus tentamen « Politics » (1844) est: personas omnes iura aequalia habere, ob eandem naturam; hoc bonum toto pondere democratiam postulare; et optimam esse civitatem quae minime regat, cum vis moralis indolis machinam tandem supervacuam factura sit, nam omnis civitas praesens corrupta est, et boni viri legibus ne nimis bene pareant. Neque tamen inde [[Lexicon philosophicum/Anarchismus|anarchismum]] aut socialismum practicum ducit: instituta democratica praesentia pro forma emendanda habet, et optima ei vitae politicae cellula manet concilium municipale Novae Angliae, ubi radices societatis tanguntur et dives sententiam dicit, sed etiam pauper<ref>Levine et Malachuk (2011), praefatio; Kateb ibidem; Buell (2003), cap. 2.</ref>. De servitute iter lentum, deinde irrevocabile fuit. In unitarianismo cauto educatus, Concordiae abolitione maxime a feminis flagitata circumdatus (societatis feminarum Concordiensium contra servitutem Lidian columna erat), primo singulis rebus protestatus est (epistula publica ad praesidem Van Buren contra gentem Cherokee deportandam, 1838), societates militantes vitans vocationis suae causa: se quoque, aiebat, liberationi operam dare, mentium captivarum et cogitationum captivarum. Oratio diei 1 Augusti 1844 de liberatione Antillana conversionem publicam signat; lex anni 1850 de fugitivis eum plane militem fecit, quia ipsa conscientiam cuiusque civis Septentrionis in ministerium vocabat: huic legi resistere, litterae mortuae nomine « legis altioris » non parere, hoc est fiducia sui in actum deducta, recusatio librorum et traditionum ad ipsam Constitutionem extensa, cuius caput de fugitivis non plus auctoritatis habet quam dogma exanime<ref>Gougeon apud Myerson (2000); Read apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. De constantia huius militiae cum philosophia interpretes dissentiunt. Gougeon logicam internam culturae sui iustitiam socialem dictasse censet: animam supremam et fiduciae sui et communitatis fundamentum esse, et pugnam Emersonis (contra servitutem, deinde pro suffragio et institutione libertorum, et pro iuribus feminarum, quas ab anno 1855 publice sustinuit) eius explicationem. Read contra tensionem manere putat: abolitionem totam militiam poposcisse quam fides vocationi Emersoni vetabat, rationemque eius politicam (unionem servare, solum liberum, liberatio compensata, deinde violentia Ioannis Brown probata, denique ardor belli) fluctuasse nec umquam certam stabilemque formam induisse. Jack Turner in orationibus annorum 1850 ethicam quandam conscientiae civilis inveniri proposuit: in democratia inertiam coram iniustitia participationem esse, virtutemque civis ab examine incipere eorum quae commoditas eius sceleri debet. Shannon Mariotti denique ibi momentum videt quo idealismus Emersonis discit particularia ingrata aspicere quae methodus eius elongandi transpicere docuerat<ref>Gougeon, Read, Turner, Mariotti apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. Summa umbras habet quas inquisitio non iam dissimulat: Emerson partem opinionum praeiudicatarum sui ordinis communicavit, et speculationes eius de gentibus, quamvis scepsi capitis « Race » temperatae, aetatis suae sunt. Manet tamen paucos saeculi XIX philosophos ita suam ipsorum personam in discrimen dedisse: tribunus in meridie exsecratus, in septentrione interdum exsibilatus, ab anno 1850 ad 1865 fuit, ut Gougeon eum vocat, heros virtutis, conscientia Unionis loquens<ref>De quaestionibus gentium Nicoloff (1961), Cadava (1997), West (1989); Gougeon (1990).</ref>. == Posteritas == === Saeculum XIX: a scandalo ad sapientiam === [[File:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|thumb|left|Henricus David Thoreau anno 1856. Amicitia eorum, difficilis, utrique vitae gravissima fuit.]] Vivus Emerson ab haeresiarcha ad thesaurum nationalem transiit. Anthologia receptionis a Burkholder et Myerson collecta fabulam quidem temperavit Americae inter laudatores et vituperatores divisae: ''Nature'' statim censores aequos et acutos invenit (Brownson, Elisabetha Peabody), et editores iudicant opus saepe critica iudiciosa et perspicaci exceptum esse, etiam ubi haec transcendentalismum, ut anonymus quidam anno 1841, genus fanatismi satis novum et singulare diceret. Iuvenes annorum 1840 (imprimis Thoreau, qui auctoritatem eius in iuvenes omnium maximam esse fatebatur) eum ut liberatorem legerunt; custodes ordinis theologici denuntiaverunt; fabularum scriptores aetatis cum eo, quem ignorare non poterant, se composuerunt. Melville, qui eum anno 1849 praelegentem audivit, magnum cetum salutavit qui quinque milia passuum sub aequor descendere posset, simul in eo, ut in omnibus cogitationis urinatoribus, rimam per frontem ductam notans: suspicionem scilicet eum Creatori consilia utilia dare potuisse; Hawthorne, vicinus Concordiensis, optimismum transcendentalem fabellis tectis petivit. Henricus James pater, amicus impatiens, eum virginem Vestalem pinxit mali nesciam; filius fabulator, mollior, vocem eius ut praesentiam quandam generationi suae rarissimam recordabatur. Exeunte saeculo consecratio perfecta erat, sed pretio mitigationis: Emerson anthologiarum Victorianarum sapiens consolans est, cui vehementia elimata est<ref>Textus Thoreau, Melville, utriusque James apud Bloom (2007); Mott apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5; Burkholder et Myerson (1983), praefatio et p. 70-71.</ref>. Iudicium Europaeum gravissimum a Matthaeo Arnold venit. In acroasi Americana anni 1883, anno post mortem, Arnold per detractiones procedit: Emersonem non magnum poetam esse, non magnum scriptorem, non philosophum systematis conditorem; esse aliquid rarius et, ut ait, maius, amicum et adiutorem eorum qui secundum spiritum vivere volunt, qualis Marcus Aurelius fuit; et ''Essays'' opus solutae orationis saeculi gravissimum. Leslie Stephen anno 1901, quamquam a sensu transcendentali alienus, diagnosin semiconversam confirmat: si philosophia systema logicum est more Kantii aut Hegel, Emerson philosophus omnino non est, et has moles ipse oderat; sed scepticismus eius hospitalis, Montanus eius, sensus polaritatis veritatum eum magistrum sapientiae faciunt. George Santayana anno 1900 rem ad paradoxon perducit: Emersonem in imo nullam doctrinam habuisse, fontem potentiae eius temperamentum fuisse, et tamen manere solum inter Americanos stellam fixam in caelo philosophiae<ref>Arnold (1883), Stephen (1901), Santayana (1900) apud Bloom (2007); de comparatione cum Marco Aurelio Buell (2003), cap. 4.</ref>. === Nietzsche lector Emersonis === [[File:Nietzsche187a.jpg|thumb|Fridericus Nietzsche. Emersonem inde ab adulescentia legit, tentamina eius per totam vitam adnotavit, « animam fraternam » in eo sentiebat.]] Inter omnes heredes maxime conspicuus est Nietzsche. Philologus ille ''Essays'' versione Germanica septendecim annos natus invenit; prima eius scripta philosophica (« Fatum und Geschichte » et « Willensfreiheit und Fatum », 1862) Emersonem citant, solum e recentioribus, et eas ipsas quaestiones tractant tentaminum « History », « Fate », « Power »: quatenus homo historiam refingere possit, quomodo fatum et libertas in individuo coeant. Exemplar suum versionis per totam vitam servavit, adnotationibus ita refertum ut paginas in libellos suos transcriberet; prima editio libri ''Die fröhliche Wissenschaft'' sententiam Emersonis in fronte gerit, et ''Götzen-Dämmerung'' eum adhuc salutat ingenium multo illustrius, vagantius, multiplicius quam Germani opinentur. Inquisitores consonantias textuum recensuerunt (Buddhista qui benefactores laudari vetat; cogitatio quae venit cum ipsa vult, non cum ego; virtutes societatis quae vitia sancti sunt; amor fati aris Pulchrae Necessitatis respondens) et de origine « superhominis » disputaverunt, quam Carolus Andler iam anno 1920 ab anima suprema, alii a « plus man » tentaminis « Power » ducebant. Buell notat debitum Nietzschii erga Emersonem etiam certius constare quam Gulielmi James, stilumque sententiosum Nietzschii maturi Emersoni propiorem esse quam sunt James aut Dewey; Kateb addit praeceptum tentaminis « Illusions », esto quod es, Pindaricum sonans, iam ad Nietzschianum illud, ut fias qui es, spectare<ref>Buell (2003), cap. 6; Levine apud Levine et Malachuk (2011); Kateb (1995).</ref>. === Pragmatismus et philosophia Americana === Altera stirps quae eum sibi vindicat Americana est. In sollemnibus saecularibus anni 1903 Gulielmus James et Ioannes Dewey laudationes habuerunt quae adoptiones erant: Dewey Emersonem fecit prophetam et praenuntium omnis systematis quod democratia umquam exstructura sit; James, qui totum opus ad eam occasionem relegerat, eum inter artifices veritatis vitae rettulit. Historiae philosophiae Americanae deinde narrationem fixerunt: Emersonem praecursorem pragmatismi, veritatem ut processum, ideam fructibus iudicandam (veram fabulam, quam mundus exsistit ut perficiat, conversionem fore ingenii in potestatem practicam, concludit « Experience »). Cornel West huic narrationi formam amplissimam dedit, genealogiam pragmatismi ab Emersone incipiens; Louis Menand eum cogitatorem principem generationis ante bellum civile facit; Richard Poirier et Jonathan Levin lineam poeticam ab Emersone per James et Santayana ad Stevens produxerunt; et Harold Bloom breviter dicit per « Experience » Emersonem philosophiam nostram nationalem genuisse<ref>Buell (2003), cap. 6; Bloom (2007), praefatio.</ref>. Buell tamen observat duas hereditates, pragmatisticam et Nietzschianam, idem corpus in diversa trahere: qui Emersonem pragmatistam eligit, civem aequalitatis retinet, intellectualem negotiis temporis implicatum; qui Nietzschianum, turbatorem, contemplativum qui illi ego sociali diffidit, potentiae amatorem, et viam aperit ad Heidegger et ad scholas continentales. Omnem solutionem satisfacientem quaestionis hereditariae, concludit, et hoc et illud potius quam aut hoc aut illud esse debere; Stanley Cavell, qui pragmatistis serietatem scepticismi negat, libram academicam ad Emersonem philosophum pleno iure inclinavit, eumque cum Thoreau conditorem fecit « perfectionismi moralis », quem philosophia professionalis Americana reppulisset<ref>Buell (2003), cap. 6; Cavell apud Levine et Malachuk (2011).</ref>. === Fortuna litteraria: a Whitman ad Ellison === Progenies litteraria a fulmine bene documentato incipit. Mense Iulio 1855 Emerson ab ignoto Novi Eboraci tenue volumen accepit, ''Leaves of Grass''; die 21 Iulii respondit epistula quae celeberrima historiae litterarum Americanarum facta est: se non caecum esse ad pretium mirabilis doni; se in eo invenire ingenii et sapientiae opus extraordinarium quod America adhuc tulisset; se auctorem in limine magnae vitae salutare, quae tamen longum alicubi exordium habere debuerit, ut sic inciperet. Gualterius Whitman, qui postea dicebat sententias suas diu lente ferbuisse donec Emerson eas ad fervorem perduxit, epistulam iniussu typis mandavit et unam sententiam aureis litteris in dorso alterius editionis imprimi curavit; Emerson, aliquamdiu offensus, librum tamen, cuius libertas Bostoniam offendebat, per annos paene solus defendit et usque ad ministros Lincolnis commendavit. Aemilia Dickinson in oppido Amherst eum suo more legit et, ut criticus quidam dixit, lentem fecit qua visum suum acueret; Bloom huius duplicis progeniei tabulam descripsit, rectae (Whitman, Thoreau, Frost) et contrariae (Melville, Hawthorne, Dickinson, Henricus James), quae Emersonem « spiritum Americae » facit, ut Johnson Angliae fuit et Montanus scepticorum Gallicorum magister<ref>Richardson (1995), cap. 91; epistula integra apud Bloom (2007); de Dickinson et Whitman lectoribus Porte et Morris (1999).</ref>. Caput singulare huius posteritatis per litteras Afroamericanas transit. Fabulator Ralph Waldo Ellison (1913-1994) nomen suum Emersoni debet, patre filio scriptoris fatum optante; auctor libri ''Invisible Man'' (1952) hoc patrocinium ut onus ironicum tulit, in fabula sua personas induxit quae benevolentiam caecam optimatium alborum, transcendentalismi heredum, effingunt, et cum gravibus illis nominibus sibi inditis tota vita lusit. Sed ironia non abnegatio est: postea Emersonem inter conditores litterarum Americanarum invocavit quibus scriptores minoritatum inserebat, hortationem ad conscientiam moralem suam fecit, coram Harvardiana ad auctorem e Schola Theologica olim exclusum provocavit; Buell in hac necessitudine exemplum videt hereditatis Americanae simul recusatae et receptae<ref>Buell (2003), cap. 5; Tracy (2004).</ref>. === Emerson apud Francogallos === Receptio Francogallica iam annis 1840, ante omnem versionem, incipit. Philaretus Chasles in eum animos iam anno 1844 convertit; Edgar Quinet in libro de christianismo et rebus novis Francogallicis (1845) tentaminibus caput dedit, scriptorem maxime idealem sui temporis salutans apud populum quem Europa totum materiae deditum credebat; Adam Mickiewicz ea in scholis Parisinis citavit; et per Chasles et Mickiewicz comitissa d'Agoult ea cognovit, quibus, nomine ficto « Daniel Stern », commentationem admirationis plenam in ''Revue indépendante'' mense Iulio 1846 dedit: tentamina, iudice Allen, prius in Europa quam domi bene accepta sunt. Sequitur porta magna: iam anno 1847 Aemilius Montégut longam commentationem in ''Revue des Deux Mondes'' Emersoni dicavit, deinde anno 1851 primam amplam versionem dedit, ''Essais de philosophie américaine''. Baudelaire annis 1860 librum ''The Conduct of Life'' legit et sententias in diaria intima transcripsit. Anno 1894 versio septem tentaminum, nomine « I. Will » signata, Bruxellis prodiit cum praefatione ardenti Mauricii Maeterlinck, qui Emersonem vigilem « cotidiani sublimis » fecit; textus, saepe iteratus, generationibus lectorum Francophonorum aditum ad sapientem Concordiensem aperuit. Ineunte saeculo XX Maria Dugard, auctrix primae monographiae Francogallicae (1907), libros ''La Conduite de la vie'' (1909) et ''Société et solitude'' (1911) vertit; ipsi commentarii diurni mature accessibiles fuerunt, Regis Michaud compendium Francogallicum duobus voluminibus Lutetiae curante antequam simile delectum Anglice exstaret; versio Francogallica libri ''Nature'', nondum absoluta, in Vicifonte legitur, et complura tentamina ab annis 1990 denuo versa sunt. Nietzschio excepto, fortuna continentalis Emersonis diu per has vias litterarias magis quam per universitates transiit<ref>De prima receptione Allen (1981); annum 1844 pro Chasles indicat Rusk (1949); praefatio Maeterlinckii (versione Anglica anni 1898) apud Bloom (2007); de Baudelaire Richardson (1995), cap. 69 et 93; de compendio Michaudiano Perry (1931), p. 9-10.</ref>. === Studia recentiora === Prima pars saeculi XX acquisitis sollemnium anni 1903 et revelatione commentariorum (1909-1914) vixit, qui, iudice Bliss Perry, omnem criticam futuram in novum cursum deduxerunt. Anni 1920 detractorum fuerunt: Henricus Adams Emersonem uno verbo dimittebat, ingenuum scilicet et simplicem; et James Truslow Adams, tentamina anno 1930 relegens, nonnisi philosophiam fataliter facilem inveniebat, cuius auctoritas maturescente lectore decresceret. Perry, editor delectus commentariorum, in acroasibus Princetoniensibus (''Emerson Today'', 1931) his taedio adfectis testimonium contrarium Gulielmi James opposuit, quaerens an quidam critici Emersonis eo ipso simpliciores essent. Secuta est depressio: F. O. Matthiessen in libro ''American Renaissance'' (1941) eum scriptorem magis historia quam per se legendum habebat. Post bellum fundamenta erudita posita sunt: vita monumentalis Ralph L. Rusk (1949), cui Stephen Whicher statim complementum interius addidit, ''Freedom and Fate'' (1953), narrationem vitae ut recessum idealismi qui sustineri non posset; secutae sunt imagines universae, ab Edwardo Wagenknecht, qui animam libratam concludit (1974), ad vitas factis refertas Gay Wilson Allen (1981) et John J. McAleer (1984), nova editione commentariorum nutritas. Conversio annis 1960-1980 facta est: editio critica commentariorum et operum officinam visibilem reddit; Harold Bloom Emersonem patrem traditionis poeticae Americanae facit; Stanley Cavell eum in canonem philosophicum inducit. Barbara Packer lectionem magnorum tentaminum renovat; opera Len Gougeon et Albert von Frank oratorem contra servitutem effodiunt; David M. Robinson Emersonem serum cum pragmatismo et ethica conectit (1993). Theoria politica (Shklar, Kateb, deinde ''Political Companion'' anni 2011) eum inter primos democratiae liberalis cogitatores ponit; vita a Richardson scripta (1995) et synthesis Buellii (2003) restitutionem consecrant. Hodie disputatur non de magnitudine sed de cardine operis: utrum ex transcendentali in pragmatistam ante litteram convertendus sit, an tenendum, ut suadent Levine et Malachuk, ipsa eius officia concretissima a persuasionibus transcendentalibus imperata esse; articulus de Emersone in encyclopaediis philosophicis, diu improbabilis, iam pro re certa habetur<ref>Caput de biographis apud Myerson (2000); Buell (2003), cap. 5-6; Levine et Malachuk (2011), praefatio; Perry (1931), cap. 1 et 4; Whicher (1953), praefatio; Wagenknecht (1974); Allen (1981); McAleer (1984).</ref>. == Notae == <references /> == Bibliographia == === Editiones === * ''The Complete Works of Ralph Waldo Emerson'' (Centenary Edition), ed. Edward Waldo Emerson, 12 vol., Boston, Houghton Mifflin, 1903-1904 [editio vetus operum omnium] * ''The Collected Works of Ralph Waldo Emerson'', ed. Robert E. Spiller, Alfred R. Ferguson, Joseph Slater et al., 10 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1971-2013 [editio critica hodierna] * ''The Journals and Miscellaneous Notebooks of Ralph Waldo Emerson'', ed. William H. Gilman et al., 16 vol., Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1960-1982 [commentarii diurni integri] * ''The Letters of Ralph Waldo Emerson'', ed. Ralph L. Rusk et Eleanor M. Tilton, 10 vol., Novi Eboraci, Columbia University Press, 1939 et 1990-1995 * ''The Correspondence of Emerson and Carlyle'', ed. Joseph Slater, Novi Eboraci, Columbia University Press, 1964 * ''The Complete Sermons of Ralph Waldo Emerson'', ed. Albert J. von Frank et al., 4 vol., Columbia, University of Missouri Press, 1989-1992 * ''The Later Lectures of Ralph Waldo Emerson, 1843-1871'', ed. Ronald A. Bosco et Joel Myerson, 2 vol., Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 2001 * ''Emerson's Antislavery Writings'', ed. Len Gougeon et Joel Myerson, New Haven, Yale University Press, 1995 * ''Essays and Lectures'', ed. Joel Porte, Novi Eboraci, Library of America, 1983 [volumen manuale operum praecipuorum] === Versiones Francogallicae === * ''Essais de philosophie américaine'', versio Aemilii Montégut, Lutetiae, Charpentier, 1851 [prima versio ampla] * ''Sept essais d'Emerson'', versio I. Will, praefatione Mauricii Maeterlinck, Bruxellis, Paul Lacomblez, 1894 * ''La conduite de la vie'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1909 * ''Société et solitude'', versio Mariae Dugard, Lutetiae, Armand Colin, 1911 === Studia === * Allen, Gay Wilson, ''Waldo Emerson: A Biography'', Novi Eboraci, Viking Press, 1981 * Andler, Charles, ''Nietzsche, sa vie et sa pensée'', 6 vol., Lutetiae, Bossard, 1920-1931 * Bloom, Harold (ed.), ''Ralph Waldo Emerson'' (Bloom's Classic Critical Views), Novi Eboraci, Chelsea House, 2007 [anthologia iudiciorum saeculi XIX et XX] * Buell, Lawrence, ''Emerson'', Cantabrigiae (Massachusettae), The Belknap Press of Harvard University Press, 2003 * Burkholder, Robert E. et Myerson, Joel (ed.), ''Critical Essays on Ralph Waldo Emerson'', Boston, G. K. Hall, 1983 [anthologia receptionis] * Cadava, Eduardo, ''Emerson and the Climates of History'', Stanford, Stanford University Press, 1997 * Cavell, Stanley, ''This New Yet Unapproachable America: Lectures after Emerson after Wittgenstein'', Albuquerque, Living Batch Press, 1989 * Dugard, Marie, ''Ralph Waldo Emerson, sa vie et son œuvre'', Lutetiae, Armand Colin, 1907 [prima monographia Francogallica] * Gougeon, Len, ''Virtue's Hero: Emerson, Antislavery, and Reform'', Athens (Georgiae), University of Georgia Press, 1990 * Kateb, George, ''Emerson and Self-Reliance'', Thousand Oaks, Sage Publications, 1995 * Levine, Alan M. et Malachuk, Daniel S. (ed.), ''A Political Companion to Ralph Waldo Emerson'', Lexington, University Press of Kentucky, 2011 * Matthiessen, F. O., ''American Renaissance: Art and Expression in the Age of Emerson and Whitman'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1941 * McAleer, John J., ''Ralph Waldo Emerson: Days of Encounter'', Boston, Little, Brown, 1984 * Menand, Louis, ''The Metaphysical Club'', Novi Eboraci, Farrar, Straus and Giroux, 2001 * Myerson, Joel (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2000 * Nicoloff, Philip L., ''Emerson on Race and History: An Examination of English Traits'', Novi Eboraci, Columbia University Press, 1961 * Packer, Barbara L., ''Emerson's Fall: A New Interpretation of the Major Essays'', Novi Eboraci, Continuum, 1982 * Perry, Bliss, ''Emerson Today'', Princetoniae, Princeton University Press, 1931 * Poirier, Richard, ''Poetry and Pragmatism'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1992 * Porte, Joel et Morris, Saundra (ed.), ''The Cambridge Companion to Ralph Waldo Emerson'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1999 * Richardson, Robert D., ''Emerson: The Mind on Fire'', Berkeley, University of California Press, 1995 [vita hodie canonica] * Robinson, David M., ''Emerson and the Conduct of Life: Pragmatism and Ethical Purpose in the Later Work'', Cantabrigiae, Cambridge University Press, 1993 * Rusk, Ralph L., ''The Life of Ralph Waldo Emerson'', Novi Eboraci, Charles Scribner's Sons, 1949 [prima vita erudita] * Tracy, Steven C. (ed.), ''A Historical Guide to Ralph Ellison'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 2004 * Versluis, Arthur, ''American Transcendentalism and Asian Religions'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1993 * von Frank, Albert J., ''The Trials of Anthony Burns: Freedom and Slavery in Emerson's Boston'', Cantabrigiae (Massachusettae), Harvard University Press, 1998 * Wagenknecht, Edward, ''Ralph Waldo Emerson: Portrait of a Balanced Soul'', Novi Eboraci, Oxford University Press, 1974 * Wayne, Tiffany K., ''Encyclopedia of Transcendentalism'', Novi Eboraci, Facts on File, 2006 * Wayne, Tiffany K., ''Critical Companion to Ralph Waldo Emerson: A Literary Reference to His Life and Work'', Novi Eboraci, Facts on File, 2010 * West, Cornel, ''The American Evasion of Philosophy: A Genealogy of Pragmatism'', Madison, University of Wisconsin Press, 1989 * Whicher, Stephen E., ''Freedom and Fate: An Inner Life of Ralph Waldo Emerson'', Philadelphiae, University of Pennsylvania Press, 1953 === Encyclopaediae interretiales === * Goodman, Russell, « Ralph Waldo Emerson », in ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' ([https://plato.stanford.edu/entries/emerson/ plato.stanford.edu]) * « Ralph Waldo Emerson », in ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' ([https://iep.utm.edu/emerson/ iep.utm.edu]) == Vide etiam == * [[Lexicon philosophicum/Conscientia|Conscientia]] * [[Lexicon philosophicum/Ens|Ens]] * [[Lexicon philosophicum/Individuum|Individuum]] * [[Lexicon philosophicum/Mens|Mens]] * [[Lexicon philosophicum/Potentia|Potentia]] * [[:s:en:Author:Ralph Waldo Emerson|Opera Emersonis apud Vicifontem Anglicum]] * [[:s:fr:Auteur:Ralph Waldo Emerson|Versiones Francogallicae apud Vicifontem Francogallicum]] [[Categoria:Lexicon philosophicum]] 77r1wqn0lbxt7wbj0aig695gu8o2up2 10 3643 10861 2026-07-20T04:03:27Z PandaMystique 2967 Paginam instituit, scribens '<div style="background: linear-gradient(180deg, #f8f7f5, #eae8e4); border: 1px solid #c9c2b4; border-radius: 6px; padding: 10px 8px; margin-bottom: 1.2em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.06);"> <table style="width: 100%; border-collapse: separate; border-spacing: 4px; margin: 0 auto;"> <tr> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|A|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|B|{{{1}}}}}</td> <td style=...' 10861 wikitext text/x-wiki <div style="background: linear-gradient(180deg, #f8f7f5, #eae8e4); border: 1px solid #c9c2b4; border-radius: 6px; padding: 10px 8px; margin-bottom: 1.2em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.06);"> <table style="width: 100%; border-collapse: separate; border-spacing: 4px; margin: 0 auto;"> <tr> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|A|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|B|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|C|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|D|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|E|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|F|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|G|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|H|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|I|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|J|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|K|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|L|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|M|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|N|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|O|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|P|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|Q|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|R|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|S|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|T|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|U|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|V|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|W|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|X|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|Y|{{{1}}}}}</td> <td style="text-align:center; width:3.84%;">{{DicoPhilo/Lettre|Z|{{{1}}}}}</td> </tr> </table> </div> <div style="text-align: center; font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-bottom: 1em; padding-bottom: 0.5em; border-bottom: 2px solid #8b7355; color: #777;">※ {{{1}}} ※ </div>{{#if:{{{lecture|}}}|<div style="text-align: right; margin-top: -0.8em; color: #777;"><small>{{#invoke:Lecture|pages|page={{FULLPAGENAME}}}} pages, {{#invoke:Lecture|temps|page={{FULLPAGENAME}}}}</small></div>}} 5tj4oqqd52px16b5d05r0fsavde0klf 10 3644 10862 2026-07-20T04:03:51Z PandaMystique 2967 Paginam instituit, scribens '{{#ifeq:{{{1}}}|{{{2}}}|<span class="lettre" style="display:block; padding:6px 2px; background:linear-gradient(180deg, #5a5045, #4a4035); border:1px solid #3a352f; border-radius:4px; color:#ffffff; font-weight:700; font-size:0.95em;">{{{1}}}</span>|Dictionnaire de philosophie/{{{1}}}|<span class="lettre" style="display:block; padding:6px 2px; background:linear-gradient(180deg, #ffffff, #f5f4f2); border:1px solid #d5cdbd; border-radius:4px; color:#3a3530; font...' 10862 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{1}}}|{{{2}}}|<span class="lettre" style="display:block; padding:6px 2px; background:linear-gradient(180deg, #5a5045, #4a4035); border:1px solid #3a352f; border-radius:4px; color:#ffffff; font-weight:700; font-size:0.95em;">{{{1}}}</span>|[[Dictionnaire de philosophie/{{{1}}}|<span class="lettre" style="display:block; padding:6px 2px; background:linear-gradient(180deg, #ffffff, #f5f4f2); border:1px solid #d5cdbd; border-radius:4px; color:#3a3530; font-weight:600; font-size:0.95em;">{{{1}}}</span>]]}} h4dmpjh9otlpxklhlcyph2gzi11sulu